title: CentOS

text:
CentOS (, từ Community Enterprise Operating System) là một Bản phân phối Linux. Nó có nguồn gốc hoàn toàn từ bản phân phối Red Hat Enterprise Linux (RHEL). Tháng 1/2014, CentOS đã tuyên bố chính thức gia nhập Red Hat trong khi vẫn độc lập với RHEL, dưới một ban quản trị mới của CentOS. CentOS cung cấp một nền tảng điện toán doanh nghiệp tự do và phấn đấu để duy trì khả năng tương thích nhị phân 100% với nguồn thượng nguồn của nó, Red Hat.

Bản phát hành đầu tiên của CentOS là trong tháng 5/2004, đánh số là CentOS phiên bản 2, nó là phân nhánh từ RHEL phiên bản 2.1AS. Sau bản phát hành phiên bản 7.0, CentOS chỉ còn hỗ trợ chính thức kiến trúc x86-64, trong khi các phiên bản cũ hơn 7.0-1406 cũng hỗ trợ IA-32 với Physical Address Extension (PAE). , phát hành AltArch của CentOS 7 là có sẵn cho các kiến trúc IA-32, Power ISA, và cho ARMv7hl và biến thể AArch64 của kiến trúc ARM. Phiên bản CentOS 8 được khởi động từ tháng 5/2019.

Lịch sử
Trước khi được biết đến dưới tên hiện tại, CentOS có nguồn gốc là một sản phẩm của CAOS Linux,
được khởi động bởi Gregory Kurtzer.

Tháng 6/2006, David Parsley, nhà phát triển chính của Tao Linux (một nhân bản khác của RHEL), thông báo ngừng phát triển Tao Linux chuyển sang phát triển CentOS. Người dùng Tao chuyển sang CentOS thông qua yum update.

Tháng 7 năm 2009, họ đã thông báo trong một bức thư ngỏ trên trang web của dự án CentOS rằng người sáng lập của CentOS, Lance Davis, đã biến mất vào năm 2008. Davis had ceased contribution to the project, but continued to hold the registration for the CentOS domain and PayPal account. Tháng 8/2009, Nhóm CentOS thông báo đã liên lạc được với Davis và đã có được các tên miền centos.info và centos.org.

Vào tháng 7 năm 2010, CentOS đã vượt qua Debian để trở thành bản phân phối Linux phổ biến nhất cho các máy chủ web, với gần 30% tất cả các máy chủ web Linux sử dụng nó. Debian lấy lại vị trí dẫn đầu vào tháng 1 năm 2012.

Tháng 1/2014, Red Hat thông báo họ trở thành nhà bảo trợ của dự án CentOS, "giúp thiết lập một nền tảng phù hợp với nhu cầu của các nhà phát triển nguồn mở tích hợp các công nghệ trong và xung quanh hệ điều hành". Do những thay đổi này, quyền sở hữu thương hiệu CentOS đã được chuyển sang Red Hat, iện đang sử dụng hầu hết các nhà phát triển đầu của CentOS; tuy nhiên, họ hoạt động như một phần của nhóm Open Source and Standards của Red Hat, hoạt động tách biệt với nhóm Red Hat Enterprise Linux. Một ban quản trị mới của CentOS cũng được ra mắt.

Thiết kế
RHEL chỉ có sẵn thông qua dịch vụ thuê bao trả phí hoặc để sử dụng phát triển trong môi trường phi sản xuất – cung cấp truy cập để cập nhật phần mềm và mức độ hỗ trợ kỹ thuật khác nhau. Sản phẩm chủ yếu bao gồm các gói phần mềm được phân phối theo nguồn mở hoặc một giấy phép phần mềm tự do và mã nguồn những gói này được công bố bởi Red Hat.

Các nhà phát triển CentOS sử dụng mã nguồn của Red Hat để tạo ra một sản phẩm cuối cùng rất tương tự như RHEL. Thương hiệu và logo của Red Hat đã bị thay đổi bởi vì Red Hat không cho phép họ được phân phối lại. CentOS là tự do sủa đổi. Hỗ trợ kỹ thuật chủ yếu được cung cấp bởi cộng đồng thông qua mailing lists chính thức, diễn đàn, và các chat room

Dự án được liên kết với Red Hat nhưng mong muốn được công khai, cởi mở và bao quát hơn. Trong khi Red Hat sử dụng hầu hết các nhà phát triển đầu của CentOS, thì chính dự án CentOS dựa vào sự đóng góp từ người dùng và các nhà tài trợ tổ chức.

Phiên bản và phát hành

Phát hành CentOS
Số phiên bản của CentOS nhỏ hơn 7.0 có hai phần, một phiên bản chính và một phiên bản nhỏ, tương ứng với phiên bản chính và cập nhật của Red Hat Enterprise Linux được sử dụng để xây dựng là phiên bản của CentOS. Ví dụ, CentOS 6.5 được xây dựng từ các gói nguồn của RHEL 6 update 5 (còn được biết là RHEL version 6.5), cái gọi là "phát hành điểm" của RHEL 6.

Bắt đầu với phiên bản 7.0, CentOS số phiên bản cũng bao gồm một phần thứ ba chỉ ra dấu thời gian của mã nguồn phát hành dựa trên. Ví dụ: số phiên bản 7.0-1406 vẫn ánh xạ bản phát hành CentOS này sang bộ cập nhật zeroth của RHEL 7, trong khi "1406" chỉ ra rằng mã nguồn phát hành này dựa trên ngày từ tháng 6 năm 2014. Sử dụng tháng tháng cho phép hình ảnh cài đặt được phát hành lại để phát hành container và đám mây sắp tới, trong khi vẫn duy trì kết nối với phiên bản phát hành cơ sở có liên quan.

Từ giữa 2006, bắt đầu với phiên bản 4.4 (chính thức được gọi là Red Hat Enterprise Linux 4.0 update 4, Red Hat đã thông qua một quy ước phiên bản giống hệt của CentOS (ví dụ, RHEL 4.5 hay RHEL 6.5).

Thông tin phiên bản cũ

CentOS phiên bản 7

CentOS phiên bản 8

Phát hành AltArch
Phát hành AltArch là các bản được phát hành bởi Alternative Architecture Special Interest Group (AltArch SIG) để hỗ trợ các kiến trúc không được hỗ trợ bởi các bản phát hành CentOS cơ sở.

Phát hành Add-ons
Software Collections (SCL) là một kho lưu trữ CentOS cung cấp một tập hợp động các ngôn ngữ lập trình, máy chủ database, và các gói liên quan khác nhau. Các phiên bản phần mềm được cung cấp gần đây hơn các phiên bản tương đương có trong bản phân phối CentOS cơ bản hoặc lần đầu tiên được cung cấp dưới dạng các gói CentOS chính thức. (See also the list of CentOS repositories below.)

Các gói có sẵn từ SCL không thay thế các công cụ hệ thống mặc định được cung cấp với CentOS. Thay vào đó, một bộ công cụ song song được cài đặt trong thư mục  và có thể được kích hoạt tùy chọn cho mỗi ứng dụng bằng cách sử dụng tiện ích .được cung cấp. Ví dụ: các phiên bản mặc định của Perl hoặc MySQL vẫn là các phiên bản do cài đặt CentOS cơ bản cung cấp.

Lịch trình kết thúc hỗ trợ
Theo vòng đời của Red Hat Enterprise Linux (RHEL), CentOS 5 và 6 và 7 sẽ được "bảo trì đến 10 năm" vì nó dựa trên RHEL. Trước đây, CentOS 4 đã được hỗ trợ trong bảy năm.

Phát hành không tương đương ngược dòng
Một số hình ảnh ISO được phát hành bởi dự án CentOS không có tham chiếu tương đương trực tiếp. TChúng được tạo cho các mục đích cụ thể, chẳng hạn như để cung cấp live bootable image, hoặc để cung cấp phương tiện cài đặt kích thước giảm. Ngoài những bản được liệt kê bên dưới, còn có các bản phát hành AltArch cũng không có bản phát hành tương đương trực tiếp.

Các ảnh LiveCD và LiveDVD chứa một hệ thống file nén có thể khởi động, được tạo bởi một tập các tập lệnh tùy chỉnh using a kickstart configuration file. Những hình ảnh trực tiếp này cũng có thể được cài đặt vào đĩa cứng, do đó có được cài đặt CentOS đầy đủ chức năng. Không thể điều chỉnh tập hợp các gói được cài đặt theo cách đó trên đĩa cứng trong khi cài đặt, vì đó là cách chuyển hình ảnh đơn giản trên CD/DVD sang đĩa cứng. Sau khi khởi động từ đĩa cứng, yum có thể được dùng để thêm hoặc xóa các gói.

Ảnh MinimalCD chứa tối thiểu các gói cần thiết cho cài đặt chức năng, không ảnh hưởng đến khả năng bảo mật hoặc khả năng sử dụng mạng. Những hình ảnh tối thiểu này sử dụng trình cài đặt CentOS tiêu chuẩn với tất cả các tính năng thông thường của nó trừ đi việc lựa chọn các gói. Yum có thể được sử dụng sau khi cài đặt hoàn tất để thêm hoặc xóa gói.

Nhóm lợi ích đặc biệt
Nhóm lợi ích đặc biệt (SIGs) là các phần có tổ chức của cộng đồng CentOS mở đường để xây dựng các biến thể chuyên biệt của CentOS, đáp ứng các yêu cầu cụ thể. SIG có quyền tự do sửa đổi và nâng cấp CentOS theo nhiều cách khác nhau, bao gồm thêm nhiều phần mềm tiên tiến, xây dựng lại các gói hiện có tùy theo yêu cầu, cung cấp môi trường desktop thay thế hoặc cung cấp CentOS trên các kiến trúc không được hỗ trợ.

Kiến trúc
As of version 7, CentOS fully supports only the x86-64 architecture, while the following architectures are not supported:
 IA-32 in all variants, had support temporarily dropped in CentOS 7
 IA-32 without Physical Address Extension (PAE), not supported since CentOS 6
 IA-64 (Intel Itanium architecture), was supported in CentOS 3 and 4
 32-bit PowerPC (Apple Macintosh và PowerMac running the G3 or G4 PowerPC processor), beta support was available in CentOS 4
 IBM Mainframe (eServer zSeries và S/390), not supported since CentOS 5
 Alpha, support was available in CentOS 4
 SPARC, beta support was available in CentOS 4

, AltArch releases of CentOS 7 are available for the ARMv7hl and AArch64 variants of the ARM architecture, and plans exist for supporting other variants of the ARM architecture. ARM support is a community effort coordinated through the AltArch SIG. AltArch releases of CentOS 7 are also available for the IA-32 architecture and Power ISA (POWER7 và POWER8 chips).

A Live CD version of CentOS is available at mirror.centos.org. A bootable Live USB image of CentOS can be created manually or with UNetbootin.

CentOS images are also available on Amazon's EC2 cloud, in form of prebuilt and already published Amazon Machine Images (AMIs).

Kho lưu trữ
Có ba kho lưu trữ chính của CentOS (còn được biết là các kênh), chứa các gói phần mềm tạo nên bản phân phối CentOS chính:
 base chứa các gói hình thành các bản phát hành điểm CentOS và được cập nhật khi bản phát hành điểm thực tế được cung cấp chính thức dưới dạng hình ảnh ISO.
 updates chứa các gói đóng vai trò là bản cập nhật bảo mật, sửa lỗi hoặc nâng cấp, được phát hành giữa các bộ cập nhật thông thường cho các bản phát hành điểm. Các bản cập nhật sửa lỗi và nâng cao được phát hành theo cách này chỉ là những bản không phù hợp mới được phát hành thông qua kho  CentOS-Fasttrack  được mô tả bên dưới.
 addons ung cấp các gói cần thiết để xây dựng các gói tạo nên phân phối CentOS chính, nhưng không được cung cấp bởi thượng nguồn.

Dự án CentOS cung cấp một số kho lưu trữ bổ sung có chứa các gói phần mềm không được cung cấp bởi các kho 'mặc định' và  cập nhật  mặc định. Những kho lưu trữ này bao gồm:
 CentOS Extras chứa các gói cung cấp chức năng bổ sung cho CentOS mà không phá vỡ tính tương thích ngược dòng hoặc cập nhật các thành phần cơ sở.
 CentOSPlus chứa các gói thực sự nâng cấp một số thành phần cơ bản nhất định của CentOS, thay đổi CentOS sao cho nó không chính xác như nội dung của nhà cung cấp ngược dòng.
 CentOS-Testing đóng vai trò là mặt bằng chứng minh cho các gói trên đường đến CentOSPlus và CentOS Extras. Các gói được cung cấp có thể hoặc không thể thay thế các gói CentOS cốt lõi và không được bảo đảm để hoạt động đúng.
 CentOS-Fasttrack chứa các bản cập nhật sửa lỗi và nâng cấp được phát hành theo thời gian, giữa các bộ cập nhật thường xuyên cho các bản phát hành điểm. Các gói được phát hành theo cách này đóng vai trò là ứng cử viên gần gũi để đưa vào bản phát hành điểm tiếp theo. Kho lưu trữ này không cung cấp các cập nhật bảo mật và không chứa các gói không phù hợp để đưa vào các bản phát hành điểm không chắc chắn.
 CR (Continuous Release) làm cho các gói có sẵn nói chung sẽ xuất hiện trong bản phát hành điểm tiếp theo của CentOS. Các gói được cung cấp trên cơ sở thử nghiệm và hotfix, cho đến khi bản phát hành điểm thực sự được phát hành chính thức dưới dạng hình ảnh ISO.
 debuginfo chứa các gói với các biểu tượng gỡ lỗi được tạo khi các gói chính được xây dựng
 contrib chứa các gói được đóng góp bởi người dùng CentOS không trùng lặp với bất kỳ gói phân phối cốt lõi nào
 Software Collections cung cấp các phiên bản phần mềm mới hơn các phiên bản do phân phối cơ sở cung cấp, xem ở trên để biết thêm chi tiết

Ghi chú

Xem thêm
 GNU, Linux
 Danh sách phiên bản Linux
 Fedora, Dự án hỗ trợ cộng đồng, được tài trợ bởiRed Hat
 Red Hat Enterprise Linux, phân phối thương mại mà CentOS được dựa
 Scientific Linux, phân phối khác dựa trên Red Hat Enterprise Linux là bản sao của RHEL6
 Oracle Linux, phân phối khác dựa trên Red Hat Enterprise Linux là bản sao của RHEL6
 Red Hat Linux

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Official website
 CentOS 5 review on Linux.com
 PowerStack, a CentOS repository with latest LAMP versions (PHP + MySQL + Apache)

Bản phân phối Linux X86-64
Bản phân phối dựa trên RPM
Bản phân phối Linux
Phần mềm miễn phí
Hệ điều hành
Red Hat Enterprise Linux


title: Pixel

text:
khung|Ví dụ này cho thấy một hình ảnh có một phần được phóng to để có thể dễ dàng nhìn thấy các pixel riêng lẻ, được hiển thị dưới dạng hình vuông nhỏ.
nhỏ|Ảnh chụp các yếu tố hiển thị pixel phụ trên màn hình LCD của máy tính xách tay
Trong tạo Ảnh kỹ thuật số, một pixel hay một điểm ảnh ( hay , viết tắt ) là một điểm vật lý trong một hình ảnh raster, hoặc một khối màu rất nhỏ và là đơn vị cơ bản nhất để tạo nên một bức ảnh kỹ thuật số. Địa chỉ của một điểm ảnh tương ứng với tọa độ vật lý ITS. Pixel LCD được sản xuất trong một mạng lưới hai chiều, và được sử dụng dấu chấm hoặc đại diện hình vuông thông thường, nhưng điểm ảnh CRT tương ứng với cơ chế thời gian của chúng và tỷ lệ quét.1 pixel không có kích thước cố định.

Mỗi điểm ảnh là một mẫu của một hình ảnh ban đầu, nhiều điểm ảnh hơn thường cung cấp đại diện chính xác hơn của bản gốc. Cường độ của mỗi điểm ảnh có thể thay đổi. Hình ảnh trong hệ thống màu sắc, màu sắc thường là ba hoặc bốn đại diện trong lường độ thành phần như màu đỏ, xanh lá cây, và màu xanh, hoặc màu lục lam, đỏ tươi, màu vàng, và màu đen.
Hầu hết các chương trình ứng dụng đồ họa đều diễn tả độ phân giải của hình ảnh bằng pixel dimensions - kích thước pixel, với số đo chiều ngang đi trước.

Nguồn gốc
Từ pixel là sự kết hợp của pix (từ "hình ảnh", rút gọn thành "ảnh") và el (cho "phần tử"); các cấu tạo tương tự với 'el' bao gồm các từ voxel  và texel. Từ pix xuất hiện trên các tiêu đề của tạp chí Variety vào năm 1932, như một cách viết tắt của từ hình ảnh, liên quan đến phim. Đến năm 1938, "pix" được các phóng viên ảnh dùng để chỉ các bức ảnh tĩnh.

Từ "pixel" được công bố lần đầu tiên vào năm 1965 bởi Frederic C. Billingsley của JPL, để mô tả các yếu tố hình ảnh của hình ảnh được quét từ các tàu thăm dò không gian đến Mặt Trăng và Sao Hỏa. Billingsley đã học từ này từ Keith E. McFarland, tại Bộ phận Liên kết của General Precision ở Palo Alto, người lần lượt nói rằng ông không biết nó bắt nguồn từ đâu. McFarland nói đơn giản là nó "đang được sử dụng vào thời điểm đó" (khoảng năm 1963).

Khái niệm "yếu tố hình ảnh" có từ những ngày đầu tiên của truyền hình, ví dụ như "Bildpunkt" (từ tiếng Đức có nghĩa là pixel, nghĩa đen là 'điểm ảnh') trong bằng sáng chế Đức năm 1888 của Paul Nipkow. Theo nhiều từ nguyên khác nhau, công bố sớm nhất của thuật ngữ hình ảnh là trên tạp chí Wireless World vào năm 1927, Mặc dù nó đã được sử dụng trước đó trong các bằng sáng chế khác nhau của Hoa Kỳ được nộp vào đầu năm 1911.

Một số tác giả giải thích pixel là tế bào hình ảnh, ngay từ năm 1972. Trong đồ họa và trong xử lý hình ảnh và video, pel thường được sử dụng thay vì pixel. Ví dụ, IBM đã sử dụng nó trong Tài liệu tham khảo kỹ thuật của họ cho PC gốc.

Pixel. viết tắt là "px", cũng là một đơn vị đo lường thường được sử dụng trong thiết kế đồ họa và web, tương đương với khoảng 1⁄96 inch (0,26 mm). Phép đo này được sử dụng để đảm bảo một phần tử nhất định sẽ hiển thị có cùng kích thước bất kể độ phân giải màn hình xem phần tử đó.

Pixilation, đánh vần với chữ i thứ hai, là một kỹ thuật làm phim không liên quan có từ thuở sơ khai của điện ảnh, trong đó các diễn viên trực tiếp được tạo dáng từng khung hình và chụp ảnh để tạo ra hoạt hình stop-motion. Một từ tiếng Anh cổ có nghĩa là "sở hữu bởi linh hồn (pixies)", thuật ngữ này đã được sử dụng để mô tả quá trình hoạt hình từ đầu những năm 1950; các nhà làm phim hoạt hình khác nhau, bao gồm Norman McLaren và Grant Munro, được cho là đã phổ biến nó.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Công nghệ truyền hình
Nhiếp ảnh kỹ thuật số
Xử lý ảnh
Công nghệ hiển thị
Cấu trúc dữ liệu đồ họa máy tính


title: Hello Baby

text:
Hello Baby là một trong nhiều chương trình truyền hình thực tế của đài KBS, phát sóng vào Thứ Ba hàng tuần của KBS Joy. Bắt đầu vào năm 2009 và đã trải qua 5 phần, tạm kết thúc vào năm 2012.
Chương trình thể hiện khả năng làm cha, làm mẹ của các nhóm nhạc, các thần tượng K-pop bằng cách giao những đứa trẻ cho họ chăm sóc, xem nhau như một gia đình. Những đứa trẻ này ở nhiều độ tuổi khác nhau, có bé mới chỉ sinh ra vài tháng nhưng cũng có bé đã 4, 5 tuổi.
Tính từ phần một đến giờ, đã có 6 nhóm nhạc tham gia làm cha mẹ và 9 đứa trẻ. Các thần tượng đó là SNSD, SHINee, T-ara, Super Junior Leeteuk và Sistar, MBLAQ, cũng chính là chủ nhân của 5 season Hello Baby.

Nội dung

Season 1
Mẹ: SNSD
Con trai: Cho Kyungsan (23/8/2008)
Số tập: 22
Thời gian phát sóng: 23/6/2009 đến 17/11/2009
Thời gian mỗi tập: 40 phút
Trong 22 tập này, ở mỗi tập, sẽ có cuộc bầu chọn "Worst Mom" and "Best mom". Dĩ nhiên, người giành vị trí người mẹ tốt nhất sẽ được nhận thưởng, còn người mẹ tệ nhất phải chịu hình phạt đó là lau dọn nhà cửa. Ngoài những người mẹ xinh đẹp này, trong nhiều tập còn có sự xuất hiện của nhiều người cha (appa).

Tập 1&2: Best Sunny, Worst Tiffany, Appa MC Mong.

Tập 3&4: Best Sunny, Worst Jessica.

Tập 5&6: Best Yuri, Worst Tiffany, Appa Eun Ji Won.

Tập 7&8: Best Sooyoung, Worst Yuri, Appa Lee Min Woo.

Tập 10&11: Best Tiffany, Worst Yuri, Appa Lee Hyuk Jae.

Tập 13: Best Hyoyeon, Worst Yuri, Appa Han Min Kwan & Il Chool.

Tập 17: Best Yoona, Worst Tiffany, Park Hyun Bin.

Tập 18&19: Best Yoona, Hyoyeon, Seohyun, Sooyoung, Worst None, Appa Moon Hae Joon.

Tập 20, 21 &22: Appa Gil.

Season 2
Appa: SHINee
Con trai: Jung Yoogeun
Số tập: 13 (12 tập và 1 tập đặc biệt)
Thời lượng mỗi tập: 40 phút
Thời gian phát sóng: 1/2010 đến 4/2010

Hello Baby mùa này là sự xuất hiện của những chàng mỹ nam làm xiêu lòng các nuna, nhóm nhạc 5 thành viên SHINee. Mỗi tập, 5 thành viên SHINee sẽ cùng sống, cùng ăn, cùng ngủ với đứa con trai của mình. Các người cha hết sức quan tâm, lo lắng, chăm chút từng miếng ăn giấc ngủ cho con trai. Không chỉ cưng chiều con mà 5 anh chàng này còn cố gắng dạy dỗ Yoogeun nên người. Đáp lại tình cảm của những người cha nhí nhố này, cuộc binh chọn của Yoogeun luôn làm các người cha hồi hộp, ngạc nhiên và thích thú.

Key: Là thành viên được Yoogeun chọn nhiều nhất (5 lần), cũng là người xếp hạng cuối nhiều nhất (2 lần).

Minho: Về nhất 1 lần, 2 lần hạng 2 và 2 lần hạng 3. Điều đặc biệt là Minho không có lần nào bị xếp cuối.

Taemin: Về nhất 1 lần, 2 lần hạng 2, 1 lần hạng 3 và 1 lần đứng cuối.

Jonghyun: Về nhất 3 lần, 2 lần hạng 4 và 1 lần đứng cuối.

Onew: Về nhất 2 lần, 1 lần hạng 3, 2 lần hạng 4 và 1 lần đứng cuối.

Season 3
Mẹ: T-ara
Con trai: 3 anh em Mason.
Số tập: 12
Thời lượng mỗi tập: 40 phút
Thời gian: 2010

Sau thành công của Hello Baby phiên bản SNSD và SHINee thì đài KBS tiếp tục thực hiện chương trình nà với sự xuất hiện nhóm nhạc nữ T-ara. Bên cạnh đó, những đứa con đáng yêu của họ cũng không hề kém cạnh chút nào, đó chính là 3 anh em nhà Moon.

Con trai:

- Moon Mason (21/3/2007)

- Moon Mavin (17/12/2008)

- Moon Maden (18/12/2009)

NỘI DUNG:

Tập 1: Cuộc gặp gỡ với 3 anh em. Các thành viên T-ara chia làm 3 nhóm, được phân nhiệm vụ chăm sóc những đứa con để giành lấy danh hiệu những người mẹ đạt chuẩn. Những người mẹ không đạt chuẩn không thể tiếp tục tham gia chương trình.

Tập 2: Vì thất bại trong nhiệm vụ được giao nên Soyeon và Jiyeon đã đến phá rối bữa tiệc của những người mẹ đạt chuẩn và 3 đứa trẻ.

Tập 3: Khi chuyển đến nhà mới, cuộc chiến của các bà mẹ vẫn diễn ra không ngừng. Họ đã bàn nhau về việc cho Soyeon và Jiyeon cơ hội cuối cùng.

Tập 4: Đưa những đứa trẻ đi tiêm ngừa ở bệnh viện và đại hội thể thao.

Tập 5: Show trình diễn thời trang Pijama mùa đông trong phòng ngủ. Vào buổi sáng, những bà mẹ đã tổ chức cuộc thi làm sandwich và chiến thắng thuộc về đội Soyeon - Qri.

Tập 6: T-ara đã chuẩn bị một bữa tiệc giáng sinh và hoàn thành ước nguyện được gặp ông già Noel của Mason (do Hyomin đóng giả).

Tập 7: Ba anh em được đưa đến trụ sở Music Bank gặp T-ara. Họ đã gửi những tấm thiệp mời sinh nhật Mavin và Maden cho những nghệ sĩ khác và sau đó thì đi chụp hình gia đình.

Tập 8: Bữa tiệc sinh nhật cảm động.

Tập 9: Cả gia đình đi đến khu giải trí. T-ara đã diễn những câu chuyện cổ tích và dạy cho những đứa con biết phân biệt đúng sai nhưng thất bại vì bọn trẻ còn quá nhỏ, phần sau chúng đã tự sửa đổi "kịch bản" câu chuyện.

Tập 10: Hyomin và Soyeon đã thành công để những đứa con chịu ăn kimchi với món cơm chiên kimchi giả dạng pizza. Sau đó họ đã cùng đến khu trượt tuyết.

Tập 11: Tổ chức trò chơi đoán chữ, dạy ba anh em học vũ đạo và làm bánh bao mừng năm mới.

Tập cuối: Cả gia đình cùng mặc Hanbok và chơi những trò chơi truyền thống và cùng ôn lại những kỉ niệm. T-ara đã tặng những cái cây mang tên Mason, Mavin, Maden cho ba anh em, họ hi vọng rằng những đứa con này sẽ trưởng thành như những cái cây kia. Đến lúc chia tay, các umma và ba anh em đều quyến luyến không muốn rời.

Season 4
Appa & umma: Sistar và Leeteuk (Super Junior)

Con trai: Kim Kyumin (Hangul : 김규민)

Season 5
Appa: MBLAQ
Con: Dayoung, Leo, Laurent.
Số tập: 12
Thời lượng mỗi tập: 40 phút.
Thời gian: 19/1/2012 đến 25/4/2012.

Sau khi kết thúc season 4, đài KBS tiếp tục tiên hành season 5 với nhóm MBLAQ. Các thành viên sẽ nuối nấng 3 đứa con quốc tế hết sức dễ thương, đó là Dayoung là con lai Việt Nam, Leo là con lai Pháp và cô bé Laurent là con lai Canada. Các người cha đã hết sức cố gắng để vừa thực hiện nhiệm vụ mà cũng vừa làm hài lòng các con. Cùng xem sự khó khăn của các người cha MBLAQ.

Tập 1: Các người cha được giao nhiệm vụ tìm các đứa con của mình ở khu trượt tuyết.

Tập 2: Những đứa con chuyển đến căn hộ của MBLAQ, có nhiều tình huống bất ngờ đã xảy ra.

Tập 3: Cả gia đình chuyển đến căn nhà mới, rộng rãi hơn căn hộ của MBLAQ. Joon và Mir đã gây tội khi khiến những đứa bé khóc.

Tập 4: Cả gia đình đến trung tâm tâm lý trẻ em để tìm hiểu về những đứa trẻ. Và điều này thực sự có ích khi Dayoung đã mở lòng hơn.

Tập 5: Cả nhà tiếp tục tìm hiểu nhau khi ở một ngôi đền. Đặc biệt, tập này, Joon bị các người cha khác trừng phạt bằng các để anh chịu đựng một mình với những đứa trẻ.

Tập 6: Lee Joon appa và Mir appa có một ngày đi chơi riêng cùng những đứa con. Những đứa con sẽ đưa ra lựa chọn người cha nào chúng yêu hơn và Mir toàn thắng.

Tập 7&8: Buổi tuyển chọn mẹ cho những đứa trẻ.

Tập 9: Seungho không thể tham gia vì lý do sức khỏe. Những đứa trẻ được đưa đến trường quay Music Bank, sau đó là đi tập nhạc kịch Bibimbap Song.

Tập 10: Cả nhà đến sở thú.

Tập 11: Sinh nhật của Dayoung. Thunder đưa Dayoung ra ngoài, mọi người chuẩn bị bất ngờ cho bé. Những người bạn cũng được mời đến. G.O đã trổ tài đầu bếp, nấu món ăn Việt Nam mừng sinh nhật cô bé. Cuối tập này là phần trình diễn Bibimbap song.

Tập 12: Tập cuối. Cả nhà chia tay nhau, Laurent lúc nào cũng "lần tới" làm các appa rất đau lòng. Leo đã khóc khi chia tay các appa và không muốn chia tay.

Tham khảo

Chương trình truyền hình của KBS
Phim truyền hình Hàn Quốc thập niên 2010


title: Đô thị mới

text:
Đô thị mới là đô thị dự kiến hình thành trong tương lai theo định hướng quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị quốc gia, được đầu tư xây dựng từng bước đạt các tiêu chí của đô thị theo quy định của pháp luật.

Khái niệm này khác với khu đô thị mới, vốn có phạm vi nhỏ hơn, được xem là một khu vực trong đô thị được đầu tư xây dựng mới đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và nhà ở.

Tham khảo

Đô thị


title: An Toàn Hoàng hậu

text:
An Toàn Hoàng hậu (chữ Hán: 安全皇后), còn gọi là Lý Cao Tông Đàm hậu (李高宗譚后) hay Đàm Thái hậu (譚太后), là Hoàng hậu của Hoàng đế Lý Cao Tông, mẹ đẻ của Hoàng đế Lý Huệ Tông.

Thái hậu dựa vào vị trí ngoại thích, can thiệp triều cương, ngoại thích Đàm Dĩ Mông lại không có thực lực, chính sự càng suy. Chèn ép con dâu là Linh Từ Quốc mẫu vì bà rất ghét Trần Tự Khánh, nghi là mưu đoạt vương triều Lý. Linh Từ phải khổ sở, Huệ Tông không đành lòng, đang đêm ra cầu cứu Tự Khánh, thời cơ của nhà Trần lập nghiệp là từ đây.

Hoàng hậu nhà Lý
Cao Tông Hoàng hậu mang họ Đàm (譚氏), là con gái của tướng quân Đàm Thì Phụng (譚時奉), có em trai là Đàm Dĩ Mông (譚以蒙) giữ chức Hỏa đầu thời Lý Anh Tông, sau được cất nhắc thành đại thần trong triều.

Tháng 3 năm 1186, bà được Lý Cao Tông sách phong làm An Toàn Nguyên phi (安全元妃).

Tháng 7 năm 1194, bà sinh ra Hoàng thái tử Lý Hạo Sảm (李日旵), cùng lúc đó bà được phong làm An Toàn Hoàng hậu.

Năm 1209, Quách Bốc kéo quân về Thăng Long, gây ra biến loạn Quách Bốc, buộc Cao Tông Hoàng đế phải chạy đi Quy Hóa (Vĩnh Phú, Yên Bái). Hoàng thái tử Lý Sảm cùng Đàm Hoàng hậu phải chạy về Hải Ấp, được Trần Lý cùng Phạm Ngu (là một học giả người vùng Diêu Hào) lập làm minh chủ. Thái tử được sắp xếp kết hôn với con gái của Trần Lý là Trần Thị Dung, ban chức cho những người trong phe họ Trần như Trần Lý, Phạm Ngu và Tô Trung Từ.

Họ Trần nhân danh Thái tử, đốc binh kéo về Thăng Long, đánh bại được Quách Bốc và rước Cao Tông quay về kinh đô. Đàm Hoàng hậu và Thái tử cũng được rước về không lâu sau đó, nhưng Hoàng hậu buộc Trần thị phải ở lại Hải Ấp.

Hoàng thái hậu nhà Lý

Năm 1210, Cao Tông Hoàng đế băng hà. Thái tử Lý Hạo Sảm lên ngôi, tức Lý Huệ Tông. Đàm Hoàng hậu được tôn làm Hoàng thái hậu, sử sách thường gọi bà là Đàm Thái hậu (譚太后). Đàm Thái hậu là người cứng rắn, đích thân bà cùng Huệ Tông nghe chính sự, lại phong em trai là Dĩ Mông làm Thái sư, cùng Thái hậu trông coi triều chính, Huệ Tông không can dự vào.

Đàm Dĩ Mông là người không có học thức, lại nhu nhược không quyết đoán, mọi việc do Đàm Thái hậu quyết định. Thái hậu là người chỉ nghĩ đến dòng họ và củng cố quyền lực nên không có chính sách gì đối với tình hình quốc gia mà chỉ gia tăng thế lực nhằm củng cố địa vị. Từ đó chính sự nhà Lý càng bất ổn.

Mưu trừ Trần Tự Khánh
Vừa khi lên ngôi, Tô Trung Từ đã giết chết đại thần Đỗ Kính Tu, rồi đánh nhau to với các cựu thần nhà Lý gồm Đỗ Quảng, Đỗ Thế Qui và Phí Lệ. Cuối cùng Trung Từ giết chết tất cả, giành đại quyền binh lực trong tay. Huệ Tông phải phong cho Trung Từ làm Thái úy, chịu sự kèm cặp của Trung Từ.

Huệ Tông yêu thương Trần Thị Dung, đem bà về kinh sư và phong làm Nguyên phi, phong cho anh trai Nguyên phi là Trần Tự Khánh làm Chương Thành hầu (章成侯).

Năm 1211, Tô Trung Từ bị giết. Nhà Lý thoát khỏi sự kèm cặp của Tô Trung Từ. Nhưng thế lực nhà Lý đã quá suy yếu, phải tìm một dòng họ lớn để nhờ cậy. Lúc đó, chúa họ Đoàn là Đoàn Thượng, người thống lĩnh Hồng Châu đang có tranh chấp với Trần Tự Khánh. Bèn sai người nói Tự Khánh có ý mưu phản. Huệ Tông tức giận, cùng với sự gièm pha của Đàm Thái hậu mà giáng Nguyên phi xuống làm Ngự nữ (御女). Đoàn Thượng và Đoàn Văn Lôi đem binh về kinh sư. Huệ Tông hạ chiếu tấn phong tước hầu cho Đoàn Thượng, và kêu gọi các chư hầu tiêu diệt Trần Tự Khánh.

Lúc bấy giờ, Trần Tự Khánh dẫn quân đi đánh khắp nơi, thu phục được nhiều đất, đặc biệt chiếm được Hồng châu, vùng từ Lạng châu đến núi Tam Trĩ hết thảy đều là đất của họ Trần. Tự Khánh do lo sợ Trần Thị Dung ở trong kinh sư bị hãm hại, kéo binh đến bến Tế Giang, sát ngay Thăng Long.

Đàm Thái hậu ngờ vực Tự Khánh có ý phế lập ngôi vua. Bà bèn đem ba Hoàng tử; Nhân Quốc vương, Lục hoàng tử và Thất hoàng tử con của Cao Tông với các thị thiếp khác dìm đầu chết ở sau giếng trong cung. Rồi sai đem xác cả ba ngươi vứt ra ngoài thành. Quần thần đều sợ Thái hậu không ai dám can. Thế là ngôi vị của Huệ Tông được giữ vững mà không sợ bị phế lập.

Bấy giờ Huệ Tông thấy thế lực họ Trần mạnh lên, bèn truyền cho văn võ bá quan đều phải nghe mệnh lệnh Trần Tự Khánh. Mặt khác, Huệ Tông lại cùng với Đàm thái hậu và một số cận thần vẫn ngầm mưu diệt họ Trần.

Đầu năm 1213, Thái hậu sai người đi với bọn tướng sĩ ở đạo Phù Lạc và đạo Bắc Giang, hẹn ngày cùng phát binh đánh Tự Khánh. Đúng ngày đã định, các tướng Phan Thế ở Phù Lạc, Ngô Mãi ở Bắc Giang tiến đến cửa Đại Hưng (cửa nam thành Thăng Long). Tự Khánh đang ở bến Đại Thông, nghe tin đó liền kéo quân lên kinh sư, vào cấm thành, đốt cầu Ngoạn Thiềm rồi lại trở về Đại Thông.

Sau khi chiếm được đồng bằng hạ lưu sông Hồng và sông Đáy (trừ miền Đại Hoàng), Tự Khánh phát triển thế lực lên Quốc Oai. Vùng Quốc Oai vốn thuộc phạm vi kiểm soát của Nguyễn Tự. Khi đó Tự chết, phó tướng là Nguyễn Cuộc thay thế. Tự Khánh tiến quân lên Quốc Oai, dụ hàng được Nguyễn Cuộc, thanh thế thêm mạnh.

Chạy về Lạng châu
Lý Huệ Tông bèn cùng Thái sư Đàm Dĩ Mông tự làm tướng, hẹn với quân Hồng châu đi đánh Tự Khánh, đến Mễ Sở gặp quân của họ Trần do Vương Lê, Nguyễn Cải chỉ huy. Hai bên chưa giao chiến, quân của Lê, Cải mới hò reo tiến lên, quân triều đình đã tự tan vỡ. Vương Lê, Nguyễn Cải bắt được thuyền rồng. Cánh quân đạo Bắc Giang do thái sư Đàm Dĩ Mông thống xuất tới bến An Diên (Thường Tín, Hà Tây) thì bị quân của Trần Thừa tiến đánh.

Em họ Trần Tự Khánh là Trần Thủ Độ cùng Trần Hiến Sâm ở tả ngạn cũng tiến đánh thắng quân triều đình. Các tướng họ Trần khác là Phan Lân, Nguyễn Nộn từ Quốc Oai tiến đến chợ Dừa đánh thắng các tướng ở Hồng châu là Đoàn Cấm, Vũ Hốt. Lý Huệ Tông thất thế phải chạy lên Lạng Châu.

Tự Khánh chiếm được kinh đô. Vài ngày sau, ông sai người đem thư lên Lạng Châu gặp Huệ Tông và nói rõ ý mình rằng:

"Dân tình uất ức, không thấu được lên trên. Cho nên, nhân lòng giận dữ của người trong nước, thần khởi binh dẹp lũ đó, cắt trừ gốc họa, để yên lòng dân mà thôi. Đến như thân phận vua tôi, thần không dám phạm đến một chút nào. Ngờ đâu, phải gánh lấy tội chuyên quyền đánh dẹp, để khiến cho xa giá phải long đong, tự xét tội của thần thật đáng vạn lần chết. Xin bệ hạ nguôi cơn giận dữ, quay xa giá về kinh sư để thỏa lòng người mong muốn"

Nhưng vua Huệ Tông từ chối không theo Tự Khánh. Tự Khánh không đón được Huệ Tông, bèn lập vua mới Huệ Văn vương, con của Lý Anh Tông.

Mưu trừ con dâu
Năm 1216, Trần Thị Dung từ Ngự nữ lại được phong làm Thuận Trinh Phu nhân (順貞夫人).

Nhiều lần Thái hậu mắng Trần phu nhân là giặc, sai Huệ Tông đuổi bỏ đi. Bà còn sai người lén bỏ thuốc độc vào bữa cơm của con dâu, Huệ Tông biết ý, chia nhỏ bữa ăn của mình và không cho rời khỏi mình.

Tháng 4 năm 1216, lại xảy ra loạn lạc khác: các tướng ở Cảo Xã (Nhật Tảo, Từ Liêm, Hà Nội) là Đỗ Át, Đỗ Nhuế chống lại triều đình. Vua Huệ Tông dựa vào Lý Bát, sai Bát đánh lại, nhưng không thắng. Trước tình thế đó, Huệ Tông đành lại quay về nương nhờ anh em họ Trần. Trần Tự Khánh sai bộ tướng Vương Lê đem thủy quân đi đón Huệ Tông sang Cứu Liên.

Khi đó trong triều, Đàm Thái hậu ngày ngày muốn giết Trần Thị Dung, sai người cầm chén thuốc độc bắt phu nhân phải chết. Huệ Tông ngăn lại không cho, rồi đêm ấy cùng với phu nhân lẻn đi đến chỗ quân của Tự Khánh; gặp khi trời đã sáng, phải nghỉ lại ở nhà tướng quân Lê Mịch ở huyện Yên Duyên, gặp tướng của Tự Khánh là Vương Lê đem binh thuyền đến đón. Vua mới đỗ lại ở bãi Cứu Liên và truyền cho Tự Khánh đến chầu.

Tự Khánh đón được Huệ Tông, bèn phế Nguyên vương mà mình từng đưa lên ngôi.

Tháng 12 năm 1216, Thuận Trinh Phu nhân Trần Thị Dung được phong làm Thuận Trinh Hoàng hậu (順貞皇后).

Từ lúc đó, anh em, thân thuộc họ Trần chiếm hết các chức văn võ quan trọng trong triều: Tự Khánh làm thái úy, khi xướng lễ không phải gọi tên; Trần Thừa được phong tước Liệt hầu làm Nội thị phán thủ; Trần Liễu (con cả Trần Thừa), Phùng Tá Chu và Lại Linh được tước Quan nội hầu; con cả Tự Khánh là Trần Hải được phong tước vương. Nắm quyền lớn trong tay, Trần Tự Khánh quyết ý đánh dẹp Bắc Giang vương Nguyễn Nộn, Hiền Tín vương Lý Bát, Hồng hầu Đoàn Văn Lôi, Hà Cao ở Quy Hóa.

Cuối đời
Huệ Tông trúng bệnh, hóa điên, triều chính rơi vào tay họ Trần. Ông truyền ngôi cho con gái là Chiêu Thánh Công chúa, tức Lý Chiêu Hoàng; rồi xuất gia ở chùa Phù Liệt.

Năm Ất Dậu (1225), bà cùng Lý Huệ Tông ra ở nơi chùa Phù Liệt xuất gia. Năm sau (1226), Huệ Tông bị Trần Thủ Độ sát hại. Lý Chiêu Hoàng do dàn xếp của Trần Thủ Độ, kết hôn với Trần Cảnh; sau lại nhường ngôi cho Cảnh, lập nên nhà Trần.

Không rõ kết cuộc của Đàm Thái hậu ra sao.

Trong văn hoá đại chúng

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư
 Đại Việt sử lược

Hoàng hậu nhà Lý
Nhiếp chính Việt Nam
Hoàng thái hậu Việt Nam


title: Cá thu rắn

text:
Cá thu rắn (danh pháp hai phần: Gempylus serpens) là một loài cá trong họ Cá thu rắn. Cá thu rắn được tìm thấy được tìm thấy trên toàn thế giới, trong các đại dương nhiệt đới và cận nhiệt đới giữa vĩ độ 42° B và 40° N, đã có trường hợp con trưởng thành bơi lạc vào vùng biển ôn đới. Nó được tìm thấy ở độ sâu 600 mét. Quần thể cá thu rắn từ Đại Tây Dương và Ấn Độ-Thái Bình Dương có sự khác nhau giữa số lượng xương cột sống (51-55 so với 48-50) và số lượng vây lưng đầu tiên quay (30-32 so với 26-30), và như vậy có thể đại diện cho loài riêng biệt.

Hình ảnh

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1829


title: Chung Sở Hồng

text:
Chung Sở Hồng (; tên tiếng Anh: Cherie Chung Chor-hung; sinh ngày 16 tháng 2 năm 1960) là một nữ diễn viên Hồng Kông đã giải nghệ. Cô là một trong những diễn viên hàng đầu của điện ảnh Hồng Kông vào thập niên 1980.

Tiểu sử và sự nghiệp
Là người gốc Khách Gia, Chung Sở Hồng tham gia cuộc thi Hoa hậu Hồng Kông vào năm 1979 và vào đến vòng chung kết nhưng không thắng được giải nào. Sau này cô lọt vào mắt đạo diễn Đỗ Kỳ Phong và được mời đóng bộ phim đầu tiên là The Enigmatic Case (1980).

Vẻ đẹp và sự quyến rũ của Sở Hồng đã giúp cô trở thành một trong những diễn viên ăn khách nhất Hồng Kông thời đó. Trong sự nghiệp điện ảnh của Sở Hồng, một trong những vai diễn nổi tiếng nhất của cô là trong phim Câu chuyện mùa thu (1987) của đạo diễn Trương Uyển Đình, cô vào vai Jennifer, một phụ nữ trung lưu được giáo dục phải lòng một gã đàn ông thô lỗ và vô học do Châu Nhuận Phát thủ vai. Bộ phim nhanh chóng trở thành một trong những tác phẩm chiếu bóng hạng nhất của lịch sử điện ảnh Hồng Kông. Sở Hồng từng được xem là "Marilyn Monroe" của ngành công nghiệp giải trí Hồng Kông bởi vẻ đẹp của mình.

Sở Hồng giã từ sự nghiệp diễn xuất kể từ đầu thập niên 1990. Bộ phim cuối cùng cô tham gia là của đạo diễn Ngô Vũ Sâm mang tên Tung hoành tứ hải (1991), cũng là một tác phẩm kinh điển.

Cô kết hôn với bậc thầy ngành quảng cáo Chu Gia Đỉnh vào năm 1991 ở Hoa Kỳ, được biết đến với những thành tích đóng góp cho ngành quảng cáo Hồng Kông. Trước khi cưới, họ đã thỏa thuận là sẽ không sinh con. Ngày 24 tháng 8 năm 2007, Chu Gia Đỉnh chết vì ung thư dạ dày. Ông được tiến hành tang lễ theo nghi thức Công giáo.

Cô còn rất tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường.

Phim ảnh
Once a Thief - Tung hoành tứ hải (1991) - vai Red Bean / Cherie
Zodiac Killer (1991) - Meng Tieh-lan
Ái nhân đồng chí / Đồng chí thương người (愛人同志)
Happy Together (1989)
Wild Search (1989) - Cher
Diary of a Small Man (1989)
Last Romance (1988)
Golden Years (1988) - Chu So-so
Mr. Mistress (1988) - Ho's girlfriend
Chaos by Design (1988)
The Good, the Bad and the Beauty (1988) - Ko Sau-ping
The Eight Happiness (1988) - Beautiful
Golden Swallow (1988) - Hsiao-hsueh / Lu Hsiao-ping
18 Times (1988)
Carry on Hotel (1988)
Bet on Fire (1988) - Hung
Walk on Fire (1988) - Miss Chung
Couples, Couples, Couples (1988) - Mary Huang
Fatal Love (1988) - Cecilia Yau Tai-kam
The Yuppie Fantasia (1988)
One Husband Too Many (1988) - Frances
Moon, Stars & Sun (1988) - GiGi
An Autumn's Tale - Câu chuyện mùa thu (1987) - vai Jennifer
Spooky Kama Sutra (1987)
Spiritual Love - Quỷ tân nương (1987) - vai Ngụy Tiểu Điệp
Goodbye Darling (1987) - Josephine
Double Fixation (1987)
Peking Opera Blues (1986) - Sheung Hung
Happy Ding Dong (1986) - Din-din
Fascinating Affairs (1985) - Diana
Women (1985)
The Flying Mr. B (1985)
Cher, Last Victory (1984) - Cherie Teng
Banana Cop (1984) - Amy
The Hidden Power of the Dragon Sabre (1984)
My Darling Genie (1984)
Prince Charming (1984) - Yuk Duk-mei
Maybe It's Love (1984)
Heaven Can Help (1984) - Cathy
Descendant of the Sun (1983) - Princess
Hong Kong Playboys (1983) - Mei
Boys and Girls (1983)
Winners and Sinners - Kỳ mưu diệu kế ngũ phúc tinh (1983) - vai Shirley
Twinkle Twinkle Little Star - Tinh tế độn thai (1983)
Eclipse (1982)
The Dead and the Deadly (1982) - Miss Yuen
It Takes Two (1982)
The Story of Woo Viet - Câu chuyện của Hồ Việt (1981) - vai Thẩm Thanh Đẳng
The Postman Strikes Back (1981) - Guihua
The Enigmatic Case (1980) - Yao Puipui

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Chung Sở Hồng tại Hong Kong Movie DataBase
 Chung Sở Hồng tại Hong Kong Cinemagic
 Hoa hậu Hồng Kông ngày ấy – bây giờ, Đài Phát thanh Truyền hình Vĩnh Long.
 Miss Hong Kong 1979

Sinh năm 1960
Họ Chung
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Người Khách Gia


title: Thạch Hoằng

text:
Thạch Hoằng (石弘, Shí Hóng) (313–334), tên tự Đại Nhã (大雅), là một hoàng đế của nước Hậu Triệu trong lịch sử Trung Quốc. Sau khi bị người em họ Thạch Hổ phế truất, ông được lập làm Hải Dương Vương (海陽王), ông đôi khi được biết tới với tước hiệu này.

Bối cảnh
Thạch Hoằng là con trai thứ hai của Thạch Lặc, mẹ ông là Trình quý nhân. Không giống như Thạch Lặc có tính quân phiệt, Thạch Hoằng là một người có lòng tốt và tài văn chương. Sau khi huynh trưởng Thạch Hưng (石興) qua đời, Thạch Lặc lập ông làm thế tử. Năm 330, sau khi Thạch Lặc xưng làm "Thiên vương" và sau đó xưng đế, ông lập Thạch Hoằng làm thái tử. Thạch Lặc, e ngại việc cháu trai Thạch Hổ có quá nhiều quyền lực, nên ông đã chuyển một số quyền lực của Thạch Hổ cho Thạch Hoằng, song điều này chỉ làm cho Thạch Hổ bực tức, người này đã sẵn bất mãn trước việc Thạch Hoằng nhỏ tuổi song được lập làm thái tử, Thạch Hổ cho rằng mình mới xứng đáng làm thái tử do là người đã đóng góp nhiều nhất cho các chiến dịch thành công của Thạch Lặc.

Trị vì
Vào mùa thu năm 333, Thạch Lạc qua đời, Thạch Hổ ngay lập tức giành lấy chính quyền bằng một cuộc chính biến. Trong sợ hãi, Thạch Hoằng đã nhường ngôi cho Thạch Hổ, song Thạch Hổ đã từ chối và buộc Thạch Hoằng nắm lấy ngai vàng và phong mình làm thừa tướng, Thạch Hoằng đã làm theo. Thạch Hổ giết chết quân sư của Thạch Lặc là Trình Hà (程遐), thúc phụ của Thạch Hoằng, và Từ Quang (徐光). Thạch Hổ tiếp tục buộc Thạch Hoằng lập mình làm Ngụy vương, phỏng theo tước hiệu của Tào Tháo khi ông ta làm người nhiếp chính cho Hán Hiến Đế.

Vợ của Thạch Lặc, Lưu Thái hậu quyết định làm liều. Bà âm mưu cùng với con trai nuôi của Thạch Lặc là Bành Thành vương Thạch Kham (石堪) khởi đầu một cuộc nổi loạn chống lại Thạch Hổ, song Thạch Kham đã bị đánh bại và bị đưa lên giàn hỏa thiêu. Lưu Thái hậu, sau khi bị lộ vai trò của mình, cũng đã bị xử tử. Mẹ của Thạch Hoằng là Trình quý nhân trở thành thái hậu. Thạch Hổ sau đó cũng đánh bại các âm mưu của Hà Đông vương Thạch Sanh (石生), Thạch Lãng (石朗), và Quách Quyền (郭權) nhằm chống lại mình. Năm 334, không thể chịu đựng được sự bức hại của Thạch Hổ, Thạch Hoằng đã đích thân đến chỗ Thạch Hổ để trao ngai vàng và quốc ấn cho ông ta, Thạch Hổ đã từ chối và nói rõ rằng nếu ông ta muốn ngai vàng, thì ông ta mới là người đề xuất, chứ không phải Thạch Hoằng. Ngay sau đó, với cớ Thạch Hoằng vi phạm quy định về việc tang, Thạch Hổ đã phế truất Thạch Hoằng và giáng Thạch Hoằng làm Hải Dương vương rồi giết chết. Thạch Hổ sau đó đã giết Trình Thái hậu và các em trai của ông là Tần vương Thạch Hoằng (石宏) và Nam Dương vương Thạch Khôi (石恢). Các hậu duệ của Thạch Lặc vào thời điểm đó đều bị Thạch Hổ tiêu diệt.

Tham khảo

 Tấn thư, các quyển 104, 105
 Ngụy thư, quyển 95
 Tư trị thông giám, các quyển 93, 94, 95.
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 2.

Vua Hậu Triệu
Vua Trung Quốc bị giết
Sinh năm 313
Mất năm 334


title: Thạch Thế

text:
Thạch Thế (石世, Shí Shì) (339–349) là vị hoàng đế tại vị trong 33 ngày cua nước Hậu Triệu trong lịch sử Trung Quốc. Trong các thư tịch Trung Hoa, ông cũng được đề cập đến với tước hiệu sau khi bị phế truất là Tiếu vương (譙王).

Thạch Thế là người con trai út của Thạch Hổ, với Lưu Hoàng hậu, con gái của vị hoàng đế Hán Triệu cuối cùng là Lưu Diệu. Năm 348, sau khi Thạch Hổ giết hại thái tử thứ hai là Thạch Tuyên (石宣) vì tội giết Thạch Thao (石韜), ông suy xét đến việc lập ai làm thái tử, và mặc dù Thạch Thế là con trai út, tướng của Thạch Hổ là Trương Sài (張豺) đã thuyết phục ông rằng ông cần lập một thái tử mà người mẹ không có xuất thân thấp hèn. Lưu Hoàng hậu và Trương đã lập kế hoạch thao túng triều chính sau cái chết của Thạch Hổ.

Sau khi Thạch Hổ tiến gần đến cái chết vào mùa hè năm 349, mặc dù Thạch Hổ đã dự tính rằng các hoàng tử, cũng là anh trai của Thạch Thế, gồm Bành Thành vương Thạch Tuân và Yên vương Thạch Bân (石斌) sẽ là đồng nhiếp chính, song Lưu Hoàng hậu và Trương Sài đã giả mạo chiếu chỉ để lệnh cho Thạch Tuân đến Quan Trung và giết Thạch Bân. Sau khi Thạch Hổ qua đời, Thạch Thế lên ngôi hoàng đế. Lưu Thái hậu trở thành người nhiếp chính, và bà chia sẻ quyền lực với Trương Sài. Bất mãn trước việc này, Thạch Tuân, cùng với một số tướng lĩnh ủng hộ, đã tiến đến kinh thành Nghiệp Thành, giết chết Trương Sài và giam cầm Lưu Thái hậu cùng Thạch Thế. Ông sau đó giả mạo một chiếu chỉ của Lưu Thái hậu và lên ngôi hoàng đế. Thạch Tuân phong Thạch Thế làm Tiếu vương, Lưu Thái hậu làm Tiếu Thái phi, song sau đó giết chết cả hai người. Thạch Thế mới 10 tuổi khi bị giết.

Tham khảo

Vua Hậu Triệu
Sinh năm 339
Mất năm 349
Vua thiếu nhi
Vua Trung Quốc bị giết
Vua chết trẻ


title: Thạch Tuân

text:
Thạch Tuân (石遵, Shí Zūn) (?-349) là một vị hoàng đế trị vì trong 183 ngày của nước Hậu Triệu trong lịch sử Trung Quốc. Ông là vị hoàng đế thứ hai trong bốn hoàng đế trị vì ngắn ngủi sau cái chết của Thạch Hổ. Ông cũng được biết đến với tước hiệu trước khi trở thành hoàng đế, Bành Thành vương (彭城王).

Trước và trong thời Thạch Hổ trị vì
Thạch Tuân là con trai của Thạch Hổ với Trịnh Anh Đào (鄭櫻桃), bà cũng sinh cho Thạch Hổ người con trai cả là Thạch Thúy (石邃).  Sau khi Thạch Hổ đoạt lấy quyền lực sau cái chết của Thạch Lặc năm 333, ông đã buộc tân hoàng đế Thạch Hoằng phải lập mình làm Ngụy vương và tất cả con trai của ông ta cũng trở thành thân vương, lúc đó, Thạch Tuân được lập làm Tề vương. Thạch Hổ đoạt lấy ngai vàng vào năm 334, và sau đó ông tuyên bố mình là "Thiên vương" vào năm 337, ông chuyển tước hiệu của tất cả các con trai ngoại trừ Thạch Thúy thành công, do vậy Thạch Tuân trở thành Bành Thành công. Mẹ của ông được lập làm hoàng hậu, trong khi Thạch Thúy được lập làm thái tử.  Tuy nhiên, Thạch Thúy sau đó lại bị giết chết do có âm mưu giết cha, Trình Hoàng hậu cũng bị hạ bậc thành Đông Hải Thái phi.

Trong hầu hết thời gian Thạch Hổ trị vì, Thạch Tuân có lẽ là một vị tướng. Năm 348, sau khi Thạch Hổ giết chết vị thái tử thứ hai, Thạch Tuyên (石宣) vì tội giết Thạch Thao (石韜), ông xem xét việc lập một thái tử khác. Viên quan Trương Cử (張舉) tiến cử hai con trai của Thạch Hổ là Thạch Tuấn, người mà ông ta ca ngợi có tài văn chương và có đạo đức, và Yên công Thạch Bân (石斌), người mà ông ca ngợi là biết các chiến lược quân sự.  Tuy nhiên, dựa trên đề nghị của Trương Sài (張豺), Thạch Hổ lại lập người con trai út Thạch Thế làm thái tử.

Chính biến chống Thạch Thế
Thạch Hổ lâm bệnh vào năm 349, ông dự định cho Thạch Tuân và Thạch Bân làm đồng nhiếp chính cho Thạch Thế, khiến cho Lưu Hoàng hậu và Trương Sài thất vọng.  Lưu Hoàng hậu và Trương Sài đã giả mạo chiếu thư, cử Thạch Tuân đến Quan Trung và giết chết Thạch Bân. Sau khi Thạch Hổ qua đời, Thạch Thế đã kế vị, Thạch Tuân đã được phong tước hiệu danh dự nhằm xoa dịu, sông ông vẫn không hài lòng.  Ông nay có tước hiệu Bành Thành vương, và liên minh với các tướng Diêu Dặc Trọng (姚弋仲), Bồ Hồng (蒲洪), Lưu Ninh (劉寧), Thạch Mẫn, và Vương Loan (王鸞), không ai trong số họ đặc biệt hài lòng về việc Thạch Thế được chọn, đưa quân đến Nhiệp thành (鄴城, nay thuộc Hàm Đan, Hà Bắc), và giết chết Trương Sài. Thạch Tuân sau đó giả mạo một chỉ dụ của Lưu Thái hậu và lập mình làm hoàng đế, sau đó cho giết Thạch Thế và Lưu Thái hậu. Ông phong cho mẹ mình làm thái hậu, và lập vợ mình làm hoàng hậu. Ông lập con trai của Thạch Bân là Thạch Diễn (石衍) làm thái tử, điều này khiến cho Thạch Mẫn thất vọng do Thạch Tuân trước đó đã hứa phong Thạch Mẫn làm thái tử.

Trị vì
Mặc dù thất vọng, Thạch Mẫn sau đó đã lãnh đạo quân của Thạch Tuân đánh bại và giết chết Thạch Xung (石沖), người này tuyên bố Thạch Tuân là kẻ phản nghịch vì đã giết chết người thừa kế hợp pháp là Thạch Thế. Sau công trạng trong việc đánh bại Thạch Thế và Thạch Xung, Thạch Mẫn muốn có một quyền lực lớn trong triều đình, song Thạch Tuân đã từ chối. Trong vài tháng sau đó, các tướng địa phương của Hậu Triệu, trong khi bề ngoài vẫn tuân theo Thạch Tuân, dần tách ra khỏi triều đình trung ương. Cũng ý thức được về việc Hậu Triệu đang trên đà sụp đổ, các nước lân cận là Tiền Yên và Tấn đã lên kế hoạch xâm lược, song các cuộc chinh phạt lớn chỉ diễn ra sau thời Thạch Tuân trị vì.

Thạch Tuân nhận thức sự tức giận của Thạch Mẫn đối với mình nên đã triệu tập một cuộc họp của các hoàng thân trước thái hậu, trong đó ông tuyên bố sẽ giết Thạch Mẫn. Tuy nhiên, Trịnh Thái hậu phản đối hành động này, và Thạch Tuân đã do dự. Trong khi đó, một trong các thân vương, Nghĩa Dương vương Thạch Giám, đã thông báo cho Thạc Mẫn biết về kế hoạch của Thạch Tuân, Thạch Mẫn nhanh chóng đưa quân đến bắt giữ Thạch Tuân. Thạch Mẫn sau đó giết chết Thạch Tuân (cùng Trịnh Thái hậu, Trương Hoàng hậu, Diễn Thái tử, cùng một số triều thần được Thạch Tuân tin tưởng) và lập Thạch Giám làm hoàng đế.

Tham khảo

Hoàng đế Hậu Triệu
Tướng Hậu Triệu
Mất năm 349
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ


title: Thạch Giám (Hậu Triệu)

text:
Thạch Giám (石鑒, Shí Jiàn) (?-350), tên tự Đại Lang (大郎)  là một hoàng đế trị vì trong 103 ngày của nước Hậu Triệu trong lịch sử Trung Quốc. Ông là vị hoàng đế thứ 3 trong bốn hoàng đế có thời gian trị vì ngắn ngủi sau cái chết của Thạch Hổ. Ông đôi khi cũng được biết đến với tước tiệu trước khi trở thành hoàng đế, Nghĩa Dương vương (義陽王).  Có thể cho rằng, việc ông âm mưu cùng với Thạch Mẫn chống lại anh trai Thạch Tuân đã dẫn đến sự sụp đổ của Hậu Triệu.

Sử sách không nói nhiều về Thạch Giám trong khoảng thời gian trước khi cha ông, Thạch Hổ mất, bao gồm cả danh tính mẹ đẻ của ông. Ông được lập làm Đại vương vào năm 333 sau khi Thạch Hổ làm chính biến phế truất Thạch Hoằng, và sau khi Thạch Hổ tuyên bố mình là "Thiên vương" vào năm 337, Thạch Giám được lập làm Nghĩa Dương công. Ông được tái phong vương sau khi cha ông xưng đế đầu năm 349. Năm 342, ông được thuật lại là một trong các công tước có đội quân bị Thái tử Thạch Tuyên (石宣) chinh phạt, song mục tiêu chính là Tần vương Thạch Thao (石韜). Năm 345, ông là một chỉ huy tại vùng Quan Trung, ông đã đánh sưu thuế nặng nề; hơn nữa, ông buộc các quan có tóc dài phải kéo tóc ra để làm  để làm thành các chiếc mũ trang trí. Biết chuyện, Thạch Hổ đã triệu hồi Thạch Giám và thay thế ông bằng Thạch Bao (石苞).

Năm 349, sau cái chết của Thạch Hổ và  người con trai út Thạch Thế lên kế vị, người nhiếp chính và cũng là mẹ của Thạch Thế là Lưu Thái hậu, đã cố gắng xoa dịu cả Thạch Giám và Bành Thành vương Thạch Tuân bằng cách ban cho họ các vị trí cao hơn. Tuy nhiên, Thạch Tuân vẫn bất mãn và đã tấn công kinh thành rồi đoạt ngôi hoàng đế, giết chết Thạch Thế và Lưu Thái hậu. Trong thời gian ngắn ngủi mà Thạch Tuân trị vì, Thạch Giám là một thành viên quan trọng trong triều. Ông là một trong các thân vương được triệu tập trong một cuộc họp do Thạch Tuân triệu tập trước mẹ mình là Trịnh Thái hậu, trong cuộc họp, Thạch Tuân tuyên bố rằng ông sẽ giết người cháu nuôi Thạch Mẫn.  Thạch Giám, có lẽ đã âm mưu với Thạch Mẫn từ trước, nhanh chóng báo tin cho Thạch Mẫn, Thạch Mẫn dẫn quân bao vây hoàng cung, bắt và giết chết Thạch Tuân. Thạch Mẫn lập Thạch Giám làm hoàng đế. Tuy vậy, quyền lực thực tế nằm trong tay Thạch Mẫn và đồng minh của y là Lý Nông (李農).

Thạch Giám không thể cam chịu cảnh Thạch Mẫn chiếm giữ quyền lực, vì vậy đã bảo em trai là Thạch Bảo và các tướng Lý Tùng (李松) và Trương Cai (張才) chống lại Thạch Mẫn, song sau khi họ bị đánh bại, Thạch Giám lại vờ rằng họ hành động độc lập và cho giết tất cả. Người em trai khác của ông, Tân Hưng vương Thạch Chi, nổi lên ở cố đô Tương Quốc (襄國, nay thuộc Tân Thái, Hà Bắc), liên minh với tộc trưởng Khương là Diêu Dặc Trọng (姚弋仲) và tộc trưởng Đê là Bồ Hồng (蒲洪) tấn công Thạch Mẫn và Lý Nông.  Thạch Giám sau cố gắng cùng với tướng Tôn Phục Đô (孫伏都), một người Yết, tấn công Thạch Mẫn, song bị Thạch Mẫn đánh bại nhanh chóng, Thạch Giám sau lại cố bào chữa và lệnh cho Thạch Mẫn xử tử Tôn.  Tuy nhiên, Thạch Mẫn bắt đầu nhận ra rằng Thạch Giám đứng đằng sau cuộc tấn công của Tôn Phục Đô, và ông quyết định rằng cần phải giải giáp vũ khí của người Yết, những người biết rằng Thạch Mẫn là người Hán. Ông ra lệnh rằng tất cả những người không phải là người Hán không được phép mang vũ khí. Thạch Mẫn cho quản thúc tại gia đối với Thạch Giám và không cho ông liên lạc với bên ngoài.  Thạch Mẫn nhận thấy rằng người Hung Nô và Yết sẽ không bao giờ ủng hộ mình, và ông ra lệnh rằng nếu một người Hán giết chết một người ngoại tộc và dâng thủ cấp thì ông sẽ khen thưởng. Có khoảng 200.000 người đã bị giết trong cuộc thảm sát bao gồm cả một số người Hán có mũi cao và râu rậm, hai đặc điểm được xem là của người ngoại tộc.

Năm 350, bị Thạch Mẫn ép buộc, Thạch Giám đã đổi quốc hiệu từ Triệu sang Vệ (衛) và tên hoàng tộc từ Thạch sang Lý (李). Nhiều đại thần đã chạy đến chỗ Thạch Chi. Các tướng lĩnh địa phương trên khắp đế chế trên thực tế đã trở nên độc lập, chờ đợi giải quyết tình hình bằng chiến tranh. Do Thạch Mẫn đã cho quân chống lại Thạch Chi, Thạch Giám đã tiến hành nỗ lực cuối cùng để chống lại, ông lệnh cho tướng Trương Thẩm (張沈) đến, sau khi Thạch Mẫn dời khỏi kinh thành, để tấn công.  Tuy nhiên, các hoạn quan của Thạch Giám đã báo tin này cho Thạch Mẫn và Lý Nông, họ nhanh chóng trở về Nghiệp thành và giết chết Thạch Giám, cùng với 28 cháu nội của Thạch Hổ và những người còn lại trong hoàng tộc. Thạch Mẫn, phục hồi lại họ của cha đẻ mình là Nhiễm (冉), sau đó lên ngôi và trở thành hoàng đế của một đất nước mới, Ngụy (魏).  Trên thực tế, Hậu Triệu đã đi đến hồi kết, mặc dù Thạch Chi vẫn giữ được Tương Quốc cho đến năm 351, khi bị tướng Lưu Hiển (劉顯) giết chết.

Tham khảo

 Tấn thư, các quyển  106, 107.
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 2.
 Tư trị thông giám, các quyển 95, 96, 97, 98.

Hoàng đế Hậu Triệu
Tướng Hậu Triệu
Mất năm 350
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ


title: Thạch Chi

text:
Thạch Chi (石祇, Shí Zhǐ) (?-351) là hoàng đế cuối cùng của nước Hậu Triệu trong lịch sử Trung Quốc. Ông là người cuối cùng trong bốn hoàng đế Hán Triệu có thời gian trị vì ngắn ngủi sau cái chết của Thạch Hổ. Ông cũng được đề cập tới với tước hiệu trước khi trở thành hoàng đế là Tân Hưng vương (新興王).

Sử sách gần như không nói gì về sự nghiệp của Thạch Chi trong thời gian trị vì của phụ thân ông, kể cả khi ông được lập làm vương. Khi cha ông qua đời, ông đang giữ tước hiệu Tân Hưng vương. Năm 349, khi hoàng huynh Lưu Giản trở thành hoàng đế bù nhìn, quyền lực trên thực tế rơi vào tay người cháu trai nuôi người Hán tên là Thạch Mẫn, Thạch Chi đã nổi dậy ở cố đô Tương Quốc (襄國, nay thuộc Tân Thái, Hà Bắc), liên minh với tộc trưởng Khương là Diêu Dặc Trọng và tộc trưởng Đê Bồ Hồng. Họ đã có một số thành công bước đầu trong việc đưa những người không phải là người Hán trong đế quốc cùng mình chống lại Thạch Mẫn, song sau đó người Hán đã liên kết lại xung quanh Thạch Mẫn, người này đã cải lại sang họ của cha đẻ là Nhiễm (冉). Đầu năm 350, Nhiễm Mẫn giết chết Thạch Giám và lập nên nước Ngụy (魏). Thạch Chi sau đó xưng đế, và tham gia cuộc chiến chống lại Nhiễm Mẫn. Trong lúc này, các tướng lĩnh địa phương trên toàn đế quốc đang chờ xem ai là người chiến thắng trong cuộc chiến, còn các nước lân cận là Tấn và Tiền Yên bắt đầu xâm phạm lãnh thổ Hậu Triệu. Tiền Yên, đã chiếm được vùng đất mà nay là Bắc Kinh, Thiên Tân, và bắc bộ Hà Bắc và tiếp tục tiến quân về phía nam.

Cuối năm 350 và đầu năm 351, con trai của Bồ Hồng là Phù Kiện (Bồ Hồng đã cải họ từ Bồ (蒲) sang Phù (苻) năm 350) đã chiếm phần phía tây của Hậu Triệu, xưng làm "Thiên Vương" và lập nước Tiền Tần. Thạch Chi, để tâm vào cuộc chiến với Nhiễm Mẫn nên không thể làm gì. Khi bị Nhiễm Mẫn bao vây tại Tương Quốc, ông đã tự hạ tước hiệu của mình từ đế thành Triệu vương và tìm kiếm sự giúp đỡ từ vua Tiền Yên Mộ Dung Tuấn chống lại Nhiễm Mẫn, người này ban đầu đồng ý liên minh với Thạch Chi để tạm thời đánh bại Nhiễm Mẫn. Thạch Chi sau đó cử tướng Lưu Hiển (劉顯) đến đánh Nhiễm Mẫn ở Nghiệp thành, song Lưu Hiển không những bị Nhiễm Mẫn đánh bại mà còn bị làm cho kinh hãi đến nỗi đã đồng ý với Nhiễm Mẫn rằng sẽ giết chết Thạch Chi. Khi Lưu Hiển trở về Tương Quốc, ông đã bắt và giết chết Thạch Chi cùng các triều thần cấp cao, mang thủ cấp đễn chỗ Nhiễm Mẫn. Nhiễm Mẫn đốt thủ cấp của Thạch Chi giữa phố tại Nghiệp thành. Hậu Triệu diệt vong.

Tham khảo

Hoàng đế Hán Triệu
Tướng Hán Triệu
Năm sinh thiếu
Mất năm 351
Vua Trung Quốc bị giết


title: Trương Mậu

text:
Trương Mậu () (277–324), tên tự Thành Tốn (成遜), còn gọi là (Tiền) Lương Thành Liệt Vương ((前)涼成烈王) (thụy hiệu do Hán Triệu ban) hay Tây Bình Thành công (西平成公) (thụy hiệu được sử dụng trong nội bộ Tiền Lương) là người cai trị đầu tiên được chấp thuận rộng rãi của nước Tiền Lương trong lịch sử Trung Quốc. Tiền Lương là một đất nước độc lập hoặc bán độc lập hình thành từ một châu của nhà Tấn, đất nước này luôn dao động trước việc là một chư hầu của triều Tấn hay một chư hầu của Hán Triệu, trong trường hợp này, rất khó để xác định thời điểm thành lập của Tiền Lương; song lệnh ân xá người dân sống trong lãnh địa ông cai quản thường được nhiều sử gia coi là dấu hiệu của việc độc lập từ nhà Tấn. Dưới thời gian cai trị ngắn ngủi của cháu trai ông là Trương Tộ, ông được truy phong là Lương Thành Vương (涼成王).

Sự nghiệp ban đầu
Trương Mậu xuất hiện lần đầu trong sử sách năm là vào năm 308 khi cha ông, Trương Quỹ (張軌), Tây Bình Trang công và thứ sử Lương Châu (涼州, nay là trung bộ và đông bộ Cam Túc), bị đột quỵ và không thể nói được, do đó Trương Mậu đã đóng vai trò như một thứ sử khi phụ thân bị bệnh. Khi Trương Việt (張越, không có quan hệ họ hàng) và Tào Khiếp (曹怯) lợi dụng việc Trương Quỹ bị bệnh để thay thế vị trí, gia tộc họ Trương đã phản đối và thuyết phục Nam Dương vương Tư Mã Mô (司馬模) rằng Trương Quỹ vẫn nên là thứ sử. Tại thời điểm này, con trai cả của Trương Quỹ, cũng là huynh trưởng của Trương Mậu, Trương Thực (張寔), người trước đó ở tại Trường An, đã trở về Lương Châu rồi đánh bại và giết chết Tào Khiếp, tái khẳng định quyền cai quản của họ Trương trên toàn châu.

Dưới thời Trương Thực làm thứ sử, Trương Mậu là một trong những tướng tin cẩn của ông ta. Năm 320, pháp sư Lưu Hoằng (劉弘) lan truyền tin đồn rằng các vị thần muốn ông ta làm người cai quản Lương Châu, đã thuyết phục hai cận vệ của Trương Thực là Diêm Thiệp (閻涉) và Triệu Ngang (趙卬) ám sát Trương Thực. Trương Mậu lệnh bắt và hành hình Lưu Hoằng. Do con trai của Lưu Thực là Trương Tuấn còn quá nhỏ tuổi (13), các thuộc hạ của Trương Thực đã thỉnh cầu Trương Mậu nhận chức thứ sử và Tây Bình công và ông đã chấp thuận. Ông cũng đã ban hành lệnh ân xá chung cho người dân trong châu, và hành động này là lý do chính trong việc các sử gia thường coi thời cai trị của ông là dấu mốc đánh dấu sự độc lập của Tiền Lương.

Cai trị
Trương Mậu ban đầu vẫn tiếp tục tuyên bố là chư hầu của nhà Tấn, chỉ coi mình là một thứ sử và có tước công. Ông bổ nhiệm cháu trai Trương Tuấn làm người kế vị. (Các thư tịch không rõ liệu Trương Mậu đã có con trai chưa.) Năm 321, ông bắt đầu cho xây một tòa tháp nguy nga gọi là Linh Quân đài (靈鈞台), nhưng sau khi Diêm Tăng (閻曾) thuyết phục ông rằng việc này quá tốn kém, ông đã cho dừng việc xây dựng.

Năm 322, Trương Mậu cùng với tướng Hàn Phác (韓璞) chiếm các quận Lũng Tây (隴西) và Nam An (南安, nay là Định Tây, Cam Túc), khi đó nằm dưới quyền kiểm soát của Hán Triệu, trong khi quân Hán Triệu đang phải chiến đấu với quân nổi loạn của Trần An (陳安), mở rộng lãnh địa của ông về phía đông đến Hoàng Hà.

Tuy nhiên, năm 323, sau khi hoàng đế Hán Triệu là Lưu Diệu đánh bại Trần An, ông ta tiếp tục tiến đến Hoàng Hà, tuyên bố đã sẵn sàng vượt sông. Trương Mậu đã chuẩn bị tư thế chiến đấu, song qua đàm phán, đã khuất phục trước Hán Triệu và nạp triều cống gồm ngựa, gia súc và đồ trang sức cho Hán Triệu. Lưu Diệu lập Trương Mậu làm Lương vương và ban cho ông cửu tích. Sau đó, Trương Mậu tiếp tục cho xây Linh Quân đài, nói rằng việc xây dựng này là cần thiết cho mục đích phòng thủ, và tăng cường phòng thủ tại kinh thành Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc).

Vào mùa hè năm 324, Trương Mậu lâm bệnh. Ông nói với cháu trai Trương Tuấn rằng vẫn phải trung thành với nhà Tấn, và cũng ra lệnh rằng không được chôn cất ông với nghi thức của tước vương, do tước hiệu này không phải do hoàng đế nhà Tấn ban cho. Ông qua đời ngay sau đó.

Niên hiệu
Hầu hết các thư tịch đều nói rằng Trương Mậu, giống như anh trai Trương Thực, tiếp tục sử dụng niên hiệu của Tấn Mẫn Đế là Kiến Hưng (để cho thấy họ vẫn tiếp tục trung thành với Tấn và tách biệt với Tấn Nguyên Đế) song một số nguồn lại chỉ ra rằng ông đã cải niên hiệu sang Vĩnh Quang (永光 yǒng guāng 320–323). Một thuyết hiện nay là niên hiệu của ông được sử dụng trong nội bộ Tiền Lương còn niên hiệu Kiến Hưng được sử dụng khi giao thiệp với các nước khác.

Tham khảo

Vua Tiền Lương
Người Hán Triệu
Sinh năm 277
Mất năm 324
Hoàng tử Trung Quốc


title: Trương Tuấn (Tiền Lương)

text:
Trương Tuấn () (307–346), tên tự Công Đình (公庭), hay còn gọi là Tây Bình Trung Thành vương (西平忠成公), thụy hiệu nhà Tấn ban cho) hay Lương Văn công (涼文公), thụy hiệu sử dụng trong nội bộ Tiền Lương) là người cai trị nước Tiền Lương trong lịch sử Trung Quốc. Dưới thời cai trị, ông nhiều lần sử dụng tước hiệu Tây Bình công do nhà Tấn phong, song khi buộc phải khuất phục trước Hán Triệu và Hậu Triệu, ông sử dụng tước hiệu Lương vương. Cuối thời ông cai trị, ngay cả khi không còn chịu áp lực của Hậu Triệu, ông xưng "Giả Lương Vương." Dưới thời con trai ông là Trương Tộ cai trị, ông được truy tôn là Lương Văn Vương (涼文王).

Đầu đời
Trương Tuấn là con trai của Trương Thực (張寔), thứ sử Lương Châu (涼州, nay là trung bộ và đông bộ Cam Túc) và được ban tước hiệu Tây Bình công. Năm 320, Trương Thực bị các cận vệ Diêm Thiệp (閻涉) và Triệu Ngang (趙卬) ám sát, đứng đằng sau là pháp sư Lưu Hoằng (劉弘), người này đã tự tiên tri rằng mình sẽ là người cai trị Lương Châu. Em trai Trương Thực là Trương Mậu đã bắt giữ và hành quyết Lưu Hoằng cùng đồng phạm. Do Trương Tuấn khi ấy còn quá trẻ tuổi (13 tuổi), các thuộc hạ của Trương Thực đã yêu cầu Trương Mậu trở thành thứ sử. (Do Trương Mậu lúc đó tuyên bố một lệnh đại đặc xá, một thẩm quyền thường chỉ dành cho hoàng đế, nên đây được xem như là dấu mốc độc lập của Tiền Lương.) Trương Mạo phong Trương Tuấn làm tướng, và sau đó làm thế tử. Năm 324, Trương Mậu qua đời, Trương Tuấn lên kế vị. Do Trương Mậu trước đó đã khuất phục trước Hán Triệu và được phong tước hiệu Lương vương, Trương Tuấn cũng mang tước hiệu này, mặc dù trong nội bộ Tiền Lương, ông sử dụng tước hiệu được nhà Tấn ban cho là Tây Bình công.

Thời kỳ đầu cai trị
Năm 326, Trương Tuấn lo sợ quân Hán Triệu, đã bắt buộc người dân ở các quận Lũng Tây (隴西) và Nam An (南安, nay tương ứng với Định Tây, Cam Túc) tái định cư đến kinh thành Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc). Ông cũng tìm kiếm hòa bình với hoàng đế Thành Hán Lý Hùng và cố thuyết phục Lý Hùng trở thành chư hầu của Tấn. Lý Hùng đồng ý hoà bình song không thực sự trở thành một chư hầu của Tấn.

Năm 327, sau khi biết tin Hán Triệu thất trận trước Hậu Triệu, Trương Tuấn chối bỏ tất cả tước hiệu do Hán Triệu ban cho và quay trở lại với tước hiệu của nhà Tấn, và tấn công Tần Châu (秦州, nay là đông bộ Cam Túc) của Hán Triệu. Hoàng thân Hán Triệu là Lưu Dận (Hán Triệu (劉胤) đã phản công và sau đó đánh bại quân Tiền Lương của tướng Hàn Phác (韓璞), chiếm toàn bộ lãnh thổ Tiền Lương ở phía nam Hoàng Hà và tiếp tục vượt sông, song không tiến xa hơn. Tuy nhiên, Trương Tuấn đã không khuất phục trước Hán Triệu. Sau đó Hán Triệu đã tan rã và rơi và tay Hậu Triệu năm 329 khi hoàng đế Lưu Diệu bị quân Hậu Triệu bắt, Tiền Lương vì thế đã có thể lấy lại được vùng đất ở phía nam Hoàng Hà. Năm 330, hoàng đế Thạch Lặc của Hậu Triệu cử sứ thần đến thuyết phục Tiền Lương chịu khuất phục (bằng cách ban các danh dự cho ông, bao gồm cửu tích), song Trương Tuấn từ chối và bắt giữ sứ thần của Thạch Lặc. Tuy nhiên, đến cuối năm, sau khi tướng Hậu Triệu là Hà Đông vương Thạch Sinh (石生) đánh bại tộc trưởng Hung Nô Thạch Khương (石羌), Trương Tuấn đã trở nên kinh hãi và khuất phục Hậu Triệu.

Năm 333, Hậu Triệu biến động sau cái chết của Thạch Lặc và cuộc chính biến của cháu trai ông ta là Thạch Hổ, một số tướng Hậu Triệu đã nổi loạn và cố tìm kiếm hỗ trợ từ Tấn và Tiền Lương. Tiền Lương đã cố liên minh với một trong các tướng này, tộc trưởng người Đê Bồ Hồng (蒲洪). Tuy nhiên, sau khi Thạch Hổ giành chiến thắng trước hầu hết các tướng khác, Bồ Hồng đã khuất phục Thạch Hổ. Tuy nhiên, Thạch Hổ không xem xét đến việc đánh Tiền Lương, và do vậy Tiền Lương và Hậu Triệu không giao chiến trong nhiều năm, đến năm 335, lãnh thổ của Trương Tuấn được mô tả là giàu có và lớn mạnh, một số tiểu vương quốc ở Tây Vực cũng khuất phục bằng việc nạp triều cống cho ông. Trương Tuấn gửi một kế hoạch cho Tấn Thành Đế yêu cầu hợp quân đánh Hậu Triệu, Thành Hán, song Thành Đế đã không thực hiện kế hoạch này.

Thời kỳ trị vì cuối
Năm 339, Trương Tuấn chuyển một số quyền lực của mình cho thế tử Trương Trọng Hoa. Năm 340, ông dâng triều cống cho Thạch Hổ, song trong thư ông đã dùng lời lẽ kiêu ngạo. Thạch Hổ giận dữ và muốn giết chết sứ thần, song quan của Thạch Hổ là Thạch Phác (石璞) đã thuyết phục được ông ta bỏ qua chuyện này.

Năm 344, một trận chiến giữa Hậu Triệu và Tiền Lương đã được ghi lại, điều này cho thấy mối quan hệ giữa hai bên không còn hòa bình như trước.

Đầu năm 346, Trương Tuấn tấn công vương quốc Yên Kỳ (焉耆, nay là Châu tự trị dân tộc Mông Cổ-Bayingholin, Tân Cương), và Yên Kỳ đã khuất phục ông. Thời điểm này, ông lấy tước hiệu là Giả Lương Vương (假涼王) và thi hành các tác phong của một hoàng đế.

Vào mùa hè năm 346, Trương Tuấn qua đời, thọ 40 tuổi. Trương Trọng Hóa lên ngôi kế vị.

Niên hiệu
Hầu hết các nguồn sử liệu đều cho rằng Trương Tuấn, cũng như cha Trương Thực và chú Trương Mậu, tiếp tục dùng niên hiệu của Tấn Mẫn Đế là Kiến Hưng (để thể hiện họ vẫn trung thành với Tấn song độc lập với Tấn Nguyên Đế và những người kế vị ông ta) song một số nguồn lại cho rằng ông đã cải sang niên hiệu Thái Nguyên (太元 tài yuán 324–346). Một thuyết hiện nay cho rằng Thái Nguyên là niên hiệu ông sử dụng trong nội bộ Tiền Lương, còn khi giao thiệp với các nước khác, ông sử dụng niên hiệu Kiến Hưng.

Tham khảo

Người Hán Triệu
Người Hậu Triệu
Vua Tiền Lương
Sinh năm 307
Mất năm 346


title: Trương Trọng Hoa

text:
Trương Trọng Hoa () (327–353), tên tự Thái Lâm (泰臨), còn gọi theo thụy hiệu là Tây Bình Kính Liệt công (西平敬烈公, thụy hiệu do nhà Tấn ban) hoặc Lương Hoàn công (涼桓公), thụy hiệu sử dụng trong nội bộ Tiền Lương) là người cai trị nước Tiền Lương trong lịch sử Trung Quốc. Dưới thời cai trị của mình, ông cũng dùng tước hiệu "Giả Lương Vương" (假涼王). Dưới thời trị vì ngắn ngủi của anh trai Trương Tộ, ông được truy phong là Lương Hoàn Vương (涼桓王).

Dưới thời phụ thân cai trị
Trương Trọng Hoa sinh năm 327, ba năm trước khi cha ông là Trương Tuấn trở thành người cai trị Tiền Lương, ông là người con trai thứ hai. Mẹ ông là Mã mỹ nhân, một chiêu nghi của Trương Tuấn. Năm 333, khi lên 6 tuổi, ông được cha lập làm thế tử (Không rõ vì sao Trương Trọng Hoa được lập làm thế tử, người con trai cả là Trương Tộ vẫn còn sống). Năm 339, khi Trương Trọng Hoa 12 tuổi, Trương Tuấn chuyển giao một số quyền của mình cho Trương Trọng Hoa và phong cho con trai làm giả thứ sử của Lương Châu (涼州, nay là trung bộ và đông bộ Cam Túc). Đầu năm 346, khi Trương Tuân chia lãnh thổ của mình thành 3 châu, ông lập Trương Trọng Hoa làm thứ sử Lương Châu.

Đến năm 346, Trương Tuấn qua đời. Trương Trọng Hoa lên kế vị, và cũng được thừa hưởng các tước hiệu Tây Bình công và Giả Lương Vương. Ông phong mẹ đích (vợ cả của cha) là Nghiêm Vương hậu làm Đại Vương Thái hậu chuyển sang sống tại Vĩnh Huấn cung và mẹ đẻ là Mã Chiêu nghi làm Vương Thái hậu sống tại Vĩnh Thọ cung.

Trị vì
Trương Trọng Hoa là một người cai trị tầm thường, ông bị chỉ trích vì tiêu tốn quá nhiều thời gian vào việc vui chơi hưởng lạc. Ông cũng có xu hướng tin tưởng vào những kẻ xu nịnh, mặc dù vậy, ông không bị chỉ trích là tàn nhẫn hay không cuồng. Năm 349, Sách Chấn (索振) đã cố thuyết phục ông giảm bởi thời gian dành cho việc vui chơi hưởng lạc và không thưởng quá nhiều tiền bạc cho những người tham gia cùng, song mặc dù Trương Trọng Hoa cảm tạ và khen thưởng cho Sách, song ông đã không thay đổi một cách đáng kể.

Ngay sau khi Trương Trọng Hoa kế vị cha, quân Hậu Triệu dưới quyền chỉ huy của tướng Vương Trạc (王擢) và Ma Thu (麻秋), đã bất ngờ tấn công Tiền Lương, chiếm phần lãnh thổ của Tiền Lương ở phía nam Hoàng Hà, bao gồm cả thành quan trọng là Kim Thành (金城, nay thuộc Lan Châu, Cam Túc). Trương Trọng Hoa giao binh quyền cho Tạ Ngải (謝艾), và Tạ đã đánh bại được quân của Ma và Vương vào năm 346 và một lần nữa vào năm 347, buộc họ phải từ bỏ kế hoạch ban đầu là tiêu diệt Tiền Lương, song phần đất phía nam Hoàng Hà chưa thể thu hồi.

Cũng vào năm 347, sứ giả nhà Tấn là Du Quy (俞歸) đã đến Tiền Lương để trao cho Trương Trọng Hoa một số chức tước, song trong đó không có tước hiệu Lương Vương mà Trương Trọng Hoa mong đợi. Ôn đã cố thuyết phục Du Quy ban cho ông tước hiệu này, song Du Quy đã không thực hiện, và Trương Trọng Hoa đã bắt giam Du Quy, người này đã chỉ được thả sau khi Trương Trọng Hoa chết.

Trương Trọng Hoa có vị thế lớn sau khi Hậu Triệu sụp đổ trong khoảng từ 349 đến 351. Hầu hết lãnh thổ ở phía tây của Hậu Triệu đã rơi vào tay tướng người Đê là Phù Kiện, người này lập nước Tiền Tần vào năm 351. Cuối năm 352 hoặc đầu năm 353, cựu tướng Hậu Triệu Vương Trạc, người nắm giữ khu vực nay là phía đông Cam Túc và tuyên bố trung thành với Tiền Yên, đã không thể chống lại quân Tiền Tần và đầu hàng Trương Trọng Hoa và ông được đối xử tốt, Trương Trọng Hoa có ý định dùng ông này làm tướng để chống Tiền Tấn. Vào mùa xuân năm 353, ông giao cho Vương Trạc, Trương Hoằng (張弘), và Tống Tu (宋修) dẫn 15.000 lính đi đánh Tiền Tần, song đã phải hứng chịu mất mát lớn về nhân mạng, được chép lại là 12.000 hay bốn phần năm đội quân. Trương và Tống chết trận, trong khi Vương chạy về kinh thành Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc). Tuy nhiên, đến mùa hè, Vương Trạc lại được dẫn theo 20.000 lính tiến đánh Thượng Khuê (上邽, nay thuộc Thiên Thủy, Cam Túc), chiếm phần lớn Tần Châu (秦州, nay là đông bộ Cam Túc). Trương Trọng Hoa sau đó gửi một tấu thư cho Tấn Mục Đế, yêu cầu cùng mở chiến dịch chống Tiền Tần. Mục Đế cử một sứ thần khen ngợi và ban nhiều vinh dự hơn nữa cho Trương Trọng Hoa, song triều đình Tấn lúc đó không quan tâm đến việc tấn công Tiền Tần và kế hoạch do vậy đã bị hủy bỏ.

Cùng năm, Trương Trọng Hoa lâm bệnh, ông phong người con trai mới 9 tuổi là Trương Diệu Linh làm thế tử. Huynh trưởng của ông là Trương Tộ đã âm mưu cùng các cận thần của Trương Trọng Hoa là Triệu Trường (趙長) và Úy Tập (尉緝) nhằm tiếm quyền, Triệu và Úy đã vu cáo Tạ Ngải (謝艾) và bắt ông phải chuyển từ kinh thành đi làm thái thú quận Tửu Tuyền (酒泉, nay tương ứng với Tửu Tuyền, Cam Túc). Tạ đã gửi một tấu thư cáo buộc về âm mưu của Triệu và Trương Tộ, và mùa đông năm đó, khi Trương Trọng Hoa bị bệnh nặng hơn, ông đã cố triệu hồi Tạ về kinh để đảm nhiệm vị trí nhiếp chính cho Trương Diệu Linh, song lệnh này đã lọt vào tay Trương Tộ và Triệu Trường và vì thế đã không bao giờ được công bố. Ông qua đời ngay sau đó, Trương Diệu Linh lên kế vị với tước hiệu Tây Bình công. Trương Tộ trở thành người nhiếp chính và vào đầu năm 354 đã cướp ngôi vị của Trương Diệu Linh.

Niên hiệu
Hầu hết các nguồn sử liệu đều nói rằng Trương Trọng Hoa, giống như những người cai trị trước đó của Tiền Lương, đều dùng niên hiệu của Tấn Mẫn Đế là Kiến Hưng (để thể hiện họ vẫn trung thành với nhà Tấn và tách biệt với Đông Tấn) song một số nguồn nói rằng ông đã cải niên hiệu thành Vĩnh Lạc (永樂 yǒng lè 346-353). Một thuyết hiện nay cho rằng ông dùng niên hiệu Vĩnh Lạc trong nội bộ đất nước và dùng niên hiệu Kiến Hưng khi giao thiệp với các nước khác.

Tham khảo

Vua Tiền Lương
Người Hậu Triệu
Sinh năm 327
Mất năm 353


title: Trương Thực

text:
Trương Thực (, ?–320) là một quân phiệt và người cai trị nước Tiền Lương. Ông là con trai cả của Trương Quỹ, thứ sử Lương Châu dưới thời nhà Tấn. Năm 314, ông được thừa kế tước hiệu Tây Bình vương và chức vụ thứ sử Lương Châu từ phụ thân. Khi Tây Tấn sụp đổ, Trương Thực tuyên bố Lương là một nước chư hầu và sử dụng niên hiệu của triều Tấn. Năm 320, ông bị ám sát bởi một người thân cận là Diêm Sa (). Em trai ông là Trương Mậu tiếp quản vị trí của ông. Ông được truy phong tước hiệu Lương Minh Vương () và miếu hiệu là Cao Tổ (高祖)

Chú thích

Tham khảo
 Tấn thư, quyển 86
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 7.

Vua Tiền Lương
Mất năm 320
Hoàng tử Trung Quốc
Năm sinh không rõ


title: Trương Tộ

text:
Trương Tộ () (?-355), tên tự Thái Bá (太伯), hay (Tiền) Lương Uy vương ((前)涼威王) là một vị vua của nước Tiền Lương trong lịch sử Trung Quốc. Ông là người cai trị duy nhất của Tiền Lương chính thức đoạn tuyệt với nhà Tấn, và nhiều thư tịch lịch sử đã ghi rằng ông đã xưng đế (Tấn thư) hay xưng vương (Tư trị thông giám). Ông thường được coi là người cướp ngôi (đoạt lấy ngai vàng từ người cháu Trương Diệu Linh sau khi em trai Trương Trọng Hoa qua đời) và ban đầu không được công nhận là một người cai trị Tiền Lương, song em trai ông, Trương Thiên Tích đã truy phong cho ông thụy hiệu "Uy".

Dưới thời cai trị của Trương Trọng Hoa và Trương Diệu Linh
Người ta biết khá ít về xuất thân của Trương Tộ, các thông tin có được cho thấy ông là con trai cả của Trương Tuấn, song không được phong làm thế tử. Em trai ông là Trương Trọng Hoa được phong làm thế tử, mặc dù người này không phải do Nghiêm Vương hậu sinh ra. Không rõ về mẹ của Trương Tộ và năm sinh của ông. Ông được ca ngợi là người hiểu biết, Trương Tuấn hoặc Trương Trọng Hoa đã phong cho ông tước hầu.

Trong thời gian Trương Trọng Hoa cai trị, Trương Tộ rất được người em trai này tin tưởng, bất chấp các cảnh báo của Thường Cứ (常據) và Tạ Ngải (謝艾), trong một thời gian dài, Trương Trọng Hóa đã để Trương Tộ làm nhiếp chính cho con trai Trương Diệu Linh. Đến năm 353, Trương Trọng Hoa bị bệnh nặng, ông ra lệnh triệu hồi Tạ Ngải về kinh song Trương Tộ và các thuộc hạ của Trương Trọng Hoa là Triệu Trường (趙長) và Úy Tập (尉緝), những người đã sẵn âm mưu đoạt quyền, đã đoạt lấy chiếu chỉ của Trương Trọng Hoa và giả mạo để Trương Tộ trở thành người nhiếp chính. Trương Trọng Hoa qua đời ngay sau đó, Trương Diệu Linh lên kế vị (khi đó mới 9 tuổi), song quyền lực thực tế nằm trong tay Trương Tộ.

Trương Tộ, được cho là có một mối quan hệ với mẹ của Trương Trọng Hoa là Mã Thái hậu, đã có cơ hội đoạt lấy quyền lực. Với sự chấp thuận của Mã Thái hậu, Trương Diệu Linh bị phế vào đầu năm 354 và Trương Tộ lên ngôi, và ông đã sớm bộc lộ sự tàn ác, ông cho giết chết Tạ Ngải và vợ của Trương Trọng Hoa là Bùi Vương hậu.

Trị vì
Đầu năm 354, Trương Tộ tuyên bố hoàn toàn đoạn tuyệt với Tấn, một động thái mà những người tiền nhiệm của ông đã không thực hiện. Ông bác bỏ niên hiệu "Kiến Hưng" của Tấn Mẫn Đế và cải niên hiệu thành Hòa Bình. Ông cũng tự xưng một tước hiệu cao hơn so với tước hiệu Tây Bình công của nhà Tấn đã ban, mặc dù tước hiệu đó là gì thì vẫn là một điều tranh cãi, Tấn thư chỉ ra rằng ông đã xưng đế (và lập vợ mình là hoàng hậu, phong vương cho các con trai) và Tư trị thông giám cho rằng ông xưng Lương vương.

Cuối năm đó, Trương Tộ cử tướng Vương Trạc (王擢) đi hỗ trợ tướng Tấn là Tư Mã Huân (司馬勳), người chỉ huy đội viện binh đến hội quân với đại quân do Hoàn Ôn chỉ huy để chống lại Tiền Tần. Vương Trạc đã báo cáo với Trương Tộ rằng Hoàn Ôn có khả năng chỉ huy một đội quân lớn và có tham vọng, điều này khiến cho Trương Tộ hoảng sợ. Tuy vậy, ông lại quyết định ám sát Vương Trạc song không thành công. Sau đó ông huy động quân đội của Tiền Lương, sẵn sàng chống lại Hoàn Ôn hoặc chạy trốn trong trường hợp Hoàn Ôn diệt được Tiền Tần và quay sang đối phó với ông. Sau khi Hoàn Ôn buộc phải rút quân do cạn nguồn lương thảo, Trương Tộ đã tấn công Vương Trạc, Vương Trạc buộc phải đầu hàng Tiền Tần.

Sự cai trị của Trương Tộ, theo các thư tịch cổ, đầy tính đồi trụy, bạo tàn, và hoang phí. Ông không chỉ có quan hệ với Mã Thái hậu, mà còn loạn luân với tất cả con gái của Trương Trọng Hoa. Ông lo sợ tướng Trương Quán (張瓘), nên đã cử đi chinh phạt, song lại cử một đội quân khác đi phục kích. Tuy nhiên, tin tức bị rò rỉ, và Trương Quán đem quân tấn công kinh thành Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc). Ông tuyên bố rằng Trương Tộ cần bị lật đổ và cần phục vị cho Trương Diệu Linh. Một tướng khác là Tống Hỗn (宋混) cũng tham gia cùng ông. Đáp lại, Trương Tộ đã đánh chết người cháu trai.

Tuy vậy, hành động này đã không thể bảo vệ ông, Trương Quán và Tống Hỗn tiếp tục tiến về kinh thành. Trương Tộ ra lệnh bắt và giết chết huynh đệ của Trương Quán là Trương Cư (張琚) và con trai Trương Tung (張嵩), song hai người này đã bắt đầu nổi loạn bên trong Cô Tang và mở cổng thành chào đón quân của Tống Hỗn. Các đồng sự trước đây của Trương Tộ là Triệu Trường và Úy Tập trở nên sợ hãi và buộc Mã Thái hậu tuyên bố lập một con trai khác của Trương Trọng Hoa là Trương Huyền Tịnh làm vua mới. Các cận binh trung thành với Trương Tộ đã giết chết Triệu và Úy, song nhanh chóng suy sụp trong hỗn loạn, Trương Tộ bị giết. Tống Hỗn cắt thủ cấp của Trương Tộ và xử tử hai con trai của ông.

Tham khảo

 Tấn thư, quyển 86
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 7.
 Tư trị thông giám, các quyển 99, 100.

Vua Tiền Lương
Năm sinh thiếu
Mất năm 355
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ
Vua Trung Quốc
Hoàng đế Trung Quốc


title: Onza

text:
Onza là một giống thú to lớn thuộc họ mèo. Onza được mô tả là loài báo có chân thon, lông màu đen nhưng giống chó sói. Nó khác với sư tử và báo châu Mỹ, mọi người có thể gọi nó là "Hổ châu Mỹ". Chúng thường sống ở México. Những người săn bắt nó luôn luôn cẩn thận tuyệt đối vì loài này rất nhanh nhẹn và tàn ác. Vì ít người quan tâm đến nó nên loài này đã bị tuyệt chủng. Trước khi loài này tuyệt trủng Rô-Bớt E.Mác San đã viết cuốn The Onza, nhưng chả ai tin về điều này. Cho đến khi chúng tuyệt chủng, và con cuối cùng đã bị thợ săn bắn chết.

Lịch sử
Năm 1938, và một lần nữa vào năm 1986, các động vật giống báo sư tử bị bắn ở Sinaloa đã được xác định là onza. Mẫu vật sống duy nhất đã được kiểm tra đã được đóng góp bởi một chủ trại tên là Andres Murillo. Trong tháng 1 năm 1986, ông bắn con vật mà ông cho là một con báo đốm Mỹ tấn công ông. Song, nó không phải là một con báo đốm, và ông đã mang nó đến Vega, người sở hữu một trang trại gần đó. Nó là một cá thể cái nặng 60 lb (27 kg). Chiều dài cơ thể không bao gồm đuôi là 45 inch (1,1 m) và đuôi là 23 inch (58 cm). Con mèo có bề ngoài của một con báo sư tử với một cơ thể rất mảnh, dài và chân mảnh, dài như chân chó. Người ta đã tìm thấy hươu trong dạ dày của nó, cho thấy nó đã ăn trước đó không lâu.

Chú thích

Tham khảo

Neil B. Carmony. Onza! The Hunt for a Legendary Cat. High Lonesome Books (1995)
Loren Coleman. Cryptozoology A To Z. Fireside (1999)
Robert E. Marshall. The Onza. The Story of the Search for the Mysterious Cat of the Mexican Highlands. Exposition (1961)
Karl P.N. Shuker. Mystery Cats of the World. Robert Hale (1989)
Karl P.N. Shuker. The New Zoo: New and Rediscovered Animals of the Twentieth Century. House of Stratus (2002)

Họ Mèo
Văn học dân gian Mexico
Mèo trong văn hóa đại chúng


title: Trương Huyền Tịnh

text:
Trương Huyền Tịnh () (350–363), tên tự Nguyên An (元安), còn gọi là Tây Bình Kính Điệu công (西平敬悼公, thụy hiệu do nhà Tấn ban) hoặc Tây Bình Xung công (西平沖公, thụy hiệu dùng trong nội bộ Tiền Lương) là một người cai trị nước Tiền Lương trong lịch sử Trung Quốc. Ông trở thành người cai trị trên danh nghĩa khi mới năm tuổi sau khi bá phụ Trương Tộ, người đoạt lấy quyền lực và giết chết huynh trưởng của ông là Trương Diệu Linh, bị giết chết trong một cuộc chính biến. Trương Huyền Tịnh được truy phong tước hiệu (Tiền) Lương Xung Vương [(前)涼沖王]

Những năm cai trị của ông là khoảng thời gian bất ổn định chính trị, nhiều người nhiếp chính đã bị lật đổ, bao gồm Trương Quán (張瓘), Tống Hỗn (宋混), Tống Trừng (宋澄), Trương Ung (張邕), và nhiếp chính cuối cùng là thúc phụ Trương Thiên Tích, người này đã giết chết ông và lên ngôi năm 363. Dưới sự nhiếp chính của Trương Quán, ông tạm thời dùng tước hiệu Lương vương, song sau khi Tống Hỗn lật đổ Trương Quán, ông lại sử dụng tước hiệu được nhà Tấn ban cho là Tây Bình công.

Đầu đời
Trương Huyền Tịnh sinh năm 350, dưới thời cai trị của cha ông, Trương Trọng Hoa. Mẹ ông có khả năng là người thiếp của Trương Trọng Hoa, Quách phu nhân (bà được phong thái hậu năm 363). Ông có một người anh trai, Trương Diệu Linh, là thế tử của cha mình.

Năm 353, Trương Trọng Hoa qua đời, Trương Diệu Linh lên kế vị, song quyền lực thực tế nằm trong tay của bá phụ Trương Tộ, người này có một mối quan hệ tư thông với mẹ của Trương Trọng Hoa là Mã Thái hậu và nhận được sự trợ giúp của bà vào đầu năm 354 để phế truất Trương Diệu Linh và đưa ông ta lên ngôi. Cuối năm, khi Trương Tộ tuyên bố tuyệt giao với nhà Tấn, ông ta lập Trương Huyền Tịnh làm Lương Vũ hầu.

Năm 356, Trương Tộ bị lật đổ và bị giết bởi các tướng Trương Quán và Tống Hỗn. Ban đầu, Tống Hỗn muốn Trương Huyền Tịnh dùng tước hiệu nhà Tấn ban cho là Tây Bình công, một tước hiệu truyền đời, song Trương Quán đã bác bỏ ý của Tống Hỗn và yêu cầu người cai trị nhỏ tuổi xưng làm Lương vương, một tước hiệu mà triều đình nhà Tấn trước đó đã từ chối ban cho. Trương Quán trở thành người nhiếp chính.

Dưới thời Trương Quán nhiếp chính
Mặc dù đã yêu cầu Trương Huyền Tịnh tự xưng làm Lương vương, song Trương Quán vẫn muốn Tiền Lương là một nước chư hầu của nhà Tấn. Tuy nhiên, năm 356, dưới sức ép quân sự và ngoại giao của Tiền Tần, Trương Quán đã thay mặt Trương Huyền Tịnh, chính thức khuất phục Tiền Tần và trở thành chư hầu.

Trương Quán trị quốc một cách độc đoán, dựa trên ý muốn của mình. Năm 359, ông nghi ngờ Tống Hỗn và muốn giết chết ông ta cùng người em Tống Trừng (宋澄), rồi sau đó phế truất Trương Huyền Tịnh và lên ngôi. Tuy nhiên, Tống Hỗn đã biết được tin tức về việc này, ông bắt đầu nổi loạn ngay bên trong kinh thành Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc). Quân của Tống Hỗn và Trương Quán đã giao chiến bên trong kinh thành song cuối cùng ưu thế đã nghiêng về quân của Tống Hỗn, Trương Quán và người em trai là Trương Cư (張琚) tự tử, gia tộc của họ bị thảm sát. Tống Hỗn trở thành người nhiếp chính.

Dưới thời Tống Hỗn và Tống Trừng nhiếp chính
Tống Hỗn đã trị quốc tốt hơn do ông đã nhấn mạnh vào lòng trung thành và khoan dung. Ông cũng yêu cầu Trương Huyền Tịnh từ chối tước hiệu Lương vương và trở về với tước hiệu Tây Bình công. Mọi người hài lòng về người nhiếp chính này. Tuy nhiên, khủng hoảng lại tiếp diễn vào năm 361, sau khi Tống Hỗn chết. Theo đề nghị trước khi chết của Tống Hỗn, Tống Trừng trở thành người nhiếp chính, song người này không giỏi giang như Tống Hỗn, và ngay sau đó bị tướng Trương Ung (張邕) giết chết, gia tộc họ Tống bị tàn sát. Trương Ung và thúc phụ của Trương Huyền Tịnh là Trương Thiên Tích trở thành đồng nhiếp chính, song Trương Ung có phần lớn quyền lực.

Dưới thời Trương Ung và Trương Thiên Tích nhiếp chính
Sau khi trở thành người nhiếp chính, Trương Ung trở nên kiêu ngạo, hoang dâm, và độc tài, thường xuyên ra lệnh xử tử các quan lại, đem đến cho các quý tộc và quan lại nỗi sợ hãi. Hầu cận của Trương Thiên Tích là Lưu Túc (劉肅), so sánh Trương Ung với Trương Tộ, đã thuyết phục Trương Thiên Tích rằng cần phải hành động chống lại Trương Ung, và đến năm 361, Trương Thiên Tích đã lệnh cho Lưu Túc và thuộc cấp khác, Triệu Bạch Câu (趙白駒) ám sát Trương Ung song đã thất bại. Trương Ung sau đó tập hợp quân lính của mình và tiến đánh Trương Thiên Tích, song Trương Thiên Tích đã thuyết phục quân của Trương Ung rằng ông ta đã trả thù gia tộc Tống và ông ta sẽ thảm sát hoàng tộc. Quân của Trương Ung do vậy đã bỏ rơi ông ta, Trương Ung sau đó tự sát. Gia tộc của Trương Ung bị thảm sát, và Trương Thiên Tích trở thành người nhiếp chính duy nhất. Trương Thiên Tích chấm dứt việc sử dụng niên hiệu Kiến Hưng của Tấn Mẫn Đế và bắt đầu sử dụng niên hiện đương thời của nhà Tấn, nhằm thể hiện mối quan hệ mật thiết hơn với nhà Tấn.

Năm 363, Mã Thái hậu qua đời, Trương Thiên Tích phong cho Quách phu nhân làm thái hậu. Bà lo ngại Trương Thiên Tích, và do vậy bà đã âm mưu với đại thần Trương Khâm (張欽) để giết chết Trương Thiên Tích song tin tức đã bị lọt ra ngoài, Trương Khâm và các đồng mưu khác bị giết. Trương Huyền Tịnh trở nên lo sợ và nhường ngôi lại cho Trương Thiên Tích song ông ta đã từ chối. Tuy nhiên, một tháng sau đó, Trương Thiên Tích lệnh cho Lưu Túc dẫn một đội quân tiến vào cung và giết chết Trương Huyền Tịnh (khi ấy mới 13 tuổi) và tuyên bố rằng Trương Huyền Tịnh bị bệnh chết. Trương Thiên Tích lên ngôi.

Tham khảo

Vua Tiền Lương
Sinh năm 350
Mất năm 363
Vua Trung Quốc bị giết


title: Trương Diệu Linh

text:
Trương Diệu Linh () (344–355), tên tự Nguyên Thư (元舒), hay Tây Bình Ai công, là một người cai trị nước Tiền Lương vào cuối năm 353 và đầu năm 354.

Trương Diệu Linh là con trai cả của Trương Trọng Hoa và do vậy được lập làm thế tử. Khi Trương Trọng Hoa qua đời năm 353, ông kế vị phụ thân trở thành người cai trị Tiền Lương (với tước hiệu Tây Bình công), song quyền lực trên thực tế nằm trong tay bá phụ Trương Tộ. Đầu năm 354, Trương Tộ, vốn có một mối quan hệ với Mã Thái hậu, đã giành được ủng hộ để đoạt lấy quyền lực, Trương Diệu Linh bị giáng xuống làm Lương Ninh hầu.

Trương Tộ là một người cai trị tàn bạo và phù phiếm, và đã sớm có nhiều người chống đối ông ta, đặc biệt là sau khi ông tuyệt giao với nhà Tấn. Năm 355, các tướng Trương Quán (張瓘) và Tống Hỗn (宋混) nổi dậy chống lại Trương Tộ và tuyên bố rằng họ muốn phục vị cho Trương Diệu Linh. Phản ứng lại, Trương Tộ giết Trương Diệu Linh. Tuy nhiên, Trương Tộ sau đó đã sớm bị lật đổ và em trai của Trương Diệu Linh, Trương Huyền Tịnh, lên ngôi.

Tham khảo

 Tấn thư, quyển 86

Vua Tiền Lương
Vua thiếu nhi
Sinh năm 344
Mất năm 355


title: Giovanni Trapattoni

text:
Giovanni Trapattoni (, sinh ngày 17 tháng 3 năm 1939, thường được gọi là "Trap" hoặc "Il Trap", là một cựu cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá người Ý, ông được xem là một trong những huấn luyện viên thành công công nhất trong lịch sử Serie A. Khi còn là cầu thủ ông từng là thành viên của đội tuyển Ý tham dự World Cup 1962.

Trapattoni từng là huấn luyện viên của Cộng hoà Ireland, dẫn dắt đội bóng vượt qua vòng loại EURO 2012 sau khi thất bại đáng tiếc ở vòng loại World Cup 2010 (thua trong trận play-off với đội tuyển Pháp bởi một bàn thắng được ghi sau pha chơi bóng bằng tay của Thierry Henry). Trapattoni cũng từng dẫn dắt đội bóng quê nhà Ý ở World Cup 2002 (giải đấu mà Ý bị loại sau thất bại ở vòng 2 trước đồng chủ nhà Hàn Quốc và Euro 2004 (bị loại dù cùng được 5 điểm như Đan Mạch và Thụy Điển nhưng thua kém hệ số đối đầu trực tiếp sau trận hoà 2-2 đầy tranh cãi giữa hai đội này ở lượt đấu cuối). Trapattoni cũng từng dẫn dắt nhiều câu lạc bộ ở châu Âu và cùng với Juventus ông là huấn luyện viên duy nhất từng giành tất cả các danh hiệu cấp câu lạc bộ ở châu Âu và trên thế giới .

Là một trong những huấn luyện viên nổi tiếng nhất lịch sử bóng đá, Trapattoni là một trong 5 huấn luyện viên, cùng với Ernst Happel, José Mourinho,Bela Guttmann và Tomislav Ivić đã giành chức vô địch quốc gia ở 4 đất nước khác nhau (10 lần). Cùng với Udo Lattek, ông là một trong hai huấn luyện viên duy nhất sưu tập đủ bộ 3 cúp châu Âu . Ông cũng là huấn luyện viên duy nhất giành chiến thắng ở tất cả các giải đấu cúp châu Âu và thế giới, đồng thời là người giành nhiều cúp UEFA nhất (3 lần).

Danh hiệu

Trapattoni là một trong 5 huấn luyện viên (cùng với Ernst Happel, José Mourinho, Bela Guttmann, và Tomislav Ivic) đã giành chức vô địch quốc gia ở 4 đất nước khác nhau (10 lần): Ý, Đức, Bồ Đào Nha và Áo . Ông cũng là huấn luyện viên có nhiều danh hiệu quốc tế thứ 4 trên thế giới (đứng thứ 2 ở châu Âu) với 7 chiến thắng trong 8 trận chung kết, sau Carlos Bianchi, Alex Ferguson, và Manuel José de Jesus - đều có 8 danh hiệu. Trapattoni, cùng với Alex Ferguson là hai huấn luyện viên thành công nhất ở cúp châu Âu với 6 danh hiệu. Cùng với Udo Lattek, ông là một trong hai huấn luyện viên duy nhất sưu tập đủ bộ 3 cúp châu Âu . Ông cũng là huấn luyện viên duy nhất giành chiến thắng ở tất cả các giải đấu cúp châu Âu và thế giới, đồng thời là người dành nhiều cúp UEFA nhất (3 lần).

Sự nghiệp cầu thủ

 Milan

 Serie A (2): 1961-62, 1967-68
 Coppa Italia (1): 1966–67
 European Cup (2): 1963, 1969
 UEFA Cup Winners' Cup (1): 1967–68
 Cúp liên lục địa (1): 1969

Sự nghiệp huấn luyện

 Juventus

 Serie A (6): 1976–77, 1977–78, 1980–81, 1981–82, 1983–84, 1985–86
 Coppa Italia (2): 1978–79, 1982–83
 European Cup (1): 1984-1985
 UEFA Cup Winners' Cup (1): 1984
 UEFA Cup (2): 1977, 1993
 Siêu cúp châu Âu (1): 1984
 Cúp liên lục địa (1): 1985

 Inter Milan

 Serie A (1): 1988–89
 Siêu cúp Italia: 1989
 UEFA Cup (1): 1991

 Bayern Munich

 Bundesliga (1): 1996–97
 Cúp quốc gia Đức (1): 1997–98
 Cúp liên đoàn Đức (1): 1996–97

 Benfica

 Vô địch quốc gia Bồ Đào Nha (1): 2004–05

 Red Bull Salzburg

 Vô địch quốc gia Áo (1): 2006–07

 Đội tuyển Cộng hoà Ireland

 Nations Cup (1): 2011

Thống kê sự nghiệp huấn luyện

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trang tiếng Đức của Trapattoni
FAI
UEFA
FIGC
Cộng hòa Ireland

Sinh năm 1939
Huấn luyện viên bóng đá Ý
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Cầu thủ bóng đá A.C. Milan
Hậu vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Ý
Huấn luyện viên Juventus F.C.
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1962


title: Trương Thiên Tích

text:
Trương Thiên Tích () (346–406), tên tự ban đầu là Công Chuẩn Hỗ (公純嘏), sau này là Chuẩn Hỗ (純嘏), biệt danh Độc Hoạt (獨活), hay Tây Bình Điệu công (西平悼公), là người cai trị cuối cùng của nước Tiền Lương trong lịch sử Trung Quốc. Ông là con trai út của Trương Tuấn, ông đoạt lấy ngôi vị từ người cháu trai Trương Huyền Tịnh vào năm 363. Dưới thời ông cai trị, ông tuyên bố làm chư hầu của cả nhà Tấn và Tiền Tần, song cuối cùng, dưới sức ép của Tiền Tần nhằm buộc ông hoàn toàn khuất phục, ông đã cố chống lại bằng quân sự song đã phải đầu hàng vào năm 376, Hậu Lương diệt vong. Ông trở thành một quan lại của Tiền Tần (với tước hiệu Quy Nghĩa hầu (歸義侯)), song sau thất bại của Tiền Tần trước Tấn trong trận Phì Thủy, ông đã chạy trốn đến Tấn. Mặc dù triều đình Đông Tấn không hài lòng về một số hành động của ông khi còn cai trị Tiền Lương (bao gồm việc dao động và sử dụng niên hiệu riêng), song đã công nhận việc tổ tiên ông đã có một thời gian dài làm chư hầu của Tấn, và Tấn Hiếu Vũ Đế đã phục vị cho ông tước hiệu Tây Bình công. Ông mất năm 406, 30 năm sau khi Tiền Lương diệt vong.

Đầu đời
Trương Thiên Tích sinh năm 346, cùng với năm phụ thân Trương Tuấn qua đời, không rõ ông được sinh ra trước hay sau thời điểm đó. Mẹ của ông là một người thiếp của Trương Tuấn, Lưu mỹ nhân

Sử sách không biết nhiều về cuộc sống đầu đời của Trương Thiên Tích ngoại trừ việc năm 354, khi huynh trưởng của ông là Trương Tộ chính thức tuyệt giao với nhà Tấn, Trương Tộ đã phong tước hầu cho ông. Dưới thời cai trị của Trương Tộ hoặc của cháu trai Trương Huyền Tịnh, Trương Thiên Tích đã đến kinh thành Kiến Khang của Đông Tấn, vào khi đó ông bắt đầu có tên tự không chuẩn, gồm tới ba chữ "Công Chuẩn Hỗ", vì vậy ông đã bỏ chữ đầu "Công" và tự của ông trở thành Chuẩn Hỗ.

Nhiếp chính của Trương Huyền Tịnh
Trương Huyền Tịnh đã có nhiều nhiếp chính, lần lượt lật đổ nhau. Năm 361, nhiếp chính Tống Hỗn qua đời và lên thay thế là Tống Trừng (宋澄), sau đó người này bị tướng Trương Ung (張邕) lật đổ và giết hại. Trương Ung và Trương Thiên Tích sau đó làm đồng nhiếp chính.

Sau khi trở thành người nhiếp chính, Trương Ung trở nên kiêu ngạo, vô luân, và độc đoán, ông ta thường giết hại các quan lại, khiến cho tầng lớp quý tộc và quan lại phải sợ hãi. Thuộc cấp của Trương Thiên Tích là Lưu Túc (劉肅), đã so sánh Trương Ung với Trương Tộ, thuyết phục ông rằng nên hành động chống lại Trương Ung, và đến năm 361, Trương Thiên Tích đã lệnh cho Lưu Túc và một thuộc hạ khác là Triệu Bạch Câu (趙白駒) đi ám sát Trương Ung song việc không thành. Trương Ung sau đó tập hợp binh sĩ và tấn công Trương Thiên Tích, song Trương Thiên Tích đã thuyết phục quân của Trương Ung rằng ông ta đã giết hại cả gia tộc họ Tống và rằng tiếp theo Trương Ung sẽ tàn sát toàn bộ hoàng tộc. Quân của Trương Ung nghe vậy đã bỏ rơi ông ta, và Trương Ung sau đã tự sát. Gia tộc của Trương Ung bị thảm sát, và Trương Thiên Tích trở thành người nhiếp chính duy nhất. Trương Thiến Tích chấm dứt việc sử dụng niên hiệu của Tấn Mẫn Đế là Kiến Hưng để sử dụng niên hiệu hiện tại của nhà Tấn, thể hiện mối quan hệ thân thiết hơn với triều đại này.

Năm 363, Mã thái hậu, bà nội của Trương Huyền Tịnh và là mẹ của Trương Trọng Hoa mất, Trương Huyền Tịnh đã phong mẹ mình, Quách phu nhân, làm thái hậu. Bà lo ngại về việc Trương Thiên Tích độc đoán, và đã âm mưu cùng đại thần Trương Khâm (張欽) giết chết Trương Thiên Tích, song tin tức đã bị lộ, Trương Khâm và những đồng mưu bị giết. Trương Huyền Tịnh trở nên lo sợ và nhường lại ngai vàng cho Trương Thiên Tích, song ông đã từ chối. Tuy nhiên một tháng sau đó, ông đã lệnh cho Lưu Túc đem một đội quân vào cung để ám sát vị tiểu hoàng đế mới 13 tuổi, song sau đó lại tuyên bố Trương Huyền Tịnh chết bệnh. Trương Thiên Tích lên ngôi. Ông phong cho mẹ mình, Lưu mỹ nhân, làm thái hậu, và ông ngay lập tức trở lại làm một hạ thần của nhà Thần với tước hiệu Tây Bình công, và cho thả sứ thần Tấn là Du Quy (俞歸), người bị Trương Trọng Hoa giam giữ vào năm 347 sau khi từ chối cấp cho ông ta tước hiệu Lương Vương.

Trị vì
Triều đại của Trương Thiên Tích được một tả là đầy tùy tiện, ông dường tin theo Lưu Túc, Triệu Bạch Câu, và những người tin cẩn khác, song không ai trong số họ lớn hơn 20 tuổi lúc ông lên ngôi. Ông thậm chí còn chính thức nhận Lưu Túc và Lương Cảnh (梁景) làm con trai, mặc dù họ xấp xỉ tuổi ông. Các tướng có kinh nghiệm bị xúc phạm trước các sự việc này, họ không dám công khai thách thức ông song đã không còn lòng trung quân.

Năm 364, Phù Kiên, hoàng đế Tiền Tần, đã trao cho Trương Thiên Tích tước hiệu giống như của nhà Tấn, Trương Thiên Tích đã không từ chối, Tiền Lương do vậy mặc nhiên trở thành chư hầu của Tiền Tần. Tuy nhiên, năm 366, ông đã cử sứ thần đến biên giới với Tiền Tần, tuyên bố chấm dứt quan hệ giữa hai nước.

Cuối năm đó, Lý Nghiễm (李儼), một quân phiệt đã cát cứ Lũng Tây quận (隴西, nay tương ứng với Định Tây, Cam Túc) và trở thành một chư hầu của Tiền Tần song cũng duy trì liên lạc với Tiền Lương, đã chính thức tuyên bố độc lập và cắt đứt quan hệ với Tiền Tần và Tiền Lương, chiếm thêm các quận xung quanh. Đầu năm 367, Trương Thiên Tự đích thân tiến đánh Lý Nghiễm và đoạt được một số thành. Lý Nghiễm trở nên lo sợ và cáo lỗi với Tiền Tần nhằm tìm kiếm trợ giúp. Thừa tướng của Tiền Tần là Vương Mãnh đã dẫn quân đế giải vây kinh thành Phù Hãn (枹罕, nay thuộc Lâm Hạ, Cam Túc), quân của Vương Mãnh và Trương Thiên Tích lâm vào thế bí tại Phù Hãn. Vương Mãnh đề xuất một thỏa hiệp, trong đó Trương Thiên Tích được phép bắt dân của Lý Nghiễm đem về Tiền Lương, còn Vương Mãnh sẽ đưa Lý Nghiễm về phía đông. Trương Thiên Tích chấp thuận, một cuộc đối đầu lớn với Tiền Tần đã được ngặn chặn.

Năm 371, sau khi tiêu diệt Tiền Yên năm 370, Phù Kiên đã cử sứ thần Lương Thù (梁殊) và Diêm Phụ (閻負) đến Tiền Lương, cùng với tướng Tiền Lương bị bắt giữ trước đó là Âm Cứ (陰據) và một lá thư của Vương Mãnh, trong đó Vương Mãn đe dọa Trương Thiên Tích phải khuất phục. Bị choáng ngợp trước sự thể hiện về mặt quân sự của Tiền Tần, Trương Thiên Tích trở nên lo sợ và đã tạ lỗi, một lần nữa khuất phục và trở thành chư hầu của Tiền Tần. Tuy nhiên, đến cuối năm, lo sợ trước việc Tiền Tần có một số quân lớn ở biên giới với Tiền Lương, ông cho xây một bệ thờ ở phía tây của kinh thành Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc) và lệnh các thuộc cấp phải tuyên thệ trung thành với mình và với nhà Tấn, và sau đó thỉnh cầu đại tướng Hoàn Ôn của Tấn hợp sức tấn công Tiền Tần. Không rõ phản ứng của Hoàn Ôn, song chiến dịch đã không bao giờ được thực hiện.

Trước mối đe dọa từ Tiền Tần, Trương Thiên Tích trở nên ám ảnh với mỹ tửu hơn trước, bỏ qua việc trị quốc. Ông cũng phế bỏ thế tử của mình, Trương Đại Hoài (張大懷) và lập con trai của thê Tiêu thị, Trương Đại Dự (張大豫) làm thế tử. Trong một lần bị ốm, ông nói với hai thê tử sùng ái, rằng họ nên ghi nhờ ông đã sủng ái họ như thế nào. Khi ông ốm nặng và đứng bên bờ cái chết, hai người này đã tự tử. Ông sau đó hồi phục và cho chôn cất họ một cách vinh dự.

Năm 376, Phù Kiên quyết định cố gắng chinh phục hoặc đe dọa Trương Thiên Tích khuất phục hoàn toàn. ông ta cử đại quân với 13 vạn lính, do tướng Cẩu Trường (苟萇) chỉ huy tiến đến lãnh địa của Trương Thiên Tích, song trước đó đã cử Lương Thù và Diêm Phụ một lần nữa thuyết phục Trương Thiên Tích khuất phục hoàn toàn và chính thức đến thăm kinh thành Trường An. Trương Thiên Tích tin rằng mình sẽ không bao giờ được phóng thích nếu đến Trường An nên đã quyết định chống lại, và ông đã hành quyết một cách tàn nhẫn Lương và Diễm bằng cách lệnh cho các triều thần bắn tên vào họ, tuyên bố, "Nếu các ngươi không thể bắn trúng họ, các ngươi sẽ thể hiện rằng các ngươi không có trái tim giống như ta." Ông cử vị tướng có kinh nghiệm là Mã Kiến (馬建) đi chống quân Tiền Tần, song Mã vốn đã không hài lòng về cách Trương Thiên Tích cai trị, đã đầu hàng quân Tiền Tần. Các đội quân khác mà Trương Thiên Tích cử đi đều thất bại trước quân Tiền Tần, và đội quân cuối cùng do Thường Cứ (常據) chỉ huy đã bị tiêu diệt. Đích thân Trương Thiên Tích đã lãnh đạo một đội quân đến giao chiến, song Cô Tang đã sớm xảy ra nổi loạn sau khi ông rời khỏi. Ông trở nên lo sợ và quay về Cô Tang rồi sau đó đầu hàng. Tiền Lương diệt vong.

Sau khi Tiền Lương diệt vong
Phù Kiên tha cho Trương Thiên Tích và ban cho ông một chức vụ cấp trung, phong cho ông làm Quy Nghĩa hầu. (Trước khi chiến dịch bắt đầu, Phù Kiện cũng đã bắt đầu xây một dinh thự cho Trương Thiên Tích ở Trường An, và lúc Trương đầu hàng, dinh thự đã hoàn tất.)

Năm 383, Trương Thiên Tích đã phục vụ cho Phù Kiên khi quân Tiền Tần đang cố tiêu diệt Đông Tấn, song đã bại trận trong trận Phì Thủy trước quân Tấn. Trương Thiên Tích nhân cơ hội này để đào thoát đến Tấn cùng với các tướng Tấn bị bắt giữ là Chu Tự (朱序) và Từ Nguyên Hỉ (徐元喜). (Con trai Trương Đại Dự của ông không thể chạy trốn cùng, sau đó đã cố tái lập Tiền Lương, song đã thất bại và bị giết dưới tay người sáng lập Hậu Lương Lã Quang vào năm 387.) Tấn Hiếu Vũ Đế phong ông làm một quan bậc trung và phục hồi tước hiệu Tây Bình công cho ông, tưởng nhớ đến lòng trung thành của tổ tiên ông. Ông được biét đến với tài văn chương, song các quan Tấn phần lớn coi thường ông do đã để mất nước và bị Tiền Tần bắt. Vào một số thời điểm, trạng thái tinh thần của ông bắt đầu xấu đi và không còn có được các chức vụ quan trọng. Lúc đó, Tư Mã Nguyên Hiển, anh em họ của Tấn An Đế, đang nắm quyền và ông thường gọi Trương Thiên Tích đến để mua vui, song khi thấy hoàn cảnh của Trương Thiên Tích nên đã phong cho ông làm thái thú tại một quận. Sau khi Hoàn Huyền lật đổ Tư Mã Nguyên Hiển, ông muốn sử dụng danh tiếng của gia đình họ Trương để phục vụ cho mục đích quân sự, vì vậy đã phong cho Trương Thiên Tích làm thứ sử Lương Châu (涼州, trung bộ và đông bộ Cam Túc, tức lãnh địa của Tiền Lương, song lúc đó nhà Tấn không kiểm soát vùng này). Trương Thiên Tích mất năm 406.

Tham khảo

 Tấn thư
 Thập lục quốc Xuân Thu

Vua Tiền Lương
Người Đông Tấn
Sinh năm 346
Mất năm 406


title: Sông Stokhid

text:
Stokhid (, ) là một con sông tọa lạc tại tỉnh Volyn của Ukraina.  Nó là một phụ lưu của sông Pripyat. Cái tên "Stokhid" bắt nguồn từ việc con sông này có nhiều kênh đào và chi lưu. Vào mùa đông, dòng chảy của con sông bị đóng băng và băng tan vào chừng tháng Ba hàng năm.

Từ tháng 6 năm 1916 tới tháng 8 năm 1917, sông Stokhid là giới tuyến ngăn cách nơi đóng quân của hai địch thủ trong Thế chiến thứ nhất: một bên là Đế quốc Nga còn bên kia là Đế quốc Đức và Đế quốc Áo-Hung.

Hình ảnh
 Sông Stokhid vào mùa đông.
 Thiên nga trên sông Stokhid
 Cầu vồng trên sông Stokhid.

Tài liệu
 Енциклопедія українознавства. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович. — Париж; Нью-Йорк: Молоде життя, 1954—1989.
 Петро Кравчук. «Книга рекордів Волині», Любешів. 2005. ISBN 966-361-079-4.
 Петро Кравчук. Конфлікт довкола дамби

Tham khảo