title: Đa Đạc

text:
Đa Đạc (; ; 2 tháng 4 năm 1614 – 29 tháng 4 năm 1649) là một trong 12 Thiết mạo tử vương và một tướng lĩnh trong thời kỳ đầu nhà Thanh. Ông có tước hiệu là "Hòa Thạc Dự Thân vương" (和碩豫親王) vì vậy còn được xưng là Dự vương.

Thân thế
Đa Đạc sinh vào giờ Tuất, ngày 2 tháng 4 (âm lịch) năm Minh Vạn Lịch thứ 42 (1614), là con trai thứ 15 của Nỗ Nhĩ Cáp Xích – vị vua mở đầu cho triều Thanh, mẹ ruột của ông là A Ba Hợi. "Đa Đạc" trong mãn ngữ nghĩa là "Thai nhi". Ông là anh em cùng mẹ với A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn. Mặc dù là hoàng tử thứ 15, nhưng tính chung trong số các Vương thời Thanh sơ, Đa Đạc đứng thứ 10 nên còn được xưng là "Thập vương" (Đa Nhĩ Cổn là Cửu vương, A Tế Cách là Bát vương).

A Ba Hợi vốn chỉ là Trắc Phúc tấn của Nỗ Nhĩ Cáp Xích, về sau được phong làm Đại Phúc tấn (tức Đại phi), rất được Nỗ Nhĩ Cáp Xích sủng ái. Mặc dù còn một người con trai út, nhưng Đa Đạc lại là đích tử nhỏ nhất, vì vậy Nỗ Nhĩ Cáp Xích rất yêu thương ông. Cuối những năm Thiên Mệnh, Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã đem hai Hoàng kỳ mà bản thân nắm giữ chia cho ba em của Đa Đạc. A Tế Cách và Đa Nhĩ Cổn chia nhau Chính Hoàng kỳ và bản thân Đa Đạc được chia một nửa Tương Hoàng kỳ dù Kỳ quyền vẫn nắm trong tay của Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Đây cũng là thời kỳ duy nhất hai Hoàng kỳ đặc biệt là Tương Hoàng kỳ – Kỳ tịch của Hoàng Đế, không nằm trong sự quản lý trực tiếp của Hoàng Đế hay Đại Hãn.

Đến khi Nỗ Nhĩ Cáp Xích qua đời, Đa Đạc theo lẽ mà thừa hưởng toàn bộ Tương Hoàng kỳ. Về sau, khi Hoàng Thái Cực lên ngôi đã lấy hai Bạch kỳ đổi với hai Hoàng kỳ, Đa Đạc chuyển thành nắm giữ Chính Bạch kỳ. Đến khi Đa Nhĩ Cổn nhiếp chính lại thực hiện hai lần đổi kỳ, lần đầu tiên đã đổi hai Bạch kỳ với nhau, Đa Đạc trở thành người nắm giữ Tương Bạch kỳ cùng với A Tế Cách, sau lần thứ hai, Đa Đạc trở thành người duy nhất nắm giữ Chính Lam kỳ và Đa Nhĩ Cổn một mình độc chiếm hai Bạch kỳ. Cũng từ đây là hậu duệ Đa Đạc đều thuộc Chính Lam kỳ.

Sự nghiệp

Thời Hoàng Thái Cực

Sơ phong Bối lặc
Năm thứ 5 (1620), tháng 9, Nỗ Nhĩ Cáp Xích tuyên bố phế truất danh vị Trữ quân của Đại Bối lặc Đại Thiện, đồng thời phong A Mẫn, Mãng Cổ Nhĩ Thái, Hoàng Thái Cực, Đức Cách Loại, Nhạc Thác, Tế Nhĩ Cáp Lãng, A Tế Cách, Đa Nhĩ Cổn và Đa Đạc làm "Hòa Thạc Ngạch chân", quản lý một bộ phận Bát kỳ, cùng nhau xử lý quốc sự. Lúc bấy giờ, Đa Đạc chỉ vừa hơn 6 tuổi, còn anh trai Đa Nhĩ Cổn cũng chỉ mới 8 tuổi, nhưng cả hai đã được xếp vào cùng với các a ca và thai cát khác, cũng từ đây mà tên của cả hai luôn xuất hiện trong hầu hết các văn kiện chính trị thời Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Vào năm 13 tuổi (1626), ông được phong làm Đa La Bối lặc, thống lĩnh Chính Bạch kỳ, bắt đầu tham dự chính sự ở bộ Lễ và bộ Binh.

Năm thứ 11 (1626), Nỗ Nhĩ Cáp Xích qua đời, Đại phi A Ba Hợi bị Tứ đại Bối lặc ép tuẫn táng theo; Đa Đạc trở thành trẻ mồ côi cả cha cả mẹ khi mới 12 tuổi.

Năm Thiên Thông thứ 2 (1628), Đa Đạc theo Hoàng Thái Cực chinh phạt các bộ lạc Đa La Đặc bộ, do có công nên được ban hiệu "Ngạch Nhĩ Khắc Sở Hỗ Nhĩ" (額爾克楚虎爾). Năm sau, ông lại theo Hoàng Thái Cực phạt Minh, theo Long Tĩnh quan (nay thuộc Hà Bắc) tiến vào biên cảnh của Minh triều. Vừa vặn gặp được đại quân của Đa Nhĩ Cổn và Mãng Cổ Nhĩ Thái, đánh chiếm Tuân Hoá, áp sát kinh sư Bắc Kinh. Trận Quảng Cừ môn, Đa Đạc vì nhỏ tuổi mà bị lưu lại phía sau, hạ gục bại binh của nhà Minh. Quân đội đến Kế Châu lại đánh bại viện binh của quân Minh.

Năm thứ 5 (1631), ông tham gia vây khốn quân Minh trong chiến dịch Đại Lăng Hà. Quân Minh đóng quân tại Tiểu Lăng Hà, Hoàng Thái Cực suất 2 trăm kỵ binh tấn công, quân Minh bỏ chạy. Ông đem quân đuổi theo, nhưng để mất thăng bằng và bị ngã ngựa, suýt bỏ mạng ở ngoài thành Cẩm Châu.

Năm thứ 6 (1632), ông lại theo Hoàng Thái Cực chinh phạt Sát Cáp Nhĩ, thống lĩnh quân cánh phải, bắt được hơn 1000 người.

Năm thứ 7 (1633), Hoàng Thái Cực trưng cầu ý kiến của các đại thần về việc đánh Minh triều, Triều Tiên, Sát Cáp Nhĩ, nên đánh địa phương nào trước. Đa Đạc nói:

Năm thứ 8 (1634), Đa Đạc theo Hoàng Thái Cực tiến công chiếm đóng Tuyên Phủ (nay thuộc Trương Gia Khẩu, Hà Bắc), cùng Ba Nhan Châu Nhĩ Khắc (巴颜珠尔克) tiến nhập biên cảnh. Bái kiến Hoàng Thái Cực tại Ứng Châu (nay thuộc Ứng huyện, Sóc Châu, Sơn Tây), lại tiến đánh Sóc Châu, qua Ngũ Đài Sơn trở về. Một lần nữa đánh bại quân Minh ở Đại Đồng.

Năm thứ 9 (1635), Hoàng Thái Cực phái chư Bối lặc tấn công Minh triều, tuần hành Sơn Tây, mệnh Đa Đạc suất quân đội vào Ninh, Cẩm tấn công quân Minh. Đây là lần đầu tiên ông được làm thống lĩnh. Đa Đạc theo Quảng Ninh (nay thuộc thành phố Bắc Trấn, tỉnh Liêu Ninh) tiến vào, lại phái Cố Sơn Ngạch Chân A Sơn (阿山), Thạch Đình Trụ (石廷柱) suất 400 binh lính đi tiên phong. Tổ Đại Thọ hợp Cẩm Châu, Tùng Sơn, hơn 3500 binh lính, đóng tại phía tây Đại Lăng Hà, Đa Đạc suất sở bộ nhanh chóng công kích, quân đội của Tổ Đại Thọ tan tác. Ông sai người chia đường truy kích, tới Cẩm Châu, Tùng Sơn, trảm hoạch nhân số không cách nào tính toán được. Hôm sau, hồi quân về Quảng Ninh, Hoàng Thái Cực ra ngoài 5 dặm nghênh đón, thưởng ngựa tốt 5 con, khôi giáp 5 bức. Hoàng Thái Cực nói rằng:

Phong Dự Quận vương
nhỏ|Chân dung Dự Thân vương Đa Đạc
Năm Sùng Đức nguyên niên (1636), Đa Đạc được phong làm "Hòa Thạc Dự Thân vương", chưởng quản Lễ bộ, theo Hoàng Thái Cực thảo phạt Triều Tiên, lĩnh 1000 binh Kế Cát Bố Thập Hiền từ Sa Hà Bảo đánh đến Triều Tiên đô thành Hán Dương (nay là Seoul, Hàn Quốc). Đa Đạc đánh bại quân Triều Tiên ở Nam Hán Sơn Thành (南漢山城, 남한산성), thu được hơn 1000 chiến mã.

Năm thứ 3 (1638), Hoàng Thái Cực sai Đại Tướng quân Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn, Khắc Cần Quận vương Nhạc Lạc chia làm 2 đường đánh quân Minh, lại phái Trịnh Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng Dự Thân vương Đa Đạc tại Ninh, Cẩm phối hợp tác chiến, kiềm chế quân Minh ở quan ngoại. Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn là chủ lực, trước xuất phát, Hoàng Thái Cực đích thân đưa tiễn, Đa Đạc lấy cớ tị đậu từ chối, mà không cùng tiễn đưa. Hoàng Thái Cực cực kì phẫn nộ.

Tháng 11, phạt Cẩm Châu, Đa Đạc từ biên giới Mông Cổ Trát Cổn Bác Luân suất binh của Ba Nha Lạt cùng Thổ Mặc Đặc nhập biên cảnh nhà Minh, đánh hạ Đại Hưng Bảo (大兴堡), bắt giữ tù binh, lại bắt được gián điệp của quân Minh. Ông phụng chiếu cùng Trịnh Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng hội quân. Trên đường, tướng quân nhà Minh là Tổ Đại Thọ suất bộ tập kích đường lui của ông, làm quân Thanh tổn thất 9 người, mất 30 con ngựa. Ông vừa chiến vừa chạy, suốt đêm chạy đến nơi đóng quân của Tế Nhĩ Cáp Lãng. Hoàng Thái Cực thống lĩnh quân đến, địch không dám ra.

Năm thứ 4 (1639), tháng 5, tông thất vương công đại thần tại Sùng Chính điện cùng nghị tội Đa Đạc, đoạt một phần ba ngưu lục Chính Bạch Kỳ của ông giao cho Đa Nhĩ Cổn. Đa Đạc bị giáng làm "Đa La Bối lặc", phạt tiền 1 vạn, được quản nhiếp Binh bộ, nhưng không có quyền quyết định những sự việc trọng đại, cũng không thể hỏi đến chính vụ thẩm tra xử lý hằng ngày. Tháng 10, phạt Ninh Viễn, ông trảm được Tổng binh Kim Quốc Phượng.

Năm thứ 5 (1640), tháng 3, ông cùng Trịnh Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng suất quân đội chỉnh đốn thành Nghĩa Châu, trú binh đồn điền, lại tập kích quấy nhiễu quân Minh bên ngoài Sơn Hải Quan, làm Minh triều không thể trồng trọt. Tháng 5, Hoàng Thái Cực đến xem. Mông Cổ Đa La Đặc bộ Tô Ban Đại từng phụ thuộc Minh triều lại quy hàng Đại Thanh, Hoàng Thái Cực mệnh ông cùng Tế Nhĩ Cáp Lãng suất binh nghênh tiếp, lúc đi qua Hạnh Sơn - Cẩm Châu, quân Minh đuổi theo, Đa Đạc phấn kích đại bại quân Minh, được thưởng 9 con ngựa tốt. Vây Cẩm Châu, dạ phục binh Tang A Nhĩ Trai Bảo, sáng sớm địch quân đến, thất bại, truy đến Tháp Sơn, chém đầu hơn 80 người, lấy được 20 con ngựa.

Năm thứ 6 (1641), Đa Đạc tham gia trận Tùng Cẩm (松錦之戰). Tháng 3, Hoàng Thái Cực sai Trịnh Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng, Vũ Anh Quận vương A Tế Cách cùng Đa Đạc chỉ huy quân Thanh vây công Cẩm Châu, lập 8 quân doanh bao quanh thành, đào hào để vây khốn. Thành thủ người Mông Cổ Tương Nặc Mộc Tề (将诺木齐) của Tổ Đại Thọ xin quy hàng, quân Thanh đột nhập vào thành, tấn công quân Đại Thọ, đưa người đầu hàng ra ngoài, đưa đến Nghĩa Châu. Hoàng Thái Cực biết trước quân Minh tại Hạnh Sơn chắc chắn sẽ bỏ chạy, lệnh Đa Đạc nửa đường bố trí mai phục. chặn giết quân Minh. Đa Đạc thiết kế mai phục ở giữa Hạnh Sơn và Tùng Sơn, làm quân Hạnh Sơn toàn quân bị diệt. Viện binh của quân Minh từ Hạnh Sơn đến Tùng Sơn, Đa Đạc cùng Tế Nhĩ Cáp Lãng suất lĩnh 2 cánh quân mai phục ở Cẩm Châu Nam Sơn Tây Cương và Tùng Sơn Bắc Lĩnh, quân Túng Cát Bố Thập Hiền dụ địch, 2 cánh quân giáp công, đại bại quân Minh.

Hồng Thừa Trù đem 13 vạn quân cứu viện Cẩm Châu. Tháng 7, Hoàng Thái Cực đích thân suất đại quân, mất 6 ngày từ Thịnh Kinh đến Tùng Sơn. Cùng với Đa Đạc, Túc Thân vương Hào Cách vây khốn Kế Liêu Tổng đốc Hồng Thừa Trù, quân Minh thập phần kinh sợ, thừa dịp ban đêm chạy trốn. Đa Đạc phục binh bên đường, Tổng binh Ngô Tam Quế, Vương Phát từ Hạnh Sơn chạy đến Ninh Viễn, quân Thanh đuổi đến cao kiều, bọn Ngô Tam Quế chỉ muốn chạy lấy người. Đa Đạc cùng chư vương luân phiên vây Tùng Sơn, nhiều lần phá địch.

Năm thứ 7 (1642), tháng 2, Tùng Sơn Phó tướng Hạ Thừa Đức sai người đến truyền lời, dùng con hắn làm vật thế chấp, xin làm nội ứng cho quân Thanh. Nửa đêm, Đa Đạc đem quân leo thang vào thành, bắt sống bọn Hồng Thừa Trù và Tuần phủ Khâu Dân Ngưỡng, Tổ Đại Thọ đầu hàng. Do có công lao nên Đa Đạc được phục phong làm "Đa La Dự Quận vương".

Năm thứ 8 (1643), ngày 9 tháng 8, Thanh Thái Tông Hoàng Thái Cực băng, Đa Đạc cùng A Tế Cách quỳ khuyên Đa Nhĩ Cổn kế thừa đại thống, mà con trai của Hoàng Thái Cực là Túc Thân vương Hào Cách cũng mưu cầu tự lập, lại đạt được sự ủng hộ của Lưỡng Hoàng Kỳ cùng Chính Lam Kỳ, hai bên giương cung bạt kiếm, hết sức căng thẳng. Sau khi Đa Nhĩ Cổn căn nhắc lợi hại, đề nghị lập con trai thứ 9 của Hoàng Thái Cực là Phúc Lâm tức vị, do ông cùng Trịnh Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng phụ chính, đề nghị này được mọi người cùng tán thành.

Ngày 26 tháng 8, tại Thịnh Kinh, Phúc Lâm kế vị ngôi Hoàng Đế, năm sau thay đổi niên hiệu là Thuận Trị. Từ đó về sau, Đa Nhĩ Cổn trở thành Nhiếp Chính vương, nắm giữ mọi quân chính đại quyền. Đa Nhĩ Cổn xem Đa Đạc là cánh tay phải, uỷ thác trách nhiệm, hoặc cùng tác chiến, hoặc nhậm chủ soái. Đa Đạc từ đó về sau thanh danh hiển hách, trở thành một nhân vật phong vân trong thời kỳ Minh mạt Thanh sơ.

Thời Thuận Trị

Suất quân nhập quan
Năm Thuận Trị nguyên niên (1644), ngày 9 tháng 4, Đa Đạc cùng A Tế Cách theo Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn suất lĩnh hai phần ba binh lực Mãn, Mông cùng Hán quân Khổng Hữu Đức, Cảnh Trọng Minh (Tĩnh Nam vương), Thượng Khả Hỉ (Bình Nam vương), xuất phát từ Thịnh Kinh, tiến quân đến Sơn Hải quan, chuẩn bị tiến vào Trung Nguyên. Lúc đại quân đến Liêu Hà, Minh Liêu Đông tổng binh Ngô Tam Quế sai phó tướng là Dương Khôn đến quân doanh nhà Thanh xin đầu hàng, lại mang đến tin tức quân Đại Thuận của Lý Tự Thành chiếm lĩnh Bắc Kinh, Sùng Trinh treo cổ tự vẫn. Đa Nhĩ Cổn lập tức lệnh Đa Đạc cùng A Tế Cách thần tốc tiến đến Sơn Hải quan.

Ngày 21 tháng 4, quân Thanh cách Sơn Hải quan 15 dặm đóng quân nghỉ ngơi, hai quân Lý-Ngô xảy ra Đại chiến Sơn Hải quan (山海关大战). Ngày 26, tiến đến cách Sơn Hải quan 10 dặm, Ngô Tam Quế báo quân Tự Thành đã xuất biên, Đa Nhĩ Cổn lệnh chư vương phản công, đánh bại quân Lý Tự Thành, đem đường thông suốt đến Nhất Phiến Thạch. Hôm sau, quân Thanh đến Sơn Hải quan, Ngô Tam Quế mở cổng nghênh đón.

Ngày 30 tháng 4, quân Thanh tiến đến Kế Huyện, biết được tin tức quân Lý Tự Thành rút khỏi Bắc Kinh, Đa Nhĩ Cổn lập tức lệnh A Tế Cách cùng Đa Đạc thống lĩnh quân tinh nhuệ Bác kỳ, vòng qua Bắc Kinh truy kích quân Đại Thuận. Bản thân Đa Nhĩ Cổn tự mình mang một bộ phận tinh binh tiến đến Bắc Kinh. Đa Đạc cùng A Tế Cách suất quân truy kích quân Đại Thuận đến tận Cố Quan mới hồi Kinh.

Diệt quân Đại Thuận
Tháng 10 cùng năm, ông được tiến phong làm Thân vương, phong chức "Định Quốc Đại Tướng quân" (定國大將軍), thống lĩnh tướng sĩ nam chinh.

Sau khi quân Thanh chiếm được Bắc Kinh, Lý Tự Thành cùng quân Đại Thuận chạy đến Sơn Tây, Hà Nam. Từ ngày 12 tháng 10 bắt đầu phản công ở Hà Nam, Hoài Khánh (nay thuộc Thẩm Dương), liên tiếp tấn công Tể Nguyên, Mạnh Huyền, đại bại quân Thanh tại Bách Dương trấn. Đa Nhĩ Cổn biết tin, lập tức ra lệnh quân đội đang nam hạ của Đa Đạc chuyển hướng Tây, trước giải vây Hoài Khánh, sau đó từ Hà Nam sang Hoàng Hà, cùng Anh Thân vương A Tế Cách hình thành thế trận Nam-Bắc giáp công, đồng thời tấn công quân Đại Thuận.

Tháng 12, ông tiến quân đến Thẩm Châu (nay thuộc Hà Nam), đánh bại quân Đại Thuận, xu hướng tiến đến Đồng Quan. Lý Tự Thành nghe tin, vội vàng mang quân rời khỏi Đồng Quan. Đa Đạc vì muốn lần này chắc chắn thắng lợi, điều thêm Cố Sơn Ngạch chân A Sơn, Mã Lạt Hi, dọc theo Bồ Châu (nay thuộc Sơn Tây) viện trợ quân Thanh ở Đồng Quan, lại điều Hồng y đại pháo đến tăng cường trang bị.

Năm Thuận Trị thứ 2 (1645), tháng 1, Đa Đạc suất lĩnh nam lộ quân, đại bại quân Đại Thuận tại Đồng Quan. Đồng thời, Anh Thân vương A Tế Cách suất lĩnh bắc lộ quân cũng một đường quá quan trảm tướng, thế như chẻ tre, sớm ngày hội quân cùng Đa Đạc. Nam Bắc hai bề thụ địch, Lý Tự Thành vứt bỏ Tây An, chạy khỏi hướng Lam Điền đến Thương Châu (nay thuộc Thiểm Tây), liên tục chiến đấu ở vùng Hồ Quảng.

Ngày 17 tháng 5, tại núi Cửu Cung, tỉnh Hồ Bắc, Lý Tự Thành bị hương dân địa phương giết chết, chính quyền Đại Thuận đến đây diệt vong.

Bình định Giang Nam

Dương Châu là trọng trấn phía bắc của Trường Giang, lại là cửa ngõ của triều đình Hoằng Quang tại Nam Kinh. Vậy nên từ tháng 5 năm Thuận Trị nguyên niên (1644), Sử Khả Pháp đã bắt tay vào xây dựng hệ thống phòng ngự lấy Dương Châu làm trung tâm.

Năm Thuận Trị thứ 2 (1645), sau khi cục diện Đồng Quan và Thiểm Tây đã định, Đa Đạc lại phụng mệnh nam hạ để tiêu diệt Nam Minh (tàn dư của triều Minh). Đêm 20 tháng 5, thành Dương Châu bị phá, Sử Khả Pháp cắt tay tự vẫn nhưng không chết, bị quân Thanh bắt sống. Đa Đạc vào thành, mời ông đến phủ đệ để khuyên ông quy hàng

Sử Khả Pháp bình tĩnh trả lời:

Sau đó oanh liệt hy sinh, chung niên 45 tuổi.

Sau đó Đa Đạc ra lệnh tiến hành đốt giết toàn thành Dương Châu trong 10 ngày, lịch sử gọi là Dương Châu thập nhật (揚州十日). 1 tháng sau, quân của Đa Đạc vượt Trường Giang, tấn công Kinh Khẩu (nay thuộc thành phố Trấn Giang, tỉnh Giang Tô), tiến đến kinh sư Nam Kinh của Nam Minh, Hoằng Quang Đế bỏ trốn. Đại thần Nam Minh dâng thành Nam Kinh đầu hàng quân Thanh. Đa Đạc sai Bối lặc Ni Kham và Bối tử Truân Tề (con trai Khác Hi Bối lặc Đồ Luân, cháu nội Trang Thân vương Thư Nhĩ Cáp Tề) truy kích. Minh Phúc vương Chu Do Tung bị bắt, đưa về Bắc Kinh xử tử. Hoằng Quang Đế tại vị vẻ vẹn 1 năm đã bị tiêu diệt.

Sau khi Nam Kinh thất thủ, lại có Lộ vương Chu Thường Phương (朱常淓) ở Hàng Châu, Uy Tông Thái tử Vương Chi Minh (王之明) ở Ứng Thiên, Ích vương Chu Từ Đài (朱慈炲) ở Phủ Châu, Tĩnh Giang vương Chu Hanh Gia (朱亨嘉) ở Quế Lâm, trước sau thành lập chính quyền giám quốc, bất quá là phù dung sớm nở tối tàn, được vài ngày liền tuyên cáo chấm dứt. Trong tháng 6, Đa Đạc phái binh bình định Giang Chiết, nhanh chóng ổn định trật tự.

Tháng 10, Đa Đạc cùng đại quân áp giải Hoằng Quang Đế cùng bọn nguỵ Thái tử, Chu Thường Phương về Bắc Kinh, Thuận Trị Đế đích thân nghênh đón tại Nam Uyển. Đa Đạc được tấn phong "Hòa Thạc Đức Dự Thân vương" (和碩德豫親王), lại được ban thưởng cực kì phong phú.

Chinh thảo Mông Cổ
Năm Thuận Trị thứ 3 (1646), tháng 5, Đa Đạc được bổ nhiệm giữ chức "Dương Uy Đại Tướng quân" (揚威大將軍), xuất binh chinh thảo một cuộc nổi loạn của Đằng Cơ Tư (騰機思), Đẳng Cơ Đặc (腾机特) thuộc Mông Cổ Tô Ni Đặc bộ, cùng xuất quân còn có Thừa Trạch Quận vương Thạc Tắc làm Tham tán quân vụ. Đến tháng 10 thì đại thắng hồi triều. Thuận Trị đế đích thân ra An Định môn nghênh đón, ban thưởng một bộ yên ngựa.

Một năm sau, Đa Đạc thụ phong tước "Phụ Chính thúc Đức Dự Thân vương" (輔政叔 和碩德豫親王), trở thành nhân vật đứng thứ hai trên thực tế trong triều đình nhà Thanh.

Qua đời
Năm Thuận Trị thứ 6 (1649), ngày 18 tháng 3, Đa Đạc qua đời vì đậu mùa. Đa Đạc được cho là rất thân cận với anh trai Đa Nhĩ Cổn. Đa Nhĩ Cổn đang tấn công Khương Tương (姜瓖) ở Sơn Tây thì hay tin Đa Đạc lâm bệnh nặng, Đa Nhĩ Cổn ngay lập tức quay lại và vội vã trở về Bắc Kinh, song khi ông ta ở Cư Dung quan thì hay tin Đa Đạc đã mất. Đa Nhĩ Cổn đã rất đau buồn, đến nỗi ông đã thay áo choàng thường và khóc trên đường trở về Bắc Kinh.

Bị giáng và phục hồi thụy hiệu
Năm Thuận Trị thứ 9 (1652), sau khi tước đi tước vị của Đa Nhĩ Cổn, Thuận Trị Đế đã giáng tước vị của Đa Đạc xuống làm "Đa La Quận vương".

Năm Khang Hi thứ 10 (1671), Khang Hi Đế truy thụy cho Dự Quận vương Đa Đạc là "Thông" (通).

Năm Càn Long thứ 43 (1778), Càn Long Đế giải tội cho Đa Nhĩ Cổn, đồng thời phục vị cho Đa Đạc là "Hòa Thạc Thân vương", phối hưởng Thái Miếu, tước vị được Thế tập võng thế. Tháng thứ 8 âm lịch cùng năm, Đa Đạc được nhập tự tại Hiền vương từ ở Thịnh Kinh.

Đánh giá

 Hoàng Thái Cực:

"朕幼弟初专阃, 即能制胜, 是可嘉也!

.

Trẫm ấu đệ sơ chuyên khổn, tức năng chế thắng, thị khả gia dã!"

 Càn Long Đế:

"开国诸王战功之最.

.

Khai quốc chư vương chiến công chi tối."

 Triệu Nhĩ Tốn:

"国初开创, 栉风沐雨, 以百战定天下, 繄诸王是庸.

.

Quốc sơ khai sang, trất phong mộc vũ, dĩ bách chiến định thiên hạ, ê chư vương thị dong."

 Tiêu Nhất Sơn:

"福临以冲龄践祚, 奠定中原, 征服华夏, 其所以能成大业者, 皆群臣襄赞之力也. 当时宗室懿亲, 戮力行间, 栉风沐雨, 勤劳佐命者: 如豫亲王多铎, 肃亲王豪格, 英亲王阿济格, 郑亲王济尔哈朗, 敬谨亲王尼堪, 端重亲王博洛, 顺承郡王勒克德浑等, 其殊勋茂绩, 诚可为开国之大人物

.

Phúc Lâm dĩ trùng linh tiễn tộ, điện định trung nguyên, chinh phục hoa hạ, kỳ sở dĩ năng thành đại nghiệp giả, giai quần thần tương tán chi lực dã. Đương thì tông thất ý thân, lục lực hành gian, trất phong mộc vũ, cần lao tá mệnh giả: Như Dự Thân vương Đa Đạc, Túc Thân vương Hào Cách, Anh Thân vương A Tể Cách, Trịnh Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng, Kính Cẩn Thân vương Ni Kham, Đoan Trọng Thân vương Bác Lạc, Thuận Thừa Quận vương Lặc Khắc Đức Hồn đẳng, kỳ thù huân mậu tích, thành khả vi khai quốc chi đại nhân vật"

"盖多铎, 多尼以懿亲殊励, 封赏有加, 既得其死, 惟年不永耳.

.

Cái Đa Đạc, Đa Ni dĩ ý thân thù lệ, phong thưởng hữu gia, ký đắc kỳ tử, duy niên bất vĩnh nhĩ. "

Gia đình

Phụ Mẫu

 Cha: Nỗ Nhĩ Cáp Xích - Thái Tổ Cao Hoàng đế.
 Mẹ: A Ba Hợi, xuất thân từ Ô Lạp Ná Lạp thị - Hiếu Liệt Vũ Hoàng hậu.

Huynh đệ đồng mẫu

 A Tế Cách.
Đa Nhĩ Cổn.

Thê thiếp
nhỏ|Tranh vẽ một Phúc tấn của Đa Đạc

Đại Phúc tấn

 Đích Phúc tấn, cũng gọi là Nguyên phi, Bác Nhĩ Tề Cát Đặc thị (博爾濟吉特氏), con gái của Thai cát Minh An (明安) - em trai của Mãng Cổ Tư, thân phụ của Hiếu Đoan Văn Hoàng hậu. Bà có một người chị là An Bố Phúc tấn của Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Sinh Trưởng nữ và Tam nữ.
 Kế Phúc tấn, cũng gọi là Kế phi, tên là Đạt Triết (達哲), Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị (博爾濟吉特氏). Đạt Triết là con gái của Khoa Nhĩ Thấm Hòa Thạc Phúc phi và Sách Nạp Mộc. Sinh Đa Ni và Đa Nhĩ Bác. Hòa Thạc Phúc phi còn được nhà Thanh xưng là Khoa Nhĩ Thấm Đại phi, là sinh mẫu của Hiếu Đoan Văn Hoàng hậu, là tổ mẫu trên danh nghĩa của Hiếu Trang Văn Hoàng hậu và Mẫn Huệ Cung Hoà nguyên phi. Bà vốn là vợ của Khoa Nhĩ Thấm Bối lặc Mãng Cổ Tư. Khoảng từ năm 1623 - 1626, Mãng Cổ Tư qua đời, Khoa Nhĩ Thấm Đại phi liền bị cháu nội của Mãng Cổ tư là Thai cát Sách Nạp Mộc thu kế. Năm Sùng Đức thứ 2 (1637), Hoàng Thái Cực truy phong Mãng Cổ Tư làm Hòa Thạc Phúc Thân vương, Khoa Nhĩ Thấm Đại phi cũng được phong làm Hòa Thạc Phúc phi. Nhiều nhà sử học cho rằng, sau khi nhà Thanh nhập quan, bị ảnh hưởng bởi tư tưởng luân lý của Nho giáo, cảm thấy kiêng kị đối với việc Đại phi từng bị thu kế, vì vậy đã tiến hành sửa đổi ghi chép, khiến cho thông tin về thân thế của Kế phi Đạt Triết trong các tài liệu tương đối hỗn loạn, tạo thành nhiều tranh cãi. Trong "Quốc sử đương" và "Thực lục" đều chỉ ghi chép Đạt Triết là con gái của Khoa Nhĩ Thấm Đại phi, sau khi bà qua đời, trong sách văn và Thân vương gia phổ đều ghi bà dưới danh nghĩa con gái của Mãng Cổ Tư; một vài tư liệu khác thì ghi bà là con gái của Sách Nạp Mộc. Tình huống của bà tương tự với Đích Phúc tấn Ba Đặc mã của Đa Nhĩ Cổn. Năm Thiên Thông thứ 7 (1634), tháng 5, Đa Đạc được lệnh cưới Đạt Triết. Theo ghi chép trong "Nội quốc sử đương", tướng mạo Đạt Triết "cực kỳ khó coi", khiến cho Đa Đạc tỏ thái độ không muốn cưới. Nhưng Hoàng Thái Cực và các Bối lặc khác lại khuyên: "Nữ tuy xấu nhưng lại là họ hàng của Đại Phúc tấn (tức Hiếu Đoan Văn Hoàng hậu), hơn nữa lại còn phú quý", cuối cùng Đa Đạc vân phải cưới.
 Tam Kế Phúc tấn Na Lạp thị (那拉氏), con gái của Tham lĩnh Diễn Đạt Nhĩ Hán (衍達爾漢).

Trắc Phúc tấn
 Đông Giai thị (佟佳氏), con gái của Khinh xa Đô úy Nhã Khắc Tần (雅克秦), sinh Sát Ni, Đổng Ngạch và Bác nữ.
 Y Nhĩ Căn Giác La thị (伊爾根覺羅氏), con gái của Hộ quân Thống lĩnh A Đạt Hải (阿達海).
 Thứ Phúc tấn, có ý tương ứng với Trắc Phúc tấn. Bà tự thỉnh cầu tuẫn táng sau khi Đa Đạc qua đời.

Thứ Phúc tấn
 Đông Giai thị (佟佳氏), con gái của Tham lĩnh Tố Đạt Tắc (素達塞), sinh Phí Dương Cổ.
 Na Lạp thị (那拉氏), con gái Phí Dương Cổ (费扬古), sinh Châu Lan.
 Qua Nhĩ Giai thị (瓜爾佳氏), con gái của Cam Sở Hán (甘楚漢), sinh Ba Khắc Độ.
 Qua Nhĩ Giai thị, con gái của Tháp Khắc Thái (塔克泰), sinh Trát Khắc Độ.

Thứ thiếp
 Na Lạp thị (那拉氏), con gái của Pháp Cáp (法哈).
 Lương thị (良氏), con gái của Lương Quốc Trụ (良國柱).

Hậu duệ
Đa Đạc có 8 người con trai, 5 người được phong tước: Đa Ni, Đổng Ngạch, Sát Ni, Đa Nhĩ Bác, Phí Dương Cổ. Trong đó Phí Dương Cổ từ Tam đẳng Phụng quốc Tướng quân tiến phong Phụ quốc công,sau phạm tội, bị đoạt tước.

Con trai

 Châu Lan (珠蘭, Zhulan; 22 tháng 10 năm 1635 – 28 tháng 2 năm 1665), mẹ là Thứ Phúc tấn Na Lạp thị. Vô tử nữ.
Đích Phúc tấn: Y Nhĩ Căn Giác La thị, con gái Khinh xa Đô úy Ba Lộc (巴禄).
Kế Phúc tấn: Thư Mục Lộc thị, con gái Nam A Âm Đồ (男阿音图).
Đa Ni (多尼, Doni; 18 tháng 10 năm 1636 – 4 tháng 1 năm 1661), mẹ là Kế Phúc tấn Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị. Sơ phong Quận vương (1642), thừa tước Dự Thân Vương năm 1649, cải phong thành Tín Thân vương (1651), sau bị giáng làm Tín Quận vương (信郡王) năm 1652. Qua đời được truy thụy Tín Tuyên Hòa Quận vương (信宣和郡王), sau lại được truy phong Dự Thân vương.
Ba Khắc Độ (巴克度, Bakedu; 14 tháng 4 năm 1640 – 4 tháng 3 năm 1668), mẹ là Thứ Phúc tấn Qua Nhĩ Giai thị.
Thê thiếp
Đích Phúc tấn: Ôn Đô thị, con gái Tá lĩnh Thổ Hoàn Chỉnh Tây Nhĩ Thái (土完整西尔太).
Kế Phúc tấn: Y Nhĩ Căn Giác La thị, con gái Hộ quân Tham lĩnh Ngang Cát Đồ (昂吉图).
Con trai: Độ Thiềm (度蟾). Vô tự.
Sát Ni (察尼, Cani; 8 tháng 3 năm 1641 – 22 tháng 9 năm 1681), mẹ là Trắc Phúc tấn Đông Giai thị, qua đời được truy phong Phụ quốc Khác Hi công (辅国恪僖公), có 11 con trai.
Đa Nhĩ Bác (多爾博, Dorbo; 2 tháng 1 năm 1643 – 21 tháng 12 năm 1672), mẹ là Kế Phúc tấn Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị. Được cho làm con thừa tự cho Duệ Trung Thân vương Đa Nhĩ Cổn, sau được truy phong Duệ Thân vương, có 3 con trai.
 Trát Khắc Độ (扎克度, Zhakedu; 19 tháng 4 năm 1644 – 2 tháng 2 năm 1689), mẹ là Thứ Phúc tấn Qua Nhĩ Giai thị.
 Thê thiếp
Đích Phúc tấn: Ô Tô thị, con gái Tiền phong Tham lĩnh Hỗ Tích Bố (祜锡布).
Kế Phúc tấn: Nghi Đặc Mặc thị, con gái Ốc Hách (沃赫)
Hậu duệ
 Trưởng tử: Trát Hải (扎海).
 Thứ tử: Trát Mục (扎穆).
 Tam tử: Trát Cách (扎格).
 Đổng Ngạch (董額, Donggo; ? – 1706), mẹ là Trắc Phúc tấn Đông Giai thị. Sơ phong Bối lặc, Sau khi qua đời được truy phong Tín Quận vương (信郡王).
 Phí Dương Cổ (費揚古, Fiyanggu; 8 tháng 2 năm 1649 – 25 tháng 6 năm 1723), mẹ là Thứ Phúc tấn Đông Giai thị. Sơ phong Tam đẳng Phụng quốc Tướng quân (三等奉国将军), tiến phong Phụ quốc Công (辅国公), sau bị đoạt tước.
Đích Phúc tấn: Triệu Giai thị, con gái Phó Đô thống Công Đồ (公图).
Hậu duệ:
 Phí Nhã Phó Cáp (费雅傅哈).
Phụng ân Tướng quân Phó Lạt Tịch (毕喇席).
 Ni Mã Lạt (尼马喇).
 Tất Nhĩ Đồ (毕尔图).
Phụng ân Tướng quân Chiêm Bố (詹布).
Phụng ân Tướng quân Diêu Nỗ (遥努).
 Mãng Kham (莽堪).
 Vọng Hồng (望洪).
 Cát Lộc (吉禄).
Dĩ cách Tam đẳng Thị vệ Vụ Nhĩ Hồn (务尔浑).
 Thiềm Đức Nghi (蟾德宜).
 Chiêu Lạp Thi (昭拉诗).
 Cửu Thi (玖诗).

Con gái

 Trưởng nữ, mẹ là Đích Phúc tấn Bác Nhĩ Tế Các Đặc thị, năm Thuận Trị thứ 2 (1645) hạ giá lấy Triếp Môn Thai Cát (辄门台吉) của Ba Lâm bộ.
 Tam nữ (1634 - 1649), mẹ là Đích Phúc tấn Bác Nhĩ Tế Các Đặc thị, được phong Quận Chúa, năm Thuận Trị thứ 3 (1646) hạ giá lấy Nhị đẳng Thị vệ Hào Thiện (豪善). Hào Thiện hay Thạch Hoa Thiện (石华善) có con trai là Đô thống Thạch Văn Bính - cha của Phế Thái tử phi Thạch thị, Chính thê của Dận Nhưng. Hoa Thiện lại cưới Quận quân - con gái thứ hai của Hoài Mẫn Bối lặc Thường A Đại.
 Bát nữ, mẹ là Trắc Phúc tấn Đông Giai thị, được phong Huyện Chúa, năm Khang Hi thứ 2 (1663) hạ giá lấy Ngạc Tề Nhĩ của Khoa Nhĩ Thấm bộ (con trai của Bật Nhĩ Tháp Cáp Nhĩ và Cố Luân Ung Mục Trưởng Công chúa)

Mộ địa
Ban đầu, lăng mộ của ông nằm ở khu Triều Dương, bên ngoài Kiến Quốc Môn, chiếm diện tích ước chừng 70 ngàn mét vuông. Năm 1947, thập tam quân của Quốc Dân Đảng dỡ bỏ phòng ốc, chặt cây, xây dựng lô-cốt. Năm 1951, mộ thất bị trộm. Năm 1953, xây dựng thành xương cơ khí của nhân dân. Năm 1954, tường ngoài bị dỡ bỏ. Năm 1985, tất cả những gì còn lại cũng bị phá huỷ, xây dựng trung tâm thương mại quốc tế.

Một số lời đồn

Tranh chấp việc cưới vợ
Năm Thiên Thông thứ 7 (1633), Đa Đạc bị bắt cưới con gái của Khoa Nhĩ Thấm Đại Phi, lúc ấy Đa Đạc chê nàng người béo da đen lại xấu nên không chịu lấy. Nhưng Hoàng Thái Cực lên tiếng nói rằng, thú thê thú đức, dù sao nữ nhân sau khi sinh đẻ cũng sẽ phát phì, dung mạo đẹp xấu có liên quan gì. Lúc này, Đại Thiện cho rằng Đa Đạc còn tâm tính thiếu niên, sợ rằng với tính tình bất ổn này mà sẽ cư xử không tốt với con gái Đại Phi, tổn thương đến hữu nghị với ngoại thích, cho nên tấu thỉnh Hoàng Thái Cực ngăn cản. Nhưng ngược lại, Hoàng Thái Cực sắc mặt nghiêm nghị, cứng rắn nói: "Ngươi nói cái gì vậy, không thể bởi vì nguyên nhân ngoại thích mà không quan tâm đến tâm nguyện của ấu đệ", liền lệnh Đa Đạc cưới con gái Đại Phi.

Liên hệ đến Đa Nhĩ Cổn cũng cưới chất nữ của Hiếu Đoan Văn Hoàng Hậu, đây cũng là cuộc hôn nhân chính trị, cùng giống như mục đích Hoàng Thái Cực tác hợp Đa Nhĩ Cổn với Tiểu Ngọc Nhi, đều muốn thông qua hôn nhân để lôi kéo Đa Nhĩ Cổn và Đa Đạc, đồng thời phát huy khả năng giám thị. Về sau, vì tiến thêm một bước lung lạc ấu đệ, vào năm Thiên Thông thứ 8 (1643), Hoàng Thái Cực lại cho Đa Nhĩ Cổn và Đa Đạc cưới Kế Phúc tấn, cả 2 vị Phúc tấn đều là con gái của Sách Nặc Mộc - anh trai của Bố Mộc Bố Thái, tức là chất tôn nữ của Hoàng hậu Triết Triết và chất nữ của Trang Phi. Hoàng Thái Cực cùng ấu đệ cốt nhục thân tình, lại thêm vào những rất nhiều quan hệ hôn nhân, kết cục của hôn nhân chính trị có thể thấy rõ ràng.

Bất kính Thái Tông
Dân gian thường đánh giá Đa Đạc là một vị "Hoang đường Vương gia", đây là bởi vì tính tình Đa Đạc phóng túng, không trói buộc, lại có tính phản nghịch, thường không nhìn đến hậu quả mà bất chấp làm. Có nhà tâm lý học phân tích, Đa Đạc làm việc thực sự "hoang đường" không thoát được liên quan đến nguyên nhân lúc còn thiếu niên, trong một ngày cùng chịu tang cha mẹ.

Còn nhỏ mất mẹ, làm cho Đa Đạc đối với Hoàng Thái Cực đầy lòng oán hận, cho dù xuất phát từ lợi ích gia tộc, thường xuyên chinh chiến chiến trường, nhưng thỉnh thoảng lại rất thích đối đầu với Hoàng Thái Cực.《Thanh Thái Tông thực lục》ghi chép lại, Hoàng Thái Cực thưởng thức người nào, Đa Đạc sẽ công kích người ấy, ngược lại, Hoàng Thái Cực chán ghét người nào, Đa Đạc liền cùng người ấy kết giao, thân cận. Lúc thương nghị đại sự quốc gia, Đa Đạc thường không cho Hoàng Thái Cực mặt mũi, ngươi muốn ta đi hướng Đông, ta không đi hướng Tây không được.

Lại vào đầu một năm mới, chúng đại thần tiến hạ lễ cho Hoàng Thái Cực, những người khác đều là hiến kỳ trân dị bảo, duy chỉ có Đa Đạc là hiến một con ngựa thọt chân, làm cho Hoàng Thái Cực không xuống đài được. Những người khác đều cho rằng Đa Đạc có chút quá phận, mất thể thống, Đa Đạc chỉ nói là cùng Hoàng Thái Cực vui đùa nho nhỏ, hặc hặc cười rồi xem như không có chuyện gì. Đa Đạc đối với "Quân thân hữu biệt" tuyệt nhiên không để ý đến chút nào.

Vương gia phong lưu
Đa Đạc nổi tiếng với rất nhiều chuyện phong lưu. Lúc 36 tuổi, Đa Đạc đã có hơn 8 con trai và 8 con gái, tuy rằng sinh bao nhiêu tử nữ không thể là tiêu chuẩn bình phán rằng có phong lưu hay không, nhưng số lượng này có chút làm giới sử học suy nghĩ xa xôi. Không thể phủ nhận chính là, nữ nhân bên cạnh Đa Đạc rất nhiều, cũng bởi vậy mà có rất nhiều chuyện hoang đường. Ở phương diện này, không thể không nhắc tới một người, Phạm Văn Trình (范文程).

Đa Đạc trong Bát kỳ là một Kỳ chủ, mà Phạm Văn Trình vừa vặn là thần tử dưới Kỳ, dựa theo chế độ lúc đó, Kỳ chủ cướp vợ của người khác cũng không được xem là trái luật. Nhưng Phạm Văn Trình lúc đó, địa vị trong triều đình rất được tôn sùng, rất nhiều sự việc quan trọng của triều đình đều có sự tham dự của ông. Vì vậy, việc Đa Đạc nhục nhã Phạm Văn Trình không đơn giản như vậy.

Sự tình cuối cùng ồn ào đến Hoàng Thái Cực, Hoàng Thái Cực sớm đã không để Đa Đạc vào mắt nhưng lại không bắt được nhược điểm, lại thêm muốn lôi kéo Phạm Văn Trình, vì vậy, xui xẻo chính là Dự Thân vương. Kết quả cuối cùng là Dự Thân vương Đa Đạc vì mưu đoạt vợ của đại thần bị phạt vạn lượng, đoạt đi một phần ba ngưu lục.

Trong văn hoá đại chúng

Xem thêm

 A Tế Cách
 Đa Nhĩ Cổn
 Dự Thân vương

Chú thích

Tham khảo

Nguồn

Sinh năm 1614
Mất năm 1649
Nhân vật quân sự nhà Thanh
Dự Thân vương
Hoàng tử nhà Thanh
Nghị chính Bối lặc
Người Mãn Châu Chính Lam kỳ


title: Eve ty thể

text:
Trong lĩnh vực di truyền học loài người, Eve ti thể, hoặc Eva ti thể, đề cập đến tổ tiên chung gần đây nhất (MRCA) trực tiếp không gián đoạn về phía mẹ của tất cả con người hiện đại, là một người phụ nữ được cho là đã sống khoảng 140 - 200 Ka BP (Kilo annum before present, ngàn năm trước) ở châu Phi. Các ước tính tuổi gần đây hơn vẫn phù hợp với ước tính 140-200 kya được công bố vào năm 1987: Một ước tính năm 2013 cho thấy MRCA ở vào khoảng 160 Ka và khoảng 95 Ka đối với các nhóm người di cư ra ngoài châu Phi.

Nói cách khác, bà là người phụ nữ gần đây nhất mà từ bà tất cả mọi người sống ngày nay xuất thân về phía dòng mẹ của họ. Có nghĩa là khi lần ngược trở lại theo thứ tự mẹ - bà ngoại - mẹ của bà ngoại... của mọi con người đang sống trên thế giới, thì cuối cùng tất cả sẽ có hội tụ vào một người phụ nữ, đó là tổ tiên phía dòng mẹ của tất cả con người hiện nay. Bởi vì tất cả DNA ty thể (mtDNA) được truyền độc quyền từ mẹ sang con cái mà không có tái tổ hợp, tất cả các mtDNA trong mỗi con người trên thế giới hiện nay là hậu duệ trực tiếp của người phụ nữ này theo định nghĩa.

Tương tự như Eve ti thể, ông Adam nhiễm sắc thể Y, người được cho là tổ tiên chung gần nhất về phía cha của các đàn ông trên thế giới, xác định dựa trên cây phả hệ theo nhiễm sắc thể Y, đã sống sớm nhất là 338 Ka BP ở châu Phi.

Eva nhiễm sắc thể X được đặt tên theo Eva trong Kinh Thánh. Điều này có thể dẫn đến một quan niệm sai lầm rằng bà là người phụ nữ duy nhất sống trong thời kỳ đó. Thực tế, bà đã cùng tồn tại với những người phụ nữ khác, có lẽ bao gồm cả người mẹ của bà không phải là "gần đây nhất". Tuy nhiên, không giống như bản thân bà và dòng dõi bên ngoại của bà, tất cả những người phụ nữ sống cùng thời với bà đã không có hậu duệ dòng nữ còn sống cho tới ngày nay.

Eve ti thể được ước tính đã sống khoảng 200 Ka BP, nhiều khả năng ở Đông Phi, khi Homo sapiens sapiens (người hiện đại về mặt giải phẫu) đã phát triển như một quần thể khác biệt với phân loài khác của con người.

Hình ảnh

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Krishna Kunchithapadam, "What, if anything, is a Mitochondrial Eve?" a simple explanation
 The Real Eve: Modern Man's Journey Out of Africa – by Stephen Oppenheimer – Discovery Channel, 2002

Tiến hóa
Sinh học
Di truyền học
Nguồn gốc châu Phi gần đây của người hiện đại
Sinh học tiến hóa
Sinh học phát triển
Phát sinh loài
Tiến hóa loài người


title: Chiến dịch Paula

text:
Chiến dịch Paula (tiếng Đức: Unternehmen Paula) là mật danh của người Đức đặt cho một chiến dịch tấn công của Không quân Đức Quốc xã (Luftwaffe) thời Chiến tranh thế giới thứ hai, nhằm tiêu diệt các đơn vị còn lại của Không quân Pháp (Armée de l'Air – gọi tắt là ALA) trong Trận chiến nước Pháp vào năm 1940. Trong ngày 10 tháng 5 năm 1940, các lực lượng vũ trang Đức Quốc xã (Wehrmacht) đã khởi đầu cuộc tấn công vào các nước Tây Âu. Đến ngày 3 tháng 6, Lực lượng Viễn chinh Anh đã rút chạy từ Dunkerque và lục địa châu Âu trong Chiến dịch Dynamo, Hà Lan và Bỉ đã đầu hàng và phần lớn các đội hình của quân đội Pháp bị giải thể hoặc tiêu diệt. Để hoàn thành việc đánh bại Pháp, người Đức đã phát động giai đoạn thứ hai của Chiến dịch nước Pháp, theo Fall Rot (Kế hoạch Đỏ), để chinh phạt các vùng đất còn lại. Để làm được điều đó, quân Đức cần phải có ưu thế về không quân. Vì vậy, lực lượng Không quân Đức được lệnh tiêu diệt không quân của đối phương, trong khi vẫn hỗ trợ cho Lục quân Đức.

Nhằm thực hiện Chiến dịch Paula, phía Đức đã huy động 5 Quân đoàn Không quân để tấn công, bao gồm 1.100 phi cơ. Chiến dịch được khơi mào vào ngày 3 tháng 6 năm 1940. Tuy nhiên, tình báo Anh trước đó đã cảnh báo người Pháp về nguy cơ tấn công từ quân Đức và chiến dịch đã thất bại trong việc gặt hái các kết quả chiến lược mà Bộ Chỉ huy tối cao Không quân Đức (tiếng Đức: Oberkommando der Luftwaffe). May mắn cho Không quân Đức, tình thế tuyệt vọng của các lực lượng trên bộ và trên không của Pháp trong giai đoạn này đồng nghĩ với việc thất bại của Chiến dịch Paula không thể ngăn ngừa sự thua trận của nước Pháp.

Sau Chiến dịch Paula, Không quân Đức vẫn tiếp tục thực hiện các cuộc dội bom vào Pháp, trong khi quân đội Pháp triệt thoái về hướng nam và hướng tây. Quân Pháp tan rã chỉ 22 ngày sau chiến dịch, vào ngày 25 tháng 6 nước Pháp đầu hàng Đức Quốc xã.

Chú thích

Chú giải

Thư mục
 Bond, Brian. France and Belgium, 1939–1940. Davis-Poynter, London. 1990 ISBN 0-7067-0168-2
 Chant, Christopher. The encyclopedia of codenames of World War II. Routledge & Kegan Paul Books Ltd. 1987. ISBN 978-0-7102-0718-0
 de Zeng, H.L; Stanket, D.G; Creek, E.J. Bomber Units of the Luftwaffe 1933–1945; A Reference Source, Volume 1. Ian Allan Publishing, 2007. ISBN 978-1-85780-279-5
 Healy, Mark, Ed. Prigent, John &. Panzerwaffe: The Campaigns in the West 1940. Vol. 1. London. Ian Allan Publishing. 2008 ISBN 978-0-7110-3240-8
 Hooton, Edward. Luftwaffe at War; Blitzkrieg in the West. London: Chervron/Ian Allan. 2007. ISBN 978-1-85780-272-6.
 Hooton, E.R.. Phoenix Triumphant: The Rise and Rise of the Luftwaffe. Arms & Armour Press. 1994. ISBN 1-86019-964-X
 Weal, John. Ju 88 Kampfgeschwader on the Western Front. Osprey Publishing, 2012. ISBN 1782005293.
 Jackson, Robert. Air War Over France, 1939-1940. Ian Allan, London. 1974. ISBN 0-7110-0510-9
 Mackay, Ron. Heinkel He 111. Crowood Aviation Series. 2003. ISBN 1-86126-576-X
 Weal, John.Ju 88 Kampfgeschwader on the Western Front. Botley, Oxford, UK: Osprey Aviation, 2000. ISBN 978-1-84176-020-9.

Trận chiến nước Pháp
Xung đột năm 1940
Pháp năm 1940
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Đức


title: Maji de Watashi ni Koi Shinasai!

text:
Maji de Watashi ni Koi Shinasai! (真剣で私に恋しなさい!, マジでわたしにこいしなさい!) là một visual novel dành cho người trưởng thành được phát triển bởi Minato Soft và đã phát hành cho hệ máy tính cá nhân vào ngày 28 tháng 8 năm 2009 với cả hai phiên bản giới hạn và bình thường, phiên bản dành cho hệ PlayStation 3 phát hành vào ngày 22 tháng 3 năm 2012. Đây là trò chơi có cốt truyện tuyến tính nhưng có thể tương tác để đi đến các kết thúc khác nhau, cốt truyện tập trung vào 5 nhân vật nữ chính.

Trò chơi lấy bối cảnh tại thành phố giả tưởng Kawakami nổi tiếng nơi mà tinh thần võ sĩ đạo từ thời xưa vẫn còn rất mạnh và được phát huy tối đa. Cốt truyện xoay quanh Yamato một nam sinh trung học năm thứ hai cùng với nhóm bạn của mình, những người mà anh quen từ hồi bé và đã làm nhiều việc cùng nhau cùng học tại trường trung học Kawakami nơi các cuộc thi đấu giữa các lớp luôn diễn ra. Một năm học mới bắt đầu và nhóm của anh chào đón thêm hai cô gái mới gia nhập.

Phiên bản tiếp theo của trò chơi là Maji de Watashi ni Koi Shinasai!S đã phát hành vào ngày 27 tháng 1 năm 2012. Phiên bản dành cho các người hâm mộ là Maji de Watashi ni Koi Shinasai!A được chia ra là 5 phần mỗi phần sẽ có ba câu chuyện nhỏ dự tính sẽ được phát hành năm 2013, trong đó A-1 đã phát hành vào ngày 18 tháng 1 năm 2013.

Trò chơi đã được chuyển thể thành các loại hình truyền thông khác. Inue Shinsuke đã thực hiện chuyển thể manga của trò chơi và đăng trên tạp chí Comp Ace của Kadokawa Shoten từ ngày 26 tháng 5 năm 2010. Tamon Ketsuyuki cũng thực hiện chuyển thể manga có tên Maji de Watashi ni Koi Shinasai!! After Party!! và đăng trên tạp chí Dengeki G's Festival! Comic của ASCII Media Works từ ngày 26 tháng 6 năm 2010. Lerche thì đã thực hiện chuyển thể anime và phát sóng tại Nhật Bản từ ngày 01 tháng 10 đến ngày 17 tháng 12 năm 2011 với 12 tập.

Tổng quan

Sơ lược cốt truyện
Thành phố Kawakami nổi tiếng với sự cống hiến mạnh mẽ cho tổ tiên samurai.  Một tinh thần chiến đấu lành mạnh luôn được coi trọng và nó thậm chí là một yếu tố quan trọng để thành công ở trường. Anh chàng Yamato, một sinh viên năm thứ hai của Học viện Kawakami, luôn ở bên những người bạn thân của anh ấy (ba chàng trai và ba cô gái).  Họ đã biết nhau từ khi còn nhỏ và đã làm nhiều việc cùng nhau.  Trong khi họ có nhiều người bạn khác, nhóm bảy người này là một nhóm gần gũi, không thể tách rời.  Họ thậm chí có một căn cứ bí mật nơi họ hẹn gặp nhau.  Với học kỳ mới, họ chào đón hai cô gái vào nhóm của họ và ngay sau khi mọi thứ bắt đầu thay đổi.

Nhân vật

Phát hành
Phiên bản gốc được phát hành vào ngày 28 tháng 8 năm 2009 người chơi sẽ bắt đầu thiết lập mối quan hệ với 5 nhân vật nữ chính với 11 kết thúc khác nhau hay không kết thúc với ai cả. Phiên bản dành cho hệ PlayStation 3 có tên Maji de Watashi ni Koi Shinasai!!R phát hành vào ngày 22 tháng 3 năm 2012 thì có thêm một số trò chơi nhỏ.

Phiên bản nối tiếp của trò chơi là Maji de Watashi ni Koi Shinasai!S đã phát hành vào ngày 27 tháng 1 năm 2012. Phiên bản này cho phép chọn việc đã thiết lập mối quan hệ với 5 nhân vật nữ chính lúc trước hay chưa cũng như thêm 2 nhân vật nữ chính mới.

Vì việc cốt truyện chỉ tập trung vào một nhân vật của phiên bản S nên nhiều người chơi đã có yêu cầu về một bản mở rộng cho phép có thể thiết lập mối quan hệ với nhiều nhân vật. Vì thế phiên bản Maji de Watashi ni Koi Shinasai!A đã được thực hiện với ý định chia ra làm 5 phần mỗi phần sẽ có cốt truyện để thiết lập mối quan hệ từ 2 đến 3 nhân vật. Phiên bản A-1 đã phát hành vào ngày 18 tháng 1 năm 2013, A-2 phát hành vào ngày 12 tháng 7 năm 2013, phiên bản A-3 phát hành vào ngày 28 tháng 2 năm 2014.

Truyền thông

Light novel
Noyama Kaze Ichirō đã thực hiện loạt light novel chuyển thể cùng tên với của trò chơi và Ichijinsha đã phát hành chuyển thể này thẳng thành các tập qua nhãn hiệu Ichijinshabunko từ ngày 19 tháng 12 năm 2009 đến ngày 17 tháng 12 năm 2011 với 7 tập.

Noyama Kaze Ichirō cũng thực hiện chuyển thể tiểu thuyết cho phiên bản tiếp theo của trò chơi và Ichijinshabunko đã phát hành chuyển thể này thẳng thành tập vào ngày 20 tháng 4 năm 2012.

Harvest-inc cũng phát hành các chuyển thể light novel của trò chơi thông qua nhãn hiệu Nagomi Bunko, nhưng các tập chuyển thể của hãng là các tuyển tập hợp nhiều mẫu truyện do nhiều tác giả thực hiện. Tập Maji de Watashi ni Koi Shinasai!Tanhenshuu-Ichi (真剣で私に恋しなさい!短編集壱) phát hành vào ngày 01 tháng 5 năm 2010. Tập Maji de Watashi ni Koi Shinasai!Tanhenshuu-Kun (真剣で私に恋しなさい!短編集弐) phát hành vào ngày 05 tháng 7 năm 2010. Tập Maji de Watashi ni Koi Shinasai!Tanhenshuu-San (真剣で私に恋しなさい!短編集参) phát hành vào ngày 05 tháng 9 năm 2010. Tập Maji de Watashi ni Koi Shinasai!Tanhenshuu-Shi (真剣で私に恋しなさい!短編集四) phát hành vào ngày 05 tháng 11 năm 2010.

Drama CD
Một đĩa tập hợp các giọng nói của năm nhân vật nữ chính và một drama CD đã được thực hiện để đính kèm với phiên bản đặc biệt của trò chơi phát hành vào ngày 28 tháng 8 năm 2009.

Enterbrain đã tiến hành thực hiện chuyển thể drama CD gồm 5 đĩa phát vào ngày 30 tháng 10 năm 2009, 2 tháng 4, 4 tháng 6, 6 tháng 8 và 3 tháng 12 năm 2010. Mỗi đĩa tập trung vào một nhân vật nữ chính trong trò chơi.

Ngoài ra có 6 đĩa chứa các đoạn drama chung với các bài hát do các nhân vật trình bày được thực hiện để đính kèm với các phiên bản DVD/BD của bộ anime.

Manga
Inue Shinsuke đã thực hiện một loạt chuyển thể manga của trò chơi và đăng trên tạp chí Comp Ace của Kadokawa Shoten từ ngày 26 tháng 5 năm 2010. Các chương sau đó được tập hợp lại và phát hành thành các tankōbon, tính đến tháng 1 năm 2013 thì đã có 5 tập được phát hành.

DNA Media Comics, một phần của Ichijinsha, đã phát hành một tuyển tập tập hợp các mẫu truyện với phong cách 4 hình do nhiều tác giả khác nhau cùng thực hiện vào ngày 25 tháng 11 năm 2009.

Tamon Ketsuyuki cũng thực hiện chuyển thể manga có tên Maji de Watashi ni Koi Shinasai!! After Party!! (真剣で私に恋しなさい! after party!!) và đăng trên tạp chí Dengeki G's Festival! Comic của ASCII Media Works từ ngày 26 tháng 6 năm 2010. Các chương sau đó cũng được tập hợp lại để phát hành thành các tankōbon, tính đến tháng 1 năm 2013 thì đã có 2 tập được phát hành.

Một loạt manga khác có tựa Maji de Watashi ni Koi Shinasai! Tsuguru Jin-jo Takeshi Tetsu-ika (真剣で私に恋しなさい!! 亞仁女威鉄怒) đăng trên tạp chí Musume TYPE của Kadokawa Shoten vào tháng 9 năm 2011 với hình ảnh được lấy từ bộ anime sau đó được ghép lại thành một cốt truyện hoàn chỉnh. Các chương sau đó được tập hợp lại và phát hành thành 1 tankōbon.

Anime
Lerche đã thực hiện chuyển thể anime và phát sóng tại Nhật Bản từ ngày 01 tháng 10 đến ngày 17 tháng 12 năm 2011 với 12 tập trên kênh TV Kanagawa và sau đó là các kênh khác như AT-X, Tokyo MX TV, Chiba TV, Gifu Broadcasting, Mie TV, KBS Kyoto và Sun TV. Sentai Filmworks đã đăng ký bản quyền phiên bản tiếng Anh của bộ anime để tiến hành phân phối tại thị trường Bắc Mỹ, Madman Entertainment thì đăng ký tại Úc và New Zealand còn MVM đang ký tại Anh và Ireland.

Âm nhạc
Trò chơi có 4 bài hát chủ đề, 1 mở đầu và 3 kết thúc. Bài hát mở đầu có tên Ai de Kiru nara Itakuna~i! (愛で斬るなら痛くな～い！) do các nhân vật nữ chính trình bày, bài hát kết thúc thứ nhất có tên Akane Sora (茜空) do Kotoko trình bày, bài hát kết thúc thứ hai có tên Bushi (武士) do Kitadani Hiroshi trình bày và bài hát kết thúc thứ ba có tên Fuyu Hanabi (冬花火) do Hyo-sei trình bày. Một album chứa các bài hát do các nhân vật trình bày và cũng là các bài hát chủ đề đã được thực hiện để đính kèm với phiên bản giới hạn của trò chơi phát hành vào ngày 28 tháng 8 năm năm 2009. BGM đã phát hành album tổng hợp các bản nhạc dùng trong trò chơi gốc vào ngày 30 tháng 10 năm 2010. Một đĩa đơn chứa các bài hát mở đầu do các nhân vật trong anime trình bày đã phát hành vào ngày 27 tháng 4 năm 2011.

Bộ anime có hai bài hát chủ đề một mở đầu và một kết thúc. Bài hát mở đầu có tựa U-n-d-e-r--STANDING! do SV TRIBE trình bày, đĩa đơn chứa bài hát đã phát hành vào ngày 26 tháng 10 năm 2011. Bài hát kết thúc có tựa Kimi no Maji o Choudai (君の真剣をちょうだい) do năm nhân vật nữ chính trình bày, đĩa đơn chứa bài hát đã phát hành vào ngày 09 tháng 11 năm 2011. Album chứa các bản nhạc dùng trong bộ anime đã phát hành vào ngày 21 tháng 12 năm 2011. Album chứa các bài hát do các nhân vật trình bày đã phát hành vào ngày 07 tháng 12 năm 2011. Ngoài ra có 6 đĩa chứa các các bài hát do các nhân vật trình bày chung với các đoạn drama được thực hiện để đính kèm với các phiên bản DVD/BD của bộ anime.

Phiên bản Maji de Watashi ni Koi Shinasai! S có hai bài hát chủ đề, một mở đầu và một kết thúc. Bài hát mở đầu có tên Mecha Shinken SSS! (めちゃ真剣SSS!) do Misato Aki trình bày và bài hát kết thúc có tên Mirai Jigazou (未来自画像) do Kotoko trình bày. Hai bài hát chủ đề đã phát hành trong đĩa album chứa các bài hát do các nhân vật trình bày đính kèm trong phiên bản giới hạn của trò chơi vào ngày 27 tháng 1 năm 2012. Basiscape Records cũng đã phát hành album tập hợp các bản nhạc dùng trong phiên bản này vào ngày 29 tháng 2 năm 2012.

Đón nhận
Maji de Watashi ni Koi Shinasai! đứng hàng đầu trong bảng xếp hạng doanh thu của Getchu cho trò chơi trên máy tính cá nhân năm 2009. Trò chơi cũng đứng ở các vị trí khá cao khác do được người chơi bình chọn như hạng nhì về tổng thể, hạng 9 về hệ thống, hạng 10 về âm nhạc hạng 6 về phim so với các trò chơi khác phát hành cùng năm.

Phiên bản Maji de Watashi ni Koi Shinasai!S đã nhận được Giải thưởng bạc lớn tại lễ trao giải dành cho trò chơi Moe năm 2012.

Liên kết ngoài
Maji de Watashi ni Koishinasai! official website
Maji de Watashi ni Koishinasai! S official website
Maji de Watashi ni Koishinasai! A official website
Official anime website
Majikoi ~ Oh! Samurai Girls! at Sentai Filmworks

Visual novel
Manga năm 2010
Anime năm 2011
Trò chơi điện tử năm 2009
Trò chơi PlayStation 3
Trò chơi trên Windows
Eroge
Anime và manga harem
Bishōjo game
Trò chơi điện tử phát triển ở Nhật Bản
Anime dài tập dựa trên trò chơi điện tử


title: Ar-Raqqah

text:
Ar-Raqqah (tiếng Ả Rập: الرقة / ALA-LC: ar-Raqqah), cũng được viết là Rakka, là một thành phố ở phía bắc miền trung bộ Syria nằm trên bờ phía bắc của sông Euphrates, khoảng 160 km về phía đông Aleppo. Đây là thủ phủ của tỉnh Ar-Raqqah và một trong những thành phố chính của lịch sử Diyar Muḍar, phần phía tây của Jazira. Thành phố này từng là kinh đô của Nhà Abbasid từ năm 796 đến năm 809 dưới thời Caliph Harun al-Rashid. Ở đây có nhiều công trình kiến trúc cổ. Những kiến trúc không thuộc Islam Sunni đã bị lực lượng Nhà nước Hồi giáo phá hủy, chẳng hạn như Nhà thờ Uwais al-Qarni.

Theo điều tra dân số chính thức năm 2004, dân số của thành phố là 220.488 người, lớn thứ 6 ở Syria.

Hiện nay, thành phố đang bị lực lượng Nhà nước Hồi giáo kiểm soát và sử dụng làm đại bản doanh của lực lượng này ở Syria.

Tham khảo

Thành phố của Syria
Kiến trúc Ả Rập
Ar-Raqqah (tỉnh)


title: Qasr Kharana

text:
Qasr Kharana (), đôi khi viết là Qasr al Harrana, Qasr al Kharanah, Kharaneh hay Hraneh, là một trong những lâu đài sa mạc nổi tiếng nhất tọa lạc ở nơi ngày nay là đông Jordan, cự ly khoảng  về phía đông Amman và tương đối gần với biên giới với Ả-rập Xê-út. Người ta cho rằng lâu đài này đã được xây dựng vào khoảng đầu thế kỷ thứ 8, dựa trên một hình ve trên tường trong một phòng trên của tòa lâu đài, mặc dù ảnh hưởng có thể nhìn thấy Sassanid. Một ngôi nhà Hy Lạp hay Byzantine thể đã tồn tại trên địa điểm của tòa lâu đài này. Đây là một trong những ví dụ sớm nhất của kiến trúc Hồi giáo trong khu vực.

Mục đích của tòa lâu đài vẫn chưa rõ ràng. "Lâu đài" là một cái tên nhầm lẫn do cấu trúc bên trong của tòa nhà không đề xuất nó được xây cho mục đích sử dụng quân sự, và các khe hở trong bức tường của nó không có thể đã được thiết kế như là balistraria, hoặc khe hở mũi tên. Nó có thể là một trạm nghỉ, hoặc nơi nghỉ ngơi cho các thương nhân, nhưng lại thiếu nguồn nước mà các tòa nhà như vậy thường phải được xây gần và tòa lâu đài này không nằm trên bất kỳ tuyến đường thương mại lớn nào cả.
Nó vẫn còn bảo quản rất tốt. Do nó này nằm ngay gần một xa lộ lớn và gần Amman, nó đã trở thành một trong những truy lâu đài sa mạc người ta thăm nhiều nhất. Nhà khảo cổ học Stephen Urice đã viết luận án tiến sĩ của ông, sau này được xuất bản thành một cuốn sách, Qasr Kharana, dựa trên nghiên cứu này của ông, người ta đã khôi phục nhà vào cuối năm 1970.

Chú thích

Tham khảo

Lâu đài Jordan
Năm 710
Kiến trúc Ả Rập


title: Stag Night

text:
Stag Night là phim kinh dị của Mỹ năm 2008 do Peter A. Dowling đạo diễn và biên kịch, với sự tham gia diễn xuất của Kip Pardue, Vinessa Shaw và Breckin Meyer. Nội dung phim phim kể về bốn thanh niên và hai cô gái điếm đang đi vui chơi trong thành phố New York bỗng bị lạc vào một đường hầm tàu điện ngầm đã đóng cửa, và tại nơi đây họ phát hiện ra những cảnh giết người dã man của những tên sát nhân quái dị.

Nội dung
Bộ phim kể về bốn người thanh niên và hai cô gái điếm đang đi vui chơi trong thành phố New York bỗng bị lạc vào một đường hầm tàu điện ngầm đã đóng cửa từ những năm 1970. Tại nơi đây họ phát hiện ra những cảnh giết người dã man của những tên sát nhân quái dị mà nạn nhân của chúng là một sĩ quan cảnh sát cùng nhiều du khách khác, lúc này họ chỉ biết rằng phải tìm đường thoát ra khỏi nơi kinh hoàng này nhanh trước khi bị bọn sát nhân đó tìm và giết.

Diễn viên
 Kip Pardue vai Mike
 Vinessa Shaw vai Brita
 Breckin Meyer vai Tony
 Scott Adkins vai Carl
 Karl Geary vai Joe
 Sarah Barrand vai Michele
 Rachel Oliva vai Claire
 Luca Bercovici vai tên sát nhân 1
 Genadii Gancheva vai tên sát nhân 2
 Radoslav Parvanov vai tên sát nhân 3
 Suzanna Urszuly vai người đàn bà
 Itai Diakov vai đứa trẻ dưới đường hầm
 Nikolai Sotirov vai ông già
 Phil Jackson vai tài xế tắc xi
 Vencislav Stojanov vai người cảnh sát
 Jo Marr vai người thanh niên
 Amy Mihailova vai người phụ nữ trẻ
 Yordan Zahariev vai kẻ giả dạng
 Gabriel Balanica vai kẻ giả dạng
 Maya Andreeva vai bà già
 Dennis Andreev vai đứa trẻ
 Lyubomir Yonchev vai Shanty Town Bo

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 2008
Phim tiếng Anh
Phim kinh dị Mỹ
Phim hãng Film Tiger
Phim hãng Instinctive Film
Phim hãng Rifkin-Eberts
Phim hãng Arsenal Pictures
Phim lấy bối cảnh ở thành phố New York
Phim giật gân Mỹ
Phim kinh dị năm 2008
Phim Mỹ
Phim quay tại New York


title: Phoebe Buffay

text:
Phoebe Buffay làm một nhân vật hư cấu của seri phim Friends của đài NBC, đóng bởi Lisa Kudrow. Kudrow nhận được 1 giải Emmy Award, giải Screen Actor Guildand, một để cử giải Quả cầu vàng cho vai diễn này.
Chị sinh đôi của cô, Ursula Buffay, một nhân vật trong phim Mad About You, thực ra sau này trở thành thống đốc của New York.

Lai lịch

Pheobe Buffay là em gái trong một cặp sinh đôi do Phoebe Abbott (Teri Garr) và Frank Buffay, sinh ngày 16 tháng 2 năm 1967, chị gái là Ursula (cũng đóng với Lisa Kudrow) sinh trước 1 phút. Frank cưới bạn thân của Abbot, Lily, cùng lúc Lily nhận nuôi Phoebe và Ursula. Phoebe không nói nhiều lắm về tuổi thơ cô trừ việc cho biết cô đến từ New York, cha cô bỏ đi khi cô còn bé, Lily tái hôn với một người đàn ông khác. Lily quyết định tự tử khi Phoebe và Ursula 14 tuổi bằng cách đưa đầu vào lò nướng, sau đó cha dượng cô vào tù. Cô thỉnh thoảng đề cập tới phương thức nuôi con kì lạ của mẹ cô. Khi 15 tuổi, Phoebe sống ở đường phố. Có nhiều tình tiết vè quá khứ đầy màu sắc của Phoebe trên đường phố được đề cập trong seri. Cô từng sống trong chiếc xe Buich LeSabre bị cháy rụi, trong một chiếc AMC Gremin với Cindy-một người nói chuyện với cái tay của ông ta, và với một người bạch tạng làm công việc lau cửa sổ tòa nhà Port Authority Bus Terminal. Cô không được đi học trung học hay đại học, nhưng quả quyết rằng cô tham gia nhóm học tiếng Pháp ở đằng sau một cái thùng rác, cô rất thông thạo tiếng Pháp. Phoebe đôi khi dùng phương thức trấn lột để tồn tại; khi cô 14 tuổi, cô đã trấn lột Ross Geller, người sau này trở thành bạn tốt của cô, gần một cửa hàng truyện tranh, và lấy đi cuốn truyện tranh Ross sáng tác - Science Boy, cô quả quyết cuốn sách đã dạy cô nhiều điều. Phoebe còn nói rằng cô từng sống tại Praha, Tiệp Khắc, nhưng không muốn thảo luận thêm về việc đó. Cô nói rằng cô từng mắc bệnh viêm gan khi bị một chủ chứa tát vào mồm; cô từng bị đâm bởi một cảnh sát, sau đó cô đâm lại ông ta; học đấm bốc ở YMCA; bị tra tấn; từng làm mũ rơm Mexico (và bị ông chủ gọi là "con bé da trắng dốt nát" vì không làm vành đủ to.
Cô chuyển đến sống với Monica Geller khi đọc được quảng cáo tìm bạn thuê cùng nhà, và bắt đầu tình bạn của họ. Khi sống cùng với Monica, cô kết hôn với một người đàn ông tên là Duncan Sullivan (Steve Zahn), một vũ công trên băng người Canada để giúp anh ta nhập cảnh. Sau này anh ta phát hiện mình không đồng tính và chỉ giở vờ làm gay, dẫn đến họ li dị vào mùa thứ 2, cho dù Phoebe có tình cảm với anh. Cô chuyển đi vì không chịu nổi xu hướng quản lý của Monica, cô sống cùng bà ngoại tại căn nhà số 5 đường Morton của bà. Sau khi bà ngoại mất vào season 5, Phoebe được thừa kế căn hộ và chiếc xe taxi màu vàng.

Tham khảo

Nhân vật Những người bạn
Ca sĩ giả tưởng
Nhân vật giả tưởng người Thành phố New York


title: Học thuyết Bush

text:
Học thuyết Bush (tiếng Anh: Bush Doctrine) là cụm từ chỉ các nguyên tắc chính sách ngoại giao của Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush. Cụm từ này lần đầu tiên được sử dụng bởi Charles Krauthammer vào tháng 6 năm 2001 để mô tả "sự rút lui đơn phương của chính quyền Bush khỏi hiệp ước ABM và Nghị định thư Kyoto". Sau sự kiện 11 tháng 9, cụm từ này mô tả chính sách mà Hoa Kỳ có quyền tự bảo vệ chống lại các quốc gia chứa chấp hoặc viện trợ cho các nhóm khủng bố, được sử dụng để biện minh cho cuộc xâm lược năm 2001 của Afghanistan.

Các chuyên gia khác nhau sẽ đưa ra các ý nghĩa khác nhau "Học thuyết Bush", do nó mô tả các yếu tố khác, bao gồm cả chính sách gây tranh cãi của chiến tranh phòng ngừa, trong đó cho rằng Hoa Kỳ cần phải lật đổ chế độ nước ngoài đại diện cho một mối đe dọa tiềm năng hoặc một đe dọa nhận thức đến an ninh Hoa Kỳ, thậm chí nếu đó là mối đe dọa không phải là ngay lập tức; một chính sách truyền bá dân chủ trên thế giới, đặc biệt là ở Trung Đông, như một chiến lược cho cuộc chiến chống khủng bố; và sẵn sàng đơn phương theo đuổi các lợi ích quân sự của Hoa Kỳ. một số các chính sách này đã được hệ thống hóa trong một văn bản quốc gia Hội đồng An ninh Quốc gia với tựa "Chiến lược An ninh Quốc gia của Hoa Kỳ" được xuất bản vào ngày 20 tháng 9 năm 2002.

Cụm từ "Học thuyết Bush" hiếm khi được sử dụng bởi các thành viên của chính quyền Bush. Khái niệm này dù vậy cũng đã được sử dụng ít nhất một lần, bởi Phó Tổng thống Dick Cheney, trong một bài phát biểu năm 2003 tháng sáu, trong đó ông nói, "Nếu có bất cứ ai trong thế giới ngày nay nghi ngờ mức độ nghiêm trọng của Học thuyết Bush, tôi sẽ hối thúc người đó xem xét số phận của Taliban ở Afghanistan, và chế độ Saddam Hussein tại Iraq".
Các yếu tố chính của Học thuyết Bush được mô tả trong một tài liệu, Chiến lược An ninh Quốc gia Hoa Kỳ, xuất bản ngày 17 tháng 9 năm 2002. Tài liệu này thường được trích dẫn là tuyên bố xác định của học thuyết. Nó được cập nhật năm 2006 và được nêu như sau:

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dissident President April 2006

Sách
 Bacevich, Andrew J. The New American Militarism: How Americans Are Seduced By War, New York & London, Oxford University Press, 2005. ISBN 0-19-517338-4
 Bennett, William J. Why We Fight: Moral Clarity and the War on Terrorism, New York, Regnery Publishing, Inc., 2003. ISBN 0-385-50680-5
 Chernus, Ira Monsters To Destroy: The Neoconservative War on Terror and Sin, Boulder, CO, Paradigm Publishers, 2006 ISBN 1-59451-276-0

 Donnelly, Thomas The Military We Need: The Defense Requirements of the Bush Doctrine, Washington, D.C., American Enterprise Institute Press, 2005. ISBN 0-8447-4229-5
 Gaddis, John Lewis Surprise, Security, and the American Experience, Cambridge, MA, Harvard University Press, 2004. ISBN 0-674-01174-0
 Grandin, Greg Empire's Workshop: Latin America, The United States, and the Rise of the New Imperialism, New York, Metropolitan Press, 2006. ISBN 0-8050-7738-3

Quan hệ quốc tế năm 2001
Hoa Kỳ năm 2001


title: Boulton & Paul Bolton

text:
Boulton & Paul P.15 Bolton là một loại máy bay ném bom thử nghiệm của Anh đầu thập niên 1920.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

Bolton
Máy bay thử nghiệm Anh 1920–1929
Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay thử nghiệm
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh


title: Boulton Paul Bourges

text:
Boulton & Paul P.7 Bourges là một mẫu thử máy bay ném bom hai tầng cánh của Anh, do hãng Boulton & Paul nhằm thay thế Airco DH.10.

Tính năng kỹ chiến thuật (Bourges)

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

Bruce, J.M. British Aeroplanes 1914-18. London:Putnam, 1957.
Lewis, Peter. The British Bomber since 1914. London:Putnam, 1980. ISBN 0-370-30265-6.
Mason, Francis K. The British Bomber since 1914. London:Putnam, 1994. ISBN 0-85177-861-5.

Bourges
Máy bay quân sự Anh thập niên 1910
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh


title: Boulton Paul Bodmin

text:
Boulton & Paul P.12 Bodmin là một loại máy bay ném bom thử nghiệm của Anh.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

Bodmin
Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Boulton & Paul Bugle

text:
Boulton & Paul Bugle là một thiết kế máy bay ném bom hạng trung của Anh.

Tính năng kỹ chiến thuật (Bugle II)

Tham khảo

"The Boulton and Paul Bugle". Flight. ngày 23 tháng 4 năm 1925. pp. 235–238.
Mason, Francis K. The British Bomber since 1912. London:Putnam, 1994. ISBN 0-85177-861-5.

Liên kết ngoài
picture at historicaircraft.org

Máy bay Boulton Paul
Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh


title: Boulton Paul P.32

text:
Boulton & Paul P.32 là một loại máy bay ném bom hai tầng cánh ba động cơ của Anh.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

P.32
Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ba động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh


title: Linh Huyền

text:
Nghệ sĩ Linh Huyền  tên thật là Nguyễn Thị Ngọc Huyền, sinh ngày 26 tháng 6 năm 1970, được biết đến với vai trò là một nghệ sĩ cải lương, nghệ sĩ kịch nói.

Tiểu sử và sự nghiệp
Năm 1989, khi đang học năm nhất Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh thì chị đã đoạt được Huy chương Bạc giọng ca Cải lương Toàn quốc năm 1989, sau đó đạt giải A cuộc thi Tiếng hát ru của Câu lạc bộ Quê hương. Vì mê ca hát quá nên chị đi diễn nhiều và cúp học thường xuyên, cô giáo chủ nhiệm chị khuyên: "Em nên chọn một nghề cho cuộc đời "nhất nghệ tinh nhất thân vinh" chứ đừng phí sức giữa nhiều nghề như thế sẽ khó đi đến thành công". Và giảng đường đại học không đủ hấp lực để níu chân chị bằng ánh đèn sân khấu cải lương; tấm màn nhung có sức mạnh vô hình mà chị không cưỡng lại được. Do đó, dù gia đình hết sức can ngăn thì chị cũng quyết bỏ học mà theo nghiệp xướng ca.

Chú thích

Liên kết ngoài
Nghệ sĩ Linh Huyền: duyên nghiệp cải lương!
Chuyện tình của một họa sĩ Ý và một nghệ sĩ cải lương
 Chương trình HỒN VIỆT nhà hát TP.HCM

Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Nữ diễn viên Việt Nam
Nhân vật còn sống


title: Lê Liêm (định hướng)

text:
Lê Liêm có thể chỉ một trong số các nhân vật sau:
Lê Liêm: Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Chủ nhiệm Văn phòng Văn giáo Phủ Thủ tướng, Thứ trưởng Bộ Giáo dục Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Lê Liêm: Thứ trưởng Bộ Năng lượng (nay thuộc Bộ Công thương).


title: Cầu Kinh Nước Mặn

text:
Cầu Kinh Nước Mặn bắt qua Kinh Nước Mặn nối liền Cù lao Long Hựu với phần đất liền thuộc địa phận huyện Cần Đước, tỉnh Long An. Cầu có tổng mức đầu tư là 152 tỉ đồng bằng nguồn vốn trái phiếu Chính phủ, do Cty Cổ phần Cầu 12 Cienco I thi công. Khởi công xây dựng ngày 24 tháng 7 năm 2008, đến ngày 1 tháng 9 năm 2010 thì thông xe kỹ thuật.

Cầu Kinh Nước Mặn có tổng chiều dài 1.175 mét, trong đó phần cầu chính 409,2 mét, đường dẫn 2 bên cầu dài 765,8 mét, rộng 12 mét, chiều cao thông thuyền 9 mét, chiều rộng thông thuyền 40 mét. Cầu có 9 nhịp, Trong đó 3 nhịp chính liên tục lần lượt dài 60 mét, 90 mét và 60 mét bằng bêtông cốt thép M500. Hệ thống chiếu sáng sử dụng năng lượng mặt trời.

Chú thích

Cầu tại Long An


title: Đại học West London

text:
Đại học West London (tiếng Anh: University of West London) là một đại học công lập ở Vương Quốc Anh có các cơ sở tại Ealing và Brentford ở Luân Đôn, cũng như tại Reading và Slough ở Berkshire.

Tiền thân trường đại học là Lady Byron School, do vợ của đại văn hào Lord Byron thành lập năm 1860, sau đó trở thành trường Ealing College of Higher Education. Vào năm 1990, Ealing College of Higher Education, Thames Valley College of Higher Education, Queen Charlotte's College of Health Care Studies và trường Cao đẳng Âm nhạc Luân Đôn London College of Music được hợp nhất thành Trường Bách Khoa West London. Vào năm 1992, Trường Bách Khoa West London được ký quyết định thành trường Đại học và chuyển thành tên Đại học Thames Valley. Năm 2004, Thames Valley sáp nhập thêm hai trường cao đẳng nữa là Reading College và School of Arts and Design. Năm 20120, một cơ sở nhỏ của trường ở Slough ngưng hoạt động.

Vào tháng 8/2010, Trường Đại học West London thông báo trường đã được đồng ý chuyển tên thành Đại học West London, sau khi quyết định tập trung phát triển hai cơ sở lớn nhất của trường về hai khu quận là quận Ealing và Brentford ở phía tây Luân Đôn.  Trường chính thức nhận tên mới, Đại học West London vào thứ tư, ngày 6/4/2011.

Các cơ sở của trường

Slough trước kia là trụ sở chính của trường nhưng từ khi dự án Heart of Slough của chính phủ ban hành, trụ sở này bị dỡ bỏ. Sinh viên các ngành học liên quan đến Luật, Kinh doanh, Truyền thông, Điện ảnh và Âm nhạc học tại cơ sở Ealing nằm phía tây thành phố Luân Đôn. Sinh viên các ngành liên quan đến Y, Dược học tại Brendford.

Danh tiếng học thuật

Các bảng xếp hạng năm 2010 ghi nhận sự tiến bộ vượt bậc về danh tiếng của trường. Trường xếp hạng 69 trên tổng số 117 ở The Guardian university guide, 98 trên 113 ở The Independent associated Complete University Guide, 106 out of 122 in The Sunday Times University Guide

Theo số liệu chính thức của tờ Times Higher Education đăng tải vào tháng 7 năm 2008, Đại học West London có số lượng sinh viên tốt nghiệp được tuyển dụng cao nhất trên toàn Vương Quốc Anh, với tổng số 95% sinh viên được tuyển dụng ngay chỉ trong vòng sáu tháng sau khi tốt nghiệp.

Cục Thống Kê Giáo dục Anh, HESA (Higher Education Statistics Agency) đã so sánh dữ liệu của sinh viên sau sáu tháng tốt nghiệp trên toàn nước Anh. 94.8% sinh viên tốt nghiệp Đại học được nhà tuyển dụng mời làm việc hoặc học cao học trong vòng sáu tháng tốt nghiệp. Con số này vượt quá số liệu bình quân sinh viên được tuyển dụng ở một trường đại học Vương Quốc Anh (89.8%) kể cả các trường chuyên đào tạo 1 chuyên ngành nhất định. Điều này khiến trường nổi tiếng nhờ khả năng đào tạo các ngành được nhà tuyển dụng ưa thích.

Đại học West London còn tiếp tục cấp 100 học bổng mỗi năm mang tên International Ambassador Scholarships để vinh danh và hỗ trợ tài chính cho những sinh viên xuất sắc muốn nhập học vào trường và trở thành Đại sứ sinh viên cho trường Đại học West London. Sự cải thiện lớn về chất lượng dạy học và nghiên cứu đã thu hút một số lượng học giả từ các nguồn học bổng khác của chính phủ Anh theo học ở đây. Một sinh viên đến từ Việt Nam nhận học bổng Chevening 2012/13 của Bộ Ngoại giao Anh đã theo học ở đây và đề cao sự ứng dụng vào thực tiễn và chất lượng dạy của trường Đại học này.

Cuộc sống sinh viên

Tổ chức Sinh Viên West London
The West London Students' Union (gọi tắt WLSU) là tổ chức sinh viên được công nhận bởi trường Đại học West London. Hội có tổng thể 47,000 sinh viên đến từ nhiều cơ sở. WLSU là thành viên của Liên Đoàn Sinh Viên Toàn Quốc, National Union of Students.

Hội sinh viên đặt trụ sở ở North Building trên đường St. Mary's Road, và cung cấp nhiều dịch vụ ưu đãi như Coffee Shop, Bar và phòng Gym.

Đài phát thanh sinh viên chính thức của trường là Blast Radio, đặt tại studo cổ nhất trên toàn thế giới Ealing Studios.

Lễ trao bằng danh dự University of West London 2012

 Filmmaker Tony Palmer, FRGS
 Multi award-winning British film and television composer, David Arnold
 Founder of Film Design International (FDI), Terry Ackland-Snow
 Chief Executive of the Institute of Hospitality, Philippe Rossiter, FIH
 Founder of Harrison Catering Services Ltd, Geoffrey Harrison
 Chairman of Hospitality Action and Scannappeal, William Baxter, CBE
 Founder of Cobra Beer Ltd, Lord Bilimoria, CBE DL
 Founder of G.L.A Hotels, Grace Leo
 Founder, Chairman and CEO of WSH Ltd and Owner of Baxter Storey Benugo, Portico, Holroyd, Howe Independent and Caterlink, Alastair Storey
 Clinical Lead for NHS Ealing and Ealing Clinical Commissioning Group, Dr Paul Thomas
 National Assessor for the Department of Health for Clinical Psychologists, Dr Zenobia Nadirshaw
 Barrister, Josephine de Souza
 Barrister, Professor Paul Dobson

Cựu sinh viên của Đại học West London

Đại học West London là một trong số các trường đại học đào tạo nên những tên tuổi lớn nhất ở nhiều nền công nghiệp trên toàn thế giới đặc biệt trong các lĩnh vực truyền thông, điện ảnh, giải trí và du lịch dịch vụ. Nhiều người trong số đó đã được đề cử các giải thưởng lớn như Oscar, Grammy hoặc trở thành các huyền thoại lớn trong lịch sử.
Về âm nhạc, khoa âm nhạc London College of Music là một trong bốn cục khảo thí âm nhạc duy nhất trên toàn lãnh thổ Vương Quốc Anh. Nhiều người nổi tiếng đã được đào tạo qua các thời kỳ. Nổi bật nhất là huyền thoại âm nhạc Freddie Mercury, trưởng nhóm nhạc Rock Queen theo học ở trường vào những năm 60. Tên của ông sau này đã được đặt cho một quán pub trong hội sinh viên của trường như một sự tôn vinh.

Ngoài ra, còn có ca sĩ Pete Townshend của nhóm nhạc The Who. Nhà sản xuất âm nhạc Alex da Kid  theo học ngành công nghệ âm nhạc, được đề cử nhiều giải thưởng Grammy và người sản xuất âm nhạc cho các ca sĩ như Eminem, Radioactive. Ca sĩ Matt Tong thành viên của nhóm Bloc Party từng theo học ngành Biểu diễn âm nhạc ở đây.

Bên cạnh đó, còn có Matthew Hodson người sáng lập ra viện London Synthesis Orchestra. Kỹ sư âm nhạc James Buttery của Viện Âm nhạc Hoàng Gia Royal College of Music, nhà sản xuất Robert Orton (từng làm việc với các nhóm nhạc Trevor Horn, The Police và được trao tặng 2 giải Grammy cho các bản ghi âm với Lady Gaga).

Nhà sản xuất âm nhạc John Webber với nhiều giải thưởng Grammy qua các năm, từng sản xuất âm nhạc cho Ian Prince & The Swingle Singers, Nerina Pallot và Mr Hudson.
Về điện ảnh, nhà làm phim Fodhla Cronin O'Reilly, cựu sinh viên ngành Thạc sĩ Điện ảnh học được đề cử OSCAR năm 2013 ở hạng mục Phim hoạt hình ngắn xuất sắc nhất (Best Animated Short Film).

Về chuyên ngành Luật, Bà Karon Monaghan, luật sư và chính trị gia theo học ngành Luật tại UWL, được chọn làm chuyên gia tư vấn cho chính phủ Vương Quốc Anh vào năm 2010 khi quốc hội soạn thảo các điều luật liên quan đến Women and Equality Unit thuộc bộ luật Discrimination Law Review.

Về kinh doanh và dịch vụ, ngài Ian R. Carter, theo học ngành Quản trị kinh doanh (Business Administration) năm 1984, hiện tại là Chủ tịch điều hành và phát triển quốc tế của tập đoàn khách sạn Hilton Worldwide. Ông Arash Hamdami chuyên gia phân tích và phát triển tại Ngân hàng Barclays (RBBCOO). Chủ tịch tập đoàn Viglen, ông Claude Littner, từng theo học ngành MBA ở đây. Ông hiện tại còn tham gia vào show truyền hình ăn khách The Apprentice trên BBC.

Trường còn có khoa ẩm thực và du lịch đào tạo nên nhiều chuyên gia trong lĩnh vực dịch vụ, ẩm thực và giải trí. Một trong số đó phải kể đến cựu người mẫu Lorraine Pascale từng theo học ngành Ẩm thực học ở đây và trở thành chủ show truyền hình ẩm thực trên BBC. Cô cùng với trường Đại học West London xuất bản nhiều cuốn sách nổi tiếng trong đó phải kể đến: Baking Made Easy và Home Cooking Made Easy.

Ngoài ra, từng theo học ở đây còn có Bếp trưởng của Nữ hoàng Vương Quốc Anh, Chính trị gia Stewart Jackson, Phó Bộ trưởng Giáo dục Malaysia (đương chức) và cựu Bộ trưởng Y tế quốc đảo Mauritius.

Xem thêm
 Ealing Art College

Tham khảo

 QAA (1998). Special Review of Thames Valley University. The Quality Assurance Agency for Higher Education, 9/11/1998.

Liên kết ngoài
 University of West London website
 History of the University
 West London Students' Union website
 London College of Music Website

Buildings and structures in Reading, Berkshire
Buildings and structures in Slough
Education in Reading, Berkshire
Educational institutions established in 1990
1990 establishments in England
Education in Slough
Khởi đầu năm 1990 ở Anh


title: Cầu vượt Cây Gõ

text:
Cầu vượt Cây Gõ là cầu vượt bằng thép tại nút giao thông Cây Gõ (trước đây là một vòng xoay), thuộc địa bàn Quận 6 và Quận 11, Thành phố Hồ Chí Minh. Cầu có dạng hình chữ Y với nhánh chính trên đường Hồng Bàng và nhánh phụ nối vào đường Ba Tháng Hai..

Cầu vượt Cây Gõ có 14 nhịp, gồm trục chính từ đường Hồng Bàng với hai làn xe chạy, dài 303 m, rộng 12–15 m và một trục phụ từ đường Ba Tháng Hai nối vào đường Hồng Bàng đi ngã ba An Lạc và đổ về các tỉnh miền Tây, dài 234 m, rộng 7 m. Tổng chi phí khoảng 314 tỉ đồng. Cầu khởi công ngày 27 tháng 4 năm 2013, khánh thành ngày 19 tháng 10 năm 2013.
Trước đó, tại trung tâm vòng xoay Cây Gõ có một bức tượng tạc Lê Lợi được dựng từ trước năm 1975. Tượng này bị dời về công viên Phú Lâm khi thi công cầu vượt.

Hình ảnh

Tham khảo

Cây Gõ


title: Nguyên Thành Vương hậu

text:
Nguyên Thành Vương hậu (Hangul: 원성왕후, chữ Hán: 元成太后; ? – 1028) là một Vương hậu dưới triều Cao Ly Hiển Tông. Bà là trưởng nữ của Kim Ân Phó (金殷傅) và An Sơn Quận Đại phu nhân (安山郡大夫人) họ Lý. Bà cũng là chị gái của Nguyên Huệ Vương hậu và Nguyên Bình Vương hậu, những người vợ khác của Hiển Tông.

Trong khi Cao Ly chiến tranh với nhà Liêu (Khiết Đan), vua Hiển Tông đã gặp bà cùng với hai người em gái, sắc phong cho bà làm Diên Khánh viện chúa (延慶院主), sau cải thành Diên Khánh cung chúa (延慶宮主) rồi được phong Phi. Năm 1016, bà sinh ra vương tử Vương Khâm, sau này là vua Cao Ly Đức Tông, năm 1018 bà lại sinh tiếp Vương Hanh, sau là vua Cao Ly Tĩnh Tông.

Thụy hiệu đầy đủ của bà được các vua đời sau truy tôn: Nguyên Thành Dung Ý Cung Huệ Anh Mục Lương Đức Thân Tiết Thuận Thánh Từ Thánh Quảng Tuyên Vương thái hậu (元成容懿恭惠英穆良德信節順聖慈聖廣宣王太后)

Hậu duệ

Vương tử
 Cao Ly Đức Tông Vương Khâm (고려 덕종 왕흠; 1016 – 1034), nguyên phong Diên Khánh quân (延慶君) rồi thăng Thái tử.
 Cao Ly Tĩnh Tông Vương Hanh (고려 정종 왕형;  1018 – 1046), nguyên phong Diên Khánh viện (延慶院) rồi thăng Bình Nhưỡng quân (平壤君).

Vương nữ
 Nhân Bình Vương hậu (인평왕후) Kim thị, lấy người anh em khác mẹ là Cao Ly Văn Tông Vương Huy.
 Cảnh Túc Công chúa (경숙공주). Không rõ sự tích.

Tham khảo

Phi tần Cao Ly
Người Cao Ly


title: Cercanías

text:
Cercanías () là tên gọi của hệ thống xe lửa/xe điện công cộng tại những vùng đô thị lớn của Tây Ban Nha. Ở Catalunya và Cộng đồng Valencia hệ thống được gọi là Rodalies (, ), trong khi nó có tên gọi Aldiriak () ở xứ Basque.

Do công ty đường sắt quốc gia RENFE kiểm soát, Cercanías đang được xem xét để chuyển giao quyền quản lý cho một số chính quyền tự trị, bao gồm Rodalies de Catalunya dưới sự quản lý của chính quyền Catalan bây giờ do "Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya" tiếp quản.

Hiện tại có 12 hệ thống Cercanías ở Tây Ban Nha: Asturias, Bilbao, Catalonia, Cádiz, Madrid, Málaga, Murcia/Alicante, Santander, San Sebastián, Seville, Valencia, và Zaragoza. Nó cũng được kết nối với hệ thống xe điện metro ngầm ở Madrid, Barcelona, Valencia, và Bilbao.

Hệ thống Madrid là mục tiêu của vụ đánh bom xe lửa tại Madrid 2004. Vụ khủng bố đã làm 191 người thiệt mạng xảy ra tại ga Santa Eugenia, El Pozo và Atocha; đây cũng là vụ khủng bố đẫm máu nhất tại Tây Ban Nha cho đến nay.

Tham khảo

Giao thông ở Tây Ban Nha


title: Tổng thống Chile

text:
Tổng thống Chile (tiếng Tây Ban Nha: Presidente de Chile) là người đứng đầu nhà nước và đứng đầu chính phủ của Cộng hòa Chile. Tổng thống là người chịu trách nhiệm hành chính của nhà nước và chính phủ. Mặc dù vai trò và chức danh của vị trí này có những thay đổi trong lịch sử Chile, cũng như vị thế và liên hệ chính trị với các đảng phái ở Chile, tổng thống được coi là hình ảnh chính trị nổi bật nhất của đất nước này. Nó cũng được coi là một trong những thể chế của "Lịch sử hiến pháp Chile", và là yếu tố chính cho sự ổn định chính trị.

Theo hiến pháp hiện tại của Chile (từ 1980), Tổng thống có nhiệm kỳ 4 năm và không được tham gia tranh cử lần tiếp theo. Thời gian quản lý ngắn (trước đó một nhiệm kỳ là 6 năm) cho phép quá trình bầu cử Quốc hội và Tổng thống diễn ra được đồng thời.
Phủ Tổng thống Chile là cung La Moneda ở thủ đô Santiago.

Danh sách tổng thống Chile

Tham khảo

Chính trị Chile
Chính phủ Chile


title: Vườn quốc gia Namib-Naukluft

text:
Vườn quốc gia Namib-Naukluft là một vườn quốc gia của Namibia trải rộng trên một phần của sa mạc Namib và dãy núi Naukluft. Với tổng diện tích , Namib-Naukluft là một vườn quốc gia lớn nhất châu Phi và lớn thứ 4 trên thế giới. Khu vực nổi tiếng nhất của vườn quốc gia này là Sossusvlei, đây cũng là điểm thu hút khách tham quan chính ở Namibia.

Nơi đây như một bộ sưu tập nhiều loài sinh tồn trong vùng khí hậu siêu khô hạn như rắn, tắc kè, côn trùng khác thường, linh cẩu, Oryx gazella và chó rừng. Có nhiều sương mù đến từ ngoài khơi Đại Tây Dương hơn so với mưa, nơi đây lượng mưa chỉ có 106 ml/năm chủ yếu tập trung trong các tháng 2 đến tháng 4.

Gió mang sương mù vào đất liền cũng như tạo ra các đụn cát hình tháng, sắc màu cam của cát phản ánh tuổi thành tạo chúng. Màu cam hình thành theo thời gian khi mà sắt trong cát bị oxy hóa giống như kim loại bị gỉ; các đụn cát cổ hơn thì có màu sáng hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Namib-Naukluft
Khu bảo tồn được thành lập năm 1979
IUCN Loại II


title: Tây Hoàng

text:
Tây Hoàng (chữ Hán 西黃) là một nước chư hầu được thành lập vào khoảng giữa thời Tây Chu và bị diệt vong vào khoảng giữa thời Xuân Thu, nghĩa là thời gian tồn tại của nó trong lịch sử Trung Quốc có thể xác nhận chừng trên dưới 300 năm.

hình thành
Các sách sử chính thống không có quyển nào nhắc đến cội nguồn của quốc gia này và vua đầu tiên của nó là ai, tuy nhiên sự hiện diện của nó thì lại thấy đề cập đến bởi quan hệ ngoại giao giữa các nước lớn tranh hùng tranh bá thời Xuân Thu. Theo ghi chép từ Gia Phả họ Hoàng của người Trung Quốc thì vào đời Chu Hiếu Vương đã phân phong nước Tây Hoàng cho hậu duệ ngành thứ thế hệ thứ 53 của Huệ Liên thời Nghiêu Thuấn, ngày nay địa bàn nước ấy thuộc vùng đất phía đông Hán thủy thuộc huyện Nghi Thành tỉnh Hồ Bắc. Đành rằng Gia Phả là nguồn tự xuất bản nên không đủ uy tín để kiểm chứng thông tin nên chúng ta chưa thể khẳng định nó là đúng hay sai, vấn đề này còn đang tranh cãi và phải chờ thêm thời gian để các học giả hay các nhà khảo cổ học nghiên cứu để trả lời. Nhưng có điều ta biết được rằng sở dĩ quốc gia này gọi là Tây Hoàng bởi thời kỳ đó đã và đang tồn tại một nước Hoàng khác có vị trí ở phía đông triều đình nhà Chu, vậy nên các sử gia hậu thế phải chua thêm chữ "tây" bên cạnh để phân biệt.

diệt vong
Trong những cuộc chiến khốc liệt giữa các nước chư hầu thì Tây Hoàng là quốc gia nhỏ bé nên tầm ảnh hưởng không lớn do vậy chỉ được nhắc qua loa trong một số lần minh hội mà thôi, theo quy luật tự nhiên "cá lớn nuốt cá bé" mình không nuốt được họ ắt sẽ bị họ nuốt mà cuối cùng nước Tây Hoàng bị diệt vong. Còn vấn đề nước Tây Hoàng bị nước nào xóa sổ thì sử sách lại không nói đến nhưng Gia Phả họ Hoàng thì cho rằng đó là nước Sở, nhưng nước Hoàng ở phương đông kia ở Gia Phả nói rằng bị nước Tấn đánh bại mà trong các sử sách chính thống của người Trung Quốc cũng ghi bị nước Sở tiêu diệt do vậy còn nhiều điểm nghi vấn ta chưa thể khẳng định. Giá như cuốn Gia Phả họ Hoàng kia mà là chính sử hoặc ít ra cũng do một người nổi tiếng về lĩnh vực này viết thì hay biết mấy, hoặc là người viết Gia Phả họ Hoàng cũng là nhà sử học lỗi lạc hay chuyên gia khảo cổ học thì đâu có gì phải bàn cãi nữa. Dù sao thì sự tồn vong của nước Tây Hoàng cũng có chút ảnh hưởng chính trị nhất định đến cục diện thời Xuân Thu, vua cuối cùng của nước này là Hoàng Mục hầu bị thất trận mà phải trốn chạy lưu vong sang nước Tề.

Các vị quân chủ
 Hoàng Di
19 đời không thể khảo chứng
 Hoàng Hi hầu
 Hoàng Huệ hầu
 Hoàng Văn hầu
 Hoàng Chiêu hầu
 Hoàng Huệ hầu
 Hoàng Cảnh hầu
 Hoàng Thành hầu
 Hoàng Vũ hầu
 Hoàng Mục hầu

xem thêm
 Tham Hồ
 nước Hoàng
 Chu Hiếu Vương

tham khảo

 Trúc thư kỉ niên
 Chu sử
 kinh Xuân Thu
 sách Kinh Sở tuế thời ký
 Gia Phả họ Hoàng
 Sử ký, Sở thế gia

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Lịch sử Hồ Bắc
Tây Chu
Xuân Thu


title: Doanh nghiệp nhà nước

text:
Doanh nghiệp nhà nước (hay Quốc doanh) bao gồm các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, tổng số cổ phần có quyền biểu quyết theo quy định tại Điều 88 của Luật Doanh nghiệp 2020. .

So với Doanh nghiệp tư nhân, Doanh nghiệp Nhà nước thường được cho là kém hiệu quả và lợi nhuận thấp hơn. Trong khi các công ty tư nhân chi tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông, Doanh nghiệp Nhà nước thường phải chịu trách nhiệm của xã hội, hoạt động vì lợi ích của người dân, được thành lập để đối phó với những thất bại của nền kinh tế. Điều đó dẫn đến việc các Doanh nghiệp Nhà nước không hướng đến và cũng không cần cố gắng tối đa hóa lợi nhuận như các doanh nghiệp tư nhân.

Định nghĩa
(Theo Luật Doanh nghiệp Nhà nước của Quốc hội nước Việt Nam)
 Công ty nhà nước là doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu toàn bộ hoặc trên 50% vốn điều lệ, thành lập, tổ chức quản lý, đăng ký hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp Nhà nước. Công ty nhà nước được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước độc lập, tổng công ty nhà nước.
 Công ty cổ phần nhà nước là công ty cổ phần mà toàn bộ hoặc trên 50% cổ đông là các công ty nhà nước hoặc tổ chức được Nhà nước uỷ quyền góp vốn, được tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp.
 Công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước một thành viên là công ty trách nhiệm hữu hạn do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ, được tổ chức quản lý và đăng ký hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp.
 Công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước có hai thành viên trở lên là công ty trách nhiệm hữu hạn trong đó tất cả các thành viên đều là công ty nhà nước hoặc có trên 50% thành viên là công ty nhà nước và thành viên khác là tổ chức được Nhà nước uỷ quyền góp vốn, được tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp.
 Doanh nghiệp có cổ phần, vốn góp chi phối của Nhà nước là doanh nghiệp mà cổ phần hoặc vốn góp của Nhà nước chiếm trên 50% vốn điều lệ, Nhà nước giữ quyền chi phối đối với doanh nghiệp đó.
 Doanh nghiệp có một phần vốn của Nhà nước là doanh nghiệp mà phần vốn góp của Nhà nước trong vốn điều lệ chiếm từ 50% trở xuống.
 Công ty nhà nước giữ quyền chi phối doanh nghiệp khác là công ty sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chiếm trên 50% vốn điều lệ của doanh nghiệp khác, giữ quyền chi phối đối với doanh nghiệp đó.
 Công ty nhà nước độc lập là công ty nhà nước không thuộc cơ cấu tổ chức của tổng công ty nhà nước.

Tổ chức kinh tế
Tổ chức kinh tế bao gồm doanh nghiệp được thành lập hoạt động theo Luật Doanh nghiệp (doanh nghiệp tư nhân, công ty cổ phần, công ty TNHH, công ty hợp danh); Hợp tác xã, Liên hiệp Hợp tác xã được thành lập theo Luật hợp tác xã; các tổ chức kinh tế thành lập theo luật đầu tư.
Hộ gia đình khi hoạt động kinh doanh, đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh thì chỉ là hộ kinh doanh, không phải là tổ chức kinh tế. Nếu hộ kinh doanh sử dụng quá 10 lao động thì phải đăng ký thành lập doanh nghiệp theo luật doanh nghiệp.

Lý do thành lập Doanh nghiệp Nhà nước
Trong một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo tiến sĩ Trần Vinh dự các Doanh nghiệp Nhà nước vẫn được thành lập vì các lý do sau:
 Độc quyền tư liệu sản xuất: độc chiếm tư liệu sản xuất xuất hiện do quy luật tăng hiệu quả kinh tế theo quy mô, hiệu quả sản xuất và phân phối của một ngành nhất định đạt được tối đa khi chỉ có một nguồn  cung cấp duy nhất, chẳng hạn như trong ngành điện,nước. Quốc hữu hóa các ngành này thường để đảm bảo không bao giờ xảy ra chuyện doanh nghiệp tư nhân trở nên độc quyền và dựa vào đó bóc lột người lao động.
 Thất bại của thị trường vốn:Có một số ngành công nghiệp đòi hỏi nhiều vốn và mức độ rủi ro cao khiến cho việc huy động vốn tư nhân qua thị trường vốn rất khó khăn.
Ngoại ứng: Các nhà đầu tư tư nhân không muốn đầu tư vào các ngành mà lợi ích của nó lan tỏa sang nhiều ngành khác trong khi họ không thu được từ sự lan tỏa này.
Công bằng xã hội:Khu vực tư nhân thường không hoặc ít khi chịu vươn tới các khu vực nghèo đói,vùng sâu, vùng xa,vùng đặc biệt khó khăn vì lợi nhuận thấp.Vì thế,phải có các Doanh nghiệp Nhà nước làm việc này để đảm bảo quyền tiếp cận tới các dịch vụ và tiện ích tối thiểu của người dân.

Tham khảo

Xem thêm
Công ty tư nhân
Công ty đại chúng

Doanh nghiệp
Doanh nghiệp nhà nước
Dạng thực thể kinh doanh


title: Lev Zakharovich Mekhlis

text:
Lev Zakharovich Mekhlis (, 1 (13) tháng 1 năm 1889, Odessa - 13 tháng 2 năm 1953, Moskva) là một chính trị gia Liên Xô. Ông là Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô khóa VII, là thành viên của Xô Viết Tối cao Liên Xô khóa I-II, Ủy viên dự khuyết của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (b) (1934-1937), Ủy viên Trung ương Đàng cộng sản Liên Xô (b) (1937-1953), thành viên của Ban tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (b) (1938-1952). Ông đạt được học vị Tiến sĩ Khoa học vào năm 1935.

Trong Cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại (1941-1945), Mekhlis từng giữ vai trò chính ủy của một số phương diện quân và kết thúc chiến tranh với quân hàm Thượng tướng. Tuy nhiên, theo sự đánh giá của các nhà nghiên cứu, sự lộng quyền và kém khả năng của Mekhlis đã dẫn đến một số thất bại không đáng có của quân Liên Xô, tỉ như thảm họa của Phương diện quân Krym trong trận bán đảo Kerch (1942).

Xuất thân
Mekhlis sinh ngày 1 tháng 1 (13 tháng 1 theo lịch mới) năm 1889 trong một gia đình người Do Thái sống tại Odessa. Ông học hết lớp 6 trong một trường tư dành cho người Do Thái. Từ năm 1904 đến 1911, ông hành nghề thư ký và gia sư. Từ năm 1907 đến 1910, ông tham gia Đảng Công nhân Zion (Poale Zion), một tổ chức chính trị theo chủ nghĩa Mác của người Do Thái. Năm 1911, Mekhlis nhập ngũ và phục vụ trong Lữ đoàn lựu pháo số 2. Năm 1912 ông được thăng hàm Hạ sĩ pháo binh (Бомбардир) và sau đó được thăng hàm Trung sĩ pháo binh (Фейерверкер). Mekhlis phục vụ trong quân đội Nga hoàng cho đến năm 1917.

Thăng tiến trước chiến tranh
Năm 1918, Mekhlis gia nhập Đảng Cộng sản, và đến năm 1920, ông phục vụ trong Hồng quân công nông, khởi đầu với vai trò chính ủy sư đoàn bộ binh số 46, cấp bậc Chính ủy lữ đoàn (Бригадный комиссар), tương đương Đại tá. Trong các năm 1921-1922, ông làm công tác thanh tra trong Ban thanh tra của Dân ủy Công nông do Dân ủy I. V. Stalin đứng đầu. Từ năm 1922 đến 1926, ông là Trợ lý Tổng Bí thư và Chánh văn phòng Ban bí thư của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô; nói cách khác Mekhlis đã trở thành thư ký riêng của Stalin.

Trong giai đoạn 1926-1930, Mekhlis theo học tại Học viện Cộng sản và Học viện tuyên giáo Hồng quân. Từ năm 1930 ông là Trưởng ban Báo chí Trung ương Đảng kiêm thành viên của Ban biên tập, và sau đó là Tổng biên tập của báo "Sự Thật". Dưới sự chỉ đạo của Mekhlis, các bản in của báo được đưa tới Leningrad bằng máy bay và người dân trong thành phố có thể mua đọc được báo "Sự Thật" mỗi ngày. Từ năm 1932, một "đường dây thư tín" vận hành bởi các phi công giỏi nhất Liên Xô dưới sự lãnh đạo của L. G. Kruze được thành lập.

Năm 1934, Mekhlis nhận bằng tiến sĩ khoa học. Từ 1937 đến 1940, Mekhlis đảm nhận chức vụ Thứ trưởng Bộ Dân ủy Quốc phòng và là Chủ nhiệm chính trị của Hồng quân Liên Xô. Từ năm 1939, ông là thành viên của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô (b), trong giai đoạn 1938-1952, là thành viên của Ban tổ chức Trung ương Đảng và trong các năm 1940-1941, là Bộ trưởng Dân ủy phụ trách Ủy ban Kiểm soát của Hội đồng Dân ủy Liên Xô (Комиссия советского контроля при СНК СССР - КСК).

Chiến tranh vệ quốc vĩ đại

Trận bán đảo Kerch
Tháng 6 năm 1941, Mekhlis được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và sau đó là Thứ trưởng Bộ Dân ủy Quốc phòng. Ông được phong quân hàm Chính ủy Tập đoàn quân bậc 1, tương đương quân hàm Đại tướng. Ngày 20 tháng 1 năm 1942, Mekhlis được cử làm Đại diện Đại bản doanh tại Phương diện quân Krym vào lúc lực lượng này đang tham gia chiến dịch bán đảo Kerch nhằm giải vây cho lực lượng Liên Xô đang bảo vệ Sevastopol. Và từ đấy tai vạ bắt đầu giáng lên đầu Tập đoàn quân Krym khi sự lộng quyền và kém khả năng của Mekhlis càng ngày càng bộc lộ. Phương pháp chỉ huy của ông này đã được đánh giá tại Hội nghị quân sự cấp cao tháng 5 năm 1942 của Đại bản doanh Liên Xô là quan liêu, giấy tờ, hình thức chủ nghĩa, kiêu ngạo và bất tuân thượng lệnh. Khi đánh giá Tư lệnh phương diện quân D. T. Kozlov thì Mekhlis không tiếc lời chê bai ông này là con người "tẻ nhạt", "lười thâm nhập thực tế", "không quan tâm đến hoạt động quân sự", "thường truy vấn quân nhân để trừng phạt", "tự cho mình có thẩm quyền quyết định mọi chuyện" và hơn nữa là "một kẻ nói dối nguy hiểm" và yêu cầu Stalin thay người khác làm tư lệnh. Những động thái đó của Mekhlis đã có tác hại to lớn đến việc chỉ huy quân đội khi hai lãnh đạo đứng đầu Phương diện quân Krym tập trung để đánh nhau nhiều hơn là đánh địch. Bộ Tham mưu của Phương diện quân nhiều lần đã điên đầu không biết Kozlov hay là Mekhlis là chỉ huy của Phương diện quân, và những cuộc tranh cãi vô bổ giữa hai người đứng đầu của đơn vị đã để mất vô số thời gian quý báu. Đồng thời, những cuộc "trừng phạt" các tướng lĩnh "không nghe lời" và việc lộng quyền, tự ý ra lệnh theo ý mình của Mekhlis đã gây nên những thất bại không đáng có cho Tập đoàn quân Krym. Kết quả: từ khởi đầu đầy hứa hẹn, chiến dịch Kerch trở thành một thảm họa trong đó Phương diện quân Krym mất đến 15 vạn binh sĩ thương vong cùng 1.600 pháo cối, 217 xe tăng.

Đáng nói hơn, trong một bức điện dài dòng gửi Stalin, Mekhlis đã có ý đổ mọi tội lỗi cho tư lệnh Phương diện quân Kozlov và các tư lệnh Tập đoàn quân. Tuy nhiên, Mekhlis không qua mặt được Tổng tư lệnh tối cao. Stalin đã trả lời ông ta rằng đó là một thái độ tuy tiện lợi nhưng hết sức thối tha và vô trách nhiệm. Trả lời cho việc đòi hỏi thay thế Kozlov, Stalin mỉa mai:

Kết quả, Mekhlis bị kỷ luật giáng cấp xuống Chính ủy Quân đoàn (tương đương Thiếu tướng), bị cách chức Thứ trưởng Bộ dân ủy quốc phòng, cách chức Chủ nhiệm Tổng cục chính trị của Hồng quân, bị đưa ra khỏi Đại bản doanh và điều đi làm Ủy viên hội đồng quân sự Tập đoàn quân 6. Tuy nhiên, may mắn cho Mekhlis, mối quan hệ tốt trước đó với Stalin đã cứu ông ta thoát khỏi sự trừng phạt của tòa án quân sự. Khi được gọi về Moskva "nhận thông báo quyết định truy tố trước tòa án quân sự", Mekhlis được mô tả là đã quỳ xuống dưới chân Stalin và kêu lên: "Đồng chí Stalin! Xin đồng chí hãy nói với họ rằng kẻ Do Thái ngu ngốc này rất ăn năn hối hận". Stalin trầm ngâm một lúc rồi trả lời: "Được, chỉ cần anh biết tự phê bình như vậy là ổn". Và Mekhlis "qua phà" yên ổn. Trung tướng G. F. Samoilovich, khi đó là Đại tá, trợ lý về bản đồ quân sự các mặt trận của Bộ Tổng tham mưu quân đội Liên Xô đã chứng kiến và kể lại "cuộc rửa tội" vô tiền khoáng hậu này.

Gì thì gì, thảm họa Kerch cũng đã để lại một bài học đắt giá cho Mekhlis. Theo Otto Chaney, từ sau vụ việc đó Mekhlis đã tỏ ra "biết điều" hơn và chỉ tập trung lo những sự vụ đúng chuyên môn của mình chứ không còn tự tiện xen vào công việc của người khác nữa.

Trong thời gian sau đó, Mekhlis tiếp tục đảm nhiệm vai trò Ủy viên Hội đồng quân sự của một số Tập đoàn quân, Phương diện quân và dần dần được thăng chức trở lại: ngày 12 tháng 6 năm 1942, cấp bậc của Mekhlis được chuyển thành hàm Trung tướng và ngày 29 tháng 7 năm 1944 được thăng hàm Thượng tướng.

Phương diện quân Byelorussia 2
Trong Chiến dịch Bagration, Mekhlis được bổ nhiệm làm Ủy viên Hội đồng quân sự Phương diện quân Byelorussia 2 với hàm Trung tướng. Tư lệnh Phương diện quân là Thượng tướng I. Ye. Petrov, người anh hùng trong các trận bảo vệ Sevastopol, Kavkaz và các chiến dịch giải phóng Krym. Ngay sau khi tiếp nhận Sở chỉ huy mới tại Mstislavl, giữa Mekhlis và Petrov đã xảy ra hục hặc. Trong khi Petrov và Tham mưu trưởng, Trung tướng A. N. Bogolyubov dốc sức xây dựng kế hoạch tấn công cho phương diện quân thì Mekhlis lại "ngồi lê đôi mách" với Stalin rằng Petrov không có khả năng chỉ huy, rằng ông có vẻ bệnh hoạn và hay lui tới các bác sĩ làm mất thì giờ. Điều khôi hài là trong khi tại chiến dịch bán đảo Kerch, những lời buộc tội vô căn cứ này bị Tổng tư lệnh Tối cao chỉ trích thẳng tay, thì lần này Stalin chỉ cho là tính Mekhlis vốn "xấu" như thế. Vì lợi ích của chiến dịch, không thể để một bộ máy chỉ huy một phương diện quân làm việc trong tình trạng mâu thuẫn, ngày 6 tháng 6 năm 1944, Stalin chỉ thị triệu hồi Petrov về Đại bản doanh. Ngày 5 tháng 8 năm 1944, Petrov được cử làm Tư lệnh Phương diện quân Ukraina 4 (thành lập lần 2 trên hướng Carpath). Người thay thế Petrov là Thượng tướng G. F. Zakharov, một vị tướng có kinh nghiệm chỉ huy thành công tại Tập đoàn quân cận vệ 2 ở mặt trận Krym. Tuy nhiên, Mekhlis cũng không ở Phương diện quân này lâu. Tính tình khắc nghiệt, thô bạo với đồng đội của ông này đã khiến các cán bộ quân sự của Phương diện quân không hài lòng và tháng 7 năm 1944, Mekhlis bị điều về Đại bản doanh. Người thay thế ông ta là trung tướng N. E. Subbotin, một nhà giáo dục quân sự thực thụ đã giữ cương vị này đến hết cuộc chiến tranh.

Phương diện quân Ukraina 4
Tháng 8 năm 1944, Mekhlis được điều đi làm Ủy viên Hội đồng quân sự của Phương diện quân Ukraina 4 và công tác ở đó cho đến hết chiến tranh. Một lần nữa, ông ta lại dưới quyền của tướng Petrov (được thăng Đại tướng tháng 10 năm 1944). Theo Nguyên soái G. K. Zhukov, Đại diện Đại bản doanh, lần này mối quan hệ của hai người không có gặp trắc trở gì lớn: "I. Ye. Petrov làm việc ăn ý với Mekhiks và Petrov không có gì phàn nàn về Mekhliks." Tuy nhiên ở cương vị mới, Mekhlis tiếp tục phạm phải những sai lầm gây ra các thất bại không đáng có cho quân Liên Xô. Những báo cáo phóng đại của Mekhlis về việc quân Hungary rã ngũ và ra hàng hàng loạt đã gây nên những ảo tưởng về một chiến thắng dễ dàng cho Tổng tư lệnh Tối cao và góp phần khiến Stalin yêu cầu Phương diện quân Ukraina 2 sớm tấn công vào Budapest trong khi binh lực chưa chuẩn bị đầy đủ. Kết quả, đúng như Tư lệnh Phương diện quân Ukraina 2 R. Ya. Malinovsky dự kiến, đòn tấn công sớm này đã chịu thiệt hại lớn mà không hoàn thành mục tiêu chiến dịch. Đến tháng 3 năm 1945, Mekhlis một lần nữa liên tục yêu cầu Phương diện quân Ukraina 4 ngay lập tức thực thi Chiến dịch tấn công Moravská-Ostrava theo lệnh của Đại bản doanh trong khi binh lực của Phương diện quân chưa kịp thời hồi phục sau chiến dịch Tây Carpath. Yêu cầu này một lần nữa dẫn đến thất bại trong các cuộc tấn công đầu tiên của Phương diện quân Ukraina 4.

Sau chiến tranh
Năm 1946, Mekhlis được bổ nhiệm làm Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Nhà nước, nhưng vào ngày 27 tháng 10 năm 1950 thì bị huyền chức vì lý do sức khỏe. Ngày 13 tháng 2 năm 1953, ông qua đời ở tuổi 64. Thi hài ông được hỏa táng và chôn ở nghĩa trang tại chân tường Điện Kremlin.

Nhận định về Mekhlis
A. I. Ugarov, một trong những người từng làm việc chung với Mekhlis trong năm 1928, đánh giá Mekhlis là một con người khắc nghiệt. Mekhlis cũng có mối quan hệ xấu với S. M. Kirov, lãnh đạo Đảng ủy Leningrad lúc đó.

Theo Nguyên soái không quân A. E. Golovanov, Mekhlis từng bị cách chức vì thái độ cửa quyền quá lộ liễu của ông ta:

Theo lời của cựu Bộ trưởng Y tế, Thượng tướng Ye. I. Smirnov, vào năm 1949 khi ông đề nghị Stalin bổ nhiệm Mekhlis làm người đứng đầu một Hội đồng địa phương, Stalin đã ôm bụng cười chảy cả nước mắt và trả lời:

Trong hồi ký, N. S. Khruschyov đã nhận xét về Mekhlis như sau: "Đây là một con người thật sự nhiệt thành, nhưng hơi điên điên, điều này phản ánh trong sự cuồng loạn của ông ta khi ở đâu ông ta cũng nhìn thấy kẻ thù và kẻ phá hoại."

Nhà thơ, nhà văn và nhà báo F. I. Chuyev kể lại rằng trong một cuộc thảo luận diễn ra giữa Stalin và các nhà văn Makariev, Fadeyev về Mekhlis - lúc này đang là Tổng biên tập báo Sự thật, Stalin nhiều lần lặp đi lặp lại: "Mekhlis là một con người kinh khủng. Cứ yêu cầu bất cứ thứ gì đồng chí muốn, nhưng với anh ta tôi chả thể làm được gì cả."

Trong hồi ký, Đại tướng A. V. Gorbatov đã kể lại quãng thời gian mình chịu sự "giám sát" của Mekhlis:

Chú thích

Tham khảo
The Red Army Today / Speeches Delivered [by K Voroshilov, L Mekhlis, S Budyonny, and G Stern] at the Eighteenth Congress of the CPSU(B), March 10–21, 1939, by Kliment Voroshilov, Lev Mekhlis, Semyon Budyonny, Grigori Stern, pub Foreign Languages Publishing House, Moscow, 1939
 The U.S.S.R. and the Capitalist Countries, edited by Lev Mekhlis, Y Varga, and Vyacheslav Karpinsky, pub Moscow, 1938, reprinted University Press of the Pacific, 2005, ISBN 978-1410224194
 Rubtsov, Yuri V [Рубцов Ю В], Alter ego to Stalin [Alter ego Сталина], pub Zvonnitsa-MG, Moscow, 1999, ISBN 978-5880930562
 Rubtsov, Yuri V [Рубцов Ю В], Mekhlis, Shadow Leader [Мехлис: Тень вождя], pub Veche, Moscow, 2011. Part of the series: Military Secrets of the 20th Century [Военные тайны XX века], ISBN 978-5-9533-5781-4

Liên kết ngoài
www.hrono.ru Chronos - world history online, biography of Lev Zakharovich Mekhlis

Chính khách Liên Xô
Đảng viên Đảng Cộng sản Liên Xô
Thượng tướng Liên Xô


title: Lưu Thương Lư

text:
Tề Hiếu vương (chữ Hán: 齊孝王), tên thật là Lưu Thương Lư (劉將閭), là vị vua thứ năm của tiểu quốc Tề, một chư hầu nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Lưu Thương Lư là con thứ 8 của Tề Điệu Huệ vương, vương chủ thứ hai của tiểu quốc Tề, em Tề Ai vương, vương chủ thứ ba của Tề. Tổ phụ của ông là Hán Cao Tổ Lưu Bang, hoàng đế khai quốc của nhà Hán.

Lên ngôi vua Tề

Lưu Tương Lư vốn không phải con trưởng của Tề Điệu Huệ vương nên không được nối ngôi mà chỉ được phong làm Dương Hư hầu. Năm 165 TCN, vua cháu Tề Văn vương qua đời không con nối dõi, Hán Văn đế bèn thu lại đất Tề nhưng năm sau, 164 TCN, lại chia đất Tề cũ ra làm bảy tiểu quốc là Tề, Tế Bắc, Tế Nam, Giao Tây, Giao Đông, Tri Xuyên, lập bảy người con khác của Tề Điệu Huệ vương làm vương. Lưu Tương Lư được phong làm Tề vương.

Bị vây trong loạn bảy nước

Năm 154 TCN, Tiều Thố giữ chức Ngự sử đại phu đề nghị cắt bớt đất của các chư hầu, gồm Đông Hải của Sở vương Mậu, Dự Chương và quận Cối Kê của Ngô vương Tỵ, quận Thường Sơn của Triệu vương và 6 huyện của Giao Tây vương. Ngô vương và Sở vương nghe tin bèn khởi binh chinh Tây, tuyên cáo với chư hầu: "Cùng giết tên Hán tặc Tiều Thố, yên định tông miếu". Các nước Tri Xuyên, Triệu, Tế Nam, Giao Tây và Giao Đông cùng hưởng ứng, rồi viết thư mời Tề Hiếu vương. Tề Hiêu vương hồ nghi không theo, cho quân thủ thành. Quân các nước bèn hợp nhau đánh Tề. Tề Hiêu vương sai Trung Lộ đại phu cầu cứu Hán Cảnh đế. Hán Cảnh đế bèn sai nhắn với Tề vương cố thủ thành, quân nhà Hán sẽ tới cứu. Bấy giờ Lâm Tri bị vây ngặt, Trung Lộ đại phu vừa trở về nước bị quân Ngô, Sở bắt được, ép phải nói với Tề Hiếu vương phải nói trái lại. Trung Lộ đại phu lên trược mặt thành nói to:

"Thiên tử đã phái trăm vạn binh cùng thái sử Chu Á Phu cùng đánh Ngô Sở để cứu Tề, cứ kiên trì mà thủ thành".

Quân Ngô, Sở tức giận bèn giết Trung Lộ đại phu.

Tự sát

Tuy Trung Lộ đại phu nói binh Hán sẽ đến nhưng Tề Hiếu vương thấy tình hình nguy cập, lại định đầu hàng quân chư hầu. Các đại thần khuyên ông không nên đầu hàng, vì tướng Hán là Loan Bố và Bình Dương hầu đã tới gần nước Tề, chuẩn bị đánh chư hầu cứu Tề. Nếu đầu hàng thì quân Hán sẽ phạt Tề. Tề Hiếu vương già cả, không biết xử trí ra sao bèn uống thuốc độc tự sát.

Hán Cảnh đế nghe tin, cho rằng vua Tề là người trung thành, không có tội, bèn lập thế tử Thọ lên ngôi vương, tức Tề Ý vương. Không lâu sau, quân Hán đánh dẹp được loạn bảy nước.

Gia quyến
Ông: Hán Cao Tổ Lưu Bang
Cha: Tề Điệu Huệ vương Lưu Phì
Con cái:
Tề Ý vương Lưu Thọ
Bác Dương Khoảnh hầu Lưu Tựu
Bí Dương Kính hầu Lưu Yến
Định Phu hầu Lưu Việt
Đạo Di hầu Lưu Định
Sơn Nguyên hầu Lưu Quốc
Phồn An Di hầu Lưu Trung
Liễu Khang hầu Lưu Dương Dĩ
Vân Di hầu Lưu Tín
Mưu Bình Cung hầu Lưu Tiết
Sài Nguyên hầu Lưu Đại
Cao Nhạc Khang hầu

Xem thêm
Tề Điệu Huệ vương
Hán Cảnh đế
Loạn 7 nước
Tề Ý vương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Tề Điệu Huệ vương thế gia
Hiếu Cảnh bản kỷ

Chú thích

Chư hầu vương nhà Hán
Vua nước Tề
Năm sinh thiếu
Mất năm 154 TCN
Người tự sát