title: Lê Hoan

text:
Lê Hoan (黎讙, 1856-1915) còn có tên là Lê Tôn; là đại thần cuối triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Ông bị nhiều người lên án là Việt gian vì đã cùng với quân Pháp đàn áp nghĩa quân chống Pháp trong cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Tuy nhiên, cũng có ý kiến khác cho là ông thực chất là giàu lòng yêu nước, có nhiều giúp đỡ cuộc khởi nghĩa Yên Thế.

Tiểu sử
Ông sinh năm Bính Thìn (1856) tại làng Mọc, xã Nhân Mục, tổng Khương Đình, huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Đông; nay là phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội.

Thân thế ông không rõ, chỉ biết thời trẻ Lê Hoan đi lính triều Nguyễn đóng ở Sơn Tây. Khi quân Pháp xâm chiếm Bắc Kỳ, ông phối hợp với Quân cờ đen đánh Pháp. Sau vì phạm quân lệnh bị khép án tử hình, nhưng được giảm án.

Năm 1886, dưới triều vua Đồng Khánh thân Pháp, Lê Hoan quy thuận Pháp, nên được bổ làm thông phán ở Lạng Sơn, rồi Hưng Yên.

Sau đó ông thăng tiến rất nhanh. Dưới triều vua Thành Thái, năm 1892, ông được thăng chức Bố chính Sơn Tây, rồi lần lượt trải các chức: Tuần phủ Hưng Hóa kiêm Tiễu phủ sứ Tam Tuyên (gồm các tỉnh Sơn Tây, Hưng Hóa, Tuyên Quang), Tổng đốc Bắc Ninh. Năm 1896, Lê Hoan bị cách chức Tổng đốc Bắc Ninh vì để hai người Pháp bị giết và về tội ăn hối lộ. Người Pháp nghi ngờ ông làm gián điệp hai mang, vừa cộng tác với Pháp vừa kín đáo ủng hộ các hoạt động chống Pháp, tuy nhiên họ không thể công khai chuyện này vì ảnh hưởng đến công cuộc cai trị của người Pháp.

Năm 1905, Lê Hoan được lệnh về Huế làm Thượng thư bộ Binh kiêm Đô sát viện Hữu đô ngự sử.Dưới triều nhà vua yêu nước Duy Tân ông vẫn tiếp tục được trọng dụng, năm 1909, ông là Tổng đốc Hải Dương, được phong Khâm sai đi tiễu trừ Đề Thám với 400 lính. Theo giáo sư sử học Trần Huy Liệu, khoảng năm 1909 (dưới triều vua Duy Tân), để đối phó lại các cuộc tấn công theo lối du kích của nghĩa quân Hoàng Hoa Thám, Lê Hoan (lúc bấy giờ đang làm Khâm sai đại thần Bắc Kỳ) đã cùng với quân đội Pháp ra sức khủng bố nhân dân, cắt đứt mối liên hệ giữa nhân dân với nghĩa quân và tìm cách bao vây nghĩa quân. Trước sự dồn ép ấy, nghĩa quân từ chỗ lưu động, phải rút lên lập cứ điểm tại vùng núi Lang, tả ngạn sông Thanh Giang. Rồi một cuộc ác chiến đã diễn ra tại núi Lang vào ngày 5 tháng 10 năm 1909, đã làm một phần lớn nghĩa quân bị tan vỡ. Từ đó, nghĩa quân Yên Thế chỉ còn một số nhỏ, và không đóng ở một vị trí nào...

Cuối năm đó, ông bị người Pháp kết án về tội bí mật thương lượng, lấy lòng Đề Thám. Hội đồng điều tra sau đó kết luận là Lê Hoan vô tội, nhưng ông vẫn bị thực dân Pháp gạt ra.

Năm Ất Mão (1915), Lê Hoan mất ở tuổi 59. Sinh thời, ông được triều đình nhà Nguyễn phong tước Phú Hoàn nam (富完男) .

Gia đình

Con trai ông là Lê Phổ, họa sĩ người Pháp gốc Việt nổi tiếng của thế kỷ 20.

Con trai thứ mười của ông là Lê Tuân, năm 1928 tham gia các hoạt động của An nam Cộng sản Đảng, về sau là Thư ký cho Chủ tịch Mặt trận Liên Việt Tôn Đức Thắng.

Thông tin liên quan
Tên tuổi Lê Hoan còn lưu lại trong bộ sách Việt Lam xuân thu (gồm 60 hồi, dựng lại cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Trước khi in, Lê Hoan đã đề tựa và đổi tên sách là Việt Lam tiểu sử). Tương truyền sách này do Vũ Xuân Mai (? - ?, người phường Xuân Yên, tỉnh Hà Nội, đỗ cử nhân năm 1884) làm ra. Sau, Lê Hoan tình cờ tìm ra tập bản thảo này trong hòm sách của một gia đình nổi tiếng, nhân vì thấy "tác phẩm về mặt bút pháp…đều chưa thật xảo diệu tinh kỳ, bởi vậy nhân lúc rỗi rãi đã mạn phép đem sách ra sửa sang trau chuốt thêm rồi đưa in và công bố" (trích bài tựa của Lê Hoan viết năm 1908 đề ở đầu sách).

Chú thích

Sinh năm 1856
Mất năm 1915
Người Hà Nội
Quan lại nhà Nguyễn
Cộng sự thực dân Pháp


title: Omar Mukhtar

text:
Omar Mukhtar (tiếng Ả rập: عمر المختار, Omar Al-Mukhtār hay còn gọi là Sử tử sa mạc hay là chiến tướng sa mạc; sinh năm 1862 – mất ngày 16 tháng 9 năm 1931 ở Mnifa) là một anh hùng dân tộc người Libya, người đã lãnh đạo quân khởi nghĩa chống lại ách đô hộ của phát xít Ý dưới chế độ của Mussolini ở Libya vào năm 1912. Vốn là một nhà truyền giáo đầy tài năng, sau nhiều năm đấu tranh, Omar Mukhtar đã trở thành một nhà lãnh đạo kiệt xuất được người dân Lybia coi là anh hùng tinh thần trong mọi cuộc đấu tranh của họ.

Quân khởi nghĩa do ông trực tiếp chỉ huy đã gây nhiều khó khăn, tổn thất cho phát xít Ý. Với lối chiến thuật quân sự tài tình của mình, Omar Mukhtar đã luôn đẩy quân Italia vào thế "có đường vào nhưng không có đường ra" bằng các cuộc chiến khốc liệt trên các vùng sa mạc. Tuy vậy sau đó ông bị bắt và treo cổ vào năm 1931 và cuộc khởi nghĩa bị thất bại.

Cuộc chiến đấu của ông đã được tái hiện trong bộ phim Những con sư tử sa mạc do Mỹ và Libya hợp tác sản xuất năm 1981 với sự tham gia diễn xuất của Anthony Quinn, Oliver Reed và Irene Papas.

Tiểu sử

Thời thanh niên
Omar Mukhtar sinh ra tại một ngôi làng nhỏ ở Janzour, gần vùng Tobruk vùng Đông Nam Barqa (Cyrenaica) ở Libya. Ngay từ nhỏ, ông chỉ có mong muốn trở thành một nhà truyền giáo chân chính với những lý thuyết khiến con người ta sống tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, mọi dự định của ông lúc trẻ tuổi này đã sụp đổ khi vào năm 1911, một toán lính Italia đã ập vào ngôi làng ông đang ở tiến hành cướp bóc, hãm hiếp, giết người một cách đầy thú tính và man rợ.

Sau sự kiện này, Omar Mukhtar đã hoàn toàn thay đổi kế hoạch của cuộc đời mình. Cùng với 28 thanh niên khác trong làng, Omar Mukhtar đã gia nhập đội quân vũ trang du kích của địa phương thề trả thù cho những người thân đã bị quân Italia giết chết trong trận càn quét dã man đó.

Tổ chức và chiến thuật
Với khả năng thuyết giáo của mình, Omar Mukhtar đã huy động được rất nhiều tình nguyện viên trong nước tập trung lại để chống lại cuộc xâm lược Italia. Khi được tuyển chọn, bài học đầu tiên mà tất cả các tình nguyện viên này đều phải học là cưỡi ngựa để trở thành những kỵ sĩ chiến đấu trên các vùng sa mạc.

Khi đế quốc Italia chính thức biến Lybia thành thuộc địa của mình vào năm 1911, nước này đã nhận thấy sự nguy hiểm của các vùng sa mạc hoang vu tại nhiều vùng của Lybia. Vì thế đã nhiều lần quân chiếm đóng ra lệnh đóng cửa các sa mạc trên khắp Lybia bằng cách đưa rất nhiều binh lính chặn tại các cửa ra vào nhằm hạn chế quân du kích địa phương lấy nơi đây làm thánh địa.

Bài học đầu tiên mà Omar Mukhtar soạn và giảng dạy cho quân lính của mình chính là chiến thuật đánh bằng ảo ảnh. Trong tài liệu ông soạn có đoạn:

Ông đề ra một chiến thuật được gọi là "ảo ảnh ma quái" hay còn gọi là "biển quỷ". Cách đánh bằng ảo ảnh là một chiến thuật có thể áp dụng được trên địa hình nhiều sa mạc như của Lybia. Theo chiến thuật của Omar Mukhtar, thường thì lực lượng của ông sẽ giả thua, khiêu khích và dẫn dụ quân lính Italia chạy vào các vùng sa mạc bỏng rát. Tại đây, do không quen thuộc địa hình và thời tiết, quân Italia sẽ rất nhanh mệt mỏi. Khí hậu khô nóng cùng với sự thiêu đốt của mặt trời khiến những người quen sống với thời tiết mát mẻ như quân lính của Italia phải phát điên, khi này tinh thần của họ sẽ bị giảm xuống nhanh chóng.

Trong những trận đánh của mình, với lực lượng ít ỏi và vũ khí thô sơ, Omar Mukhtar đã phân tán lực lượng rồi cho ăn mặc giống hệt nhau, sau đó khiêu khích tứ phía nơi có quân Italia đóng quân. Một đội quân tinh nhuệ khác của Omar Mukhtar sẽ tấn công vào những nơi chứa nước của kẻ thù, lấy trộm hoặc chọc thủng các bình nước. Sau vài ngày chiến đấu, do thiếu nước, lại phải chiến đấu dưới thời tiết nắng nóng khiến tinh thần của quân Italia như phát điên.

Lúc này, lực lượng mỏng do Omar Mukhtar đứng đầu lại tấn công dồn dập vào lúc nắng nóng nhất. Trong lúc khát, mệt, "ảo ảnh ma quái" bắt đầu xuất hiện nơi quân lính Italia. Lúc này, trong suy nghĩ và ánh mắt của quân Italia, ai cũng có cảm giác quân địch đông như kiến cỏ, và kẻ địch nào cũng là... Omar Mukhtar. Sau đó, quân Italia bắt đầu bắn phá lung tung mà không có chủ định, thậm chí còn quay sang bắn lẫn nhau khiến cho tình hình trở nên cực kỳ rối rem và lộn xộn. Lợi dụng thời cơ này, đội quân của Omar Mukhtar đã nhanh chóng triển khai lực lượng và tiêu diệt quân địch ngay trên những vùng sa mạc bỏng rát.

Kháng chiến
Sau khi có được một đội quân khá hùng hậu, Omar Mukhtar đã chỉ huy lực lượng này tấn công các trại binh lính của Italia nằm dọc trên các tuyến sa mạc và lùa đội quân này chạy sâu vào trong đó. Với trang thiết bị đấu tranh thô sơ và sức người có hạn, nhưng chính nhờ binh pháp đặc biệt của mình mà đội quân của Omar Mukhtar đã tiêu diệt được một lực lượng quân đội mạnh hơn lực lượng của ông.

Tại những vùng sa mạc khô cằn với thời tiết vô cùng khắc nghiệt, khi mắc lừa và bị dồn quân tại vùng cát trắng này thì quân đội Italia đã cầm chắc thua cuộc. Với đội hình toàn những kỵ binh được huấn luyện một cách xuất sắc cùng với chiến thuật đã đề ra, đội quân của Omar Mukhtar luôn làm chủ được thế trận và tiêu diệt được kẻ địch mạnh hơn mình gấp nhiều lần về vũ khí và con người.

Trong thực tế, rất nhiều lần quân đội của Italia đã mắc bẫy và bị dồn vào những vùng sa mạc bỏng rát của Lybia. Trong những cuộc chiến đầy khốc liệt này, lực lượng quân đội của Italia dường như không còn ai sống sót để trở về. Lý do không phải vì lực lượng du kích của Omar Mukhtar quá mạnh mà là do quân Italia đã chết khát hoặc bắn nhầm lẫn nhau trong khi hoa mắt chóng mặt. Cũng chính vì cách đánh lạ đời ít hao tốn sức lực và đạn dược này đã khiến Omar Mukhtar trở nên nổi tiếng

Cái chết

Sau này ông bị một kẻ trong tổ chức phản bội và bán đứng, Omar Mukhtar đã bị quân Italia bắt giữ và treo cổ. Ngày 14 tháng 9 năm 1931 ông bị bắt và chỉ sau 2 ngày bắt giữ quân đội của Italia đã tiến hành treo cổ Omar Mukhtar mà chưa thông qua bất kỳ phiên tòa xét xử nào. Tuy nhiên, chính cái chết của nhân vật này đã khiến nhiều người Lybia khi đó đứng lên đấu tranh mạnh mẽ hơn. Và kết quả là đến năm 1951, Lybia trở thành một trong những thuộc địa đầu tiên của châu Âu ở châu Phi giành lại được độc lập.

Tham khảo

 Libya profile - Timeline, BBC News Africa, ngày 1 tháng 11 năm 2011
 Encyclopedia of World Biography on Omar al-Mukhtar, BookRags.com
 Kỳ lạ ảo ảnh ma quái của chiến tướng sa mạc
 More make-up (and hair dye) than his 40 virgin bodyguards, but Libyan leader Gaddafi is still a murderous menace, Mark Almond, Daily Mail, ngày 12 tháng 6 năm 2009

Anh hùng dân tộc
Quân nhân Libya
Tướng Hồi giáo
Tướng Ả Rập
Mất năm 1931
Sinh năm 1862
Sinh năm 1858
Nhà hoạt động độc lập


title: Whitney (album)

text:
"Whitney" là album phòng thu thứ hai của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Whitney Houston, phát hành ngày 2 tháng 6 năm 1987 bởi Arista Records như một đợt tiến công sau thành công vượt trội từ album phòng thu đầu tay mang chính tên cô (1985). Tương tự như album trước, Whitney là sự kết hợp giữa nhiều thể loại âm nhạc khác nhau như pop, dance và R&B, trong đó tập hợp những bản nhạc sôi động xen kẽ với những bản ballad. Nó được thu âm trong khoảng thời gian Houston thực hiện chuyến lưu diễn thế giới đầu tiên The Greatest Love World Tour, trong đó cô tiếp tục hợp tác với những nhà sản xuất quen thuộc đã làm nên thành công cho album đầu tiên, bao gồm Narada Michael Walden, người đã tham gia sản xuất cho hầu hết những bài hát từ bản thu âm, cũng như Kashif và Michael Masser, bên cạnh sự cộng tác lần đầu tiên với Jellybean với "Love Will Save the Day". Ngoài ra, nữ ca sĩ còn thể hiện lại bài hát năm 1975 của The Isley Brothers "For the Love of You" và hợp tác với mẹ của cô Cissy Houston trong "I Know Him So Well", một bản hát lại từ bài hát năm 1984 của Elaine Paige và Barbara Dickson.

Sau khi phát hành, Whitney nhận được những ý kiến trái chiều từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ thừa nhận giá trị thương mại của album, nhưng chỉ trích việc quá lạm dụng công thức thành công của người tiền nhiệm và những bài hát mới không giúp thể hiện tính cá nhân và sáng tạo trong âm nhạc của Houston. Tuy nhiên, nó đã gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải lớn, với ba đề cử giải Grammy tại lễ trao giải thường niên lần thứ 30, bao gồm đề cử ở hạng mục Album của năm cho album. Về mặt thương mại, Whitney ngay lập tức đáp ứng sự mong đợi của người hâm mộ và trở nên phổ biến sau khi phát hành, đứng đầu các bảng xếp hạng ở hầu hết những quốc gia nó xuất hiện, bao gồm những thị trường lớn như Úc, Áo, Canada, Đức, Ý, New Zealand, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh. Tại Hoa Kỳ, nó ra mắt ở vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard 200 và trụ vững trong 11 tuần liên tiếp, giúp Houston trở thành nghệ sĩ nữ đầu tiên trong lịch sử có một album đạt vị trí quán quân ngay trong tuần đầu phát hành.

Sáu đĩa đơn đã được phát hành từ Whitney, trong đó bốn đĩa đơn đầu tiên "I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me)", "Didn't We Almost Have It All", "So Emotional" và "Where Do Broken Hearts Go" lần lượt đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, trở thành album đầu tiên của một nghệ sĩ nữ đạt được thành tích này. Ngoài ra, bốn đĩa đơn trên cùng với ba đĩa đơn số một từ album đầu tay đã giúp nữ ca sĩ phá vỡ kỷ lục của The Beatles và Bee Gees cho cương vị Nghệ sĩ có nhiều đĩa đơn quán quân liên tiếp nhất. Tương tự như ở Hoa Kỳ, "I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me)" cũng gặt hái những thành công rực rỡ trên toàn cầu, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Úc, Canada, New Zealand và Vương quốc Anh, đồng thời chiến thắng một giải Grammy cho Trình diễn giọng pop nữ xuất sắc nhất. Hai đĩa đơn còn lại, "Love Will Save the Day" và "I Know Him So Well", cũng tiếp nhận một số thành công đáng kể ở nhiều thị trường, trong đó "Love Will Save the Day" vươn đến top 10 ở Hoa Kỳ và "I Know Him So Well" chỉ được phát hành giới hạn ở một số quốc gia.

Để quảng bá cho Whitney, Houston đã tham gia và trình diễn những bài hát từ album trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm Top of the Pops, giải Video âm nhạc của MTV năm 1987, lễ khai mạc Thế vận hội đặc biệt năm 1987, giải thưởng Âm nhạc Mỹ năm 1988 và giải Grammy lần thứ 30. Ngoài ra, nữ ca sĩ còn tiến hành thực hiện chuyến lưu diễn thế giới thứ hai Moment of Truth World Tour kéo dài từ tháng 7 năm 1987 đến tháng 11 năm 1988, bao gồm 91 buổi diễn và đi qua nhiều quốc gia khác nhau thuộc Bắc Mỹ, châu Âu, châu Á và châu Đại Dương, đã trở thành chuyến lưu diễn đạt doanh thu cao nhất năm 1987 bởi một nghệ sĩ nữ. Với thành công từ Whitney, Houston đã vươn lên trở thành một ngôi sao quốc tế cũng như được đánh giá là nữ nghệ sĩ hàng đầu của thập niên 1980. Tính đến nay, album đã bán được 28 triệu bản trên toàn cầu, trở thành một trong những album bán chạy nhất mọi thời đại. Sau sự ra đi đột ngột của Houston vào năm 2012, nó đã xuất hiện trở lại trên các bảng xếp hạng thuộc nhiều quốc gia, bao gồm vị trí thứ 87 trên Billboard 200.

Danh sách bài hát

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng thập niên

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

Xem thêm
 Danh sách album bán chạy nhất thế giới
 Danh sách album quán quân năm 1987 (Mỹ)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Whitney - Whitney Houston
 Whitney tại AllMusic
 Whitney tại Discogs

Album năm 1987
Album của Whitney Houston
Album quán quân Billboard 200
Album của Arista Records


title: Hố Chicxulub

text:
Hố Chicxulub (phát âm tiếng ) là một miệng hố va chạm do thiên thạch bị chôn vùi bên dưới bán đảo Yucatán ở México, nó được đặt theo tên của một đô thị gần tâm của nó là Chicxulub. Hố va chạm này có đường kính hơn 180 km, nên nó trở thành một trong những cấu trúc chịu va chạm lớn nhất trên Trái Đất đã được xác nhận.

Hố va chạm này được nhà vật lý Glen Penfield phát hiện trong khi tìm kiếm dầu khí cuối những năm 1970 ở Yucatán. Penfield ban đầu không thể có được bằng chứng rằng các cấu trúc địa chất độc đáo trên thực tế đã một miệng núi lửa, và đã từ bỏ việc tìm kiếm của mình. Qua tiếp xúc với Alan Hildebrand, Penfield đã có thể lấy các mẫu cho rằng nó là một cấu trúc va chạm. Bằng chứng về nguồn gốc tác động của miệng núi lửa bao gồm thạch anh bị biến đổi, dị thường trọng lực, và tektite ở các khu vực xung quanh.

Dựa trên việc định tuổi của đá, người ta xác định rằng cấu trúc này được hình thành từ cuối kỷ Phấn Trắng, khoảng 65 triệu năm trước. Tác động kết hợp với miệng núi lửa liên quan trong việc gây ra sự tuyệt chủng của loài khủng long như đề xuất bởi ranh giới K-T, ranh giới địa chất giữa các thời kỳ kỷ Phấn Trắng và kỷ Đệ Tam, mặc dù một số nhà phê bình lập luận rằng sự va chạm không phải là lý do duy nhất, và những người khác tranh luận xem liệu có một tác động hay va chạm Chicxulub là một trong số đó có thể đã tấn công Trái Đất vào khoảng cùng một thời gian. Bằng chứng gần đây cho thấy những va chạm có thể là một phần của một tiểu hành tinh lớn hơn nhiều đã phá vỡ trong một vụ va chạm trong không gian xa cách đây hơn 160 triệu năm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Satellite image of the region (from Google Maps)
Numerous sinkholes (Cenotes) marked around Chicxulub crater. Opens in Google Earth
NASA JPL: "A 'Smoking Gun' for Dinosaur Extinction" , ngày 6 tháng 3 năm 2003
Chicxulub, Crater of Doom
Doubts On Dinosaurs – Scientific American.

Mérida, Yucatan
Hố va chạm
Địa chất lịch sử
Sự kiện va chạm
Kỷ Phấn trắng
Sự kiện tuyệt chủng
Địa lý México
Khủng long
Lịch sử tự nhiên México
Lịch sử tự nhiên Caribe
Lịch sử địa chất Trái Đất


title: Sam Ruben

text:
Samuel Ruben (tên khai sinh là Charles Rubenstein, 5.11.1913 – 28.9.1943), là nhà hóa học người Mỹ, nổi tiếng vì đã phát hiện ra đồng vị cacbon-14 cùng với Martin Kamen.

Cuộc đời và sự nghiệp
Ông là con của Herschel và Frieda Penn Rubenstein – tên được chính thức rút gọn thành Ruben năm 1930. Thời trẻ Sam chơi với người bạn láng giềng Jack Dempsey và tham gia câu lạc bộ quyền Anh địa phương của các chàng trai. Sau đó gia đình ông di chuyển tới cư ngụ ở Berkeley, ông học trung học ở trường trung học Berkeley và trở thành cầu thủ bóng rổ xuất sắc của trường. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông vào học ở Đại học California tại Berkeley, đậu bằng cử nhân hóa học, rồi bằng tiến sĩ hóa lý trong tháng 5 năm 1938. Ông lập tức được bổ nhiệm làm trợ giáo ở Phân khoa Hóa học của trường này, rồi trở thành giáo sư phụ tá năm 1941.

Sam làm việc chung người bạn đồng liêu Martin Kamen - một tiến sĩ xuất thân từ Đại học Chicago và là nhà nghiên cứu hóa học cùng vật lý hạt nhân - ở Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Berkeley, dưới sự hướng dẫn của Ernest O. Lawrence, để làm sáng tỏ đường di chuyển của carbon trong việc quang hợp bằng cách đưa thêm chất đồng vị phóng xạ Carbon-11 (11CO2) (đồng vị nhân tạo của carbon) chóng tan vào trong nhiều thí nghiệm của họ từ năm 1938 tới 1942.

Được giúp đỡ từ các khái niệm và sự hợp tác của C. B. van Niel ở Hopkins Marine Station (Trạm thí nghiệm sinh học biển Hopkins) của Đại học Stanford, họ đã hiểu rõ rằng việc giảm khí CO2 có thể xảy ra trong bóng tối và có thể liên quan đến quá trình tương tự như các hệ thống của vi khuẩn. Điều giải thích này đã đặt ra sự nghi ngờ về thuyết quang hợp giảm CO2 hấp thu vào chất diệp lục của Adolf von Baeyer đã tồn tại từ hàng thế kỷ, và đã khiến cho nỗ lực tìm kiếm fomanđêhít của Richard Willstätter, A. Stoll, cùng nhiều người khác trong nhiều thập kỷ bị uổng công.

Trong hàng trăm thí nghiệm với Cacbon-11 được tạo ra từ deuteri và Bo-10 bởi Martin Kamen trong máy gia tốc 37-inches của Phòng thí nghiệm bức xạ Berkeley, Ruben và Kamen - với các cộng tác viên các ngành thực vật học, vi sinh học, sinh lý học và hóa học hữu cơ – đã theo dõi đường di chuyển của cacbon dioxide trong cây cối, tảo, và vi khuẩn. Kết quả mà họ tìm thấy, bị lẫn lộn bởi sự hấp thu bã có chứa protein của các sản phẩm, ban đầu đã thất bại trong việc phát hiện đường di chuyển của cacbon trong quá trình quang hợp nhưng đã thành công trong sự khích lệ các nhà khoa học trên toàn thế giới quan tâm đến việc tìm kiếm và phát hiện quá trình trao đổi chất, bắt đầumột cuộc cách mạng trong ngành hóa sinh và y học.

Các thí nghiệm của Ruben bằng cách sử dụng nước nặng, H2O18, để mang lại khí 18O2 đã chỉ ra rằng khí oxy được tạo ra trong quá trình quang hợp đến từ nước. Với dự đoán mong manh của các nhà vật lý hạt nhân về một "đồng vị phóng xạ cácbon" tồn tại lâu, Ruben và Kamen đã theo đuổi một số cách làm có thể dẫn đến việc xác định được đồng vị Cacbon-14.

Sau một số cố gắng bị thất bại, Martin Kamen đã tập hợp những kết quả của máy gia tốc bắn phá than chì trong 120 giờ và mang chúng lê bước đi trong mưa tới "Rat House," nằm kế cận cả Phân khoa hóa học và máy gia tốc, cùng bàn giấy của Sam Ruben. Lúc 8 giờ sáng ngày 27.2.1940, Sam Ruben đã chứng minh rõ ràng tính phóng xạ này là từ Cacbon-14.

Năng lượng yếu của Cacbon-14 làm cho việc đo lường chậm chạp quá lâu, đến nỗi không có những thí nghiệm nguyên tử đánh dấu ở Cacbon-14 nào được làm, cho tới năm 1942 khi Sam Ruben đưa mọi bari cacbonat-C14 của mình cho nhà hóa học trẻ Andrew Benson thuộc ban giảng huấn của Phân khoa hóa học, người đã bắt đầu hàng loạt thí nghiệm lâu dài cố định 14CO2 để xác định đường di chuyển của cacbon trong việc quang hợp. Chỉ mãi tới năm 1949, nhà hóa học Willard Libby mới sử dụng nó để phát minh ra phương pháp xác định niên đại bằng cacbon-14.

Việc tuyển dụng Ruben để nghiên cứu trong nỗ lực thời thế chiến thứ hai đã khiến ông quan tâm đến cơ chế của Phosgene (COCl2) như là một khí độc. Với phosgene C-11 (11COCl2) do Andrew Benson chế tạo, họ đã nghiên cứu sự kết hợp của Phosgene với protein phổi. Tháng 7 năm 1943 Benson thuyên chuyển đi nơi khác.

Từ trần
Ruben đã qua đời ngày 28.9.1943 sau khi bị phơi bày tai hại trước Phosgene trong một tai nạn ở phòng thí nghiệm ngày hôm trước.

Gia đình
Sam Ruben kết hôn với Helena Collins West, một bạn sinh viên hóa học, ngày 28.9.1935, trong học kỳ chót của ông trước khi thi bằng cử nhân ở Đại học California tại Berkeley. Họ có ba người con: Dana West Ruben (sinh ngày 11.11.1938), George Collins Ruben (sinh ngày 29.4.1941), và Connie Mae Ruben Fatt (sinh ngày 18.6.1943).

Tham khảo

Sinh năm 1913
Mất năm 1943
Nhà hóa sinh Hoa Kỳ
Cựu sinh viên Đại học California tại Berkeley
Giáo sư Đại học California tại Berkeley


title: Chất chủ vận Beta

text:
Các chất chủ vận Beta hay chất chủ vận thụ thể hoócmôn tuyến thượng thận Beta (khi dịch nguyên văn tên đầy đủ) là các dược phẩm có tác dụng duỗi các cơ của đường dẫn khí, làm giãn rộng đường dẫn khí và dẫn đến việc hô hấp dễ dàng hơn. Chúng là một lớp các tác nhân cận/bắt chước giao cảm tác động trên các thụ thể tuyến thượng thận Beta. Nói chung, các chất chủ vận beta đơn thuần có chức năng đối lập với chất đối kháng Beta (beta blocker).

Trong nông nghiệp, họ chất chủ vận β là một dạng chất tăng trọng, chất tạo nạc được xếp vào loại chất độc cấm sử dụng trong chăn nuôi trên toàn thế giới. Đây là một loại hoóc môn kích thích tăng trưởng bị cấm sử dụng trong chăn nuôi.

Phân loại
Họ β-agonist gồm 2 nhóm.

Nhóm β1-agonist
Gồm các chất có tác dụng kích thích tim, được dùng để điều trị sốc tim, suy tim cấp tính như:
 Dobutamine
 Isoproterenol
 Xamoterol
 Epinephrine

Nhóm β2-agonist
Gồm các chất làm giãn cơ, được dùng để điều trị hen suyễn, bệnh phổi mãn tính.
 Salbutamol (Albuterol)
 Clenbuterol
 Epinephrine
 Fenoterol
 Formoterol
 Isoproterenol (β1 and β2)
 Metaproterenol
 Salmeterol
 Terbutaline
 Clenbuterol
 Isoetarine
 pirbuterol
 procaterol
 ritodrine
 epinephrine
 arbutamine
 befunolol
 bromoacetylalprenololmenthane
 broxaterol
 cimaterol
 cirazoline
 denopamine
 dopexamine
 etilefrine
 hexoprenaline
 higenamine
 isoxsuprine
 mabuterol
 methoxyphenamine
 nylidrin
 oxyfedrine
 prenalterol
 ractopamine
 reproterol
 rimiterol
 tretoquinol
 tulobuterol
 zilpaterol
 zinterol

Trong những chất kể trên thì Salbutamol, Clenbuterol và Ractopamine là ba chất đứng đầu trong danh mục 18 chất trên, hóa chất bị cấm sử dụng trong chăn nuôi.

Sử dụng và tác hại
Họ β- agonist là một trong những hợp chất dùng trong chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi heo để kích thích heo tăng trưởng và cho thịt siêu nạc. Với thuốc salbutamol (dùng ở người), các chuyên gia khuyến cáo phải thận trọng khi dùng cho người đang có bệnh tim mạch như tăng huyết áp, bệnh tiểu đường và phụ nữ đang mang thai.

Để heo nhanh lớn, siêu nạc, dễ bán, một số người chăn nuôi thường dùng các chất Clenbuterol và salbutamol. Hai chất này thuộc nhóm beta agonist có tác dụng làm giãn phế quản, được dùng làm thuốc chữa bệnh hen suyễn ở người. Tác dụng phụ của hai chất này làm cho heo nở nang, tăng trọng nhanh, nhất là tăng lượng nạc. khi heo được cho ăn các chất trên thì sẽ siêu nạc, tiêu lượng mỡ, và nếu không bán nhanh thì heo sẽ chết. Do vậy, thường người ta chỉ cho dùng các chất trên khi heo gần đến ngày xuất chuồng.

Clenbuterol là chất độc chất giúp tăng trọng gia súc, nguy hiểm đối với sức khoẻ con người. là loại chất kích thích tuyến thượng thận, điều tiết sinh trưởng động vật, thúc đẩy quá trình phát triển cơ bắp, làm tăng lượng thịt nạc và đẩy nhanh việc phân giải mỡ, giảm tối đa lượng mỡ hình thành trong cơ thể, chỉ để lại một lớp rất mỏng. Clenbuterol trộn vào thức ăn gia súc nhằm tạo ra vật nuôi siêu nạc, mau lớn. Clenbuterol có tác dụng đẩy nhanh quá trình đốt cháy mỡ, tăng cường phát triển cơ bắp nhưng dùng quá liều sẽ khiến cơ thể mang bệnh và có thể dẫn đến tử vong.

Việc ăn phải thịt lợn chứa chất Clenbuterol về lâu dài có thể gây biến chứng ung thư, ngộ độc cấp, run cơ, đau tim, tim đập nhanh, tăng huyết áp, choáng váng… Clenbuterol sẽ gây tổn hại cho hệ thần kinh, hệ tuần hoàn, thậm chí gây chết người. Đối với gia súc như lợn, con vật khi ăn phải chất này chỉ có thể tồn tại được quá nửa tháng là phải giết mổ.

Nếu lợn được kích nạc bằng Salbutamol thì cơ bắp, cơ mông, đùi rất chắc, nổi rõ. Salbutamol được hấp thụ dễ dàng qua đường tiêu hóa, là loại thuốc dùng cắt cơn hen, giãn phế quản, giãn cơ trơn. Salbutamol có thể gây nhược cơ, làm giảm vận động của cơ, khớp, khiến cơ thể phát triển không bình thường. Khi ăn thịt lợn có Salbutamol cũng giống như uống thuốc này. Lượng Salbutamol còn tồn dư trong thịt bao nhiêu sẽ được cơ thể người hấp thu bấy nhiêu.

Nếu người tiêu dùng ăn thịt heo có tồn dư hai chất nói trên thì lâu dần sẽ có nguy cơ bị ảnh hưởng xấu lên tim mạch, làm cho tim đập nhanh, tăng huyết áp, run cơ, rối loạn tiêu hóa… và có thể là nguy cơ cho những căn bệnh khác.

Ngoài ra chất Ethephon (thúc chín tố) để bảo quản thịt, các lái buôn đã sử dụng hóa chất này để bảo quản thịt gia súc, gia cầm sau giết mổ nhằm giữ độ tươi của thịt. Trong chế biến bảo quản thực phẩm có nguồn gốc động vật, chất này cũng bị cấm sử dụng.

Đặc điểm thịt theo siêu nạc: Khi heo còn sống, da có độ căng khác thường, trương mỏng, có cảm giác như ứ nước bên trong. Trên da còn xuất hiện đốm đỏ, heo đi đứng nặng nề, thậm chí còn bại liệt do xương bị mục. Heo có nạc nhiều vun cao (nạc gần sát với da), heo có mỡ ít, chỉ mỏng khoảng 0,4 cm (heo bình thường dày 1-1,5 cm). Thịt heo có màu đỏ như thịt bò, không còn mềm mại (thịt heo bình thường có màu hồng tự nhiên và mịn); khi nấu nướng bị mất chất béo và mùi vị thơm ngon. Loại thịt lợn ăn "bột siêu nạc" tích nước nhiều, thịt có độ ẩm cao, mặt cắt trên thớ thịt không được mịn, thớ ngắn, độ săn chắc kém. Tại bắp vai, đùi vật nuôi, lượng thịt nạc phát triển bất thường, u lên, màu đỏ au giống thịt bò.

Có thể gây chết người

Những chất cấm này đã xuất hiện tại VN gần chục năm nay, đến thời gian gần đây, dư luận đã lên tiếng mạnh mẽ khi tình hình sử dụng chất kích thích tạo nạc đang ngày càng phổ biến. Tại hội thảo, PGS-TS Phan Thị Sửu, Hội Khoa học kỹ thuật an toàn thực phẩm VN, cảnh báo: Người tiêu dùng ăn phải thịt heo có tồn dư chất cấm thuộc nhóm beta agonist sẽ bị ngộ độc, nếu nặng có thể nguy hiểm đến tính mạng.

Về lâu dài, tồn dư các chất này trong thịt heo có thể gây biến chứng ung thư, ngộ độc cấp, run cơ, đau tim, tim đập nhanh, tăng huyết áp, choáng váng..., thậm chí gây chết người.

Tham khảo

 Thịt heo siêu nạc, thần dược là chất độc bị cấm
 Hiểm họa từ thịt heo siêu nạc ở Trung Quốc
 Dễ nhận biết thịt heo siêu nạc
 Thị heo siêu nạc ra Hà Nội

Hóa học


title: Động vật chân đầu

text:
Động vật chân đầu (Cephalopoda) (tiếng Hy Lạp  (kephalópoda); "chân-đầu") là một lớp động vật thân mềm gồm mực ống, bạch tuộc, mực nang và ốc anh vũ. Lớp này bao gồm phần lớn các động vật sống dưới biển với đặc trưng là cơ thể đối xứng, phần đầu nổi bật, và có nhiều xúc tua được phát triển từ chân của các động vật thân mềm nguyên thủy.

Động vật thân mềm trở nên phổ biến trong suốt kỷ Ordovic, đặc trưng là Nautiloidea nguyên thủy. Lớp này hiện chỉ có 2 phân lớp còn sinh tồn là Coleoidea, bao gồm mực ống, bạch tuộc, và mực nang; và Nautiloidea, đại diện bởi chi Nautilus và Allonautilus. Trong phân lớp Coleoidea, vỏ của nó đã bị tiêu biến trong khi phân nhóm Nautiloidea, vỏ bên ngoài vẫn còn. Khoảng 800 loài còn tồn tại trong lớp này đã được nhận dạng. Hai nhóm tuyệt chủng quan trọng đó là cúc đá (Ammonoidea) và Belemnoidea.

Tham khảo

Đọc thêm
 A comprehensive overview of Paleozoic cephalopods.
 Campbell, Neil A., Reece, Jane B., and Mitchell, Lawrence G.: Biology, fifth edition. Addison Wesley Longman, Inc. Menlo Park, California. 1999. ISBN 0-8053-6566-4.
 Felley, J., Vecchione, M., Roper, C. F. E., Sweeney, M. & Christensen, T., 2001-2003: Current Classification of Recent Cephalopoda. National Museum of Natural History: Department of Systematic Biology: Invertebrate Zoology: Cephalopods
 N. Joan Abbott, Roddy Williamson, Linda Maddock. Cephalopod Neurobiology. Oxford University Press, 1995. ISBN 0198547900
 Marion Nixon & John Z. Young. The brains and lives of Cephalopods. Oxford University Press, 2003. ISBN 0198527616
 Roger T. Hanlon & John B. Messenger. Cephalopod Behaviour. Cambridge University Press, 1996. ISBN 0521420830
 Martin Stevens & Sami Merilaita. Animal camouflage: mechanisms and function. Cambridge University Press, 2011. ISBN 0521199115
 Classification key to modern cephalopods: ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0150e/a0150e03.pdf

Liên kết ngoài

 CephBase – cephalopod database
 TONMO.COM – The Octopus News Magazine Online – cephalopod articles and discussion
 Tree of Life Web Project – Cephalopoda
 Mikko's Phylogeny Tree
 Fish vs. Cephalopods
 Will Fast Growing Squid Replace Slow Growing Fish?
 Biomineralisation in modern and fossil cephalopods
Scientific American: Can a Squid Fly Out of the Water?
Rapid Adaptive Camouflage and Signaling in Cephalopods  Online seminar by Roger Hanlon (MBL)

Động vật có thể đổi màu


title: Phân lớp Cúc đá

text:
Cúc đá là tên gọi chỉ một nhóm các loài động vật không xương sống biển trong phân lớp Ammonoidea  thuộc lớp chân đầu. Các loài động vật thân mềm này có mối quan hệ gần gũi với các loài coleoid còn sống (như bạch tuộc, mực ống, và mực nang) hơn là các loài Nautiloidea có vỏ như loài còn sống là ốc anh vũ (Nautilus).

Cúc đá là những di chỉ hóa thạch có ý nghĩa quan trọng tồn tại trong các lớp đá có tuổi xác định trong bảng niên đại địa chất. Dựa vào việc nghiên cứu hóa thạch, phân lớp cúc đá từng có số lượng loài rất lớn (khoảng 10000 trong khoảng giữa đại Nguyên sinh đến đầu đại Trung sinh. Tuy nhiên, các loài cúc đá thuần chủng thật sự chỉ sống ở đại Trung sinh.

Cấu tạo
Vì loài cúc đá đã hoàn toàn tuyệt chủng nên việc nghiên cứu hóa thạch của chúng chỉ cho thông tin chính xác về lớp vỏ. Đường kính thông thường từ vài cm đến 2-3 dm (kỉ lục đo được là 2m). Dựa vào vòng cuốn cuối cùng mà ta có thể chia cúc đá ra làm ba loại: Vòng cuối cắt hoàn toàn các vòng trước (vỏ không uốn) -Vòng cuốn cuối cắt một phần các vòng trước (vỏ uốn không hoàn toàn) -Hoặc không cắt (vỏ uốn).

Lớp vỏ của cúc đá có hai lớp: trong và ngoài.Nhìn từ phía ngoài, dễ dàng nhận thấy các đường vân dọc và vân ngang trải đều theo chiều xoắn của vỏ; các mấu hoặc tua gai hai bên cạnh. Bên trong, là hàng loạt các khoang, bố trí liên tiếp nhau, khoang cuối cùng là khoang lớn nhất, nơi cư ngụ của phần thân mềm (khoang ở). Về bản chất, các khoang trước đều từng là khoang ở, và được giữ lại khi con vật lớn lên và ở một khoang mới lớn hơn.

Khác với họ ốc anh vũ Nautiloida (các khoang có cấu tạo như kính mặt đồng hồ), các khoang của cúc đá chỉ là những đốt vòng bình thường, nối với nhau bằng các đường khớp. Mỗi đường là những khúc uốn tạo nên từ phần lồi hoặc lõm (có thể dạng răng cưa).

Chú ý: Phải phân biệt đường vân ngoài (có thể thấy bằng mắt thường) với đường khớp bên trong (chỉ nhìn thấy khi phần bên ngoài mất đi).

Đặc biệt, bộ phận quan trọng để phân biệt hóa thạch cúc đá với họ ốc anh vũ Nautiloida, là Siphon (xi-phông-khoang chứa cơ thể con vật- khác với khoang ở). Siphon của cúc đá ở ngoài và ở phần bụng, không cắt các khoang ở. Còn ở Nautiloida, siphon cắt và nối liền các khoang ở.

Phân loại
 Lớp Động vật chân đầu Cephalopoda
 Phân lớp Cúc đá Ammonoidea
 Liên họ †Desmocerataceae
 Phân bộ †Lytoceratina
 Liên họ †Tetragonitaceae
 Bộ †Ammonitida
 Phân bộ †Ammonitina
 Phân bộ †Ancyloceratina
 Phân bộ †Phylloceratina
 Bộ †Ceratitida
 Bộ †Clymeniida
 Bộ †Goniatitida
 Bộ †Prolecanitida

Tham khảo

 Neal L. Larson, Steven D Jorgensen, Robert A Farrar and Peter L Larson. Ammonites and the other Cephalopods of the Pierre Seaway. Geoscience Press, 1997.
 Lehmann, Ulrich. The Ammonites: Their life and their world. Cambridge University Press, New York, 1981. Translated from German by Janine Lettau.
 Monks, Neale and Palmer, Phil. Ammonites. Natural History Museum, 2002.
 Walker, Cyril và Ward, David. Fossils. Dorling, Kindersley Limited, London, 2002.
 A Broad Brush History of the Cephalopoda  by Dr. Neale Monks, from The Cephalopod Page.
 Ammonite maturity, pathology and old age  By Dr. Neale Monks, from The Cephalopod Page. Essay about the life span of Ammonites.
 Cretaceous Fossils Taxonomic Index for Order Ammonoitida
 Deeply Buried Sediments Tell Story of Sudden Mass Extinction

Liên kết ngoài

 Descriptions and pictures of ammonite fossils
 goniat.org, a palaezoic ammonoid database
 paleozoic.org: gallery of ammonite photographs
 photos of ammonites at Lyme Regis, UK
 TaxonConcept's data on cretaceous ammonites
 The ammonites of Peacehaven - photos of giant cretaceous ammonites in Southern England
 tonmo.com: The octopus news magazine online, Cephalopod fossil articles.

Hóa thạch
Động vật tiền sử


title: Hà Anh

text:
Hà Anh (tên đầy đủ: Vũ Nguyễn Hà Anh, sinh ngày 10 tháng 4 năm 1982 tại Hà Nội) là một người mẫu, người dẫn chương trình, đạo diễn thời trang, ca sĩ và giám khảo chương trình thời trang người Việt Nam. Cô từng lọt Top 10 Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2008 và đạt danh hiệu Á hậu 2 Hoa hậu Việt Nam Toàn cầu 2008. Cô là một trong số ít người mẫu Việt Nam hoạt động sớm và tích cực ở thị trường quốc tế. Hà Anh là người Việt Nam thứ 2 được UNICEF chọn làm đại sứ thiện chí bảo về quyền trẻ em tại Việt Nam trong 2 nhiệm kỳ liên tiếp.

Cô là giám khảo chính của cuộc thi Vietnam's Next Top Model mùa thứ nhất và là một trong ba giám khảo của chương trình truyền hình thực tế The Next Gentleman mùa đầu tiên. Năm 2011, Hà Anh thử sức với vai trò ca sĩ và đã phát hành được 2 đĩa đơn.

Hà Anh còn có những đóng góp cho thời trang Việt Nam như là một trong những người tham gia cuộc họp đàm phán với ekip quốc tế Elle Pháp để mang tạp chí Elle về Việt Nam. Là đạo diễn catwalk của những chương trình thời trang chất lượng, đào tạo và truyền lửa đến những thế hệ người mẫu đàn em. Hình ảnh Hà Anh sánh bước cùng ông Lê Quốc Vinh, tổng biên tập tạp chí Đẹp, công bố khai mạc Đẹp fashion show là khoảnh khắc khẳng định vị thế rất riêng của Hà Anh trong làng thời trang Việt Nam.

Tiểu sử
Vũ Nguyễn Hà Anh hay tên thân mật là Ly, sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, bố là họa sĩ thiết kế phim truyện Vũ Huy, mẹ là nhà báo, dịch giả Lệ Hà. Ông nội của Hà Anh là cố nhà văn Vũ Tú Nam, bà nội là nhà báo Thanh Hương, nguyên Tổng biên tập báo Phụ nữ Việt Nam.

Lúc lên 9 tuổi, cô được bà nội tặng đĩa nhạc Dangerous và từ đó cô bé có niềm yêu thích đặc biệt với âm nhạc, đặc biệt là Michael Jackson. Bố mẹ Hà Anh giáo dục cô toàn diện theo lối sống phương Tây, cho đi học piano, bơi lội và ngoại ngữ từ khi còn nhỏ. Hà Anh còn có một em gái là Hà Mi, sau này cũng sang học tập tại Anh.

Lúc còn đi học, Hà Anh bị bạn bè kỳ thị, xa lánh vì ngoại hình và chiều cao nổi bật. Năm 14 tuổi, Hà Anh nhận được nhiều lời mời làm cầu thủ bóng rổ và người mẫu, nhưng cô vẫn quyết tâm vào đại học. Khi còn học chuyên Anh ở Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội – Amsterdam, Hà Anh đã đặt mục tiêu kiếm học bổng đi du học nước ngoài. Cô viết đơn cho 200 trường để xin học bổng và được trường Broomsgrove của Anh nhận với 80% chi phí kì học, cũng là bước đệm để vào Đại học Reading, khoa Quản lý Doanh nghiệp. Tuy nhiên cô đã không thể hoàn thành được khóa học này nên vẫn chưa tốt nghiệp. Tố chất người mẫu sớm được bộc lộ, cô được các bạn học gọi là Claudia Schiffer của lớp và giám đốc nơi làm việc nhờ cô đứng làm người mẫu cho các bộ trang phục khó bán của cửa hàng.

Năm 18 tuổi, Hà Anh du học Anh và bắt đầu công việc người mẫu tại công ty MOT Models. Sự nghiệp nghệ thuật của cô bắt đầu từ đây.

Sự nghiệp model

Hà Anh bắt đầu theo đuổi công việc chuyên sâu của người mẫu vào năm 2006 và làm việc với công ty quản lý MOT Models. Cũng trong năm đó, Hà Anh đoạt giải Nhất cuộc thi Người mẫu chuyên nghiệp châu Âu và “Gương mặt châu Á” tại vương quốc Anh. Ban giám khảo đã nhận xét về Hà Anh: "Là người có tiềm năng trở thành người mẫu thành công. Ở em có sự tự tin, có bản lĩnh, sự mềm mỏng xã giao tuyệt vời và phong cách biểu diễn cuốn hút, quý phái một cách tự nhiên không tuân theo bất cứ bài bản nào". Hà Anh cũng tự nhận xét thế mạnh lớn nhất của cô là sự tự tin trên sân khấu và trước ống kính.

Hà Anh cho biết mình đã từng diễn cho nhiều show thời trang lớn trên thế giới như London Fashion Week, Paris Ethnic Fashion Week,... và chụp hình cho các nhãn hiệu như Gucci, Lynx, Chloé, Tony & Guy,..Cô cũng là gương mặt độc quyền cho hãng đồ nội y Rosy Paris, DKNY trước đó là Redken Tribe xuất hiện thường xuyên tại các tuần lễ thời trang đồ nội y Lingerie International Fashion Week ở Paris, Lyon, New York, Las Vegas, Hồng Kông, Thượng Hải với mức lương cao ngất. Tuy vậy theo nhiều chuyên gia về thời trang, với đặc điểm hình thể của mình, Hà Anh khó có cơ hội góp mặt ở các sàn diễn thời trang ứng dụng cao cấp. Ngoài ra Siêu mẫu cũng không có hình ảnh và bằng chứng để người ta tin rằng mình từng góp mặt tại các sàn diễn trên. Thêm vào đó, vào năm 2013, trong khi tham dự sự kiện ra mắt chương trình America's Next Top Model lần thứ 20 diễn ra tại California, Mỹ, cô đã giới thiệu với tạp chí New York Times rằng bản thân đang làm người dẫn dắt của chuơng trình Vietnam's Next Top Model. Lời giới thiệu này đã vấp phải những ý kiến đối nghịch từ phía dư luận do Hà Anh chỉ ''cầm trịch'' duy nhất 1 mùa giải năm 2010, còn người đang làm dẫn dắt chưong trình tại thời điểm đó là Siêu mẫu Thanh Hằng. Cũng vì những lí do trên mà cô đã được một bộ phận công chúng phong tặng biệt danh "Thánh nổ".

Năm 2009, Hà Anh chấm dứt hợp đồng với bên công ty quản lý tại Anh và về hoạt động tại Việt Nam, với lý do "thấy tiềm năng lâu dài ở thị trường trong nước", khi mới về nước cô trở thành người mẫu có vẻ đẹp “độc, lạ” với body nóng bỏng, săn chắt và có phần hơi “xôi thịt” so với những người mẫu Việt Nam thời bấy giờ. Hà Anh gây được tiếng vang và gặt hái được một số thành công nhất định ở thị trường Việt Nam. Từ đó, cái tên Hà Anh được xếp vào một trong những vedette hàng đầu trên sàn diễn của làng thời trang Việt cùng Thanh Hằng, Võ Hoàng Yến, Ngọc Quyên,... Bên cạnh việc thường được các thương hiệu nước ngoài mời tham dự sự kiện, cô còn được trả cát xê trình diễn thuộc mức cao nhất tại thị trường Việt Nam. Sau này, Hà Anh có thêm vai trò là hướng dẫn và chỉ dạy các người mẫu mới.

Cái tên Hà Anh nhanh chóng phủ sóng trên khắp các mặt trận và vươn lên trở thành 1 trong những siêu mẫu hàng đầu của Việt Nam thời bấy giờ, nhẵn mặt trong các fashion show tầm cỡ nhất như Đẹp fashion show, Elle show, Phong Cách… với hầu hết các nhà thiết kế. Là MC cho các event opening của hầu hết các thương hiệu quốc tế tại Việt Nam như Bvlgari, Geox, Lacoste, Salvatore, Lancome, Lexus, Pandora,… là MC không thể thiếu trong các lễ trao giải, Gala, event của những tạp chí thời trang hàng đầu như Elle, Đẹp, Harper’s Bazaar, Esquire, Cosmopolitan, Style, Herworld… với mọi vai trò MC, người mẫu, ca sĩ, giám khảo…

Bà Thúy Nga, giám đốc Elite Việt Nam, phát biểu: "Làm việc với Hà Anh, cá nhân tôi và các khách hàng, đặc biệt là khách hàng nước ngoài đều rất thoải mái và hài lòng. Không phải chỉ vì Hà Anh trao đổi thoải mái với họ bằng tiếng Anh, mà chính là thái độ làm việc chuyên nghiệp, thể hiện qua những việc rất cụ thể như có mặt đúng giờ, tuân thủ ý đồ, kịch bản của đạo diễn, thái độ lịch sự, thân thiện, có văn hóa của Hà Anh", đồng thời khẳng định "chỉ có Hà Anh và Thanh Hằng xứng danh siêu mẫu".

Dù thường xuyên xuất hiện với phong cách ăn mặc táo bạo gợi cảm nhưng Hà Anh đã tuyên bố sẽ không chụp ảnh khỏa thân. Cô phát biểu: "Riêng bản thân tôi, tôi không nghĩ việc làm mẫu khỏa thân phù hợp với mình. Tất nhiên, nếu người khác làm thì tôi cũng không phản đối, vì đó là vì mục đích thời trang, nghệ thuật".

Hà Anh từng được lựa chọn thay thế Hương Giang tham dự giải Người mẫu châu Á (Asian Top Fashion Model of the Year) nằm trong hệ thống giải thưởng Thời trang châu Á năm 2010 (Asian Fashion 2010) của Trung Quốc và lọt top 5 chung cuộc của giải thưởng.

Hà Anh là một trong số ít Siêu mẫu Việt được xuất hiện trên kênh truyền hình danh giá quốc tế Star World về Thời trang vào năm 2015 với vai trò khách mời đặc biệt và Host của chương trình Style Setter nhờ vốn tiếng Anh lưu loát của mình. Cô cũng từng làm tổng đạo diễn catwalk cho Series “Thời trang và nhân vật” đình đám một thời. Cô cũng từng vinh dự xuất hiện trong chương trình talkshow nổi tiếng Woody Talk phát sóng tại Thái Lan, sánh đôi cùng nam MC nổi tiếng Woody Milintachina của xứ sở Chùa Vàng.

Đây không phải là lần đầu tiên Hà Anh xuất hiện trên các chương trình truyền hình ngoại quốc. Trước đây, cô từng gây dấu ấn đảm nhận vai trò MC trong chương trình Style Setter của kênh truyền hình nổi tiếng Star World. Và từng tham gia nhiều sự kiện quốc tế lớn nhỏ khác với nhiều vai trò khác nhau như người mẫu, ban giám khảo, MC...

Sự nghiệp ca hát
Hà Anh thừa thận ca hát là niềm đam mê số một của mình, thậm chí nó đến trước cả thời trang. Hà Anh lần đầu được biểu diễn trên một sân khấu lớn là trong phần thi tài năng của cuộc thi Hoa hậu Trái Đất 2006, hát ca khúc "Hero" - một ca khúc nói về vấn đề môi trường. Năm 2011, Hà Anh và Hồ Trung Dũng tham gia chương trình Cặp đôi hoàn hảo, cũng là sự trở lại sau 6 năm rời xa âm nhạc. Cặp đôi Hà Anh - Trung Dũng ở tuần thứ 2 biểu diễn ca khúc "Còn Gì Khi Anh Vắng Em" đã đạt số điểm cao nhất và giám khảo Lê Hoàng khẳng định Hà Anh "hoàn toàn có thể làm ca sĩ". Hồ Trung Dũng đã nói về cô "là một bạn chơi hoàn hảo" và "làm việc chuyên nghiệp, có trách nhiệm, cảm nhạc tốt và có giọng hát". Tuy nhiên cặp đôi dừng bước ở tuần thứ 5, vì bị cho là biểu diễn chưa tốt ca khúc "Tình 2000". Sau cuộc thi, Hà Anh tuyên bố sẽ chính thức sẽ trở thành ca sĩ một cách nghiêm túc, và đang luyện vũ đạo và thanh nhạc mỗi ngày. Cô nói về việc theo đuổi nghiệp ca hát: "Tôi đã làm việc trong ngành thời trang dưới vai trò một người mẫu suốt 7 năm qua. Đối với tôi, tôi đã đi đến những miền đất tôi mong muốn, trải nghiệm này đối với tôi đã là tạm đủ. Tôi rất sẵn sàng cho một chặng đường mới, những thử thách mới trong cuộc sống".

Ngày 28 tháng 11 năm 2011, đĩa đơn đầu tiên "Model (Take My Picture)" phát hành dưới dạng DVD, tặng kèm với tạp chí Harper's Bazaar. Bài hát thuộc thể loại R&B/dance sôi động đã gây nên nhiều tranh cãi với phần hình ảnh được đầu tư hoành tráng, nhưng lại quá khiêu khích và giọng hát của Hà Anh còn nhiều hạn chế. Ba ngày sau, Hà Anh tổ chức một minishow mang tên It's Me, Ha Anh tại khách sạn Park Hyatt để quảng bá cho đĩa đơn và ra mắt hình ảnh ca sĩ. Ngay sau đó, cô đã được so sánh với Hồ Ngọc Hà nhưng Hà Anh đã phát biểu đích nhắm của cô không phải Hà Hồ, mà muốn để tự nhiên khi cô có một độ "say" nhất định. Ngày 6 tháng 4 năm 2012, Hà Anh tổ chức minishow thứ 2 tại Hà Nội mang tên From the Very Start để ra mắt đĩa đơn thứ 2.

Cuộc thi sắc đẹp
Hà Anh được đánh giá là sở hữu gương mặt đẹp lạ với hàm răng “hô” đặc trưng hay được gọi là “signature” của Hà Anh, thêm vào đó là hình thể cân đối và vòng eo nhỏ (58 cm). Năm 2005, cô tham dự và lọt vào Top 10 cuộc thi Hoa hậu phụ nữ Việt Nam qua ảnh do báo Thế giới phụ nữ tố chức, đồng thời đoạt giải Hình thể đẹp nhất. Cô cũng là đại diện của Việt Nam đi thi Hoa hậu Trái Đất 2006 được tổ chức tại thủ đô Manila của Philippines. Tuy không lọt vào Top 16 của cuộc thi nhưng cô đã giành được ngôi vị Á hậu 1 tại phần thi phụ Hoa hậu Tài năng (Miss Talent). Tháng 5 năm 2008, Hà Anh tham gia Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam và nhận được nhiều kỳ vọng sẽ đăng quang. Đêm chung kết diễn ra, Hà Anh dừng chân ở Top 10 chung cuộc và không được đọc tên vào Top 5 người đẹp nhất, cô đã quay người đi thẳng vào cánh gà thể hiện rõ sự thất vọng. Cô đã chia sẻ: "Tôi hơi buồn vì công sức bỏ ra đã không nhận được kết quả tương xứng. Nhưng không sao cả vì tôi đã xác định từ đầu là tham gia cuộc thi không phải vì danh hiệu, mà vì muốn được cống hiến cho đất nước. Tôi không trở ra sân khấu vì cảm thấy vai trò của mình trong cuộc thi đến đó là đủ. Tôi muốn nhường lại sân khấu cho các bạn - những thí sinh cũng rất xinh đẹp". Sau cuộc thi, Hà Anh tiếp tục dự thi Hoa hậu Việt Nam Toàn cầu tại Hoa Kỳ và được lên ngôi Á hậu 2. Cô nói đã rút kinh nghiệm từ cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2008 là phát huy thế mạnh của bản thân, tỏa sáng bằng những gì mình có thay vì cố điều chỉnh mình theo quan điểm của số đông.

Người dẫn chương trình
Với khả năng nói chuyện lưu loát, phát âm chuẩn người Hà Nội cùng vốn tiếng anh phong phú do từng du học ở Anh nên Hà Anh ngoài biết đến với vai trò Siêu mẫu thì cô còn bén duyên với công việc MC và Host của nhiều chương trình truyền hình, lễ trao giải, talkshow, event, lễ ra mắt phim trong và ngoài nước đặc biệt có cả những sự kiện quốc tế.

Năm 2013, Hà Anh làm MC cho cuộc thi Miss Global 2013 tại Los Angeles cùng ngôi sao truyền hình Mỹ là Rossie Morreale.

Năm 2015, Hà Anh được vinh dự trở thành người dẫn chương trình của Style Setter được phát sóng trên kênh truyền hình danh giá Star World.

Năm 2016, Ban giám khảo - Hà Anh còn được tin tưởng giao vai trò Host của Global Angels Awards 2016 đứng chung sân khấu với nhiều tên tuổi lớn như: Natasha Bedingfield và Nicole Scherzinger nhận được nhiều lời khen ngợi.

Tiêu biểu:

 MC - Davines Hairshow 2011
 MC - Launch Illy Cafe
 MC - Launch Salvatore Ferragamo (Tp. Hồ Chí Minh và Hà Nội)
 MC - Courvoiser premium French Cognac
 MC - Jonnie Walker (Sunflower Group)
 MC - Lacoste tại Lãnh sự quán cho Phương Phát Group
 MC - Khai trương cửa hàng Lacoste Hà Nội
 MC - Vertu event
 MC - Khai trương tạp chí Phong cách
 MC - Đep Fashion Show
 MC - Elle Fashion Show
 MC - Launch Bvlgari tại The Rex
MC - Pantene
MC - Axara (French Brand ở Hà Nội)
MC - Launch & kỷ niệm thương hiệu giày Geox
MC - Gala trao giải Her world young woman achiever 2016
MC - Launch Hard Rock Cafe
MC - Fashion TV Launch
MC - Samsung product Launch (nhiều lần)
Host - Panel chính phủ chào đón Hoàng gia Hà Lan
Host - Prudential team building week
MC - Lancome Anniversary & Genifique product launch
MC - Takashimaya Christmas Edition
Host& đại diện - chiến dịch #MyCalvin của Calvin Klein
Host - The Grand Ho Tram golf course với Greg Norman (Fox Sport)
Host  - AIA chào đón đại sứ toàn cầu David Beckham
Host - Saigon Center launch
MC - Pandora
MC - Porsche Motorshow
MC - Volkswagen Motorshow
MC - Vespa launch (Hanoi & Ho Chi Minh)
MC Host Moet Chandon Champage
MC - Kỷ niệm 60 năm Khách sạn Caravelle
MC - Kỷ niệm Six Senses hotel group Ninh Van Bay
MC - Khai trương Altitude bar, Sheraton Hotel Nha Trang
MC - Launch Kong Skull Island (CGV)
MC - Hongleong Bank Year End
MC - Launch Silkpath Grand Sapa
MC - New Year Countdown Chill Sky Bar
MC - AmCham (American Chamber of Commerce)
 MC - Miss Global 2013 (tại Los Angeles)
 Host - Style Setter (Star World)
 Host - Lần đầu xuân kể 2015 (Đài truyền hình TP.HCM)
 MC - Lynk Fashion Show 2015
 MC - Eva de Eva mùa Xuân Hè 2016
 Host - Miss Global 2016 (tại Los Angeles)
 MC - Eva De Eva fashion show 2016 - The Dream of Santorini
 MC - Gala trao giải Her world young woman achiever 2016
 MC - Eva de Eva tại International Fashion Week 2018
 MC - Global Angel Awards (Lễ trao giải tại Anh)
 MC - Men of the year (Lễ trao giải)
 MC - Chiến dịch đóng góp Quỹ bảo vệ Báo tuyết Thế giới
 MC - Chương trình Hành Lý Tình Yêu (VTV3)
 MC - Movie Launch Chị chị em em 2

Đạo diễn thời trang và catwalk
Với kinh nghiệm nhiều năm trong nghề người mẫu, ngoài đảm nhiệm những vai trò trình diễn, first face, vedette trên sàn runway và các show diễn thời trang ra Hà Anh còn thử sức mình với vai trò đạo diễn catwalk và đạo diễn các show thời trang truyền hình or chuyên nghiệp. Cô bắt đầu bén duyên với công việc đạo diễn catwalk nhờ lời mời đạo diễn những show thời trang trên truyền hình, sau này cô chứng tỏ năng lực của bản thân bằng việc đạo diễn các show thời trang cao cấp.

Tiêu biểu:

 Thời trang & Nhân Vật (BST của Trang Khiếu)
 Đạo diễn show Kỷ niệm 80 năm của Lancôme
 International Fashion Runway (Tổ chức bởi Maya Hồ)
 Senses by Michael Barnes (Của nhà tạo mẫu tóc Michael Barnes - Anh)
 Paris Em Rose - Paris Màu Hồng (Eva de Ev)
 Genviet Jeans Show 2015 - Kỉ niệm 5 năm
 Fashion and Stars Fashion show
 Show diễn thuộc khuôn khổ của Vietnam's Bike Week - Harley Davidson (Hà Nội - Nha Trang - Thành phố Hồ Chí Minh)
 Global Launch - Harley Davidson (Black Label)
 Genifique Launch - Lancôme
 Hoa hậu Việt Nam 2016
 Thương hiệu thời trang I.H.F thuộc khuôn khổ Tuần lễ Thời trang Quốc tế Việt Nam (Vietnam International Fashion Week)
 Sunrise to Dawn - The Journey of Woman (by Thảo Nhi Lê)
 Các show diễn thời trang truyền hình: Thời trang & Nhân vật, Thời trang & Đam mê,...
 Đạo diễn chụp hình quảng cáo cho campaign Keep on Walking (Jonnie Walker)

Sự nghiệp diễn xuất
Hà Anh từng chia sẻ rằng diễn xuất không phải là thế mạnh và đam mê của cô. Vậy nên, cô đã từ chối rất nhiều lời mời đóng phim để tập trung vào thế mạnh người mẫu và đam mê ca hát của mình. Nhưng cô cũng chia sẻ trong lương lai sẽ thử sức với vai trò diễn viên bằng các vai diễn nhỏ.

Viết sách
Vào đầu năm 2015, cô phát hành tự truyện Là tôi, Hà Anh  nói với sự tham gia thu âm của chính cô và các thành viên trong gia đình cùng người hâm mộ tại Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh. 5.000 bản in của tự truyện đầu tay của cô đã được tiêu thụ.

Đến năm 2016, cô tiếp tục cho ra mắt cuốn sách Sống trong thế giới đàn ông chia sẻ về những kinh nghiệm trong cuộc sống. Cuốn sách được tái bản nhiều lần.

Giải thưởng

 Top 10 Hoa hậu Phụ nữ Việt Nam qua ảnh 2005
 Người đẹp có hình thể đẹp nhất tại Hoa hậu Phụ nữ Việt Nam qua ảnh 2005
 Giải Nhất cuộc thi Người mẫu chuyên nghiệp châu Âu
 Giải Nhất cuộc thi Gương mặt châu Á tại vương quốc Anh 2006
 Á hậu 1 phần thi tài năng tại cuộc thi Hoa hậu Trái đất 2006
 Top 10 Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2008
 Á hậu 2 Hoa hậu Việt Nam toàn cầu 2008
 Đại sứ thiện chí của tổ chức UNICEF tại Việt Nam (3 nhiệm kỳ từ 8/2010 - 8/2013)
 Top 5 Người mẫu châu Á - Asian Top Fashion Model of the Year (nằm trong hệ thống giải thưởng Thời trang châu Á năm 2010 - Asian Fashion 2010)
 Đại sứ thiện chí bảo về quyền trẻ em tại Việt Nam - UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc) bầu chọn, 2 nhiệm kỳ

Tạp chí
Hà Anh hiện có khoảng 85 bìa tạp chí lớn và nhỏ trải dài ở nhiều lĩnh vực như: Thời trang, công nghệ, cuộc sống…

Shows diễn tiêu biểu
Theo thống kê, Hà Anh có khoảng 100 show diễn tiêu biểu.

Quảng cáo
Tiêu biểu:

 Galaxy Tab
 Tresemme
 Heineken
 Furama
 Gosto
 Equatorial Hotel
 Vespa
 Huggies
 Friso
 Nivea
 Romano
 Ipa Nima
 Elite Fitness Gym
 Old Navy
 Nescafe
 82x Collagen
 Samsung Tủ lạnh
 Genviet Jeans
 Thẩm mỹ viện Khơ Thị

Các chương trình tham gia

Cuộc thi sắc đẹp

Chương trình người mẫu

Gameshow

Talkshow

Công tác xã hội
Ngày 22 tháng 4 năm 2009, Hà Anh đã nhận lời làm đại sứ thiện chí cho chiến dịch mang tên Hành trình cam (Agent Orange Victims) - một chuyến đi dọc chiều dài Việt Nam do tổ chức Orange Carers tổ chức để ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam.Ngày 25 tháng 6 năm đó, cô được đấu giá cho một cuộc hẹn trị giá 1050 USD trong chương trình "Đấu giá cuộc hẹn với người nổi tiếng" nhằm mục đích quyên góp tiền để phẫu thuật cho trẻ em bị dị tật ở môi và hàm ếch tại Việt Nam.

Ngày 18 tháng 8 năm 2010, Vũ Nguyễn Hà Anh chính thức được Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc bổ nhiệm làm đại sứ thiện chí của UNICEF (2 nhiệm kỳ từ 8/2010 - 8/2013) tại Việt Nam, với 5 nhiệm vụ chính: đấu tranh chống kỳ thị và phân biệt đối xử với trẻ em bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS, nâng cao nhận thức của giới trẻ về phòng chống HIV/AIDS, vận động thực hiện an toàn giao thông và tầm quan trọng của việc đội mũ bảo hiểm cho trẻ em, khuyến khích những thay đổi về mặt xã hội và văn hóa liên quan đến việc nuôi con bằng sữa mẹ và lựa chọn giới tính thai nhi. Cô là người Việt Nam thứ hai nhận được vinh dự này sau cầu thủ Lê Huỳnh Đức. Cô cũng là người Việt Nam thứ 2 được UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc ) chọn làm đại sứ thiện chí bảo về quyền trẻ em tại Việt Nam trong 2 nhiệm kỳ liên tiếp.

Ngày 28 tháng 9 năm 2011, cô là một trong mười đại sứ của "Mỗi bức ảnh - Một hành động", chương trình người nổi tiếng chung tay bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Tấm hình tham dự của cô được chụp chân dung và có một nhánh cây che nửa mặt, mang thông điệp: "Yêu thương và bảo vệ rừng như chính con người bạn". Tháng 7 năm 2012, trước sự kiện Quốc hội cân nhắc việc công nhận hôn nhân đồng giới, Hà Anh cũng đã lên tiếng ủng hộ và phản đối sự kỳ thị, phân biệt giới tính.

Tháng 10 năm 2013, Hà Anh được tổ chức quốc tế Global Angels bổ nhiệm làm đại sứ quốc tế cho tổ chức bên cạnh những cái tên lừng danh như ngôi sao ca nhạc Natasha Bedingfield và Joss Stone. Tổ chức bảo vệ quyền lợi và sức khoẻ cho phụ nữ và trẻ em trên toàn thế giới.

Ngoài ra, Hà Anh cũng vinh dự được bổ nhiệm làm đại sứ của các tổ chức và chiến dịch khác như: Đại sứ bảo vệ động vật hoang dã, Đại sứ Operation Smile, Đại sứ Road Safety.

Đời tư
Hà Anh từng phát biểu: "Tôi thẳng tính và điều này dễ làm mếch lòng người khác", cũng như không biết "bọc mật cho ngôn từ" hay "giả ngoan hiền lấy lòng số đông". Điều này dẫn đến không ít scandal ầm ĩ, có nơi còn gắn cho cô danh hiệu "nữ hoàng thị phi". Thậm chí Hà Anh sau đó đã phải thuê đại diện luật sư để bảo vệ phát ngôn và hình ảnh, tránh việc những lời nói của mình bị báo chí xuyên tạc. Ngoài ra, cô còn nhận mình là người nghiêm túc trong tình cảm, mới chỉ yêu thực sự có ba người và không có những mối tình qua đường. Mối tình dài nhất của Hà Anh là với bạn trai người Anh Andrew. Họ quen nhau năm 2004 khi cả hai người đang làm việc tại Luân Đôn. Thời gian đó này cô vẫn thường viết và đăng hình ảnh của bạn trai lên blog cá nhân và gọi với biệt danh là "Mèo". Hai người chia tay nhau năm 2009, Hà Anh chia sẻ: "Tình cảm của chúng tôi tốt đẹp nhưng thực sự chưa đủ để tôi có thể mạnh dạn đi đến tương lai lâu dài". Ngay sau đó cô bị nghi ngờ có tình cảm với stylist Henry Hubert, nhưng Hà Anh đã bác bỏ tin đồn này. Cuối năm 2011, sau khi hợp tác ăn ý với nhau trong cuộc thi Cặp đôi hoàn hảo, Hồ Trung Dũng đã khẳng định mối quan hệ với Hà Anh "chắc chắn là sẽ thân hơn tình bạn" và cả hai có "cùng quan điểm sống, cùng quan điểm âm nhạc" gây nên nghi vấn về tình cảm giữa hai người. Hà Anh sau đó cũng dành nhiều lời khen ngợi dành cho Dũng cùng nhiều lần hợp tác với anh trên các sân khấu ca nhạc.

Năm 2013, Hà Anh công bố bạn trai mình là đầu bếp Bobby Chinn sau khi quen và yêu nhau gần một năm

Ngày 26 tháng 3 năm 2014 Hà Anh tuyên bố trên trang cá nhân đã chính thức chia tay Bobby Chinn sau hai năm hẹn hò. Chỉ vài tháng sau đó cô chính thức công khai với bạn trai mới những hình ảnh hai người đi nghỉ bên nhau hết sức ngọt ngào. Bạn hiên tại của Hà Anh có quốc tịch Anh Quốc tuy danh tính chưa được công khai chính thức với người hâm mộ.

Năm 2016, cô kết hôn với thầy giáo người Anh sinh năm 1984 tên Oliver Dowden, kém cô 2 tuổi. Olly hiện là giáo viên của một trường tiểu học quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tháng 6 năm 2018, cả hai có một con gái, đặt tên là Myla Vu Dowden.

Tranh cãi với Vietnam's Next Top Model
Năm 2010, Hà Anh, Huy Võ, Đức Hải được mời làm giám khảo mới cho Vietnam's Next Top Model mùa thứ nhất, thay cho 3 vị giám khảo cũ ở vòng casting. Cuộc thi năm đó được tổ chức khá thành công và danh hiệu quán quân thuộc về Huyền Trang, á quân thuộc về Tuyết Lan. Sau cuộc thi, Huyền Trang một mình sang New York lập nghiệp dưới sự giúp đỡ của Huy Võ và Hà Anh. Hà Anh cũng nhận xét Trang "có nhiều tiềm năng thành công tại thị trường quốc tế".

Tháng 2 năm 2012, ban tổ chức Vietnam's Next Top Model thông báo Tuyết Lan và Hoàng Thùy - quán quân mùa thứ 2 được mời đi dự New York Fashion Week 2012 và là hai gương mặt châu Á nổi bật trên sàn diễn. Khi được hỏi về việc các người mẫu của Việt Nam đi diễn tại New York Fashion Week, Hà Anh chia sẻ với báo chí rằng Huyền Trang đã rất vất vả khi phải trải qua 50 cuộc casting mới được có mặt tại 5 show trong khuôn khổ New York Fashion Week 2012, còn Tuyết Lan và Hoàng Thùy chỉ trình diễn ở Couture Fashion Week - một hoạt động diễn ra cũng thời điểm. Một số người hâm mộ của Hà Anh cho rằng cô đúng và chỉ trích ban tổ chức đã PR quá đà. Tuy nhiên, siêu mẫu quốc tế Tyra Banks đã xác nhận rằng đúng là Hoàng Thùy và Tuyết Lan đã trình diễn tại New York Fashion Week, thậm chí Hoàng Thùy còn từng là vedette trong một show diễn của nhà thiết kế Laurel DeWitt. Ban tổ chức Vietnam's Next Top Model cũng lên án những phát biểu Hà Anh là bịa đặt, vô căn cứ. Bà Quỳnh Trang, giám đốc sản xuất chương trình lên tiếng: "Tôi cho rằng những phát biểu của Hà Anh là do cô ấy muốn thỏa mãn sự hiếu thắng của mình. Tôi tự hỏi cô ấy có bao giờ được góp mặt tại New York Fashion Week chưa mà lại phát biểu như vậy", và dọa sẽ kiện cô nếu không xin lỗi. Nhà thiết kế Đỗ Mạnh Cường cũng có những phát ngôn công kích Hà Anh trên facebook, gọi cô là kẻ "nhỏ nhen, ghen ăn tức ở", "nhồi nhét vào đầu Huyền Trang những suy nghĩ đen tối". Trước những cáo buộc từ phía ban tổ chức, Hà Anh nói: "Nếu tự vơ vào mình rồi tự ái, giận dỗi nói qua nói lại, chửi nọ chửi kia cá nhân thì Hà Anh không có hứng thú đối đáp. Đây không thuộc cách hành xử Hà Anh được nuôi dạy" nhưng cô tuyên bố "Hãy kiện tôi đi, tôi cũng mong được ra toà để đưa mọi việc ra ánh sáng.

Bà Quỳnh Trang còn tiết lộ một thông tin với báo chí là Hà Anh mất vị trí trong ban giám khảo vì cô không công tâm, có hiềm khích nên luôn trù dập Tuyết Lan. Tuyết Lan cũng trả lời trên báo rằng cô không được danh hiệu quán quân Vietnam's Next Top Model là do bị Hà Anh chơi xấu, dìm hàng chỉ vì một lần quên không chào, còn bây giờ cô không ngại chạm trán với Hà Anh nữa vì đã có vị trí của riêng mình. Sau phát ngôn này, Tuyết Lan đã phải hứng chịu luồng phản đối nặng nề của dư luận và bị gọi là kẻ "trơ tráo", "ăn cháo đá bát". Vài ngày sau, Hà Anh viết trên facebook một bức thư trả lời Tuyết Lan, đưa ra đầy đủ những lý do Tuyết Lan không thể trở thành quán quân và nhắc nhở: "Em còn ít tuổi, em có đủ tiềm năng, em cứ từ từ mà sống đúng với lứa tuổi của mình, từ từ mà lao động phấn đấu cho đúng với thành quả của mình. Thành công em đạt được không nhất thiết phải bằng cách dẫm đạp lên những người khác".

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Vũ Hà Anh trên Youtube

Người Hà Nội
Nữ người mẫu Việt Nam
Người mẫu thời trang
Ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam
Cựu học sinh trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amsterdam
Nữ giới Việt Nam thế kỷ 21
Lấy chồng Tây


title: Vương Thụ

text:
Vương Thụ (Tiếng Trung: 王 澍, sinh ngày 04 tháng 11 năm 1963) là một kiến trúc sư Trung Quốc làm việc tại Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang. Ông là hiệu trưởng của Trường Kiến trúc của Học viện Nghệ thuật Trung Quốc. Vào năm 2012, Vương Thụu đã trở thành công dân Trung Quốc đầu tiên giành chiến thắng giải Pritzker, giải thưởng cao nhất của thế giới trong lĩnh vực kiến trúc.

Tiểu sử
Vương Thụ sinh ngày 04 tháng 11 năm 1963 ở Ürümqi, thủ phủ khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương của Trung Quốc. Ông bắt đầu vẽ và lúc còn trẻ, mà không có bất kỳ đào tạo chính thức trong nghệ thuật.
Một sự thỏa hiệp giữa nghệ thuật, niềm đam mê của mình, và kỹ thuật, và lời khuyên của cha mẹ, Vương Thụ đã chọn theo học kiến trúc tại Học viện Công nghệ Nam Kinh (nay là Đại học Đông Nam) tại Nam Kinh, tỉnh Giang Tô và nhận được bằng cử nhân vào năm 1985 và bằng thạc sĩ trong năm 1988.

Mặc dù Vương Thụ sinh sống ở Bắc Kinh trong thời kỳ niên thiếu, sau khi học đại học, ông đã chọn sinh sống ở Hàng Châu vì ở đây có cảnh quan thiên nhiên của thành phố và các truyền thống cổ xưa của nghệ thuật. Ông làm việc cho Học viện Mỹ thuật Chiết Giang (nay là Học viện Nghệ thuật Trung Quốc) và năm 1990 hoàn thành dự án đầu tiên kiến trúc của mình, một trung tâm thanh niên ở thành phố nhỏ của Hải Ninh gần Hàng Châu.

Tham khảo

Người đoạt giải Pritzker
Sinh năm 1963
Kiến trúc sư Trung Quốc
Nhân vật còn sống
Người Tân Cương


title: Lính thiện xạ

text:
Lính thiện xạ (thuật ngữ tiếng Anh Designated marksman, viết tắt DM) là một binh chủng có khả năng bắn những phát đạn chính xác trong một khoảng cách khá xa nhưng đây không phải là lính bắn tỉa. Vũ khí chính của binh chủng này thường là các loại súng trường DMR. Loại lính này được xem như là một yếu tố góp phần tăng hỏa lực và độ chính xác cho các đội tác chiến giúp tăng khả năng chống lại đối phương. Mục đích hoạt động của lính thiện xạ khá giống với các đơn vị giúp tăng hỏa lực khác như lính ném lựu đạn hay các đơn vị súng máy là giúp tăng khả năng đối đầu với những nhóm tác chiến khác của đối phương với việc bắn áp đảo với độ chính xác xa hơn bình thường.

Khác biệt với bắn tỉa
Lính bắn tỉa thường được huấn luyện qua một chế độ hà khắc trong việc ngụy trang và đánh du kích một cách đơn độc hoặc theo một nhóm nhỏ tách biệt để thực hiện các nhiệm vụ đặc biệt mà các đơn vị bình thường không thể thực hiện. Trong khi lính thiện xạ chỉ được huấn luyện để có thể bắn được một cách chính xác và thường chiến đấu theo nhóm trong các đội tác chiến giúp tăng hỏa lực của đội với khả năng tấn công các mục tiêu xa hơn các thành viên khác trong đội và phải di chuyển cùng đội.

Vũ khí của lính bắn tỉa thường là súng bắn tỉa chuyên dụng với loại đạn riêng có độ chính xác cao trong một khoảng cách lớn để có thể phát huy tối đa hiệu quả của từng phát đạn khi mà chỉ cần một viên lệch mục tiêu có thể dẫn đến nhiệm vụ thất bại. Lính thiện xạ thường sử dụng các loại súng trường có tốc độ bắn nhanh như súng trường tấn công được chuyển đổi chức năng gắn thêm các bộ phận hỗ trợ tác chiến tiêu biểu là ống nhắm vì không cần phải nhắm quá cẩn thận khi đang trong giữa một trận chiến nơi mà việc phản ứng nhanh sẽ quyết định nhiều thứ cũng như nếu hết đạn thì có thể lấy đạn của đồng đội vì súng dùng chung loại đạn tiêu chuẩn.

Trong khi lính bắn tỉa được đào tạo để thường tấn công các mục tiêu từ 600 đến hơn 2.000m với khả năng tính toán chính xác quỹ đạo đường đạn và sử dụng hiệu quả các loại đạn bình thường cũng như những loại đạn cỡ lớn, thì lính thiện xạ chỉ có thể tấn công các mục tiêu mà tầm đạn bình thường cho phép.

Trang bị

Vì lính thiện xạ là sự giao thoa giữa binh chủng bộ binh và lính bắn tỉa nên thường vũ khí trang bị cho loại binh chủng này cũng là sự kết hợp giữa hai loại vũ khí mà các binh chủng này thường sử dụng.

Thông thường chỉ cần gắn thêm các bộ phận hỗ trợ tác chiến cần thiết để phù hợp với việc thành bắn tỉa vào các khẩu súng trường hay súng trường tấn công thường trang bị trong các lực lượng quân sự là có thể trang bị cho loại binh chủng này.

Tuy nhiên cũng đã có nhiều thiết kế vũ khí dành riêng cho lính thiện xạ vốn cũng được phát triển từ những khẩu súng trường tấn công và được xem như là các phiên bản của loại súng mà từ đó chúng được phát triển. Chúng có độ chính xác cao hơn các khẩu súng trường tấn công nhưng vẫn thấp hơn súng bắn tỉa chuyên dụng, bù lại tốc độ bắn của chúng nhanh hơn súng bắn tỉa và số lượng đạn của chúng nhiều hơn nhiều thường là từ 10 đến 30 viên. Nhưng loại súng này vẫn giống súng bắn tỉa ở điểm là thường có ống nhắm, chân chống và báng súng có thể điều chỉnh chiều dài và chiều cao.

Trong khi lính bắn tỉa thường sử dụng các loại súng sử dụng thiết kế lên đạn bằng tay và một số bán tự động thì lính thiện xạ lại thường dùng các loại súng bán tự động và tự động.

Các thiết kế về các loại súng có thể được sử dụng bởi cả lính thiện xạ lẫn lính bắn tỉa cũng đã được chế tạo. Khẩu SVD của Nga là ví dụ điển hình nhất và cũng là đầu tiên về nhóm vũ khí này vì chúng được chế tạo với số lượng lớn từ rất sớm để trang bị cho hầu hết các tiểu đội của Liên Xô từ học thuyết chiến đấu rút ra thời Thế chiến thứ hai. Và do độ chính xác, tầm hoạt động cũng như độ tin cậy của SVD mà các lính bắn tỉa cũng sử dụng loại súng này và sau đó dần nâng cấp lên để thích hợp hơn với việc bắn tỉa.

Lịch sử hoạt động
Mặc dù từ "lính bắn tỉa" được sử dụng bởi Liên Xô và các nước đồng minh của Liên Xô trong suốt Thế chiến thứ hai. Thì các đơn vị bắn tỉa cấp tiểu đội của Liên Xô thường tấn công tiêu diệt các mục tiêu trong khoảng cách 1000 m vào thời đó được hầu hết đồng ý là ví dụ đầu tiên về việc lính thiện xạ khác lính bắn tỉa thế nào hiện nay.

Trong khi các nước khác vào thời Thế chiến thứ hai xem lính bắn tỉa như một binh chủng chỉ để thực hiện các nhiệm vụ đặc biệt thì Liên Xô đã rút ra một học thuyết chiến đấu để chống lại các đơn vị mang vũ khí tự động của đối phương bằng cách sử dụng các đơn vị có khả năng bắn xa và chính xác hơn để hỗ trợ cho việc tác chiến của toàn tiểu đội. Các lính bắn tỉa bắt đầu được phân vào các tiểu đội để thực hiện việc vô hiệu hóa các mục tiêu nguy hiểm này và loại bỏ các chỉ huy đối phương nếu có thể. Vì khá khó để lựa chọn và huấn luyện một lượng lớn lính bắn tỉa chuyên nghiệp một cách nhanh chóng nên họ đã lựa chọn những binh lính có xác suất bắn trúng đích cao để huấn luyện cơ bản và thay vì trang bị với những khẩu súng bắn tỉa đắt tiền thì họ được trang bị những khẩu súng trường chuyển đổi chức năng rẻ hơn như Mosin-Nagant hay SVT-40... để sử dụng nhưng vẫn phát huy tác dụng tốt.

Hiện tại thì các nước khác trên giới cũng đã nhận thấy hiệu quả của binh chủng này và đã tiến hành huấn luyện để đưa vào phục vụ trong quân đội cũng như lực lượng thi hành công vụ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.globalsecurity.org/military/library/policy/army/fm/3-22-9/

Quân sự
Quân đội
Bộ binh


title: Megascops asio

text:
Megascops asio là một loài cú mèo nhỏ tương đối phổ biến ở Đông Bắc Mỹ, từ México đến Canada.
Con trưởng thành dài từ 16 đến 25 cm và cân nặng 121-244 gram). Chúng có bộ lông xám tối hoặc xám hung hoa văn phức tạp với streaking trên dưới. Chúng có đuôi ngắn và cánh rộng, đầu tròn lớn với búi tai nổi bật, đôi mắt màu vàng và mỏ màu vàng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Eastern Screech Owl - Otus asio - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
 Eastern Screech Owl Species Account - Cornell Lab of Ornithology
 Eastern Screech Owl  - eNature.com
 Eastern Screech Owl Information and Photos - South Dakota Birds and Birding
 Eastern Screech Owl videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection

Eastern Screech-Owl - The Peregrine Fund
Eastern Screech-Owl - Megascops (Otus) asio
 Eastern Screech-Owl Bird Sound

Chi Cú mèo châu Mỹ
Chim Canada
Động vật được mô tả năm 1758


title: Phố Hàng Mắm

text:
Hàng Mắm là con phố nhỏ, chạy trong địa phận phường Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Phố gọi là Hàng Mắm vì xưa có nhiều các loại mắm cá, thủy sản được bày bán ở đây.

Lịch sử

Trước đây, phố gồm hai đoạn, nằm ở bên ngoài và bên trong cửa ô Ưu Nghĩa, có cổng xây canh gác ban đêm.

 Phố Hàng Trứng: đoạn nối từ phố Trần Quang Khải đến ngã tư phố Nguyễn Hữu Huân hiện nay, nằm bên ngoài cửa ô Ưu Nghĩa, được xây dựng trên nền đất xưa thuộc thôn Thanh Yên, tổng Tả Túc (sau đổi thành tổng Phúc Lâm), huyện Thọ Xương cũ. Đình Thanh Yên hiện còn ở số nhà 14A, ngõ Nguyễn Hữu Huân, thờ hai Tiến sĩ họ Vũ và họ Nguyễn. Phố được gọi tên là Hàng Trứng vì nơi đây xưa kia có nhiều nhà buôn bán trứng. Trứng ở đây được đóng trong các sọt lớn, lót rơm và chở bằng thuyền từ Phát Diệm, tỉnh Ninh Bình lên.
 Phố Hàng Mắm: đoạn nối từ ngã tư phố Nguyễn Hữu Huân đến phố Hàng Bạc hiện nay, nằm bên trong cửa ô Ưu Nghĩa, được xây dựng trên nền đất xưa thuộc thôn Mỹ Lộc, tổng Hữu Túc, huyện Thọ Xương cũ. Đình Mỹ Lộc hiện còn ở số nhà 45, phố Nguyễn Hữu Huân, thờ Nguyễn Trung Ngạn. Phố được gọi tên là Hàng Mắm vì nơi đây xưa kia chuyên bán các loại mắm cá và thủy sản khác. Nhiều cửa hàng trên phố bày bán mắm tôm đặc để trong chậu sành; mắm tôm loãng đựng trong vại; nước mắm đựng trong những kiệu lớn cao bằng đầu người, chôn xuống đất, đậy nắp, đong bằng thùng gỗ bán dần và cả cua rang muối... Hàng ở đây chủ yếu là bán buôn đi các tỉnh.

Thời Pháp thuộc, phố được gọi là Hàng Mắm (Rue de la Saumure).

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, phố được đặt chính thức là phố Hàng Mắm.

Đặc điểm
Phố dài khoảng 190m, chạy chủ yếu theo hướng Đông-Tây, nối từ đường Trần Quang Khải đến phố Hàng Bạc; cắt ngang qua ngã tư phố Hàng Tre, ngã tư phố Nguyễn Hữu Huân và ngã ba phố Hàng Bè. Phố này chạy hai chiều.

Nhà trong phố Hàng Mắm đa số là kiểu cổ, hẹp và ngắn. Vào năm 1891, một vụ cháy lớn xảy ra đã khiến nhiều nhà cổ trên phố bị đốt cháy.

Sau này, một số nhà đã làm mới lại hoặc cải tạo, sửa chữa lại mặt tiền thành cửa hàng để buôn bán.

Phố Hàng Mắm hiện không còn bán các loại mắm nữa mà chuyển sang kinh doanh các mặt hàng khác như bia mộ, đồ sành, đồ đất, tạp phẩm và ăn uống...

Công trình

Các tuyến xe buýt chạy qua

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Các đường phố Hà Nội theo vần H

M


title: Phố Hàng Nón

text:
Hàng Nón là một con phố nhỏ nằm trong khu phố cổ Hà Nội, chạy trong địa phận phường Hàng Gai và phường Cửa Đông, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Sở dĩ gọi là phố được gọi là Hàng Nón bởi vì thời xưa, phố có bán các loại nón thời cổ rộng vành. Ngày nay mặt hàng chủ yếu của phố là bán chăn ga gối đệm, đoạn giao với phố Hàng Điếu.

Phố đã có từ thời Lê Trung hưng. Khi thực dân Pháp đánh chiếm Hà Nội, họ đặt tên phố là Rue des Chapeaux, theo nghĩa đen là phố Hàng Mũ. Năm 1945, Thị trưởng Hà Nội Trần Văn Lai đổi tên phố lại thành Hàng Nón và các lần đổi tên sau vẫn như vậy.

Đặc điểm
Phố Hàng Nón dài 216m, chạy từ ngã ba Hàng Quạt - Hàng Hòm qua các ngã phố Hàng Mành, Hàng Thiếc, Hàng Điếu đến phố Đường Thành. Xưa kia, đoạn đầu chính là phố Mã Vĩ (vì ở đây có làm phục trang, mũ mãng, cờ quạt cho quan lại và đạo cụ biểu diễn nghệ thuật... những thứ dùng đến đuôi ngựa) cũng gọi là Hàng Nón trên. Đoạn cuối mới là nơi làm và bán các loại nón và gọi là phố Hàng Nón. Phố ngày nay thuộc phường Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm.

Lịch sử
Phố đã có từ thời nhà Lê trung hưng, vốn nằm trên đất thôn Yên Nội - Đông Thành, tổng Tiền Túc (sau đổi là tổng Thuận Mỹ), huyện Thọ Xương cũ; rất lâu trước khi Thực dân Pháp sang chiếm nước ta. Đoạn phố cũ mang tên Hàng Nón vì xưa kia ở đây vốn có nhiều cửa hàng bán các loại nón khác nhau, kể cả nón "tu lờ" dành cho các nhà sư trong chùa.

Thời Pháp thuộc, chính quyền Pháp đổi tên từ Hàng Nón thànhRue des Chapeaux, theo nghĩa đen là Phố Hàng Mũ. Nếu muốn tả đúng hình dáng thì là "mũ hình chóp" (chapeaux coniques), dịch từ chữ Hàng Nón. Năm 1945, Thị trưởng Trần Văn Lai cho lấy lại tên cũ, do đó phố này chính thức được gọi là phố Hàng Nón. Mãi tới cuối thế kỷ XIX, người Việt Nam, cả đàn ông lẫn đàn bà vẫn đội nón. Đàn ông dùng nón dứa, nón lông có chóp bằng bạc hoặc đồng. Đàn bà có nhiều loại nón hơn, nếu sang thì dùng nón thúng quai thao, người lao động thì đội nón ba tầm hoặc nón chảo làm bằng lá gối mềm. Nón quai thao là một loại nón của phụ nữ ở Bắc Bộ Việt Nam trước đây. Nón làm bằng lá cọ hoặc lá gồi, có kích thước đường kính 70–80 cm, vành rộng 10–12 cm. Nón có hình dáng giống như tai nấm, có quai thao, đỉnh bằng; quai thao làm bằng 1-8 dây thao đan kết bằng tơ, chỉ, ngoài bọc tơ dệt liền.

Nhưng từ cuối những năm 1910, trừ những người Hà Nội, đàn ông không ai đội nón nữa, họ đội khăn bịt, che ô. Đàn bà sang trọng dùng dù vải. Ngoài đường chỉ có những người lao động nặng nặng nhọc lam lũ mới dùng nón lá. Do đó các cửa hàng bán nón trong phố thưa dần, về sau sót lại vài ba nhà nghề cũ, nón chỉ còn thấy bán ở trong các chợ. Tại số nhà 15, phố này, ngày 28 tháng 7 năm 1929 đã họp Đại hội thành lập Công hội đỏ Bắc Kỳ. Những chủ hiệu nón trên phố dần dần chuyển sang bán các mặt hàng khác. Có mấy cửa hàng hồi đó kinh doanh các loại guốc sơn cho phụ nữ như Mỹ Sinh và Mỹ Thịnh, có chủ hiệu là người làng Hà Vỹ, một làng nghề sơn ta cổ truyền. Họ từ Hàng Hòm dọn tới đây, mua guốc gỗ đẽo sẵn rồi sơn màu và bán.

Đến cuối thế kỉ XX, nghề nón được khôi phục lại, chủ yếu bán cho du khách trong các khách sạn.
Ngày nay, phố không còn bán các mặt hàng truyền thống như trước nữa mà bán rất nhiều các mặt hàng khác nhau, chỗ giáp phố Hàng Quạt có bán các loại trướng thêu. Phố Hàng Nón hiện nay là một phố tương đối dài hơn mấy phố chung quanh. Cuối phố Hàng Nón có gần chục cửa hàng bán guốc. Phố Hàng Nón ngày này gồm phần lớn là những cửa hàng chuyên làm và bán hàng tủ, chạn bát trước kia đã chuyển hướng sang làm tủ bằng khung nhôm kính.

Công trình

 Đình Yên Nội, số 42 Hàng Nón.
 Đình Đông Thổ, số 2 Hàng Nón, còn gọi đình Hàng Thiếc, bên trong thờ vị tổ nghề thợ thiếc là ngài Phạm Ngọc Thạch, người đã mở mang kĩ thuật này tại Việt Nam kể từ năm 1518. Ban thờ là thứ cổ duy nhất còn lại trong đình.

Tham khảo

Nón


title: Cá heo sông Dương Tử

text:
Cá heo sông Dương Tử hay còn được gọi là Nữ thần sông Trường Giang (; danh pháp hai phần: Lipotes vexillifer) hay Cá heo vây trắng là một loài cá heo sông đặc hữu, được phân bố tại khu vực hạ lưu sông Dương Tử, Trung Quốc.

Quần thể loài này giảm mạnh trong thời kỳ công nghiệp hoá ở Trung Quốc và việc sử dụng sông quá mức trong việc đánh bắt cá, giao thông thủy, và thủy điện. Đã có nhiều nỗ lực để bảo tồn loài này nhưng cuộc thám hiểm cuối năm 2006 đã không tìm thấy cá thể nào trên sông. Nên loài này đã được tuyên bố là tuyệt chủng, nên nó được xem là loài động vật có vú đầu tiên trở nên tuyệt chủng đầu tiên kể từ khi Sư tử biển Nhật Bản và Monachus tropicalis tuyệt chủng vào thập niên 1950. Đây cũng là loài trong bộ Cá voi tuyệt chủng được nghiên cứu kỹ chịu tác động trực tiếp từ con người.

Vào tháng 8 năm 2007, một người đàn ông Trung Quốc đã ghi nhận được hình ảnh loài động vật màu trắng lớn bơi trên sông Dương Tử. Mặc dù được dự kiến xác nhận loài động vật trên video có thể là một con baiji, sự xuất hiện chỉ có một hoặc một vài loài thí, đặc biệt là thời đại công nghệ, cũng không đủ để cứu loài tuyệt chủng một phần này khỏi sự tuyệt chủng thật sự. Cá thể baiji cuối cùng có tên là Qiqi (淇淇) đã chết năm 2002.

Vào ngày 10 tháng 5 năm 2021, hai con cá heo sông Dương Tử đã được nhìn thấy tại đoạn Nghi Xương của sông Dương Tử, tỉnh Hồ Bắc, miền trung Trung Quốc.

Hình ảnh

Chú thích

Cá heo sông
Loài EDGE
Động vật có vú Trung Quốc
Động vật đặc hữu Trung Quốc
Môi trường năm 2007
Động vật được mô tả năm 1918
V
Loài bị đe dọa bởi cách sử dụng làm thực phẩm


title: Cá ép

text:
Họ Cá ép hay Họ Bám tàu, đôi khi gọi là cá giác mút là một họ cá có thân hình dài, theo truyền thống xếp trong Bộ Cá vược, nhưng gần đây được cho là xếp trong bộ Cá khế (Carangiformes) của nhóm Carangimorphariae (= Carangimorpha/Carangaria). Chúng có chiều dài chừng 30–90 cm với một đặc điểm nổi bật là vây lưng phía trước của chúng biến đổi thành giác mút có thể đóng hoặc mở giúp cá ép tạo ra một lực hút nhằm bám dính vào các sinh vật biển (và thậm chí là các tàu thuyền kích cỡ nhỏ) để "đi nhờ". Đồng thời, để tăng cường độ bám, chúng trượt người về phía sau và khi muốn thoát ra khỏi vật chủ, chúng trượt về phía trước. Khi không đi nhờ, cá ép vẫn có khả năng bơi rất tốt với quỹ đạo bơi có hình sin hay theo hình đường cong. Tuy nhiên, cơ thể chúng không có bong bóng cá.

Khu vực sinh sống chủ yếu của cá ép là miền nhiệt đới, thường là các vùng nước có nhiệt độ ôn hòa hay các vùng duyên hải nếu như vật chủ của chúng là các loài cá lớn sinh sống ở đấy. Ở miền Trung của Đại Tây Dương, mùa sinh sản diễn ra vào tháng 7 và tháng 8 còn ở Địa Trung Hải là tháng 8 và tháng 9. Giác bám bắt đầu hiện rõ khi cá con đạt chiều dài chừng 1 cm và trở nên hoàn chỉnh khi cá đạt chiều dài 3 cm; lúc đó cá con đã có thể bám vào những con cá lớn để đi nhờ. Hàm dưới của cá ép nhô ra phía trước hàm trên.

Một số loài cá ép có xu hướng chỉ thích bám vào một số loại vật chủ nhất định. Vật chủ thông thường là cá mập, cá đuối áo choàng, cá voi, rùa và bò biển. Những loài cá ép nhỏ hơn cũng có thể bám vào các vật chủ nhỏ như cá hồi hay cá kiếm, thậm chí một số cá ép nhỏ còn bơi tung tăng trong miệng hay mang của cá mặt trăng, cá đuối, cá kiếm hay cá buồm.

Mối quan hệ giữa cá ép với vật chủ của chúng thông thường mang tính chất hội sinh, cụ thể là thuộc dạng "đi nhờ". Vật chủ thường không được lợi gì trong mối quan hệ này nhưng thiệt hại cũng không đáng kể. Còn cá ép nhờ có vật chủ mà chúng được bảo vệ khỏi các loài cá dữ, được vật chủ cho quá giang miễn phí và thậm chí có thể ăn vụng một số thức ăn mà vật chủ làm rơi rớt. Thức ăn của cá ép cũng có thể là phân của vật chủ, tỉ như các mẫu phân được tìm thấy trong các loài cá ép Echeneis naucrates và E. neucratoides.. Tuy nhiên, đối với một số loài cá ép khác, mối quan hệ này là hỗ sinh khi cá ép trả công cho vật chủ bằng cách ăn thịt các loài ký sinh và vi khuẩn bám trên người vật chủ.

Phân loài

Có tổng cộng 8 loài cá ép, phân bổ trong 4 chi:
 Chi Bám tàu (Echeneis)
 Cá ép mảnh, Echeneis naucrates Linnaeus, 1758.
 Cá ép vây trắng, Echeneis neucratoides Zuiew, 1786.
 Chi Phtheirichthys
 Cá giác mút thon, Phtheirichthys lineatus (Menzies, 1791).
 Chi Cá ép (Remora)
 Cá ép ngắn trắng, Remora albescens (Temminck & Schlegel, 1850).
 Whalesucker, Remora australis (Bennett, 1840).
 Cá ép đầu lao, Remora brachyptera (Lowe, 1839).
 Cá giác mút Marlin, Remora osteochir (Cuvier, 1829).
 Cá ép thông thường, Remora remora (Linnaeus, 1758).

Ứng dụng trong ngư nghiệp
Đôi khi cá ép được các ngư dân sử dụng để bắt rùa biển. Đại để, người ngư dân sẽ cột một sợi dây vào đuôi cá và thả nó xuống nước khi họ phát hiện ra sự hiện diện rùa biển. Lúc đó, theo tập tính cá ép sẽ bơi tới chỗ rùa biển và bám dính vào rùa; thế là người ngư dân cầm dây kéo cả cá lẫn rùa lên. Những con rùa nhỏ có thể được dễ dàng lôi vào thuyền, nhưng đối với những con rùa lớn, người ngư dân chỉ có thể khống chế nó trong khoảng gần thuyền để sử dụng lao móc bắt rùa. Phương pháp đánh cá này được sử dụng trên vùng Ấn Độ Dương, đặc biệt là ở bờ biển Đông Phi gần Zanzibar, Mozambique, và ở phía Bắc Úc gần Bán đảo Mũi York và eo biển Torres.

Một số ghi nhận cho thấy phương pháp tương tự cũng được sử dụng ở Nhật Bản và châu Mỹ. Một số ghi nhận đầu tiên của phương Tây về những con "cá bắt cá" nằm trong các ghi chép về chuyến hải hành thứ hai của Christopher Columbus. Tuy nhiên, theo, Leo Wiener, những ghi chép của Columbus tỏ ra không chính xác, vì what was taken for accounts of the Americas may have in fact been notes that Columbus derived from accounts of the East Indies, his desired destination.

Cá ép trong thần thoại
Trong thời cổ, cá ép được tin là có khả năng "cầm chân" tàu bè khiến chúng không thể di chuyển được. Cái tên "remora" của ca ép là một từ tiếng La Tinh có nghĩa là "trì hoãn", trong khi tên khoa học Echeneis bắt nguồn từ hai từ của tiếng Hy Lạp: echein ("cầm giữ, bám") và naus ("tàu thuyền"). Theo Plinus Trẻ, cá ép là "thủ phạm" gây ra thất bại của Marcus Antonius trong Trận Actium và là kẻ gián tiếp gây ra cái chết của Hoàng đế Caligula. Một phiên bản hiện đại của câu chuyện này được miêu tả bởi Jorge Luis Borges trong tác phẩm El libro de los seres imaginarios ("Quyển sách về những sinh vật tưởng tượng" - 1957).

Cấu tạo hàm đặc biệt (hàm dưới nhô ra phía trước so với hàm trên) cùng với hình dạng của giác mút khiến đôi khi cá ép bị tưởng lầm là bơi ngửa với phần bụng ngỏng lên trời. Điều này khiến trước đây cá ép thường bị gọi với cái tên là reversus - mặc dù cái tên này cũng bắt nguồn từ việc cá ép thật sự "nằm ngửa" khi nó bám vào mặt lưng hay phần trên của vật chủ.

Xem thêm
 Cá mút đá, một loài cá hút máu
 Danh sách các họ cá

Chú thích

Liên kết ngoài

National Aquarium Article About Remoras

Động vật ăn xác chết

ja:コバンザメ


title: Bão táp triều Trần

text:
Bão táp triều Trần là một bộ tiểu thuyết của nhà văn Hoàng Quốc Hải. Bộ tiểu thuyết này được Nhà xuất bản Phụ nữ xuất bản lần đầu năm 2003 với 4 tập và sau đó đã được tái bản nhiều lần. Sau đó, tác giả lại thêm 2 tập nữa, nâng tổng số tập của tuyển tập tiểu thuyết này thành 6 tập, ra mắt vào năm 2010.

Đặt vào bối cảnh nhà Trần, tiểu thuyết này viết chủ yếu về hoàng triều nhà Trần từ khi thay nhà Lý làm chủ Đại Việt, mấu chốt là cuộc chiến chống Nguyên Mông và sự kết thúc đầy bi kịch của triều đại này.

Tổng quan
Trong loạt tiểu thuyết này, tác giả Hoàng Quốc Hải có hoài bão lớn tái hiện lịch sử nhà Trần bằng ngòi bút của mình. Trong phần Tựa đề của tập Bão táp cung đình, khởi đầu cho tuyển tập tiểu thuyết này, ông giải thích mong muốn của mình thông qua tác phẩm là có thể "mở to đôi mắt nhìn vào quá khứ, thấy được những điều kỳ diệu, và cả những khổ đau xưa cha ông ta đã tạo dựng và nếm trải. Nhưng quá khứ luôn được phủ bởi một lớp sương khói khi thì dày đặc đến mịt mờ".

Các phần
 Bão táp cung đình: Tập đầu tiên trong toàn bộ Bão táp triều Trần. Trong tập này, tác giả tái hiện sự ra đời của thời đại nhà Trần với vai trò đạo diễn của Thái sư Trần Thủ Độ. Ông là người có chí lớn trong thiên hạ, vì việc lớn biết dẹp những quyền lợi riêng tư để giữ nghiêm phép nước, đồng thời cũng là người có mưu kế nhằm xây dựng một cơ nghiệp nhà Trần từ buổi còn trứng nước.
 Đuổi quân Mông - Thát: phần này lấy bối cảnh từ cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông của quân và dân Đại Việt lần thứ nhất thế kỷ 13. Dưới sự chỉ đạo tài tình của Trần Hưng Đạo, nhân dân Đại Việt đã đánh tan 50 vạn quân Nguyên xâm lược, bảo vệ nền độc lập tự chủ của dân tộc.
 Thăng Long nổi giận: tiếp nối Đuổi quân Mông - Thát.
 Huyết chiến Bạch Đằng: tiếp nối Thăng Long nổi giận.
 Huyền Trân công chúa: phần này kể về Huyền Trân công chúa, viết về đường lối ngoại giao thời bình của vua Trần Nhân Tông, và cuộc hôn nhân đi vào lịch sử giữa vua Chăm Chế Mân và công chúa Đại Việt Huyền Trân - một cuộc hôn nhân đã mở rộng đất đai của nước Đại Việt. Xuyên suốt tác phẩm thấm đẫm nền văn hóa phong tục hai nước Chămpa và Đại Việt.
 Vương triều sụp đổ: Đây là phần cuối cùng của bộ tiểu thuyết. Ở tập này, cuốn sách mở đầu bằng việc dâng "Thất trảm sớ" của Chu Văn An. Các vua quan cuối đời Trần sa vào chuyện ăn chơi sa đọa, coi thường kỷ cương phép nước. Và nhà Trần đi theo vết trượt dài của các triều đại suy đồi dẫn đến sụp đổ.

Chuyển thể
Bộ phim Phật hoàng Trần Nhân Tông lấy kịch bản dựa theo nội dung bộ Bão táp triều Trần.

Giải thưởng
Bộ tiểu thuyết Bão táp triều Trần giúp tác giả Hoàng Quốc Hải đoạt Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2008 và Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2017.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiểu thuyết lịch sử Việt Nam
Tiểu thuyết năm 2003
Tiểu thuyết tiếng Việt


title: Trương Tông Xương

text:
Trương Tôn Xương (giản thể: 张宗昌; phồn thể: 張宗昌; bính âm: Zhāng Zōngchāng; Wade–Giles: Chang Tsung-ch'ang) (1881 – 1932), có biệt danh "Cẩu nhục tướng quân" và "Trương 72 khẩu pháo" (chữ Hán: 狗肉将军; bính âm: Gǒuròu Jiāngjūn), là một lãnh chúa quân phiệt Trung Hoa tại Sơn Đông đầu thế kỷ 20. Tạp chí Time gọi ông là viên "quân phiệt đê tiện nhất" Trung Hoa.

Sinh ra trong cảnh nghèo hèn tại huyện Nghi (nay là Lai Châu), Sơn Đông, Trương gia nhập một băng cướp năm 1911 và bắt đầu nổi lên sau khi đem đồng đảng ra phục vụ trong quân đội của Đốc quân Giang Tô. Nhưng khoảng thời gian thắng tiến kéo dài không lâu, và sau khi bị kẻ thù đánh bại, ông chạy sang với quân phiệt Trương Tác Lâm ở Mãn Châu. Ông gây được ấn tượng tốt, với một câu chuyện phổ biến về bữa tiệc sinh nhật của Trương Tác Lâm: thay vì dâng tặng vị lãnh chúa với những món quà đắt giá, Trương Tông Xương gửi tặng ông ta 2 giỏ coolie trống không mà không xuất hiện tại buổi tiệc mừng. Trương Tác Lâm không hiểu ra sao, sau mới hiểu ý Trương: hai cái giỏ không hàm ý rằng ông sẵn sàng gánh vác mọi trọng trách mà vĩ lãnh chúa giao phó. Sau đó ông được ban cho một chức tư lệnh trong quân đội của ông ta, dù phải sau khi chứng tỏ được khả năng trong chiến trận, Trương Tông Xương mới tự đến ra mắt vĩ lãnh chúa.

Trương Tông Xương có biệt danh Tướng quân thịt chó là do thói nghiện cờ bạc, nhất là trò Bài cửu mà người vùng Đông Bắc còn gọi là "ăn thịt chó". Ông cũng có 30-50 người thiếp đủ mọi quốc tịch, bao gồm Hàn, Nhật, Bạch Nga, Pháp và Mỹ, mỗi người mang một số khác nhau vì ông không nhớ nổi mà cũng không nói được ngôn ngữ của họ. Nổi tiếng là chuộng phù phiếm và nóng tính (dù bình thường rất vui vẻ hòa nhã), ông cũng rất hào phóng, thường đem tiền của và vợ lẽ tặng cho thuộc cấp và bạn bè. Do đó, bộ hạ của Trương rất trung thành với ông, giúp ông giành nhiều thắng lợi. Theo như bà Cố Duy Quân viết:

'[Trương] nổi tiếng là "Tam bất tri" (Ba cái không biết) (Hán tự: 三不知; bính âm: sān bù zhī). Ông nói rằng ông không biết ông có bao nhiêu tiền, bao nhiêu thê thiếp, hay bao nhiêu lính dưới quyền.'

Trương Tông Xương tỏ ra là một tướng quân phiệt có tài, sử dụng hữu hiệu các chuyến tàu hỏa vũ trang do những tay đánh thuê Bạch Nga dày dạn kinh nghiệm điều khiển. Ông tuyển mộ hơn 4,600 người Bạch Nga chạy nạn Nội chiến Nga, thành lập một trung đoàn kỵ binh, ăn vận kiểu kỵ binh Sa hoàng Nga. Trương Tông Xương cũng là một trong những tướng lĩnh Trung Hoa đầu tiên sử dụng phụ nữ trong quân đội với quy mô lớn, thậm chí còn thành lập cả một trung đoàn y tá toàn phụ nữ Bạch Nga. Những y tá này lại đào tạo các nữ y tá Trung Hoa, nên thương binh cũng được chăm sóc tốt hơn, giúp tăng cường tinh thần và khả năng chiến đấu của quân đội của Trương.

Tuy nhiên, ông lại là một viên tướng vừa tàn nhẫn vừa phù phiếm. Sau khi đánh bại Ngô Bội Phu bằng cách dụ hàng một lượng lớn quân địch, ông cho những kẻ đầu hàng được giữ nguyên cấp hàm, sau đó thăng chức cho các sĩ quan dưới quyền mình, nhưng do không đủ kim loại để làm những ngôi sao vàng và bạc trên phù hiệu, ông ra lệnh sử dùng những mảnh vàng và bạc mạ lấy từ vỏ hộp thuốc lá để làm ra những ngôi sao này. Trong buổi lễ thăng chức, các sĩ quan rất ngạc nhiên khi thấy phù hiệu của họ rách bươm dù buổi lễ còn chưa kết thúc. Một lần khác, trong một chiến dịch, ông tuyên bố sẽ chiến thắng hay quay về trong quan tài. Sau khi buộc phải lui quân, ông làm đúng như đã nói: ông được diễu qua các đường phố, ngồi trong một cái quan tài, và hút một điếu xì gà lớn. Ông lúc nào cũng giữ bà mẹ già bên cạnh, chỉ trừ khi đi đánh trận mới để bà lại dinh cơ sang trọng của mình.

Năm 1924, ông tham gia Chiến tranh Trực-Phụng lần thứ 2 và cuộc phân chia Thượng Hải giữa 2 phe. Tháng 4 năm 1925, ông tiến chiếm Thượng Hải rồi chiếm luôn Nam Kinh về cho Phụng hệ của Trương Tác Lâm. Sau đó ông được bổ nhiệm làm Đốc quân Sơn Đông, cai trị tỉnh này tới tận tháng 5 năm 1928. Trương cũng thường đến Thượng Hải chơi bời với con trai Trương Tác Lâm là Trương Học Lương. Cả hai đều nghiện thuốc phiện nặng, mà Thượng Hải lại là trung tâm buôn lậu thuốc phiện, và kết quả là nền kinh tế của phe Phụng Thiên ngày càng phụ thuộc vào thuốc phiện. Trong một sự kiện đáng xấu hổ vào năm 1925, một cuộc tranh cãi tại bộ tư lệnh của Trương giữa một nhóm sĩ quan về việc ai được hưởng lợi nhiều nhất từ một thương vụ thuốc phiện dẫn đến bắn nhau làm 3 người chết.

Năm 1928, trong Chiến tranh Bắc phạt, tướng Hồi giáo Bạch Sùng Hy chỉ huy lực lượng Quốc dân đảng đánh bại Trương Tông Xương, bắt sống 20.000 trên tổng số 50.000 quân, thậm chí suýt nữa bắt được cả Trương, nhưng ông trốn thoát ra ngoài Trường Thành, đến Mãn Châu. Ông chạy vào tô giới Nhật ở Đại Liên lánh nạn. Từ đó tới năm 1929, ông sống ẩn dật tại Nhật cùng mẹ, dù cũng một lần xuất hiện trên mặt báo khi vô tình bắn chết Hoàng thân Hiển Khải, em họ của Cựu hoàng Phổ Nghi. Theo lời Trương, khi ông đang đứng bên cạnh cửa sổ thì khẩu súng vô tình cướp cò, bắn trúng vị hoàng thân trẻ từ sau lưng, khiến ông ta chết ngay tại chỗ; dù có nhiều khả năng vị hoàng thân phong lưu này bị giết vì ve vãn một người thiếp của Trương. Ông bị một tòa án Nhật kết án, và phải chọn giữa 15 ngày ngồi tù hay nộp phạt 150 dollar Mỹ, và ông chọn nộp phạt.

Trong khi quay về thăm Sơn Đông năm 1932, Trương bị cháu trai của một những nạn nhân dưới tay ông ám sát, người này về sau được Chính phủ Quốc dân đảng tha bổng. Đương thời có người cho rằng vụ này có thể đã được viên tỉnh trưởng địa phương dàn xếp để loại trừ một đối thủ chính trị tiềm tàng.

Chú thích

Đọc thêm
 David Bonavia. China's Warlords. Hong Kong: OUP, 1995.

Sinh năm 1881
Mất năm 1932
Người Sơn Đông
Quân phiệt Trung Hoa Dân Quốc
Tướng Trung Hoa Dân Quốc


title: Mông Các La Phượng

text:
Các La Phượng（, 712-779), còn gọi là Giác Nhạc Phượng (覺樂鳳), là con trai trưởng của Bì La Các, là vị đại quốc vương thứ hai của Nam Chiếu, trị vì từ năm 748 đến 779.

Sau khi Các La Phượng lên ngôi, đã phát triển thế lực sang phía đông tiêu diệt chính quyền Thoán thị, hoàn toàn khống chế khu vực Vân Nam. Nam Chiếu cũng sớm thần phục nhà Đường, thụ sắc phong. Hai bên cùng liên binh tiến về phía tây đánh Thổ Phồn.

Năm 750, do bất mãn trước việc thái thú Vân Nam của nhà Đường là Trương Kiền Đà (張虔陀) hoành hành bạo ngược và có hành vi vô lễ, Các La Phượng bí bách đã phản Đường, giết chết Trương Kiến Đà. Quyền thần nhà Đường là Dương Quốc Trung lệnh cho Kiếm Nam tiết độ sứ Tiên Vu Trọng Thông (鮮于仲通) phát binh chinh thảo nhưng bị đánh bại.

Năm 752, Các La Phượng nương nhờ Thổ Phồn, tán phổ Thổ Phồn là Xích Đức Tổ Tán (赤德祖贊) phong hiệu cho Các La Phượng là Tán phổ chung. "Tán phổ chung" là một từ Tiếng Tạng, nghĩa là "Tán Phổ chi đệ" (em trai quốc vương Thổ Phồn, ), Tán phổ chung trở thành niên hiệu đầu tiên của Nam Chiếu.

Sau năm 755, Các La Phượng nhân dịp Loạn An Sử đã xâm chiếm đất đai của nhà Đường và làm chủ được Tủy Châu, Diêu Châu và Nhung Châu. Các La Phượng có thái độ trọng thị với văn hóa Hán, bắt tù binh là huyện lệnh Tây Lô Trịnh Hồi dạy học cho tử tôn. Năm 769, cải niên hiệu Trường Thọ. Năm 779, Các La Phượng qua đời, thụy hiệu là Thần Vũ vương, kì tôn là Dị Mâu Tầm kế vị.

Xem thêm
 Danh sách vua Nam Chiếu

Tham khảo

Vua Nam Chiếu


title: Trần Quýnh Minh

text:
Trần Quýnh Minh (giản thể: 陈炯明; phồn thể: 陳炯明; bính âm: Chén Jiǒngmíng; Jyutping: Can4 Gwing2ming4, HKGCR: Chan Kwing Ming, Postal: Chen Kiung-Ming, Wade–Giles: Chen Chiung-Ming) là một quân phiệt trong thời kỳ đầu Trung Hoa Dân Quốc.

Tiểu sử

Trần Quýnh Minh sinh năm 1878 tại Hải Phong, Quảng Đông. Ông học luật pháp rồi làm quan cho nhà Thanh, sau đó tham gia Cách mạng Dân Quốc, trở thành một lãnh tụ quân sự và dân sự, cũng như chủ trương tái thiết Trung Hoa dưới chính thể cộng hòa dân chủ liên bang. Ông gia nhập Đồng minh hội năm 1909 rồi trở thành Tổng tư lệnh quân đội Quảng Đông. Ông từng giữ chức Đốc quân Quảng Đông ba lần (1911-12, 1913, 1920-23) cũng như Tỉnh trưởng Quảng Đông từ năm 1920-1922 và Đốc quân Quảng Tây từ năm 1921-1922.

Trần có vai trò quan trọng trong phong trào Hộ pháp của Tôn Dật Tiên. Ông cũng đưa Tôn quay lại nắm quyền sau Chiến tranh Việt-Quế. Nhưng 2 người bất đồng về đường lối của chính phủ Quảng Đông. Tôn muốn thống nhất đất nước bằng chiến tranh và tiến hành cải cách dưới sự lãnh đạo của một chính phủ trung ương độc đảng. Trần lại ủng hộ chế độ liên bang đa đảng với Quảng Đông là hình mẫu của chính quyền hiện đại và hòa bình thống nhất Trung Hoa. Tôn bắt đầu nghi ngờ phe chủ trương liên bang, cho rằng các thế lực quân phiệt lấy phong trào này làm cái cớ để hợp thức hóa sự cát cứ của họ.

Quan hệ giữa 2 bên ngày càng xấu đi khi Tôn trở thành "Tổng thống đặc biệt", trái với Ước pháp lâm thời. Chính Trần là người mời Đảng Cộng sản Trung Quốc tới Quảng Đông bất chấp sự phản đối của Tôn rằng những người cộng sản có thể ảnh hưởng xấu đến cách mạng quốc dân. Sau Chiến tranh Trực-Phụng lần thứ 2 năm 1922, một phong trào đòi thống nhất Nam Bắc nổ ra, đòi cả Tôn và Từ Thế Xương từ chức để đưa Lê Nguyên Hồng lên làm Tổng thống Dân Quốc thống nhất. Trần rất ủng hộ kế hoạch này nhưng Tôn lo ngại rằng chính phủ mới rồi cũng chỉ là bù nhìn của Trực hệ.

Tôn Dật Tiên và Trần Quýnh Minh sớm trở mặt với nhau do vấn đề tiếp tục Chiến tranh Bắc phạt. Tôn cho rằng cuộc Bắc phạt đã bắt đầu với việc chiếm được Quảng Tây. Từ đó, ông muốn Trần tiến vào Hồ Nam. Sau khi Ngô Bội Phu của Trực hệ, đang nắm quyền tại Bắc Kinh, tái tổ chức lực lượng tại phương Nam, Trần rời bỏ Tôn. Bất ngờ nổi loạn chống lại Quốc dân đảng năm 1922, Trần cho quân tấn công dinh cơ của Tôn và phủ Tổng thống, buộc Tôn phải trốn lên một chiến hạm và trì hoãn kế hoạch Bắc phạt.

Được sự giúp sức của Đường Kế Nghiêu, Quốc dân đảng tái chiếm Quảng Châu năm 1923. Trần chạy ra Huệ Châu, phía đông Quảng Đông, sau khi quân đội của Tôn đánh bại ông. Từ năm 1923-1925, chính phủ Quảng Đông tổ chức 2 chiến dịch Đông chinh để tiêu diệt ông, và ông phải trốn sang Hồng Kông sau khi tàn quân của ông bị quét sạch vào năm 1925. Ông trở thành đồng minh của Đường Kế Nghiêu, sau khi Đường bị đuổi khỏi Quốc dân đảng sau Chiến tranh Điền-Quế. Ông cũng được bầu làm Tổng lý của Đảng trí công Trung Quốc, Đường là phó. Từ Hồng Kông, ông chỉ trích hệ thống độc đảng của chính phủ Quốc dân và tiếp tục ủng hộ chế độ liên bang đa đảng. Sau khi Nhật Bản xâm lược Mãn Châu, ông công kích chế độ Tưởng Giới Thạch là không chịu kháng Nhật và tổ chức tẩy chay hàng Nhật. Ông mất vì sốt phát ban ngày 22 tháng 9 năm 1933.

Di sản

Trần bị cả Quốc dân Đảng lẫn Đảng Cộng sản coi là kẻ phản bội vì nổi dậy chống lại Tôn Dật Tiên vào năm 1922. Quốc dân đảng nhanh chóng xuất bản các tác phẩm về Trần để phê phán ông. Những người cộng sản từng liên minh với Tôn và vẫn coi ông như người khơi mào cho Cách mạng Trung Hoa, và do đó tiếp tục đánh giá Trần là một phần tử phản cách mạng.

Đảng của Trần bảo vệ danh dự của ông như một nhà cách mạng và dân chủ chân chính bằng cách chỉ ra sự loạn lạc, bi kịch và nạn tham nhũng do chế độ độc đảng tập quyền gây ra. Sau khi Đảng trí công Trung Quốc tham gia vào mặt trận thống nhất do Đảng Cộng sản Trung Quốc lập ra, vai trò của Trần bị xóa nhòa trong lịch sử của đảng này. Ngoài gia đình ông, người bảo vệ ông mạnh mẽ nhất là tác gia Trung Hoa Lý Ngao.

Tham khảo

 Chen Jiongming (with photo)
 Chen Jiongming: Anarchism and the Federalist State
 The Zhuang and the 1911 Revolution

Liên kết ngoài
 Center for Chen Jiongming Studies
 Center for Chen Jiongming Studies
 University of Michigan Press Book: Chen Jiongming and the Federalist Movement

Sinh năm 1878
Mất năm 1933
Người Quảng Đông
Quân phiệt Trung Hoa Dân Quốc
Nhân vật Trung Hoa Dân Quốc


title: Trần Tế Đường

text:
Trần Tế Đường (phồn thể: 陳濟棠; giản thể: 陈济棠; bính âm: Chén Jìtáng) (23 tháng 1, 1890 – 3 tháng 11 năm 1954) là một viên tướng Quốc dân đảng và quân phiệt thời Trung Hoa Dân Quốc.

Ông sinh ra trong một gia đình người Khách Gia tại Phòng Thành, Quảng Tây. Ông gia nhập Đồng minh hội năm 1908 và bắt đầu phục vụ trong quân đội Quảng Đông năm 1920, từ tiểu đoàn trưởng lên đến lữ đoàn trưởng. Ông được bổ nhiệm Tư lệnh Sư đoàn 11 thuộc Quân đoàn 4 năm 1925, đóng tại Khâm Châu, Quảng Tây năm 1926, ở lại phương Nam trong Chiến tranh Bắc phạt. Năm 1928, ông trở thành Tư lệnh Lộ quân 4.

Ngoài chức vụ quân sự, Trần cũng kiểm soát tỉnh Quảng Đông. Từ năm 1929-1936, ông có nhiều đóng góp quan trọng với sự phát triển và hiện đại hóa trong tỉnh. Ông cho lát gạch các vỉa hè trong thành phố và xây dựng nhiều trung tâm thương mại, nhà máy, cũng như cây cầu hiện đại đầu tiên bắc qua sông Châu Giang. Ông cũng giám sát việc thiết lập hệ thống trường công lập, với các trường trung tiểu học hiện đại cũng như các học viện danh tiếng (bao gồm Đại học Tôn Trung Sơn). Nhân dân trong tỉnh coi thời kỳ này là thời kỳ hoàng kim của Quảng Đông và gọi ông là Nam Thiên Vương (南天王).

Trở thành Chủ tịch Chính phủ tỉnh Quảng Đông năm 1931, ông chống lại Tưởng Giới Thạch sau vụ bắt rồi thả Hồ Hán Dân và liên minh với các tướng lĩnh Tân Quế hệ; một cuộc nội chiến có thể đã nổ ra nếu không có Sự biến 18 tháng 9 tại Thẩm Dương, khiến 2 bên liên kết lại. Từ năm 1931-1936, ông là Tổng tư lệnh Tập đoàn quân 1.

Trong chiến dịch bao vây Khu Xô viết Giang Tây lần thứ năm của Tưởng Giới Thạch, Tưởng bổ nhiệm Trần Kế Đường làm Tổng tư lệnh mặt trận phía nam, chỉ huy hơn 300,000 quân, chiếm 30% trong tổng số 1 triệu quân Quốc dân đảng được huy động vào chiến dịch. Nhiệm vụ của Trần là khóa chặt biên giới phía nam căn cứ địa cộng sản, không cho quân cộng sản trốn về hướng nam. Tuy nhiên, nghi ngờ ý định thực sự của Tưởng là thôn tính lãnh thổ của mình, như Tưởng đã làm với các sứ quân Phúc Kiến trước đó, Trần không chịu ra sức trong chiến dịch. Dù nói là huy động 300,000 quân trên giấy tờ, Trần chỉ điều có 180,000 quân, và khi họ triển khai xong thì Hồng quân đã đi qua vùng này từ lâu. Trần còn bí mật thỏa thuận với phe cộng sản là sẽ đảm bảo cho Hồng quân đi qua lãnh thổ của mình càng nhanh càng tốt, và lực lượng của Trần sẽ không gây khó khăn gì. Thỏa thuận này đảm bảo quân cộng sản nhanh chóng rời khỏi lãnh địa của Trần, và lực lượng của Trần sẽ chiếm lấy những vùng mà quân cộng sản đi qua, nhờ đó tránh được việc Tưởng mượn cớ đưa quân vào lãnh địa của Trần để thừa cơ đảo chính. Thỏa thuận thành công mỹ mãn, cả Trần và phe cộng sản đều hưởng lợi.

Tháng 5 năm 1936, chỗ dựa chính trị của Trần là Hồ Hán Dân qua đời. Tưởng muốn làm suy yếu thế lực của Trần nên đề nghị Quảng Đông chấm dứt tình trạng độc lập. Trần lập tức phản ứng bằng cách liên kết với Tân Quế hệ để lật đổ Tưởng, lấy cớ ông ta bất lực trong việc chống Nhật. Sau hàng tháng vận động chính trị, hối lộ, các vụ đào ngũ, và đàm phán liên miên, Sự biến Lưỡng Quảng chấm dứt khi Trần từ chức vào tháng 7 và chạy sang Hồng Kông. Phe Quảng Tây cũng từ bỏ âm mưu vào tháng 9. Vụ này được xem là tiền đề cho Sự biến Tây An vào tháng 12, dẫn đến việc Tưởng bị bắt cóc.

Trong Thế chiến II, ông giữ các chức ủy viên trong Chính phủ Quốc dân, Ủy ban Quốc phòng Tối cao và Ủy ban Chiến lược, cũng như Bộ trưởng Nông Lâm trong nội các. Ông được bổ nhiệm làm Chủ tịch đảo Hải Nam (thuộc Quảng Đông) sau chiến tranh. Ông chạy sang Đài Loan vào tháng 4 năm 1950, khi Hải Nam rơi vào tay quân Cộng sản, được bổ nhiệm làm Cố vấn chiến lược phủ Tổng thống. Ông mất ngày 3 tháng 11 năm 1954 tại Đài Loan.

Tham khảo

Chen Jitang with photo
The Generals of WWII, Chen Jitang

Liên kết ngoài

 民国军阀派系谈 (The Republic of China warlord cliques)

Sinh năm 1890
Mất năm 1954
Đại tướng Trung Hoa Dân Quốc
Người Quảng Tây
Người Khách Gia
Người Trung Quốc trong Thế chiến thứ hai
Quân phiệt Trung Hoa Dân Quốc