title: Wings (ban nhạc)

text:
Wings (hay còn được gọi là Paul McCartney and Wings) là một ban nhạc rock Anh–Mỹ được thành lập vào năm 1971 bởi cựu thành viên The Beatles Paul McCartney, vợ của ông Linda McCartney đảm nhận vai trò keyboard, tay trống chính Denny Seiwell và cựu tay guitar của Moody Blues, Denny Laine. Wings được chú ý vì sự thay đổi nhân sự thường xuyên cùng với những thành công thương mại của họ, trải qua sự tham gia nhóm của ba nghệ sĩ guitar chính và bốn tay trống. Tuy nhiên, bộ ba nòng cốt là vợ chồng McCartney và Laine vẫn được giữ nguyên trong suốt thời gian tồn tại của ban nhạc.

Sau khi vợ chồng McCartney phát hành album Ram năm 1971, hai album đầu tiên của ban nhạc, Wild Life (1971) và Red Rose Speedway (1973) (album sau đó có sự kết hợp với nghệ sĩ guitar Henry McCullough), được xem là những thất vọng về mặt nghệ thuật bên cạnh các tác phẩm của Paul cùng với The Beatles. Sau khi phát hành ca khúc chủ đề của bộ phim James Bond Live and Let Die, McCullough và Seiwell đã rời khỏi ban nhạc. Sau đó vợ chồng McCartney và Laine phát hành Band on the Run năm 1973, một thành công về mặt thương mại và phê bình, gồm hai đĩa đơn top 10 "Jet" và ca khúc chủ đề. Sau album đó, ban nhạc đã chiêu mộ thêm nghệ sĩ guitar Jimmy McCulloch và tay trống Geoff Britton, nhưng Britton rời nhóm ngay sau đó và được thay thế bằng Joe English. Với đội hình mới, Wings đã phát hành Venus and Mars năm 1975, bao gồm đĩa đơn số một tại Mỹ "Listen to What the Man Said" và thực hiện chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới rất thành công trong giai đoạn 1975–76. Wings at the Speed of Sound (1976) được phát hành ngay giữa chuyến lưu diễn và bao gồm các đĩa đơn ăn khách "Silly Love Songs" và "Let 'Em In".

Năm 1977, ban nhạc có được đĩa đơn quán quân duy nhất tại Vương quốc Anh, "Mull of Kintyre", sau đó trở thành đĩa đơn bán chạy nhất tại Vương quốc Anh trong lịch sử. Tuy nhiên, Wings tiếp tục trải qua một đợt xáo trộn đội hình, khi cả McCulloch và English đều rời đi trước khi phát hành album London Town năm 1978 của nhóm. Vợ chồng McCartney và Laine một lần nữa bổ sung thêm thành viên mới, chiêu mộ tay guitar Laurence Juber và tay trống Steve Holley. Album cuối cùng Back to the Egg, là một thất bại, nhận được sự đón nhận tiêu cực của giới phê bình. Trong chuyến lưu diễn quảng bá, Paul bị bắt giữ tại Nhật Bản vì tội tàng trữ cần sa, khiến ban nhạc tạm ngừng hoạt động. Bất chấp vị trí quán quân cuối cùng ở Mỹ với "Coming Up" (1979), sau khi Laine rời khỏi ban nhạc, Wings tan rã vào năm 1981.

Lịch sử
Sau khi The Beatles tan rã vào năm 1970, Paul McCartney bắt đầu sự nghiệp solo với album McCartney. Người vợ mới cưới của anh, Linda, là người hát nền cho các ca khúc. Paul đã từng tuyên bố trong đám cưới rằng vợ anh sẽ phải là người tham gia các dự án âm nhạc của anh, vậy nên sau này chưa bao giờ người ta thấy họ tách nhau trong các chuyến lưu diễn. Với album thứ hai, Ram, McCartney đã cộng tác với một vài nghệ sĩ khác, như Hugh McCracken và David Spinozza, cũng như tay trống Denny Seiwell. Seiwell từng chơi cho một số buổi thu cùng nhà McCartney trước khi được chính thức lựa chọn.

Đội hình đầu tiên (1971–1973)

Tháng 8 năm 1971, Seiwell gia nhập nhóm của Linda và Paul trong buổi thu album thứ ba của họ tại Apple Records: Wild Life, được phát hành vào ngày 7 tháng 12 cùng năm. Đó là dự án đầu tiên mà Wings thu âm với sự xuất hiện của một nghệ sĩ "mới". Tên ban nhạc lúc đó vẫn chưa có, và nó bắt nguồn từ sự việc khi Linda và Paul có với nhau người con gái thứ 2, Stella vào tháng 9 năm 1971. Paul McCartney có kể lại trong bộ phim Wingspan rằng sự ra đời của Stella "mang một chút vẻ bi kịch", ý nói tới việc cả Linda lẫn đứa bé đều suýt qua đời khi hạ sinh. Paul nói khi đó anh chỉ biết cầu nguyện và hình ảnh đôi cánh của thiên thần luôn ám ảnh tâm trí anh. Vậy nên anh đặt tên nhóm là "Wings".

Hầu hết các ca khúc trong Wild Life đều lấy từ các buổi diễn trực tiếp của ban nhạc (một bản hát lại của "Bip Bop" trong đó có giọng của vợ chồng McCartney và con gái Mary hát nền xuất hiện trong Wingspan năm 2001). Wild Life cũng có một ca khúc reggae, "Love Is Strange" của Mickey & Sylvia, khi Paul và Linda đều ưa thích các giai điệu reggae từ Jamaica.

Wild Life nhận được khá nhiều đánh giá khác nhau. Chẳng hạn John Mendelsohn viết trên tờ Rolling Stone cho rằng album này chỉ là "hạng hai"<ref>John Mendelsohn review , Rolling Stone'. '</ref>. Trong The Beatles: An Illustrated Record, Roy Carr và Tony Tyler nói album thực sự "vội vàng, thụ động, không đúng lúc và bị quảng cáo quá mức" và chê bai khả năng viết nhạc của nhà McCartney "chỉ ở mức đáng được tôn trọng tối thiểu".

Cuối năm 1971, Paul đưa tay guitar Henry McCullough, cựu thành viên của Spooky Tooth, tới ban nhạc. Đội hình mới cùng nhau tham gia chuyến lưu diễn tại các trường đại học của Anh, sau đó là chuyến lưu diễn vòng quanh châu Âu (ban nhạc cùng nhau lái xe thùng qua các vùng ở châu Âu). Đây là lần đầu tiên một cựu Beatle thực hiện một tour diễn, vậy nên Wings đã từ chối thể hiện bất kể một ca khúc nào của The Beatles.

Tháng 2 năm 1972, Wings cho ra mắt đĩa đơn "Give Ireland Back to the Irish" – một câu trả lời cho sự kiện Bloody Sunday. Ca khúc này bị cấm phát bởi BBC vì tính chính trị của nó. Tuy nhiên, dù không có mặt trên sóng phát thanh, nó vẫn đạt được vị trí 16 tại Anh, số 1 tại Ireland và Tây Ban Nha. Đĩa đơn tiếp theo của họ, "Mary Had a Little Lamb", là một ca khúc cho trẻ em và cũng đạt Top 10 tại Anh. Đây là một chủ đề khá mới mà McCartney viết khi phải đối mặt với những phản ứng khá dữ dội từ đĩa đơn trước "Give Ireland Back to the Irish". Tháng 11 năm 1972, Wings cho phát hành "Hi, Hi, Hi", và đĩa đơn lại một lần nữa bị cấm bởi BBC khi họ cho rằng ca khúc tuyên truyền việc sử dụng chất kích thích cũng như tự do tình dục. Tuy nhiên, mặt B của đĩa đơn, ca khúc "C Moon", lại được phát sóng bình thường. Ca khúc này đạt được vị trí số 5 tại Anh và số 10 tại Mỹ.

Ban nhạc đổi tên thành "Paul McCartney and Wings" trong album tiếp theo của họ Red Rose Speedway (1973) mà trong đó, họ đã có đĩa đơn số 1 đầu tiên tại Mỹ: bản ballad mượt mà "My Love". Album thực tế bao gồm 2 đợt thu âm, và 2 ca khúc của album ("Get On the Right Thing" và "Little Lamb Dragonfly") thực tế được thu từ quá trình thực hiện album Ram. Laine có tham gia hát nền trong một số ca khúc, song McCulloch thì không. Trong thời kỳ này, Linda có sáng tác ca khúc "Seaside Woman", phát hành năm 1977 (dưới nghệ danh "Suzy and the Red Stripes").

Vào tháng 10 năm 1972, Wings cộng tác với nhà sản xuất của The Beatles, George Martin, thu âm ca khúc chủ đề của bộ phim đình đám James Bond Live and Let Die. Ca khúc được phát hành vào năm 1973 và nhanh chóng trở thành một hit toàn cầu. Cùng năm, Paul thực hiện một chương trình TV có tên James Paul McCartney với sự có mặt của Wings trong một số cảnh quay hậu đài.

Với những thành công rực rỡ từ tour diễn vòng quanh nước Anh năm 1973, Wings rục rịch thu âm album tiếp theo. Tuy nhiên, Seiwell và McCulloch cùng rời nhóm với những kế hoạch riêng, buộc nhà McCartney và Laine cùng thực hiện album thành công nhất của họ, Band on the Run, mà EMI đã thu âm với máy thâu 8-băng tại phòng thu của họ ở Lagos, Nigeria. Album đạt vị trí số 1 tại cả Anh lẫn Mỹ với 3 đĩa đơn vô cùng thành công: "Jet", "Helen Wheels" và ca khúc tiêu đề – thậm chí còn được coi là phần tiếp theo của Abbey Road. Album cũng bao gồm ca khúc "Let Me Roll It" – một ca khúc với cách hát kiểu John Lennon – và "No Words" – một ca khúc đồng sáng tác với Laine (trước đó mọi ca khúc của Wings đều chỉ do Linda và Paul viết). Band on the Run nhận được nhiều phản hồi tích cực và góp phần xây dựng lại hình ảnh của Paul McCartney thời hậu Beatles sau hàng loạt những lời phê bình trước đó.

 Đội hình thứ hai (1974–1978)

Sau Band on the Run, Jimmy McCulloch – cựu thành viên của Thunderclap Newman và Stone the Crows – đã gia nhập nhóm. Dự án đầu tiên mà McCulloch tham gia cùng Wings là album McGear cộng tác giữa Paul McCartney và Mike McGear, được phát hành vào năm 1974. Warner Bros. Records không muốn đề tên Wings vào danh sách cộng tác, và album chỉ bán được với doanh thu rất thấp. Tuy nhiên, đĩa đơn theo kèm "Liverpool Lou" với sự ghi nhận của nhóm cộng tác với McGear, The Scaffold, thì lại có mặt trong Top 10 ở Anh.

Geoff Britton gia nhập Wings với vai trò tay trống của nhóm trong một quãng thời gian khá ngắn ngủi. Lần đầu tiên đội hình đầy đủ này thu âm cùng nhau là khi họ tới phòng thu tại trang trại của Curly Putman Jr. ở Nashville. Chuyến đi đã tạo nên đĩa đơn nổi tiếng của họ "Junior's Farm", đi kèm với một ca khúc khác "Sally G", được phát hành bởi Apple Records. Trong một sự kiện hi hữu, mỗi mặt của đĩa đơn đều có mặt trong Billboard Top 20 tại Mỹ. Trong khoảng thời gian này, ban nhạc (cùng Chet Atkins và Floyd Cramer) cũng thực hiện đĩa đơn tri ân The Country Hams với nhan đề "Walking in the Park with Eloise", một ca khúc được viết từ rất lâu bởi cha của Paul – ông Jim McCartney.

Wings bắt đầu quá trình thu âm album tiếp theo của họ, Venus and Mars (1975), tại London vào tháng 11 năm 1974, sau đó là ở New Orleans. Đây là album đầu tiên của họ được Capitol Records phát hành. Album giành vị trí số 1 tại Mỹ với đĩa đơn "Listen to What the Man Said" với Dave Mason chơi guitar và Tom Scott chơi saxophone. Khi ban nhạc tới New Orleans, Britton rời nhóm và Joe English được chọn làm người thay thế. Cũng giống như Seiwell, English là người quen của McCartney khi đã từng có nhiều buổi thu lẻ với gia đình họ.

Thu 1975, Wings bắt đầu tour diễn vòng quanh thế giới dù rằng McCulloch bị gãy tay. Bắt đầu ở Bristol, tour diễn thực hiện một vòng qua Úc (tháng 11), châu Âu (tháng 3 năm 1976), Mỹ (tháng 5-6), rồi trở lại châu Âu (tháng 9), trước khi kết thúc với buổi trình diễn tại Wembley Empire Pool. Theo tour diễn này có dàn kèn cor với sự tham gia của Tony Dorsey, Howie Casey, Thaddeus Richard và Steve Howard (cũng chơi cả định âm và các kèn hơi khác).

Xen giữa các buổi diễn, Wings tiến hành thu âm album Wings at the Speed of Sound, phát hành vào tháng 3 năm 1976 như một sự ưu ái dành cho nước Mỹ. Nó đánh dấu một sự thay đổi quan trọng của ban nhạc khi mỗi thành viên đều tham gia hát ít nhất một ca khúc, kể cả English. Hiển nhiên, 2 đĩa đơn số 1 tại Mỹ, "Silly Love Songs" và "Let 'em In", đều được viết bởi Paul. Có tới 4 ca khúc trong album được hát trong tour diễn năm 1976, kèm với 5 ca khúc của The Beatles. Một trong những buổi diễn ở Seattle đã được quay lại thành bộ phim Rockshow (1980). Các buổi diễn khác, bao gồm cả buổi diễn tại Madison Square Garden ở New York và buổi diễn tại Boston Garden ở Massachusetts được ghi lại thành album live của ban nhạc Wings over America (1976) – album thứ 5 liên tiếp của Wings đứng đầu tại Mỹ. Đĩa đơn theo kèm album là bản live của ca khúc "Maybe I'm Amazed" của Paul trích từ album McCartney. Mặt sau của đĩa đơn là ca khúc "Soily" là một bản thu chưa được phát hành vốn được anh thể hiện trong một vài buổi diễn nhỏ.

Sau tour diễn, Wings tuyên bố nghỉ ngơi một thời gian. Khá lâu sau họ mới bắt đầu thu âm tại quần đảo Virgin, nhưng mọi thứ bị gián đoạn khi Linda mang bầu và cả McCulloch và English đều muốn ra đi. McCullock gia nhập nhóm The Small Faces, tuy nhiên anh không có một thành tựu gì đáng kể trước khi chết vì dùng heroin quá liều vào năm 1979. English tham gia vào ban nhạc Sea Level rồi sau này thành lập nên Joe English Band.

Dù không có đủ thành viên, Laine và gia đình McCartney vẫn cho phát hành ca khúc "Mull of Kintyre", một ca khúc miêu tả vùng đồng quê Kyntyre ở Scotland, nơi mà gia đình McCartney dọn nhà tới từ đầu những năm 70. Đĩa đơn được ra mắt rất sát dịp Giáng sinh. "Mull of Kintyre" nhanh chóng trở thành một hiện tượng toàn cầu, thống trị bảng xếp hạng của Anh (ca khúc duy nhất của Wings thành hit số 1), Úc và một vài quốc gia khác. Hơn nữa, đây là đĩa đơn đầu tiên của Anh vượt qua mốc 2 triệu bản, đè bẹp ca khúc huy hoàng của The Beatles "She Loves You" để trở thành đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại của Anh. Tuy nhiên, ca khúc không có những thành công tại Mỹ khi mặt B của đĩa đơn, ca khúc "Girls School", dù được phát sóng rất nhiều trên các đài phát thanh, cũng chỉ nằm trong Top 40.

Bộ 3 tiếp tục thực hiện album London Town vào năm 1978. Dù rằng phần bìa album là bức ảnh của bộ 3, thực tế hầu hết các ca khúc đều được thu âm trước khi McCulloch và English rời nhóm. Album có một số thành công nhất định, song chỉ có được vị trí thứ 2 tại Mỹ (album đầu tiên của Wings kể từ Wild Life không giành được quán quân tại đây). Với London Town, ban nhạc đã quan tâm nhiều hơn tới thứ nhạc rock nhẹ và trau chuốt. Trong khi "With a Little Luck" là ca khúc quán quân tại Mỹ, và đứng thứ 5 tại Anh thì "I've Had Enough" và "London Town" lại là những thất bại của ban nhạc ở cả hai quốc gia trên.

 Đội hình thứ ba (1978–1981)

Cuối năm 1978, tay lead guitar Laurence Juber và tay trống Steve Holley gia nhập Wings. Năm 1979, Paul McCartney quyết định ký hợp đồng thu âm mới, họ rời Capitol – công ty đại diện cho anh từ thời The Beatles ở Mỹ và Canada – để tiến hành thu âm với Columbia Records, trong khi vẫn theo sát Parlophone trên toàn thế giới. Mang chút ảnh hưởng của nhạc punk và New Wave, họ từ bỏ quan điểm âm nhạc ban đầu và thuê Chris Thomas phụ trách sản xuất. Kết quả đem lại là một thứ âm nhạc khá khô cằn. Phong cách mới này của Wings cho ra mắt đĩa đơn mang giai điệu disco "Goodnight Tonight", với mặt sau là "Daytime Nighttime Suffering", đạt vị trí số 5 cả ở Anh lẫn Mỹ. Album tiếp theo của họ, Back to the Egg, lại không được đánh giá cao dù nhận được chứng chỉ Bạch kim tại Mỹ. Album bao gồm ca khúc đạt giải Grammy, "Rockestra Theme" – một sản phẩm hoành tráng cộng tác giữa Wings với The Who, Led Zeppelin, Pink Floyd và nhiều nghệ sĩ khác nữa. Có 2 đĩa đơn được phát hành kèm album này, song chỉ đạt được thứ hạng rất thấp ở các bảng xếp hạng.

Cũng trong năm 1979, Paul tiến hành thu âm album solo thứ hai của mình, McCartney II. Tháng 11-12 năm 1979, Wings thực hiện tour diễn vòng quanh nước Anh với sự cộng tác một lần nữa của dàn kèn cor với Tony Dorsey, Howie Casey, Thaddeus Richard, và Steve Howard. Tour diễn lần này còn có sự tham gia của các ngôi sao ca nhạc ở London của "Rockestra" nhằm ủng hộ UNICEF và người tị nạn Campuchia. Trong tour diễn này, bản live của ca khúc "Coming Up" trong album McCartney II được thu âm tại Glasgow và trở thành hit số 1 thứ sáu của ban nhạc tại Mỹ.

Tháng 1 năm 1980, Paul bị bắt tại sân bay quốc tế Tokyo, Nhật Bản khi mang 7,7 ounce cần sa trong hành lý. Tour diễn tại Nhật của Wings bị hủy bỏ, và ban nhạc, trừ Linda, liền quay trở lại Anh. Paul bị giam trong 10 ngày, trước khi được thả và liền bị trục xuất. Trở về từ Nhật, anh cho phát hành album McCartney II và hủy bỏ chuyến lưu diễn tới nước Mỹ.

Tháng 10 năm 1980, Paul tiến hành thu âm album solo tiếp theo Tug of War cùng với nhà sản xuất của The Beatles, George Martin. Với album này, họ quyết định thu âm với nhiều nghệ sĩ khác, trong đó có cả Wings. Tới tháng 1 năm 1981, Wings trở lại để thực hiện album Cold Cuts với những ca khúc chưa từng phát hành, trong khi Laine vẫn tiếp tục hợp tác với Tug of War ở Montserrat suốt cả tháng 2. Tới ngày 27 tháng 4 năm 1981, Laine tuyên bố rời khỏi ban nhạc vì McCartney vẫn không hết bàng hoàng sau vụ ám sát John Lennon.

 Các lần tái hợp
Tháng 3 năm 1997, Laine, Juber và Holley đã tái lập lại Wings trong chương trình Beatlefest tại New Jersey. Việc này không hề được dự tính trước, hiển nhiên kể cả việc tái hợp. Tới tận 10 năm sau, vào tháng 6 năm 2007, Laine, Juber và Seiwell tái hợp trong một chương trình Beatlefest khác (đã đổi tên thành "The Fest for Beatles Fans") ở Las Vegas. Tại đây, họ đã trình diễn các ca khúc "Band on the Run", "Mull of Kintyre" và "Go Now". Có bài báo từng viết rằng Laine đã có ý định tổ chức tour diễn chỉ với 3 thành viên trên. Laine và Seiwell còn gặp lại nhau tại chương trình trên vào tháng 3 năm 2010 ở Secaucus, New Jersey, và sau đó họ gặp Juber vào tháng 8 cùng năm tại Chicago.

 Tôn vinh
Paul McCartney hiển nhiên là ngôi sao sáng nhất của ban nhạc, song Denny Laine, Jimmy McCulloch, Laurence Juber, và Linda McCartney đều đã viết nhạc cho nhóm, trong khi Laine, McCulloch, English, và Linda cũng đều có những ca khúc mà mình hát chính. Tuy nhiên, thực tế là mọi ca khúc mà Wings từng phát hành đĩa đơn đều là sáng tác (hoặc đồng sáng tác) của Paul, ngoại trừ "Seaside Woman" và "Walking in the Park with Eloise" được phát hành dưới nghệ danh khác.

Sự thành công của Wings góp phần nâng cao tên tuổi của McCartney (có nhiều cây viết cho rằng McCartney không cần bất kể một sự lăng-xê nào). Hầu hết các ca khúc trong sự nghiệp solo sớm sủa của Paul, vốn chỉ là những ca khúc đơn giản và không được đầu tư bằng The Beatles của George Martin, chỉ phải nhận những lời phê bình "nhẹ ký" hơn so với những đồng nghiệp trong nhóm. Tới năm 1975, sự nghiệp solo của Lennon bị gián đoạn với sự ra đời của con trai Sean, và anh quyết định dừng việc thu âm. Chỉ 1 năm sau, tới lượt George Harrison từ bỏ các buổi trình diễn trực tiếp. Ringo Starr rời Los Angeles và bắt đầu công việc sáng tác thành công của mình, nhưng anh cũng không trình diễn nhiều với các nghệ sĩ khác (và cũng không thực hiện tour cho tới tận năm 1989). Tuy nhiên, suốt thời gian đó, Wings lại liên tiếp thực hiện tour và có những album và đĩa đơn thành công vang dội. Năm 1980, Lennon thực sự cảm thấy ghen tức trước thành công của Wings và điều đó thúc đẩy anh trở lại sự nghiệp solo.

Wings cũng có khá nhiều ca khúc được phát hành qua nhiều luồng khác nhau sau khi ban nhạc tan rã. 3 ca khúc trong album solo của Laine, Japanese Tears, là các ca khúc của Wings mà Laine là người hát chính. Ca khúc "Maisie" của Juber cũng xuất hiện trong album solo của anh, Standard Time. Sau khi Linda qua đời, một tuyển tập các ca khúc mang tên Wide Prairie được ra mắt với 7 ca khúc được sáng tác hoặc đồng sáng tác bởi Linda. Ngoài album McGear, Wings cũng tham gia cộng tác trong đĩa đơn của The Scafford "Liverpool Lou" cùng mặt B "Ten Years After on Strawberry Jam". Ngoài ra, McCartney cũng sử dụng 3 ca khúc của Wings trong các album solo. Album của Laine năm 1977, Holly Days, thực ra là những nỗ lực của bộ 3 Denny-Paul-Linda – những người đã tạo nên thành công của Band on the Run.

Trong sự nghiệp của mình, Wings đã có 12 đĩa đơn Top 10 ở Anh và 14 ở Mỹ. Tất cả hai3 đĩa đơn của họ đều nằm trong U.S. Top 40 ("Junior's Farm"/"Sally G" có được thành công với cả hai mặt). Wings chỉ thiếu một đĩa đơn số 1 để bằng số đĩa đơn số 1 mà cả John Lennon, George Harrison và Ringo Starr cộng lại trong suốt sự nghiệp solo của họ. Cả 10 album của Wings đều nằm trong Top 10 tại Anh và Mỹ. Tuy nhiên, album tổng hợp Wings Greatest lại là album duy nhất của họ không đạt được thành tích này tại Mỹ.

Đĩa đơn năm 1977 của Wings "Mull of Kintyre"/"Girls School" là đĩa đơn bán chạy nhất nhưng không được xếp hạng ở Anh (đĩa đơn "Bohemian Rhapsody" của Queen bán được nhiều hơn song lại phần nhiều trong chiến dịch ủng hộ Terrence Higgins Trust), và đứng thứ 4 trong số những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại của Anh tính tới năm 2002.

Năm 2007, iTunes Plus ra đời. Trong số những album được Apple đưa lên có cả chín album của Wings. Ngày 4 tháng 7 năm 2007, Band on the Run là album được tải về nhiều thứ 4 trên iTunes.

Wings xuất hiện trong khá nhiều câu chuyện trào phúng. Hầu hết người hâm mộ đều cho ban nhạc là phiên bản pop gần gũi hơn của The Beatles. Alan Partridge của Steve Coogan rất hâm mộ Wings và cho rằng đó là "ban nhạc mà thực ra Beatles phải trở thành". Trong tập phim "Burns' Heir" của loạt phim The Simpsons, một lập trình viên đã nói "đã tống cổ Paul McCartney khỏi Wings" ("did get Paul McCartney out of Wings") và nhân vật Homer Simpson thốt lên "Đồ ngu! Ông ta là người giỏi nhất!".

 Thành viên

 Danh sách đĩa nhạc Wild Life (1971)Red Rose Speedway (1973)Band on the Run (1973)Venus and Mars (1975)Wings at the Speed of Sound (1976)London Town (1978)Back to the Egg'' (1979)

Tour diễn
 Wings University Tour – 11 buổi diễn tại Anh năm 1972.
 Wings Over Europe Tour – 26 buổi diễn vòng quanh châu Âu năm 1972.
 Wings 1973 UK Tour – 21 buổi diễn tại Anh năm 1973.
 Wings Over the World Tour – 66 buổi diễn vòng quanh thế giới trong những năm 1975–1976.
 Wings UK Tour 1979 – 19 buổi diễn tại Anh năm 1979 và 1 buổi diễn ngày 29 tháng 12 năm 1979.

Giải thưởng

Thư mục

Tham khảo

Paul McCartney
Ban nhạc Vương quốc Liên hiệp Anh
Ban nhạc thập niên 1970
Người đoạt giải Grammy
Ban nhạc rock Anh
Ban nhạc rock Mỹ
Nghệ sĩ của Apple Records
Nghệ sĩ của Capitol Records
Nghệ sĩ của Columbia Records
Nghệ sĩ của EMI Records


title: Diệp Thi Văn

text:
Diệp Thi Văn (; sinh 1 tháng 3 năm 1996 tại Hàng Châu, Chiết Giang) là một vận động viên bơi lội Trung Quốc. Tại Thế vận hội Mùa hè 2012, ở nội dung 400 m hỗn hợp cá nhân, chị giành huy chương vàng và phá kỷ lục thế giới ở lượt bơi chung kết với thành tích 4 phút 28 giây 43. Ở nội dung 200 m hỗn hợp cá nhân, chị cũng giành huy chương vàng và phá kỷ lục Olympic hai lần ở lượt bơi bán kết và chung kết.

Những danh hiệu chính
 Giải quốc gia Trung Quốc 2010 –  Huy chương vàng (HCV) 200 m hỗn hợp cá nhân
 Giải thể thao dưới nước Trung Quốc 2010 –  HCV 200 m hỗn hợp cá nhân;  Huy chương đồng 400 m hỗn hợp cá nhân
 Cúp bơi lội thế giới 2010 (vòng đấu Bắc Kinh) –  HCV 200 m hỗn hợp cá nhân;  HCV 400 m hỗn hợp cá nhân;  HCV 100 m tự do
 Á vận hội 2010 –  HCV 200 m hỗn hợp cá nhân;  HCV 400 m hỗn hợp cá nhân
 Giải vô địch bơi lội thế giới 2010 (25 m) –  Huy chương bạc (HCB) 200 m hỗn hợp cá nhân;  HCB 400 m hỗn hợp cá nhân
 Giải quốc gia Trung Quốc 2011 –  HCV 200 m hỗn hợp cá nhân;  HCV 4×200 m tiếp sức tự do
Giải vô địch môn thể thao dưới nước thế giới 2011 –  HCV 200 m hỗn hợp cá nhân
 Thế vận hội Mùa hè 2012 -  HCV 400 m hỗn hợp cá nhân,  HCV 200 m hỗn hợp cá nhân

Chuyện bên lề
Diệp Thi Văn được coi là có khuôn mặt giống diễn viên Trịnh Bội Bội thời còn trẻ .

Tham khảo
Bách Độ Bách khoa

Vận động viên giành huy chương Olympic môn bơi
Huy chương Thế vận hội Mùa hè 2012


title: Pseudoscaphirhynchus

text:
Cá tầm mũi xẻng Trung Á, tên khoa học Pseudoscaphirhynchus, là chi cá trong họ Acipenseridae. Chi cá có ba loại, tất cả trong tình trạng bị đe dọa và cư trú ở trung tây Châu Á.

Các loài
Pseudoscaphirhynchus fedtschenkoi (Kessler, 1872) (Cá tầm mũi xẻng Syr Darya, cá tầm mõm bai Syr Darya)
Pseudoscaphirhynchus hermanni (Kessler, 1877) (Cá tầm mũi xẻng Amu Darya nhỏ, cá tầm mõm bai Amu Darya nhỏ)
Pseudoscaphirhynchus kaufmanni (Kessler, 1877) (Cá tầm mũi xẻng Amu Darya lớn, cá tầm mõm bai Amu Darya lớn)

Chú thích

Tham khảo

Họ Cá tầm


title: Scaphirhynchus

text:
Scaphirhynchus là chi cá tầm bản địa bị đe dọa ở Mỹ. Chi chứa 3 loài:

 Scaphirhynchus albus (S. A. Forbes & R. E. Richardson, 1905) (Cá tầm Pallid)
 Scaphirhynchus platorynchus (Rafinesque, 1820) (Cá tầm mũi xẻng)
 Scaphirhynchus suttkusi J. D. Williams & Clemmer, 1991 (Cá tầm Alabama)

Tham khảo

Họ Cá tầm


title: Curtiss-Wright CW-21

text:
Curtiss-Wright Model 21 (còn gọi là Curtiss-Wright Model 21 Demonstrator, Curtiss-Wright CW-21 Interceptor, Curtiss-Wright CW-21 Demon) là một loại máy bay tiêm kích đánh chặn của Hoa Kỳ, nó được phát triển bởi phân nhánh St. Louis Airplane của hãng Curtiss-Wright Corporation vào thập niên 1930.

BIến thể
Model 21
Tiêm kích đánh chặn. Một mẫu thử chế tạo năm 1938 (c/n 21-1 / NX19431). 3 chiếc thuộc phiên bản sản xuất được chế tạo: NX19441 (c/n 21-2); NX19442 (c/n 21-3); NX19443 (c/n 21-4). Tổng cộng có 27 bộ linh kiện được gửi cho Trung Quốc để lắp ráp tại hãng CAMCO.
Model 21A
Tiêm kích đánh chặn. Đề xuất, không chế tạo.
Model 21B
Tiêm kích đánh chặn. 24 chiếc chế tạo cho Đông Ấn Hà Lan (NEI) (c/n 2853 tới 2872, số đuôi của NEI từ CW-344 tới CW-363).

Quốc gia sử dụng

Không quân Trung Hoa Dân quốc
Liên đoàn tình nguyện Hoa Kỳ
Liên đoàn tình nguyện Hoa Kỳ số 1 (Flying Tigers)
 Đông Ấn Hà Lan
Không quân Lục quân Hoàng gia Đông Ấn Hà Lan

Tính năng kỹ chiến thuật (CW-21B)

Curtiss Aircraft 1907–1947

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 27 ft 2½ in (8,29 m)
Sải cánh: 35 ft 0 in (10,66 m)
Chiều cao: 8 ft 2 in (2,48 m)
Diện tích cánh: 174,3 ft² (16,19 m²)
Trọng lượng rỗng: 3.382 lb (1.534 kg)
Trọng lượng có tải: 4.500 lb (2.041 kg)
Động cơ: 1 × Wright Cyclone R-1820-G5, 850 hp (634 kW)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 314 mph (273 kn, 505 km/h) trên độ cao 12.200 ft (3.700 m)
Vận tốc hành trình: 282 mph (245 kn, 454 km/h)
Tầm bay: 630 mi (548 nmi, 1.014 km)
Trần bay: 34.300 ft (10.500 m)
Vận tốc lên cao: 4.500 ft/phút (22,9 m/s)

Vũ khí
Súng:
 2 khẩu súng máy M2 Browning.50 in (12,7 mm)
 2 khẩu súng máy M1919 Browning.30 in (7,62 mm)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Andersson, Lennart. A History of Chinese Aviation: Encyclopedia of Aircraft and Aviation in China until 1949. Taipei, Republic of China: AHS of ROC, 2008. ISBN 978-957-28533-3-7.
 Angelucci, Enzo and Peter M. Bowers. The American Fighter: The Definitive Guide to American Fighter Aircraft from 1917 to the Present. New York: Orion Books, 1987. ISBN 0-517-56588-9.
 Bond, Charles R. and Terry H. Anderson. A Flying Tiger's Diary. College Station, Texas: Texas A&M University Press, 1984. ISBN 0-89096-408-4.
 Bowers, Peter M. Curtiss Aircraft 1907-1947. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1979. ISBN 0-87021-152-8.
 Casius, Gerald. "The St Louis Lightweight". Air Enthusiast, Number 16, August–November 1981.
 Dean, Francis H. and Dan Hagedorn. Curtiss Fighter Aircraft: A Photographic History, 1917-1948. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Publishing, 2007. ISBN 0-7643-2580-9.
 Edwards, Walter Dumaux. They Fought with What They Had: The Story of the Army Air Forces in the Southwest Pacific, 1941-1942. Washington, D.C.: Center for Air Force History, 1992 (first edition 1951). ISBN 0-8094-9758-1.
 Ford, Daniel. Flying Tigers: Claire Chennault and His American Volunteers, 1941-1942. Washington, D.C.: Harper Collins|Smithsonian Books, 2007. ISBN 0-06-124655-7.
 Green, William. War Planes of the Second World War, Volume Four: Fighters. London: MacDonald & Co. (Publishers) Ltd., 1961 (Sixth impression 1969). ISBN 0-356-01448-7.
 Hagedorn, Dan. "Curtiss-Wright Model 21". Skyways, The Journal of the Airplane 1920-1940, Number 77, January 2006.
 Miranda, Justo and P. Mercado. "Curtiss-Wright P-248-01". Unknown! Number 4; Madrid, Spain, 2006.
 Munson, Kenneth. Fighters Between the Wars 1919-1939 (The Pocket Encyclopedia of World Aircraft in Colour, Blandford Colour Series). London: Blandford Press Ltd., 1970.
 Taylor, John W.R. "Curtiss-Wright CW-21." Combat Aircraft of the World from 1909 to the present. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969. ISBN 0-425-03633-2.

Liên kết ngoài
Curtiss-Wright CW-21 interceptor by Richard Dunn
Mosquito Plane Climbs A Mile Minute And One-Half, May 1939, Popular Mechanic, early article with rare photos showing first "A" version
Captured CW-21

Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
Máy bay Curtiss
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Dewoitine D.500

text:
Dewoitine D.500 là một loại máy bay tiêm kích một tầng cánh, có càng đáp cố định, buồng lái mở, được trang bị cho Không quân Pháp vào thập niên 1930. Được đưa vào trang bị năm 1936, thiết kế này sớm bị thay thế bởi thế hệ tiêm kích mới với buồng lái kín và càng đáp thu vào thân, trong đó có cả mẫu kế nhiệm của 510 là Dewoitine D.520.

Biến thể
Nguồn: Green
D.500.01
Mẫu thử đầu tiên.
D.500
Phiên bản sản xuất đầu tiên với động cơ Hispano-Suiza 12Xbrs 515 kW (690 hp), trang bị 2 khẩu 7,7 mm (.303 in) súng máy Vickers hoặc 2 khẩu 7,5 mm (.295 in) súng máy Darne ở mũi, ngoài ra còn có 2 khẩu Darne bổ sung ở cánh. 101 chiếc.
D.501
Lắp động cơ Hispano-Suiza 12Xcrs, trang bị 1 khẩu pháo 20 mm Hispano-Suiza S7 và 2 khẩu súng máy ở cánh. 157 chiếc.
D.503
Mẫu thử D.511 duy nhất trang bị động cơ 12Xcrs, vũ trang giống D.501. Bay lần đầu 15-4-1935, nó có hiệu năng kém cả D.500.
D.510
Lắp động cơ Hispano-Suiza 12Ycrs 640 kW (860 hp), trang bị pháo Hispano 20 mm và 2 khẩu 7,5 mm (.295 in) MAC 1934 ở cánh. Bay lần đầu 14/8/1934, 120 chiếc.
D.511
Mẫu thử với khung thân và đuôi của D.500, cánh nhỏ, lắp động cơ 12Ycrs. 1 chiếc chế tạo vào năm 1934 nhưng không bay, hóa đổi thành D.503.
AXD1
Tên định danh cho 1 chiếc Dewoitine D.510 cung cấp cho Không lực Hải quân Đế quốc Nhật Bản (IJNAS) để đánh giá năm 1935.
Dewoitine Navy Type D Carrier Fighter
Tên định danh cho D.510 cung cấp cho IJNAS năm 1935

Quốc gia sử dụng
 24 chiếc D.510
 1 chiếc D.510
 Không quân Pháp và Aviation Navale. 98 chiếc D.500, 130 chiếc D.501 (+30 chiếc cho Hải quân), 88 chiếc D.510
 Hải quân Đế quốc Nhật Bản 2 chiếc D.510 với tên định danh AXD
 14 chiếc D.501
 Không quân Ba Lan lưu vong ở Pháp
 Cộng hòa Tây Ban Nha Không quân Cộng hòa Tây Ban Nha. 7 chiếc D.500 và 2 chiếc D.510 thuộc Escuadrilla Internacional.
 Không quân Venezuela. 3 chiếc D.500
 1 chiếc D.510

Tính năng kỹ chiến thuật (D.510)

Green

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 7.94 m (26 ft 1 in)
Sải cánh: 12.09 m (39 ft 8 in)
Chiều cao: 2.42 m (7 ft 11 in)
Diện tích cánh: 16.50 m² (177.61 ft²)
Trọng lượng rỗng: 1,496 kg (3,298 lb)
Trọng lượng có tải: 1,929 kg (4,253 lb)
Động cơ: 1 × Hispano-Suiza 12Ycrs, 640 kW (860 hp)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 402 km/h (217 kn, 250 mph) at 5,000 m (16,405 ft)
Tầm bay: 700 km (380 nmi, 435 mi)
Trần bay: 11,000 m (36,090 ft)
Vận tốc lên cao: 14.85 m/s (9,600 ft/min)
Lực nâng của cánh: 117 kg/m² (23.9 lb/ft²)
Lực đẩy/trọng lượng: 330 W/kg (0.20 hp/lb)

Vũ khí
 1 khẩu pháo 20 mm Hispano-Suiza HS.9
 2 khẩu súng máy MAC 1934 7,5 mm (.295 in)

Xem thêm

Tham khảo

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1930
D.500
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Huso

text:
Huso là chi cá tầm lớn. Chi chứa 2 loài:

Huso dauricus (Georgi, 1775) (Cá tầm Kaluga)
Huso huso (Linnaeus, 1758) (Cá tầm Beluga)

Tham khảo

Họ Cá tầm

Cá tầm


title: Cá tầm Baikal

text:
Cá tầm Baikal, Acipenser baerii baicalensis, là loài bản địa thuộc họ Cá tầm Hồ Baikal ở Xibia, Nga.

Chú thích

Tham khảo

  Listed as Endangered (EN A1ace v2.3)

 {{FishBase_species|genus=Acipenser|species=baerii|year=2005|B]]
Hồ Baikal
Cá tầm
Cá hồ Baikal

it:Acipenser baerii baicalensis
pt:Esturjão-do-lago-baikal
sr:Acipenser baerii ssp. baicalensis


title: VAG-73

text:
VAG-73 (tiếng Nga: ВАГ-73) là loại súng ngắn bắn đạn không vỏ do Vladimir Alekseevich Gerasimenko phát triển. Mặc dù không được đào tạo chuyên môn về thiết kế vũ khí nhưng Gerasimenko đã tham gia phát triển các mẫu súng thể thao và súng chiến đấu từ năm 1942 trong chiến tranh thế giới thứ hai, đến năm 1970 ông bắt đầu phát triển loại đạn 7,62mm không vỏ cũng như các mẫu súng sử dụng loại đạn này. Với nghiên cứu này ông đã nhận được 7 bằng sáng chế. Tuy nhiên do các khó khăn kỹ thuật thời đó cũng như lực lượng quân đội Liên Xô không quan tâm lắm đến loại súng này nên VAG-73 chưa bao giờ được trang bị đại trà. Tuy nhiên các thiết kế của loại súng này cũng được sử dụng cho các loại súng khác phát triển sau đó.

Thiết kế
Súng có kích thước 235x135x28 mm, cơ chế điểm hỏa bằng búa với hai chế độ bắn là hai viên và tự động. Hộp đạn được làm bằng thép không rỉ được thiết kế nghiêng về phía trước. Để đảm bảo độ chính xác trong việc bắn tự động bộ phận hãm khí nén đặc biệt được thiết kế cho súng, nó làm chậm các bộ phận chuyển động trong súng khi bắn không cho chúng dừng lại đột ngột khi kết thúc chu kỳ chuyển động vì như thế sẽ tạo ra lực giật làm giảm độ chính xác.

Bộ phận hãm khí nén được phát triển để giúp xạ thủ lấy lại đường ngắm cho súng khi bắn với chế độ bắn hai viên và tự động bằng việc giảm lực giật do các bộ phận chuyển động trong súng tạo ra khi bắn. Khi bộ phận nạp đạn bắt đầu di chuyển về phía sau, nó sẽ tác động vào một đòn bẩy chuyển tiếp để truyền động vào một pít ton nhôm. Không khí trong pít ton sẽ bị đẩy ra ngoài qua van và hình thành một vùng chân không giữ chặt không cho pít ton di chuyển đồng thời khi đẩy không khí trong pit tong ra ngoài bộ phận nạp đạn cũng đã bị chậm đi nhiều khiến cho lực quán tính tạo độ giật ngược của khối khi lùi bị mất đi khi kết thúc chu kỳ lùi. Khi kết thúc chu kỳ lùi thanh truyền động của bộ phận nạp đạn móc vào cần quay quấn lò xo của búa điểm hỏa, cần quay này nối vào pít tong đang bị chân không giữ chặt, lò xo sẽ tiếp tục đẩy từ từ bộ phận nạp đạn lên phía trước chống lại sự chênh lệch áp suất trong pít tong và khi bộ phận nạp đạn kết thúc chu kỳ di chuyển lên phía trên với ít lực quán tính tác động vào súng nhất thì búa điểm hỏa cũng đã vào vị trí sẵn sàng khai khỏa.

Nòng súng được gắn với thân súng bằng một thanh trụ dọc gắn vào một khe phía trên vành bảo vệ cò súng. Nó sẽ được cố định bằng một đinh ghim xo nằm ngang. Khung súng được làm bằng thép hợp kim đặc biệt được ép khá mỏng và nhẹ nhưng rất chắc và rất bền. Tuy nhiên loại vật liệu được sử dụng để làm loại súng này chỉ được sử dụng trong ngành hàng không, cũng như cách mạ và gia công của loại súng này rất tinh vi do Gerasimenko là một kỹ sư hàng không và nơi ông làm loại súng này là một nhà máy chế tạo máy bay nơi mà các kỹ sư cơ khí chuyên nghiệp, những người thích sự hoàn hảo tinh vi và phức tạp làm việc nên loại súng này gặp rào cản rất lớn về công nghệ cho việc chế tạo hàng loạt.

Loại đạn của loại súng này là đạn 7,62mm không có vỏ, thuốc súng được nhồi thẳng vào một lỗ khoan ở phía sau đầu đạn. Việc này giúp giảm thể tích và trọng lượng của viên đạn giúp cho hộp đạn chứa được nhiều đạn hơn.

Chú thích

Liên kết ngoài
http://crazys.info/interesting/1206507659-avtomaticheskij_pistolet_gerasimenko_vag73_sssrrossiya.html
https://archive.today/20130421192839/img194.imageshack.us/img194/3171/82906717.jpg

Súng ngắn
Súng Nga


title: Cá tầm Alabama

text:
Cá tầm Alabama, (danh pháp khoa học: Scaphirhynchus suttkusi), là một loài cá cực kỳ nguy cấp của cá tầm có nguồn gốc từ Hoa Kỳ và bây giờ chỉ tồn tại trong 130 dặm (210 km) của hạ lưu sông Alabama. Cá có màu da cam hơi vàng đặc biệt, có chiều dài khoảng 30 inch, và được cho là có tuổi thọ 12-20 năm. Các nhà sinh học đã được biết đến của cá từ những năm 1950 hoặc năm 1960, nhưng sự đa dạng lớn các loài thủy sản ở Alabama ngăn cản xác định chính thức đến năm 1991.
Các cá tầm Alabama lần đầu tiên được đề xuất cho tình trạng được bảo vệ trong những năm 1990, mặc dù lúc đó loài cá này đã rất hiếm tồn tại của nó là không chắc chắn. Việc bảo vệ loài cá này bị phản đối bởi một loạt các ngành công nghiệp nằm dọc theo sông Alabama do lo sợ tác động kinh tế. Lập luận chính của các đối thủ rằng nó đã bị tuyệt chủng hoặc không phải là một loài riêng biệt. Trong phản ứng chống đối này, Cục Cá và Động vật hoang dã Hoa Kỳ đã không còn nỗ lực để đặt loài cá này vào danh sách các loài nguy cấp. Sau đó, Ray Vaughan, một luật sư môi trường tại Montgomery, Alabama, đã kiện Cục Cá và Động vật hoang dã, vào năm 2000, giành được, yêu cầu Cục Cá và Động vật hoang dã đưa loài cá tầm Alabama vào danh sách các cá được bảo vệ.

Chú thích

Tham khảo

S
Cá Mỹ
Cá tầm


title: Sông Alabama

text:
Sông Alabama là một con sông ở tiểu bang Alabama, được hình thành bởi các sông Tallapoosa và Coosa, hợp lưu khoảng 6 dặm (10 km) về phía bắc của Montgomery.
Con sông chảy về phía tây đến Selma, sau đó về phía tây nam cho đến khi, khoảng 45 dặm (72 km) từ Mobile, kết hợp với Tombigbee, hình thành các con sông Mobile và Tensaw, đổ vào vịnh Mobile.

Dòng chảy của sông rất uốn khúc. Chiều rộng của nó thay đổi từ 50 đến 200 m (46–180 m), và chiều sâu của nó 3–40 feet (1–12 m). Chiều dài của nó được Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ đo được là 318,5 dặm (512,6 km), [3] và tàu hơi nước đo lường, 420 dặm (680 km).
Dòng sông đi qua các huyện nông nghiệp và gỗ giàu nhất của nhà nước. Đường sắt kết nối với các khu vực khoáng sản của trung tâm miền bắc Alabama.

Sau các con sông Coosa và Tallapoosa, nhánh chính của Alabama là sông Cahaba, cự ly khoảng 194 dặm (312 km) dài và nhập vào sông Alabama khoảng 10 dặm (16 km) dưới Selma. Nhánh chính các sông Alabama là các sông Coosa, đi qua các khu vực khoáng sản của Alabama và là điều hướng ánh sáng, dự thảo tàu từ Rome, Georgia, khoảng 117 dặm (188 km) ở trên Wetumpka (khoảng 102 dặm (164 km) dưới đây Rome và 26 dặm (42 km) dưới đây Greensport), và từ Wetumpka đến ngã ba của nó với Tallapoosa. Các kênh của dòng sông đã được cải thiện đáng kể bởi chính phủ liên bang.
Việc chuyển hướng của Tallapoosa sông - trong đó có nguồn của nó trong quận Paulding, Georgia, và khoảng 265 dặm (426 km) dài - được ngăn chặn bởi bãi cát ngầm và giảm 60 feet (18 m) tại Tallassee, một vài dặm về phía bắc của đường giao nhau của nó với Coosa. Alabama là điều hướng trong suốt cả năm.
Sông đóng một vai trò quan trọng trong sự tăng trưởng của nền kinh tế trong khu vực trong thế kỷ 19 như là một nguồn vận chuyển hàng hoá. Con sông này vẫn được sử dụng để vận chuyển các sản phẩm nông nghiệp, tuy nhiên, nó không phải là quan trọng vì nó một lần là do việc xây dựng đường bộ và đường sắt.

Tham khảo

Sông của Hoa Kỳ
Địa lý Alabama


title: Cá phèn hai màu

text:
Cá phèn hai màu (danh pháp hai phần: Parupeneus barberinoides) là một loài cá thuộc họ Cá phèn sinh sống ở Tây Thái Bình Dương. Nó là cá cảnh. Chiều dài cơ thể đến 30 cm.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1852


title: Dewoitine D.520

text:
Dewoitine D.520 là một loại máy bay tiêm kích của Pháp được đưa vào trang bị đầu năm 1940, ngay sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Không giống như Morane-Saulnier M.S.406 là loại tiêm kích trang bị nhiều nhất cho Không quân Pháp, D.520 có nhiều tính năng gần tương đương với các loại tiêm kích mới nhất của Đức, chẳng hạn như Messerschmitt Bf 109. Nó chậm hơn Bf 109E nhưng cơ động hiệu quả hơn. Do sản xuất chậm, nên chỉ có một số lượng nhỏ D.520 trang bị cho Không quân Pháp khi đối đầu với Không quân Đức.

D.520 được thiết kế để đáp ứng yêu cầu năm 1936 của Armée de l'Air (Không quân Pháp) về một loại tiêm kích hiện đại, có vận tốc cao, trang bị pháo 20 mm. Vào thời điểm đó, động cơ mạnh nhất của Pháp là Hispano-Suiza 12Y, nhưng nó lại yếu và nhẹ hơn so với các loại động cơ khác của Anh và Đức như Rolls-Royce Merlin và Daimler-Benz DB 601.

Biến thể
D.520
Phiên bản sản xuất chính, đôi khi định danh là D.520 S (S là viết tắt của série – sản xuất) hay D.520 C1 (C là viết tắt của chasseur – tiêm kích, một chỗ).

Biến thể phát triển từ D.520
Năm 1940, SNCAM có vài đề án lắp động cơ mạnh hơn vào khung thân của D.520. Các phát triển này đã bị dừng lại sau hiệp ước đình chiến tháng 6.
D.521
Lắp động cơ Rolls-Royce Merlin III, 1 chiếc, dự án hủy bỏ.
D.522
Lắp động cơ Allison V-1710 C-1, dự án hủy bỏ sau hiệp ước đình chiến tháng 6 (ngày 22 tháng 6 năm 1940).
D.523
Lắp động cơ biến thể của loại Hispano-Suiza 12Y-51 820 kW (1,100 hp), có khả năng tăng áp. Mẫu thử D.523 đã hoàn thành thử nghiệm tiền sản xuất vào tháng 6/1940.
D.524
Lắp động cơ Hispano-Suiza 12Y-89ter. 1 chiếc.
D.525
Phiên bản phát triển của D.523
D.530
Đề án với động cơ 1,044 kW (1,400 hp) Rolls-Royce Merlin hoặc 1,342 kW (1,800 hp) Hispano-Suiza 12Y.

Đề án liên quan trước chiến tranh
HD.780
Thủy phi cơ bắt nguồn từ D.520, 1 mẫu thử, dự án hủy bỏ sau hiệp ước đình chiến tháng 6.
D.790
Dự án tiêm kích trên tàu chiến, không chế tạo.
D.550
Phiên bản thử nghiệm vận tốc, không vũ trang. 1 chiếc.
D.551 & D.552
Phát triển của quân đội từ D.550. 12 chiếc, không bay. Phát triển tiếp tục vào năm 1941, nhưng sau đó đã bị ngừng lại.

Phát triển sau hiệp ước
Vài đề án đã được khởi xướng sau hiệp ước tháng 6 năm 1940. Tuy nhiên chúng đã bị hủy bỏ sau khi Đức chiếm đóng miền Nam nước Pháp vào tháng 11/1942.
D.520 amélioré
Một chiếc D.520 thử nghiệm tốc độ.
D.520 Z
Khung thân D.520 lắp động cơ 12Z vài sửa đổi nhỏ. 1 chiếc. Đề án tiếp tục sau chiến tranh (với tên gọi SE.520Z), nhưng bị hủy bỏ năm 1949.
M.520 T
Khung thân dựa trên D.520. Không chế tạo.

Biến thể phát triển từ D.520 sau chiến tranh
D.520 DC (double commande – hệ thống điều khiển kép)
Phiên bản huấn luyện 2 chỗ hoán đổi, ít nhất có 13 chiếc.

Quốc gia sử dụng
Quốc gia sử dụng chính
 Bulgaria
Không quân Bulgaria

Armée de l'Air
Aéronautique navale
 Forces Aériennes Françaises Libres (dùng làm máy bay huấn luyện)

Luftwaffe

Regia Aeronautica

Dự định

Không quân Hoàng gia Romania

Tính năng kỹ chiến thuật (Dewoitine D.520C.1)

Le Dewoitine D.520

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 8.6 m (28 ft 3 in)
Sải cánh: 10.2 m (33 ft 5⅓ in)
Chiều cao: 2.57 m (8 ft 5 in)
Diện tích cánh: 15.87 m² (171 ft²)
Trọng lượng rỗng: 2,123 kg (4,680 lb)
Trọng lượng có tải: 2,677 kg (5,902 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 2,785 kg (6,140 lb)
Động cơ: 1 × Hispano-Suiza 12Y-45, 690 kW (930 hp)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 560 km/h (302 kn, 347 mph)
Tầm bay: 1,250 km (675 nmi, 777 mi)
Trần bay: 10,000 m (33,000 ft)
Vận tốc lên cao: 14.3 m/s (2,820 ft/min)
Lực nâng của cánh: 167 kg/m² (34.2 lb/ft²)
Lực đẩy/trọng lượng: 257 W/kg (0.156 hp/lb)

Vũ khí
 1 khẩu pháo 20 mm Hispano-Suiza HS.404
 4 khẩu súng máy MAC 1934 7,5 mm (0.295 in)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Chú thích

Tài liệu

 Angelucci, Enzo and Paolo Matricardi. World Aircraft: World War II, Volume I (Sampson Low Guides). Maidenhead, UK: Sampson Low, 1978. ISBN 0-562-00096-8.
L'aviazione encyclopedia (The Illustrated Encyclopedia of Aircraft). London: Aerospace Publishing /De Agostini, 1986.
 Avions Militaires 1919-1939 – Profiles et Histoire. Paris: Connaissance de l’Histoire Hachette, 1979.
 Bączkowski, W. Dewoitine D.520 (in Polish). Warsaw, Poland: Books International, 1998.
 Belcarz, Bartłomiej. Dewoitine D 520. Sandomierz, Poland/Redbourn, UK: Mushroom Model Publications, 2005. ISBN 83-ngày 87 tháng 9 năm 9450.
 Breffort, Dominique and André Jouineau. French Aircraft from 1939 to 1942, Volume 2: From Dewoitine to Potez. Paris: Histoire & Collections, 2005. ISBN 2-915239-49-5.
 Brindley, John F. French Fighters of World War Two, Volume One. Windsor, UK: Hylton Lacy Publishers Ltd., 1971. ISBN 0-85064-015-6.
 Brown, Russell. Desert Warriors: Australian P-40 Pilots at War in the Middle East and North Africa, 1941–1943. Maryborough, Australia: Banner Books, 1983. ISBN 1-875593-22-5.
 "Caccia Assalto 5." Dimensione Cielo Aerei italiani nella 2° guerra mondiale  (in Italian). Rome: Edizioni Bizzarri, 1972.
 Caruana, Richard. "Allez le Gosse:The Dewoitine D.520." Scale Aviation Modeller International, Volume 4, Issue 11, October 1998.
 Danel, Raymond. The Dewoitine 520 (Aircraft in Profile number 135). Windsor, Berkshire, UK: Profile Publications Ltd., 1971 (reprint from 1966).
 Danel, Raymond and Jean Cuny. Docavia n°4: le Dewoitine D.520 (bằng tiếng Pháp). Paris: Editions Larivière, 1966.
 Dewoitine D 520 (bilingual French/English: various authors). Brussels, Belgium: DTU, 1997. ISBN 2-912749-00-X.
 Ehrengardt, Christian-Jacques. Les avions français au combat: le Dewoitine D.520 (bằng tiếng Pháp). Paris: Aéro-Editions, 2004.
 Green, William. War Planes of the Second World War, Volume One; Fighters. London: Macdonald & Co.(Publishers) Ltd., 1960 (10th impression 1972). ISBN 0-356-01445-2.
 Herington, John. Second World War Volume III – Air War Against Germany and Italy, 1939–1943 Canberra: Australian War Memorial (Australian official history), First edition, 1954.
 Jackson, Robert. Aircraft of World War II: Development - Weaponry - Specifications. Enderby, Leicester, UK: Amber Books, 2003. ISBN 1-85605-751-8.
 Marchand, Patrick. Dewoitine D.520 (Ailes de Gloire nr. 8) (bằng tiếng Pháp). Le Muy, France: Les éditions Along, 2002. ISBN 2-914403-11-9.
 Neulen, Hans Werner. In the Skies of Europe. Ramsbury, Marlborough, UK: The Crowood Press, 2000. ISBN 1-86126-799-1.
 Pelletier, Alain. French Fighters of World War II in Action (Aircraft Number 180). Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, Inc., 2002. ISBN 0-89747-440-6.
 Tillman, Barrett. Wildcat Aces of World War 2. Oxford, UK: Osprey Publishing. 1995. ISBN 1-85532-486-5.
 Thompson, J. Steve with Peter C. Smith. Air Combat Manoeuvres. Hersham, Surrey, UK: Ian Allan Publishing, 2008. ISBN 978-1-903223-98-7.
 Winchester, Jim. "Dewoitine D.520." Fighters: The World's Finest Combat Aircraft: 1914 to the Present Day. Bath, UK: Parragon Publishing, 2003. ISBN 1-4054-3843-6.

Liên kết ngoài
 Preserved D.520s
 Front, side and top views
 A set of 3D assembly instructions
 French tactical trials of captured Bf 109E-3 vs. Dewoitine 520 and Bloch 152

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1930
D.520
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Cá phèn chỉ vàng

text:
Cá phèn chỉ vàng (danh pháp hai phần: Parupeneus chrysonemus) là một loài cá thuộc họ Cá phèn sinh sống ở đảo Hawaii. Con đực có chiều dài cơ thể đến 19,6 cm.

Chú thích

Tham khảo

C


title: Shooting Star (bài hát của Owl City)

text:
"Shooting Star" là một ca khúc của nam ca sĩ nhạc synthpop người Mỹ Owl City trích từ đĩa mở rộng thứ hai, Shooting Star và album phòng thu thứ tư của anh, The Midsummer Station. Ca khúc được phát hành dưới dạng đĩa đơn đầu tiên của EP vào 15 tháng 5 năm 2012. Ca khúc lọt vào bảng xếp hạng UK Singles Chart tại vị trí thứ 176.

Danh sách ca khúc

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Chú thích

Đĩa đơn năm 2012
Bài hát của Owl City
Bài hát năm 2012


title: Cá phèn Argentina

text:
Cá phèn Argentina (danh pháp hai phần: Mullus argentinae) là một loài cá thuộc họ Cá phèn sinh sống ở Tây Thái Bình Dương. Loài cá sinh sống ở bờ biển Nam Mỹ của Đại Tây Dương, từ phía bắc Argentina Uruguay và Brazil.
Nó là một con cá sống nằm trên đáy biển trong vùng nước nông, giữa độ sâu 20 và 60 feet.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A


title: Fiat G.50

text:
Fiat G.50 Freccia ("Mũi tên") là một máy bay tiêm kích của Ý trong Chiến tranh Thế giới II. Nó bay lần đầu tiên vào tháng 2/1937, G.50 là máy bay một tầng cánh hoàn toàn bằng kim loại, một chỗ đầu tiên của Ý, ngoài ra nó còn có buồng lái kín và bộ càng đáp thu vào được. Phi công không thích kính buồng lái dạng trượt, do nó khó mở và cản trở tầm nhìn, vì vậy các phiên bản sau này, loại nắp buồng lái dạng mở sang bên đã được áp dụng. Đầu năm 1938, Freccias được trang bị cho các đơn vị của Regia Aeronautica gồm với Aviazione Legionaria tại Tây Ban Nha, tại đây nó đã thể hiện là một loại máy bay nhanh, và giống như hầu hết các thiết kế khác của Ý, nó có khả năng cơ động rất tốt; tuy nhiên, có lại trang bị vũ khí không đầy đủ (chỉ có 2 khẩu súng máy Breda-SAFAT). Fiat G.50 còn được trang bị số lượng nhỏ cho Không quân Croatia, Phần Lan mua 35 chiếc.

Biến thể

G.50
Phiên bản sản xuất đầu tiên.
G.50 bis
Phát triển của phiên bản G.50 với tầm hoạt động tăng thêm, 421 chiếc.
G.50ter
Phiên bản lắp động cơ mạnh hơn, 746 kW (1,000 hp) Fiat A.76, không chế tạo.
G.50V
Lắp động cơ Daimler-Benz DB 601, không chế tạo.
G.50bis A/N
Mẫu thử tiêm kích-bom hai chỗ, 1 chỗ.
G.50B
Phiên bản huấn luyện 2 chỗ.
G.51
Phiên bản dự án sản xuất của G.50V, bị hủy bo khi Fiat G.55 xuất hiện.
G.52
Phiên bản dự án của G.50, lắp động cơ Fiat A.75 R.C.53.

Quốc gia sử dụng

Không quân Nhà nước độc lập Croatia nhận hơn 15 chiếc.

Không quân Phần Lan mua 35 chiếc.
Phi đoàn số 26, Không quân Phần Lan

Luftwaffe

Regia Aeronautica

Aeronautica Nazionale Repubblicana

Ejército del Aire

Không quân SFR Nam Tư có 1 chiếc từng thuộc Croatia.

Tính năng kỹ chiến thuật (G.50)
Fiat G.50 Freccia (Arrow) Specifications

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 7,79 m (25 ft 7 in)
Sải cánh: 10,96 m (35 ft 11 in)
Chiều cao: 2,96 m (9 ft 9 in)
Diện tích cánh: 18,2 m² (196 ft²)
Trọng lượng rỗng: 1.975 kg (4.354 lb)
Trọng lượng có tải: 2.706 kg (5.965 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 2.415 kg (5.324 lb)
Động cơ:: 1 × Fiat A.74 RC38, 625 kW (838 hp)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 484 km/h (301 mph) trên độ cao 5.000 m
Tầm bay: 670 km (418 miles)
Trần bay: 9.835 m (32.258 ft)
Vận tốc lên cao: 13,7 m/s (2.694 ft/min)
Lực nâng của cánh: 148 kg/m² (30 lb/ft²)
Lực đẩy/trọng lượng: 230 W/kg (0,14 hp/lb)

Vũ khí
 2 khẩu súng máy 12,7 mm (0.50 in) Breda-SAFAT

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Chú thích

Tài liệu

 Arena, Nino. I caccia a motore radiale Fiat G.50 (in Italian). Modena: Mucchi editore, 1996. NO ISBN
 Avions Militaires 1919-1939 - Profils et Histoire (bằng tiếng Pháp). Paris: Hachette, Connaissance de l'histoire, 1979.
 Cattaneo, Gianni. "The Fiat G.50." Aircraft in Profile Number 188. Leatherhead, Surrey, UK: Profile Publications Ltd., 1967.
 Dunning, Chris. Solo Coraggio! La storia completa della Regia Aeronautica dal 1940 al 1943 (in Italian). Parma, Italy: Delta Editrice, 2000. NO ISBN.
 Ethell, Jeffrey L. Aircraft of World War II. Glasgow: HarperCollins/Jane’s, 1995. ISBN 0-00-470849-0.
 Gunston, Bill. Fighting Aircraft of World War II. London: Salamander Book Limited, 1988. ISBN 1-84065-092-3.
 Gunston, Bill. Gli Aerei della Seconda Guerra Mondiale (in Italian). Alberto Peruzzo Editore,.
 Keskinen, Kalevi, Kari Stenman and Klaus Niska. Fiat G.50, Suomen Ilmavoimien Historia 8 (in Finnish). Espoo, Finland: Tietoteos, 1977. ISBN 951-9035-26-5.
 Malizia, Nicola. Fiat G-50 (Aviolibri Records No. 2) (in Italian/English). Roma-Nomentano, Italy: Istituto Bibliografico Napoleone, 2005. ISBN 88-7565-002-0.
 Malizia, Nicola. Ali sulla steppa. La Regia Aeronautica nella campagna di Russia (in Italian). Rome: IBN Editore, 2008. ISBN 88-7565-049-7.
 Massimello, Giovanni. Furio Nicolot Doglio Un pilota eccezionale (in Italian). Milano: Giorgio Apostolo editore, 1998.
 Massimello, Giovanni and Giorgio Apostolo. Italian Aces of World War Two. Oxford/New York, Osprey Publishing, 2000. ISBN 978-1-84176-078-0.
 Mattioli, Marco. "Il G.50 nella Guerra d'Inverno" (in Italian). Aerei nella Storia magazine, Parma, January 2000
 Mondey, David. The Concise Guide to Axis Aircraft of World War II. New York: Bounty Books, 1996. ISBN 1-85152-966-7.
 Neulen, Hans Werner. In the Skies of Europe: Air Forces Allied to the Luftwaffe 1939-1945. Ramsbury, Marlborough, UK: The Crowood Press, 1998. ISBN 1-86126-799-1.
 Rocca, Gianni. I disperati (in Italian). Milan: Arnoldo Mondadori Editore, 1991.
 Santoni, Alberto. "L'Ultra vola in alto" (in Italian). Storia Militare, Albertelli editions, Parma, July 2007.
 Savic, D. and B. Ciglic. Croatian Aces of World War II (Osprey Aircraft of the Aces 49). Oxford, UK: Oxford, 2002. ISBN 1-84176-435-3.
 Sgarlato, Nico. G.50/55 (in Italian). Parma, Italy: Delta editions 2004.
 "A Second String Arrow" Part 1. Air International, May 1988, Vol. 34, No 5, pp. 251–258. Bromley, UK: Fine Scroll. ISSN 0306-5634.
 "A Second String Arrow" Part Two. Air International, June 1988, Vol. 34, No 6, pp. 295–298, 308–311. Bromley, UK:Fine Scroll. ISSN 0306-5634.
 Shores, Christopher. Ground Attack Aircraft of World War II. London: Macdonald and Jane’s, 1977. ISBN 0356-0838-1.
 Shores, Christopher, Air Aces, Greenwich, CT, Bison Books, 1983. ISBN 0-86124-104-4 .
 Spick, Mike. The Complete Fighter Ace: All the World's Fighter Aces, 1914-2000. London: Greenhill Books, 1999. ISBN 1-85367-374-9.
 Taylor, John W. R. "Fiat G.50 Freccia (Arrow)". Combat Aircraft of the World from 1909 to the Present. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969. ISBN 0-425-03633-2.
 Tonizzo, Pietro. Fiat G.50 Freccia (Le Macchine e la Storia 9) (in Italian). Modena, Italy: Editore Stem-Mucchi. No ISBN.
 Waldis, Paolo. Fiat G 50, Ali e Colori 3'' (in Italian/English). Torino, Italy: La Bancarella Aeronautica, 2000.

Liên kết ngoài

 Fiat G.50 Freccia
 The Fiat G.50 Freccia
 World War II aircraft page

Máy bay tiêm kích Ý 1930–1939
G.050
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Shooting Star (EP)

text:
Shooting Star là đĩa mở rộng thứ hai của nam ca sĩ người Mỹ Owl City. EP được phát hành chính thức trên iTunes và các cửa hàng trực tuyến khác vào 15 tháng 5 năm 2012, bởi hãng đĩa Universal Republic. Đĩa mở rộng này bao gồm bốn ca khúc mới sẽ xuất hiện trong album phòng thu sắp phát hành của anh, The Midsummer Station. Trong EP còn có sự góp giọng của giọng ca chính ban nhạc Blink-182, Mark Hoppus, trong ca khúc "Dementia".

Danh sách ca khúc
Danh sách ca khúc được lấy từ Amazon.com

Đội ngũ sản xuất

Owl City
 Adam Young – hát chính, keyboard, guitar, trống, sản xuất, thiết kế, hòa âm
Thực hiện
 Góp giọng – Mark Hoppus
 Soạn nhạc – Nate Campany, Josh Crosby, Mikkel S. Eriksen, A.P. Grigg, Tor Erik Hermansen, Dan Omelio, Matthew Thiessen, Emily Wright

Xếp hạng

Chú thích

EP năm 2012
Album của Owl City


title: San Salvador de Jujuy

text:
San Salvador de Jujuy (phát âm tiếng Tây Ban Nha: [san salβaðoɾ de xuxuʝ]), thường được gọi là Jujuy và địa phương thường được gọi là San Salvador, là thành phố thủ phủ của tỉnh Jujuy ở phía tây bắc Argentina. Dân số của thành phố theo điều tra dân số năm 2001 là 237.751 người. Nếu vùng ngoại ô của nó được tính, con số này tăng lên đến khoảng 300.000 người.

Tham khảo

Thành phố của Argentina


title: Fiat G.55

text:
Fiat G.55 Centauro (tiếng Ý: "Nhân mã") là một loại máy bay tiêm kích một động cơ, một chỗ trang bị cho Regia Aeronautica trong giai đoạn 1943-1945. Nó được thiết kế và chế tạo tại hãng Fiat ở Turin. Fiat G.55 có thể là loại tốt nhất được chế tạo ở Ý trong Chiến tranh thế giới II, nhưng nó không được đưa vào sản xuất cho đến năm 1943.

Biến thể
 G.55: 3 mẫu thử.
 G.55/0: 16 chiếc thuộc lô sản xuất thử.
 G.55/1: 15 chiếc thuộc lô sản xuất chính thức.
 G.55/2: phiên bản tiêm kích đánh chặn ném bom.
 G.55/S: phiên bản cường kích phóng ngư lôi.
 G.55/A,B: phiên bản huấn luyện.
 G.56: phiên bản với động cơ Daimler-Benz DB 603A 1.750 hp.
 G.57: phiên bản với động cơ Fiat A.83RC 24-52 1.250 hp

Quốc gia sử dụng

Không quân Argentina

Không quân Hoàng gia Ai Cập

Regia Aeronautica

Aeronautica Nazionale Repubblicana

Aeronautica Militare

Không quân Syria

Tính năng kỹ chiến thuật (G.55/I)
"Centauro - The Final Fling"

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 9,37 m (30 ft 9 in)
Sải cánh: 11,85 m (38 ft 10 in)
Chiều cao:: 3,13 m (10 ft 3¼ in)
Diện tích cánh: 21,11 m² (227,23 ft²)
Trọng lượng rỗng: 2.630 kg (5.798 lb)
Trọng lượng có tải: 3.520 kg (7.760 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 3.718 kg (8.197 lb)
Động cơ: 1 × Fiat R.A 1050 Tifone, 1.085 kW (1.475 hp)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 623 km/h (337 kn, 387 mph (417 mph với WEP)) trên độ cao 7.000 m (22.970 ft)
Tầm bay: 1.200 km
Trần bay: 12.750 m (41.830 ft)
Lực nâng của cánh: 154,0 kg/m² (34,15 lb/ft²)
Lực đẩy/trọng lượng: 0,308 kW/kg (0,190 hp/lb)

Vũ khí
 3 khẩu pháo 20 mm MG 151/20
 2 khẩu súng máy 12,7 mm Breda-SAFAT

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Angelucci, Enzo and Paolo Matricardi. World Aircraft: World War II, Volume I (Sampson Low Guides). Maidenhead, UK: Sampson Low, 1978. ISBN 0-562-00096-8.
 Arena, Nino. I Caccia Della Serie 5, Re2005, Mc205, Fiat G.G5 (in Italian). Modena, Italy: STEM-Mucchi, 1976. ISBN 90-70310-11-2.
 Arena, Nino. Fiat G55 Centauro - Fiat G59(in Italian). Modena, Italy: Mucchi Editore, 1994.
 Beale, Nick, Ferdinando D'Amico and Gabriele Valentini. Air War Italy, Axis Air Forces from Liberation of Rome to the Surrender. Shrewsbury, UK: Airlife, 1996. ISBN 1-85310-252-0.
 D'Amico, Ferdinando and Gabriele Valentini.Pictorial History of the Regia Aeronautica Vol.2 – Pictorial History of the Aeronautica Nazionale Repubblicana and the Italian Co-Belligerent Air Force 1943-1945. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, 1986. ISBN 87-981206-7-0.
 Di Terlizzi, Maurizio. Fiat G.55 Centauro (bilingual Italian/English). Roma, Italy: IBN Editore, 2001. ISBN 88-86815-35-2.
 Dimensione Cielo: Aerei Italiani nella 2° Guerra Mondiale, Caccia Assalto 3 (in Italian). Rome: Edizioni Bizzarri, 1972.
 Ethell, Jeffrey L. Aircraft of World War II. Glasgow: HarperCollins/Jane’s, 1995. ISBN 0-00-470849-0.
 Green, William. War Planes of the Second World War: Fighters, Volume Two. London: Macdonald & Co. (Publishers) Ltd., 1961.
 Green, William and Gordon Swanborough, eds. "Centaur - The Final Fling." Air Enthusiast International. Volume 6, Number 5, May 1974, pp. 233–239, 261-262.
 Green, William and Gordon Swanborough. The Complete Book of Fighters. New York: Smithmark Publishers Inc., 1994. ISBN 0-8317-3939-8.
 Gunston, Bill. The Illustrated Directory of Fighting Aircraft of World War II. London: Salamander Books Limited, 1988. ISBN 1-84065-092-3.
 Jackson, Robert. Aircraft of World War II - Development - Weaponry - Specifications. Enderby, Silverdale Books. 2003. ISBN 1-85605-751-8.
 Malizia, Nicola. Fiat G.59. Roma, Italy: IBN Editore, 2004. ISBN 88-7565-018-7.
 Matricardi, Paolo. Aerei militari: Caccia e Ricognitori. Milano: Mondadori Electa, 2006
 Mondey, David. The Hamlyn Concise Guide to Axis Aircraft of World War II. London: Bounty Books, 2006. ISBN 0-7537-1460-4.
 Sgarlato, Nico. I caccia della Serie 5. Parma: Delta Editrice, 2009. ISSN 1720-0636
 Sgarlato, Nico. Italian Aircraft of World War II. Warren, Michigan: Squadron/Signal Publications, Inc., 1979. ISBN 0-89747-086-9.
 Thompson, Jonathan W. Italian Civil and Military Aircraft, 1930-1945. Fallbrook, CA: Aero Publishers, 1963.
 Vergnano, Piero and Gregory Alegi. "Fiat G.55." Ali D'Italia #10 (in Italian/English). Torino, Italy: La Bancarella Aeronautica, 1998.
 Winchester, Jim. "Fiat G.55 Centauro." Aircraft of World War II: The Aviation Factfile. Kent, UK: Grange Books plc, 2004. ISBN 1-84013-639-1.

Liên kết ngoài
 Virtual G55 project
 Fiat G.55 Centauro

Máy bay quân sự Ý thập niên 1940
Máy bay huấn luyện Ý 1940–1949
G.055
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay cường kích
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Mưa sao băng (2000)

text:
Mưa Sao Băng là phần tiếp theo của bộ phim nổi tiếng Đài Loan Vườn sao băng (2000) được coi là phần thêm vì được công chiếu sau cùng và là để đáp lại sự trông chờ của khán giả sau phần đầu - Vườn sao băng (2000). Phần này tập trung kể về từng nhân vật trong nhóm F4 ngoại trừ Hoa Trạch Loại do Châu Du Dân đảm nhận.

Nội dung phim

Gồm 3 chương

Chương của Mỹ Tác

Diễn viên
 Ngôn Thừa Húc vai Đào Minh Tự (道明寺)
 Chu Hiếu Thiên vai Tây Môn (西門)
 Ngô Kiến Hào vai Mỹ Tác (美作)
 Dương Thừa Lâm vai Tiểu Ưu (小優)
 Thiên Điền Ái Sa vai Ải Sa
 Giản Bái Ân vai Tiểu Đài

Tham khảo


title: Kamio Yoko

text:
là một mangaka và nhà văn người Nhật. Tác phẩm nổi tiếng của cô là , giúp cô giành giải Manga Shogakukan vào năm 1996; tác phẩm không chỉ là một trong những bộ manga bán chạy nhất mọi thời đại mà còn là shōjo manga bán chạy nhất mọi thời đại. Tháng 4 năm 2023, Sách Kỷ lục Guinness đã chính thức ghi danh Boys Over Flowers – Con nhà giàu là bộ shoujo manga được xuất bản nhiều nhất bởi một tác giả. Tác phẩm của cô đã được dịch và phân phối ở châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ.

Sự nghiệp

Boys Over Flowers
Boys Over Flowers được đăng nhiều kỳ (hai lần một tuần) trên tạp chí Margaret của Shueisha từ tháng 10 năm 1992 đến tháng 9 năm 2003 và chia thành 37 tập. Bộ truyện được Viz Media cấp phép để xuất bản tại Hoa Kỳ. Tác phẩm còn được Glénat xuất bản ở Pháp và Planeta DeAgostini phân phối ở Tây Ban Nha. Tháng 7 năm 2006, một truyện ngắn dựa trên manga đã được đăng trên số 15 của tạp chí Margaret. Một truyện ngắn gồm hai phần khác được xuất bản vào tháng 1 năm 2007.

Kamio không có ý định trở thành một mangaka chuyên nghiệp lúc còn nhỏ, thay vào đó cô chọn làm hầu bàn. Lúc đầu Kamio theo học trường thư ký sau khi tốt nghiệp, nhưng tình yêu môn vẽ đã sớm khiến cô lạc lối. Cuối cùng, cô bước vào lĩnh vực nghệ sĩ manga chuyên nghiệp vào năm 1989. Trong những năm tiếp theo, Kamio xuất bản Suki Suki Daisuki, Ano Hi ni Aitai, và Meri-san no Hijitsu ở Margaret trước khi cuối cùng sáng tác Boys Over Flowers vào năm 1992.

Bộ manga Boys Over Flowers nhanh chóng có được danh tiếng ở Nhật Bản. Nhiều độc giả khen ngợi Kamio vì cô miêu tả chân thực đời sống trung học và bạo lực hàng ngày qua bộ Boys Over Flowers. Mặc dù ban đầu cô ấy rất ngạc nhiên trước những lời thú nhận về bạo lực học đường được nêu trong thư của người hâm mộ, song cô nhận ra rằng nhân vật Tsukushi nóng nảy là hình mẫu cho phần lớn thanh niên Nhật Bản và giúp những người khác đối phó với bạo lực học đường. Kamio chứng kiến sự thành công của lần ra mắt của Boys Over Flowers vào năm 1992 kéo dài thêm nhiều tháng nữa trong danh sách bán chạy nhất. CD lồng tiếng của SMAP và một bộ phim điện ảnh người đóng về Hanadan đưa bộ truyện lên nấc thang thành công nữa vào giữa thập niên 1990. Đến năm 1995, một bộ anime đã được sản xuất và Kamio còn hỗ trợ chọn các vai chính cho bộ anime.

Boys Over Flowers đăng trên tạp chí Margaret của Nhật Bản cũng như tạp chí Wink của Hàn Quốc. Bộ truyện còn được xuất bản bằng tiếng Nhật, tiếng Quan Thoại, tiếng Quảng Đông, tiếng Thái, tiếng Hàn, tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Việt. Bộ anime thì phát sóng tại Nhật Bản, Hồng Kông, Đài Loan, Singapore, Ý rồi được cấp phép và phát hành tại Hoa Kỳ. Ngoài ra, tác phẩm còn được tái dựng trong trò chơi Game Boy Color (chỉ phát hành ở Nhật Bản) vào mùa hè năm 2001. Với danh tiếng ngày vàng vang xa, kế đó bộ truyện được dựng thành một bộ phim truyền hình người đóng nổi tiếng ở Đài Loan với tựa đề Vườn sao băng. Cuối cùng bộ manga kết thúc trong số Margaret tháng 8 năm 2003, còn tankōbon thứ 36 bao gồm tập đặc biệt "Night of the Crescent Moon" của Akira được phát hành vào tháng 1 năm 2004 dưới dạng tập cuối cùng của manga. Bất chấp thành công của Boys Over Flowers, lúc đầu Kamio định chấm dứt bộ truyện vào mùa xuân năm 2000. Tuy nhiên, vào tháng 2 năm 2000, tại một hội nghị mangaka ở Đài Bắc, Kamio thông báo rằng cô sẽ tiếp tục viết Boys Over Flowers. Đã có lúc, cô bị cuốn vào cốt truyện đến nỗi cô thú nhận rằng mình có những giấc mơ về Doumyouji.

Sau Boys Over Flowers
Dự án tiếp theo của Kamio, Cat Street là một bộ manga chính kịch/lãng mạn khác do Shueisha xuất bản. Nội dung bộ truyện kể về một cựu nữ diễn viên nhí bắt đầu theo học một trường khác sau nhiều năm thoái lui khỏi xã hội. Sau đó nhân vật chính làm lại cuộc đời và bắt đầu lại sự nghiệp diễn xuất của mình. Cat Street được đăng nhiều kỳ trên Bessatsu Margaret (Betsuma) hàng tháng từ số tháng 8 năm 2004 của tạp chí trở đi và được chia làm 8 tập tankōbon; tập đầu tiên được phát hành vào ngày 25 tháng 4 năm 2005 và tập cuối ra mắt vào ngày 25 tháng 4 năm 2008. Một bộ phim truyền hình người đóng chuyển thể đã được NHK phát sóng vào tháng 10 cùng năm.

Phần tiếp theo dưới dạng one-shot của Boys Over Flowers được xuất bản trong số 15 năm 2006 của tạp chí Margaret, trình bày một bản cập nhật về cuộc phiêu lưu của các nhân vật chính Makino Tsukushi và F4. Ở một trong những tập đầu tiên của Cat Street, Kamio Yoko chia sẻ rằng cô đang lên kế hoạch cho phần tiếp theo của Boys Over Flowers. Bộ truyện tiếp theo của Kamio là Matsuri Special, ra mắt trong số đầu tiên (tháng 11 năm 2007) của tạp chí Jump Square, một tạp chí manga shōnen. Bộ truyện kể về một nữ sinh trung học được cha huấn luyện để trở thành một nữ đô vật chuyên nghiệp. Một trong những bộ truyện sau này của cô là Tora to Okami đăng trên tạp chí Betsuma từ năm 2010 đến năm 2011. Một bộ khác là Ibara no Kanmuri kéo dài từ năm 2013 đến năm 2014.

Tác phẩm

 Ano Hi ni Aitai (1989)
 Sayonara o Arigatō (1989)
 Suki Suki Daisuki (1990)
 Merii-san no Hijitsu (1991–1992, 5 tập)
 Boys Over Flowers (1992–2003, 37 tập)
 Cat Street (2004–2007, 8 tập)
 Matsuri Special (2008–2009, 4 tập)
 Tora to Okami (2009–2012, 6 tập)
 Crown of Thorns (2013–2014, 2 tập)
 Hana Nochi Hare: HanaDan Next Season (2015–2019)

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

 Bài viết của Kamio Yoko tại nekobonbon

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1966
Nữ nhà văn người Nhật Bản
Nữ nhà văn truyện người Nhật Bản
Mangaka từ Tokyo
Nữ mangaka
Người từ Tokyo


title: Right by My Side

text:
"Right By My Side"là một ca khúc của nữ ca sĩ thu âm người Trinidad-Mỹ Nicki Minaj, trích từ album phòng thu thứ hai của cô, Pink Friday: Roman Reloaded (2012). Ca khúc còn có sự góp giọng của nam ca sĩ nhạc R&B Chris Brown."Right by My Side"được sáng tác bởi Onika Maraj, Andrew Wansel, Warren Felder, Ester Dean, Jameel Roberts, Ronny Colson trong khi việc sản xuất được giao cho Andrew"Pop"Wansel, Oak, JProof và Flip. Vào 20 tháng 3 năm 2012, Minaj phát hành sớm ca khúc này bằng việc đăng một liên kết dẫn đến ca khúc trên trang web chính thức của cô. Vào 27 tháng 3 năm 2012,"Right by My Side"được chính thức chọn làm đĩa đơn thứ hai từ album, và được phát hành trên đài phát thanh Rhythmic và đài Urban của Mỹ.

Ca khúc đã nhận được nhiều ý kiến khác nhau từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó phần hát của Brown gây ra nhiều tranh cãi. Minaj biểu diễn ca khúc lần đầu tiên vào 3 tháng 4 năm 2012 tại 106 & Park.

Video âm nhạc
Video âm nhạc cho ca khúc được bắt đầu quay vào 28 tháng 4 năm 2012, và sau đó kết thúc vào ngày tiếp theo, 29 tháng 4 năm 2012. Video này được đạo diễn bởi Benny Boom. Khi được hỏi xem video ca nhạc nào của cô mà cô yêu thích nhất, Nicki Minaj đã trả lời:"'Right By My Side', tất nhiên rồi.". Video được phát hành vào 16 tháng 5 năm 2012 vào lúc 6:56 tối (giờ Mỹ) trên BET, FUSE, MTV Jams, MTV Hits, và mtvU. Sau đó video được đăng tải trên VEVO lúc 7:00 tối. Nam ca sĩ nhạc hip hop Nas vào vai người yêu của Minaj trong video. Ca sĩ người Mỹ Chris Brown cũng xuất hiện trong video này. Video hiện tại đã đạt hơn 30 triệu lượt xem.

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Chú thích

Bài hát năm 2012
Bài hát của Nicki Minaj
Đĩa đơn năm 2012
Pop ballad
R&B ballad


title: Bò bison châu Âu

text:
Bò bison châu Âu (danh pháp hai phần: Bison bonasus) là một loài bò bison Á-Âu. Nó là động vật còn sống sót nặng nhất đất hoang dã ở châu Âu, bò bison châu Âu điển hình dài khoảng 2,1-3,5 m, không kể một cái đuôi dài 30–60 cm và cao 1,6–2 m. Trọng lượng thường có thể từ , đôi khi con bò đực lớn nặng đến  hoặc hơn.. So với các loài Mỹ, bò bison châu Âu có có chỏm lông ngắn trên đầu, cổ và phần thân trước, nhưng còn đuôi và sừng.

Tham khảo

B
Động vật Ba Lan
Động vật Belarus
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật có vú châu Âu


title: Linh dương Nyala miền núi

text:
Linh dương Nyala miền núi (Tragelaphus buxtoni) là một loài linh dương thuộc họ Trâu bò, bộ Artiodactyla. Loài này được Lydekker mô tả năm 1910. Linh dương Nyala miền núi thường sống ở Oromia, Ethiopia với tên gọi là gadumsa, nơi chúng sinh sống trong rừng có độ cao lớn ở một vài nơi tại trung tâm Ethiopia. Linh dương Nyala miền núi cao khoảng một mét vai và nặng 150–300 kg, con đực lớn hơn con cái. Nó bộ lông màu nâu xám đôi khi có rõ sọc và đốm trắng mờ ảo. Có khoảng 2.500 cá thể đang tồn tại, đang bị đe dọa chủ yếu do sự xâm lấn của quá nhiều người trong môi trường sống của chúng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

B
Động vật có vú Ethiopia
Động vật được mô tả năm 1910
Động vật đặc hữu Ethiopia


title: Jovan Vladimir

text:
Jovan Vladimir hoặc John Vladimir (tiếng Serbia Cyrillic: Јован Владимир; khoảng năm 990 - 22 tháng 5 năm 1016) là người cai trị của Duklja, công quốc Serbia mạnh mẽ nhất vào lúc đó, từ khoảng năm 1000 đến 1016. Ông cai trị trong cuộc chiến tranh kéo dài giữa các đế quốc Byzantine và đế quốc đầu tiên Bungari. Vladimir đã được công nhận là một vị vua sùng đạo, công bằng, và hòa bình. Ông được công nhận như là một người tử vì đạo và là vị thánh, với ngày lễ của ông được tổ chức vào ngày 22 tháng 5.
Jovan Vladimir đã có một mối quan hệ chặt chẽ với Byzantium, nhưng điều này đã không giúp cứu Duklja khỏi Sa hoàng Samuel bành trướng của Bulgaria, người đã chinh phục công quốc trong khoảng 1010 và giam tù Vladimir. Một biên niên sử thời Trung cổ khẳng định rằng con gái của Samuel, Theodora Kosara, từ chối tình yêu với Vladimir và xin cha cô giúp. Sa hoàng cho phép hôn nhân và trả Duklja lại cho Vladimir, người cai trị như là chư hầu của Sa hoàng. Vladimir đã không có một phần trong các nỗ lực chiến tranh của cha vợ. Cuộc chiến tranh lên đến đỉnh điểm với thất bại của Sa hoàng Samuel trước Byzantine năm 1014 và Sa hoàng tử vong ngay sau đó. Năm 1016, Vladimir nạn nhân của một âm mưu bởi Ivan Vladislav, người cai trị cuối cùng của đế chế Bulgaria đầu tiên. Ông đã bị chặt đầu ở phía trước của một nhà thờ ở Prespa, thủ đô của đế chế, và được chôn cất ở đó. Ông nhanh chóng được công nhận là một vị tử vì đạo và là vị thánh. Vợ ông, Kosara, cải táng ông trong Giáo đường Krajinska Prečista, gần triều đình của mình ở đông nam Duklja. Năm 1381, hài cốt của ông được bảo quản trong Giáo đường St Jovan Vladimir gần Elbasan, và từ năm 1995 họ đã được lưu giữ trong nhà thờ Chính thống giáo của Tirana, Albania. Hài cốt của vị thánh được coi là di tích Kitô giáo, và thu hút nhiều tín hữu, đặc biệt là ngày lễ của mình, khi di tích được đưa đến nhà thờ gần Elbasan cho lễ kỷ niệm.

Tham khảo

Mất năm 1016
Thánh Chính Thống giáo Đông phương


title: Bò bison Kavkaz

text:
{{Bảng phân loại
| name = Bò bizon Kavkaz
| status = EX
| status_system = iucn3.1
| image = CaucasianBison-Demidoff1898.png
| image_width = 250px
| image_caption = Hình ảnh bò bizon Kavkaz bị giết từ sách của E. Demidoff 'Hunting Trips in The Caucasus' (1889)
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Mammalia
| ordo = Artiodactyla
| familia = Bovidae
| genus = Bison| species = B. bonasus| subspecies = †B. b. caucasicus| trinomial = †Bison bonasus caucasicus
| trinomial_authority = (Turkin et Satunin, 1904)
}}Bò bison Kavkaz' (danh pháp ba phần: Bison bonasus caucasicus'') là một phân loài bò bizon châu Âu sinh sống ở dãy núi Kavkaz của Đông Âu.
Nó bị săn bởi hổ Ba Tư và sư tử châu Á (cho đến thế kỷ 10) ở Kavkaz, cũng như những loài săn mồi khác như chó sói và gấu.

Trong thế kỷ 17, bò bison Kavkaz vẫn còn sinh sống ở một khu vực rộng lớn tại Tây Kavkaz. Sau đó việc định cư của con người ở vùng núi tăng cường và phạm vi của Bò bison Kavkaz đã giảm khoảng 1/10 của phạm vi ban đầu của nó vào cuối thế kỷ 19. Trong những năm 1860, dân số vẫn còn khoảng 2000, nhưng đã được giảm xuống chỉ 500-600 vào năm 1917, và chỉ 50 con vào năm 1921. Việc săn trộm ở địa phương vẫn tiếp diễn vào năm 1927, ba con Bò bison Kavkaz cuối cùng đã bị giết chết.

Tham khảo

B
Động vật có vú tuyệt chủng châu Âu
Động vật có vú tuyệt chủng


title: Sư tử châu Á

text:
Sư tử châu Á hay sư tử Ấn Độ, sư tử Á-Âu (danh pháp ba phần: Panthera leo persica) là một phân loài sư tử sống ở Ấn Độ. Phạm vi phân bố hiện tại của chúng được giới hạn ở vườn quốc gia Gir và vùng xung quanh ở bang Gujarat của Ấn Độ. Trong sách đỏ IUCN, nó được liệt kê là có nguy cơ tuyệt chủng vì quy mô quần thể nhỏ và môi trường sống bị thu hẹp.

Sư tử châu Á được mô tả lần đầu tiên vào năm 1826 bởi nhà động vật học người Áo Johann N. Meyer, người đặt tên cho nó là Felis leo Persicus. Cho đến thế kỷ XIX, sư tử châu Á vẫn còn phân bố rộng từ miền đông Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Saudi, Iran, Lưỡng Hà và từ phía đông của sông Indus đến sông Bengal và sông Narmada ở miền trung Ấn Độ tới Bangladesh, nhưng bầy đàn lớn và các hoạt động ban ngày làm cho chúng bị săn dễ dàng hơn so với hổ hay báo hoa mai. Kể từ đầu thế kỷ XX, chúng bị giới hạn trong vườn quốc gia rừng Gir và các khu vực lân cận. Số lượng sư tử ở đây đã tăng đều đặn kể từ năm 2010. Vào tháng 5 năm 2015, cuộc điều tra về sư tử châu Á lần thứ 14 đã được tiến hành trên diện tích khoảng 20.000 km2 (7.700 dặm vuông); quần thể sư tử được ước tính là 523 cá thể, bao gồm 109 con đực trưởng thành, 201 con cái trưởng thành và 213 con non. Vào tháng 8 năm 2017, các nhà khảo sát đã đếm được 650 con sư tử hoang dã. Sư tử châu Á là một trong năm loài mèo lớn sinh sống ở Ấn Độ, bên cạnh hổ Bengal, báo hoa mai Ấn Độ, báo tuyết và báo gấm.

Sư tử châu Á đã từng hiện diện từ Địa Trung Hải đến phần đông bắc của tiểu lục địa Ấn Độ, nhưng nạn săn bắn quá mức, ô nhiễm nguồn nước và suy giảm con mồi tự nhiên đã làm thu hẹp môi trường sống của chúng. Trong lịch sử, phân loài sư tử này đã được phân loại thành ba loại sư tử Bengal, Ả Rập và Ba Tư.. Sư tử châu Á có kích thước nhỏ hơn họ hàng của nó ở châu Phi nhưng hung hãn như sư tử châu Phi.

Phân loại
Felis leo Persicus là tên khoa học được đề xuất bởi Johann N. Meyer vào năm 1826, người đã mô tả một bộ da sư tử châu Á từ Ba Tư. Theo ông, các nhà tự nhiên học và động vật học khác cũng mô tả mẫu vật sư tử từ các khu vực khác của châu Á từng được coi là từ đồng nghĩa của P. l. persica:

Felis leo bengalensis được đề xuất bởi Edward Turner Bennett vào năm 1829 là một con sư tử được giữ trong tòa tháp của Tháp Luân Đôn. Bài tiểu luận của Bennett có một bức vẽ có tiêu đề 'Sư tử Bengal'.
Felis leo goojratensis được đề xuất bởi Walter Smee vào năm 1833 dựa trên hai bộ da của những con sư tử không có bờm từ Gujarat mà Smee trưng bày trong một cuộc họp của Hiệp hội Động vật học London.
Leo asiaticus được đề xuất bởi Sir William Jardine, Nam tước thứ 7 năm 1834 cho một con sư tử từ Ấn Độ.
Felis leo aimus được đề xuất bởi Henri Marie Ducrotay de Blainville vào năm 1843 dựa trên hộp sọ sư tử châu Á.

Năm 2017, sư tử châu Á đã được ghép tên là P. l. leo do sự tương đồng di truyền hình thái và phân tử gần gũi với mẫu vật sư tử Barbary.

Tiến hóa

Hóa thạch của Panthera spelaea (Sư tử châu Âu) được khai quật ở Cromer, Anh cho thấy nó đại diện cho một dòng dõi sử tử bị cô lập về mặt di truyền và rất khác biệt. Dấu tích hóa thạch sư tử đã được tìm thấy trong ở Tây Bengal. Một xác chết hóa thạch được khai quật trong hang Batadomba chỉ ra rằng Panthera leo sinhaleyus (sư tử Sri Lanka) sinh sống ở Sri Lanka vào cuối thế Pleistocene, và được cho là đã tuyệt chủng khoảng 39.000 năm trước. Deraniyagala mô tả con sư tử này vào năm 1939, khác với con sư tử ngày nay.

Di truyền
Kết quả phân tích di truyền dựa trên chuỗi sư tử mtDNA từ khắp phạm vi toàn cầu cho thấy nhóm sư tử ở châu Phi cận Sahara là tổ tiên của tất cả các nòi giống sư tử hiện đại. Những phát hiện này hỗ trợ nguồn gốc châu Phi của sự tiến hóa sư tử hiện đại với một trung tâm có thể xảy ra ở Đông và Nam Phi. Có khả năng sư tử đã di cư từ đó đến Tây Phi, miền đông Bắc Phi rồi đi tiếp qua ngoại vi bán đảo Ả Rập vào Thổ Nhĩ Kỳ, miền nam châu Âu và miền bắc Ấn Độ trong suốt 20.000 năm qua. Sa mạc Sahara, rừng mưa nhiệt đới và thung lũng tách giãn lớn là những rào cản tự nhiên đối với sự phát tán của sư tử.

Các dấu hiệu di truyền của 357 mẫu từ sư tử nuôi nhốt và sư tử hoang dã từ Châu Phi và Ấn Độ đã được kiểm tra trong một nghiên cứu về sự tiến hóa của sư tử. Kết quả cho thấy bốn dòng dõi của quần thể sư tử: một ở Trung và Bắc Phi đến Châu Á, một ở Kenya, một ở Nam Phi và một ở Nam và Đông Phi. Làn sóng mở rộng đầu tiên của sư tử được cho là xảy ra khoảng 118.000 năm trước từ Đông Phi vào Tây Á, và làn sóng thứ hai trong giai đoạn cuối của thế Pleistocene hoặc thế Holocen sớm từ Nam Phi tới Đông Phi.

Sư tử châu Á gần gũi về mặt di truyền với sư tử Bắc và Tây Phi hơn là nhóm bao gồm sư tử Đông và Nam Phi. Hai nhóm có lẽ đã chuyển hướng khoảng 186.000-128.000 năm trước. Người ta cho rằng sư tử châu Á vẫn kết nối với sư tử Bắc và Trung Phi cho đến khi dòng gen bị gián đoạn do sự tuyệt chủng của sư tử ở châu Âu và Trung Đông.

Sư tử châu Á ít đa dạng về mặt di truyền so với sư tử ở châu Phi, đây có thể là kết quả của hiệu ứng sáng lập trong lịch sử gần đây của quần thể còn sót lại trong rừng Gir.

Đặc điểm

Bộ lông của sư tử châu Á có màu từ đỏ hung, lốm đốm đen dày đặc, đến màu cát hoặc xám trâu, đôi khi có ánh bạc trong một số cá thể nhất định. Con đực chỉ có sự phát triển bờm vừa phải ở đỉnh đầu, do đó tai của chúng luôn luôn có thể nhìn thấy được. Chiếc bờm nhỏ trên má và cổ họng, nơi nó chỉ dài 10 cm (3,9 in). Khoảng một nửa hộp sọ của sư tử châu Á từ rừng Gir đã phân chia nhiều lỗ, trong khi sư tử châu Phi chỉ có một lỗ ở hai bên. Đỉnh hộp sọ được phát triển mạnh mẽ hơn và khu vực sau ngắn hơn so với sư tử châu Phi. Chiều dài hộp sọ ở con đực trưởng thành dao động từ 330 đến 340 mm (13 đến 13 in) và ở con cái từ 292 đến 302 mm (11,5 đến 11,9 in). Nó khác với sư tử châu Phi bởi một búi đuôi lớn hơn và âm thanh thính giác ít phồng hơn. Đặc điểm hình thái nổi bật nhất của sư tử Á châu là một nếp gấp dọc của da chạy dọc theo bụng của nó.

Chiều cao vai của con đực là 107-120 centimet (3,51-3,94 feet) và của con cái 80-107 centimet (2,62-3,51 feet). Chiều dài đầu và thân của hai con sư tử trong Rừng Gir là 1,98 m (78 in) mỗi con, với chiều dài đuôi là 0,79-0,89 m (31 2135) và tổng chiều dài là 2,82-2,87 m (111-113 inch), tương ứng. Sư tử Gir có kích thước tương tự sư tử ở Trung Phi và nhỏ hơn so với sư tử lớn châu Phi. Con đực trưởng thành nặng từ 160 đến 190 kg (350 đến 420 lb), trong khi con cái nặng từ 110 đến 120 kg (240 đến 260 lb).

Bờm
Màu sắc và sự phát triển của bờm ở sư tử đực khác nhau giữa các vùng, giữa các quần thể và với tuổi của sư tử. Nhìn chung, sư tử châu Á khác với sư tử châu Phi bởi bờm kém phát triển hơn. Bờm của hầu hết sư tử ở Hy Lạp cổ đại và Tiểu Á cũng kém phát triển và không kéo dài xuống dưới bụng hay hai bên. Sư tử có những bộ bờm nhỏ hơn như vậy cũng được biết đến ở khu vực Syria, bán đảo Ả Rập và Ai Cập, trong khi sư tử Barbary và Cape có lông dưới bụng. Ngược lại, một bức phù điêu bằng đá tại Nineveh ở đồng bằng Mesopotamian mô tả một con sư tử có bộ lông dưới bụng. Do đó, người ta nghi ngờ rằng sư tử Mesopotamian có thể là một phân loài riêng biệt, mà tên khoa học Panthera leo mesopotamica đã được đề xuất.

Sư tử có kích thước đặc biệt
Tổng chiều dài kỷ lục được xác nhận của một con sư tử đực Ấn Độ là 2,92 m (115 in), bao gồm cả đuôi.

Hoàng đế Jahangir bị cáo buộc đã dùng giáo giết một con sư tử vào những năm 1620 có chiều dài 3,10 m (122 in) và nặng 306 kg (675 lb).

Năm 1841, Austen Henry Layard đi cùng các thợ săn ở Khuzestan, Iran và nhìn thấy một con sư tử "đã gây ra nhiều thiệt hại ở đồng bằng Ram Hormuz", trước khi một trong những đồng đội của ông giết chết nó. Ông mô tả nó là "lớn bất thường và có màu nâu rất đậm", với một số phần trên cơ thể của nó gần như màu đen.

Năm 1935, một Đô đốc của đế quốc Anh tuyên bố đã nhìn thấy một con sư tử không bờm đang ăn thịt một con dê gần Quetta. Ông viết "Đó là một con sư tử lớn, rất mập mạp, có màu hơi nhạt và tôi có thể nói rằng không ai trong ba chúng tôi có chút nghi ngờ về những gì chúng tôi đã thấy cho đến khi đến Quetta, nhiều sĩ quan bày tỏ nghi ngờ về danh tính của nó, hoặc khả năng có một con sư tử trong huyện. "

Phân bố và môi trường sống

Trong rừng Gir của vùng Saurashtra, có diện tích 1.412,1 km2 (545,2 dặm vuông), được tuyên bố là khu bảo tồn cho sư tử châu Á vào năm 1965. Khu bảo tồn này và các khu vực xung quanh là môi trường sống duy nhất hỗ trợ sư tử châu Á. Sau năm 1965, một công viên quốc gia đã được thành lập với diện tích là 258,71 km2 (99,89 dặm vuông), nơi không cho phép hoạt động của con người. Trong khu bảo tồn xung quanh, chỉ có thổ dân Maldhari có quyền đưa gia súc của mình đi chăn thả.

Sư tử sống trong môi trường rừng còn sót lại trong hai hệ thống đồi Gir và Girnar bao gồm các vùng rừng lá rộng khô cận nhiệt đới và nhiệt đới lớn nhất của Gujarat, vùng sa mạc và cây bụi xeric và trảng cỏ, và cung cấp môi trường sống có giá trị cho hệ động thực vật đa dạng. Năm khu vực được bảo vệ hiện đang tồn tại để bảo vệ sư tử châu Á: Khu bảo tồn Gir, Công viên quốc gia Gir, Khu bảo tồn Pania, Khu bảo tồn Mitiyala và Khu bảo tồn Girnar. Ba khu vực được bảo vệ đầu tiên tạo thành Khu bảo tồn Gir, một khu rừng rộng 1452 km2 (561 dặm vuông) đại diện cho môi trường sống cốt lõi của quần thể sư tử. Hai khu bảo tồn khác là Mitiyala và Girnar bảo vệ các khu vực vệ tinh trong khoảng cách phân tán của Khu bảo tồn Gir. Một khu bảo tồn bổ sung đang được thiết lập tại Khu bảo tồn Động vật hoang dã Barda gần đó để phục vụ như một môi trường sống khác cho sư tử. Phần phía đông khô hơn được trồng cây keo gai và nhận được lượng mưa hàng năm khoảng 650 mm (26 in); lượng mưa ở phía tây cao hơn khoảng 1.000 mm (39 in) mỗi năm.

Quần thể sư tử được phục hồi từ bờ vực tuyệt chủng đã chạm mức 411 cá thể vào năm 2010. Trong năm đó, khoảng 105 con sư tử sống bên ngoài rừng Gir, chiếm một phần tư của toàn bộ quần thể sư tử. Phân tán các cá thể gần trưởng thành để thành lập các lãnh thổ mới bên ngoài bầy đàn tự nhiên của chúng, và kết quả là số lượng sư tử vệ tinh đã gia tăng kể từ năm 1995. Vào năm 2015, tổng số sư tử đã tăng lên khoảng 523 cá thể, trong diện tích 7.000 km2 (2.700 dặm vuông) ở khu vực Saurashtra. Cuộc điều tra quần thể sư tử châu Á tiến hành năm 2017 đã tiết lộ có 650 cá thể.

Vào tháng 11 năm 2019, một con sư tử cái và một con đực gần trưởng thành đã được nhìn thấy ở các ngôi làng cách làng Chotila ở quận Surendranagar khoảng 20–50 km. Vị trí này cách Rừng Gir khoảng 60–70 km (37-43 dặm), khiến quận này đứng thứ năm ở Gujarat về số lượng sư tử hoang dã. Nhưng trong một đợt săn mồi, chúng đã giết một con trâu tại một trang trại ở làng Rampura Chobara, khiến dân làng địa phương lo sợ cho bản thân và gia súc của họ.

Phân bố trong quá khứ

Sư tử châu Á từng phân bố ở bán đảo Ả Rập, Palestine, Lưỡng Hà và Baluchistan. Ở ngoại Kavkaz, nó được biết đến từ thế Holocene và bị tuyệt chủng vào thế kỷ thứ 10. Cho đến giữa thế kỷ 19, nó vẫn tồn tại ở các khu vực tiếp giáp với Lưỡng Hà và Syria, và vẫn được nhìn thấy ở thượng nguồn sông Euphrates vào đầu những năm 1870. Vào cuối thế kỷ 19, sư tử châu Á đã tuyệt chủng ở Ả Rập Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ. Con sư tử cuối cùng được biết đến ở Iraq đã bị giết ở hạ nguồn sông Tigris năm 1918.

Các ghi chép lịch sử ở Iran chỉ ra rằng nó phân bố trong khoảng từ đồng bằng Khuzestan đến tỉnh Fars ở độ cao dưới 2.000 m (6.600 ft) trong thảm thực vật thảo nguyên và rừng cây hồ trăn hạnh nhân. Nó được phổ biến rộng rãi ở nước này, nhưng vào những năm 1870, nó chỉ được nhìn thấy ở sườn phía tây của dãy núi Zagros và ở các khu vực rừng phía nam Shiraz. Nó được dùng làm quốc huy và xuất hiện trên quốc kỳ. Một số con sư tử cuối cùng của đất nước đã được nhìn thấy vào năm 1941 giữa Shiraz và Jahrom ở tỉnh Fars, và vào năm 1942, một con sư tử đã được phát hiện cách Dezful khoảng 65 km (40 dặm) về phía tây bắc. Năm 1944, xác chết của một con sư tử được tìm thấy bên bờ sông Karun ở tỉnh Khuzestan của Iran.

Reginald Innes Pocock cho rằng sự phân bố hạn chế của sư tử châu Á ở Ấn Độ cho thấy rằng nó chỉ là cư dân nhập cư tương đối gần đây và đã đến nước này qua Ba Tư và Baluchistan, trước khi con người hạn chế sự phát tán của nó. Vào đầu thế kỷ 19, sư tử châu Á đã xuất hiện ở Sind, Bahawalpur, Punjab, Gujarat, Rajastan, Haryana, Bihar và về phía đông tới tận Palamau và Rewa, Madhya Pradesh. Nó đã từng phân bố đến Bengal ở phía đông và đến sông Narmada ở phía nam, nhưng đã giảm dưới áp lực săn bắn nặng nề. Sự ra đời và gia tăng sẵn có của súng đã dẫn đến sự tuyệt chủng của nó trên các khu vực rộng lớn. Cuộc săn lùng ráo riết của các sĩ quan thực dân Anh và các nhà cai trị Ấn Độ đã gây ra sự suy giảm số lượng sư tử rõ rệt ở nước này. Sư tử đã bị tiêu diệt ở Palamau vào năm 1814, tại quận Baroda, Hariana và Ahmedabad vào những năm 1830, ở Kot Diji và Damoh vào những năm 1840. Trong cuộc khởi nghĩa Ấn Độ 1857, một sĩ quan Anh đã bắn 300 con sư tử. Những con sư tử cuối cùng của Gwalior và Rewah đã bị bắn vào những năm 1860. Một con sư tử đã bị giết gần Allahabad vào năm 1866. Con sư tử cuối cùng của núi Abu ở Rajasthan được phát hiện vào năm 1872. Vào cuối những năm 1870, sư tử đã tuyệt chủng ở Rajastan. Đến năm 1880, không có con sư tử nào sống sót ở các quận Guna, Deesa và Palanpur, và chỉ còn lại khoảng một chục con sư tử ở quận Junagadh. Vào đầu thế kỷ, rừng Gir đã tổ chức quần thể sư tử châu Á duy nhất ở Ấn Độ, được bảo vệ bởi Nawab Junagarh trong khu săn bắn riêng của mình.

Tập tính và sinh thái học

Sư tử châu Á đực thường sống đơn độc hoặc liên kết với tối đa ba con đực tạo thành một nhóm đàn lỏng lẻo. Các cặp con đực nghỉ ngơi, săn mồi và kiếm ăn cùng nhau, và thể hiện hành vi đánh dấu lãnh thổ tại cùng một địa điểm. Con cái liên kết với tối đa 12 con cái tạo thành một bầy đàn mạnh mẽ hơn cùng với đàn con của chúng. Chúng chia sẻ các con mồi lớn với nhau, nhưng hiếm khi với con đực. Sư tử cái và đực thường chỉ liên kết trong một vài ngày khi giao phối, nhưng hiếm khi sống và kiếm ăn cùng nhau.

Kết quả của một nghiên cứu từ xa vô tuyến chỉ ra rằng phạm vi lãnh thổ hàng năm của sư tử đực thay đổi từ 144 đến 230 km2 (56 đến 89 dặm vuông) trong mùa khô và ẩm ướt. Phạm vi lãnh thổ của con cái nhỏ hơn, dao động trong khoảng từ 67 đến 85 km2 (26 và 33 dặm vuông). Trong mùa nóng và khô, chúng ưa thích các môi trường sống ven sông rậm rạp, nơi các loài con mồi cũng tụ tập.

Liên minh của những con đực bảo vệ phạm vi lãnh thổ có chứa một hoặc nhiều đàn con cái. Cùng nhau, chúng giữ một lãnh thổ trong một thời gian dài hơn những con sư tử đơn lẻ. Con đực trong liên minh gồm ba đến bốn cá thể thể hiện một hệ thống phân cấp rõ rệt với một con đực thống trị những con khác.

Chế độ ăn
Nói chung, sư tử thích những con mồi lớn trong phạm vi trọng lượng từ 190 đến 550 kg (420 đến 1.210 lb) bất kể sự sẵn có của chúng. Gia súc trong lịch sử là một thành phần chính trong chế độ ăn của sư tử châu Á ở rừng Gir. Bên trong Công viên Quốc gia Rừng Gir, sư tử chủ yếu săn hươu đốm, nai, linh dương bò lam, gia súc, trâu rừng và ít thường xuyên hơn là lợn rừng. Chúng thường săn bắt hươu đốm nhất, chỉ nặng khoảng 50 kg (110 lb). Chúng săn nai khi xuống khỏi đồi vào mùa hè. Bên ngoài khu vực được bảo vệ nơi không có con mồi hoang dã, sư tử thường săn trâu và gia súc, hiếm khi là lạc đà. Chúng giết hầu hết con mồi cách các vùng nước dưới 100 m (330 ft), đuổi và vồ con mồi từ cự ly gần và kéo xác vào chỗ rậm rạp.

Năm 1974, Cục Lâm nghiệp ước tính số động vật móng guốc hoang dã là 9.650 cá thể. Trong những thập kỷ tiếp theo, số lượng thú móng guốc hoang dã đã tăng lên 31.490 cá thể vào năm 1990 và 64.850 cá thể trong năm 2010, bao gồm 52.490 con hươu đốm, 4.440 con lợn rừng, 4.000 con nai, 2.890 con linh dương bò lam, 740 con linh dương Chinkara và 290 con linh dương bốn sừng. Ngược lại, quần thể trâu và gia súc đã giảm sau khi tái định cư, phần lớn là do loại bỏ trực tiếp vật nuôi thường trú khỏi Khu bảo tồn Gir. 24.250 vật nuôi trong những năm 1970 đã giảm xuống còn 12.500 vào giữa những năm 1980, nhưng đã tăng lên 23.440 vào năm 2010. Sau những thay đổi ở cả cộng đồng động vật ăn thịt và con mồi, sư tử châu Á đã thay đổi mô hình săn mồi. Ngày nay, rất ít vụ giết gia súc xảy ra trong khu bảo tồn, và thay vào đó hầu hết xảy ra ở các làng ngoại vi. Các hồ sơ khai thác cho thấy rằng trong và xung quanh Rừng Gir, sư tử giết trung bình 2.023 vật nuôi hàng năm từ năm 2005 đến 2009, và thêm 696 cá thể trong khu vực vệ tinh.

Những con đực thống trị tiêu thụ nhiều hơn khoảng 47% từ con mồi săn được so với các đối tác bầy đàn của chúng. Sự xung đột giữa các đối tác tăng lên khi bầy đàn lớn, nhưng con mồi nhỏ.

Sinh sản

Sư tử châu Á giao phối giữa tháng chín và tháng một. Giao phối kéo dài ba đến sáu ngày. Trong những ngày này, chúng thường không săn mồi mà chỉ uống nước. Mang thai kéo dài khoảng 110 ngày. Mỗi lứa đẻ bao gồm một đến bốn con. Khoảng cách trung bình giữa các lứa sinh là 24 tháng, trừ khi con non bị giết bởi con đực trưởng thành, hoặc con cái bị bệnh tật và thương tích. Đàn con trở nên độc lập ở khoảng hai tuổi.

Những con đực gần trưởng thành rời khỏi bầy đàn tự nhiên của chúng lúc 3 tuổi và trở thành những cá thể du mục cho đến khi chúng thiết lập lãnh thổ của riêng mình. Những con đực thống trị giao phối thường xuyên hơn so với các đối tác trong đàn của chúng. Trong một nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 12 năm 2012 đến tháng 12 năm 2016, ba con cái đã được quan sát thấy việc chuyển đổi đối tác giao phối có lợi cho con đực thống trị. Theo dõi hơn 70 sự kiện giao phối cho thấy con cái giao phối với con đực của một số bầy đàn đối thủ có chung phạm vi lãnh thổ của chúng, và những con đực này khoan dung với cùng một đàn con. Chỉ những con đực mới xâm nhập vào lãnh thổ con cái mới giết chết những con non lạ. Con cái giao phối với con đực trong phạm vi lãnh thổ của chúng. Con cái lớn tuổi hơn thường chọn con đực ở ngoại vi lãnh thổ của chúng.

Thiên địch cạnh tranh
Những động vật ăn thịt có chung môi trường sống với sư tử châu Á trong Công viên quốc gia Rừng Gir và các cảnh quan xung quanh bao gồm báo Ấn Độ, linh cẩu sọc, chó rừng lông vàng, mèo rừng, mèo rừng châu Á, sói Ấn Độ, gấu lợn, gấu đen châu Á, sói đỏ, mèo đốm gỉ và có thể là hổ Bengal.

Sống chung với hổ
Trước giai đoạn giữa thế kỷ XX, cả sư tử và hổ đều phân bố ở một số quốc gia Tây và Trung Á, ngoài Nam Á, mặc dù thường ở các thời điểm hoặc môi trường sống khác nhau:

Ở Iraq, sư tử đã có mặt dọc theo thượng nguồn và hạ lưu của Euphrates vào đầu thế kỷ 19. Những con sư tử cuối cùng dường như đã bị giết về thời gian của các hành động quân sự 1916-18. Ở miền bắc Iraq, một con hổ Ba Tư duy nhất được nhìn thấy trong một khu rừng gần Mosul vào năm 1892, có lẽ là một con hổ di cư từ Iran hoặc Thổ Nhĩ Kỳ.
Ở Transcaucasia, sư tử đã tuyệt chủng vào thế kỷ thứ 10. Những con hổ Ba Tư đã xuất hiện trong các khu rừng đồi núi và đất thấp và di chuyển vào vùng đồng bằng phía đông của Trans-Caucasus đến lưu vực sông Don và dãy núi Zangezur ở tây bắc Iran.
Ở Ấn Độ, hổ Bengal xuất hiện ở vùng tam giác biên giới Gujarat, Maharashtra và Madhya Pradesh. Vào tháng 2 năm 2019, một con hổ đã được ghi lại bằng bẫy ảnh ở khu vực Lunavada thuộc quận Mahisagar, phía đông Gujarat, khiến mọi người phải cân nhắc về viễn cảnh chung sống giữa những con mèo lớn. Tuy nhiên, vào cuối tháng 2, nó đã được tìm thấy đã chết và có lẽ đã chết vì đói.

Mối đe dọa

Sư tử châu Á hiện đang tồn tại dưới dạng một quần thể đơn lẻ, và do đó dễ bị tuyệt chủng trước các sự kiện không thể đoán trước, chẳng hạn như một trận dịch hay cháy rừng lớn. Có dấu hiệu của sự cố săn trộm trong những năm gần đây. Có những báo cáo rằng các băng đảng có tổ chức đã chuyển sự chú ý từ hổ sang những con sư tử này. Cũng đã có một số sự cố đuối nước sau khi sư tử rơi xuống giếng.

Gần 25 con sư tử ở vùng lân cận Rừng Gir đã được tìm thấy đã chết vào tháng 10 năm 2018. Bốn trong số chúng đã chết vì vi rút gây bệnh ở chó, cùng loại virus đã giết chết nhiều con sư tử ở Serengeti trước đó.

Trước khi tái định cư của Maldharis, rừng Gir đã bị suy thoái nặng nề và được sử dụng bởi vật nuôi, cạnh tranh và hạn chế quy mô quần thể của động vật móng guốc bản địa. Các nghiên cứu khác nhau cho thấy sự phục hồi môi trường sống rất lớn và gia tăng số thú móng guốc hoang dã sau khi tái định cư Maldharis trong bốn thập kỷ qua.

Tấn công con người
Sư tử châu Á tuy có kích thước nhỏ hơn một chút so với đồng loại của chúng ở châu Phi, nhưng tính hiếu chiến không hề thua kém. Dù vậy, chúng rất hiếm khi xung đột với con người. Tổng cộng có 190 cuộc tấn công của sư tử châu Á vào con người đã được ghi nhận từ năm 2007 đến năm 2016 trong rừng Gir, trong đó chỉ có một tỷ lệ nhỏ dẫn đến tử vong ở người. Con số này kém xa so với các cuộc tấn công con người của voi, hổ hay báo hoa mai. Các cuộc tấn công vào con người của sư tử đã được quan sát thấy tăng lên trong những năm hạn hán khắc nghiệt khiến cho các quần thể vật nuôi lớn xâm nhập và chăn thả trong khu bảo tồn. Dữ liệu từ những con sư tử châu Á được thu thập từ xa cho thấy rằng chúng hầu hết không thù địch với con người (một trong 10,000 cuộc chạm trán mới được chuyển thành một cuộc tấn công). Tấn công chủ yếu là tình cờ: sư tử châu Á hiếm khi rình rập hoặc nhắm vào con người làm con mồi, nhưng thường tấn công để tự vệ hoặc khi đang hoảng loạn.

Kể từ giữa những năm 1990, số sư tử châu Á đã tăng lên đến mức vào năm 2015, khoảng một phần ba sinh sống bên ngoài khu vực được bảo vệ. Do đó, xung đột giữa người dân địa phương và động vật hoang dã cũng tăng lên. Người dân địa phương bảo vệ cây trồng của họ khỏi linh dương bò lam, lợn rừng và các động vật ăn cỏ khác bằng cách sử dụng hàng rào điện được cung cấp điện cao thế. Một số người coi sự hiện diện của động vật ăn thịt là một lợi ích, vì chúng giữ cho quần thể động vật ăn cỏ trong tầm kiểm soát. Nhưng một số người cũng lo sợ mối nguy hiểm của sư tử và chủ trương giết chúng để trả thù các vụ tấn công gia súc. Vào tháng 7 năm 2012, một con sư tử đã kéo một người đàn ông từ hiên nhà của anh ta và giết chết anh ta ở khoảng cách 50–60 km (31-37 dặm) từ Công viên Quốc gia Rừng Gir. Đây là cuộc tấn công thứ hai của một con sư tử ở khu vực này, sáu tháng sau khi một người đàn ông 25 tuổi bị tấn công và giết chết ở Dhodadar.

Bảo tồn
Panthera leo Persica đã được đưa vào Phụ lục I của CITES, và được bảo vệ hoàn toàn ở Ấn Độ.

Tái du nhập

Ấn Độ
Vào những năm 1950, các nhà sinh học khuyên chính phủ Ấn Độ nên thiết lập lại ít nhất một quần thể hoang dã trong phạm vi trước đây của sư tử châu Á để đảm bảo sức khỏe sinh sản của quần thể và ngăn chặn nó khỏi bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh. Năm 1956, Ủy ban Động vật hoang dã Ấn Độ đã chấp nhận đề xuất của Chính phủ Uttar Pradesh về việc thành lập một khu bảo tồn mới để tái du nhập, Khu bảo tồn Động vật hoang dã Chandra Prabha, bao phủ 96 km2 (37 dặm vuông) ở phía đông bang Uttar Pradesh, nơi có khí hậu, địa hình và thảm thực vật tương tự như điều kiện trong rừng Gir. Năm 1957, một con đực và hai con cái hoang dã được thả tự do trong khu bảo tồn. Quần thể này bao gồm 11 cá thể vào năm 1965, tất cả đã biến mất sau đó.

Dự án giới thiệu sư tử châu Á để tìm môi trường sống thay thế cho việc giới thiệu lại sư tử châu Á đã được theo đuổi vào đầu những năm 1990. Các nhà sinh học từ Viện Động vật hoang dã Ấn Độ đã đánh giá một số địa điểm dịch chuyển tiềm năng về sự phù hợp của chúng liên quan đến dân số con mồi hiện tại và điều kiện môi trường sống. Khu bảo tồn động vật hoang dã Palpur-Kuno, ở phía bắc Madhya Pradesh, được xếp hạng là địa điểm hứa hẹn nhất, tiếp theo là Khu bảo tồn động vật hoang dã Sita Mata và Công viên quốc gia Darrah. Cho đến năm 2000, 1.100 gia đình từ 16 ngôi làng đã được tái định cư từ Khu bảo tồn Động vật hoang dã Palpur-Kuno và 500 gia đình khác từ tám ngôi làng dự kiến cũng sẽ được tái định cư. Với kế hoạch tái định cư này, khu vực được bảo vệ đã được mở rộng thêm 345 km2 (133 dặm vuông).

Các quan chức bang Gujarat đã phản đối việc di dời, vì điều đó sẽ khiến Thánh địa Gir mất đi vị thế là ngôi nhà duy nhất trên thế giới của sư tử châu Á. Gujarat đưa ra một số ý kiến phản đối đề xuất này, và do đó, vấn đề đã diễn ra trước Tòa án Tối cao Ấn Độ. Vào tháng 4 năm 2013, Tòa án Tối cao Ấn Độ đã ra lệnh cho bang Gujarat gửi một số sư tử rừng Gir của họ đến Madhya Pradesh để thành lập một quần thể thứ hai tại đây. Tòa án đã cho chính quyền động vật hoang dã sáu tháng để hoàn thành việc chuyển nhượng. Số lượng sư tử và những con nào sẽ được vận chuyển sẽ được quyết định vào một ngày sau đó. Đến bây giờ, kế hoạch chuyển sư tử sang Kuno đang gặp nguy hiểm, với Madhya Pradesh rõ ràng đã từ bỏ việc mua sư tử từ Gujarat.

Iran
Vào năm 1977, Iran đã cố gắng khôi phục quần thể sư tử của mình bằng cách vận chuyển sư tử rừng Gir đến Công viên quốc gia Arzhan, nhưng dự án đã gặp phải sự kháng cự của người dân địa phương, và do đó nó đã không được thực hiện. Tuy nhiên, điều này không ngăn Iran tìm cách đưa sư tử trở lại. Vào tháng 2 năm 2019, vườn bách thú Tehran đã tiếp nhận được một con sư tử đực châu Á từ vườn thú Bristol ở Vương quốc Anh, tiếp theo vào tháng 6 là một con cái từ vườn thú Dublin. Chúng được cho là đã sinh sản tốt tại đây.

Trong điều kiện nuôi nhốt

Cho đến cuối những năm 1990, những con sư tử châu Á bị giam cầm trong các vườn thú Ấn Độ đã bị xen kẽ với những con sư tử châu Phi bị tịch thu từ rạp xiếc, dẫn đến ô nhiễm di truyền trong đàn sư tử châu Á bị giam cầm. Sau khi được phát hiện, điều này đã dẫn đến việc đóng cửa hoàn toàn các chương trình nhân giống các loài có nguy cơ tuyệt chủng ở châu Âu và châu Mỹ đối với sư tử châu Á, vì các động vật sáng lập của nó đã được nuôi nhốt là sư tử châu Á được nhập khẩu từ Ấn Độ và được xác định là con lai của quân thể châu Phi và châu Á. Ở các sở thú Bắc Mỹ, một số con sư tử lai Ấn Độ - châu Phi đã vô tình được nhân giống và các nhà nghiên cứu lưu ý rằng "sự thuận lợi, thành công sinh sản và sự phát triển của tinh trùng được cải thiện đáng kể."

Các nghiên cứu về dấu vân tay DNA của sư tử châu Á đã giúp xác định các cá thể có tính biến đổi di truyền cao, có thể được sử dụng cho các chương trình nhân giống bảo tồn.

Năm 2006, Cơ quan sở thú trung ương Ấn Độ đã ngừng nhân giống sư tử lai Ấn Độ - châu Phi nói rằng "sư tử lai không có giá trị bảo tồn và không đáng để chi tiêu tài nguyên cho chúng". Bây giờ chỉ có những con sư tử châu Á thuần chủng được lai tạo ở Ấn Độ.

Đăng ký giống quốc tế về sư tử châu Á được khởi xướng vào năm 1977, sau đó là năm 1983 bởi Kế hoạch sinh tồn động vật ở Bắc Mỹ (SSP). Số lượng ở Bắc Mỹ của những con sư tử châu Á bị giam cầm bao gồm hậu duệ của năm con sư tử sáng lập, ba trong số đó là cá thể châu Á thuần chủng và hai con lai châu Phi hoặc châu Á. Những con sư tử được giữ trong khuôn khổ của SSP bao gồm các động vật có hệ số cận huyết cao.

Đầu những năm 1990, ba sở thú châu Âu đã nhập khẩu sư tử châu Á thuần chủng từ Ấn Độ: Sở thú Luân Đôn thu được hai cặp; vườn thú Zürich một cặp; và vườn thú Helsinki một đực và hai cái. Năm 1994, Chương trình Loài có nguy cơ tuyệt chủng ở Châu Âu (EEP) dành cho sư tử châu Á đã được khởi xướng. Hiệp hội các Sở thú và thủy cung châu Âu (EAZA) đã xuất bản Sách giáo khoa châu Âu đầu tiên vào năm 1999. Đến năm 2005, có 80 con sư tử châu Á được giữ trong EEP - quần thể nuôi nhốt duy nhất bên ngoài Ấn Độ. Tính đến năm 2009, hơn 100 con sư tử châu Á đã được giữ trong EEP. SSP đã không được tiếp tục; Những con sư tử châu Á thuần chủng là cần thiết để tạo thành một quần thể sáng lập mới để sinh sản trong các sở thú Mỹ.

Hình ảnh

Chú thích

Nghiên cứu thêm

 Walker, S. (1994). Executive summary of the Asiatic lion PHVA. First draft report. Zoo’s Print Jan/Feb: 2–22 (Coimbatore, India).

Liên kết ngoài

 Asiatic Lion Information Centre (Includes an informative "News" section)
 Asiatic Lion Protection Society (ALPS), Gujarat, India
 ARKive.org: Lion (Panthera leo)
 Animal Diversity Web: Panthera leo
 "Vanishing Herds Foundation (VHF), India" comes to the rescue of Asiatic Lion
 Asiatic lions in online video (3 videos)
 Asiatic Lions Images
 Asian Lion Project (List of all Asiatic Lions in Europe)
 AAj Tak Video News Report in Hindi available on Youtube: Gir lions in palpur kuno century report rajesh badal.mp4 by Rajesh Badal uploaded on Feb 14, 2011

P
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật Ấn Độ
Động vật được mô tả năm 1826
Động vật có vú châu Á