title: Menorosia desaglomeratus

text:
Menorosia desaglomeratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia dispar

text:
Menorosia dispar là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia flexipes

text:
Menorosia flexipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia grossiclava

text:
Menorosia grossiclava là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia inesperatus

text:
Menorosia inesperatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia kumungilensis

text:
Menorosia kumungilensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia mutilatus

text:
Menorosia mutilatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia pardus

text:
Menorosia pardus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia remifer

text:
Menorosia remifer là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Menorosia scraptioides

text:
Menorosia scraptioides là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Menorosia


title: Mixaderus acrensis

text:
Mixaderus acrensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus aflictus

text:
Mixaderus aflictus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus alluaudi

text:
Mixaderus alluaudi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1898.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus amplicollis

text:
Mixaderus amplicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus atriclavus

text:
Mixaderus atriclavus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus basithorax

text:
Mixaderus basithorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus bolivari

text:
Mixaderus bolivari là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus brachycollis

text:
Mixaderus brachycollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus cariei

text:
Mixaderus cariei là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus castanneus

text:
Mixaderus castanneus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus chabanaudi

text:
Mixaderus chabanaudi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus cinereofasciatus

text:
Mixaderus cinereofasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Blair miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus clavicornis

text:
Mixaderus clavicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus collarti

text:
Mixaderus collarti là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus cooperi

text:
Mixaderus cooperi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus dilatitarsis

text:
Mixaderus dilatitarsis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus discobolus

text:
Mixaderus discobolus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus emmerezi

text:
Mixaderus emmerezi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus evinayongi

text:
Mixaderus evinayongi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus fasciatipennis

text:
Mixaderus fasciatipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus fernandinus

text:
Mixaderus fernandinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus ghesquierei

text:
Mixaderus ghesquierei là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus grisiepennis

text:
Mixaderus grisiepennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus huertasi

text:
Mixaderus huertasi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus hulstaerti

text:
Mixaderus hulstaerti là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus infans

text:
Mixaderus infans là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus leonensis

text:
Mixaderus leonensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus lestradei

text:
Mixaderus lestradei là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1952.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus madecassus

text:
Mixaderus madecassus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus mebondeanus

text:
Mixaderus mebondeanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus mediocris

text:
Mixaderus mediocris là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus obscuratus

text:
Mixaderus obscuratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus parvohuertasi

text:
Mixaderus parvohuertasi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus perrieri

text:
Mixaderus perrieri là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus pinacotarsus

text:
Mixaderus pinacotarsus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus pseudodisconiger

text:
Mixaderus pseudodisconiger là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus puer

text:
Mixaderus puer là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus pumilio

text:
Mixaderus pumilio là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus punctatithorax

text:
Mixaderus punctatithorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus rodericensis

text:
Mixaderus rodericensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Blair miêu tả khoa học năm 1935.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus rotundicollis

text:
Mixaderus rotundicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus ruficeps

text:
Mixaderus ruficeps là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus ruficolor

text:
Mixaderus ruficolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1934.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus schoutedeni

text:
Mixaderus schoutedeni là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1931.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus senegalensis

text:
Mixaderus senegalensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1953.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus seychellarum

text:
Mixaderus seychellarum là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus simplex

text:
Mixaderus simplex là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus simplicis

text:
Mixaderus simplicis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus sublunulatus

text:
Mixaderus sublunulatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus superbus

text:
Mixaderus superbus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus tamaii

text:
Mixaderus tamaii là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Nomura miêu tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus tarsianus

text:
Mixaderus tarsianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Mixaderus thomasseti

text:
Mixaderus thomasseti là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1924.

Chú thích

Tham khảo

Mixaderus


title: Notoxeuglenes impressithorax

text:
Notoxeuglenes impressithorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Notoxeuglenes


title: Otolelus africanus

text:
Otolelus africanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1902.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus apicicolor

text:
Otolelus apicicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus atlasicus

text:
Otolelus atlasicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1932.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus atomus

text:
Otolelus atomus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Costa miêu tả khoa học năm 1884.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus bisconcolor

text:
Otolelus bisconcolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus brevissimus

text:
Otolelus brevissimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus brunneomaculatus

text:
Otolelus brunneomaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus diversithorax

text:
Otolelus diversithorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1915.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus drusus

text:
Otolelus drusus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus falsonomen

text:
Otolelus falsonomen là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus flaveolus

text:
Otolelus flaveolus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Mulsant & Rey miêu tả khoa học năm 1866.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus galloisi

text:
Otolelus galloisi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus gratiosus

text:
Otolelus gratiosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1894.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus harmandi

text:
Otolelus harmandi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus longipennis

text:
Otolelus longipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus longissimus

text:
Otolelus longissimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus neglectus

text:
Otolelus neglectus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Jacquelin du Duval miêu tả khoa học năm 1863.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus nigriceps

text:
Otolelus nigriceps là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus obscurithorax

text:
Otolelus obscurithorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus ovalis

text:
Otolelus ovalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus pruinosus

text:
Otolelus pruinosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Kiesenwetter miêu tả khoa học năm 1861.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus pseudoapicicolor

text:
Otolelus pseudoapicicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus reitteri

text:
Otolelus reitteri là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus rosti

text:
Otolelus rosti là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1909.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus ruficollis

text:
Otolelus ruficollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Rossi miêu tả khoa học năm 1794.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus sericeipennis

text:
Otolelus sericeipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1940.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus symphoniacus

text:
Otolelus symphoniacus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Klinger miêu tả khoa học năm 2000.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Otolelus testaceus

text:
Otolelus testaceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Kolenati miêu tả khoa học năm 1846.

Chú thích

Tham khảo

Otolelus


title: Phytobaenus amabilis

text:
Phytobaenus amabilis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Sahlberg miêu tả khoa học năm 1834.

Chú thích

Tham khảo

Phytobaenus


title: Picemelinus flabellicornis

text:
Picemelinus flabellicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Picemelinus


title: Pseudananca ruficollis

text:
Pseudananca ruficollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1893.

Chú thích

Tham khảo

Pseudananca


title: Pseudanidorus cyprius

text:
Pseudanidorus cyprius là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Baudi di Selve miêu tả khoa học năm 1877.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanidorus


title: Pseudanidorus laesicollis

text:
Pseudanidorus laesicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1883.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanidorus


title: Pseudanidorus pentatomus

text:
Pseudanidorus pentatomus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Thomson miêu tả khoa học năm 1864.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanidorus


title: Pseudanidorus peyroni

text:
Pseudanidorus peyroni là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1900.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanidorus


title: Pseudanidorus rubriventris

text:
Pseudanidorus rubriventris là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Marseul miêu tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Pseudanidorus


title: Pseudariotus notatus

text:
Pseudariotus notatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1855.

Chú thích

Tham khảo

Pseudariotus


title: Pseudolotelus cinctus

text:
Pseudolotelus cinctus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Marseul miêu tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolotelus


title: Pseudolotelus curtipennis

text:
Pseudolotelus curtipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1899.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolotelus


title: Pseudolotelus distortus

text:
Pseudolotelus distortus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolotelus


title: Pseudolotelus humeralis

text:
Pseudolotelus humeralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Nomura miêu tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolotelus


title: Pseudolotelus japonicus

text:
Pseudolotelus japonicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1890.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolotelus


title: Pseudolotelus ogasawarensis

text:
Pseudolotelus ogasawarensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Nakane miêu tả khoa học năm 1991.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolotelus


title: Pseudolotelus punctatissimus

text:
Pseudolotelus punctatissimus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Reitter miêu tả khoa học năm 1885.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolotelus


title: Pseudolotelus syriacus

text:
Pseudolotelus syriacus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1896.

Chú thích

Tham khảo

Pseudolotelus


title: Saegerosia longicornis

text:
Saegerosia longicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena miêu tả khoa học năm 1962.

Chú thích

Tham khảo

Saegerosia


title: Scraptogetus nigricans

text:
Scraptogetus nigricans là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Broun miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Scraptogetus


title: Syzeton abnormis

text:
Syzeton abnormis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được King miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton albopilosus

text:
Syzeton albopilosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1916.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton atronatatus

text:
Syzeton atronatatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1917.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton benitensis

text:
Syzeton benitensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton bonhourei

text:
Syzeton bonhourei là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton boscai

text:
Syzeton boscai là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton bredoi

text:
Syzeton bredoi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton brunnidorsis

text:
Syzeton brunnidorsis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Marseul miêu tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton burgeoni

text:
Syzeton burgeoni là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton centromaculatus

text:
Syzeton centromaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton cephalotes

text:
Syzeton cephalotes là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton chavesi

text:
Syzeton chavesi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton confusa

text:
Syzeton confusa là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton cubitalis

text:
Syzeton cubitalis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton decoloratus

text:
Syzeton decoloratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton denticruris

text:
Syzeton denticruris là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton discithorax

text:
Syzeton discithorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton distinctipes

text:
Syzeton distinctipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton duplosetosus

text:
Syzeton duplosetosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton evansi

text:
Syzeton evansi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1929.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton femoratus

text:
Syzeton femoratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Fairmaire miêu tả khoa học năm 1897.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton flavipennis

text:
Syzeton flavipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1952.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton fleximanus

text:
Syzeton fleximanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton gibbifemoris

text:
Syzeton gibbifemoris là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton grossimanus

text:
Syzeton grossimanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton immaculatus

text:
Syzeton immaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton inimpressus

text:
Syzeton inimpressus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton innotatipennis

text:
Syzeton innotatipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton isabelinus

text:
Syzeton isabelinus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton joveri

text:
Syzeton joveri là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1955.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton kinderensis

text:
Syzeton kinderensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1938.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton koteliensis

text:
Syzeton koteliensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton lateralis

text:
Syzeton lateralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton leoninus

text:
Syzeton leoninus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton luctuosus

text:
Syzeton luctuosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton macrothorax

text:
Syzeton macrothorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton maculatus

text:
Syzeton maculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton marini

text:
Syzeton marini là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton melena

text:
Syzeton melena là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton nairobianus

text:
Syzeton nairobianus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1914.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton natalensis

text:
Syzeton natalensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1903.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton omnipedes

text:
Syzeton omnipedes là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton patrisalai

text:
Syzeton patrisalai là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton pici

text:
Syzeton pici là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton picicolor

text:
Syzeton picicolor là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton piciecornis

text:
Syzeton piciecornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton poensis

text:
Syzeton poensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton pseudofemoratus

text:
Syzeton pseudofemoratus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton pseudomanueli

text:
Syzeton pseudomanueli là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton pseudorubens

text:
Syzeton pseudorubens là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton quadrimaculatus

text:
Syzeton quadrimaculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Marseul miêu tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton rubens

text:
Syzeton rubens là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton rugithorax

text:
Syzeton rugithorax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton securipes

text:
Syzeton securipes là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Krekich-Strassoldo miêu tả khoa học năm 1919.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton semitestaceus

text:
Syzeton semitestaceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1912.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton setulosus

text:
Syzeton setulosus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton shibatai

text:
Syzeton shibatai là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Nomura miêu tả khoa học năm 1964.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton undatus

text:
Syzeton undatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Gemminger miêu tả khoa học năm 1870.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton unguiferus

text:
Syzeton unguiferus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton varipennis

text:
Syzeton varipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton vidali

text:
Syzeton vidali là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton villegasi

text:
Syzeton villegasi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton villosicollis

text:
Syzeton villosicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Escalera miêu tả khoa học năm 1941.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzeton waelbroecki

text:
Syzeton waelbroecki là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1907.

Chú thích

Tham khảo

Syzeton


title: Syzetonellus alpicola

text:
Syzetonellus alpicola là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Syzetonellus


title: Syzetonellus humeralis

text:
Syzetonellus humeralis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetonellus


title: Syzetonellus sordidus

text:
Syzetonellus sordidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetonellus


title: Syzetonellus subelongatus

text:
Syzetonellus subelongatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Syzetonellus


title: Syzetoninus basicornis

text:
Syzetoninus basicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Syzetoninus crassicornis

text:
Syzetoninus crassicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Syzetoninus impressicollis

text:
Syzetoninus impressicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Syzetoninus inconspicuus

text:
Syzetoninus inconspicuus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Syzetoninus morulus

text:
Syzetoninus morulus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Champion miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Syzetoninus mundus

text:
Syzetoninus mundus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Blackburn miêu tả khoa học năm 1891.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Syzetoninus parallelus

text:
Syzetoninus parallelus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Syzetoninus quadrifoveatus

text:
Syzetoninus quadrifoveatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Syzetoninus variegatus

text:
Syzetoninus variegatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Lea miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Syzetoninus


title: Tokiophilus applicatus

text:
Tokiophilus applicatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1921.

Chú thích

Tham khảo

Tokiophilus


title: Tokiophilus reductefasciatus

text:
Tokiophilus reductefasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1927.

Chú thích

Tham khảo

Tokiophilus


title: Vanonus balteatus

text:
Vanonus balteatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus brevicornis

text:
Vanonus brevicornis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Perris miêu tả khoa học năm 1869.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus brunnescens

text:
Vanonus brunnescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Fall miêu tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus calvescens

text:
Vanonus calvescens là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Casey miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus huronicus

text:
Vanonus huronicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Casey miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus macrops

text:
Vanonus macrops là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus musculus

text:
Vanonus musculus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus oklahomensis

text:
Vanonus oklahomensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus piceus

text:
Vanonus piceus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1855.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus sagax

text:
Vanonus sagax là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Casey miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus uniformis

text:
Vanonus uniformis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus valgus

text:
Vanonus valgus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus vigilans

text:
Vanonus vigilans là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Casey miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Vanonus wickhami

text:
Vanonus wickhami là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Casey miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Vanonus


title: Xylodes albovaria

text:
Xylodes albovaria là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Waterhouse miêu tả khoa học năm 1876.

Chú thích

Tham khảo

Xylodes


title: Zarcosia aethiopicus

text:
Zarcosia aethiopicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1939.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia anguliceps

text:
Zarcosia anguliceps là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia balfouri

text:
Zarcosia balfouri là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia bequaerti

text:
Zarcosia bequaerti là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1952.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia cavernaria

text:
Zarcosia cavernaria là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia erythraeus

text:
Zarcosia erythraeus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1933.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia fernandi

text:
Zarcosia fernandi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1922.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia gerardi

text:
Zarcosia gerardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Báguena-Corella miêu tả khoa học năm 1948.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia katangana

text:
Zarcosia katangana là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1952.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia kinchassanus

text:
Zarcosia kinchassanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1911.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia marshalli

text:
Zarcosia marshalli là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1901.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia rogeri

text:
Zarcosia rogeri là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1910.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zarcosia speluncarum

text:
Zarcosia speluncarum là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Pic miêu tả khoa học năm 1913.

Chú thích

Tham khảo

Zarcosia


title: Zonantes ater

text:
Zonantes ater là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes fasciatus

text:
Zonantes fasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Melsheimer miêu tả khoa học năm 1846.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes floridanus

text:
Zonantes floridanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes hubbardi

text:
Zonantes hubbardi là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Casey miêu tả khoa học năm 1895.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes mississippiensis

text:
Zonantes mississippiensis là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes nubifer

text:
Zonantes nubifer là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1878.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes ouachitanus

text:
Zonantes ouachitanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes pallidus

text:
Zonantes pallidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Werner miêu tả khoa học năm 1990.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes signatus

text:
Zonantes signatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được Haldeman miêu tả khoa học năm 1848.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Zonantes subfasciatus

text:
Zonantes subfasciatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Aderidae. Loài này được LeConte miêu tả khoa học năm 1875.

Chú thích

Tham khảo

Zonantes


title: Hàn Cán

text:
Hàn Cán (chữ Hán: 韩干/韓幹, Han Gan) (706-783) là một họa sĩ Trung Quốc dưới thời nhà Đường.

Hàn Cán xuất thân từ một gia đình nghèo. Quê của ông ngày nay vẫn chưa xác định rõ, có thể là ở Trường An (nay là thành phố Tây An tỉnh Thiểm Tây), hoặc ở Lâm Điền (cũng thuộc Tây An ngày nay) hoặc ở Đại Lương (nay là Khai Phong, Hà Nam). Lúc còn trẻ, tài năng của Hàn Cán được Vương Duy, một nhà thơ nổi tiếng đường thời, nhận ra và chính Vương Duy đã hỗ trợ ông trong việc rèn luyện tài nghệ. Sau quá trình học tập và khổ luyện, Hàn Cán vào cung và trở thành nhà họa sĩ cung đình của nhà Đường.

Hàn Cán là tác giả của nhiều bức tranh chân dung và các bức tranh về đề tài Phật giáo; tuy nhiên ông được biết tới nhiều nhất bởi các họa phẩm về ngựa. Các bức tranh về ngựa của ông không chỉ miêu tả được hình thể của ngựa mà còn thể hiện thành công cái "thần" của nó. Hàn Cán thành công trong đề tài này tới mức mà các họa sĩ thế hệ sau này khi vẽ về ngựa đều phải nghiên cứu và tham khảo các bức tranh của ông.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hàn Cán và các tác phẩm của ông tại Bảo tang Trực tuyến Trung Hoa (China Online Museum)
 MAGAO.com
 Britannica.com - Encyclopaedia Britannica
 Metmuseum.org Bức tranh "Chiếu dạ bạch đồ".

Sinh năm 706
Mất năm 783
Họa sĩ Trung Quốc
Hội họa triều Đường


title: Đười ươi

text:
Đười ươi (Danh pháp khoa học: Pongo) là một chi vượn lớn bản địa của các khu rừng nhiệt đới thuộc Indonesia và Malaysia. Hiện nay phạm vi cư trú của đười ươi chỉ quanh quẩn tại các đảo Borneo và Sumatra, song vào thế Canh Tân chúng đã từng sinh sống khắp khu vực Đông Nam Á và miền Nam Trung Quốc. Đười ươi từng được coi chỉ bao gồm một loài duy nhất, tuy nhiên vào năm 1996 giới khoa học đã chia chúng thành hai loài: đười ươi Borneo (P. pygmaeus, với ba phân loài) và đười ươi Sumatra (P. abelii). Loài thứ ba gọi là đười ươi Tapanuli (P. tapanuliensis) được xác định vào năm 2017. Đười ươi là nhánh duy nhất còn tồn tại của phân họ Ponginae, đã phân tách di truyền với các hominid khác (khỉ đột, tinh tinh và con người) vào khoảng giữa 19,3-15,7 triệu năm trước.

Trong số các họ hàng vượn lớn, đười ươi khác biệt ở chỗ chúng phần lớn vẫn sống trên cây. Chúng có cánh tay dài và đôi chân ngắn (so với cơ thể). Bộ lông chúng rậm rạp màu đỏ-nâu bao phủ gần kín cơ thể. Cân nặng của cá thể đực cái lần lượt vào khoảng 75 kg (165 lb) và 37 kg (82 lb). Những con đực trưởng thành đầu đàn sở hữu những miếng đệm má lớn và có khả năng tạo ra những tiếng kêu dài nhằm thu hút con cái hoặc đe dọa kẻ thù; những con đực trẻ cấp thấp trông gần giống những con cái trưởng thành hơn. Đười ươi là sinh vật sống đơn độc nhất trong số các vượn lớn, thực vậy, mối quan hệ xã hội nội loài chủ yếu chỉ diễn ra giữa mẹ và đàn con của nó. Trái cây là thành phần quan trọng nhất trong chế độ ăn của đười ươi; ngoài ra chúng ăn được cả thực vật, vỏ cây, mật ong, côn trùng và trứng chim. Chúng có thể sống thọ hơn 30 năm trong môi trường tự nhiên lẫn nuôi nhốt.

Đười ươi thuộc hàng thông minh nhất trong số các loài linh trưởng. Chúng biết sử dụng công cụ và biết xây dựng những chiếc tổ ngủ đêm khá công phu từ cành và lá. Đười ươi bắt đầu xuất hiện trong văn học và nghệ thuật của loài người, đặc biệt là trong các tác phẩm bình luận về xã hội loài người, từ khoảng thế kỷ thứ 18. Nhiều nghiên cứu khoa học về trí thông minh của chúng đã được thực hiện. Nhà linh trưởng học Birutė Galdikas là người tiên phong trong lĩnh vực nghiên cứu điền dã các loài vượn lớn và các cơ sở nuôi nhốt đười ươi đã được mở cửa trên khắp thế giới từ khoảng đầu thế kỷ 19.

Cả ba loài đười ươi đều được xếp vào diện cực kỳ nguy cấp, nguyên nhân bởi các hoạt động của con người như săn trộm (để làm thịt rừng hoặc để ngăn chúng phá mùa màng), phá rừng (để trồng và khai thác dầu cọ), và buôn bán thú nuôi bất hợp pháp. Nhiều tổ chức bảo tồn thiên nhiên và cứu hộ động vật hiện nay vẫn đang nỗ lực bảo vệ sự sống còn của đười ươi trong hoang dã.

Từ nguyên
Không rõ từ "đười ươi" trong tiếng Việt bắt nguồn từ đâu.

Trong tiếng Anh, đười ươi là "orangutan" (các cách viết khác bao gồm orang-utan, orang utan, orangutang, hay ourang-outang) phiên âm hai từ tiếng Mã Lai orang, nghĩa là "người", và hutan, nghĩa là "rừng"; vậy nghĩa đen tức là "người rừng". Theo thời gian, ngữ nghĩa của từ này dần biến đổi thành ý chỉ con vật như hiện nay.

Danh từ uraŋutan dạng Java cổ xuất hiện sớm nhất trong bài thơ Kakawin Ramayana, một tác phẩm chuyển thể của thiên sử thi La-ma-diễn-na tiếng Phạn (thế kỷ thứ 9 hoặc đầu thế kỷ thứ 10). Trong thư tịch tiếng Java cổ, từ uraŋutan được dùng để chỉ các loài vượn khỉ chứ không phải người sống trong rừng. Danh từ này do vậy không có gốc gác Java mà chắc hẳn được mượn từ một thứ tiếng Mã Lai sơ kỳ nào đó. Rốt cuộc cách gọi "orangutan" với ý nghĩa chỉ chi Pongo bắt nguồn từ cổ ngữ Mã Lai.

Dạng từ "orangutan" chỉ vượn xuất hiện lần đầu bên phương Tây trong cuốn sách năm 1631 mang tựa Historiae naturalis et medicae Indiae orientalis [Lịch sử tự nhiên và thảo dược Đông Ấn] của bác sĩ người Hà Lan Jacobus Bontius. Bontius thuật rằng thổ dân Mã Lai đã kể ông hay về những con vượn biết nói, nhưng chúng chẳng bao giờ nói "không kẻo bị cưỡng bức lao động". Có ý kiến cho rằng từ "orangutan" khởi nguồn từ tiếng Banjar thuộc ngữ chi Mã Lai, song giả thuyết nguồn cội cổ ngữ Java đã đề cập bên trên có niên đại thuyết phục hơn. Cribb và đồng nghiệp (2014) cho rằng lời thuật của Bontius không nhắc đến vượn (vì lúc bấy giờ ông ở tại đảo Java, nơi không có loài vượn nào sinh sống) mà thực chất miêu tả một người bị dị tật nghiêm trọng. Nếu theo thuyết này thì nhà phẫu thuật người Hà Lan Nicolaes Tulp đã hiểu lầm ý nghĩa từ "orangutan" và trở thành người đầu tiên sử dụng nó trong một ấn phẩm một thập kỷ sau.

Từ "orang-outang" trong tiếng Anh xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1691, và các biến thể với hậu tố -ng có thể được tìm thấy trong nhiều ngôn ngữ khác. Cách viết (và cách phát âm) "orang-outang" vẫn được sử dụng đến tận ngày nay song bị coi là thiếu chính xác theo chuẩn xã hội. Có giả thuyết cho rằng từ này len lỏi vào vốn từ tiếng Anh thông qua tiếng Bồ Đào Nha dựa trên sự tiêu biến chữ "h" trong utan và sự thay thế chữ -ng bằng -n. Từ này sau lại được người Mã Lai mượn để chỉ con đười ươi giống cách gọi của người Anh và đã được chứng thực vào khoảng năm 1840. Tuy vậy từ 'orangutan' trong tiếng Mã Lai và tiếng Indonesia hiện đại không phải bắt nguồn từ đó, mà ngạc nhiên thay lại chính là từ mượn tiếng Anh hoặc tiếng Hà Lan thế kỷ 20 - bởi lẽ âm 'h' đầu tiên trong 'hutan' khuyết tương tự nhau.

Từ Pongo được sử dụng lần đầu trong một tài liệu thế kỷ thứ 16 viết bởi Andrew Battel, một thủy thủ người Anh bị chính quyền thực dân Bồ Đào Nha giam giữ tại Angola, trong đó có mô tả về hai con "quái vật" hình người tên là Pongo và Engeco. Các nhà nghiên cứu hiện đại cho rằng ông đã mô tả loài khỉ đột nhưng vào thế kỷ 18 thì các danh từ orangutan và pongo được dùng để chỉ chung các loài vượn lớn. Nhà tự nhiên học người Pháp Bernard Germain de Lacépède là người đầu tiên "danh pháp hóa" cái tên Pongo vào năm 1799. Từ "Pongo" của Battel bắt nguồn từ mpongi trong tiếng Kongo, hoặc bắt nguồn từ các thổ ngữ đồng nguyên chẳng hạn: pungu tiếng Lumbu, mpungu tiếng Vili, hoặc yimpungu tiếng Yombi.

Phát sinh chủng loại

Đười ươi được mô tả khoa học lần đầu tiên vào năm 1758 trong tác phẩm Systema Naturae của Carl Linnaeus với danh pháp Homo Sylvestris, sau được đổi tên thành Simia pygmaeus vào năm 1760 bởi học trò của ông là Christian Emmanuel Hopp rồi cuối cùng được ấn định là Pongo bởi Lacépède vào năm 1799. Sau khi P. abelii được nhà tự nhiên học người Pháp René Lesson mô tả vào năm 1827, giới khoa học bắt đầu nghi ngờ rằng quần thể trên hai đảo khác biệt nhau. Nghiên cứu phân tử năm 1996 được công bố vào năm 2001 đã xác nhận P. abelii là một loài chính đáng, và ba quần thể tách biệt tại Borneo được xếp thành các phân loài (P. p. Pygmaeus, P. p. morio và P. p. wurmbii). Mô tả khoa học năm 2017 về loài thứ ba P. tapanuliensis từ Sumatra phía nam Hồ Toba đã hé lộ một điều khá thú vị: chúng có quan hệ di truyền gần với P. pygmaeus hơn P. abelii.

Bộ gen đười ươi Sumatra được giải trình tự vào tháng 1 năm 2011. Nối tiếp con người và tinh tinh, đười ươi Sumatra đã trở thành loài vượn lớn thứ ba có được "vinh dự" này. Theo sau, đười ươi Borneo cũng được giải trình tự bộ gen. Người ta phát hiện ra rằng mức đa dạng di truyền của đười ươi Borneo (P. pygmaeus) thấp hơn hẳn so với đười ươi Sumatra (P. abelii) mặc dù quần thể trên đảo Borneo đông đảo gấp 6 hoặc 7 lần quần thể trên đảo Sumatra. Các nhà nghiên cứu hy vọng những dữ liệu quý giá này có thể hỗ trợ nỗ lực bảo tồn chi đười ươi có nguy cơ tuyệt chủng và góp phần làm sáng tỏ thêm các căn bệnh di truyền của loài người chúng ta. Giống với khỉ đột và tinh tinh, đười ươi sở hữu 48 lưỡng bội nhiễm sắc thể, nhiều hơn con số 46 ở loài người.

Theo bằng chứng phân tử xét ở liên họ Hominoidea, các loài vượn bắt đầu phân hóa vào đầu thế Miocen khoảng 24,1-19,7 triệu năm trước (mya), và đười ươi đã tách khỏi vượn lớn châu Phi vào khoảng 19,3-15,7 mya. Israfil và đồng nghiệp (2011) dựa trên lô-cút ti thể, liên kết Y và liên kết X ước tính rằng đười uơi Sumatra và Borneo phân tách vào khoảng 4,9-2,9 mya. Trái lại, nghiên cứu bộ gen năm 2011 cho rằng hai loài này phân tách khoảng 400.000 năm trước, gần đây hơn những gì ta từng nghĩ. Ngoài ra, người ta phát hiện bộ gen đười ươi trải qua quá trình tiến hóa chậm hơn nhiều so với ADN của tinh tinh và con người. Nghiên cứu bộ gen năm 2017 cho rằng dòng đười ươi Borneo và Tapanuli tách khỏi dòng Sumatra khoảng 3,4 mya rồi tiếp tục chia tách với nhau khoảng 2,4 mya. Hướng di cư của đười ươi là từ Sumatra sang Borneo, điều này khả thi bởi thời kỳ băng hà gần đây khiến mực nước biển hạ thấp phát lộ Sundaland kết nối các đảo ở Đông Nam Á. Phạm vi hiện tại của đười ươi Tapanuli được cho là rất gần với nơi mà tổ tiên chúng lần đầu đặt chân đến Indonesia từ lục địa Châu Á.

Bản ghi hóa thạch
Hiện chỉ có 3 loài đười ươi còn tồn tại trong phân họ Ponginae. Xa xưa, phân họ Ponginae còn bao gồm 3 chi đã tuyệt chủng: chi Lufengpithecus, từng sống ở miền nam Trung Quốc và Thái Lan 8–2 mya; chi Indopithecus, từng sống ở Ấn Độ 9,2-8,6 mya; và chi Sivapithecus, từng sống ở Ấn Độ và Pakistan 12,5-8,5 mya. Những loài đười ươi cổ này có khả năng sinh sống trong môi trường khô mát hơn đười ươi ngày nay. Khoratpithecus piriyai từng sống ở Thái Lan 5–7 triệu năm trước được cho là họ hàng gần nhất được biết của đười ươi. Loài linh trưởng lớn nhất hiện được biết có tên Gigantopithecus cũng là một thành viên của phân họ Ponginae, chúng từng sống ở Trung Quốc khoảng 2 triệu năm trước - 300.000 năm trước.

Hóa thạch lâu đời nhất của chi Pongo là những chiếc răng P. weidenreichi (đã tuyệt chủng) có niên đại về thế Canh Tân sớm, được tìm thấy tại Sùng Tả, Trung Quốc. Hóa thạch chi Pongo cũng đã được tìm thấy tại các hệ thống hang động thế Canh Tân tại Việt Nam, trong đó có cả răng của loài đười ươi khổng lồ Giganopithecus. Một số hóa thạch được cho là của P. hooijeri cũng đã được tìm thấy ở Việt Nam, và nhiều phân loài hóa thạch cũng đã được phát hiện khắp Đông Nam Á. Vào thế Canh Tân, phạm vi sống của Pongo rộng hơn so với hiện tại, trải dài khắp Sundaland, Đông Nam Á lục địa và miền Nam Trung Quốc. Dựa trên niên đại răng hóa thạch, đười ươi đã sinh sống tại bán đảo Malaysia ít nhất khoảng 60.000 năm trước. Địa bàn sinh sống của chúng bắt đầu co cụm lại vào cuối thế Canh Tân do môi trường rừng suy giảm thuận theo cực đại băng hà cuối cùng. Song dường như vẫn có những quần thể đười ươi bám trụ tại Việt Nam và Campuchia tới thế Toàn Tân.

Đặc điểm

Đười ươi bộc lộ dị hình giới tính rất rõ rành; con cái khi đứng thẳng cao  và nặng khoảng , còn con đực trưởng thành khi đứng thẳng cao  và nặng khoảng . Chiều dài sải tay của đười ươi đực có thể đạt khoảng , rất dài so với tỷ lệ cơ thể. Trái lại, hai chân của chúng tương đối ngắn. Bộ lông chúng thô ráp và bao phủ hầu hết cơ thể, thường có màu đỏ, cam sáng hoặc nâu đen. Làn da chúng có màu đen xám. Một số, không phải tất cả, đười ươi đực mọc bộ râu ở cằm.

Tai và mũi đười ươi khá nhỏ; chúng không có dái tai (phần thõng xuống của vành tai, đừng nhầm lẫn với ráy tai). Thể tích nội sọ trung bình của đười ươi là 397 cm3. Nắp sọ đười ươi cao hơn so với vùng mặt lõm vào với hàm nhô. So với tinh tinh và khỉ đột, gợn mày (brow ridge) của đười ươi kém phát triển. Đười ươi cái và non có hộp sọ hình tròn với khuôn mặt mỏng còn đười ươi đực trưởng thành có đỉnh dọc giữa (sagittal crest) rất rõ, các đệm má (flange) lớn, túi họng lớn và răng nanh dài. Đệm má đười ươi cấu thành chủ yếu từ mô mỡ, được nâng đỡ bởi hệ thống cơ mặt.

Bàn tay đười ươi có bốn ngón dài và ngón cái đối diện ngắn hơn đáng kể, một đặc điểm cho phép chúng bám chắc vào cành cây khi đu trên cao . Khi đười ươi thả lỏng bàn tay, ngón tay chúng sẽ cong lại hình móc câu để bám trụ vào cành mà không cần gắng sức. Bởi ngón cái nằm lệch ra ngoài, các ngón tay (và bàn tay) có thể nắm chặt các vật có đường kính nhỏ theo kiểu khóa kép tựa đầu ngón vào lòng bàn tay. Ngón chân của chúng cấu tạo tương tự ngón tay cho phép đười ươi có thể cầm nắm bằng cả tay lẫn chân. Vì khớp hông của đười ươi có độ linh hoạt tương tự như khớp vai và khớp tay, cử động của chúng linh hoạt hơn và ít bị hạn chế khi so với con người.

Đười ươi leo cây rất giỏi và có khả năng thả treo thân mình trên cây. Chúng hiếm lúc xuống đất và khá vụng về khi di chuyển trên mặt đất. Không giống như khỉ đột và tinh tinh, đười ươi không phải là động vật thuần kiểu đi bằng khớp đốt ngón tay (knuckle-walking). Thay vào đó, chúng gập các ngón vào và lê tay chân đi.

So với họ hàng đười ươi Borneo, giống Sumatra gầy hơn với lông dài nhưng nhạt màu và khuôn mặt dài hơn. Đười ươi Tapanuli trông gần như đười ươi Sumatra ở màu lông và thể hình. Đặc điểm nhận dạng chúng là bộ lông xoăn hơn, đầu nhỏ hơn, mặt dẹt hơn và rộng hơn hai loài đười ươi kia.

Sinh thái và tập tính

Đười ươi chủ yếu sống trên tán cây rừng mưa nhiệt đới, đặc biệt là các cánh rừng dầu đất thấp và rừng già thứ sinh. Chúng thường quần tụ quanh những khu rừng đầm lầy gần sông hơn là những nơi khô cằn xa bãi bồi. Mật độ đười ươi cũng giảm theo độ cao tầng cây. Chúng đôi khi lai vãng ở các đồng cỏ, ruộng, vườn, rừng thứ sinh non và các hồ nước nông.

Đười ươi giành phần lớn thời gian trong ngày ăn uống, nghỉ ngơi và đi dạo. Chúng bắt đầu ngày mới bằng việc kiếm ăn khoảng 2-3 tiếng buổi sáng, rồi nghỉ ngơi vào giữa trưa, sau đó đi dạo vào cuối buổi chiều. Khi màn đêm buông xuống, chúng lên cây làm tổ để ngủ. Những loài dã thú tiềm năng săn được đười ươi bao gồm hổ, báo gấm và sói lửa. Do hổ không sinh sống tại Borneo, đười ươi tại đây xuống đất thường xuyên hơn đười ươi Sumatra. Những loài hay ký sinh trên đười ươi bao gồm tuyến trùng chi Strongyloides và trùng lỗ loài Balantidium coli. Trong số Strongyloides, loài S. fuelleborni và S. stercoralis thường ký sinh trên những cá thể non. Đười ươi còn biết sử dụng loài thực vật Dracaena cantleyi làm dầu thơm chống viêm sưng.

Chế độ ăn và kiếm ăn

Đười ươi giành tới 57–80% thời gian kiếm ăn để hái lượm trái cây. Ngay cả trong thời kỳ khan hiếm, trái cây vẫn có thể chiếm 16% chế độ ăn của chúng. Đười ươi thích quả có phần cùi, cuống hoặc thành hạt mềm và thích những cây có quả to trĩu. Sung được đười ươi rất ưa chuộng do chúng thỏa mãn cả hai tiêu chí nêu trên, ngoài ra chúng cũng ăn quả hạch và các loại dâu. Đười ươi là loài phân tán hạt duy nhất của một số loài thực vật bao gồm Strychnos ignatii chứa chất độc strychnine alkaloid.

Đười ươi ngoài ra còn ăn lá cây, thành phần trung bình chiếm 25% thời gian kiếm ăn của chúng. Chúng ăn lá nhiều hơn nếu trái quả trở nên khan hiếm, nhưng ngay cả trong các thời kì trái quả đầy đủ, chế độ ăn lá vẫn chiếm 11–20%. Phần lá và thân của Borassodendron borneensis dường như là nguồn thực phẩm quan trọng của đười ươi trong thời kì trái cây ít. Ngoài ra, chúng còn tiêu thụ đủ loại thức ăn như vỏ cây, mật ong, trứng chim, côn trùng và động vật có xương sống nhỏ (kể cả cu li Nycticebus).

Ở một số khu vực, đười ươi có thể ăn các cột đất dọc thân cây do mối tạo ra, cũng như bới đất để ăn. Chúng thăm dò các vách đá sa thạch hoặc vùng trũng đất sét để liếm muối. Sở dĩ bởi đất chứa hàm lượng cao kaolinit, một hóa chất có thể chống lại tannin và axit phenolic độc hại trong thức ăn của đười ươi.

Xã hội

Cấu trúc xã hội của đười ươi có thể được coi là đơn độc song vẫn mang tính xã hội; lối sống của chúng đơn độc hơn những vượn lớn khác. Đười ươi Borneo sống lẻ hơn đười ươi Sumatra. Hầu hết các mối quan hệ xã hội chỉ diễn ra giữa con cái trưởng thành và đàn con ruột hoặc nuôi của nó. Con cái sống với đàn con của nó trong một lãnh thổ nhà nhất định, thường trùng lặp với lãnh thổ của những con cái trưởng thành khác mà có thể là họ hàng thân cận của chúng. Một hoặc nhiều con cái thường trú nằm trong lãnh thổ của một con đực trương thành, đóng vai trò là bạn tình chính của chúng. Hành vi tương tác giữa các con cái trưởng thành có thể là thân thiện, né tránh hoặc thù địch. Lãnh thổ của những con đực có thể trùng lặp với nhau, song chúng hiếm khi gặp mặt mà nếu có gặp thì thường xảy ra xung đột. Những con đực trưởng thành có thứ bậc xã hội cao hơn những con đực chưa trưởng thành, hai nhóm này thường tránh tiếp xúc với nhau.

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự phát triển và thể hiện ngôn ngữ của đười ươi bị ảnh hưởng bởi bối cảnh xã hội, chứ không phải hoàn toàn do di truyền xác định.

Phân loài
Có ba loài còn sinh tồn, và chúng đều đang ở tình trạng nguy cấp: Đười ươi Borneo (Pongo pygmaeus), Pongo tapanuliensis và Đười ươi Sumatra (Pongo abelii). Đười ươi Borneo là loài bản địa của đảo Borneo. Cùng với đười ươi Sumatra có kích thước nhỏ hơn một chút, nó thuộc về chi duy nhất của vượn dạng người loại lớn có nguồn gốc ở châu Á. Đười ươi Borneo có vòng đời của khoảng 35 đến 40 năm trong tự nhiên, những con đực nặng trên 75 kg trung bình (165 lb), từ 50–100 kg (110-200 lb), và 1,2-1,4 m (4-4,7 ft); con cái trung bình 38,5 kg (82 lb), dao động 30–50 kg (66-110 lb), và 1-1,2 m (3,3–4 ft).

Đười ươi Borneo sống trong rừng lá rộng ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới ở vùng đất thấp Borneo, cũng như khu vực miền núi lên đến 1.500 mét (4.900 ft) trên mực nước biển. Loài này sống trên khắp tán rừng nguyên sinh và thứ sinh, và di chuyển khoảng cách lớn để tìm trái cây.

Nó có thể được tìm thấy trong hai tiểu bang của Malaysia Sabah và Sarawak, và ba trong bốn tỉnh của Indonesia ở đảo Kalimantan. Do sự phá hủy môi trường sống, sự phân bố loài này bây giờ là rất loang lổ khắp hòn đảo, các loài trở nên hiếm hoi tại phía đông nam đảo, cũng như trong các khu rừng giữa sông Rejang ở trung tâm Sarawak và sông Padas ở phía Tây Sabah.

Đười ươi Sumatra chỉ sinh sống ở đảo Sumatra. Chúng có kích thước  và trọng lượng  trung bình ở con đực. Con cái nhỏ hơn với kích thước trung bình  và nặng . So với đười ươi Borneo loài này ốm hơn và có khuôn mặt dài hơn; lông của chúng có màu đỏ nhạt. Đây là loài có nguy cơ tuyệt chủng cao. 100 năm trước trên đảo Borneo có khoảng 300.000 cá thể đười ươi. Nhưng giờ đây con số này chỉ còn xấp xỉ 30 đến 40.000 con và người ta lo ngại đười ươi trong môi trường tự nhiên sẽ tuyệt chủng nếu tốc độ chặt rừng chồng cọ không được kiểm soát.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Orangutan Foundation International
 AZA's Orangutan Conservation Education Center
 Orangutan Language Project
 The Orangutan Foundation
 Orangutan Land Trust

Loài EDGE
Động vật có vú Đông Nam Á
Chi Đười ươi


title: Santy

text:
Santy là một loại sâu máy tính viết bằng ngôn ngữ Perl để khai thác lỗi nguy hiểm trên diễn đàn phpBB và sử dụng Google để phát tán trên Internet.

Overview
Trong vòng 24h phát tán bởi X_Spec vào ngày 20 tháng 12 năm 2004, một lượng lớn website (theo khảo sát từ một số nguồn  là khoảng từ 30,000 đến 40,000 trang web) bị tấn công bởi sâu Santy. Sâu giữ kỷ lục về sự lan truyền toàn cầu trong vòng 3h tính từ thời điểm phát tán. Sâu là nguyên nhân các tập tin có quyền ghi (các loại file có định dạng như .php và.html) trên máy chủ bị nhiễm hiển thị dòng thông báo "This site is defaced!!! This site is defaced!!! NeverEverNoSanity WebWorm generation X", với X là số thế hệ ngẫu nhiên của sâu.

Có một vài phiên bản khác nhau của sâu sử dụng các chương trình tìm kiếm sau khi các Google khóa các truy vấn từ sâu Santy, và có một chương trình chống sâu Santy đã nỗ lực vá lỗi cài đặt..

Nhóm phát triển diễn đàn phpBB đã cho ra phiên bản vá lỗi một tháng trước các đợt tấn công, ở phpBB phiên bản 2.0.11.

Tham khảo

Liên kết ngoài

BBC news report
The patch from phpBB
Kaspersky Lab page on Santy

Sâu máy tính


title: Người lính (phim)

text:
Người lính (tiếng Nga: Солдат) là một bộ phim hành động đặt trong bối cảnh cuộc Chiến tranh Việt Nam của đạo diễn Aleksandr Chernyaev, ra mắt năm 2011.

Nội dung
Truyện phim kể về chuyến hành trình của chàng sĩ quan Pavel (Vyacheslav Krikunov) từ Liên bang Soviet tình nguyện sang Việt Nam hỗ trợ lực lượng điệp báo. Trong một nhiệm vụ ám sát bí mật, Pavel phải phối hợp tác chiến với cô giáo Liên Mai (Phương Nga). Đáng tiếc là khi tình yêu nảy nở giữa họ thì cũng là lúc Pavel kết thúc điệp vụ và ra đi...

Diễn viên
 Vyacheslav Krikunov... Pavel
 Phương Nga... Liên Mai
 Trung Dũng... Thắng (cậu ruột Mai)
 Artyom Tkachenko
 Aleksandr Samoylenko
 Valery Solovyov
 Aleksandr Fisenko
 Amadu Mamadakov
 Vladislav Dyomin
 Nikita Gribanov
 Nikolai Machulsky
 Mikhail Tarabukin
 Andrey Lavrov... Valerka

Ê-kíp
 Thiết kế sản xuất: Sergey Gudilin

Hậu trường
Được thực hiện ròng rã trong 3 tháng với khoảng 90% bối cảnh được quay tại Việt Nam, ban đầu bộ phim dự định được trình chiếu trên kênh truyền hình NTV, nhưng sau đó nhà sản xuất lại đổi quyết định phát triển thành phiên bản điện ảnh.

Xem thêm

 Thông tin trên trang Kino-Teatr

Phim của Chánh Phương
Phim Nga
Phim Việt Nam
Phim về chiến tranh Việt Nam
Phim năm 2013


title: Nghĩa Lâm, Tư Nghĩa

text:
Nghĩa Lâm là xã thuộc huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

Địa giới hành chính
Xã Nghĩa Lâm nằm ở phía tây bắc của huyện Tư Nghĩa, thuộc hữu ngạn sông Trà Khúc.
Phía đông giáp xã Tịnh Minh, huyện Sơn Tịnh và xã Nghĩa Thắng, huyện Tư Nghĩa.
Phía nam giáp xã Nghĩa Sơn, huyện Tư Nghĩa và xã Sơn Nham, huyện Sơn Hà.
Phía tây giáp xã Tịnh Giang, huyện Sơn Tịnh.
Phía bắc giáp Tịnh Đông, huyện Sơn Tịnh.
Sông Trà Khúc là ranh giới tự nhiên của xã Nghĩa Lâm với các xã thuộc huyện Sơn Tịnh.

Lịch sử hành chính
Xã Nghĩa Lâm được thành lập năm 1946 trên cơ sở một số thôn xã của phủ Tư Nghĩa cũ, là một trong 12 xã thuộc huyện Tư Nghĩa.

Trong thời gian Việt Nam cộng hòa quản lý, vào năm 1958, xã Nghĩa Lâm được đổi tên thành xã Tư Phước, thuộc quận Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Các thôn thuộc xã Tư Phước được đổi gọi là ấp. Trong khi đó, chính quyền kháng chiến vẫn giữ cách gọi cũ.

Cuối năm 1975, huyện Tư Nghĩa và thị xã Quảng Ngãi hợp nhất thành thị xã Quảng Nghĩa thuộc tỉnh Nghĩa Bình, xã Nghĩa Lâm thuộc thị xã Quảng Nghĩa.

Năm 1981, xã Nghĩa Lâm thuộc huyện Tư Nghĩa mới tái lập.

Năm 1991, một phần diện tích và dân số của xã Nghĩa Lâm được tách ra để thành lập xã Nghĩa Sơn.

Hiện nay, xã Nghĩa Lâm có 8 thôn, gọi theo thứ tự từ thôn 1 đến thôn 8.

Giao thông
Xã Nghĩa Lâm có tỉnh lộ 623 chạy qua địa bàn.

Chú thích

Liên kết ngoài
Bản đồ xã Nghĩa Lâm trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ CHXHCNVN. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2012.


title: Nghĩa Thắng, Tư Nghĩa

text:
Nghĩa Thắng là xã thuộc huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

Địa lý
Xã Nghĩa Thắng nằm ở phía tây huyện Tư Nghĩa, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Nghĩa Kỳ và xã Nghĩa Thuận
Phía tây giáp xã Nghĩa Lâm và xã Nghĩa Sơn
Phía nam giáp huyện Nghĩa Hành
Phía bắc giáp huyện Sơn Tịnh.

Xã Nghĩa Thắng có diện tích 39,15 km², dân số năm 2019 là 9.541 người, mật độ dân số đạt 244 người/km². Tỉnh lộ 625 chạy qua địa bàn xã Nghĩa Thắng.

Lịch sử
Xã Nghĩa Thắng được thành lập năm 1946 trên cơ sở một số thôn xã của phủ Tư Nghĩa cũ, là một trong 12 xã thuộc huyện Tư Nghĩa.

Trong thời gian Việt Nam Cộng hòa quản lý, vào năm 1958, xã Nghĩa Thắng được đổi tên thành xã Tư Mỹ, thuộc quận Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi. Các thôn thuộc xã Tư Mỹ được đổi gọi là ấp. Trong khi đó, chính quyền cách mạng vẫn giữ cách gọi cũ.

Cuối năm 1975, huyện Tư Nghĩa và thị xã Quảng Ngãi hợp nhất thành thị xã Quảng Nghĩa thuộc tỉnh Nghĩa Bình, xã Nghĩa Thắng thuộc thị xã Quảng Nghĩa.

Năm 1981, xã Nghĩa Thắng thuộc huyện Tư Nghĩa vừa tái lập.

Năm 1991, một phần diện tích và dân số của xã Nghĩa Thắng được tách ra để thành lập các xã Nghĩa Thuận và Nghĩa Thọ.

Trước khi sáp nhập, xã Nghĩa Thắng có diện tích 21,61 km², dân số là 8.265 người, mật độ dân số đạt 382 người/km², có 8 thôn: An Tây, An Cư, An Lạc, An Nhơn, An Tráng, An Hòa Bắc, An Hòa Nam, An Tân. Xã Nghĩa Thọ có diện tích 17,54 km², dân số là 1.276 người, mật độ dân số đạt 73 người/km².

Ngày 10 tháng 1 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 867/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Quảng Ngãi (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Nghĩa Thọ vào xã Nghĩa Thắng.

Chú thích

Xem thêm


title: Nghĩa Thắng (định hướng)

text:
Nghĩa Thắng có thể là một trong các địa danh Việt Nam sau đây:

 Xã Nghĩa Thắng, huyện Đắk R'lấp, tỉnh Đắk Nông
 Xã Nghĩa Thắng, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi
 Xã cũ Nghĩa Thắng thuộc huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định; nay là một phần xã Phúc Thắng.
 Xã cũ Nghĩa Thắng thuộc huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An; nay là một phần xã Nghĩa Thành cùng huyện.


title: Sisowath Sirik Matak

text:
Hoàng thân Rajavong Sisowath Sirik Matak (1914–1975) là chính trị gia và Phó Thủ tướng nước Cộng hòa Khmer, xuất thân từ hoàng tộc Campuchia thuộc vương triều Varman dưới sự trị vì của dòng họ Sisowath. Sirik Matak được biết đến vì các hoạt động chính trị nổi bật tại Campuchia. Ngoài ra ông còn là một trong ba nhân vật chính tham gia vào cuộc đảo chính năm 1970 lật đổ người em họ Norodom Sihanouk.

Tiểu sử

Sự nghiệp ban đầu
Sirik Matak sinh ngày 22 tháng 1 năm 1914 tại Phnom Penh, là thành viên của dòng họ Sisowath thuộc vương triều Varman, con trai của hoàng thân Sisowath Rottari và công chúa Troeung Yoeum, chắt trai của vua Sisowath xứ Campuchia. Lúc đầu vào làm công chức Bộ Dân chính thời thực dân Pháp trong suốt thập niên 1930.

Dưới hiến pháp do người Pháp đặt ra, bất kỳ thành viên của dòng tộc Sisowath hoặc Norodom đều có thể được chọn làm vua, do vậy Sirik Matak được xem là ứng cử viên tiềm năng kế thừa ngôi vua Campuchia trong tương lai. Năm 1941, sau khi vua Sisowath Monivong băng hà, chính quyền thực dân Pháp đã chọn em họ của Sirik Matak là Norodom Sihanouk lên nối ngôi vì tin rằng ông dễ bị sai khiến và tác động hơn. Về sau chính Sihanouk buộc tội Sirik Matak đã nuôi dưỡng sự oán giận sâu độ nhằm chống lại ông:

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, Sirik Matak ngày càng tăng cường sự tham gia vào hoạt động chính trị Campuchia. Từng là thành viên phái cánh tả Đảng Cách tân Campuchia do tướng Lon Nol thành lập, ông lao vào tranh cử trong cuộc bầu cử Quốc hội vào năm 1947, dù đảng của ông thất bại trong việc giành lấy chiến thắng ở bất kỳ ghế nào. Chức vụ đầu tiên mà Sirik Matak nắm giữ là Bộ trưởng Bộ Nhà nước vào tháng 6 năm 1952, kế đó ông được đức vua Sihanouk bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bưu chính và Viễn thông vào đầu năm 1953. Tháng 7 cùng năm, ông được đề bạt lên Bộ trưởng Ngoại giao trong chính phủ Penn Nouth. Nhờ thành tích nổi bật được làm Trưởng ban phụ trách Quốc phòng từ tháng 1 đến tháng 4 năm 1955, chức vụ mà ông nắm giữ trong giai đoạn 1957-1958 tại thời điểm tương tự như Bộ Giáo dục. Sihanouk về sau giữ chức Thủ tướng Campuchia và phong trào Sangkum của ông đã lôi cuốn và vận động Đảng Cách tân Khmer tham gia trước khi Sangkum giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 1955.

Bất chấp sự kết hợp của nhiều phe đối lập cánh hữu vào Sangkum, Sirik Matak vẫn là một đối thủ không đội trời chung của Sihanouk, đặc biệt là sự khoan dung cho các hoạt động của Bắc Việt trong phạm vi biên giới Campuchia. Trong suốt thập niên 1960, Sihanouk đã cố gắng giảm thiểu ảnh hưởng từ Sirik Matak đối với nền chính trị quốc nội bằng cách liên tiếp bổ nhiệm ông làm Đại sứ Trung Quốc từ năm 1962 đến 1964, Đại sứ Philippines năm 1965 và thực hiện sứ vụ ngoại giao năm 1966 – 1967 tại Tokyo, Nhật Bản. Ngoài ra, ông còn giữ chức Quyền Chủ tịch Hội đồng khi sống ở Pháp sau này vì lý do sức khỏe mãi đến tháng 2 năm 1970.

Đảo chính năm 1970
Suốt năm 1969, thông qua sự cân nhắc đối với chính sách "trung lập" của Norodom Sihanouk là cố ý kết thân với phe Cộng sản, chính quyền Mỹ Richard Nixon đã bí mật liên hệ với Thủ tướng Lon Nol và Hoàng thân Sirik Matak để thăm dò ý định của họ về việc tiến tới thành lập một nhà nước Cộng hòa nhằm phục vụ lợi ích và mưu đồ từ phía Mỹ, đồng thời quyền lực của Sirik Matak tăng lên đáng kể sau khi Lon Nol trở thành Thủ tướng vào tháng 8 năm 1969. Trong thời gian Lon Nol vắng mặt vì dự lễ kỷ niệm hai mươi năm thành lập nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa vào ngày 1 tháng 10 cùng năm, Sirik Matak là người được Lon Nol chọn làm Phó Thủ tướng đảm nhiệm chức vụ Quyền Thủ tướng và chịu trách nhiệm về mặt An ninh Nội bộ, Giáo dục Quốc gia và Ban Tôn giáo Campuchia. Lợi dụng chức quyền này Sirik Matak đã gửi một thông tri tới các Bộ, các Vụ, quy định tất cả các báo cáo đều phải gửi tới Quyền Thủ tướng, không được trực tiếp gửi lên Quốc trưởng Sihanouk, người nào không tuân theo quy tắc sẽ bị "trừng phạt nặng". Suốt thời gian đương nhiệm, Sirik Matak đã tiến hành tổ chức một loạt quá trình tư hữu hóa nền kinh tế và các biện pháp bãi bỏ quy định đối lập với chính sách quốc hữu hóa trước đây của Sihanouk là nhà nước kiểm soát ngân hàng, xuất khẩu, nhập khẩu và sản xuất dược phẩm và rượu. Sirik Matak thậm chí đã đến thăm Hà Nội nhằm bí mật tìm hiểu những gì có thể làm để loại bỏ sự hiện diện của quân đội Nhân dân Việt Nam tại lãnh thổ Campuchia. Ông đã tức giận khi phát hiện các bản văn kiện có chữ ký của Sihanouk đồng ý thành lập các căn cứ mật cho phía Bắc Việt và vận chuyển vũ khí cùng khí tài của họ thông qua các cảng ở Campuchia. Ngày 12 tháng 3 năm 1970, khi Sihanouk đang thực hiện chuyến công du nước ngoài tại Bắc kinh, Sirik Matak lập tức hủy bỏ thỏa thuận thương mại của Sihanouk và Lon Nol hạ lệnh yêu cầu quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam phải rời khỏi Campuchia vào lúc bình minh ngày 15 tháng 3 (thời hạn được thông qua mà không có bất kỳ phản ứng nào từ phía Việt Nam). Vào ngày 18 tháng 3, Sirik Matak hỗ trợ Lon Nol tổ chức một cuộc bỏ phiếu ở Quốc hội quyết định bãi miễn chức vụ Nguyên thủ quốc gia của Sihanouk. Lý do được đưa ra bởi một loạt vụ bạo động chống chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thông qua các cuộc đập phá đại sứ quán Bắc Việt và Cộng hòa Miền Nam Việt Nam có khả năng được sự khuyến khích của Thủ tướng và Phó Thủ tướng chính phủ Lon Nol. Các phương tiện truyền thông nước ngoài đều cho rằng Sirik Matak, Phó Thủ tướng trong chính phủ Lon Nol mới thực sự là lực lượng tổ chức đằng sau cuộc đảo chính; họ tuyên bố đến phút cuối cũng đã thuyết phục Lon Nol, Sirik Matak cho chạy một cuộn băng ghi âm cuộc họp báo từ Paris, trong đó Sihanouk dọa sẽ xử lý cả hai khi ông trở về Phnom Penh. Thậm chí một số nguồn tin còn cho biết Sirik Matak còn dùng súng dọa bắn để buộc Lon Nol cam kết lật đổ Sihanouk.

Về vấn đề này, nhà báo Alman sau đó mới tiết lộ rằng ông đã được "nhiều nhân vật cấp cao ở Phnompenh cho biết, từ sáu tháng trước khi xảy ra vụ đảo chính gồm Lon Nol, Sirik Matak và nhiều quan chức cấp cao trong Bộ Tổng tham mưu và trong Quốc hội âm mưu lật đổ Sihanouk bằng vũ lực và nếu cần sẽ ám sát cả Sihanouk". Sihanouk cũng cho rằng người anh họ của ông mới là lực lượng chủ yếu đứng đằng sau cuộc đảo chính, tuyên bố chính Sirik Matak (được CIA hỗ trợ và có liên hệ với đối thủ lâu dài của Sihanouk là Sơn Ngọc Thành) đã đề xuất kế hoạch đảo chính với Lon Nol ngay từ đầu năm 1969. Sự nghi ngờ của Sihanouk dường như bắt nguồn từ thực tế: Prom Thos, Bộ trưởng Thương mại trong chính phủ Lon Nol về sau đã kể lại với nhà sử học Ben Kiernan là vào khoảng tháng 3 năm 1969, Sirik Matak trong một cuộc tranh luận cho rằng nên ám sát Sihanouk, Lon Nol từ chối kế hoạch giống như một vụ "phạm tội điên rồ".

Với việc công bố thành lập nước Cộng hòa Khmer ngay sau cuộc đảo chính, Sirik Matak đã từ bỏ danh hiệu hoàng gia, mặc dù ông dự kiến ban đầu bí mật đưa người con trai riêng của ông hoặc một thành viên khác của gia tộc Sisowath, có thể là Hoàng thân Sisowath Duongchivin lên nối ngôi vua.

Thời Cộng hòa Khmer
Trong những năm đầu tiên của nước Cộng hòa, Lon Nol được bầu làm Tổng thống đầu tiên thế nhưng sức khỏe của ông vốn dĩ lại có vấn đề thế nên Phó Thủ tướng Sirik Matak lại giữ vai trò nổi bật nhất trong chính phủ. Là người thích công khai trong diện mạo của một quân nhân, Sirik Matak thường xuất hiện trong bộ đồng phục trọn vẹn theo cấp bậc thiếu tướng và mang theo một cây gậy chỉ huy. Trong khi đó, Lon Nol lại đặc biệt phổ biến trong giới sinh viên, học sinh chống Sihanouk ở các thành phố của Campuchia, Sirik Matak nhận được sự ủng hộ của tầng lớp thượng lưu ở các đô thị Tây hóa và giới nông dân Campuchia thì ra sức ủng hộ Sihanouk với số lượng áp đảo. Ngoài ra, ông chỉ giành được rất ít sự ủng hộ trong lực lượng chính trị Campuchia. Từ năm 1971 trở đi, quyền lực của Sirik Matak dần dần suy yếu bởi người em Lon Nol là Lon Non, chán nản vì một loạt các cuộc biểu tình về sau chống lại ông do phe đối lập tổ chức, Sirik Matak chính thức từ chức vào năm 1972. Bất chấp áp lực từ phía Mỹ, thế lực ủng hộ mạnh mẽ cho Sirik Matak, Lon Nol vẫn buộc phải quản thúc ông tại nhà một cách nghiêm ngặt và ông trở thành một người chỉ trích lớn tiếng của chế độ Cộng hòa Khmer.

Đến tháng 4 năm 1973, Lon Nol bị buộc phải cách chức Lon Non và đình chỉ hoạt động của Quốc hội, tự bổ nhiệm một "Hội đồng Chính trị Tối cao" bao gồm chính ông, Sirik Matak, Cheng Heng và In Tam. Tuy nhiên, theo ý kiến cá nhân thì Sirik Matak nói rằng trong trường hợp này khá thích hợp để cho phép Sihanouk trở lại, do mức độ ủng hộ ông khá cao, đã nêu rõ "nếu người dân muốn hắn ta, tôi sẽ chấp nhận". Khi được thông báo về điều này, Sihanouk tức giận gọi Sirik Matak là:

Phnom Penh thất thủ
Quân đội Cộng sản Khmer Đỏ được sự hỗ trợ đắc lực của Bắc Việt đã bắt đầu gia tăng mạnh sức tiến công và xâm chiếm từng tỉnh một trong lãnh thổ Campuchia từ năm 1974. Ít lâu sau, họ tung toàn quân bao vây một phần thủ đô Phnom Penh vào ngày 1 tháng 1 năm 1975. Trước tình hình chiến sự ngày càng bất lợi cộng thêm nỗi lo sợ thảm sát nên vào ngày 1 tháng 4 năm 1975, Tổng thống Lon Nol đệ đơn từ chức và bỏ trốn ra nước ngoài sống lưu vong tại Hawaii, Khmer Đỏ sau khi chuẩn bị bao vây toàn bộ thủ đô liền công bố một bản danh sách tử hình những kẻ phản bội với cái tên Lon Nol đứng đầu danh sách.

Ngày 12 tháng 4 năm 1975, khi toàn quân Khmer Đỏ đang trên đường tiến vào Phnom Penh thì viên Đại sứ Mỹ tại Campuchia là ông John Gunther Dean đã yêu cầu Sirik Matak và các quan chức cấp cao của chính phủ Cộng hòa Khmer nên di tản ngay lập tức, vì ở lại thì sẽ bị Khmer Đỏ sát hại, thế nhưng Sirik Matak, Long Boret và Lon Non cùng một số thành viên trong nội các Lon Nol đều nhất quyết từ chối mặc dù tên của Boret và ông nằm trong danh sách tử hình "bảy kẻ phản bội" mà Khmer Đỏ công bố sẽ xử tử nếu bắt được. Chính Sirik Matak đích thân viết một lá thư gửi cho viên Đại sứ như sau:

Bức thư được sao chép và thêm vào trong cuốn sách Autrefois, Maison Privée.

Không lâu sau khi chính phủ Lon Nol tuyên bố chính thức đầu hàng Khmer Đỏ vào ngày 17 tháng 4 năm 1975, Sirik Matak đã đến tị nạn tại Khách sạn Le Phnom, nơi Hội Chữ thập đỏ quốc tế cố gắng tạo ra một khu vực an toàn. Ông bị từ chối ngay vì Hội Chữ thập đỏ đã biết được tên ông nằm trong danh sách tử hình "Bảy Kẻ Phản Bội". Bên ngoài khách sạn, Sirik Matak đã nói chuyện với các phóng viên và phân phát bản sao của bức thư mà ông gửi cho Đại sứ Dean. Bizot thông báo rằng Sirik Matak đã tìm cách xin tị nạn chính trị tại Đại sứ quán Pháp, Khmer Đỏ đe dọa sẽ xông vào bên trong Đại sứ quán và giết chết bất kỳ người nào kháng cự bằng vũ lực nếu họ không tự nguyện tuân theo yêu cầu của chúng. Theo như Phó lãnh sự quán Pháp Jean Dyrac và nhà báo Jon Swain, Bizot nhận trách nhiệm thông báo cho Sirik Matak biết là ông đã được bàn giao cho Khmer Đỏ. Sirik Matak cùng một vài quan chức còn lại đi cùng ông đều bị Khmer Đỏ sát hại vào ngày 21 tháng 4 năm 1975, hưởng thọ 61 tuổi.

Các chi tiết chính xác về cái chết của ông vẫn còn mơ hồ, thế nhưng Sihanouk nhận được bản báo cáo xác nhận rằng Sirik Matak cùng với Boret Long đã bị đội hành quyết sát hại ngay tức khắc tại Trung tâm Thể thao Cercle Sportif ở Phnom Penh vào ngày 21 tháng 4, một bản báo cáo khác nói rõ ông bị chặt đầu. Tuy nhiên, theo như Henry Kissinger và những người khác đã lưu ý trong một bản báo cáo cho rằng Sirik Matak bị bắn vào bụng và bỏ mặc mà không được cứu chữa cho đến khi chết trong vòng ba ngày.

Tổng cộng có 150 người trong chính phủ Cộng hòa Khmer đã di tản theo người Mỹ. Còn lại toàn bộ đều bị giết hết. Riêng gia đình Sisowath Sirik Matak, từ con cháu đến các người giúp việc trong nhà ông đều bị Khmer Đỏ sát hại.

Gia đình
Sirik Matak kết hôn với công chúa Norodom Kethneari, có một người con trai là Hoàng thân Sisowath Sirirath (sinh năm 1946 và vẫn sống cho đến nay) là một trong những nhà lãnh đạo của đảng chính trị bảo hoàng FUNCINPEC.

Trích dẫn
Tôi biết thái độ của người Mỹ là không muốn can thiệp vào công việc nội bộ của chúng tôi. Nhưng nếu Hoa Kỳ cứ tiếp tục ủng hộ theo kiểu một chế độ thì chúng tôi sẽ rơi vào tay Cộng sản. Ngài giúp một người dân muốn sống tự do. Nhưng khi ngài ủng hộ một chế độ không được lòng dân là ngài đã giúp Cộng sản.
Con người sinh ra rồi sẽ chết. Tôi không đi đâu cả. Tôi sẽ ở lại đây và đương đầu với mọi chuyện xảy ra. Họ có thể bắt tôi. Nhưng nếu họ giết tôi thì chuyện gì sẽ xảy ra? Tôi quyết ở lại vì đất nước.
Tôi không ngờ rằng ngài sẽ lãnh đạo đất nước của chúng ta một cách vững chắc tiến đến bên bờ thảm họa. Mọi thứ sẽ ngừng lại tất cả từ số mệnh của ngài, chúng sẽ kết thúc bởi sự sụp đổ và bầu trời sẽ rơi xuống trên đầu ngài, kẻ bù nhìn trước đây sẽ chôn vùi Campuchia cùng với nhà độc tài của nó, tôi không muốn mượn cái tên của tôi cho cái đất nước đáng sợ này của ngài: tôi từ chức.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Before the Holocaust: The Coup
The End of Cambodia: The Beginning of a Nightmare

Sinh năm 1914
Mất năm 1975
Cộng hòa Khmer
Hoàng thân Campuchia
Hoàng thân bị xử tử
Chính khách bị xử tử
Người Campuchia chống Cộng
Nhân vật bị Khmer Đỏ xử tử
Nhân vật Campuchia bị xử tử
Công sứ chính phủ Campuchia
Nạn nhân tội diệt chủng người Campuchia
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam


title: In Tam

text:
In Tam (1916 – 2006) là chính trị gia và cựu Thủ tướng Campuchia từ ngày 6 tháng 5 đến ngày 9 tháng 12 năm 1973.

Tiểu sử

Thuở ban đầu
In Tam sinh ngày 22 tháng 9 năm 1916 tại làng Prek Kak huyện Stung Treng, tỉnh Kampong Cham phía đông Campuchia. Lúc nhỏ ông theo học tiếng Pali tại chùa Stung Treng vào năm 1928–1929 trước khi vào học tại Trường Trung học Sisowath. Năm 1942, ông chính thức nhập học Trường Công chính Campuchia. Sau khi tốt nghiệp thì kết hôn với Neang In Tat vào năm 1943, tháng 7 cùng năm ra làm một viên chức nhỏ tại Prey Veng, Siem Reap, Kompong Cham và vùng Tây Nguyên. Từ năm 1953 đến 1954, ông làm thanh tra viên trong lực lượng dân quân tỉnh Kompong Cham. Khoảng thời gian năm 1956–1958, ông được mời làm giám đốc Trường Đào tạo Cán bộ Quân quản tỉnh Kampong Chhnang. cuối cùng ông được thăng lên cấp hàm Đại tướng và giữ chức thống đốc tỉnh Takeo năm 1958-1964. Giai đoạn năm 1959–1962, Tam chuyển sang làm giám đốc Học viện Cảnh sát Hoàng gia Campuchia.

Sự nghiệp chính trị
Suốt thập niên 1960, Tam bắt đầu tham gia vào sự nghiệp chính trị thông qua nhiều chức vụ trọng yếu trong chính phủ Sangkum của Hoàng thân Norodom Sihanouk, đáng chú ý nhất là Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Tôn giáo từ ngày 26 tháng 12 năm 1964 đến ngày 24 tháng 10 năm 1966. Vào năm 1967, Hoàng thân Norodom Sihanouk bổ nhiệm ông làm thống đốc tỉnh Battambang với nhiệm vụ duy trì trật tự trị an sau khi bùng phát cuộc nổi dậy của nông dân Samlaut. Sau gần một năm đương nhiệm, ông được đề bạt làm Bộ trưởng Nông nghiệp trong văn phòng nội các Penn Nouth vào năm 1968. Năm 1969, Tam đứng ra tổ chức cuộc bầu cử nhằm thay thế Hu Nim, thành viên tổ chức du kích cánh tả Khmer Đỏ được bầu vào Chrey Viên, thuộc tỉnh Kompong Cham.

In Tam có liên quan đến vụ bắt giữ cháu trai mình là Preap In, người bị cáo buộc tham gia vào Khmer Serei, một tổ chức du kích cánh hữu chống lại Sihanouk, Preap In bị đưa ra xử tử. Bất chấp lòng trung thành của ông với Sihanouk, In Tam là một trong những nhân vật chính đằng sau chỉ đạo cuộc đảo chính Campuchia vào ngày 18 tháng 3 năm 1970, với cuộc bỏ phiếu luận tội nhằm tước đoạt quyền lực của Sihanouk. Trong vai trò là Chủ tịch Quốc hội thay thế Cheng Heng, đích thân In Tam tuyên bố thành lập nước Cộng hòa Khmer vào tháng 10 năm 1970.

Sau năm 1970, Tam bắt đầu xung đột với nhà lãnh đạo của cuộc đảo chính là Lon Nol. Hành động sau cùng vào tháng 10 năm 1971 của Lon Nol nhằm tước đi quyền lập pháp của Quốc hội, viện dẫn tình trạng khẩn cấp quốc gia đang tăng dần trong cuộc nội chiến Campuchia, đã gây ra làn sóng phản đối và kháng nghị của Tam và 400 nhà sư.

Ngày 4 tháng 6 năm 1972, Tam chuẩn bị chạy đua trong cuộc bầu cử Tổng thống nhằm chống lại phe cánh Lon Nol và Keo An. Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ đưa ra bản báo cáo cho rằng Tam là một trong số chính trị gia Campuchia đầy kinh nghiệm và am hiểu chính trị nhất vào thời điểm đó, với danh tiếng xứng đáng cho tính liêm khiết cùng lối sống khiêm tốn của ông. In Tam xếp vị trí thứ hai sau Lon Nol và chỉ nhận được 24% số phiếu bầu: nhiều người tin rằng nếu cuộc bầu cử được tiến hành ngay thẳng thì trên thực tế Tam đã giành chiến thắng hoàn toàn, dù cuộc vận động tranh cử vẫn được kiểm soát để giành chiến thắng tại thủ đô Phnom Penh. Cùng với Đảng Cộng hòa của hoàng thân Sisowath Sirik Matak, Đảng Dân chủ của Tam đã từ chối ra tranh cử vào cuộc bầu cử Quốc hội một năm sau đó để phản đối các điều lệ mà họ đã thấy sự thiên vị dành cho Đảng Xã hội - Cộng hòa của Lon Nol và người em trai là Lon Non.

Từ năm 1971 đến 1972, Tam giữ chức Phó Thủ tướng đầu tiên của nước Cộng hòa Khmer. Năm 1973, ông được bầu làm Thủ tướng chính phủ Lon Nol trong vòng 7 tháng ngắn ngủi, suốt thời gian đương nhiệm, ông đã đưa ra một loạt chương trình được thiết kế để khuyến khích cán bộ cộng sản ly khai đảng theo về phe chính phủ. Ít lâu sau, ông từ chức lui về sống cùng với gia đình và những người ủng hộ tại đồn điền của mình ở Poipet, Banteay Mean Chey. Long Boret lên kế nhiệm chức Thủ tướng thay Tam.

Ngày 5 tháng 2 năm 1975, Norodom Sihanouk và lực lượng du kích Khmer Đỏ cho công bố danh sách "bảy kẻ phản bội" sẽ bị xử tử gồm: Lon Nol, Sirik Matak, In Tam, Cheng Heng, Sosthenes Fernandez, Lon Non và Long Boret. Khi Khmer Đỏ nắm quyền kiểm soát Campuchia vào ngày 17 tháng 4 năm 1975, Tam kịp thời trốn sang Thái Lan và cố gắng tổ chức một cuộc nổi dậy chống lại Khmer Đỏ ở khu vực biên giới. Tuy nhiên, cuộc nổi dậy không kéo dài được lâu khi nhà chức trách Thái Lan ra lệnh trục xuất ông vào ngày 22 tháng 12 cùng năm. In Tam vội bay sang Pháp vào năm 1976, ở đây ông đứng ra thành lập Son Sann, Hiệp hội của người Khmer ở nước ngoài với mục đích ủng hộ và tài trợ cho các nhóm đấu tranh quân sự cũ của Đảng Cộng hòa chống lại chế độ Pol Pot. Đến ngày 4 tháng 10 cùng năm, ông dẫn cả gia đình cùng nhau di cư qua Mỹ tị nạn chính trị.

Lưu vong
Đầu năm 1979, sau sự sụp đổ của Khmer Đỏ, ông trở thành Tổng thư ký tạm thời của Liên đoàn Khmer Quốc dân và Norodom Sihanouk là chủ tịch. Năm 1981, ông trở thành phó chủ tịch thứ hai của Mặt trận dân tộc thống nhất vì một Campuchia độc lập, bình thường, hòa bình và hợp tác (FUNCINPEC) do Sihanouk thành lập đối lập với chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia do Việt Nam hậu thuẫn. Mệt mỏi vì những cuộc đấu đá nội bộ trong FUNCINPEC, ông xin từ chức vào ngày 31 tháng 12 năm 1983. Vào những năm đầu thập niên 1980, Tam còn nhậm chức Tổng tư lệnh cánh quân sự FUNCINPEC là MOULINAKA mà về sau gọi là Lực lượng Vũ trang Quốc gia Sihanouk (Armée Nationale Sihanoukiste) cho đến khi bị hoàng thân Norodom Ranariddh thay thế vào năm 1985. Ngoài ra, ông còn là một trong ba Bộ trưởng Quốc phòng Quốc gia của Chính phủ Liên minh Dân chủ Kampuchea.

Khoảng thời gian cư trú tại Mỹ, ông ra sức thành lập và phát triển "Khmer Atmatak", một tổ chức nhân đạo đặt trụ sở tại Mỹ, nhờ vậy mà được chính phủ Campuchia mời về nước tham gia chính trường vào năm 1989. Nhờ khéo léo thiết lập quan hệ với các nhà lãnh đạo ở Phnom Penh, Tam trở thành cố vấn cho chính phủ vào năm 1990 với công việc chính là chuẩn bị sửa đổi hiến pháp. Về sau ông lập lại Đảng Dân chủ Campuchia và thất bại trong việc giành ghế vào Quốc hội trong cuộc bầu cử năm 1993. Vào năm 1997, Tam tiến hành liên minh với Đảng Nhân dân Campuchia tạo sự thuận lợi trong cuộc bầu cử kế tiếp nhưng không mấy khả quan. Quá sức chán nản, ông lui về an dưỡng tại Mỹ cùng con cháu. Ngày 1 tháng 4 năm 2006, In Tam qua đời tại Chandler, bang Arizona thuộc miền Tây Nam nước Mỹ, hưởng thọ 89 tuổi.

Tham khảo

Sinh năm 1916
Mất năm 2006
Nhà chính trị Campuchia
Nhân vật chống Cộng Campuchia
Nhân vật sống tại Chandler, Arizona
Chính khách Đảng Dân Chủ Campuchia
Thủ tướng Campuchia
Sinh năm 1922
Người Kampong Cham
Người Khmer


title: Ngoa Lý Đóa

text:
Hoàn Nhan Tông Phụ (chữ Hán: 完颜宗辅, 1096 – 1135), tên Nữ Chân là Ngoa Lý Đóa, hoàng tử, tướng lĩnh nhà Kim. Ông là con trai thứ ba của Kim Thái Tổ A Cốt Đả, cha của Kim Thế Tông Hoàn Nhan Ung. Sau khi lên ngôi, Thế Tông đổi húy của cha mình là Tông Nghiêu (chữ Hán: 完颜宗尧), miếu hiệu là Duệ Tông.

Cuộc đời
Tông Phụ mặt mũi khôi ngô, dáng vẻ trang nghiêm; tính rộng rãi, hay giúp dỡ, chuộng thành thật. Kim Thái Tổ chinh phạt 4 phương, các con trai đều tòng quân, ông thường ở bên cạnh tham mưu.

Năm Thiên Phụ thứ 6 (1122), cùng Ô Cổ Nãi đánh dẹp dân mới hàng An Phúc Ca nổi dậy ở Hoàng Long phủ.

Năm Thiên Hội thứ 5 (1127), nhận chức Hữu phó nguyên soái, đóng quân Yên Kinh. Tháng 11, từ Hà Gian đánh 2 châu Truy, Thanh của Tống. Năm sau, phá 20 vạn quân của tướng Tống là Mã Quát ở Nhạc An, sau đó lưu đại quân ở ven Hoàng Hà, đóng đồn làm ruộng rồi về. Khi có chiếu phạt Tống, xuất quân từ Hà Bắc, hàng phục Hoạt Châu, chiếm Khai Đức, Đại Danh, bình xong Hà Bắc.

Năm thứ 8 (1130), đưa quân đến Lạc thủy, phá 6 vạn kỵ, 12 vạn bộ của tướng Tống là Trương Tuấn ở Phú Bình, hàng phục Diệu Châu, Phượng Tường phủ, hạ 2 châu Kính, Vị; đánh bại Kinh lược sứ Lưu Nghê ở Ngõa Đình, hàng phục Nguyên Châu. Tiến binh hàng phục 3 bảo Cam Tuyền, chiếm thành Bảo Xuyên; phá 2 vạn quân của Hi Hà lộ phó tổng quản nhà Tống, bắt được hơn nghìn con ngựa, nhổ 2 trại An Tây, Hi Châu đầu hàng. Chia quân đi chiêu dụ được các châu Củng, Thao, Hà, Nhạc, Tây Ninh, Lan, Khuếch, Tích Thạch; các thành, trại cùng trấn, bảo Định Viễn, Hòa Chánh, Cam Dục, Ninh Thao, An Lũng và hơn 40 doanh, bộ Phiên, Hán. Bình xong 5 lộ Thiểm Tây, phái Tát Li Hát chia 6000 quân trú phòng ở nơi xung yếu.

Cái chết
Sau khi ban sư, cùng Tông Hàn ủng lập Hoàn Nhan Đản làm Am Ban Bột Cực Liệt. Năm thứ 12 (1134), làm Tả phó nguyên soái. Năm thứ 13 (1135), trên đường đến Quy Châu, hoăng, được 40 tuổi. Bồi táng Duệ Lăng, truy phong Lộ vương, thụy là Tương Mục.

Năm Hoàng Thống thứ 6 (1146) đời Kim Hi Tông, tiến Ký quốc vương. Năm Chánh Long thứ 2 (1157) đời Hải Lăng vương, truy tặng Thái sư, Thượng trụ quốc, cải phong Hứa vương. Năm Đại Định đầu tiên (1161), Thế Tông lên ngôi, truy thụy là Lập Đức Hiển Nhân Khải Thánh Quảng Vận Văn Vũ Giản Túc Hoàng Đế, miếu hiệu Duệ Tông. Năm thứ 2 (1162), cải táng ở núi Đại Phòng, hiệu là Cảnh Lăng.

Tham khảo
 Kim sử -•Thế kỉ bổ
 Vũ Văn Mậu Chiêu (Nam Tống), Đại Kim quốc chí, quyển 16

Xem thêm
 Trận Phú Bình

Chú thích

Thị tộc Hoàn Nhan
Tướng nhà Kim
Sinh năm 1096
Mất năm 1135
Hoàng tử Trung Quốc


title: Giang Yêm

text:
Giang Yêm (江淹, 444-505) tự là Văn Thông người Khảo Thành là một vị quan dưới triều nhà Lương thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc và là một nhà văn tài năng đương thời. Sự nghiệp văn chương của ông được đúc kết thành một câu thành ngữ: "Giang Lang tài tận" chỉ về tài năng sớm nở rộ nhưng cũng chóng thui chột.

Câu chuyện
Giang Yêm từ hồi còn trẻ xuất thân có gia cảnh bần hàn, đến tiền mua giấy bút cũng không có nhưng rất ham học, sáng tác thơ văn đều rất sắc sảo và trở thành nhà văn nổi tiếng đương thời. Đến tuổi trung niên ông được làm quan và làm đến chức Quang Lộc đại phu.

Nhưng về sau, do tuổi tác nên tài viết lách của ông cũng dần dần suy giảm. Trước đây, mỗi khi ông viết gì thì nếp nghĩ cứ ào ạt như sóng cuộn triều dâng, tay bút như có thần khí viết ra những câu cú hay tuyệt vời. Lúc già, lời thơ của ông thật nhạt nhẽo. Mỗi khi cầm bút lên là phải nghĩ ngợi đến nửa ngày mà cũng chẳng viết được chữ nào. Thỉnh thoảng viết được một hai câu thì lời lẽ cũng rất khô khan, cứng nhắc, chẳng có câu nào ra hồn cả.

Tương truyền một đêm ông nằm ngủ và mơ thấy một người tự xưng là Quách Phác, bảo với ông rằng:

Nghe Quách Phác nói thế, Giang Yên liền thò tay vào trong người để tìm, quả nhiên thấy chiếc bút và trả lại cho Quách Phác. Kể từ đó về sau, thơ văn do Giang Yêm viết ra không còn bay bướm, thơ mộng như trước nữa.

Cũng có câu chuyện khác kể rằng, có một lần Giang Yêm đến neo thuyền bên bờ sông gần chùa Thuyền Linh, đêm nằm mơ thấy một người tự xưng là Trương Cảnh Dương đến xin ông một dải lụa, ông liền đưa mấy mảnh lụa cho ông ta. Nên từ đó văn chương của ông không còn tuyệt vời như trước nữa.

Từ câu chuyện này, người đời sau đã sáng tác ra câu thành ngữ: "Giang Lang tài tận".

Nhận định
Từ câu chuyện mộng mị mang sắc thái truyền thuyết và duy tâm nhưng nhiều nhà nghiên cứu cho rằng có thể thấy sau khi làm quan, Giang Yêm ngày càng xa rời quần chúng, khi không còn gắn bó với cuộc sống đời thường, lơ là học tập đó là nguyên nhân chủ yếu khiến hình tượng của ông ngày càng mờ nhạt trên văn đàn. Và vì quá say sưa trong ánh hào quang mà quên mất học hành để phấn đấu cao hơn. Và có khuyến cáo rằng để khỏi rơi vào cảnh ngộ của Giang Yêm thì cần phải học hành suốt đời.

Hiện nay, người ta vẫn thường dùng câu thành ngữ: " Giang lang tài tận" để ví với cảm hứng sáng tác văn thơ đã thoái giảm.

Tham khảo

 Nam sử, quyển 49, Giang Yêm truyện (chủ biên Lý Đại Sư)
 Mưu sự tại nhân, Tạ Ngọc Ái (biên soạn), Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, Hà Nội, năm 2011, trang 12, 33, 34
 Giang Lang tài tận

Người Hà Nam (Trung Quốc)
Nhà Lương
Sinh năm 444
Mất năm 505


title: Co nguyên sinh

text:
Co nguyên sinh là một quá trình diễn ra trong tế bào thực vật, trong đó tế bào chất bị co rút lại và tách khỏi thành tế bào thông qua quá trình thẩm thấu. Quá trình ngược lại của co nguyên sinh, là phản co nguyên sinh, xảy ra khi tế bào ở trong môi trường nhược trương, tức áp suất thẩm thấu của môi trường ngoài thấp hơn bên trong tế bào và điều này khiến nước thấm từ ngoài vào trong tế bào. Thông qua việc quan sát sự co và phản co nguyên sinh thì có thể xác định được tính ưu trương hay nhược trương của tế bào của môi trường tế bào cũng như mức độ dung môi thẩm thấu qua màng tế bào.

Sự trương nước

Một tế bào thực vật trong dung dịch nhược trương sẽ hấp thu nước từ môi trường ngoài thông qua quá trình nội thẩm, vì vậy thể tích nước trong tế bào sẽ tăng lên và gây ra sự tăng áp suất, khiến tế bào chất của tế bào ép vào vách tế bào, tạo thành một trạng thái gọi là trương nước. Sự trương nước khiến các tế bào ép chặt lẫn nhau và đây là cơ chế chính giúp giữ cho cấu trúc cho các mô không phải gỗ được bền vững. Ở đây, phần vách tế bào bao bọc bên ngoài sẽ ngăn chặn sự hấp thu thêm nước của nó, khiến tế bào không thể phình to thêm nữa và sức căng tế bào không vượt quá một giá trị nhất định (gọi là sức căng tối đa) – điều này sẽ giúp tế bào không bị vỡ tung do căng phồng quá nhiều. Điều này cũng là lý do khiến cho thực vật có thể đứng thẳng mà không bị đổ do chính sức nặng của nó. Đó cũng là lý do khiến cây sẽ mọc thẳng và cao nếu được tưới nước đầy đủ.

Nếu một tế bào thực vật được đặt trong dung dịch ưu trương, nó sẽ bị mất nước ra môi trường ngoài và áp suất trương nước của nó cũng sẽ sụt giảm, dẫn đến trạng thái mềm nhũn của tế bào. Thực vật với tế bào trong tình trạng như vậy sẽ trở nên héo rũ. Nếu quá trình mất nước tiếp tục thì co nguyên sinh sẽ xảy ra: áp suất trương nước tiếp tục giảm cho đến khi chất nguyên sinh của tế bào tách rời khỏi vách tế bào, tạo ra những khoảng không giữa vách tế bào với màng tế bào. Cuối cùng, đến cả vách tế bào cũng sụp đổ, gây ra hiện tượng tóp bào (cytorrhysis). Thật ra, thực vật có dự phòng sẵn vài biện pháp để ngăn ngừa sự mất nước cũng như hấp thu quá trớn, tuy nhiên quá trình co nguyên sinh hoàn toàn có thể bị đảo ngược nếu tế bào được đặt vào một môi trường nhược trương. Lỗ khí trong các lá cây cũng đóng vai trò tích cực trong việc điều chỉnh lượng nước thất thoát không vượt quá mức cho phép, và lớp sáp trên bề mặt lá cũng có tác dụng chống mất nước hiệu quả.

Ở tế bào động vật, việc mất nước như vậy gây ra hiện tượng co nguyên sinh răng cưa: phần chất lỏng bên trong tế bào sẽ thất thoát ra ngoài qua quá trình khuếch tán, cấu trúc tế bào sụp đổ và tế bào co dúm lại, hình thành các bề mặt nhăn nheo lồi lõm như bề mặt hình răng cưa.

Co nguyên sinh chỉ xảy ra trong những điều kiện cực kì khắc nghiệt - nói đúng ra nó rất hiếm khi xảy ra trong tự nhiên. Việc co nguyên sinh được tiến hành theo phương pháp nhân tạo trong phòng thí nghiệm bằng cách đặt tế bào trong một dung dịch ưu trương (có nồng độ muối hay đường cao) để gây ra tình trạng thấm lọc ra ngoài của tế bào. Đối tượng thí nghiệm thường là các thực vật thuộc chi Elodea hay các tế bào biểu bì hành tây vì nguyên sinh chất của chúng có màu sắc và điều này giúp hiện tượng co nguyên sinh có thể được nhìn thấy rõ mà không cần phải nhuộm tế bào.

Có hai dạng co nguyên sinh nếu xét theo bề mặt khoảng không giữa màng tế bào và vách tế bào, đó là co nguyên sinh lồi và co nguyên sinh lõm. Co nguyên sinh lõm thường có thể bị đảo ngược nếu như tế bào được đặt trở lại trong môi trường nhược trương, còn đối với co nguyên sinh lồi thì chuyện này là không thể - nguyên do là khi ở trong tình trạng co nguyên sinh lồi thì tế bào đã co rút vì mất nước quá lâu và vì vậy phục hồi là chuyện không thể.

Xem thêm
Co răng cưa
Tiêu tế bào, hiện tượng tế bào bị vỡ do căng phồng quá nhiều.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Hình ảnh về co nguyên sinh của thực vật chi Elodea và tế bào vỏ hành tây.
 Héo rũ và co nguyên sinh.

Plant physiology
Membrane biology
Sinh lý học thực vật


title: Cuộc viễn chinh Jackson

text:
Cuộc viễn chinh Jackson diễn ra sau khi thành phố Vicksburg, Mississippi đầu hàng quân miền Bắc vào tháng 7 năm 1863. Quân đội miền Bắc dưới quyền Thiếu tướng William T. Sherman tổ chức một cuộc viễn chinh nhằm tiêu diệt những nỗ lực giải vây Vicksburg của Tướng Joseph E. Johnston.

Bối cảnh lịch sử
Giữa Chiến dịch Vicksburg, có Trận Jackson vào ngày 14 tháng 5 năm 1863, trong đó Binh đoàn Tennessee dưới sự chỉ huy của Thiếu tướng Ulysses S. Grant chiếm được thủ phủ của thành phố Jackson, Mississippi, nhưng sau đó quân miền Bắc lại bỏ Jackson để mà Tây tiến về thành phố Vicksburg. Trong cuộc vây hãm Vicksburg, Tướng miền Nam là Joseph E. Johnston tập kết quân đội tại Jackson, nhằm giải nguy cho lực lượng đồn binh đang nguy khốn dưới quyền Trung tướng John C. Pemberton. Johnston cẩn thận kéo 3 vạn binh lính về phía sau quân đội của Grant đang công hãm Vicksburg. Thấy vậy, Grant bèn ra lệnh cho Sherman mang quân đến đối phó với mối hiểm họa từ Johnston.

Cuộc viễn chinh bắt đầu
Vào ngày 1 tháng 7 năm 1863, quân lực của Johnston đóng cứ dọc theo sông Big Black. Sherman quyết tâm dùng Quân đoàn IX để phá dỡ sự đe dọa của Johnston. Vào ngày 5 tháng 7 năm 1863, một ngày sau khi quân miền Nam tại Vicksburg chính thức đầu hàng, Sherman đã dễ dàng đem binh đi đánh Johnston. Johnston vội vã triệt binh qua các chiến địa sông Big Black và hồi Champion trước sự truy đuổi của Sherman. Sherman thống lĩnh Quân đoàn IX, Quân đoàn XV, Quân đoàn XIII, và một chi đội của Quân đoàn XVI.

Cuộc vây hãm Jackson
Vào ngày 10 tháng 7 năm 1863, Quân đội Liên bang miền Bắc lập căn cứ xung quanh Jackson.  Cuộc giao chiến ác liệt nhấ diễn ra vào ngày 11 tháng 7 năm 1863, khi ấy quân miền Bắc tấn công không nổi quân miền Nam. Trong đợt giao tranh này, Chuẩn tướng miền Bắc là Jacob G. Lauman ban lệnh cho một Lữ đoàn dưới quyền Đại tá Isaac C. Pugh tiến công các chiến lũy của quân miền Nam do Lữ đoàn của Chuẩn tướng. Daniel W. Adams chiếm cứ. Kết quả là Lauman bị huyền chức do không thể thực hiện chặt chẽ các quân lệnh của Thiếu tướng E.O.C. Ord - cấp trên của ông, dẫn tới tổn hại nặng nề. Thay vì mạo hiểm chịu rơi vào bẫy của quân miền Bắc, Johnston quyết tâm rời bỏ thủ phủ của Vicksburg và rút binh vào ngày 16 tháng 7 năm 1863. Đến ngày hôm sau, đoàn quân của Sherman tiến vào chiếm giữ thành phố.

Cuộc chiếm đóng thành phố Vicksburg đã chấm dứt hoàn toàn mối hiểm họa cuối cùng nhằm vào Vicksburg.

Đọc thêm
 Gue, Benjamin F. Vol. 4. Iowa Biography, 1903.
 Korn, Jerry, and the Editors of Time-Life Books. War on the Mississippi: Grant's Vicksburg Campaign. Alexandria, VA: Time-Life Books, 1985. ISBN 0-8094-4744-4.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Map of Union and Confederate works around Jackson, Plate 37
 Map of Lauman's attack

Các trận đánh trong Nội chiến Hoa Kỳ
Mississippi trong Nội chiến Hoa Kỳ
Hạt Hinds, Mississippi
Xung đột 1863
Mississippi 1863
Chiến dịch Vicksburg
Xung đột năm 1863