title: Xa lộ Liên tiểu bang 57

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 57 (tiếng Anh: Interstate 57 hay viết tắt là I-57) là một xa lộ liên tiểu bang nằm trong các tiểu bang Missouri và Illinois của Hoa Kỳ.  Phần lớn chiều dài của xa lộ này chạy song song với tuyến đường sắt củ Illinois Central. Nó chạy từ Xa lộ Liên tiểu bang 55 trong thành phố Sikeston, Missouri đến Xa lộ Liên tiểu bang 94 trong thành phố Chicago, Illinois.  I-57 chủ yếu phục vụ như con đường tắt cho xe cộ giữa miền nam Hoa Kỳ (Memphis, New Orleans, etc.) và thành phố Chicago đi tránh thành phố St. Louis, Missouri. Nó đảm trách nhiệm vụ tương tự như Xa lộ Liên tiểu bang 12 là xa lộ đi tránh khỏi thành phố New Orleans đối với xe cộ chạy trên Xa lộ Liên tiểu bang 10. Giữa điểm giao cắt của I-55 và I-57 tại Sikeston, Missouri và điểm giao cắt của I-55 và I-90/94 tại thành phố Chicago, I-55 chạy khoảng  trong khi con đường kết hợp của I-57 và I-94 chi dài khoảng  giữa cùng hai điểm.

, I-57 không có xa lộ phụ nhánh ngắn nào và cũng không có kế hoạch nào xây dựng một xa lộ như thế trong tương lai gần. Với chiều dài trên , đây là xa lộ liên tiểu bang 2 chữ số dài nhất mà không có một xa lộ phụ trợ nào. I-57 có một xa lộ vòng thương mại tại thành phố Charleston.

Mô tả xa lộ

Missouri
Trong tiểu bang Missouri, Xa lộ Liên tiểu bang 57 chạy hướng bắc từ Sikeston đến Cầu Cairo I-57 bắt qua Sông Mississippi ở phía nam thành phố Cairo, Illinois.

Sau khi kết thúc chiều đi hướng nam tại Xa lộ Liên tiểu bang 55, xa lộ trở thành Quốc lộ Hoa Kỳ 60 và gặp Quốc lộ Hoa Kỳ 67 tại Poplar Bluff, Missouri. Từ đó Quốc lộ Hoa Kỳ 67 đi hướng nam đến thành phố Little Rock, Arkansas.  Tiểu bang Missouri có đề xuất kéo dài I-57 xuống hành lang xa lộ này nhưng kế hoạch này đụng với các kế hoạch của tiểu bang Arkansas nhằm kéo dài Xa lộ Liên tiểu bang 30 lên hướng bắc trên Quốc lộ Hoa Kỳ 67.  Quốc lộ Hoa Kỳ 67 đã được nâng cấp lên tiêu chuẩn xa lộ liên tiểu bang

Từ điểm khởi đầu, chiều đi hướng bắc, I-57 và Quốc lộ Hoa Kỳ 60 chạy trùng nhau khoảng 12 dặm.

Illinois
Tại tiểu bang Illinois, Xa lộ Liên tiểu bang 57 chạy từ cầu bắt qua Sông Mississippi lên hướng bắc đến thành phố Chicago. I-57 là xa lộ liên tiểu bang dài nhất trong tiểu bang Illinois. Lộ trình của nó phần lớn đi theo con đường cũ của Quốc lộ Hoa Kỳ 51 tại vùng cực nam nhất của Illinois trước khi đi theo đường xiên hướng đông bắc đến Xa lộ Illinois 37, qua nút giao thông lập thể của nó với Xa lộ Liên tiểu bang 24 gần Pulleys Mill. Sau đó, nó theo Quốc lộ Hoa Kỳ 45 đi tránh các thành phố Champaign và Urbana, và đi theo hướng bắc đến Onarga. Sau đó, nó theo con đường cũ của Quốc lộ Hoa Kỳ 45 và cựu Quốc lộ Hoa Kỳ 54 đến Kankakee. Tại Kankakee, nó đi hướng bắc vào Đại Chicago, gặp Xa lộ Liên tiểu bang 80 tại khu ngoại ô Chicago và nhập vào Xa lộ Liên tiểu bang 94 bên phía nam thành phố Chicago.

I-57 vẫn là xa lộ cao tốc duy nhất tại Chicago không có tên gọi phổ thông ngoài mã số.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Illinois Highway Ends: Interstate 57

57


title: Philippines và quần đảo Trường Sa

text:
Mục này trình bày chính sách, hoạt động và lịch sử của Cộng hòa Philippines trên quần đảo Trường Sa. Quan điểm của các bên không thuộc Phiilipine về việc Philippine chiếm đóng các đảo trong mục này rất hạn chế. Trong mục này các cấu trúc trên biển sử dụng phần lớn tên Philippine và tên quốc tế.

Tổng quan
Philippine cùng với Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Malaysia, Brunei, là một trong các quốc gia tuyên bố chủ quyền trên quần đảo Trường Sa. Hiện tại, Philippine chiếm giữ 9 cấu trúc tại đây, gồm 7 đảo và 3 bãi san hô.

Để so sánh, Việt Nam chiếm giữ 6 đảo, 17 đá san hô, và 3 bãi cạn. Đài Loan chiếm một đảo và một bãi đá, Malaysia có một đảo nhân tạo và 5 bãi đá san hô, Trung Quốc chiếm 8 đá san hô.

Ngoài ra, Philippines cũng kiểm soát (nhưng không đồn trú) một số cấu trúc tại Trường Sa. Các cấu trúc này nằm gần các đảo do Philippine chiếm đóng, và có thể nhìn thấy ở đường chân trời. Tại độ cao 15 m người ta có thể nhìn thấy ở khoảng cách : đá North Reef, cồn Sandy Cay (Extension Reef), Loaita Nan và cồn Loaita.

Các cấu trúc nằm phía đông kinh tuyến 116°E dù không có quân đóng giữ, nhưng cũng do Philippine kiếm soát. Đây là khu vực nằm gần Palawan, với cấu trúc xa nhất chỉ cáchbeing just . Mặc dù Philippine có lẽ có đủ lực lượng, nhưng họ không chiếm giữ các đảo này để tránh bị các quốc gia liên quan phản đối, và thay vào đó tập trung vào đảo Palawan. Các quan chức quân sự của Philippine cho biết các đảo này rất gần Palawan, nên "hiển nhiên" thuộc lãnh thổ Philippine. Thay vào việc đồn trú trên các cấu trúc này, Philippine cho xây các căn cứ hải quân và sân bay trên bờ tây đảo Palawan.

Bản đồ chiếm đóng tại Trường Sa

Xem thêm
Tranh chấp chủ quyền Biển Đông
Kalayaan, Palawan

Chú thích

Liên kết ngoài
Inquirer.net Special Report on the Spratly Issue
Google Maps of Spratly Islands

Philippines
Tranh chấp chủ quyền Biển Đông
Quần đảo Trường Sa
Lịch sử Philippines


title: Bắc Ngụy Đạo Vũ Đế

text:
Bắc Ngụy Đạo Vũ Đế (chữ Hán: 北魏道武帝; 371–409), tên húy là Thác Bạt Khuê (拓拔珪), tên lúc sinh là Thác Bạt Thiệp Khuê (拓拔渉珪), là hoàng đế khai quốc của triều đại Bắc Ngụy trong lịch sử Trung Quốc. Ông là cháu nội vị vương cuối cùng của nước Đại là Thác Bạt Thập Dực Kiền. Sau thất bại trước quân Đông Tấn trong trận Phì Thủy, Tiền Tần rơi vào cảnh nội loạn và Thác Bạt Khuê liền tận dụng thời hội này để tái lập nước Đại vào năm 386, song ngay sau đó cải quốc hiệu sang Ngụy và xưng vương. Ông ban đầu là một chư hầu của Hậu Yên. Tuy nhiên, sau khi ông đánh bại hoàng đế Mộ Dung Bảo của Hậu Yên và chiếm được hầu hết lãnh thổ Hậu Yên, ông đã xưng đế vào năm 398.

Đạo Vũ Đế thường được coi là một vị tướng tài giỏi, song lại tàn ác và độc đoán trong việc trị quốc, đặc biệt là vào cuối triều đại của ông. Năm 409, do ông xem xét đến việc giết chết Hạ Lan phu nhân, con trai ruột của bà là Thanh Hà vương Thác Bạt Thiệu (拓拔紹) giết chết ông, song ngay sau đó Thái tử Thác Bạt Tự đã đánh bại Thác Bạt Thiệu, Thác Bạt Tự sau đó lên ngôi và trở thành Minh Nguyên Đế.

Trước khi thành lập Bắc Ngụy

Thời thơ ấu
Theo các sử tịch, Thác Bạt Khuê sinh ngày 4 tháng 8 năm 371, cha ông là Thác Bạt Thật (拓拔寔)- con trai và là thái tử của Đại vương Thác Bạt Thập Dực Kiền, song cha ông qua đời trước đó trong cùng năm vì bị một chấn thương khi bảo vệ Thác Bạt Thập Dực Kiền trong một vụ mưu sát của tướng Bạt Bạt Cân (拔拔斤). Mẹ của Thác Bạt Khuê là thê của Thác Bạt Thật, bà là con gái của thủ lĩnh một bộ lạc chư hầu hùng mạnh của nước Đại là Hạ Lan Dã Can (賀蘭野干). Thác Bạt Thập Dực Kiền mặc dù thương tiếc về cái chết của con trai song rất vui trước sự chào đời của cháu nội, ông tuyên bố đại xá tại nước Đại và đặt tên cho cháu trai là Thác Bạt Thiệp Khuê. (Tuy vậy, các sử tịch nói về cuộc đời sau này của ông với tên gọi rút ngắn là "Khuê".)

Khoảng tết năm 377, Tiền Tần mở một chiến dịch lớn đánh nước Đại. Thác Bạt Thập Dực Kiền đã phải tạm thời chạy trốn khỏi đô thành Vân Trung (雲中, nay thuộc Hohhot, Nội Mông), song đã trở về Vân Trung sau khi Tiền Tần rút lui. Tuy nhiên, sau khi Thác Bạt Thập Dực Kiền trở về Vân Trung, cháu trai Thác Bạt Cân (拓拔斤) thuyết phục người con trai lớn tuổi nhất còn sống của ông là Thác Bạt Thật Quân (拓拔寔君) rằng Thác Bạt Thập Dực Kiền đang xem xét đến việc chỉ định một trong số các con trai của Mộ Dung vương hậu (một công chúa của Tiền Yên) làm thế tử và thậm chí còn tính đến việc giết chết Thác Bạt Thật Quân. Thác Bạt Thật Quân do đó đã phục kích cha và các em trai rồi giết chết họ. Điều này đã khiến quân Đại sụp đổ, và quân Tiền Tần chiếm được Vân Trung mà không cần phải tiến hành một cuộc chiến nào.

Trong rối loạn, Hạ Lan phu nhân ban đầu đã chạy trốn đến chỗ Hạ Lan Nột (賀蘭訥)- là người kế thừa chức thủ lĩnh bộ lạc sau khi Hạ Lan Dã Can chết. Sau đó, Hoàng đế Phù Kiên của Tiền Tần tính đến việc đưa Thác Bạt Khuê đến kinh thành Trường An của Tiền Tần, song một viên quan của Thác Bạt Thập Dực Kiền trước đây tên là Yên Phượng (燕鳳) thuyết phục được Phù Kiên cho phép Thác Bạt Khuê được ở lại đất Đại với lý lẽ rằng đó sẽ là cách tốt nhất để duy trì lòng trung thành của các bộ lạc với Tiền Tần. Trong khi đó, Phù Kiên đã phân chia các bộ lạc nước Đại trước đây thành hai nhóm, do các thủ lĩnh người Hung Nô là Lưu Khố Nhân (劉庫仁) và Lưu Vệ Thần (劉衛辰) lãnh đạo. Thác Bạt Khuê cùng với mẹ mình đã đến sống ở chỗ Lưu Khố Nhân, người này khoản đãi Thác Bạt Khuê như một vương tử.

Thời thanh niên
Không biết nhiều về cuộc sống của Thác Bạt Khuê cho đến năm 385, lúc này Tiền Tần rơi vào cảnh đại loạn sau thất bại trong trận Phì Thủy do các cuộc nổi dậy diễn ra trên khắp đế chế. Năm 384, con trai của Phù Kiên là Phù Phi lúc này đang bị Hoàng đế Mộ Dung Thùy của Hậu Yên bao vây, Lưu Khố Nhân cố gắng để cứu viện cho Phù Phi song bị Mộ Dư Thường (慕輿常, con trai một quý tộc Hậu Yên) ám sát; kế vị Lưu Khố Nhân là Lưu Đầu Quyến (劉頭眷). Tuy nhiên, năm 385, Lưu Đầu Quyến lại bị con trai của Lưu Khố Nhân là Lưu Hiển (劉顯) ám sát, Lưu Hiển trở thành tộc trưởng của bộ lạc và coi Thác Bạt Khuê (lúc đó đang 14 tuổi) là một mối đe dọa. Tuy nhiên, Bạt Liệt Lục Quyến (拔列六眷) và Khâu Mục Lăng Sùng (丘穆陵崇) phát hiện ra điều này, và theo lời hướng dẫn của Bạc Liệt, Khâu Mục Lăng hộ tống Thác Bạt Khuê đễn chỗ cữu phụ Hạ Lan Nột, và người này bảo vệ cho Thác Bạt Khuê. Năm 386, do sự thúc giục của các quan lại nước Đại trước đây, Hạ Lan Nột đã ủng hộ Thác Bạt Khuê trở thành Đại vương. Thác Bạt Khuê tiến hành lễ tức vị Đại vương vào ngày 6 tháng 1 (tức 20 tháng 2 năm 386), đặt niên hiệu là Đăng Quốc.

Phiên bản khác
Tuy nhiên, một phiên bản khác về những năm đầu đời của Thác Bạt Khuê lại được ghi trong các sử tịch như Tấn thư và Tống thư, là hai bộ chính sử viết về hai triều đại kình địch của Bắc Ngụy là nhà Tấn và Lưu Tống, và trong đó có chứa nhiều vấn đề gây chú ý. Theo đó, Thác Bạt Khuê không phải là cháu nội của Thác Bạt Thập Dực Kiền mà là con trai và được sinh ra sớm hơn đáng kể so với năm 371, và ông là con của Mộ Dung vương hậu. Khi nước Đại bị Tiền Tần tấn công vào năm 377, Thác Bạt Khuê khi đó tự chủ với cha và đầu hàng Tiền Tần. Phù Kiên lệnh rằng đây là một hành động phản bội và đưa Thác Bạt Khuê đi lưu đày. Khi Mộ Dung Thùy, tức sẽ là cữu phụ của Thác Bạt Khuê, lập nước Hậu Yên vào năm 384, Thác Bạt Khuê đã đễn chỗ cữu phụ, và sau đó đoạt lấy quyền quản lý các bộ lạc của cha bằng một chiến dịch do Hậu Yên tiến hành. Sau đó, để tránh việc người đời biết Thác Bạt Khuê là một kẻ phản bội cha, bản chính thức về tiểu sử của ông được bịa ra.

Ngụy vương

Thiết lập quyền cai trị
Những năm đầu tiên trị vì, Thác Bạt Khuê phải quyết định theo ý kiến của các thủ lĩnh bộ lạc, và vị trí của ông không được chắc chắn. Tuy nhiên, sau đó ông đã từng bước khẳng định được vị thế lãnh đạo, và các thủ lĩnh bộ lạc bắt đầu kết hợp lại quanh ông.

Vào tháng 2 ÂL năm 386, Thác Bạt Khuê định đô tại Thịnh Lạc (盛樂, nay thuộc Hohhot, Nội Mông), và khuyến khích người dân phát triển nông nghiệp. Tháng 4 ÂL năm 386, ông đổi tước hiệu của mình thành Ngụy vương và do vậy nhà nước ông cai trị cũng được lịch sử biết đến với cái tên Bắc Ngụy.

Vào mùa thu năm 386, với sự trợ giúp của Tây Yên và Lưu Hiển, thúc phụ trẻ tuổi nhất của Thác Bạt Khuê là Thác Bạt Quất Đốt (拓拔窟咄) xưng vương, khi đó nhiều tù trưởng dưới quyền Thác Bạt Khuê bí mật liên kết với Thác Bạt Quất Đốt, Thác Bạt Khuê hoảng sợ đến nỗi phải chạy đến chỗ Hạ Lan bộ, và tìm kiếm trợ giúp của Hậu Yên. Hoàng đế Mộ Dung Thùy của Hậu Yên cử con trai Mộ Dung Lân đến hỗ trợ cho Thác Bạt Khuê, và họ cùng nhau đánh bại được Thác Bạt Quất Đốt, Quất Đốt phải chạy trốn và bị Lưu Vệ Thần giết chết.

Tháng 12 ÂL năm đó, Mộ Dung Thùy ban cho Thác Bạt Khuê các tước hiệu Tây Thiền vu và Thượng Khuê vương, song do tước Thượng Khuê vương không danh giá bằng Ngụy vương nên Thác Bạt Khuê từ chối chúng.

Mặc dù đã được Hậu Yên giúp đỡ và là một chư hầu của Hậu Yên, song Thác Bạt Khuê bắt đầu tính đến việc cuối cùng sẽ chinh phạt Hậu Yên. Năm 388, ông cử em họ Thác Bạt Nghi đi triều cống Mộ Dung Thùy song cũng là để nhằm quan sát triều đình Hậu Yên. Thác Bạt Nghi kết luận rằng Mộ Dung Thùy nay đã lớn tuổi, còn thái tử Mộ Dung Bảo thì lại kém cỏi, và có khả năng Hậu Yên sẽ bị suy yếu. Điều này đã khích lệ Thác Bạt Khuê rất nhiều trong việc lập kế hoạch diệt Hậu Yên.

Năm 391, em trai của Hạ Lan Nột là Hạ Lan Nhiễm Can (賀蘭染干) âm mưu giết chết Hạ Lan Nột, và dẫn đễn việc huynh đệ giao chiến chống lại nhau. Thác Bạt Khuê nắm lấy cơ hội này để yêu cầu Hậu Yên cùng tiến đánh Hạ Lan bộ (mặc dù cả Hạ Lan Nột và Hạ Lan Nhiễm Can đều là huynh đệ của mẹ ông theo như Nguỵ thư). Vào mùa hè năm 391, Mộ Dung Lân bắt được Hạ Lan Nột và Hạ Lan Nhiễm Can, song lại cho phép Hạ Lan Nột được tự do và chỉ huy bộ lạc, còn Hạ Lan Nhiễm Can thì trở thành tù binh. Sau chiến dịch này, Mộ Dung Lân đã nhận thấy được khả năng của Thác Bạt Khuê nên đã đề xuất với phụ hoàng rằng hãy bắt giam Thác Bạt Khuê. Tuy nhiên, Mộ Dung Thùy từ chối.

Vào tháng 7 ÂL năm 391, một sự kiện đã khiến cho Hậu Yên và Bắc Ngụy tuyệt giao với nhau. Khi đó, Thác Bạt Khuê cử Thác Bạt Cô (拓跋觚) đi triều cống Hậu Yên, và các con trai của Mộ Dung Thùy đã giữ Thác Bạt Cô lại và lệnh cho Thác Bạt Khuê phải mang ngựa đến để đổi lấy tự do cho Thác Bạt Cô. Thác Bạt Khuê đã từ chối và đoạn tuyệt quan hệ với Hậu Yên, thay vào đó, ông quay sang liên minh với Tây Yên.

Thù địch với Hậu Yên

Năm 391, Thác Bạt Khuê tấn công Nhu Nhiên, Nhu Nhiên bị thiệt hại nặng nề song không bị tiêu diệt. Nhu Nhiên sau đó vẫn tiếp tục quấy nhiễu, và là một mối đe dọa thường xuyên trong suốt thời gian còn lại của triều đại Bắc Ngụy.

Tháng 10 ÂL năm 391, Lưu Vệ Thần đã cử con trai Lưu Trực Lực Đê (劉直力鞮) đem quân đi đánh Bắc Ngụy, ngày Ất Mão tháng 11 (22 tháng 12 năm 391), Thác Bạt Khuê dân binh cự chiến với một đội quân nhỏ hơn nhiều, đến ngày Nhâm Ngọ tháng 11 (25 tháng 12) ông đánh bại dược Lưu Trực Lực Đê, và thậm chí còn băng qua Hoàng Hà để tiến đánh kinh thành Duyệt Bạt (悅拔, nay thuộc Ordos, Nội Mông) của Lưu Vệ Thần, và cuối cùng chiếm được thành, buộc Lưu Vệ Thần và Lưu Trực Lực Đê phải chạy trốn vào ngày Tân Mão cùng tháng (tức 3 tháng 1 năm 392). Ngày hôm sau, Lưu Vệ Thần bị các thuộc cấp giết chết, còn Lưu Trực Lực Đê thì bị bắt. Thác Bạt Khuê sáp nhập lãnh thổ và thần dân của Lưu Vệ Thần vào Bắc Ngụy, song thảm sát gia tộc họ Lưu và những người có liên hệ với tổng số trên 5.000 người. Tuy nhiên, một người con trai trẻ tuổi của Lưu Vệ Thần là Lưu Bột Bột chạy trốn được đến chỗ bộ lạc Tiết Can (薛干), tộc trưởng Thái Tất Phục (太悉伏) của bộ lạc này từ chối giao nộp Lưu Bột Bột bất chấp lời yêu cầu của Bắc Ngụy. Lưu Bột Bột cuối cùng kết hôn với một con gái của Cao Bình công Một Dịch Can (沒奕干, một chư hầu của Hậu Tần), và trở nên phụ thuộc vào nhạc phụ. Để trừng phạt Thái Tất Phục, Thác Bạt Khuê tấn công Tiết Can bộ vào năm 393 và thảm sát bộ lạc này, song bản thân Thái Tất Phục chạy thoát.

Năm 394, Hoàng đế Mộ Dung Vĩnh của Tây Yên lúc này đang bị Mộ Dung Thùy tấn công, ông ta tìm kiếm trợ giúp từ Thác Bạt Khuê, Thác Bạt Khuê cử Trần Lưu công Thác Bạt Kiền (拓拔虔) và tướng Dữu Nhạc (庾岳) cố làm quân Hậu Yên rối trí, song quân Bắc Ngụy chưa từng thực sự giao chiến với Hậu Yên, cuối cùng thì Mộ Dung Vĩnh bị Mộ Dung Thùy bắt được và giết chết khi kinh thành Trường Tử (長子, nay thuộc Trường Trị, Sơn Tây) thất thủ, Tây Yên bị Hậu Yên thôn tính.

Năm 395, Thác Bạt Khuê dẫn quân đột kích các vùng biên giới với Hậu Yên. Cũng trong năm đó, Mộ Dung Thùy cho Mộ Dung Bảo dẫn 8 vạn quân với sự hỗ trợ của Mộ Dung Nông và Mộ Dung Lân nhằm trừng phạt Bắc Ngụy. Thác Bạt Khuê hay tin về đội quân của Mộ Dung Bảo thì quyết định bỏ Thịnh Lạc và rút lui về phía tây qua Hoàng Hà. Quân của Mộ Dung Bảo nhanh chóng tiến đến sông vào mùa thu năm 395 và chuẩn bị để vượt sông. Tuy nhiên, lúc này Bắc Ngụy cắt đường đường thông tin giữa quân của Mộ Dung Bảo và kinh thành Trung Sơn (中山, nay thuộc Bảo Định, Hà Bắc) của Hậu Yên, và Bắc Ngụy phao tin rằng Mộ Dung Thùy qua đời, khiến cho quân Hậu Yên gặp phải xáo trộn rất lớn. Quân Hậu Yên và Bắc Ngụy lâm vào thế bí trong việc vượt qua Hoàng Hà trong suốt 20 ngày. Những người đi theo Mộ Dung Lân cố tiến hành chính biến và ủng hộ Mộ Dung Lân trở thành lãnh đạo mới, song hành động này đã thất bại. Khi mùa đông đến, quân Hậu Yên rút lui và không nhận ra rằng Hoàng Hà lúc này đã đóng băng và quân Bắc Ngụy có thể qua sông một cách dễ dàng, Mộ Dung Bảo cũng không để lại hậu quân khi rút lui. Thác Bạt Khuê đích thân dẫn quân đuổi theo, bắt kịp được quân Hậu Yên và hai bên nổ ra một trận chiến được sử sách gọi là trận Tham Hợp Pha vào ngày 8 tháng 12 DL, quân Bắc Ngụy giết hoặc bắt giữ gần như toàn bộ quân Hậu Yên, chỉ có Mộ Dung Bảo cùng một số quan tướng là có thể chạy thoát. Thác Bạt Khuê lo sợ trước những tù binh Hậu Yên nên đã đồ sát tất cả họ theo đề xuất của Khả Tần Kiến (可頻建).

Năm 396, lo ngại rằng Bắc Ngụy sẽ xem thường Mộ Dung Bảo, Mộ Dung Thùy đích thân dẫn quân đi đánh Bắc Ngụy, giành được chiến thắng ban đầu và giết được Thác Bạt Kiền. Thác Bạt Khuê trở nên lo lắng và lại tính đễn việc bỏ Thịnh Lạc. Tuy nhiên, khi quân Hậu Yên đi qua Tham Hợp pha, họ than khóc cho những thân nhân và đồng bào của mình, Mộ Dung Thùy vì thế đã trở nên tức giận và lâm bệnh, quân Hậu Yên buộc phải rút lui về Trung Sơn. Sau khi Mộ Dung Thùy chết, Mộ Dung Bảo trở thành hoàng đế Hậu Yên.

Vào mùa thu năm 396, Thác Bạt Khuê đã dẫn quân Bắc Ngụy tấn công bất ngờ Tĩnh Châu (并州, nay là trung bộ và bắc bộ Sơn Tây), đánh bại Mộ Dung Nông và buộc Nông phải chạy trốn về Trung Sơn. Thác Bạt Khuê sau đó tiến quân về phía đông, sẵn sàng đánh thành Trung Sơn. Nghe theo đề xuất của Mộ Dung Lân, Mộ Dung Bảo đã chuẩn bị phòng thủ Trung Sơn và để cho quân Bắc Ngụy tự do di chuyển trên khắp lãnh thổ Hậu Yên, Mộ Dung Bảo cho rằng Bắc Ngụy sẽ phải rút quân khi quân lính kiệt sức. Tuy nhiên, điều này đã dẫn đến việc tất cả các thành tại Hà Bắc ngày nay rơi vào tay Bắc Ngụy, ngoại trừ Trung Sơn và hai thành quan trọng khác là Nghiệp Thành (thuộc Hàm Đan, Hà Bắc) và Tín Đô (信都, nay thuộc Hành Thủy, Hà Bắc). Sau một nỗ lực ban đầu nhằm tiến đánh Trung Sơn gặp phải thất bại, Thác Bạt Khuê thay đổi kế sách của mình bằng việc thiết lập quyền cai trị tại các thành khác trong lúc cô lập Trung Sơn. Vào ngày Quý Hợi tháng 1 năm Đinh Dậu (9 tháng 3 năm 397), Tín Đô thất thủ. Tuy nhiên, Thác Bạt Khuê lúc này lại hay tin về một cuộc nổi loạn gần kinh đô Thịnh Lạc của mình nên đã cầu hòa với Hậu Yên, tuy vậy, Mộ Dung Bảo bác bỏ. Mộ Dung Bảo sau đó đã tấn công quân Bắc Ngụy khi Thác Bạt Khuê chuẩn bị rút lui, song chính Mộ Dung Bảo lại là người bại trận. Lúc này, lo lắng về một nỗ lực chính biến của Mộ Dung Lân, Mộ Dung Bảo đã quyết định bỏ Trung Sơn và chạy trốn về cố đô Long Thành (龍城, nay thuộc Cẩm Châu, Hà Bắc) của Tiền Yên trước đây. Đội quân Hậu Yên còn ở lại Trung Sơn ủng hộ một cháu trai của Mộ Dung Bảo là Khai Phong công Mộ Dung Tường (慕容詳) làm lãnh đạo, do đó Thác Bạt Khuê không thể ngay lập tức chiếm được Trung Sơn. Nhận thấy rằng mình bị người dân Hậu Yên xa lánh do từng ra lệnh đồ sát tù binh Hậu Yên sau trận Tam Hợp pha trước đây, Thác Bạt Khuê thay đổi chính sách và cố gắng đối xử nhẹ nhàng tại các lãnh thổ mới chính phục được của Hậu Yên, và theo thời gian thì các lãnh thổ này cũng dần trung thành với quyền cai trị của ông.

Trong lúc này, Mộ Dung Tường đã tự xưng đế, và cho xử tử Thác Bạt Cô để thể hiện kiên quyết. Tuy nhiên, vào mùa thu, Mộ Dung Lân đã tấn công bất ngờ Mộ Dung Tường, giết chết Tường và chiếm lấy Trung Sơn. Mộ Dung Lân cũng xưng đế song đã không thể đứng vững trước sức ép từ quân Bắc Ngụy, cuối cùng thì Thác Bạt Khuê đã chiếm được Trung Sơn. Thác Bạt Khuê sau đó đã đối xử tốt với dân cư Trung Sơn bất chấp sự kháng cự của họ, song ông đã cho thảm sát các gia tộc ủng hộ việc giết chết Thác Bạt Cô. Tuy nhiên, trong khoảng thời gian này, quân của Thác Bạt Khuê đã mắc phải một bệnh dịch nghiêm trọng và có đến một nửa binh sĩ và vật nuôi bị chết. Khi các tướng của ông thuyết phục ông đình chỉ các chiến dịch, Thác Bạt Khuê từ chối.

Khoảng tết năm 398, khi Thác Bạt Khuê đã sẵn sàng tiến đánh Nghiệp Thành, người trấn thủ Nghiệp Thành là Mộ Dung Đức đã bỏ thành và chạy về phía nam Hoàng Hà để đến Hoạt Đài (滑台, nay thuộc An Dương, Hà Nam), và lập ra nước Nam Yên. Thác Bạt Khuê sau đó đã để Thác Bạt Nghi và Tố Hòa Bạt (素和跋) cai quản lãnh thổ cũ của Hậu Yên còn mình trở về Thịnh Lạc. Để tăng cường thông tin và sự kiểm soát, Thác Bạt Khuê cho mở đường giữa Vọng Đô (望都, nay thuộc Bảo Định, Hà Bắc) và Đại (代, nay thuộc Trương Gia Khẩu, Hà Bắc), qua Thái Hành Sơn. Tuy nhiên, ngay sau đó ông đã triệu hồi Thác Bạt Nghi về làm thừa tướng và thay thế vị trí của Nghi bằng một người họ hàng là Lược Dương công Thác Bạt Tuân (拓拔遵).

Vào mùa hè năm 398, Thác Bạt Khuê đã tính đến việc phục hồi lại quốc hiệu Đại, song vì nghe theo lời của Thôi Hoành (崔宏), ông vẫn giữ quốc hiệu Ngụy. Thác Bạt Khuê dời đô từ Thịnh Lạc về phía nam đến Bình Thành (平城, nay thuộc Đại Đồng, Sơn Tây), để gần hơn về mặt địa lý với các lãnh thổ chinh phục được. Ông cũng ban hành các chiếu chỉ chuẩn hóa đo lường trong cả nước, và lập ra các lễ kỉ niệm chính thức dựa trên các truyền thống của người Hán và người Tiên Ti.

Ngày Kỷ Sửu tháng 12 năm Mậu Tuất (24 tháng 1 năm 399), Thác Bạt Khuê xưng đế. Ông cũng tự coi mình là hậu duệ của Hoàng Đế, và do đó có quyền cai trị hợp pháp đối với người Hán.

Thời kỳ đầu làm hoàng đế
Năm 399, Đạo Vũ Đế tiến hành một cuộc tấn công bất ngờ nhắm vào các bộ lạc Cao Xa (高車) ở khu vực sa mạc Gobi, Cao Xa phải chịu thương vong lớn và nhiều thành viên đã bị bắt. Đạo Vũ Đế đã bắt những người đàn ông Cao Xa phải sử dụng thân thể của họ như một bức tường trong một chuyến đi săn của ông để khiến cho các con vật không thể chạy thoát. Ông cũng bắt các nô lệ Cao Xa xây một trại nuôi hươu cho mình.

Cũng trong năm đó, ông tiến hành tái tổ chức chính quyền, mở rộng từ 36 cục lên 360 cục, và ông cũng thiết lập một học đường tại Bình Thành và lệnh thu thập sách trên khắp đế chế và đưa đến Bình Thành.

Vào mùa hè năm 399, tướng Lý Biện (李辯) của Nam Yên đã dâng kinh thành Hoạt Đài của Nam Yên cho Bắc Ngụy, buộc hoàng đế Mộ Dung Đức của Nam Yên phải chuyển sang tấn công Đông Tấn và chiếm lấy Thanh Châu (青州, nay là trung bộ và đông bộ Sơn Đông) làm lãnh thổ.

Cuối năm 399, Đạo Vũ Đế đã trở nên giận dữ vì trong một lá thư gửi cho tướng Si Khôi (郗恢) của Đông Tấn, viên quan Thôi Sính (崔逞) đã phản đối không đủ địa vị của Tấn An Đế (và cũng bởi Thôi Sính trước đó đã so sánh Đạo Vũ Đế như một người có vẻ cáu gắt), ông đã buộc Thôi Sính phải tự sát. Sự kiện này đã khiến cho danh tiếng của Đạo Vũ Đế bị ảnh hưởng, và trong những năm sau đó, một vài quan lại quan trọng của Đông Tấn khi thua trong các cuộc nội chiến đã từ chối chạy đến Bắc Ngụy tị nạn.

Năm 400, Đạo Vũ Đế tính đến chuyện lập Hoàng hậu. Trong số các phi tần, ông sủng ái Lưu thị nhất, bà là con gái của Lưu Đầu Quyến và đã sinh ra người con cả là Thác Bạt Tự. Tuy nhiên, theo phong tục của bộ lạc Thác Bạt, ông đã được thỉnh cầu phải để cho các ứng cử viên tiềm năng thử rèn tượng vàng. Lưu thị đã không thể hoàn thành bức tượng của bà. Tuy nhiên, Mộ Dung phu nhân (con gái út của Mộ Dung Bảo, là người mà ông đã bắt khi chiếm được Trung Sơn vào năm 397) lại có thể hoàn thành bức tượng của mình, và do vậy Đạo Vũ Đế lập bà làm hoàng hậu.

Khoảng thời gian này, Đạo Vũ Đế ngày càng trở nên mê tín và trở nên tin tưởng các nhà chiêm tinh và giả kim thuật để tìm kiếm sự trường sinh bất tử. Ông cũng bắt đầu sử dụng các đạo luật nghiên khắc với các thuộc cấp, thẳng tay trừng phạt nếu họ thực hiện những điều mà ông cho là hành động bất kính.

Năm 401-402, Đạo Vũ Đế nỗ lực tấn công Hậu Yên (lúc này Hậu Yên chỉ còn giới hạn tại Liêu Ninh ngày nay), song không thu được gì trước Hoàng đế Mộ Dung Thịnh của Hậu Yên.

Khoảng thời gian này, Đạo Vũ Đế cũng tìm kiếm một mối quan hệ hôn nhân và hòa bình với Hậu Tần. Tuy nhiên, hoàng đế Diêu Hưng của Hậu Tần khi biết ông đã lập Mộ Dung hoàng hậu thì từ chối, và do trong khoảng thời gian này Đạo Vũ Đế liên tục tấn công một vài chư hầu của Hậu Tần nên quan hệ giữa hai nước tan vỡ. Đạo Vũ Đế do đó đã bắt đầu chuẩn bị cho một cuộc đối đầu với Hậu Tần. Cũng trong năm, Diêu Hưng mở một cuộc tấn công lớn chống lại Bắc Ngụy. Tháng 8 ÂL năm 402, tướng chỉ huy tiền quân của Diêu Hưng là Nghĩa Dương công Diêu Bình (姚平) đã bị Đạo Vũ Đế bao vây tại Sài Bích (柴壁, nay thuộc Lâm Phần, Sơn Tây), và bất chấp các phản kích của cả Diêu Bình và Diêu Hưng, vòng vây của Bắc Ngụy càng trở nên chặt hơn, và vào mùa đông năm 402, Diêu Bình cùng đội quân của mình đã bị bắt sau thất bại trong một nỗ lực phá vây, chiến dịch chống Bắc Ngụy của Diêu Hưng cũng kết thúc.

Thời kỳ cuối trị vì
Vào một vài năm cuối trong thời gian trị vì của mình, Đạo Vũ Đế đã trở nên khắc nghiệt hơn trong việc đối xử với các triều thần. Giả dụ, năm 406, khi ông lên kế hoạch mở rộng Bình Thành với ý định biến nó trở thành một kinh đô oai vệ, ông ban đầu đã lệnh cho Mạc Đề (莫題) lập kế hoạch bố trí, song do Mạc Đề đã không quá cẩn thận nên đã có một lỗi tương đối nhỏ, Đạo Vũ Đế vì thế lệnh cho Mạc Đề phải tự sát. Ông ngày càng hay lui tới Sài Sơn cung (豺山宮, nay thuộc Sóc Châu, Sơn Tây), và thường dành tới vài tháng ở đó. Các triều thần chủ chốt khác mà ông giết chết trong thời kỳ này còn bao gồm người họ hàng Thường Sơn vương Thác Bạt Tuân, Dữu Nhạc, Mạc Na Lâu Đề (莫那婁題), và Ngụy vương Thác Bạt Nghi.

Năm 407, Bắc Ngụy và Hậu Tần có một thỏa ước hòa bình, các tướng bị bắt giữ của hai bên được trao trả. Tuy vậy, điều này đã gây ra một hậu quả tai hại đối với Hậu Tần, một tướng của Hậu Tần là Lưu Bột Bột trở nên giận dữ vì cha Lưu Vệ Thần của ông ta bị Bắc Ngụy giết chết trước đó, Lưu Bột Bột vì thế nổi dậy, lập ra nước Hạ. Tuy nhiên, Lưu Bột Bột lại tập trung vào chiến tranh du kích chống lại Hậu Tần, dần dần làm suy yếu sức mạnh của Hậu Tần, trong khi đó nước Hạ lại không thực sự tiến hành chiến tranh chống Bắc Ngụy.

Năm 409, Đạo Vũ Đế có lẽ là đã bị ảnh hưởng bởi các chất độc mà các nhà giả kim thuật đưa cho, và ông được mô tả là rất thô bạo và hoang tưởng đễn nỗi liên tục lo ngại rằng sẽ có nổi dậy, đặc biệt là khi các thầy bói nói với ông rằng một cuộc nổi loạn sẽ diễn ra gần ông. Ông đôi khi không ăn uống gì trong nhiều ngày, hoặc không ngủ vào ban đêm. Ông thường thì thầm về các thành tựu hoặc thất bại của mình trong quá khứ, và ông nghi ngờ tất cả các triều thần của mình. Đôi khi, khi các triều thần bẩm báo với ông, ông đột nhiên nghĩ về lỗi lầm trong quá khứ của họ và ra lệnh trừng phạt và thậm chí là xử tử. Thỉnh thoảng, khi những người khác hành xử chỉ một chút không thích hợp, ông cũng trở nên tức giận và đến mức sẽ giết chết họ và trưng thi thể của họ ở bên ngoài hoàng cung. Toàn bộ triều đình đều phải hứng chịu một đợt khủng bố. Những cá nhân duy nhất thoát khỏi sự đối đãi này là Thôi Hoành và con trai Thôi Hạo (崔浩), họ đã không bao giờ phạm thượng hoặc xu nịnh hoàng đế vì cả hai đều có thể mang đến tai họa.

Vào mùa thu năm 409, Đạo Vũ Đế đã quyết định lập Thác Bạt Tự làm thái tử. Do phong tục truyền thống của bộ lạc Thác Bạt là mẹ của người kế thừa phải chết, Đạo Vũ Đế lệnh cho mẹ của Thác Bạt Tự là Lưu thị tự sát. Ông đã giải thích lý do cho Thái tử Tự song điều này vẫn không ngăn được Thái tử thương nhớ mẹ, Đạo Vũ Đế vì thế tức giận và cho triệu kiến Thái tử. Thái tử Tự lo sợ và chạy ra khỏi Bình Thành.

Tuy nhiên, Đạo Vũ Đế lại bị giết dưới tay một người con trai khác. Lúc ông đến thăm Hạ Lan bộ khi còn trẻ tuổi, ông trông thấy di mẫu (em gái của Hạ Lan thái hậu) xinh đẹp của mình, và muốn cưới bà làm thiếp. Tuy nhiên, Hạ Lan Thái hậu đã phản đối, song lý so không phải là vì loạn luân mà là do Hạ Lan phu nhân lúc đó đã có phu quân và do bà quá xinh đẹp, Thái hậu nói rằng những thứ đẹp thường có độc. Tuy vậy, Đạo Vũ Đế lại ám sát phu quân của Hạ Lan phu nhân và lấy bà làm thiếp, và đến năm 394 thì bà đã hạ sinh Thác Bạt Thiệu (拓拔紹), người con trai này sau đó được phong là Thanh Hà vương. Thác Bạt Thiệu được sử sách thuật lại là một thiếu niên khinh suất, ông thường cải trang thành thường dân đi thăm thú các đường phố, và thường bắt các khách du hành và lột bỏ quần áo của họ để làm trò tiêu khiển. Khi Đạo Vũ Đế hay tin, ông trừng phạt Thác Bạt Thiệu bằng cách cho treo ngược Thiệu trong một cái giếng, và chỉ thả ra khi Thiệu đã gần chết. Ngày Mậu Thìn tháng 10 năm Kỷ Dậu (6 tháng 11 năm 409), Đạo Vũ Đế có mâu thuẫn với Hạ Lan phu nhân và ông đã cho giam cầm và tính đến việc hành quyết bà, song lúc đó đã sập tối nên ông do dự. Hạ Lan phu nhân bí mật gửi một lời nhắn cho Thác Bạt Thiệu, yêu cầu Thiệu hãy cứu bà. Đến tối, Thác Bạt Thiệu đã vào cung và giết chết phụ hoàng. Tuy nhiên, sau đó, các cận binh hoàng cung đã bắt và giết chết Thác Bạt Thiệu cùng Hạ Lan phu nhân, Thác Bạt Tự đoạt lấy ngai vàng và trở thành Minh Nguyên Đế.

Gia đình

Hậu phi
 Đạo Vũ hoàng hậu Mộ Dung thị (道武皇后慕容氏), con của Hoàng đế Hậu Yên Mộ Dung Bảo (慕容宝).
 Lưu quý nhân, con của tù trưởng Hung Nô Lưu Đầu Quyến (劉頭眷), sinh hạ Thái tử Tự, bị bức tử theo chế độ "tử quý mẫu tử" của Bắc Nguỵ, được truy thuỵ hiệu là Tuyên Mục hoàng hậu.
 Hạ phu nhân, dì của Đạo Vũ Đế, sinh Thác Bạt Thiệu.
 đại Vương phu nhân, sinh Thác Bạt Hi.
 Vương phu nhân, Thác Bạt Diệu
 Đoàn phu nhân, sinh Thác Bạt Liên, Thác Bạt Lê.

Con
 Minh Nguyên Đế Thác Bạt Tự (拓拔嗣)
 Thanh Hà vương Thác Bạt Thiệu (清河王拓拔紹)
 Dương Bình vương Thác Bạt Hi (阳平王拓拔熙)
 Hà Nam vương Thác Bạt Diệu (河南王拓拔曜)
 Hà Gian vương Thác Bạt Tu (河间王拓拔脩)
 Trường Lạc vương Thác Bạt Xử Văn (长乐王拓拔處文)
 Quảng Bình vương Thác Bạt Liên (广平王拓拔連)
 Kinh Triệu vương Thác Bạt Lê (京兆王拓拔黎)
 Hoàng tử Thác Bạt Hồn (拓拔渾), chết sớm
 Hoàng tử Thác Bạt Thông (拓拔聰), chết sớm
 Hoa Âm công chúa, gả Lư Đại Phì (闾大肥)
 Hoạch Trạch công chúa

Tham khảo

 Ngụy thư, quyển 2.
 Bắc sử, quyển 1.
 Tấn thư, các quyển 113, 114.
 Tống thư, quyển 95.
 Tư trị thông giám, các quyển 104, 106, 107, 108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115.

Vua nhà Bắc Ngụy
Tiền Tần
Hậu Yên
Vua Trung Quốc bị giết
Sinh năm 371
Mất năm 409


title: Núi Nguộc

text:
Núi Nguộc là ngọn núi thuộc huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, tiếng địa phương gọi là rú Nguộc. Trong sử liệu và các tài liệu cổ, rú Nguộc được gọi là Ngọc Lĩnh hoặc núi Ngọc. Núi cao 109m, mạch từ phía Bắc kéo xuống.

Vị trí địa lý
Nằm trên trục đường quốc lộ 46 (Đường 15), thuộc địa bàn hai xã Ngọc Sơn và Thanh Ngọc, bên cạnh dòng sông Lam, cách tỉnh lỵ Nghệ An về phía Tây 40 km.

Sông Lam chảy qua khu vực này gặp núi Nguộc chặn dòng gây đổi hướng dòng chảy, tạo nên thế hiểm trở, sông chảy xiết, núi cheo leo. Người dân địa phương gọi khu vực này là Gành.

Từ phía Đông Bắc, phía Nam và Tây Nam nhìn sang núi có hình dáng của một con voi chiến. Theo đường quốc lộ 46 từ tỉnh lỵ đi lên, núi có 3 ngọn, hình dáng thanh tú. Ngọn cạnh sông Lam gọi là rú Trào, đỉnh ở giữa gọi rú Nguộc, ngọn còn lại thấp hơn ở phía bắc là rú Láng.

Lịch sử

Vào giữa thế kỉ 16 vùng Thanh Chương, đặc biệt là vùng rú Nguộc, là nơi xảy ra nhiều trận thư hùng đẫm máu giữa các tướng lĩnh của hai tập đoàn phong kiến Lê – Trịnh và Mạc trên sông Lam .

Trong chiến tranh Việt Nam, người Mỹ đã thả xuống đây rất nhiều bom đạn nhằm triệt hạ đường 15 (quốc lộ 46), con đường vận chuyển huyết mạch nối từ Vinh lên đường mòn Hồ Chí Minh, Truông Bồn.

Di tích

Đền ba: Tọạ lạc trên ngọn chính của dãy núi thuộc phần đất làng Ngọc Sơn, xã Ngọc Sơn. Đền thờ thành hoàng làng Ngọc Sơn. Bài vị ghi: Bản cảnh thành hoàng đệ tam vị Càn phong Ngọc Lĩnh tối tú linh thần Thượng đẳng thần.
Đền nhà chèo: Tọạ lạc tại khu vực hiểm trở (Gành) trên núi Nguộc, thuộc phần đất xã Thanh Ngọc. Nay chỉ còn lại nền cũ.

Tham khảo
Hoan Châu ký
Nghệ An ký

Chú thích

Núi


title: Where Have You Been

text:
"Where Have You Been" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Barbados Rihanna nằm trong album phòng thu thứ sáu của cô, Talk That Talk (2011). Nó được phát hành như là đĩa đơn thứ năm trích từ album ở Hoa Kỳ và thứ ba trên toàn cầu vào ngày 8 tháng 5 năm 2012 bởi Def Jam Recordings và SRP Music Group. Bài hát được đồng viết lời bởi Ester Dean, cộng tác viên quen thuộc xuyên suốt sự nghiệp của nữ ca sĩ, với những nhà sản xuất nó Dr. Luke, Cirkut và Calvin Harris, bên cạnh sự tham gia đồng sản xuất của Kuk Harrell cũng như tham chiếu phần lời từ bài hát năm 1959 của Geoff Mack "I've Been Everywhere", được sáng tác bởi chính ông. "Where Have You Been" là một bản dance-pop, techno và electro house chịu nhiều ảnh hưởng từ nhiều thể loại âm nhạc khác nhau như R&B, hip hop, house và trance mang nội dung đề cập đến mong muốn và ước nguyện của một người phụ nữ trong việc tìm kiếm một người đàn ông có thể thỏa mãn và khiến cô hài lòng ở mọi phương diện trong tình yêu.

Sau khi phát hành, "Where Have You Been" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ liên tưởng đến đĩa đơn đầu tiên từ Talk That Talk là "We Found Love" vốn cũng được sản xuất bởi Harris và đĩa đơn năm 2007 của Rihanna "Don't Stop the Music". Ngoài ra, bài hát còn gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải lớn, bao gồm một đề cử giải Grammy cho Trình diễn đơn ca pop xuất sắc nhất tại lễ trao giải thường niên lần thứ 55. Nó cũng tiếp nhận những thành công lớn về mặt thương mại với việc lọt vào top 10 ở nhiều quốc gia trên thế giới, bao gồm những thị trường lớn như Úc, Bỉ, Canada, Đan Mạch, Pháp, Hungary, Ireland, New Zealand, Na Uy và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, "Where Have You Been" đạt vị trí thứ năm trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, trở thành đĩa đơn thứ 22 của Rihanna vươn đến top 10 tại đây. Tính đến nay, nó đã bán được hơn 6 triệu bản trên toàn cầu, trở thành một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.

Video ca nhạc cho "Where Have You Been" được đạo diễn bởi Dave Meyers, trong đó bao gồm những cảnh Rihanna xuất hiện dưới nhiều bộ trang phục và địa điểm khác nhau nhằm tìm kiếm người đàn ông lý tưởng cho bản thân, tương tự như nội dung lời bài hát. Nó đã phá vỡ kỷ lục lúc bấy giờ về lượng người xem trong ngày đầu phát hành trên Vevo với 4.93 triệu lượt, đồng thời nhận được một đề cử tại giải thưởng âm nhạc NRJ năm 2013 cho Video của năm và hai đề cử tại giải Video âm nhạc của MTV năm 2012 cho Video có vũ đạo xuất sắc nhất và Kĩ xảo xuất sắc nhất. Để quảng bá bài hát, nữ ca sĩ đã trình diễn "Where Have You Been" trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm American Idol, Saturday Night Live và Lễ hội âm nhạc và nghệ thuật Thung lũng Coachella năm 2012, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của cô. Kể từ khi phát hành, nó đã được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, như Samantha Jade, Stooshe và Cimorelli.

Danh sách bài hát

Tải kĩ thuật số
"Where Have You Been" — 4:03

Tải kĩ thuật số – The Calvin Harris phối mở rộng
"Where Have You Been" (The Calvin Harris phối mở rộng) — 6:01

Đĩa CD tại châu Âu
"Where Have You Been" (bản album) — 4:02
"Where Have You Been" (Hector Fonseca radio chỉnh sửa) — 3:57

EP phối lại ở Hoa Kỳ
"Where Have You Been" (Hardwell Club phối) — 6:34
"Where Have You Been" (Hardwell không lời) — 6:34
"Where Have You Been" (Papercha$er phối lại) — 6:35
"Where Have You Been" (Papercha$er không lời) — 6:34
"Where Have You Been" (Hector Fonseca radio chỉnh sửa) — 3:56
"Where Have You Been" (Hector Fonseca phối lại) — 8:00
"Where Have You Been" (Hector Fonseca Dub) — 6:38
"Where Have You Been" (Vice Club phối) — 5:35
"Where Have You Been" (Vice không lời) — 5:36

Thành phần thực hiện
Thành phần thực hiện được trích từ ghi chú của Talk That Talk, Def Jam Recordings, SRP Records.

Thu âm
Thu âm tại Eightysevenfourteen Studios, Los Angeles, California; Eyeknowasecret Studio, Brentwood, California.

Thành phần
Giọng hát – Rihanna
Viết lời – Ester Dean, Lukasz Gottwald, Calvin Harris, Henry Walter, Geoff Mack
Sản xuất, nhạc cụ, lập trình  – Dr. Luke, Cirkut, Calvin Harris
Kỹ sư và thu âm giọng hát – Kuk Harrell, Marcos Tovar
Hỗ trợ thu âm giọng hát – Jennifer Rosales
Kỹ sư – Aubry "Big Juice" Delaine, Clint Gibbs
Phối khí – Serban Ghenea

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Chứng nhận

!scope="col" colspan="3"|Streaming
|-

Lịch sử phát hành

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn bán chạy nhất thế giới
Billboard Hot 100 cuối năm 2012

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 2012
Bài hát năm 2011
Bài hát của Rihanna
Bài hát nhạc dance-pop
Đĩa đơn quán quân Billboard Dance/Mix Show Airplay
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Video âm nhạc do Dave Meyers đạo diễn
Bài hát sản xuất bởi Kuk Harrell
Bài hát về tình dục
Đĩa đơn của Def Jam Recordings


title: Mahmoud Jibril

text:
Mahmoud Jibril (sinh ngày 28 tháng 5 năm 1952) là một nhà chính trị Libya hiện đang giữ chức chủ tịch Liên minh các lực lượng dân tộc Libya. Tháng 7 năm 2012, Liên minh Các lực lượng dân tộc, dẫn dắt bởi Mahmoud Jibril, giành đa số ghế trong cuộc bầu cử Quốc hội Libya, cuộc bầu cử đầu tiên kể từ khi chính quyền Gaddafi bị lật đổ.

Ông đã giữ chức thủ tướng lâm thời Libya trong 7,5 tháng từ 25/3-23/10/2011 trong thời kỳ nội chiến Libya. Ông đã là chủ tịch ban chấp hành Hội đồng Chuyển tiếp Quốc gia Libya.
Ông đã tốt nghiệp ngành khoa học chíbh trị và kinh tế tại đại học Cairo năm 1975, giành bằng thạc sĩ ngành khoa học chính trị năm 1988 và sau đó là tiến sĩ, cả hai bằng đều từ đại học Pittsburgh.

Tham khảo

Sinh năm 1952
Nhân vật còn sống
Tử vong vì đại dịch COVID-19


title: Marder III

text:
Marder III là tên một loại pháo tự hành chống tăng thuộc sê-ri Marder (Chồn mactet) được lắp ráp trên thân tăng Panzer 38(t). Chúng được sản xuất từ năm 1942 đến năm 1944 và phục vụ trên khắp các mặt trận cho đến hết cuộc chiến.

Bối cảnh

Ngay trong những giai đoạn đầu của chiến dịch Barbarossa, quân đội Đức đã cảm thấy cần những phương tiện chống tăng mạnh mẽ và linh động hơn pháo chống tăng kéo Pak 36 hay pháo tự hành chống tăng Panzerjäger I.Điều này càng trở nên cần thiết khi vào tháng 6 năm 1941 đạn chống tăng không thể xuyên thủng giáp tăng T-34 và KV-1 của quân đội Liên Xô.

Để giải quyết tạm thời tình hình, quân dội Đức quyết định lấy thân xe Lorraine (Marder I), Panzer II (Marder II) và Panzer 38(t) để làm khung tăng chế tạo các loại pháo tự hành chống tăng.Kết quả chính là dòng Marder-được trang bị pháo 76.2mm F-22 đời 1936 của quân đội Liên Xô hoặc pháo chống tăng 75 mm PaK 40 cho các phiên bản sau.Bởi vì trọng lượng và khoảng trống phân bố không hợp lý của thân tăng nhỏ này nên Marder không được bọc giáp đầy đủ.Chỉ có phần trước và sườn là được bọc giáp mỏng.Tất cả các mẫu Marder đều có phần tháp pháo mở.Một vài chiếc được gắn vải bạt nhằm bảo vệ kíp lái khỏi thời tiết khắc nghiệt.

Lịch sử phát triển

Marder III, Sd.Kfz. 139

Mặc dù Panzer 38(t) đã trở thành lạc hậu vào đầu năm 1942, nhưng nó vẫn có thể làm thân tăng cho những loại pháo tự hành chống tăng rất tốt so với những vai trò khác.Từ khi pháo 76 mm M1936 (F-22) của quân đội Liên Xô bị quân Đức thu được với số lượng lớn, quân đội đã quyết định sử dụng pháo này với thân tăng Panzer 38(t) để làm pháo tự hành chống tăng.

Để làm như vậy, cấu trúc trên của Panzer 38(t) bị lược bỏ thay vào đó là một ngăn chiến đấu gắn một khẩu pháo-một lớp giáp bảo vệ pháo khiến cho người điều khiển-thay đạn được bảo vệ rất ít.Giáp bọc bảo vệ phân bố dày từ 10-50 li.Pháo chính, ngăn chiến đấu được bố trí trên ngăn động cơ.Nó có hình dáng cao hơn nên dễ bị bắn cháy hơn Panzer 38.

Loại pháo tự hành chống tăng được đưa vào dây chuyền sản xuất với tên gọi Panzerjäger 38(t) für 7.62 cm PaK 36(r), Sd.Kfz. 139.Có tổng cộng 363 chiếc Marder III mẫu này được sản xuất từ tháng 4 năm 1942 đến năm 1943.

Marder III Ausf.H, Sd.Kfz. 138

Biến thể tiếp theo của Marder III sử dụng pháo 7.5 cm PaK 40 lắp trên khung Panzer 38(t) Ausf. H.Mẫu này có động cơ được bố trí phía sau (chữ H viết tắt của Heckmotor-động cơ phía sau) giống như Panzer 38.Không giống những mẫu khác, ngăn chiến đấu của bản H được bố trí nằm giữa, điều này giúp cho kíp chiến đấu có thể cuối thấp xuống tránh được đạn và mảnh bom từ bộ binh.Nhưng vì động cơ được gắn phía sau nên chỉ có đủ chỗ cho 2 người ngồi ở giữa.Giáp bọc sườn dày tăng thêm bảo vệ cho kíp chiến đấu.Nhưng kiểu giúp móng ngựa mỏng này chỉ bảo vệ được phần trước và sườn còn phía sau-bên trên hoàn toàn hở.Mẫu H có thể mang được 38 viên đạn và cũng giống như mẫu 139, nó cũng được trang bị súng máy 7.92 mm ở phần thân-phiên bản do Séc sản xuất.

Tên hiệu đầy đủ của phiên bản này là 7.5 cm PaK 40/3 auf Panzerkampfwagen 38(t) Ausf.H, Sd.Kfz. 138.Dự án sản xuất 418 chiếc mẫu H được tiến hành theo đúng kế hoạch: 243 chiếc được sản xuất từ tháng 11 năm 1942 đến tháng 4 năm 1943; 175 chiếc còn lại được chuyển đồi từ Panzer 38(t) vào năm 1943.

Marder III Ausf.M, Sd.Kfz. 138

Biến thể cuối cùng của Marder III dựa trên thân tăng Panzer 38(t) Ausf. M (chữ M tượng trưng cho Mittelmotor-động cơ ở giữa) và được trang bị pháo chống tăng 75 mm PaK 40.Ở mẫu M động cơ được di chuyển từ phía sau ra giữa người lái và những người còn lại của kíp chiến đấu.Bởi vì động cơ được dịch chuyển ra giữa nên kíp chiến đấu không còn phải ngồi trên ngăn động cơ như các phiên bản trước.Ngăn chiến đấu được dịch thấp xuống tầng cuối cùng-chỗ mà phiên bản trước đặt động cơ, điều này giúp bảo vệ kíp chiến đấu nhưng cũng giảm bớt tầm nhìn xuống.Mẫu M vẫn giữ nguyên thiết kế mở.Phiên bản chỉ có thể mang theo 27 viên đạn.Súng máy được lắp ráp ở phần thân đã bị lược bỏ thay vào đó là kíp chiến đấu được trang bị một khẩu MG-34 hoặc MG-42.Ở 2 phiên bản trước, người chỉ huy đóng vai trò như người điều khiển pháo chính, còn ở mẫu M người điều khiển radio ra phía sau cùng với chỉ huy-người điều khiển pháo chính và có vai trò giống người thay đạn.Kết quả chiến đấu trở nên tốt hơn vì người chỉ huy thoát khỏi vai trò người điều khiển pháo và có thể chỉ huy kíp chiến đấu.

Mẫu M là phiên bản Marder III được sản xuất nhiều nhất với 975 chiếc được sản xuất từ năm 1943 đến đầu năm 1944.Tên hiệu chính thức của nó Panzerjäger 38(t) mit 7.5 cm PaK 40/3 Ausf.M, Sd.Kfz. 138.

Lịch sử chiến đấu

Tất cả các biến thể của Marder III đều phục vụ trên nhiều mặt trận trong đó Sd.Kfz. 139 được dùng chủ yếu mặt trận phía đông, mặc dù cũng có tham gia chiến sự tại Tunisia.Đến tận tháng 2 năm 1945, vẫn còn đến 350 chiếc mẫu M đang hoạt động.

Marder III phục vụ Panzerjäger Abteilungen của sư đoàn Panzer của cả Wehrmacht và Waffen SS, cũng như lực lượng-giống như sư đoàn Hermann Göring.

Marder III có độ linh động cao giống như các loại phương tiện chiến tranh được lắp ráp trên thân tăng Czechoslovak 38t.Hỏa lực của nó đủ mạnh để tiêu diệt phần lớn tăng Liên Xô ở tầm bắn thích hợp.

Điểm yếu của Marder III chủ yếu liên quan đến khả năng sống sót của nó, thiết kế mở cộng với hình dáng cao, giáp bọc mỏng khiến cho nó dễ bị tiêu diệt bởi đạn pháo bắn trực tiếp.Ngoài ra giáp bọc mỏng còn khiến Marder III dễ bị tiêu diệt bởi xe tăng đối phương và đạn súng máy khi ở gần.

Marder III không phải thuộc dạng pháo tự hành chống tăng xung kích như Jagdpanther, Jagdtiger nên chúng chỉ thực hiện vai trò phòng thủ hay canh gác.Mặc dù Marder III có tính linh động cao, chúng vẫn không thay thế được pháo chống tăng kéo tờ.

Vào tháng 3 năm 1942, trước khi Marder III xuất hiện, quân đội Đức đã sở hữu pháo tự hành chống tăng StuG III và đã đưa vào sản xuất.StuG III được bọc giáp kỹ càng nên được sản xuất với số lượng lớn hơn Marder III.Mặc dù có nhiều pháo tự hành xung kích nhưng quân đội Đức vẫn sản xuất Hetzer dựa trên khung tăng Panzer 38(t) từ năm 1944.Giáp bọc yếu và dễ bị tiêu diệt nên dòng Marder III đã bị ngưng sản xuất nhưng chúng vẫn phục vụ đến tận cuối cuộc chiến.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Achtung Panzer!
 OnWar (Marder III, Sd.Kfz.139,  (Marder III, Ausf.M, Sd.Kfz.138
 World War II vehicles
 Captured German vehicles - A PDF file presenting the German vehicles based on captured and modified foreign equipment (PzKpfw. 35(t), PzKpfw 38(t), 10.5 cm leFH 18(Sf) auf Geschützwagen, Marder I, Panzerjäger I, Marder III, Grille, Munitionspanzer 38(t)) still existing in the world

Pháo tự hành Đức
Pháo tự hành chống tăng
Pháo tự hành thời Thế chiến thứ hai


title: Trần Văn Thuyết

text:
Trần Văn Thuyết (sinh năm 1960), có biệt danh là Thuyết buôn vua, Thuyết chăn voi từ Vụ án Năm Cam và đồng phạm. Được biết đến như một doanh nhân giàu có bậc nhất miền Bắc Việt Nam thập niên 1990, chồng của nữ đạo diễn Nguyễn Linh Nga, và là một mắt xích quan trọng trong vụ án Năm Cam.
,

Thông tin
Sinh năm 1960 trong một gia đình có 6 anh chị em, Thuyết là con trai thứ hai.. Thuyết từng là một cảnh sát trại giam của Bộ Công an khi còn trẻ, nhưng vì dính vào một vụ bê bối nên đổi nhghề sang buôn bán xe ô tô, đồ điện tử và bất động sản..
Khi còn ở thời kỳ đỉnh cao, Thuyết là một thương nhân giàu có nổi tiếng ở Hà Nội thập niên 1990, từng được xem là dân chơi xe siêu sang cũng như bất động sản và có mối quan hệ đặc biệt thân thiết với hàng loạt giới chức cấp cao của Việt Nam.. Số tài sản khổng lồ của Nguyễn Linh Nga và Thuyết ở thời điểm này lên đến hàng trăm tỉ đồng với những siêu xe như Mercedes Benz S550, Mercedes Benz S600, những căn biệt thự sang trọng nằm tại những dãy phố trung tâm nổi tiếng của Hà Nội như phố Hàng Chuối, phố Nguyễn Thái Học. Địa điểm số 91 Nguyễn Thái Học là nơi Thuyết gặp gỡ với Trương Văn Cam cùng đồng bọn và nhiều giới chức cấp cao để "chạy án", bàn tính chuyện làm ăn.

Vai trò của Thuyết trong Vụ án Năm Cam và đồng phạm
Khi Vụ án Năm Cam và đồng phạm bị đưa ra ánh sáng, Thuyết lĩnh án chung thân, sau đó được giảm xuống 20 năm tù vì tội móc nối với các quan chức, lãnh đạo hàng đầu Việt Nam để giúp Năm Cam "chạy" án..Vụ án Năm Cam và đồng phạm là một trong những vụ án lớn nhất trong lịch sử Việt Nam suốt một thế kỷ qua. Trong đó Trương Văn Cam hay còn gọi là Năm Cam là một đối tượng hình sự đặc biệt nguy hiểm, cầm đầu hàng trăm băng nhóm đồng bọn từ Bắc chí Nam theo kiểu "xã hội đen" nhũng nhiễu người dân, giết người, cướp của, tổ chức đánh bạc, hối lộ nhiều quan chức, gây bất bình xã hội. Năm 1995, Năm Cam nhờ Nguyễn Văn Thắng, hay Thắng Tài Dậu giúp móc nối với Trần Văn Thuyết để nhờ Thuyết "chạy án" do biết được công an đang mở cuộc điều tra về các hoạt động phạm tội của tổ chức nguy hiểm này, và cũng biết Thuyết quen thân nhiều giới chức pháp luật cấp cao. Từ đó Thuyết thân thiết với Năm Cam và các băng nhóm, đồng bọn của Cam, cùng nhau thực hiện nhiều vụ "chạy án", hối lộ, móc nối với nhiều quan chức cấp cao.
Thuyết bị cơ quan cảnh sát điều tra bắt ngày 6 tháng 4 năm 2002 tại số 5 đường Nguyễn Thái Học, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Chịu án cùng Trần Văn Thuyết còn có nhiều nhân vật như Trương Văn Cam, Châu Phát Lai Em, Nguyễn Việt Hưng, Nguyễn Hữu Thịnh, Phạm Văn Minh, Hồ Thanh Tùng cùng bị tử hình. Chịu án chung thân có Nguyễn Tuấn Hải, Nguyễn Xuân Trường, Bùi Anh Việt, Văn Công Tiến. Mức 20 năm gồm có Dương Ngọc Hiệp, Phan Thị Trúc, Trần Văn Thuyết, Tạ Đắc Lung. Những quan chức dính líu vào vụ việc gồm các ông Trần Mai Hạnh, cựu Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Tổng Giám đốc Đài tiếng nói Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, là quan chức cấp cao và là bị cáo trong vụ án. Ông Nguyễn Thập Nhất, Trưởng phòng Kiểm sát giam giữ Viện Kiểm sát Nhân dân Hà Nội. Ông Phạm Sỹ Chiến, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao. Ông Bùi Quốc Huy, nguyên Trung tướng, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, cùng nhiều nhân vật cấp cao khác.

Mối tình với Linh Nga

Thuyết từng đính hôn với diễn viên, đạo diễn Nguyễn Linh Nga trước khi bị bắt. Cuộc tình của hai nhân vật "đình đám" trở thành đề tài khai thác rộng rãi của truyền thông Việt Nam những năm 2000, đặc biệt là sau khi cơ quan điều tra bắt Thuyết. Vụ bắt giữ xảy ra chỉ một tuần lễ sau lễ cưới của Thuyết và Nga.

Đặc xá và nhân quả
Nguyễn Linh Nga từng chia sẻ với báo chí những năm sau này, vào năm 2002, cô là người nộp tiền giữ lại căn biệt thự Hàng Chuối cùng tài sản mà Thuyết hiện đang ở sau khi được đặc xá. Linh Nga cũng nộp tiền khắc phục hậu quả xin giảm án xuống 20 năm cho Thuyết. Cô đứng giữa làn đạn của dư luận, bênh vực cho Thuyết, trở thành một lá chắn đạn cho danh dự của hai người, trong khi các bằng hữu đều cao chạy xa bay, hoặc quay ngược trở lại xúc phạm Thuyết và Nga trên công luận. Trước khi Thuyết ra Toà tháng 12 năm 2001, Linh Nga bị chính các thành viên gia đình Thuyết truy xét về tiền bạc khiến cô phải dọn ra khỏi chính căn nhà mới cưới. Những bức hình cưới của Nguyễn Linh Nga và Thuyết treo trong nhà cũng bị gia đình Thuyết phá bỏ. Cùng thời điểm này, ngay sau khi cô hoàn tất giấy tờ giữ lại hai căn biệt thự cùng toàn bộ tài sản đứng tên cho Thuyết, giúp giảm án tù chung thân cho Thuyết xuống 20 năm, thì Nga bị ngăn cấm không cho vào thăm nuôi Thuyết ở trại giam Tiền Giang và nhận được tin báo từ cán bộ trại giam về việc Thuyết đã gạch tên Nga khỏi sổ thăm nuôi với tư cách là vợ. Sau khi Vụ án Năm Cam và đồng phạm khép lại, năm 2005 Linh Nga sang Mỹ du học và định cư. Năm 2015 Nga trở lại Việt Nam với tư cách nhà làm phim. Thuyết nhắc lại mối tình một thời với Linh Nga, nhưng cô không hồi âm. Về phần Thuyết cũng cưới một người vợ sau khi ra tù nhưng không thấy dư luận nhắc gì về việc này.

Chú thích

Xem thêm
 Nguyễn Linh Nga
 Vụ án Năm Cam và đồng phạm
 Năm Cam
 Nguyễn Việt Thành
 Trần Mai Hạnh
 Bùi Quốc Huy

Giới chức phạm tội trong vụ án

Các bị cáo
Bùi Quốc Huy
Trần Mai Hạnh
Phạm Sỹ Chiến
Nguyễn Mạnh Trung
Nguyễn Hoàng Linh
Dương Minh Ngọc
Võ Quang Thắng

Giới chức liên quan
Những giới chức liên quan đến việc nhận hối lộ từ Trần Văn Thuyết, Năm Cam gồm:
Ông Triệu Quốc Kế, nguyên là cục trưởng Cục cảnh sát điều tra Bộ Công an;
Ông Cao Duy Phước.
Ông Lê Thanh Đạo, nguyên viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao;

Liên kết ngoài

Tội phạm Việt Nam
N
Người Hà Nội
Doanh nhân Việt Nam
Sinh năm 1960
Nhân vật còn sống
N


title: Hoa hậu Thế giới 2012

text:
Hoa hậu Thế giới 2012 là cuộc thi Hoa hậu Thế giới lần thứ 62 diễn ra vào ngày 18 tháng 8 năm 2012 tại sân vận động trung tâm Đông Thắng, Ordos, Nội Mông, Trung Quốc. Ivian Sarcos từ Venezuela đã trao lại vương miện cho Vu Văn Hà, hoa hậu đến từ nước chủ nhà. Các thí sinh đã tham quan Trường Thục và Thượng Hải.

Kết quả cuộc thi

Thứ hạng

Các nữ hoàng sắc đẹp châu lục

Thứ tự gọi tên

Top 15

Top 7

Các giải thưởng phụ

Hoa hậu Bãi biển
Phần thi diễn ra vào ngày 2 tháng 8 sau phần giới thiệu về trang phục áo tắm diễn ra tại Seven Star Lake Resort. Người chiến thắng sẽ được công bố vào đêm chung kết cuộc thi.

Hoa hậu Tài năng
Phần thi tài năng đã được diễn ra vào ngày 21 tháng 7. Ngày 4 tháng 8, có 16 thí sinh được chọn vào vòng bán kết và sau đó là 5 thí sinh sẽ trình diễn phần thi Tài năng diễn ra ngày 8 tháng 8 tại nhà hát Ordos. Người chiến thắng phần thi Tài năng sẽ được công bố vào đêm chung kết cuộc thi.

Thể thao
Phần thi thể thao diễn ra ngày 9 tháng 8. Có 24 thí sinh vào vòng bán kết, và được chia thành 6 đội.

Siêu mẫu
Phần thi Siêu mẫu diễn ra ngày 23 tháng 7. Có 47 thí sinh được lựa chọn vào vòng bán kết và vào thắng chung kết vào ngày 12 tháng 8. Top 10 sau đó được lựa chọn và người chiến thắng sẽ được công bố vào đêm chung kết.

Người đẹp Nhân ái
Top 10 người đẹp nhân ái được lựa chọn. Người chiến thắng sẽ được công bố vào đêm chung kết cuộc thi.

Phỏng vấn

Giải thưởng truyền thông

Giải thưởng đặc biệt

Thiết kế trang phục đẹp nhất

Dẫn chương trình
Myleene Klass
Jason Cook
Lily Lu
Nai Ri Mutu
Steve Douglas
Steve Jones

Trình diễn
Huhehaote Youth Horse Cello Troupe
Rodrick Dixon

Giám khảo
Julia Morley
Mike Dixon
Andrew Minarik
Stan Reynolds
Jodie Reynolds
Chief Mandela
Trương Tử Lâm, Hoa hậu Thế giới 2007 từ Trung Quốc
Jane Wang
Alfreda Burke
Shenjian Hong

Các thí sinh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ cuộc thi Hoa hậu Thế giới

Hoa hậu Thế giới
Trung Quốc năm 2012


title: Nguyễn Thái Sơn

text:
Nguyễn Thái Sơn (1927-1970) là một nhà cách mạng Việt Nam.

Thân thế sự nghiệp
Ông sinh năm 1927 tại thôn An Phú, xã Quỳnh Hải, huyện Quỳnh Côi (nay là huyện Quỳnh Phụ), tỉnh Thái Bình.

Năm 1945, Cách mạng tháng 8 nổ ra, ông tham gia và bắt đầu hoạt động cho phong trào Việt Minh.

Năm 1948, ông được cử vào Nam công tác, được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng, ông đều hoàn thành.

Năm 1954, ông được phân công ở lại miền Nam làm Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ. Từ đó, ông lấy bí danh là Bảy Bình.

Năm 1959, ông là Thường vụ Khu ủy Sài Gòn – Gia Định.

Tháng 01 năm 1970, trong một đợt công tác Bến Tre, ông bị địch bao vây tại xã Phú Túc, huyện Châu Thành. Ông đã hi sinh trong trận chiến đấu ngày 30/01/1970..

Vinh danh
Tên ông được đặt cho một ngôi trường ở Quận 3, Tp Hồ Chí Minh  và một con đường ở quận Gò Vấp, Tp Hồ Chí Minh .

Ghi chú

Liên kết ngoài
ĐỒNG CHÍ NGUYỄN THÁI SƠN

Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ
Người Thái Bình


title: Lịch sử hành chính Hà Nam

text:
Lịch sử hành chính Hà Nam có thể xem mốc khởi đầu từ năm 1890 với sự kiệm phủ Lý Nhân được tách khỏi tỉnh Hà Nội để thành lập tỉnh Hà Nam. Vào thời điểm hiện tại (2019), về mặt hành chính, Hà Nam được chia làm 6 đơn vị hành chính cấp huyện – gồm 1 thành phố trực thuộc tỉnh, 1 thị xã và 4 huyện – và 109 đơn vị hành chính cấp xã – gồm 83 xã, 20 phường và 6 thị trấn.

Trước khi thành lập tỉnh
Từ thời Hùng Vương, vùng đất Hà Nam ngày nay nằm trong quận Vũ Bình thuộc bộ Giao Chỉ. Thời Bắc thuộc, là đất thuộc quận Giao Chỉ. Đời Lý gọi là châu Lị Nhân (蒞仁州). Sử chép các vua Lý Thái Tông, Lý Nhân Tông từng cho dựng hành cung ở châu Lị Nhân (Toàn thư, BK2-35a). Đời Trần cũng gọi là châu Lị Nhân (bản in Việt sử lược in sót nét thành Vị Nhân 位仁), thuộc lộ Đông Đô. Thời thuộc Minh là huyện Lị Nhân thuộc phủ Giao Châu. Đời Lê kiêng âm (đọc Lợi Nhân) nhưng vẫn viết Lị 蒞 không phải đổi chữ. Đến đời Lê Thánh Tông thăng làm phủ, thuộc Sơn Nam thừa tuyên. Khoảng năm 1624, Thượng thư Nguyễn Khải đã cho chuyển thủ phủ trấn Sơn Nam từ thôn Tường Lân, huyện Duy Tiên, phủ Lỵ Nhân đến đóng ở thôn Châu Cầu thuộc tổng Phù Đạm, huyện Kim Bảng, phủ Lỵ Nhân, trấn Sơn Nam Thượng.

Năm Minh Mạng thứ 3 (1822) đổi là phủ Lý Nhân (里仁府), vẫn gồm 5 huyện Kim Bảng, Duy Tiên (trước Lê Trung hưng là Duy Tân), Thanh Liêm, Nam Xương (Nam Xang), Bình Lục như thời Lê sơ. Năm 1831, Minh Mạng cho lập tỉnh Hà Nội và sáp nhập phủ Lý Nhân của trấn Sơn Nam vào tỉnh Hà Nội.

Tỉnh Hà Nam - Những thay đổi hành chính
Đến tháng 10 năm 1890 (đời vua Thành Thái năm thứ 2), phủ Lý Nhân được tách khỏi tỉnh Hà Nội để lập tỉnh Hà Nam. Bấy giờ, tỉnh Hà Nam gồm 5 huyện Duy Tiên, Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục, Nam Xương (Nam Xang), gồm 33 tổng.

Ngày 20 tháng 10 năm 1908, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định đem toàn bộ phủ Liêm Bình và 17 xã của huyện Vụ Bản và Thượng Nguyên (phần nam Mỹ Lộc) của tỉnh Nam Định, cùng với 2 tổng Mộc Hoàn, Chuyên nghiệp của huyện Phú Xuyên (Hà Nội), nhập vào huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam.

Sau năm 1945, bỏ cấp phủ, gọi chung là huyện. Tỉnh Hà Nam có 1 thị xã Hà Nam và 6 huyện: Bình Lục, Duy Tiên, Kim Bảng, Lạc Thủy, Lý Nhân, Thanh Liêm.

Năm 1946, đổi tên một số xã thuộc huyện Lạc Thủy.

Năm 1953, 3 huyện Mỹ Lộc, Vụ Bản, Ý Yên của tỉnh Nam Định nhập vào tỉnh Hà Nam; chuyển trở lại huyện Lạc Thủy về tỉnh Hòa Bình.

Năm 1956, 3 huyện Mỹ Lộc, Vụ Bản, Ý Yên được sáp nhập trở lại vào tỉnh Nam Định.

Năm 1965, Hà Nam được hợp nhất với tỉnh Nam Định thành tỉnh Nam Hà.

Năm 1966, hợp nhất một số xã thuộc huyện Bình Lục.

 Sáp nhập toàn bộ xã Bình Thành vào xã Tiêu Động
 Sáp nhập một phần xã Hòa Bình vào xã Quế Sơn
 Sáp nhập một phần xã Đồng Du vào xã Hưng Công
 Sáp nhập một phần xã Hưng Công vào xã Bối Cầu

Năm 1967, hợp nhất một số xã thuộc huyện Duy Tiên..

 Thành lập xã Chuyên Ngoại trên cơ sở toàn bộ xã Chuyên Mỹ và xã Yên Hà
 Thành lập xã Trác Văn trên cơ sở toàn bộ xã Thắng Lợi và xã Thành Công
 Thành lập xã Yên Nam trên cơ sở toàn bộ xã Tiên Hương và xã Tiên Minh
 Thành lập xã Lam Cầu Hạ trên cơ sở toàn bộ xã Tiên Hồng và xã Tiên Hòa
 Thành lập xã Hoàng Đông trên cơ sở toàn bộ xã Tiên Thái và xã Tiên Lý

Năm 1972, hợp nhất một số xã thuộc huyện Lý Nhân.

 Thành lập xã Chân Hồng trên cơ sở toàn bộ xã Hồng Lý và xã Chân Lý
 Giải thể xã Nhân Long, sáp nhập vào 2 xã Nhân Thịnh và Nhân Phúc.

Năm 1975, Nam Hà Hợp nhất với Ninh Bình thành tỉnh Hà Nam Ninh.

Năm 1976, hợp nhất một số xã thuộc các huyện Bình Lục, Duy Tiên

Năm 1977, hợp nhất một số xã thuộc các huyện Kim Bảng, Thanh Liêm, Lý Nhân. Cùng năm, hợp nhất thị xã Hà Nam và 2 huyện Kim Bảng, Thanh Liêm thành huyện Kim Thanh; sáp nhập 9 xã của thành phố Nam Định vào huyện Bình Lục và hợp nhất một số xã thuộc huyện Kim Thanh.

 Sáp nhập toàn bộ xã Ba Sao (Kim Bảng) vào xã Khả Phong
 Sáp nhập một phần xã Thanh Tâm (Thanh Liêm) vào xã Thanh Nguyên
 Điều chỉnh một số đơn vị hành chính thuộc huyện Lý Nhân:

- Sáp nhập toàn bộ xã Hùng Lý vào xã Chính Lý

- Sáp nhập toàn bộ xã Hòa Lý vào xã Nguyên Lý

- Thành lập xã Chân Lý trên cơ sở toàn bộ xã Chân Hồng và xã Tân Lý

- Thành lập xã Hòa Hậu trên cơ sở toàn bộ xã Nhân Hòa và xã Nhân Hậu

 Thành lập huyện Kim Thanh trên cơ sở toàn bộ huyện Kim Bảng, huyện Thanh Liêm và thị xã Hà Nam.
 Thành lập một số đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Kim Thanh:

- Thành lập thị trấn Hà Nam (Kim Thanh) trên cơ sở toàn bộ thị xã Hà Nam cũ

- Thành lập xã Thanh Chung trên cơ sở toàn bộ xã Thanh Châu và Liêm Trung

- Sáp nhập xã Thanh Lâm vào xã Thanh Tuyền

- Thành lập xã Thanh Giang trên cơ sở toàn bộ xã Liêm Chính và Liêm Tuyền

 Sáp nhập một phần thành phố Nam Định (toàn bộ 9 xã: Mỹ Thịnh, Mỹ Thuận, Mỹ Tiến, Mỹ Thành, Mỹ Hà, Mỹ Thắng, Mỹ Phúc, Mỹ Hưng, Mỹ Trung) vào huyện Bình Lục.

Năm 1978, hợp nhất một số xã thuộc huyện Lý Nhân.

 Thành lập xã Tiến Thắng (Lý Nhân) trên cơ sở toàn bộ xã Nhân Tiến và xã Nhân Thắng
 Thành lập xã Phú Phúc (Lý Nhân) trên cơ sở toàn bộ xã Nhân Phú và xã Nhân Phúc
 Thành lập xã Bắc Lý (Lý Nhân) trên cơ sở toàn bộ xã Bảo Lý và xã Chung Lý

Năm 1981, huyện Kim Thành tách ra thành thị xã Hà Nam và 2 huyện Kim Bảng, Thanh Liêm.

 Thị xã Hà Nam gồm có các phường Lương Khánh Thiện, Minh Khai, Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo.
 Huyện Kim Bảng gồm có các xã Nguyễn Uý, Lê Hồ, Kim Bình, Thi Sơn, Đồng Hoá, Đại Cương, Phù Vân, Châu Sơn, Khả Phong,Văn Xá, Tượng Lĩnh, Nhật Tân, Thanh Sơn, Hoàng Tây, Thuỵ Lối, Liên Sơn, Nhật Tựu, Ngọc Sơn, Tân Sơn.
 Huyện Thanh Liêm gồm có các xã Thanh Tân, Thanh Hà, Thanh Hương, Thanh Thủy, Thanh Lưu, Thanh Bình, Thanh Hải, Thanh Nguyên, Thanh Nghị, Thanh Tuyền, Thanh Tâm, Thanh Trung, Thanh Giang, Thanh Phong, Liêm Sơn, Liêm Túc, Liêm Cần, Liêm Tiết, Liêm Thuận, Liêm Phong.

Năm 1982, điều chỉnh một số xã thuộc huyện Thanh Liêm. Cùng năm, điều chỉnh địa giới huyện Thanh Liêm và thị xã Hà Nam.

 Thành lập xã Thanh Châu và xã Liêm Chung (Thanh Liêm) trên cơ sở toàn bộ xã Thanh Chung
 Thành lập xã Liêm Tuyền và xã Liêm Chính (Thanh Liêm) trên cơ sở toàn bộ xã Thanh Giang
 Sáp nhập một phần huyện Thanh Lâm (toàn bộ 2 xã Thanh Châu và Liêm Chính) vào thị xã Hà Nam. Thị xã Hà Nam gồm 4 phường và 2 xã.

Năm 1984, thành lập một số xã và thị trấn thuộc các huyện Kim Bảng, Thanh Liêm, Duy Tiên. Cùng năm, điều chỉnh địa giới thành phố Nam Định và huyện Bình Lục.

 Thành lập xã Ba Sao (Kim Bảng) trên cơ sở một phần xã Khả Phong
 Thành lập thị trấn Kiên Khê (Thanh Liêm) trên cơ sở một phần xã Thanh Tuyền
 Thành lập thị trấn Đồng Văn (Duy Tiên)
 Sáp nhập một phần huyện Bình Lục (toàn bộ 2 xã Mỹ Phúc và Mỹ Trung) vào thành phố Nam Định.

Năm 1986, thành lập thị trấn huyện lị thuộc các huyện Duy Tiên, Kim Bảng.

 Thành lập thị trấn Hòa Mạc (Duy Tiên) trên cơ sở một phần xã Yên Bắc và xã Trắc Văn. Thị trấn Hoà Mạc có tổng diện tích tự nhiên 168,99 hécta với 3.917 nhân khẩu.
 Thành lập thị trấn Quế (Kim Bảng) trên cơ sở một phần xã Kim Bình, Văn Xá và Ngọc Sơn. Thị trấn Quế có tổng diện tích tự nhiên 188,18 hécta với 5.667 nhân khẩu.

Năm 1987, thành lập thị trấn huyện lị thuộc các huyện Bình Lục, Lý Nhân.

 Thành lập thị trấn Bình Mỹ (Bình Lục) trên cơ sở một phần xã An Mỹ, An Đổ, Mỹ Thọ và Trung Lương. Thị trấn Bình Mỹ có 256,83 hécta đất với 1.571 nhân khẩu.
 Thành lập thị trấn Vĩnh Trụ (Lý Nhân) trên cơ sở một phần xã Đồng Lý và Đức Lý. Thị trấn Vĩnh Trụ có 179,99 hécta đất với 6.047 nhân khẩu.

Năm 1991, tỉnh Hà Nam Ninh lại chia tách thành 2 tỉnh: Nam Hà và Ninh Bình.

Năm 1996, tỉnh Hà Nam được tái lập.. Cùng năm, thị xã Hà Nam đổi tên thành thị xã Phủ Lý và chuyển 7 xã của huyện Bình Lục về thành phố Nam Định của tỉnh Nam Định quản lý.

Khi tách ra, tỉnh Hà Nam có 6 đơn vị hành chính gồm thị xã Phủ Lý và 5 huyện: Bình Lục, Duy Tiên, Kim Bảng, Lý Nhân, Thanh Liêm.

Năm 2000, điều chỉnh địa giới thị xã Phủ Lý và các huyện Duy Tiên, Kim Bảng, Thanh Liêm; thành lập một số phường thuộc thị xã Phủ Lý.

 Sáp nhập một phần các huyện Duy Tiên (toàn bộ xã Lam Hạ), Kim Bảng (toàn bộ xã Phù Vân, Châu Sơn), Thanh Liêm (toàn bộ xã Liêm Trung) vào thị xã Phủ Lý
 Điều chỉnh đơn vị hành chính cấp xã thuộc thị xã Phủ Lý

- Thành lập phường Lê Hồng Phong trên cơ sở một phần xã Châu Sơn. Phường Lê Hồng Phong có 271,78 ha diện tích tự nhiên và 6.083 nhân khẩu

- Thành lập phường Quang Trung trên cơ sở một phần xã Lam Hạ, phường Lương Khánh Thiện và phường Minh Khai. Phường Quang Trung có 261,59 ha diện tích tự nhiên và 6.266 nhân khẩu.

- Sáp nhập một phần xã Liêm Chính vào phường Lương Khánh Thiện. Phường Lương Khánh Thiện có 31,52 ha diện tích tự nhiên và 6.791 nhân khẩu.

- Sáp nhập một phần xã Liêm Chính vào phường Minh Khai. Sáp nhập một phần phường Minh Khai vào xã Phù Vân. Phường Minh Khai có 35,39 ha diện tích tự nhiên và 6.822 nhân khẩu.

- Sáp nhập một phần xã Liêm Chính và xã Thanh Châu vào phường Hai Bà Trưng. Phường Hai Bà Trưng có 61,35 ha diện tích tự nhiên và 6.034 nhân khẩu.

- Sáp nhập một phần xã Liêm Chính và xã Thanh Châu vào phường Trần Hưng Đạo. Phường Trần Hưng Đạo có 16,96 ha diện tích tự nhiên và 4.968 nhân khẩu.

- Sau khi điều chỉnh, xã Liêm Chính có 332,47 ha diện tích tự nhiên và 4.128 nhân khẩu, xã Thanh Châu có 323,55 ha diện tích tự nhiên và 5.430 nhân khẩu, xã Châu Sơn có 555,82 ha diện tích tự nhiên và 5.945 nhân khẩu, xã Lam Hạ có 621,59 ha diện tích tự nhiên và 5.561 nhân khẩu, xã Phù Vân có 564,85 ha diện tích tự nhiên và 7.791 nhân khẩu.

- Thị xã Phủ Lý có 12 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm 6 phường và 6 xã

Năm 2008, thành lập thành phố Phủ Lý. Thành phố Phủ Lý có diện tích tự nhiên 3.426,77 ha và 121.350 nhân khẩu, có 12 đơn vị hành chính: 6 phường và 6 xã.

Năm 2009, thành lập thị trấn Ba Sao thuộc huyện Kim Bảng.

 Thành lập thị trấn Ba Sao (Kim Bảng) trên cơ sở toàn bộ xã Ba Sao. Thị trấn Ba Sao có 3.476,48 ha diện tích tự nhiên và 5.723 nhân khẩu.

Năm 2013, điều chỉnh địa giới thành phố Phủ Lý và các huyện Duy Tiên, Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục; thành lập một số phường thuộc thành phố Phủ Lý.

 Sáp nhập một phần các huyện Duy Tiên (toàn bộ các xã Tiên Tân, Tiên Hiệp, Tiên Hải), Bình Lục (toàn bộ các xã Định Xá, Trịnh Xá), Thanh Liêm (toàn bộ các xã Liêm Tuyền, Liêm Tiết, một phần xã Thanh Tuyền), Kim Bảng (một phần xã Kim Bình, Thanh Sơn) vào thành phố Phủ Lý
 Sáp nhập phần còn lại xã Thanh Tuyền (Thanh Tuyền) vào xã Thanh Hà. Xã Thanh Hà có 819,57 ha diện tích tự nhiên và 10.891 nhân khẩu.
 Sáp nhập phần còn lại xã Kim Bình (Kim Bảng) vào thị trấn Quế. Thị trấn Quế có 306,09 ha diện tích tự nhiên và 5.401 nhân khẩu.
 Sáp nhập một phần xã Thanh Sơn (TP. Phủ Lý) vào phường Lê Hồng Phong. Phường Lê Hồng Phong có 760,64 ha diện tích tự nhiên và 15.009 nhân khẩu.
 Xã Thanh Sơn (Kim Bảng) có 2.621,41 ha diện tích tự nhiên và 6.687 nhân khẩu.
 Thành lập các phường thuộc thành phố Phủ Lý:

- Thành lập phường Thanh Châu trên cơ sở toàn bộ xã Thanh Châu. Phường Thanh Châu có 336,86 ha diện tích tự nhiên và 6.307 nhân khẩu.

- Thành lập phường Châu Sơn trên cơ sở toàn bộ xã Châu Sơn. Phường Châu Sơn có 524,11 ha diện tích tự nhiên và 8.158 nhân khẩu.

- Thành lập phường Liêm Chính trên cơ sở toàn bộ xã Liêm Chính. Phường Liêm Chính có 332,51 ha diện tích tự nhiên và 5.047 nhân khẩu.

- Thành lập phường Lam Hạ trên cơ sở toàn bộ xã Lam Hạ. Phường Lam Hạ có 627,96 ha diện tích tự nhiên và 5.953 nhân khẩu.

- Thành lập phường Thanh Tuyền trên cơ sở toàn bộ xã Thanh Tuyền. Phường Thanh Tuyền có 458,31 ha diện tích tự nhiên và 7.478 nhân khẩu.

 Thành phố Phủ Lý có 8.787,30 ha diện tích tự nhiên, 136.654 nhân khẩu và 21 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 11 phường và 10 xã

Năm 2019, hợp nhất một số xã, thị trấn thuộc các huyện Bình Lục, Lý Nhân, Thanh Liêm. Cùng năm, thành lập thị xã Duy Tiên và thành lập một số phường, xã mới thuộc thị xã Duy Tiên.

 Điều chỉnh một số đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Duy Tiên: thị trấn Đồng Văn, thị trấn Hòa Mạc, xã Châu Giang, xã Yên Bắc, xã Bạch Thượng, xã Duy Minh, xã Tiên Nội, xã Duy Hải, xã Hoàng Đông
 Thành lập thị xã Duy Tiên trên cơ sở toàn bộ huyện Duy Tiên
 Thành lập các phường, xã thuộc thị xã Duy Tiên:

- Thành lập phường Bạch Thượng trên cơ sở toàn bộ xã Bạch Thượng. Phường Bạch Thượng có 6,24 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 11.960 người.

- Thành lập phường Châu Giang trên cơ sở toàn bộ xã Châu Giang. Phường Châu Giang có 12,81 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 17.219 người.

- Thành lập phường Duy Hải trên cơ sở toàn bộ xã Duy Hải. Phường Duy Hải có 5,50 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 6.473 người.

- Thành lập phường Duy Minh trên cơ sở toàn bộ xã Duy Minh, Phường Duy Minh có 5,71 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 7.861 người.

- Thành lập phường Đồng Văn trên cơ sở toàn bộ thị trấn Đồng Văn. Phường Đồng Văn có 5,59 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 11.327 người.

- Thành lập phường Hòa Mạc trên cơ sở toàn bộ thị trấn Hòa Mạc. Phường Hòa Mạc có 5,68 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 11.488 người.

- Thành lập phường Hoàng Đông trên cơ sở toàn bộ xã Hoàng Đông. Phường Hoàng Đông có 6,36 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 10.556 người.

- Thành lập phường Tiên Nội trên cơ sở toàn bộ xã Tiên Nội. Phường Tiên Nội có 6,86 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 8.843 người.

- Thành lập phường Yên Bắc trên cơ sở toàn bộ xã Yên Bắc. Phường Yên Bắc có 7,05 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 10.399 người.

- Thành lập xã Tiên Sơn trên cơ sở toàn bộ xã Châu Sơn, Tiên Phong và Đọi Sơn. Xã Tiên Sơn có 12,31 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 13.932 người.

 Thị xã Duy Tiên có 120,92 km2 diện tích tự nhiên và quy mô dân số 154.016 người, có 16 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 9 phường và 7 xã.
 Sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Bình Lục:

- Sáp nhập toàn bộ xã Mỹ Thọ và xã An Mỹ vào thị trấn Bình Mỹ. Thị trấn Bình Mỹ có 14,62 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 13.341 người.

- Sau khi sắp xếp, huyện Bình Lục có 17 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 16 xã và 01 thị trấn.

 Sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Lý Nhân:

- Thành lập xã Trần Hưng Đạo trên cơ sở toàn bộ xã Nhân Hưng và xã Nhân Đạo. Xã Trần Hưng Đạo có 12,99 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số 7.076 người.

- Sáp nhập toàn bộ xã Đồng Lý vào thị trấn Vĩnh Trụ. Thị trấn Vĩnh Trụ có 5,11 km² diện tích tự nhiên, quy mô dân số 10.886 người.

- Sau khi sắp xếp, huyện Lý Nhân có 21 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 20 xã và 01 thị trấn.

 Sắp xếp các đơn vị hành chính thuộc huyện Thanh Liêm:

- Thành lập thị trấn Tân Thanh trên cơ sở toàn bộ xã Thanh Bình và xã Thanh Lưu. Thị trấn Tân Thanh có 11,76 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 9.496 người.

- Sau khi sắp xếp, huyện Thanh Liêm có 16 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 14 xã và 02 thị trấn.

Chú thích

Tham khảo


title: Danh sách đĩa nhạc của Selena Gomez & the Scene

text:
Selena Gomez & the Scene, một ban nhạc Mỹ, đã phát hành 3 album phòng thu, 8 đĩa đơn và 9 video âm nhạc. Ban nhạc phát hành album đầu tay, Kiss & Tell vào 29 tháng 9 năm 2009. Album ra mắt tại vị trí thứ 9 trên bảng xếp hạng Billboard 200 của Mỹ, và đến tháng 3 năm 2010, album đã nhận được chứng nhận đĩa Vàng của Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Hoa Kỳ (RIAA). Đĩa đơn thứ hai của album, "Naturally" đã lọt vào top 30 của Mỹ, top 20 của New Zealand, Canada, Đức và lọt vào top 10 của Anh, Ireland. Ca khúc cũng đã được chứng nhận đĩa Bạch kim ở Mỹ và Canada.

Album phòng thu thứ hai của họ là A Year Without Rain được phát hành vào 17 tháng 9 năm 2010, ra mắt ở vị trí thứ 4 trong bảng xếp hạng Billboard 200 của Mỹ và đã được chứng nhận đĩa Vàng bởi RIAA vào tháng 1 năm 2011. Có hai đĩa đơn từ album được phát hành, "Round & Round" và "A Year Without Rain".

Album thứ ba của ban nhạc là When the Sun Goes Down được phát hành vào 28 tháng 6 năm 2011. Đĩa đơn đầu tiên của album, "Who Says", được phát hành trước đó vào 14 tháng 4 năm 2011. Còn đĩa đơn thứ hai, "Love You Like a Love Song", phát hành vào 17 tháng 6 năm 2011. Album đã đánh vào bảng xếp hạng Billboard 200 ở vị trí thứ 3 và nắm trong top 10 trong suốt một tháng. 78,000 bản album đã được tiêu thụ ngay trong tuần đầu phát hành. When the Sun Goes Down đã được chứng nhận đĩa Vàng ở Mỹ bởi RIAA vào 17 tháng 11 năm 2011.

Vào 15 tháng 4 năm 2011, Selena Gomez & the Scene đã bán được tổng cộng 1,400,000 album theo doanh số của Kiss & Tell và A Year Without Rain.

Album

Album phòng thu

Đĩa đơn

Đĩa đơn chính thức

Đĩa đơn quảng bá

Video âm nhạc

Chú thích

Tham khảo

Danh sách đĩa nhạc của nghệ sĩ Mỹ


title: Lạc đà Guanaco

text:
Lạc đà Guanaco (Lama guanicoe) là một loài động vật thuộc họ Lạc đà gốc Nam Mỹ, có chiều cao đến vai khoảng 107 đến 122 cm (3,5 đến 4 foot) và cân nặng khoảng 90 kg (200 lb). Mặc sắc cơ thể của chúng biến đổi rất ít (khác với loài Lạc đà không bướu), từ màu nâu nhạt cho đến màu quế sẫm và ở bụng thì có màu trắng. Lạc đà Guanaco có mặt màu xám và tai thẳng nhỏ. Cái tên gốc guanaco bắt nguồn từ wanaku (trước đây phát âm là huanaco) trong tiếng Quechua, một ngôn ngữ Nam Mỹ. Con guanaco non được gọi là chulengo.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

G
Động vật được mô tả năm 1776
Động vật có vú México
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Bolivia
Động vật có vú Chile
Động vật có vú Peru
Họ Lạc đà
Động vật có vú Patagonia


title: Ươi

text:
Cây Ươi (tên gọi khác: đười ươi, lười ươi, an nam tử, cây thạch, ươi bay, bàng đại hải, lù noi, sam rang, som vang, đại đông quả) có danh pháp khoa học: Scaphium macropodum (các danh pháp đồng nghĩa khác: Sterculia lychnophora, Caryophyllum macropodum, Scaphium lychnophorum, Firmiana lychnophora). Loài này thuộc chi Ươi, họ phụ Trôm của họ Cẩm Quỳ. Hạt của nó (hạt lười ươi) được sử dụng trong y học cổ truyền có tác dụng thanh nhiệt và cũng có thể dùng để trị chứng rối loại tiêu hóa hoặc làm mát cổ họng. Nó được thu thập là loại sản phẩm chính ngoài gỗ ở Lào, và có giá trị xuất khẩu sau cây cà phê ở nước này.

Miêu tả
Cây thân gỗ cao 25–30 m. Hạt khô có kích thước bằng đầu ngón tay người lớn, có màu đen và vỏ nhăn nheo.

Lười ươi trong văn tịch Việt Nam
Trịnh Hoài Đức trong cuốn Gia Định Thành thông chí ghi là:

Tham khảo

Xem thêm
Hạt é
Mủ gòn
Mủ trôm

Liên kết ngoài
Lười ươi , Viện thông tin - Thu viện Y học Trung ương

Scaphium
Thực vật được mô tả năm 1927
Chi Trôm


title: Kugelpanzer

text:
Kugelpanzer là một mẫu thiết kế xe tăng của Đức Quốc xã trong thế chiến II.Nó là một trong những phương tiện bọc giáp kỳ lạ nhất từng được thiết kế.

Chỉ có một mẫu tăng do thám thuộc loại Rollzeug còn lại ở bảo tàng Kubinka, Nga-nằm trong tập hợp những chiếc xe tăng Đức.Kugelpanzer được liệt kê với tên gọi Item #37 và sơn màu xám.Dựa vào những mảnh rớt, thiết bị lái đã bị lược bỏ và không có mẫu sắt nào được cho phép lấy đi từ Kugelpanzer.

Lịch sử phát triển

Không có tài liệu rõ ràng về loại phương tiện này cũng như lịch sử thiết kế, nhưng có 5 sự kiện được cho là thực sự chắc chắn:
 Nó là phương tiện chiến đấu của quân đội Đức-được thuyên chuyển cho lực lượng Nhật Bản
 Nó là xe do thám hạng nhẹ
 Nó bị tịch thu bởi quân đội Liên Xô vào năm 1945 ở Manchuria
 Nó có giáp thân dày 5 li
 Nó có động cơ 2 chu kỳ với 1 xy-lanh

Rất khó để xác định chức năng của Kugelpanzer nhưng nhìn qua thì ta có thể phán đoán đây là một mẫu xe do thám với tấm giáp bọc và lỗ nhìn ra ngoài.Có thể động cơ được lắp phía dưới hoặc đằng sau người điều khiển radio.Một bánh xe định hướng được lắp phía sau để nối với 2 xích ở hai bên.

Đặc tính

Đằng sau Kugelpanzer là một cần nhỏ và bánh kéo.Một vài ý kiến cho rằng đây có thể là hệ thống lái.Tuy nhiên nó chỉ giống như một cái cần kéo để giữ thăng bằng và tránh cho phần thân tăng bị ngã về hai bên do thắng.

Với thiết kế nhỏ gọn và đơn giản, Kugelpanzer có vẻ giống một chiếc xe do thám hoặc rải cáp hơn là thiết bị chiến đấu-dụng cụ đặt vũ khí.

Sử dụng

Chiếc xe bọc thép được chuyển giao cho Nhật Bản và bị quân đội Liên Xô bắt giữ vào năm 1945 tại Mãn Châu (theo các nguồn khác- bị bắt tại bãi tập Kummersdorf của Wehrmacht cùng với xe tăng siêu nặng Panzer VIII Maus). Là một mẫu thử nghiệm, không tham gia vào các trận chiến.

Chiếc xe đã được sửa đổi sau khi bị bắt, sơn lại và tháo bộ truyền động. Năm 2000, lớp sơn ban đầu đã được phục hồi.

Hiện tại, một bản sao duy nhất đã được bảo quản trong bảo tàng bọc thép ở Kubinka.

Xem thêm
 Wunderwaffe

Tham khảo

 Robert Dale Arndt Jr. "Strange Vehicles of Pre-War Germany & the Third Reich (1928-1945)", 2006, IRP Publication

Liên kết ngoài

http://strangevehicles.greyfalcon.us/KRUPP%20KUGELPANZER.htm

Xe tăng thế chiến II của quân đội Đức Quốc xã


title: Chinchilla

text:
Chinchila (phiên âm /ʈʃɪnˡʈʃɪǀə/) hay còn gọi là sóc sin-sin là một loài động vật gặm nhấm hoạt động về đêm (chỉ ra ngoài hoạt động từ lúc hoàng hôn đến bình minh), có kích thước lớn hơn sóc đất (ground squirrel) một chút và cũng khỏe hơn, có nguồn gốc tư dãy núi Andes ở Nam Mỹ. Chúng sống theo bầy đàn ở độ cao khá lớn so với mực nước biển (lên đến 4.270 m). Về mặt lịch sử, chúng sống ở dãy núi Andes thuộc Bolivia, Chile, và Peru, nhưng ngày nay chỉ còn thấy những bầy đàn sống trong tự nhiên tại Chile. Cùng với họ hàng viscacha của mình, chúng tạo thành họ (sinh học) Chinchillidae.

Chinchilla theo nghĩa đen là chincha nhỏ, được đặt theo tộc người Chincha ở Andes, những người trước đây thường mặc bộ lông dày và có đặc tính giống nhung của chúng. Đến cuối thế kỷ 19, chinchilla đã trở nên khá hiếm bởi nạn săn bắn để lấy bộ lông cực mềm của chúng. Ngày nay, hầu hết nguồn lông chinchilla phục vụ cho ngành công nghiệp thời trang là từ chinchilla nuôi nhốt.

Các loài Chinchilla

Có hai loài chinchilla là Chinchilla chinchilla (tên trước đây là Chinchilla brevicaudata) và Chinchilla lanigera. Có những khác biệt nhỏ dễ thấy giữa hai loài này, C. chinchilla có tai và đuôi ngắn hơn, vai và cổ đậm hơn C. lanigera. Loài C. chinchilla ngày nay phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng; loài C. lanigera tuy hiếm nhưng vẫn có thể được tìm thấy trong tự nhiên. Chinchilla nuôi trong nhà được cho là thuộc loài C. lanigera.

Tham khảo

Động vật có vú Nam Mỹ
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Bolivia
Động vật có vú Chile
Động vật có vú Peru
Chi động vật có vú


title: Chiến dịch Dnipropetrovsk

text:
Chiến dịch Dnipropetrovsk là một trận đánh diễn ra giữa Hồng quân Liên Xô với quân đội Đức Quốc xã trong cuộc Chiến tranh Xô-Đức thuộc Chiến tranh thế giới thứ hai, kéo dài từ ngày 23 tháng 10 đến 23 tháng 12 năm 1943. Nó là một phần của Trận sông Dniepr diễn ra trong nửa cuối năm 1943.

Kế hoạch
Sau khi quân đội Liên Xô tiếp cận được vùng hạ lưu sông Dniepr, các Tập đoàn quân số 46 (tư lệnh: V. V. Glagolyev) và Tập đoàn quân cận vệ số 8 (tư lệnh: tướng I. I. Maslennikov, từ ngày 10 tháng 11 là V. I. Chuikov) thuộc Phương diện quân Ukraina 3 (tư lệnh: Đại tướng R. Ya. Malinovsky) đã đánh chiếm hai đầu cầu vượt sông ở phía Bắc (đầu cầu Aulskiy) (Auly) và Nam Dniepropetrovsk. Nhiệm vụ của quân đội Liên Xô lúc này là phải nhanh chóng giải phóng Dniepropetrovsk và tiêu diệt cụm quân Dniepropetrovsk bằng hai mũi hợp vây, tiếp đó sẽ tiến tới tiêu diệt cụm quân Kryvyi Rih.

Binh lực của quân đội Liên Xô trong chiến dịch này là khoảng 100.000 người, 2.000 đại bác và súng cối cùng một lượng nhỏ xe tăng. Đối thủ của họ là Tập đoàn quân thiết giáp số 1 (tư lệnh: Trung tướng kỵ binh Eberhard von Mackensen, đến ngày 29 tháng 19 là trung tướng xe tăng Hans Hube) của Cụm Tập đoàn quân Nam (tư lệnh: Thống chế Erich von Manstein), với binh lực tổng cộng 25.000 người, 50 xe tăng, 700 đại bác và súng cối.

Diễn biến
Ngày 23 tháng 10 năm 1943, Tập đoàn quân số 46 và Tập đoàn quân cận vệ số 8 nổ súng tấn công, mở màn chiến dịch Dnipropetrovsk. Trong thời gian này quân Đức đang căng sức giữ vùng Krivoi Rog - vốn đang bị quân đội Liên Xô công kích trong chiến dịch Pyatikhatskaya (Днепропетровская операция), đòn đánh của Phương diện quân Ukraina 3 tại Dnipropetrovsk hoàn toàn là một sự bất ngờ. Cả hai Phương diện quân đã nhanh chóng đục thủng tuyến phòng ngự của quân Đức, nối liền hai đầu cầu vượt sông, giải phóng vùng công nghiệp Dnipropetrovsk và Dniprodzerzhynsk vào ngày 25 tháng 10. Sau khi hoàn tất giai đoạn đầu của chiến dịch, quân đội Liên Xô tiếp tục tấn công các cụm quân Krivoi Rog ở phía Tây Nam và Nikopol ở phía Nam. Trước tình hình nguy cấp, quân Đức vội vã điều 3 sư đoàn xe tăng, 1 sư đoàn bộ binh cơ giới hóa và 1 sư đoàn bộ binh tới chặn đòn tấn công của phía Liên Xô. Đòn phản kích của quân Đức đã tạm thời chặn được đà tiến công của quân đội Liên Xô sau một chuỗi những trận đánh đẫm máu.

Sau khi củng cố lại lực lượng, đến ngày 14 tháng 11 Phương diện quân Ukraina 3 lại tấn công, tuy nhiên họ đã không thành công trong việc tạo được một bước đột phá quyết định cho chiến dịch. Trong suốt hai tuần, quân đội Liên Xô chỉ tiến được 20 cây số, và một tháng sau đó cả hai bên đều không thể đánh bại đối phương dù đã liên tục tấn công và phản công. Đến ngày 23 tháng 12 chiến dịch Dnipropetrovsk kết thúc.

Kết quả
Quân đội Liên Xô đã không hoàn thành được tất cả các mục tiêu trong chiến dịch Dnipropetrovsk. Tuy nhiên quân đội Đức quốc xã cũng đã chịu những thiệt hại rất nặng nề và các thành phố Krivoi Rog và Nikopol cũng đã bị quân đội Liên Xô áp sát. Hai thành phố này sẽ được giải phóng vào tháng 2 năm 1944 trong Chiến dịch tấn công Nikopol–Krivoi Rog.

Chú thích

Tham khảo
 Русский архив. Великая Отечественная, 1943. Том 5(3). — М:"ТЕРРА", 1999. — Документы 341, 367, 371, 372, 375.
 Манштейн Э. «Утраченные победы». Глава 15 «Оборонительные бои в 1943—1944 гг.»
 Чуйков В. И. «От Сталинграда до Берлина». Глава «Запорожье, Никополь, Одесса».
 Военная энциклопедия в 8 томах. М.:Военное издательство, 1994—2001. — Том 3.

Trận sông Dniepr


title: Rick Goodman

text:
Rick Goodman (sinh ngày 28 tháng 10 năm 1955) là nhà phát triển game và là người sáng lập kiêm chủ sở hữu hãng Stainless Steel Studios hiện nay không còn tồn tại. Ông được biết đến với các tựa game chiến lược thời gian thực (RTS) do ông thiết kế, chẳng hạn như Age of Empires và Empire Earth.

Sự nghiệp
Năm 1995, Goodman đồng sáng lập hãng Ensemble Studios cùng với người em trai Tony Goodman và John Boog-Scott. Dự án đầu tiên của họ là Age of Empires (AoE) mà Goodman đảm nhiệm vai trò Trưởng bộ phận thiết kế. Sau khi được game phát hành, ngay lập tức nó đã tạo thành một cơn chấn động lớn trong ngành công nghiệp game và Goodman trở thành một trong những nhà phát triển game được công nhận nhất trên thế giới. Vì sự thành công của trò chơi, một số người nói rằng trong AoE, Goodman đã phát minh ra kiểu "giao diện game được công nhận nhiều nhất dành cho các trò RTS", bởi vì rất nhiều tựa game tương tự về sau đều bắt đầu sử dụng giao diện game AoE như: bản đồ nhỏ, kiểm soát các đơn vị và công trình, tên phe phái của bạn và thời kỳ mà bạn đang ở nằm trên đỉnh màn hình và một số khác.

Sau sự thành công lẫy lừng của Age of Empires, Goodman đã rời bỏ Ensemble cùng với Dara-Lynn Pelechatz để thành lập studio riêng của mình mang tên Stainless Steel Studios vào năm 1998.  Pelechatz nói với GameSpy rằng Goodman đã không thể quyết định được cái tên cho studio của mình, do đó ông đã mở một cuốn catalog với kế hoạch đặt tên studio dựa theo tên món đồ bắt gặp đầu tiên.

Năm 2001, Stainless Steel Studios dưới sự quản lý của Goodman đã tạo ra tựa game đầu tiên của hãng là Empire Earth. Game được Sierra Entertainment phát hành, cung cấp nhiều tính năng mới, bao gồm kiểu đồ họa 3D cùng tính năng phóng to thu nhỏ đầy ấn tượng và mốc thời gian bao trùm 500,000 năm lịch sử nhân loại từ thời tiền sử đến thế kỷ 22. Trò chơi đã đoạt  giải thưởng "Game hay nhất năm 2001"của GameSpy. Theo một số cho biết thì Empire Earth là những gì mà Goodman muốn Age of Empires như vậy. PC Gamer cho biết trong một bài viết về Empire Earth rằng họ cảm thấy như đó là phiên bản gộp Gold Edition của toàn bộ loạt game AoE (đó là tất cả các phiên bản AoE bao gồm các phiên bản trong tương lai như AoE IV và V).

Goodman đã sớm có rạn nứt với Sierra và bắt tay vào làm một tựa game mới là Empires: Dawn of the Modern World. Trò chơi rất giống với những sản phẩm thành công trước đây của Goodman, trừ việc game chỉ bao trùm toàn bộ lịch sử nhân loại  có một thiên niên kỷ từ năm 950 tới 1950, được cho là những năm quan trọng nhất trong lịch sử nhân loại.  Trò chơi được Activision phát hành vào năm 2003. Trớ trêu thay, mặc dù không có nhiều lời nhận xét gay gắt và game nhận được lời đánh giá tích cực trên các trang web đánh giá cao hơn so với Empire Earth.

Sau Empires, Goodman còn giúp đỡ trong việc tạo ra một tựa game khác là Immortal Cities: Children of the Nile do hãng Myelin Media phát hành ở Mỹ và SEGA ở châu Âu. Game chính thức phát hành lần đầu tiên vào tháng 11 năm 2004.

Tựa game cuối cùng của Goodman là trò chơi chiến lược thời gian thực Rise and Fall: Civilizations at War được phát hành và phát triển một phần bởi Midway Games, và được phát hành chính thức vào ngày 12 tháng 7 năm 2006.

Ngoài ra, ông còn là thành viên hội đồng quản trị của 8D World với mục đích xây dựng một thế giới ảo để giúp đỡ trẻ em Trung Quốc học tiếng Anh.

Stainless Steel Studios sụp đổ
Tuy nhiên, vào cuối tháng 11 năm 2005, chỉ một tuần trước khi phát hành game, Stainless Steel Studios đột ngột đóng cửa và sa thải tất cả nhân viên. Theo một cuộc phỏng vấn, Goodman đổ lỗi cho việc đóng cửa công ty của ông là do Midway gây nên. Cũng trong cuộc phỏng vấn đó, lấy từ đoạn trích dẫn chi tiết của người sáng lập studio Rick Goodman cho biết đó là lỗi của nhà phát hành Rise & Fall, Midway Games đã mất khả năng thanh toán tài chính cho quá trình phát triển của trò chơi. Ông tường thuật lại với GameStar rằng sau khi tựa game chiến lược trên máy tính đã bị đẩy tiến độ từ tháng 10 năm 2005 đến đầu năm 2006, Midway liên tục cắt giảm kinh phí cho Stainless Steel Studios khiến hãng phải lần lượt sa thải nhân viên của mình do thiếu kinh phí trầm trọng dẫn đến phá sản. Midway đã tuyên bố trong một bản tin rằng họ sẽ tiếp tục phát triển tựa game và chính thức phát hành vào tháng 6 năm 2006.

Sản phẩm
Rick Goodman đã thực hiện một phần trong việc phát triển nhiều tựa game.

Ngoài lề
Rick Goodman được một số người gọi là "Ngài Grinch".

Tham khảo

Liên kết ngoài
Stainless Steel Studios - Trang chủ chính thức, nay đã đóng cửa
Tiểu sử sơ lược trên LinkedIn

Sinh năm 1955
Nhân vật còn sống
Nhà thiết kế game người Mỹ


title: Wargame đại chiến lược

text:
Wargame đại chiến lược (tiếng Anh: Grand strategy wargame) là thể loại wargame chỉ tập trung vào phần đại chiến lược nghĩa là chiến lược quân sự ở cấp độ hoạt động và sử dụng toàn bộ nguồn tài nguyên của một quốc gia hoặc cả một đế chế.

Đặc điểm
Wargame đại chiến lược thường tập trung vào một cuộc chiến tranh hoặc một loạt các cuộc chiến trong một khoảng thời gian dài. Các đơn vị cá nhân, thậm chí quân đội có thể không được đại diện, thay vào đó, sự chú ý được dành cho các hoạt động chiến tranh. Tất cả nguồn lực của các quốc gia tham gia có thể được huy động như là một phần của một cuộc chiến lâu dài. Sự mô phỏng thường liên quan đến cuộc xung đột chính trị và kinh tế cũng như quân sự. Cái kết xa nhất của việc này là phân nhánh của trò chơi chiến lược trong đó người chơi sẽ nắm lấy vai trò của chính quyền toàn bộ một quốc gia và không có khả năng tiến hành chiến tranh chẳng hạn như trong trò Victoria: An Empire Under the Sun.

Ví dụ về các tựa game đại chiến lược nơi mà chiến thuật quân sự được trừu tượng hóa cao hoặc loại bỏ hoàn toàn bao gồm các board game như Risk và Diplomacy. Một ví dụ khác trông thực tế hơn là Axis & Allies, mặc dù trong đó yếu tố quân sự vẫn còn rất trừu tượng. Những game như Rise and Decline of the Third Reich, Empires in Arms và Empires of the Middle Ages đều là những wargame thực sự, mang ý nghĩa là các đơn vị quân đội đại diện đặc trưng và tham chiến trực tiếp dựa trên các thuộc tính quân sự cụ thể. Loạt game Hearts of Iron hoặc Hegemony là một ví dụ của những trò chơi trên máy tính thuộc loại này.

Cách chơi và chức năng
Trò chơi sử dụng kỹ thuật và các tính năng khác nhau để mô phỏng các mặt chiến lược quân sự quốc gia. Một số game mô phỏng sản xuất công nghiệp tài nguyên và các đơn vị quân đội. Số khác có thể cho phép thực hiện các bước ngoại giao và liên minh khác nhau.

Ví dụ tựa game Axis & Allies sử dụng "giá" cho các đơn vị sản xuất, bao gồm một số lượng các đơn vị sản xuất được phân bổ mỗi lượt, và được dùng để "trả tiền" cho mỗi đơn vị được sản xuất. Một số game cho phép các quốc gia khác nhau sản xuất các đơn vị vào một mức tỷ lệ, tương ứng với lịch sử kinh tế và công nghiệp thế giới thực của họ.

Lợi ích học thuật
Vì những game như vậy đã vượt ra ngoài giới hạn chiến tranh đơn giản chỉ xử lý về các vấn đề kinh tế, địa lý, lịch sử và chính trị đặc biệt mang tính hữu ích trong giáo dục và nghiên cứu các vấn đề quốc tế.

Xem thêm
Danh sách board wargame
Trò chơi mô phỏng chính quyền
Bảng niên đại trò chơi đại chiến lược
Wargame (trò chơi điện tử)

Tham khảo

Wargame

Thể loại trò chơi điện tử


title: Cầu Dùng

text:
Cầu Dùng là một cây cầu treo trên quốc lộ 46B bắc qua sông Lam tại thị trấn Thanh Chương, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An. Cầu dài 215 mét, là cầu treo dây võng.

Tham khảo

Cầu tại Nghệ An
Dùng
Dùng


title: Long diên hương

text:
Long diên hương là một chất sáp màu xám được tạo ra trong hệ tiêu hóa của cá nhà táng. Trước đây, long diên hương được sử dụng trong ngành công nghiệp sản xuất nước hoa, nhưng ngày nay nó đã được thay thế phần lớn bằng vật liệu tổng hợp và chỉ còn được sử dụng trong một số loại nước hoa đắt tiền.

Hình thành

Long diên hương được tạo thành trong hệ tiêu hóa của cá nhà táng nhưng chính xác quá trình hình thành như thế nào thì chưa được khám phá. Khác với nhiều người tưởng, long diên hương không được nôn ra từ cá nhà táng mà được bài tiết ra cùng với phân và có mùi tương tự khi mới được thải ra. Nhiều giả thuyết cho rằng đó là chất tiết để bao bọc những thức ăn khó tiêu như răng của một số loài mực, nhưng cũng có thuyết cho rằng chất tiết này như một loại kháng sinh để làm lành những vết thương trong ruột của cá nhà táng. Long diên hương sau đó được nôn hoặc bài tiết ra ngoài hay nó thoát ra biển sau khi cá nhà táng chết và xác bị phân hủy.

Lịch sử và những ngộ nhận về sự hình thành
Long diên hương đã được biết đến từ thế kỷ thứ 10. Từ những báo cáo có được từ các thương gia và thủy thủ, du hành gia người Ả Rập Al-Masudi đã cho rằng long diên hương là một loại nấm mọc dưới đáy biển bị bão bứt ra khỏi gốc và trôi dạt vào bờ biển. Lý thuyết về sự hình thành này tồn tại trong 6 thế kỷ.

Người Ả Rập tin rằng long diên hương được chảy từ các con suối gần bờ biển. Trong câu chuyện cổ tích Ngàn lẻ một đêm, nhân vật Sinbad bị đắm tàu và trôi dạt vào một hoang đảo, nơi đây anh ta phát hiện ra một con suối chảy ra long diên hương.

Khoảng năm 1000 CN, trong cổ thư Trung Quốc đặt tên cho chất này là long diên hương (bính âm:Lóngxiánxiāng, zh:龙 涎 香) và miêu tả nó là một loại "nước bọt của rồng", bởi vì người ta tin rằng chất này có nguồn gốc từ nước bọt của con rồng đang nằm ngủ gần biển tiết ra.

Marco Polo là người đầu tiên ghi nhận long diên hương là một chất bài tiết của cá nhà táng sau khi ông quan sát cá nhà táng nôn ra chất này trong một cuộc săn mực gần quần đảo Socotra ở Ấn Độ Dương.

Năm 1783, nhà thực vật học Joseph Banks trong một tác phẩm của mình đã mô tả những quan niệm sai lầm phổ biến về long diên hương ở Tây Âu và nguồn gốc của chất này. Ông xác định rằng nó là một sản phẩm sản sinh từ phần ruột bị phình to của một con cá nhà táng đang bệnh.

Hai nhà hóa học người Pháp, Joseph Bienaimé Caventou và Pierre Joseph Pelletier là những người đầu tiên sử dụng long diên hương làm chất nền trong nước hoa.

Tính chất vật lý
Long diên hương thường được tìm thấy ở dạng tảng, cục với nhiều kích thước và hình dạng khác nhau. Khối lượng của nó dao động từ 15 g (~½ oz) đến 50 kg (110 pound) hay thậm chí là hơn thế. Khi mới được lấy ra từ cơ thể cá nhà táng, tiền chất dạng chất béo của long diên hương có màu trắng nhợt, đôi khi điểm vài vệt đen, mềm và có mùi phân rất nặng. Sau nhiều tháng hay nhiều năm bị oxy hóa và phân hủy quang hóa (Photodegradation) ở biển khơi, tiền chất này chuyển sang màu xám đậm hay đen với một kết cấu dạng sáp và cứng giòn với hương thơm rất kỳ lạ bao gồm có mùi đất, mùi biển và mùi của động vật. Mùi của long diên hương được miêu tả giống như "một phiên bản mùi nhẹ nhàng như isopropanol mà không có mùi hắc và khó chịu".

Trong điều kiện đã "trưởng thành", long diên hương có tỉ trọng trong khoảng 0.780 và 0.926. Long diên hương có nhiệt độ nóng chảy là  và trở thành một chất lỏng dạng nhựa cây có màu vàng. Ở , long diên hương bắt đầu bay hơi, tạo thành một làn hơi có màu trắng. Long diên hương tan được trong dietyl ete và dầu.

Tính chất hóa học
Long diên hương trơ với axít. Những tinh thể ambrein màu trắng có thể được tách ra khỏi long diên hương nếu ta nung nóng long diên hương trong cồn và để nguội. oxy hóa ambrein có thể sản sinh ra ambrox và ambrinol, hai thành phần chính tạo mùi hương của long diên hương.

Ambroxan, hiện được dùng rộng rãi trong ngành sản xuất nước hoa, là một trong những chất hóa học do con người điều chế có tính chất mô phỏng theo long diên hương tự nhiên.

Sử dụng
Cũng như xạ hương, người ta biết nhiều đến long diên hương thường chủ yếu là do nó được dùng trong việc sản xuất nước hoa. Long diên hương đã từng được sử dụng để chế biến thực phẩm và đồ uống. Món ăn yêu thích của Vua Charles II của Anh đươc cho là một bữa ăn bao gồm trứng và long diên hương. Long diên hương đã bị cấm sử dụng ở nhiều quốc gia trong những năm 1970, trong đó có Hoa Kỳ, bởi vì nguồn gốc của nó là từ cá nhà táng, là một loài dễ bị tổn thương.

Người Ai Cập cổ đốt long diên hương để xông thơm, còn người Ai Cập hiện đại thì sử dụng nó trong các loại thuốc lá thơm. Trong đại dịch Cái chết Đen ở châu Âu, người ta tin rằng nếu mang theo một quả cầu long diên hương sẽ có thể giúp tránh bị lây nhiễm bởi vì họ cho mùi thơm của nó có thể xua đi chướng khí gây bệnh.

Chất này cũng từng được sử dụng như một hương liệu cho thực phẩm, và chất kích dục. Trong thời Trung cổ, người châu Âu sử dụng long diên hương như một loại thuốc chữa nhức đầu, cảm, động kinh, và các bệnh khác.

Long diên hương có giá rất cao. Giá của long diên hương vào thời điểm năm 2012 là 20 USD/gam, bằng 2/3 giá vàng.

Chú thích

Tham khảo
 Borschberg, Peter, "O comércio de âmbar asiático no início da época moderna (séculos XV-XVIII) – The Asiatic ambergris trade in the early modern period (15 to 18 century)" Oriente, Lisbon: Fundação Oriente, vol. 8, April 2004, pp. 3–25.

 Alain Corbin: Pesthauch und Blütenduft: Eine Geschichte des Geruchs (Originaltitel: Le miasme et la jonquille. Aubier Montaigne, Paris 1982. Übersetzt von Grete Osterwald), Wagenbach, Berlin 2005 (Erstausgabe 1984), ISBN 978-3-8031-3618-3.
 Sabine Krist/Wilfried Grießer: Die Erforschung der chemischen Sinne. Geruchs- und Geschmackstheorien von der Antike bis zur Gegenwart. Lang,	Frankfurt am Main / Berlin / Bern / Bruxelles / New York / Oxford / Wien 2006, ISBN 978-3-631-55284-1.
 Gisela Reinecke, Claudia Pilatus: Parfum - Lexikon der Düfte. Komet, Köln 2006, ISBN 978-3-89836-596-3.
 Renate Smollich: Der Bisamapfel in Kunst und Wissenschaft. Deutscher Apotheker Verlag, Stuttgart 1983, ISBN 3-7692-0733-5, S. 26–30 (zur Geschichte des Duftstoffs)

Liên kết ngoài

 Natural History Magazine Article (from 1933): Floating Gold -- The Romance of Ambergris
 Ambergris - A Pathfinder and Annotated Bibliography
 On the chemistry and ethics of Ambergris
 Scientific American Strange but True: Whale Waste Is Extremely Valuable
 "The Origin of Ambergris" excerpted from Floating Gold by Christopher Kemp
 Trở thành tỷ phú trong phút chốc nhờ nhặt được "cục vàng" Báo Dân trí online

Nước hoa
Sản phẩm từ cá
Vật liệu sản xuất nước hoa
Y học cổ truyền