title: Chiến dịch tấn công Beograd

text:
Chiến dịch tấn công Beograd ( / Beogradska operacija; , ) là hoạt động quân sự lớn nhất tại Nam Tư trong Chiến tranh thế giới thứ hai đồng thời là một trong các chiến dịch quan trọng nhất tại khu vực Balkan năm 1944. Đây cũng là chiến dịch có sự phối hợp tác chiến lớn nhất giữa Quân đội Liên Xô và Quân Giải phóng Nhân dân Nam Tư trong giai đoạn cuối của cuộc Chiến tranh nhân dân giải phóng Nam Tư. Đối phó lại với Tập đoàn quân 57, Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 và cánh trái của Tập đoàn quân 46 thuộc Phương diện quân Ukraina 3 (Liên Xô) cùng các quân đoàn Vô Sản 1, 12 và 14 của Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư là Tập đoàn quân Serbia (Đức) gồm các cụm tác chiến cấp quân đoàn "Shnekenburger" và "Stetner" đóng ở Đông Serbia, Cụm tác chiến "Muller" đóng tại khu vực Kragulevac (Kragujevac) - Krucshevac (Krusevac) và Cụm tác chiến "Felber" đóng ở giữa sông Pek và sông Morava, phía Đông Beograd. Đối với quân đội Liên Xô, mục tiêu của chiến dịch là giúp Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư giành lại thủ đô Beograd, mở một hành lang chiến lược ở Đông Serbia để chuyển quân sang Hungary và bảo đảm an toàn phía sau mặt trận Xô-Đức trên hướng Balkan và ngăn chặn quân Đức rút Cụm tập đoàn quân F khỏi Hy Lạp. Đối với Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư, chiến dịch có mục tiêu chiếm lại thủ đô Beograd, tạo một bàn đạp tấn công lớn trên hướng Đông Nam Tư để phối hợp với các binh đoàn ở phía Tây Nam Tư bao vây và tiêu diệt cụm quân Bosnia - Herzegovina của liên quân Đức - Ustashi, tiến tới giải phóng hoàn toàn Nam Tư.

Chiến dịch gồm hai giai đoạn. Ở giai đoạn tạo thế (từ 28 tháng 9 đến 10 tháng 10 năm 1944), Tập đoàn quân 57 phối hợp với Quân đoàn Vô sản 14 (Nam Tư) mở các trận đánh tại khu vực Vidin - Negotin trên biên giới Nam Tư - Bulgaria, bao vây, tiêu diệt chủ lực của Tập đoàn quân Serbia (Đức) trên khu vực Đông Serbia, tạo một gọng kìm ở phía Nam Beograd. Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 của Tập đoàn quân 46 mở một mũi tấn công trên hướng Vrshad (Vrsac) - Panchevo, tạo một gọng kìm ở phía Bắc Beograd. Trong giai đoạn tổng tấn công (từ 11 tháng 10 đến 20 tháng 10 năm 1944), hai tập đoàn quân Liên Xô và các quân đoàn Vô sản 1 và 14 cùng Quân đoàn xe tăng cận vệ 4 (Liên Xô) sẽ mở cuộc tấn công từ bốn phía vào Beograd, giải phóng thành phố. Sau chiến dịch, Quân đội Liên Xô sẽ di chuyển lên biên giới Hungary - Nam Tư, còn Quân giải phóng nhân dân Nam Tư tiếp tục các chiến dịch giải phóng toàn bộ Nam Tư với sự phối hợp của Quân đội của Mặt trận Tổ Quốc Bulgaria.

Kết thúc chiến dịch, liên quân Liên Xô - NOVJ đánh tan 55.000 quân của Tập đoàn quân Serbia (Đức) và một số đơn vị quân ngụy Serbia, quân ngụy Croatia, giải phóng thủ đô Nam Tư và tiến ra tuyến sông Sava. Chỉ khoảng gần 10.000 quân Đức và quân ngụy Nam Tư đóng tại Beograd thoát khỏi thành phố này trong tình trạng hỗn loạn và vô tổ chức. Tướng Willi Schneckenburger, chỉ huy Cụm quân phòng thủ Beograd tử trận ngày 13 tháng 10 năm 1944. Tướng Walter Stettner Ritter von Grabenhofen, chỉ huy Cụm tác chiến quân đoàn "Stettner" (Đức) tử trận ngày 18 tháng 10 năm 1944. Quân đội Liên Xô và quân đội NOVJ đều đạt được các mục tiêu chiến lược của mình.

Bối cảnh

Chiến dịch tấn công chiến lược Iaşi-Chişinău của quân đội Liên Xô cùng với các cuộc khởi nghĩa của người Romania và người Bulgaria đã làm cho quân đội Đức Quốc xã phải rút về phía Tây bán đảo Balkan và tổ chức phòng ngự. Tại Nam Tư, hơn 1 triệu quân Đức các loại cùng hơn nửa triệu quân Croatia và Serbia thân Đức vẫn không thể làm chủ được tình hình. Cuộc chiến tranh nhân dân giải phóng Nam Tư với nòng cốt là Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư đã đẩy quân Đức về thế phòng thủ tại các tuyến giao thông huyết mạch và xung quanh các đô thị lớn, trong đó có Beograd. Việc giữ được các tuyến giao thông đường sắt Bắc - Nam ở phía Đông và Tây Nam Tư không chỉ có ý nghĩa sống còn đối với các cụm tập đoàn quân E, F và Tập đoàn quân Serbia (Đức) mà còn có ý nghĩa lớn đối với trận tuyến phòng thủ của quân đội Đức Quốc xã trên chiến trường Hungary. Bộ Tổng tư lệnh quân đội Đức Quốc xã đã tính đến trường hợp xấu nhất, không thể giữ được phần còn lại của bán đảo Balkan thì sẽ rút các cụm tập đoàn quân này lên Hungary để ngăn chặn các chiến dịch tấn công của các phương diện quân Ukraina 2 và 3 (Liên Xô) hất quân đội Liên Xô ra xa biên giới phía Nam nước Đức Quốc xã (bao gồm cả Áo và Tiệp Khắc).

Địa hình chiến trường trên hướng Beograd khá phức tạp. Mặc dù Quân đoàn bộ binh 68 (Tập đoàn quân 57, Liên Xô) đã chiếm được một khu vực đầu cầu lớn ở hữu ngạn sông Danub tại ở Vidin nhưng đường đến Beograd bị dãy núi Đông Serbia chặn ngang. Tập đoàn quân Serbia bao gồm các sư đoàn Đức và quân ngụy Serbia tổ chức phòng thủ trên các con đèo qua dãy núi này. Phía sau dãy núi Đông Serbia là sông Morava, một chướng ngại tự nhiên đáng kể. Phía Bắc Beograd là sông Danub chảy từ đồng bằng Hungary xuống cùng với các chi lưu của nó là sông Tissa, sông Bega, sông Tamish tạo thành một hệ thống các chướng ngại sông nước ngăn cản các cuộc chuyển quân và tấn công từ Đông sang Tây Serbia. Phía Tây Beograd cũng có hai con sông Sava và Kolubara cũng là những chướng ngại đáng kể trên con đường tiến vào thủ đô Beograd của Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư từ Bosnia Herzegovina đánh sang.

Binh lực và kế hoạch

Quân đội Liên Xô và NOVJ

Binh lực

Tập đoàn quân 57 (Liên Xô) do trung tướng Nikolai Aleksandrovich Gagen làm tư lệnh, thiếu tướng P. M. Verkholovich làm tham mưu trưởng. Đội hình tham gia chiến dịch gồm có:
Quân đoàn bộ binh 75 do thiếu tướng A. Z. Akimenko chỉ huy, trong biên chế có:
Sư đoàn bộ binh 74 của đại tá K. A. Sychev gồm các trung đoàn bộ binh 743, 744, 746 và tiểu đoàn pháo chống tăng 1740
Sư đoàn bộ binh 233 của đại tá T. I. Sidorenko gồm các trung đoàn bộ binh 1023, 1028, 1233 và tiểu đoàn pháo chống tăng 233
Sư đoàn bộ binh 236 của thiếu tướng P. I. Kulizsky chỉ huy gồm các trung đoàn bộ binh 212 và 509.
Quân đoàn bộ binh 68 do thiếu tướng I. V. Baldinov chỉ huy, sử dụng các đơn vị cánh phải tham gia chiến dịch gồm có:
Sư đoàn bộ binh 73 của đại tá S. S. Kozak gồm các trung đoàn bộ binh 211, 733, 735 và 737.
Lữ đoàn cơ giới 5 (độc lập).
Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 do tướng Vladimir Ivanovich Zhdanov chỉ huy, thành phần gồm có:
Bộ binh cơ giới: Các lữ đoàn cận vệ 13, 14, 15, mỗi lữ đoàn gồm 3 tiểu đoàn bộ binh cơ giới và 1 tiểu đoàn xe tăng.
Xe tăng: Lữ đoàn 36 gồm 3 tiểu đoàn xe tăng và 1 tiểu đoàn pháo tự hành.
Pháo binh: Trung đoàn lựu pháo 230, Trung đoàn súng cối 140, Trung đoàn Katyusha 58, Lữ đoàn pháo chống tăng 42.
Phòng không: Sư đoàn pháo phòng không 22.
Công binh: Tiểu đoàn hỗn hợp 218.
Tập đoàn quân 46 (Liên Xô) do trung tướng Ivan Timofeyevich Shlemin chỉ huy, sử dụng một quân đoàn cánh trái tham gia cánh bắc của chiến dịch:
Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 của thiếu tướng Ivan Andreyevich Robanyukh, trong biên chế có các sư đoàn bộ binh cận vệ 49, 59, 86 và 109.
Tập đoàn quân không quân 17 do thượng tướng Vladimir Aleksandrovich Sudet chỉ huy, lực lượng được huy động cho chiến dịch gồm có:
Máy bay tiêm kích: Các sư đoàn 102, 131, 144 và 155.
Máy bay cường kích: Các sư đoàn 67, 74, 92 và 101
Máy bay ném bom: Các sư đoàn 112 và 122.
Giang đoàn Danub do Phó đô đốc Sergey Georgyevich Goshkov chỉ huy, huy động 28 tàu pháo và tàu tên lửa (Katyusha), 61 xuồng và cano có vũ trang tham gia chiến đấu; 8 tàu vận tải, 15 tàu kéo, 18 sà lan và 12 phà phục vụ chiến dịch.
Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư huy động khoảng 89.000 quân tham gia chiến dịch, được biên chế thành 3 quân đoàn chủ lực:
Quân đoàn Vô Sản 1 do thiếu tướng Peko Dapčević chỉ huy, đại tá Mijalko Todorović làm chính ủy và đại tá Savo Drljević làm tham mưu trưởng; quân số khoảng 32.000 người; thành phần gồm có:
Sư đoàn Vô Sản 1 của đại tá Vaso Jovanović gồm các lữ đoàn Vô Sản 1, 3, 13 và Lữ đoàn Montenegro 8
Sư đoàn Vô Sản 6 mang tên Nikola Tesla của đại tá Djoko Jovanović gồm các lữ đoàn Lika 1, 2, 3 và Lữ đoàn Serbia 22
Sư đoàn Xung kích 5 Krajina của đại tá Milutin Morača gồm các lữ đoàn Krajina 1, 4, 10 và Lữ đoàn Serbia 21.
Sư đoàn Xung kích Serbia 21 của đại tá Miloje Milojević gồm các lữ đoàn Serbia 4, 5 và Lữ đoàn Vô sản 2.
Sư đoàn Xung kích 17 Đông Bosnia gồm Lữ đoàn Krajina 2, Lữ đoàn Vô Sản 6 và Lữ đoàn Majevica 15
Quân đoàn Xung kích 12 do thiếu tướng Danilo Lekić chỉ huy, đại tá Stefan Mitrović làm chính ủy; quân số khoảng 36.000 người; thành phần gồm có:
Sư đoàn Xung kích Krajina 11 của đại tá Miloš Šiljegović gồm các lữ đoàn Krajina 5, 12 và Lữ đoàn Serbia 32.
Sư đoàn Xung kích Vojvodina 16 của trung tá Marko Peričin gồm các lữ đoàn Vojvodina 1, 2 và 4.
Sư đoàn Xung kích Slavonia 28 của đại tá Radojica Nenezić gồm các lữ đoàn Slavonia 17, 21 và 25.
Sư đoàn Xung kích Vojvodina 36 của trung tá Radoslav Jović gồm các lữ đoàn Vojvodina 3, 5 và 6.
Quân đoàn Serbia 14 của thiếu tướng Radivoje Jovanovic Bradonja, đại tá Radisav Nedeljkovic Raja làm chính ủy; quân số khoảng 21.000 người; thành phần gồm có:
Sư đoàn Serbia 23 của trung tá Miladin Ivanović gồm các lữ đoàn Serbia 7, 8, 9.
Sư đoàn Serbia 25 của đại tá Radisav Nedeljkovic Raja gồm các lữ đoàn Serbia 16, 18 và 19.
Sư đoàn Serbia 45 gồm các Lữ đoàn Serbia 12, 23, 24.

Kế hoạch

Cuối năm 1944, Phương diện quân Ukraina 2 tuy ở gần Beograd hơn nhưng họ lại có một nhiệm vụ quan trọng khác là tấn công vòng qua dãy núi Nam Carpath để tiến ra đồng bằng Hungary, bao vây chủ lực Cụm tập đoàn quân quân Nam (Đức) tại khu vực Budapest. Nhiệm vụ phối hợp với Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư tấn công quân Đức tại Serbia được giao cho Phương diện quân Ukraina 3. Nguyên soái Liên Xô Fyodor Ivanovich Tolbukhin cho rằng trở ngại lớn nhất đối với quân đội Liên Xô trên hướng này là sông Danub và dãy núi Đông Serbia với nhiều cứ điểm và chốt chặn của Cụm tác chiến tập đoàn quân Serbia (Đức) trên các con đèo qua núi. Tuy nhiên, đến đầu tháng 9 năm 1944, khi Tập đoàn quân 57 của tướng N. A. Gagen chiếm được một bàn đạp rộng lớn tại khu vực Vidin (Tây Bắc Bulgaria) thì triển vọng tấn công trên hướng Vidin - Beograd lại trở nên sáng sủa hơn. Dãy núi Đông Serbia tạo thành thế chia cắt Cụm tác chiến tập đoàn quân Serbia (Đức) thành hai phần. Phía đông là "Cụm tác chiến Serbia", phía Tây dãy núi này và kéo dài đến Beograd là "Cụm tác chiến Felber". Tại Đông Serbia, quân Đức bị kẹp giữa hai quân đội Liên Xô (Ở phía Đông) và NOVJ (ở phía Tây). Trên cơ sở tình huống mới xuất hiện, Bộ Tham mưu Phương diện quân Ukraina 3 và Bộ Tổng tư lệnh NOVJ vạch kế hoạch tấn công Beograd bằng 2 giai đoạn trên 6 hướng tấn công.

Trong giai đoạn thứ nhất, Quân đoàn bộ binh 75 và Quân đoàn bộ binh 68 (Liên Xô) sẽ bao vây và tiêu diệt Cụm tác chiến Serbia tại khu vực Negotin. Để bảo đảm hai bên sườn cho cuộc bao vây này, Quân đoàn Serbia 14 (NOVJ) sẽ chiếm lĩnh các cứ điểm và các con đèo băng qua dãy núi Đông Serbia, ngăn chặn Cụm tác chiến Felber từ hướng Beograd đem quân tiếp ứng sang phía Đông dãy núi Đông Serbia. Trong giai đoạn 2, mũi tấn công của Quân đoàn bộ binh 75 và Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 sẽ từ Negotin vượt qua dãy núi Đông Serbia tấn công dọc theo thung lũng sông Danub đánh vào Đông Nam Beograd. Quân đoàn Vô Sản 1 và Quân đoàn Xung kích 12 sẽ tấn công Beograd từ phía Tây và Tây Nam. Để bảo đảm sườn phía Nam cho mũi tấn công này, Quân đoàn bộ binh 68 sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở khu vực Negotin sẽ tấn công theo hướng Kraguevac. Quân đoàn 64 cũng tấn công song song theo hướng Krushevac, các lữ đoàn du kích độc lập Montenegro và Serbia sẽ tấn công phối hợp từ phía Tây.

Trên cánh Bắc, Tập đoàn quân 46 thuộc Phương diện quân Ukraina 2 sử dụng Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 từ sườn phía Tây dãy núi Nam Carpath tấn công theo hướng Vrsats - Beograd, phối hợp với Giang đoàn Danub thu hút một phần lực lượng quân Đức sang hướng Bắc Beograd, tạo điều kiện thuận lợi cho mũi tấn công chính và nếu thời cơ xuất hiện, sẽ vượt sông Danub tấn công đánh chiếm Beograd từ phía Bắc.

Quân đội Đức Quốc xã và quân ngụy Nam Tư

Binh lực
Cụm tập đoàn quân F (Đức) đóng tại bán đảo Balkan do thống chế Maximilian Freiherr von Weichs làm tư lệnh, trung tướng August Winter (đến 15-10-1944) và trung tướng Heinz von Gyldenfeldt làm tham mưu trưởng. Cụm tập đoàn quân này kiêm quản cả Cụm tập đoàn quân E (Đức) đóng tại Hy Lạp và Macedonia. Trên hướng Đông Serbia, Cụm tập đoàn quân F có các lực lượng:

Cụm tác chiến quân đoàn "Schneckenburger" (Liên Xô và NOVJ gọi là "Cụm tác chiến Felber") do tướng Willi Schneckenburger chỉ huy đến 13 tháng 10 và tướng Hans Felber chỉ huy. Thành phần gồm có:
Quân đội:
Sư đoàn phòng không 20.
Cụm tác chiến sư đoàn "von Rudno"
Cụm phòng thủ pháo đài Beograd.
Lữ đoàn pháo tự hành 191
Lữ đoàn phòng thủ 440 gồm các tiểu đoàn 1440, 1441 và 1442.
Trung đoàn 737 thuộc Sư đoàn sơn chiến 117
Trung đoàn 750 thuộc Sư đoàn sơn chiến 118
Trung đoàn pháo phòng không cơ giới 38 (thiếu)
Trung đoàn dự bị 146 gồm các tiểu đoàn 1461, 1462 và 1463.
Trung đoàn cơ giới 5.
Tiểu đoàn xe tăng 12
Tiểu đoàn xe tăng 202.
Tiểu đoàn huấn luyện của Sư đoàn bộ binh 7 SS "Prinz Eugen"
Tiểu đoàn công binh Kostolca.
Các lực lượng an ninh, cảnh sát:
Trung đoàn cảnh sát SS 18 gồm các tiểu đoàn 181, 182 và 183.
Trung đoàn cảnh sát 1 gồm các tiểu đoàn 110 và 111.
Trung đoàn cảnh sát 2 gồm các tiểu đoàn 210 và 212.
Trung đoàn cảnh sát 3 gồm các tiểu đoàn 313 và 315.
Trung đoàn cảnh sát 9 gồm các tiểu đoàn 900 và 901.
Trung đoàn hiến binh Beograd gồm các tiểu đoàn hiến binh 76, 108 và 109
Tiểu đoàn an ninh 28.
3 tiểu đoàn cảnh sát Beograd. (người Serbia)
Cụm tác chiến quân đoàn "Stettner" (Liên Xô và NOVJ gọi là "Cụm tác chiến Serbia") do tướng Walter Stettner Ritter von Grabenhofen chỉ huy. Thành phần gồm có:
Sư đoàn sơn chiến 1, gồm các Trung đoàn sơn chiến 98, 99 và 2 tiểu đoàn của trung đoàn bộ binh 737
Sư đoàn bộ binh "Brandenburrg"
Trung đoàn bộ binh nhẹ 777.
Tiểu đoàn 2 của Trung đoàn dự bị 146
Tiểu đoàn lê dương Turmenistan
Tiểu đoàn phòng không 931 của Trung đoàn phòng không 38
Cụm tác chiến sư đoàn "Wittman" gồm các đơn vị:
Lữ đoàn cơ giới 92 được tăng cường 1 tiểu đoàn pháo binh từ Trung đoàn phòng không cơ giới 38 và Tiểu đoàn phòng không SS.
Lữ đoàn pháo tự hành 191.
Trung đoàn sơn chiến Rhodos.
Tiểu đoàn 2 của Trung đoàn bộ binh 373.
Tiểu đoàn trinh sát 116
Tiểu đoàn pháo chống tăng 44.
Từ ngày 17 tháng 10, Cụm tác chiến quân đoàn "Stettner" được tổ chức lại gồm có:
Cụm tác chiến sư đoàn "Wittman":
Trung đoàn sơn chiến 98
Trung đoàn sơn chiến 99
tiểu đoàn còn lại của Trung đoàn bộ binh 737.
Cụm tác chiến sư đoàn "Hilebrant":
Lữ đoàn cơ giới 92
Trung đoàn bộ binh 1 "Brandenburrg"
Trung đoàn bộ binh 2 "Brandenburrg"
Cụm tác chiến sư đoàn "Langrok":
Trung đoàn bộ binh 54
Trung đoàn cảnh sát 3
Tiểu đoàn trinh sát 116.
Cụm tác chiến quân đoàn "Müller" trên cánh Bắc Cụm tập đoàn quân E gồm có:
Sư đoàn bộ binh SS 7 "Prinz Eugen"
Sư đoàn bộ binh xung kích 104.

Kế hoạch

Sau những thất bại tại Romania và Bulgaria cuối năm 1944, quân đội Đức Quốc xã không đủ lực lượng để phòng thủ trên mặt trận Balkan đang bị bổ đôi từ Bắc xuống Nam. Nguy cơ bị chia cắt đang treo trên đầu Cụm Tập đoàn quân E của tướng Alexander Löhr cũng như cánh Nam của Cụm tập đoàn quân F của tướng Maximilian von Weichs. Do đó, Tổng hành dinh quân đội Đức Quốc xã chủ trương phòng ngự cứng rắn trên hướng Beograd để có thể trong thời gian ngắn nhất, rút lui các lực lượng chủ yếu của các Cụm tập đoàn quân E và F về giữ các tuyến sông Tissa và Danub tại mặt trận Hungary. Cụm tác chiến tập đoàn quân Serbia có nhiệm vụ ngăn chặn quân đội Liên Xô trên dãy núi Đông Serbia (tuyến 1) và trên bờ tây các con sông Morava và Danub (tuyến 2). Ở phía tây những tuyến này, quân đội Đức Quốc xã buộc phải sử dụng binh lực yếu hơn của các đơn vị hiến binh, an ninh và cảnh sát vũ trang, kể cả các lực lượng ngụy quân Serbia và Croatia để chống lại các quân đoàn của Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư.

Trong ba cụm tác chiến quan trọng tại Serbia, Cụm tác chiến quân đoàn "Stettner" đóng vai trò tiền tiêu trong thế trận phòng thủ hình chữ A hướng về phía Đông, có nhiệm vụ ngăn chặn quân đội Liên Xô tại khu vực phía Tây dãy núi Đông Serbia. Cụm tác chiến quân đoàn "Schneckenburger" và Cụm tác chiến quân đoàn "Müller" được bố trí ở phía Tây sông Morava và phía Nam sông Danub đóng vai trò tuyến 2 của thế trận phòng thủ để giữ con đường giao thông huyết mạch phía Đông Nam Tư dọc theo các con sông Morava và Nam Morava từ Hy Lạp qua Beograd lên Hungary. Trong chuỗi cứ điểm dọc theo sông Morava, có các thành phố trọng điểm như Nis, Krushevac, Beograd và ngã ba đường sắt Velic Plano (???) được bảo vệ bằng các đơn vị cơ giới và SS.

Điểm yếu nhát trong thế trận phòng thủ của quân đội Đức Quốc xã tại phía Đông Nam Tư là không có lực lượng dự bị chiến dịch. Mặc dù Cụm tập đoàn quân E do tướng Alexander Löhr chỉ huy đóng tại Hy Lạp có thể đảm nhận nhiệm vụ dự bị trong quá trình rút quân, nhưng chính cụm tập đoàn quân này lại có lực lượng mỏng yếu và ô hợp nhất trong số các lực lượng Đức và chư hầu tại Balkan với quy mô chỉ bằng một tập đoàn quân được tăng cường. Hai đơn vị chủ lực đáng kể khác của quân đội Đức Quốc xã tại Nam Tư là Tập đoàn quân xe tăng 2 (thực chất chỉ còn là một tập đoàn quân bộ binh) và Quân đoàn bộ binh 34 lại bị kéo ra hai hướng Bắc Nam, giáp biên giới Hungary và phía Nam Nam Tư trên lãnh thổ Nam Serbia, Montenegro và Makedonia. Vì vậy, chỗ hiểm yếu nhất của tuyến phòng thủ này lại chính là hướng Beograd, nằm ở giữa mặt trận.

Diến biến

Quân đội Liên Xô và NOVJ tạo thế

Ngày 28 tháng 9, Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 của tướng I. A. Robanyuk mở cuộc tấn công từ thượng nguồn sông Nera trên đất Romania vào Oravica (Oravita) thu hút một phần lớn lực lượng của Cụm tác chiến Felber sang hướng này. Ngày 2 tháng 10, Sư đoàn bộ binh 109 đánh chiếm thành phố Vrshats. Ngày 5 tháng 10, các sư đoàn bộ binh cận vệ 49, 59 và 86 đã quét sạch bờ tả ngạn sông Danub, đánh chiếm Bela - Tsrkva (Bela Crkva)và Pancevo, một đầu mối giao thông quan trọng trên bờ sông Danub, cách Beograd 15 km về phía Đông. Ngày 10 tháng 10, mũi tấn công chủ lực của Quân đoàn bộ binh cận vệ 10 đã tiến đến bờ sông Danub cùng với Giang đoàn Danub cơ động từ Berzaska (Berzasca) đến, uy hiếp phía Bắc Beograd. Tuy nhiên, những sự kiện chủ yếu của chiến dịch lại diễn ra trên biên giới Bulgaria - Serbia.

Cùng ngày 28 tháng 9, Quân đoàn bộ binh 75 và cánh phải của Quân đoàn bộ binh 68 (Liên Xô) từ Brza-Palanka và tuyến sông Timok giáng hai đòn đột kích đồng quy vào hai bên sườn Cụm tác chiến quân đoàn "Stettner" (Đức) đang phòng ngự tại phía đông dãy núi Đông Serbia. Theo đúng kế hoạch phối hợp, các sư đoàn du kích Serbia 23 và 25 (NOVJ) đột kích vào các chốt phòng thủ của quân Đức trên dãy núi Đông Serbia, đánh chiếm các con đèo, cô lập Cụm tác chiến quân đoàn "Stettner" (Đức) tại phía Đông dãy núi này với các lực lượng khác của quân Đức tại Serbia. Ngày 4 tháng 10, các quân đoàn bộ binh 68 và 75 đã bao vây các lực lượng chủ yếu của Cụm tác chiến quân đoàn "Stettner" (Đức) tại khu vực Negotin - Ptubik (???). Gần 10.000 quân Đức và ngụy Serbia trong vòng vây bị tiêu diệt và bắt làm tù binh sau năm ngày chống cự. Con đường tiến qua dãy núi Đông Serbia đã được mở ra.

Ở tuyến sông Morava và Nam Morava, Quân đoàn bộ binh 64 (Liên Xô) phối hợp với Sư đoàn Serbia 45 (NOVJ) từ hai hướng đối diện đánh chiếm Zaechar (Zajecar), Bolevac (Boljevac), Knijajevac (Knjazevac) bên sườn phía Tây dãy núi Đông Serbia, áp sát sông Morava, hình thành hai gọng kìm uy hiếp Cụm tác chiến Muller của quân Đức. Ngày 8 tháng 10, Sư đoàn bộ binh 19 (Liên Xô) và Sư đoàn Serbia 45 (NOVJ) đánh chiếm Zaechar, gần 1.600 quân Đức và quân ngụy Serbia bị bắt làm tù binh. Sau khi tuyến tấn công qua dãy núi Đông Serbia được khai thông, Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô ra mệnh lệnh:

Ngày 30 tháng 9, thống chế Maximilian von Weichs mở một cuộc phản công của 2 sư đoàn Đức và 1 sư đoàn ngụy Serbia từ Doni-Milanovo (Đọnii Milanovac) vào sau lựng Quân đoàn bộ binh 75. Tướng Kosa Popovic đã điều động Quân đoàn Vô sản 14 của NOVJ chặn đứng cuộc phản công này, đánh chiếm Klakochevats (Klokocevat) và Doni-Milanovo, đẩy quân Đức lùi về tuyến sông Pek. Trong quá trình phản công các sư đoàn thuộc Quân đoàn Vô Sản 1 (NOVJ) đã chiếm được các đầu cầu vượt sông ở Velika Plana, hiệp đồng với Quân đoàn bộ binh 75 (Liên Xô) tổ chức vượt sông Morava, đẩy lùi Quân đoàn bộ binh 34 (Đức) trong trận phản kích ngày 5 tháng 10 vào khu vực bàn đạp chiến lược này. Tại Nis, Tập đoàn quân 2 (Bulgaria) phối hợp với Sư đoàn Serbia 47 thuộc Quân đoàn 13 (NOVJ) từ bốn phía vây ép Sư đoàn bộ binh 7 SS (Đức) tại thành phố này. Cụm quân Đức - ngụy Serbia tại Leskovac cũng bị Sư đoàn Serbia 24 (NPVJ) và Sư đoàn bộ binh 6 (Bulgaria) tấn công. Ngày 10 tháng 10, Quân Đức buộc phải bỏ tuyến sông Nam Morava rút về phía Tây, sườn trái mũi đột kích chủ yếu của Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 (Liên Xô) vào Beograd đã được bảo đảm.

Giải phóng Beograd

Giai đoạn tổng tấn công giải phóng Beograd bắt đầu bằng các đòn đánh trực diện của Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 (Liên Xô) phối hợp với Quân đoàn Vô Sản 1 (NOVJ) vào khu vực Topola - Mladenovac. Quân đoàn bộ binh 68 (Liên Xô) cũng tổ chức vượt sông Morava ở Velika Popovic (Mali Popovic) có Lữ đoàn cơ giới độc lập 5 mở đường, ngày 13 tháng 10, Quân đoàn bộ binh 68 đã phối hộp với Sư đoàn xung kích 17 Đông Serbia và Sư đoàn Serbia 21 đánh bật Quân đoàn bộ binh 34 (Đức) khỏi Kragujevac và áp sát đầu mối đường sắt Cacak trên bờ sông Tây Morava. Ở cánh trái, Quân đoàn bộ binh 64 (Liên Xô) cũng phối hợp với các lữ đoàn du kích Kosovo tiến công Kralevo (Kraljevo). Bị kẹp giữa hai quân đoàn Liên Xô và 3 sư đoàn NOVJ, Quân đoàn bộ binh 34 (Đức) phải lùi về giữ Cacak và tuyến sông Tây Morava.

Trên hướng Beograd, ngày 12 tháng 10, Lữ đoàn xe tăng cận vệ 36 và các lữ đoàn cơ giới cận vệ 14 và 15 tổ chức đột kích từ phía Nam Mladenovac dọc theo đường sắt lên phía Nam Beograd. Do bộ binh Nam Tư không theo kịp nên các xe tăng Liên Xô bị hỏa lực pháo chống tăng bắn thẳng của quân Đức gây một số thiệt hại. Ngày 14 tháng 10, sau khi các sư đoàn 1, 5 và 6 của Quân đoàn Vô Sản 1 (Nam Tư) đã tập kết tại Mladenovac, các xe tăng Liên Xô đã chở theo bộ binh Nam Tư tiếp tục tấn công. Trên sông Danub, Giang đoàn Danob (Liên Xô) đã triển khai 18 tàu tên lửa Katyusha. Ở phía Tây, các sư đoàn của Quân đoàn Xung kích 12 (NOVJ) cũng sẵn sàng tấn công vào thành phố. Trong khi đó, những lực lượng chủ yếu của Cụm tác chiến quân đoàn "Felber" (từ 13 tháng 10 năm 1944) lại tập trung binh lực ở Đông Nam Beograd để đón đợi cuộc đột kích của Quân đội Liên Xô và Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư trên hướng này.

Bộ tư lệnh Phương diện quân Ukraina 3 không muốn tổ chức các trận đánh trong nội đô Beograd bởi quân Đức có thể dựa vào các công trình kiên cố tổ chức phòng thủ, buộc Quân đội Liên Xô và NOVJ phải tổ chức vây hãm Beograd và các trận đánh công kiến rất khó khăn và tốn kém sinh mạng, vũ khí, đạn dược. Những trận đánh như vậy thường để lại nhiều hậu quả tàn phá rất lớn cho thành phố. Bởi vậy, Nguyên soái F. I. Tolbukhin cùng với Nguyên Soái J. B. Tito hạ lệnh cho các đơn vị Liên Xô và NOVJ phải tiến vào thành phố càng nhanh càng tốt, không để cho Cụm tác chiến quân đoàn "Felber" kịp rút các lực lượng chủ yếu về phòng thủ trong nội đô Beograd.

Đêm 14 tháng 10, Lữ đoàn cơ giới 13 (Quân đoàn cơ giới cận vệ 4) và Lữ đoàn cơ giới độc lập 5 được lệnh rời khỏi hướng chính diện ở phía Nam Beograd. Lợi dụng đêm tối, hai lữ đoàn cơ giới bí mật di chuyển dọc sông Morava lên ngã ba sông Danub - Morava ở Smederevo, phối hợp với các tiểu đoàn hải quân đánh bộ của Giang đoàn Danub tấn công vào Umiara (???) trên sườn phía Đông cánh quân chủ lực của Cụm tác chiến quân đoàn "Felber" tại khu vực Koshtanica (???) - Smederevo. Đến ngày 17 tháng 10, tuyến phòng thủ của quân Đức tại Smederevo - Umiara đã nằm trong tay quân đội Liên Xô.

Trong khi tướng Hans Felber đang bận đối phó với đòn tấn công từ phía Đông thì ngày 16 tháng 10, chủ lực Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 (Liên Xô) gồm Lữ đoàn xe tăng 36, các lữ đoàn cơ giới 14, 15, chủ lực Quân đoàn bộ binh 75 (Liên Xô) và các sư đoàn 1, 5, 6, 11, 16, 21, 28 và 36 (NOVJ) đã từ phía Tây và phía Nam đột kích thẳng vào Beograd. Hơn 20.000 quân Đức và ngụy Serbia của Cụm tác chiến quân đoàn "Felber" bị bao vây tại khu vực Koshtanica (Đông Nam Beograd). Quân Đức dựa vào các công trình phòng thủ chống trả quyết liệt. Các trận đánh tại khu vực pháo đài Kalemerdan diễn ra rất ác liệt. Đến chiều 16 tháng 10, Cụm tác chiến quân đoàn Felber (Đức) bị chia cắt thành ba mảnh. Tướng Hans Felber buộc phải tổ chức lại các cụm này nhưng các cuộc công kích liên tục của quân đội Liên Xô và NOVJ đã nhanh chóng phá vỡ kế hoạch đó. Ngày 17 tháng 10, tướng Hans Felber ra lệnh cho các viên tướng chỉ huy các cụm tác chiến "Wittman", "Hilebrant" và "Langrok" rút về phía Tây, dựa vào dãy núi Alava để chống cự. Tuy nhiên, đây lại là vùng hoạt động của Quân đoàn xung kích 12 (NOVJ) nên hầu hết tàn quân của các đơn vị Đức rút sang đây đều bị tiêu diệt hoặc bị bắt làm tù binh. 9 giờ sáng ngày 20 tháng 10, nhóm quân Đức cuối cùng tại Beograd phòng thủ ở pháo đài Kalemerdan hạ vũ khí đầu hàng. Cụm tác chiến quân đoàn "Felber" (Đức) bị xóa sổ. 1.287 ngày chiếm đóng của quân đội Đức Quốc xã tại Beograd đã kết thúc.

Chiều 20 tháng 10 năm 1944, tại Beograd đã diễn ra cuộc mít tinh lớn mừng thành phố được giải phóng. Tối 20 tháng 10, Moskva bắn đại bác cấp 1, với 224 khẩu pháo đã tung 24 loạt pháo hoa lên bầu trời Moskva chúc mừng Quân đội Liên Xô và Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư đã giành lại Thủ đô Beograd.

Kết quả, đánh giá và ảnh hưởng

Kết quả

Theo thống kê của Nam Tư, chỉ từ ngày 14 đến ngày 20 tháng 10 năm 1944, tại khu vực Beograd, Hơn 20.000 quân Đức thuộc Cụm tác chiến quân đoàn "Felber" đã bị tiêu diệt và bị bắt làm tù binh. Tại Beograd, hơn 200 khẩu pháo các cỡ và khoảng 1.500 ô tô các loại đã bị NOVJ thu giữ.. Trong giai đoạn đầu của chiến dịch, từ ngày 28 tháng 9 đến ngày 10 tháng 10, khoảng 10.000 quân Đức thuộc Cụm tác chiến Đông Serbia cũng bị thiệt mạng, gần 1.600 người bị bắt làm tù binh trong các trận chiến tại khu vực Negotin, dãy núi Đông Serbia và các khu vực khác ở Đông Serbia và Bắc Macedonia.

Sau khi giải phóng Beograd, công binh Liên Xô đã phải tháo gỡ mìn do quân Đức gài lại tại 845 địa điểm, trong đó có 85 ngôi nhà cao tầng. Tổng số vật liệu nổ thu giữ được gồm 3.179 quả mìn, 3.540 quả bộc phá, 12 thùng thuốc nỏ có công suất cao đã lắp kíp nổ, tổng trọng lượng thuốc nổ được gỡ kíp lên đến 28.656 kg. Ngoài ra, công binh NOVJ còn thu giữ 7 kho thuốc nổ đang trong tình trạng niêm cất.

Trong chiến dịch Beograd, quân đội Liên Xô tổn thất 960 quân nhân trong số 6.500 quân nhân Liên Xô bị chết trong các chiến dịch ở Nam Tư. Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư cũng tổn thất 2.953 người trong Chiến dịch giải phóng Beograd.

Đánh giá

Ngay sau khi Beograd được giải phóng, ngày 21 tháng 10 năm 1944, Nguyên soái Josip Broz Tito, Tổng bí thư Đảng cộng sản Nam Tư, Tổng tư lệnh tối cao Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư đã gửi điện chúc mừng đến Nguyên soái Fyodor Ivanovich Tolbukhin, tư lệnh Phương diện quân Ukraina 3 (Liên Xô):

Hơn 2.000 tướng lĩnh, sĩ quan, binh sĩ Liên Xô được AVNOJ quyết định trao tặng Huy chương dũng cảm và các giải thưởng. Nguyên soái Fyodor Ivanovich Tolbukhin, tư lệnh Phương diện quân Ukraina 3 và Trung tướng V. I. Zhdanov, tư lệnh Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 được phong danh hiệu Anh hùng nhân dân Nam Tư. Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 được mang tên "Beograd". Chính phủ Liên Xô cũng tặng Huy chương dũng cảm cho hơn 300 tướng lĩnh, sĩ quan và binh sĩ NOVJ. Thượng tướng Nam Tư Peko Dapčević được phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô.

Ngày 19 tháng 6 năm Năm 1945, Xô Viết tối cao Liên Xô cũng ban hành Huân chương giải phóng Beograd để tặng thưởng cho các dơn vị và các quân nhân Liên Xô đã lập công xuất sắc trong Chiến dịch giải phóng Beograd. Huân chương này đã được tặng cho hơn 70.000 sĩ quan, chiến sĩ và cựu chiến binh Liên Xô tham gia các chiến dịch ở Nam Tư trong những năm Chiến tranh thế giới thứ hai. Năm 1994, Ngân hàng Trung ương Nga đã phát hành đồng Kopek để kỷ niệm 50 năm sự kiện giải phóng Beograd trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Ngày 20 tháng 10 năm 2009, Tổng thống Nga Dmitri Medvedev và Tổng thống Serbia Boris Tadic đã cùng các cựu chiến binh Chiến tranh thế giới thứ hai của Nam Tư đặt vòng hoa tại Đài tưởng niệm Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư và Đài Tưởng niệm chiến sĩ Hồng quân Liên Xô tại Beograd nhân kỷ niệm 65 năm, thành phố được giải phóng khỏi ách phát xít.

Ảnh hưởng

Đối với quân đội Đức Quốc xã, chiến dịch Beograd có một ảnh hưởng rất tồi tệ lên thế trận của họ trên chiến trường Đông Nam châu Âu. Vì Beograd giữ vị trí là trung tâm của các con đường sắt chạy dọc theo phía Đông và Tây Nam Tư từ Hy Lạp lên nên Cụm tập đoàn quân E (Đức) không còn thời gian để rút khỏi Hy Lạp một cách có tổ chức. Chỉ có những nhóm nhỏ quân Đức luồn theo đường rừng, qua các dãy núi ở Tây Macedonia, Kosovo, Monenegro để về đến Bosnia Herzegovina. Cụm tập đoàn quân F chỉ còn lại non nửa lực lượng đóng tại Bosnia Herzegovina không đủ để chống lại sức ép của bốn tập đoàn quân Nam Tư đang tấn công vào Bosnia Herzegovina từ cả hướng Serbia và hướng Tây Croatia. Tướng Đức Kurt Von Tippelskirch xác nhận:

Không những thế, Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) chịu trách nhiệm phòng thủ trên hướng Áo - Hung đã bị hở sườn phải trên một địa đoạn rất rộng tại biên giới phía Nam Hungary. Đó là chưa kể đến việc bốn tập đoàn quân Nam Tư của NOVJ đang uy hiếp trên hướng Sarajevo - Zagreb. Thống chế Đức Johannes Frießner, Tư lệnh Cụm tập đoàn quân Nam (tái lập) bày tỏ sự lo lắng cho số phận của các tuyến phòng thủ dẫn đến phía Nam nước Đức vì Cụm tập đoàn quân Nam không còn trông chờ vào Cụm tập đoàn quân F bên sườn phải của nó.

Đối với quân đội Liên Xô, chiếm được Beograd không chỉ đơn giản là việc loại khỏi vòng chiến đấu một Cụm tác chiến tập đoàn quân lớn của quân đội Đức Quốc xã trên hướng Nam Tư mà còn mở ra con đường tiếp cận đồng bằng Hungary từ phía Nam để từ đó, các Phương diện quân Ukraina 2 và 3 có thể trực tiếp phối hợp với nhau trong chiến dịch Budapest sắp tới theo kế hoạch đã được STAVKA vạch ra. Việc Phương diện quân Ukraina 3 phối hợp với NOVJ đánh chiếm Beograd cũng tạo ra một lợi thế chính trị lớn cho Liên Xô. Kể từ khi Beograd được giải phóng, uy tín của quân đội và nhà nước Liên Xô được nâng cao hơn trong con mắt người dân Nam Tư nói riêng và người dân Balkan nói chung. Và điều đó cũng có nghĩa là ảnh hưởng của Anh và Hoa Kỳ bị giảm sút tại khu vực này. Chỉ trừ Hy Lạp là nơi quân Anh đã từ chối hoạt động phối hợp với các đội du kích cộng sản trong các chiến dịch đổ bộ lên Hy Lạp của họ.

Đối với Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư, việc giải phóng Beograd đem lại cho họ những lợi thế chính trị rất lớn. Chỉ một tuần sau khi được giải phóng, toàn bộ trụ sở của Đảng Cộng sản Nam Tư, AVNOJ và NOVJ đã được rời về Beograd. Ngày 29 tháng 10, đích thân Nguyên soái Josip Broz Tito đã chỉ huy một cuộc duyệt binh lớn ở Beograd với sự tham gia của đơn vị đại diện cho tất cả các quân đoàn chủ lực của NOVJ. Với sự giúp đỡ mà không phải là làm thay của quân đội Liên Xô, những người kháng chiến Nam Tư chống phát xít đã tự nâng cao được địa vị của mình ở châu Âu và tại Balkan khi họ trở thành quốc gia lớn nhất tại vùng Balkan sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

Về quân sự, việc đánh chiếm Beograd và một loạt các vị trí phòng thủ của quân Đức tại Đông Nam Tư đã cho phép Bộ Tổng tư lệnh NOVJ suy nghĩ đến một chiến dịch quân sự lớn nhất của họ trong cuộc Chiến tranh nhân dân giải phóng Nam Tư. Đó là tập hợp lực lượng của 12 quân đoàn chủ lực NOVJ cùng hàng chục sư đoàn du kích độc lập tiến hành một cuộc tổng tiến công vào khu vực Bosnia Herzegovina và Tây Croatia, giải phóng hoàn toàn Nam Tư sau hơn 3 năm bị quân đội Đức Quốc xã và các quân đội chư hầu của Đức chiếm đóng.

Chú thích

Liên kết ngoài

Chiến dịch Beograd. Trang web "Nam Tư trong Chiến tranh thế giới thứ hai". Vojska.net
Chiến dịch giải phóng Beograd (1944)
Bản đồ các chiến dịch giải phóng Nam Tư, Albania và Hy Lạp cuối năm 1944, đầu năm 1945
Bản đồ Chiến dịch giải phóng Beograd

Mặt trận Balkan 1944
Mặt trận phía Đông (Thế chiến thứ hai)
Xung đột năm 1944
Trận đánh trong Thế chiến thứ hai
Mặt trận Đông Âu trong Thế chiến thứ hai
Hoạt động trong Thế chiến thứ hai liên quan tới Đức
Tác chiến đô thị


title: Rùa biển

text:
Rùa biển (Chelonioidea) là một liên họ bò sát biển trong bộ Rùa, sinh sống ở tất cả các đại dương trên thế giới ngoại trừ vùng Bắc Cực. Riêng loài rùa lưng phẳng thì chỉ được tìm thấy ở vùng biển phía bắc Australia.

Mối đe dọa
Trong số 7 loài rùa biển, tất cả đều được liệt kê trong Sách đỏ IUCN về các loài bị đe dọa hoặc là nguy cấp hay cực kỳ nguy cấp. Mặc dù rùa biển thường đẻ khoảng 100 trứng mỗi lần nhưng hầu như chỉ có một rùa con sống sót đến tuổi trưởng thành. Trong tự nhiên, rùa biển con thường bị đe dọa bởi các loài động vật ăn thịt bao gồm cá mập, gấu, báo đốm Bắc Mỹ, cáo hay các loài chim biển, và đặc biệt là con người.

Biến đổi khí hậu cũng có thể đe dọa đối với rùa biển bởi trứng rùa biển sinh ra cá thể đực hay cái phụ thuộc vào nhiệt độ.

Ngoài ra, rùa biển còn bị mối đe dọa đến từ việc săn bắt cá không đúng phương pháp, tình cờ làm nhiều con rùa biển mắc lưới, không ngoi lên hít thở không khí nên đã bị chết

Vai trò
Rùa biển đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái đại dương và bãi biển. Trong các đại dương, các loại rùa biển, đặc biệt là rùa biển xanh, là một trong số ít các loài động vật ăn cỏ biển (còn có lợn biển) mọc ở các vùng đáy biển. Cỏ biển không được để mọc quá dài, và đây là khu vực cần thiết cho nhiều loài cá và sinh vật biển khác. Thảm cỏ biển mất đi sẽ gây ra một phản ứng dây chuyền, tác động tiêu cực đến đời sống của rất nhiều loài sinh vật biển và con người.

Bãi biển và cồn cát phụ thuộc vào các loài thực vật để chống lại sự xói mòn. Mỗi khi rùa biển vào đẻ trứng sẽ mang theo một lượng lớn các loài thực vật đại dương vào, cùng với đó là một nguồn dinh dưỡng cho thực vật cồn cát có trong trứng rùa khi rùa con nở ra. Hàng năm, rùa biển đẻ một số lượng trứng vô cùng lớn trên các bãi biển.

Cùng với đó, rùa biển cũng là loài bò sát có vai trò vô cùng quan trọng đối với con người. Chúng là một loại thực phẩm được ưa chuộng trên khắp thế giới với lượng protein rất lớn. Mai và yếm của rùa biển được sử dụng làm vật trang trí và sản xuất đồ gia dụng. Đối với con người, đặc biệt là những người khai thác đánh bắt thủy sản, vì rùa biển là sinh vật tạo môi trường cỏ biển tốt để nhiều loài sinh vật biển như cua, ốc, sò, cá, động vật giáp xác. Nhiều vùng thấy được tầm quan trọng của rùa biển đã vĩnh viễn không săn bắt rùa biển mà thay vào đó, những khu vực bảo tồn đã được thành lập, thu hút khách du lịch, phát triển kinh tế gắn liền với phát triển bền vững.

Phân loại
Theo nguồn SWOT Report, vol. 1  hiện nay bao gồm 7 loài rùa biển của hai họ Cheloniidae và Dermochelyidae. Chúng được phân biệt bởi đầu, hình dạng mai, yếm. Riêng loài rùa da thì không có mai mà thay vào đó là một lớp xương cứng dưới da, loài rùa này có thể dài 1,8 đến 2,1 m và nặng 590 kg lúc trưởng thành.
 Họ Cheloniidae
 Chelonia mydas hay đồi mồi dứa
 Eretmochelys imbricata hay đồi mồi
 Natator depressus hay rùa lưng phẳng
 Caretta caretta hay rùa Quản Đồng
 Lepidochelys kempii hay vích Kemp. Đây là loài rùa biển hiếm nhất.
 Lepidochelys olivacea hay vích
 Họ Dermochelyidae
 Dermochelys coriacea hay rùa da

Chú thích
hshshs

Tài liệu

Đọc thêm

Davidson, Osha Gray. (2001). Fire in the Turtle House: The Green Sea Turtle and the Fate of the Ocean. United States: United States of Public Affairs. ISBN 1-58648-199-1.

Spotila, James R. (2004). Sea Turtles: A Complete Guide to Their Biology, Behavior, and Conservation. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8007-6.
Witherington, Blair E. (2006). Sea Turtles: An Extraordinary Natural History of Some Uncommon Turtles. St. Paul: Voyageur Press. ISBN 0-7603-2644-4.

Liên kết ngoài
Here  you can see the turtles of Sipadan. It was filmed by Christoph Brüx
  Wildlife Trust Sea Turtle protection and research
Conserving Turtles on a Global Scale
Underwater video  of turtles in the Red Sea, Egypt
Sea Turtle Research and Conservation - Center for Biodiversity and Conservation, American Museum of Natural History
Sea Turtle conservation in Costa Rica
Juara Turtle Project, Tioman, Malaysia


title: Dây vác

text:
Vác, dây vác, dây sạt (danh pháp:Cayratia trifolia) là một loài dây leo thân gỗ bản địa của Úc và châu Á. Nó có trái màu đen, và lá có chứa nhiều chất flavonoit, như cyanidin và delphinidin. Axít hydrocyanic cũng có trong thân, lá và rễ.

Phân bố
Loài này phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam, Indonesia, Philippines, và Úc. Ở Việt Nam, cây mọc hoang trong các quần hệ thứ sinh và dọc các rào, bụi; từ các tỉnh Lào Cai, Hà Nam, Hải Phòng qua các tỉnh miền Trung cho tới An Giang, Kiên Giang.

Sử dụng
Rễ được dùng trị đinh nhọt, trị đòn ngã tổn thương. Ở Campuchia, lá sắc uống làm thuốc hạ nhiệt; nước chảy từ thân ra khi chặt cây có thể dùng uống được.

Người dân Miền Tây còn sử dụng trái chín để ngâm rượu,trái sống kho với cá đồng hoặc nấu canh chua.

Chú thích

Tài liệu

Thực vật được mô tả năm 1753
T
Thực vật Queensland
Thực vật Úc
Thực vật Việt Nam


title: Triệu U Mục vương

text:
Triệu U Mục vương (chữ Hán: 趙幽繆王, trị vì 236 TCN - 228 TCN), tên thật là Triệu Thiên (趙遷), là vị vua thứ 10 của nước Triệu - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Lên ngôi vua
Triệu Thiên là con thứ của Triệu Điệu Tương vương. Vua cha vốn đã sinh được người anh là Triệu Gia. Do mẹ Triệu Thiên vốn là người làm nghề hát xướng, được vua cha yêu mến nên ông cũng được vua cha yêu và lập làm thái tử.

Năm 236 TCN, Triệu Điệu Tương vương mất, Triệu Thiên lên nối ngôi, tức là Triệu U Mục vương.

Chống Tần
Từ các đời vua trước, nước Triệu đã bị Tần đánh bại và chiếm nhiều đất đai. Sang thời Triệu U Mục vương, nước Triệu tiếp tục bị Tần đánh. Năm 235 TCN, Tần vương Chính sai Hoàn Nghĩ đánh Vũ Thành của nước Triệu. Triệu U Mục vương sai Hỗ Triếp mang quân đi cứu. Hỗ Triếp bại trận và bị quân Tần giết, Tần chiếm Vũ Thành.

Năm 234 TCN, Tần lại đánh Xích Lệ và Nghi An của nước Triệu. Triệu U Mục vương sai Lý Mục đang cầm quân ở phía bắc ra chống Tần. Lý Mục đánh bại quân Tần ở thành Phì khiến quân Tần phải rút lui. Triệu vương bèn phong Lý Mục làm Vũ An quân.

Năm 232 TCN, Tần vương Chính lại đánh Thiên Ngô của nước Triệu. Lý Mục một lần nữa ra trận phá tan quân Tần.

Sau khi diệt xong nước Hàn, Tần vương Chính đã tập trung binh lực đánh Triệu. Năm 230 TCN, nước Triệu bị mất mùa, dân bị đói. Năm 229 TCN, Tần vương Chính sai Vương Tiễn đánh Triệu. Triệu vương lại sai Lý Mục và Tư Mã Thượng ra chống cự. Vương Tiễn không đánh nổi.

Giết tướng mất nước
Tần vương Chính bèn lập kế phản gián, sai người sang đút lót cho bầy tôi yêu của Triệu U Mục vương là Quách Khai nhiều tiền; do đó Quách Khai tâu lên rằng nói Lý Mục, Tư Mã Thượng muốn làm phản. Triệu vương bèn sai Triệu Thông và tướng Tề là Nhan Tụ ra thay Lý Mục.

Lý Mục không vâng mệnh, không chịu giải chức. Vua Triệu sai người ra mặt trận, tìm bắt được Lý Mục và giết chết, đồng thời cách chức bỏ Tư Mã Thượng.

Ba tháng sau, năm 228 TCN, Vương Tiễn nhân đánh Triệu gấp, phá tan quân Triệu. Triệu Thông bị Vương Tiễn giết chết, còn Nhan Tụ bỏ trốn về Hàm Đan.

Tháng 10 năm 228 TCN, quân Tần kéo đến Hàm Đan. Triệu U Mục vương không thể chống lại được, cùng Nhan Tụ ra hàng. Anh Triệu Thiên là Triệu Gia bỏ chạy lên đất Đại, tự xưng là Đại vương, tiếp tục chống Tần. Vương Tiễn bình định đất Triệu, sáp nhập vào bản đồ nước Tần.

Xem thêm
Triệu Điệu Tương vương
Lý Mục
Đại vương Gia

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
Triệu thế gia.
Tần Thủy Hoàng bản kỷ

Chú thích

Vua nước Triệu
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nước Triệu


title: Tiêu chuẩn kép

text:
Tiêu chuẩn kép (Tiếng Anh: double standard) là việc áp dụng các bộ nguyên tắc khác nhau cho các tình huống về nguyên tắc là giống nhau. Tiêu chuẩn kép xảy ra khi hai hoặc nhiều người, nhóm, tổ chức, hoàn cảnh hoặc sự kiện có bản chất giống nhau nhưng được đối xử khác nhau mặc dù đáng ra, họ phải được đối xử theo cùng một cách. Trong cuốn "Tiêu chuẩn kép: Phê bình về khoa học xã hội nữ quyền", Margaret Eichler giải thích tiêu chuẩn kép là "hai thứ giống nhau được đánh giá bằng các tiêu chuẩn khác nhau". Một số ví dụ điển hình về tiêu chuẩn kép:
Các tổ chức nữ quyền luôn đòi hỏi phụ nữ phải có quyền lợi ngang với đàn ông với lập luận " phụ nữ cũng có năng lực tương đương đàn ông", nhưng khi xét đến các nghĩa vụ (như nghĩa vụ quân sự, đóng thuế, nuôi con...) thì các tổ chức này lại đòi hỏi phụ nữ phải được ưu tiên hơn đàn ông, với lý do "năng lực thể chất của phụ nữ kém hơn đàn ông"
Nhiều người tuyên bố ủng hộ phong trào cổ súy đồng tính/chuyển giới với lý do "đồng tính/chuyển giới là bình thường", nhưng bản thân họ lại rất buồn nếu người thân của họ là đồng tính/chuyển giới, và họ cũng không hề muốn con cái mình tiếp xúc với phim ảnh, sách truyện về đồng tính vì sợ con bị ảnh hưởng xấu.
Các tổ chức thể thao phương Tây tuyên bố "thể thao là phi chính trị", nhưng khi chiến tranh Nga-Ucraina (2022) nổ ra, họ lại lấy lý do chính trị để cấm vận động viên Nga thi đấu.

Để gọi một sự nhìn nhận là tiêu chuẩn kép, ta có thể xem xét hành động ấy có áp dụng các nguyên tắc khác nhau cho các tình huống tương tự hay không. Tuy nhiên, cần phải phân biệt tiêu chuẩn kép và việc áp dụng hợp lệ các tiêu chuẩn khác nhau đối với các trường hợp chỉ có vẻ giống nhau. Để làm được điều này, ta xem xét một vài yếu tố của tình huống. Thứ nhất là sự giống và khác nhau về hoàn cảnh của các tình huống được đem ra so sánh. Thứ hai là vận dụng các hệ thống triết học hoặc niềm tin để xác định những nguyên tắc nào nên được áp dụng cho các trường hợp. Nếu thực tại vật lý hoặc nghĩa vụ đạo đức là khác biệt, việc áp dụng các nguyên tắc khác nhau cho các tình huống là hợp lệ. Nhưng sau khi phân tích, không có sự thật, sự kiện hoặc nguyên tắc ngoại lệ nào là hợp lý, thì cách xử lý ấy được gọi là tiêu chuẩn kép.

Nếu được xác định một cách chính xác, tiêu chuẩn kép sẽ bị xem là tiêu cực vì nó thường chỉ ra sự hiện diện của hành vi đạo đức giả, thiên vị hoặc bất công.

Các ví dụ và vấn đề phổ biến

Giới tính
Từ lâu, người ta đã tranh luận về việc giới tính của một người có ảnh hưởng như thế nào tới các phản ứng về đạo đức, xã hội, chính trị và pháp luật của người khác. Một số người tin rằng sự khác biệt trong cách nhìn nhận và đối xử của nam giới và phụ nữ là một chức năng của các chuẩn mực xã hội, do đó chỉ ra một tiêu chuẩn kép.

Một ý kiến cho rằng tiêu chuẩn kép tồn tại trong đánh giá của xã hội về hành vi tình dục của phụ nữ và nam giới. Trong một vài nghiên cứu tại Hoa Kỳ, trên một mẫu nhỏ trong số những người trẻ tuổi, đã phát hiện ra rằng hành động quan hệ ngẫu nhiên với ai đó hoặc quan hệ với nhiều bạn tình dễ được chấp nhận với nam giới hơn là phụ nữ.

Các nghiên cứu khác cho rằng phụ nữ phải tuân theo các tiêu chuẩn năng lực khắt khe hơn nam giới, như được thể hiện trong các nghiên cứu liên quan đến việc hoàn thành các nhiệm vụ về mặt tri giác.

Luật pháp
Tiêu chuẩn kép có thể xảy ra nếu hai hoặc nhiều nhóm có quyền hợp pháp ngang nhau nhưng được trao các mức độ đại diện hoặc được pháp luật bảo vệ, xét xử khác nhau. Các tiêu chuẩn kép như vậy được coi là không hợp lý vì chúng vi phạm một châm ngôn chung của luật pháp hiện đại - rằng tất cả các bên phải bình đẳng trước pháp luật. Trong trường hợp các thẩm phán được công nhận là công bằng, họ phải áp dụng các tiêu chuẩn giống nhau cho tất cả mọi người, bất kể thành kiến chủ quan hay thiên vị của họ, dựa trên: giai cấp xã hội, cấp bậc, dân tộc, giới tính, khuynh hướng tình dục, tôn giáo, tuổi tác hoặc các khác biệt khác.

Chính trị
Tiêu chuẩn kép trong chính trị xảy ra trong việc xử lý các vấn đề chính trị giống nhau giữa các bên (chẳng hạn như ứng phó với một cuộc khủng hoảng công cộng hoặc phân bổ kinh phí) được tiến hành khác nhau. Điều này có thể xảy ra do nhiều yếu tố. Như bản chất của các mối quan hệ chính trị giữa bên trong nhiệm vụ chính trị hoặc lợi ích, mức độ khen thưởng, sự được/mất, thành kiến/định kiến cá nhân của các chính trị gia và các bên liên quan.

Chính trị tiêu chuẩn kép còn thể hiện trong việc đánh gía và bình luận của một quốc gia hay nhà bình luận về cùng một hiện tượng, quá trình hoặc sự kiện trong quan hệ quốc tế. Tùy thuộc vào mối quan hệ của quốc gia, tổ chức, hay cá nhân tới các sự vật, sự việc, mà họ có các bình luận khác nhau. Trong Harry's Game (1975), Gerald Seymour đã viết: "Kẻ khủng bố của một người là chiến binh tự do của người khác".

Nguyên nhân và cách giải thích
Có rất nhiều lý do để khiến con người hành động theo tiêu chuẩn kép. Một vài trong số đó bao gồm: tìm lý do bào chữa cho bản thân, che đậy sự phán xét, tìm kiếm trong các sự kiện những thông tin phù hợp với thế giới quan của anh ta (chẳng hạn như thiên kiến xác nhận, thiên kiến nhận thức, thiên kiến thu hút, định kiến hoặc thôi thúc riêng tư). Con người có xu hướng đánh giá hành động của mọi người dựa trên người đã làm chúng thay vì lý tính và các nguyên tắc.

Trong một nghiên cứu được thực hiện vào năm 2000, Tiến sĩ Martha Foschi đã quan sát việc áp dụng các tiêu chuẩn kép trong các bài kiểm tra năng lực nhóm. Bà kết luận rằng các đặc điểm về địa vị, giới tính, dân tộc và tầng lớp kinh tế xã hội, có thể tạo cơ sở cho việc hình thành các tiêu chuẩn kép, trong đó các tiêu chuẩn khắt khe hơn được áp dụng cho những người được coi là có địa vị thấp hơn. Tiến sĩ Foschi cũng lưu ý những cách thức mà các tiêu chuẩn kép có thể hình thành dựa trên các thuộc tính có giá trị xã hội khác như sắc đẹp, đạo đức và sức khỏe tinh thần.

Chú thích

Liên kết ngoài

Parental rights
ESPN's odd double standard on sex
Canada's double standard for dual citizens
Federal lawmakers from Lagos State accused the Federal Government of a double standard

Xã hội
Xã hội học
Tổ chức xã hội
Phân biệt đối xử
Bất công
Bất bình đẳng xã hội


title: Làng Hoa Tây

text:
Làng Hoa Tây () là một làng ở phía Đông thành phố Giang Âm, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Một số nguồn tin coi đây là làng giàu nhất Trung Quốc hay hình mẫu của một ngôi làng xã hội chủ nghĩa.

Lịch sử
Làng Hoa Tây được thành lập năm 1961. Cựu bí thư của Làng là ông Ngô Nhân Bảo (吴仁宝) là người đã quyết tâm biến đổi làng từ một vùng quê nghèo trở thành một cộng đồng dân cư hiện đại theo mô hình xã hội chủ nghĩa.

Hiện tại Làng Hoa Tây có khoảng 2000 nhân khẩu, bên cạnh đó là khoảng 20344 lao động nhập cư và 28240 dân các làng bên cạnh. Làng Hoa Tây có riêng một công ty công nghiệp đa ngành được niêm yết trên thị trường chứng khoán với giá trị khoảng 6,5 tỷ euro. Năm 2011 nhân dịp 50 năm thành lập làng, một khách sạn chọc trời 74 tầng cao 328 mét (tương đương chiều cao của tòa nhà cao nhất Bắc Kinh) đã được khánh thành tại làng lấy tên "Không trung Hoa Tây thôn" (空中華西村).

Xem thêm
 Mondragón

Tham khảo

Làng Trung Quốc
Địa lý Giang Tô


title: Chùa Trường Thọ

text:
Chùa Trường Thọ là một ngôi chùa cổ thuộc hệ phái Lâm Tế; hiện toạ lạc ở số 53/524 đường Nguyễn Văn Nghi, quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam.

Lịch sử
Hiện chưa biết người lập và năm dựng chùa Trường Thọ, chỉ phỏng đoán là dựng vào thế kỷ 18.

Ban đầu, chùa ở thôn Hòa Mỹ (nay là vùng Đa Kao – Thị Nghè), thuộc tổng Bình Trị, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, Gia Định thành .

Năm 1859, quân Pháp đánh chiếm Gia Định. Sau đó, chùa được dời về Gò Vấp ở vị trí hiện nay.

Kể từ khi thành lập cho đến nay, chùa lần lượt có tên là:
-Chùa Vĩnh Trường.
-Sắc Tứ Pháp Vũ Tự (敕 賜 塔 宇 寺, gọi tắt là chùa Pháp Vũ), được ban dưới triều vua Gia Long (không rõ năm).
-Sắc Tứ Trường Thọ Tự (敕 賜 長 壽, gọi là chùa Trường Thọ), được ban dưới triều vua Tự Đức (không rõ năm).

Chùa đã được trùng tu nhiều lần, gần nhất là năm 1994-1995. Diện mạo hiện nay là do đợt trùng tu vào cuối thế kỷ 19.

Cổ vật quý
Trong chùa Trường Thọ còn giữ được nhiều di vật cổ có giá trị, như:
-Hai tấm biển "sắc tứ" của vua Gia Long và vua Tự Đức đã ban cho chùa.
-Tượng Phật A Di Đà bằng gỗ mít (cao 1,8 m, không có bệ)
.:-Bộ tượng Di Đà Tam Tôn (A Di Đà, Quán Thế âm, Đại Thế Chí) bằng gỗ (cao 0,9 m, ngang 0,5 m). Đây là 3 pho tượng cổ nhất ở chùa.
-Bộ tượng Thập Bát La Hán bằng đất nung phủ sơn (cao 0,57 m, đế cao 0,15m, ngang 0,43 m).
-Bộ tượng Thập Điện Diêm Vương bằng gỗ mít (cao 0,67 m, ngang 0,33 m).

Ngoài ra, trong chùa còn đại hồng chung (cao 1,10 m, đường kính 0,62 m) có khắc 2 hàng chữ Hán nổi: "嘉 定 城新 平 府 平 洋 縣 平 治 總 和 美 村永 祥 寺 檇 夆 (Gia Định thành, Tân Bình phủ, Bình Dương huyện, Bình Trị tổng, Hoà Mỹ thôn, Vĩnh Tường tự Tuy phong), và: "戊 辰 年 九 月 二 十六 日 (Mậu Thìn niên cửu nguyệt nhị thập lục nhật).

Hiện nay, chùa Trường Thọ đã được công nhận là "Di tích lịch sử – văn hóa" cấp quốc gia.

Chú thích

Nguồn tham khảo
Nguyễn Hiền Đức, Lịch sử Phật giáo Đàng Trong. Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1995.
Các website ở mục "chú thích".

T


title: Trận Hà Dương

text:
Trận Hà Dương () là một phần cuộc chiến trong loạn An Sử vào giữa thế kỷ 8 trong lịch sử Trung Quốc giữa nhà Đường và chính quyền Đại Yên do An Lộc Sơn lập ra từ năm 756.

Bối cảnh
Năm 757, cuộc chiến chống Đại Yên của nhà Đường khá thuận lợi khi quân Đường thu phục được 2 kinh Lạc Dương và Trường An. Vua Yên là An Khánh Tự liên tiếp bại trận, phải lui về cố thủ ở Nghiệp Thành.

Đường Túc Tông huy động 60 vạn quân từ Tiết độ sứ 9 phương đi đánh Nghiệp Thành. Tướng Yên là Sử Tư Minh vốn đã hàng nhà Đường lại trở lại theo Yên, mang quân cứu Nghiệp Thành. Kết quả quân Đường bị đánh tan tác.

Nghiệp Thành được giải vây, Sử Tư Minh giết chết An Khánh Tự cướp ngôi vua Đại Yên. Đường Túc Tông nghe lời hoạn quan Ngư Triều Ân, quy trách nhiệm trận thua Nghiệp Thành cho Quách Tử Nghi nên triệu Lý Quang Bật về kinh phong làm Thái úy kiêm trung thư lệnh, thay Tử Nghi làm Tiết độ sứ phương bắc, chỉ huy quân Đường chống quân Yên.

Sử Tư Minh đang đà thắng lợi, phát binh đánh xuống phía nam.

Diễn biến

Lý Quang Bật thay Quách Tử Nghi
Khi nhận lệnh thay Quách Tử Nghi, Lý Quang Bật từ Biện châu lên đường tới Lạc Dương ngay trong đêm tiếp quản quân của Tử Nghi. Ông dặn phó tướng Hứa Thúc Ký cố gắng giữ thành trong nửa tháng thì sẽ đến cứu. Đến nơi, ông chỉnh lý lại hiệu lệnh chặt chẽ. Đội quân của Tử Nghi vốn quen được đối xử nhân hậu rộng rãi, lúc đó bị kỷ luật siết chặt của Quang Bật nên nhiều người không bằng lòng .

Trong khi Quang Bật tiếp quản quân của Tử Nghi thì Sử Tư Minh đánh đến Biện châu. Hứa Thúc Ký không theo lời dặn của Quang Bật, cùng các thuộc hạ Lương Phủ, Lưu Tùng Gián đầu hàng quân Yên.

Sử Tư Minh có thêm lực lượng của Thúc Ký, khí thế càng mạnh. Ông sai các hàng tướng đi đánh Giang, Hoài, còn mình mang quân đánh Lạc Dương, khí thế rất mạnh mẽ.

Sử Tư Minh tiến vào Lạc Dương
Trước thế mạnh của quân Yên, Lý Quang Bật liệu thế không chống nổi. Lưu thủ Lạc Dương là Vĩ Trắc đề nghị rút về hẳn Đồng Quan, dựa vào địa thế hiểm trở để chống cự.

Lý Quang Bật không nhất trí, ông cho rằng như vậy là bỏ hẳn 500 dặm đất cho quân Yên chiếm. Lý Quang Bật chủ trương rút về Hà Dương, dựa vào Trạch Lộ và 3 thành ở Củng Nam, Bắc thành và Trung Đan làm chỗ dựa chống quân Yên.

Không ai còn ý kiến khác, Lý Quang Bật lệnh cho toàn dân trong thành cùng quân lính dời đi Hà Dương, để lại thành không cho quân Yên.

Sử Tư Minh biết Lý Quang Bật giỏi dùng binh, thấy quân Đường rút đi vẫn thận trọng không đuổi riết mà đợi quân Đường và dân Lạc Dương đi hết mới thúc quân vào chiếm thành.

Khi Lý Quang Bật mang quân dân dời thành thì trời tối, phải đốt đuốc đi đường. Lý Quang Bật điều dân, quân vào 3 thành ở Hà Dương, hạ lệnh cho mọi người sửa sang, tu bổ 3 tòa thành chuẩn bị phòng thủ. Ông ban lệnh giữ thiết quân luật trong cả ba thành.

Sử Tư Minh tiến vào Lạc Dương chỉ còn thành không, không thu được gì, lại sợ Lý Quang Bật mang quân trở lại đánh úp, nên mang quân ra đóng ở chùa Bạch Mã tại phía đông Lạc Dương, không vào trong cung điện ở nội thành. Ngoài thành Lạc Dương, ông cho đào nhiều hào công sự phòng thủ hình bán nguyệt.

Giao tranh ở Hà Dương
Tháng 10 năm đó, sau khi an tâm về việc phòng thủ Lạc Dương, Sử Tư Minh mang đại quân tấn công Hà Dương. Lý Quang Bật bình tĩnh bố trí phòng thủ. Tiên phong quân Yên là Lưu Long Tiên đến đánh thành, giương oai diễu võ. Lý Quang Bật sai Bạch Hiếu Đức ra trận chém chết Long Tiên.

Sử Tư Minh nuôi 1000 con ngựa tốt, hàng ngày cho ra bờ suối ăn cỏ. Lý Quang Bật dụng tâm chiếm lấy, bèn sai thả 500 ngựa cái trong thành ra. Ngựa con trong thành vắng mẹ nên cất tiếng hí gọi. Khi ngựa mẹ và ngựa con gọi nhau thì bầy ngựa của quân Yên đồng loạt lội qua suối đuổi theo đàn ngựa cái. Lý Quang Bật cho mở cửa thành lùa cả ngựa cũ và ngựa mới vào.

Sử Tư Minh đánh Hà Dương lâu ngày không hạ được. Lý Quang Bật tránh địch ở chính diện mà mang một cánh quân đi phản kích ở phía tây thành Trung Đan, đánh bại 5000 quân địch, chém hơn 1000 người.

Tuy giữ được thành nhưng Lý Quang Bật sắp cạn lương trong thành Hà Dương. Ông giao lại thành cho Lý Bão Ngọc, dặn cố thủ trong 2 ngày, còn tự mình ra Hà Thanh trưng thu lương thực. Để đề phòng quân Yên cắt đường vận chuyển, ông chia một cánh quân đóng ở bến Dã Thủy phía bắc Hà Thanh. Sau ngày đầu tiên, ông cho thuộc tướng Ung Hy Hạo chỉ huy hơn 1000 quân ở lại bến Dã Thủy, còn ông đột ngột trở lại Hà Dương và dặn Hy Hạo:
Thuộc hạ của Sử Tư Minh là Lý Nhân Việt, Cao Đình Huy, Dự Văn Cảnh đều là mãnh tướng, tối nay ắt có một kẻ đến tập kích. Các ngươi chỉ phòng thủ, không được ra đánh. Nếu hắn muốn đầu hàng thì giải hắn về Hà Dương

Hy Hạo ngạc nhiên nghe lệnh. Đêm hôm đó Lý Nhân Việt mang quân Yên đến đánh, Hy Hạo cố ý cho quân nói to cho quân Yên biết là quân Đường đã phòng thủ chặt. Còn Lý Nhân Việt vốn nhận lệnh của Sử Tư Minh, phải đi đánh úp bắt cho được Lý Quang Bật nhân cơ hội Quang Bật đã rời thành, nếu không bắt được Quang Bật thì bị tội chết. Vì không gặp Lý Quang Bật, Nhân Việt sợ tội với Tư Minh nên xin hàng.

Nhân Việt đến Hà Dương đầu hàng Lý Quang Bật, lại định viết thư dụ bạn là Cao Đình Huy về hàng, nhưng Quang Bật khẳng định không cần dụ thì Đình Huy cũng hàng. Mấy ngày sau, Đình Huy cũng tới hàng. Cả hai hàng tướng được Lý Quang Bật trọng đãi. Mọi người rất khâm phục sự tính toán của ông.

Trong khi Lý Quang Bật ra ngoài lấy lượng thì Chu Bão Ngọc cũng đánh lui được một đợt tấn công của quân Yên dưới quyền Chu Chí.

Chu Chí rút lui, lại mang 5000 quân đến đánh thành Trung Đan. Lý Quang Bật vừa từ bến Dã Thủy trở về Trung Đan, hạ lệnh dựng rào gỗ phòng thủ. Chu Chí mang quân đến nơi, Lý Quang Bật sai bộ tướng Lệ Phi Nguyên Lễ ra đánh. Nguyên Lễ dùng kị binh phối hợp với bộ binh đánh bại Chu Chí.

Thấy Chu Chí liên tiếp thất bại, Sử Tư Minh thay đổi chiến thuật. Ông cho thuyền gỗ chở củi tẩm dầu châm lửa, thả trôi từ thượng nguồn xuống để đốt cháy 2 cây cầu nhằm chia cắt sự liên lạc giữa 3 tòa thành Hà Dương. Nhưng Lý Quang Bật phòng bị trước, ông sai quân dùng sào dài chặn thuyền và lấy đá lớn dìm thuyền lửa xuống sông.

Sử Tư Minh tức giận lại sai Chu Chí mang 3 vạn quân đánh Bắc thành, còn tự mình tấn công Nam thành. Quang Bật đoán biết quân Yên chỉ tấn công Bắc thành, bèn giao cho Lý Bão Ngọc trấn thủ Nam thành, còn mình mang quân chủ lực ra Bắc thành. Thấy quân địch tuy đông nhưng hỗn loạn, Lý Quang Bật dự liệu quân Yên không đáng sợ. Ông sai 2 bộ tướng Hách Ngọc và Luận Dung Trinh chia đường ra đánh. Quân Đường đại phá quân Yên, giết hơn 1 vạn người, bắt sống 2 tướng Yên là Từ Hoàng Ngọc và Lý Tần Thu cùng 8000 người, thu rất nhiều khí giới.

Sử Tư Minh đang đánh Nam thành, không biết quân đánh Bắc Thành bại trận. Lý Quang Bật sai mang tù binh bắt được đến Nam thành, chém ở bờ sông để uy hiếp quân Yên. Quân yên khiếp sợ, Sử Tư Minh phải lui quân về Lạc Dương.

Lý Quang Bật thừa thắng mang quân tấn công Hoài châu, bắt sống các tướng Yên là Chu Chí, An Thái Thanh, Dương Hy Văn, giải về Trường An.

Hậu quả và ý nghĩa
Trong trận Hà Dương, Lý Quang Bật chỉ có 2 vạn quân nhưng đã bại hơn 10 vạn quân Yên của Sử Tư Minh. Ý định đánh nhanh thắng nhanh, đẩy lùi quân Đường về phía tây để tấn công vào Trường An lần thứ hai của Sử Tư Minh thất bại.

Lý Quang Bật đã có lựa chọn sách lược đúng đắn, cầm chân được quân Yên ở phía đông, giữ vững vùng kiểm soát phía đông của nhà Đường. Nhờ công lao trong trận này, ông được phong làm Lâm Hoài quận vương, phong thực ấp 1500 hộ.

Lý Quang Bật tuy thắng nhưng quân ít hơn nhiều so với Sử Tư Minh nên không thể tổ chức phản công toàn diện mà chỉ tiếp tục duy trì tổ chức phòng ngự. Vì vậy Sử Tư Minh có cơ hội tấn công lần tiếp theo.

Xem thêm
Quách Tử Nghi
Đường Túc Tông
An Khánh Tự
Sử Tư Minh
Trận Nghiệp Thành (758-759)

Chú thích

Tham khảo
 Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 2, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2002), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 2, Nhà xuất bản Thanh niên
 Triệu Kiếm Mẫn (2008), Kể chuyện Tùy Đường, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Liên kết ngoài
 河阳之战

Nhà Đường
Loạn An Sử
Đại Yên
Năm 759


title: Không trung Hoa Tây thôn

text:
Không trung Hoa Tây thôn (; ) là một nhà chọc trời hậu hiện đại ở làng Hoa Tây, Giang Âm, CHND Trung Hoa. Tòa tháp này được khởi công xây dựng năm 2008 và hoàn thành năm 2011. Tòa tháp khách sạn thương mại cao  với 74 tầng. Tòa tháp chọc trời có một quả cầu bằng kính tại nóc. Lễ khánh thành ngày 12 tháng 10 năm 2011.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Longxi International Hotel  on CTBUH Skyscraper Center

Nhà chọc trời Vô Tích
Khởi đầu năm 2011 ở Trung Quốc
Khách sạn nhà chọc trời ở Trung Quốc
Giang Âm


title: Ahal (tỉnh)

text:
Ahal ( tiếng Ba Tư آخال Akhāl) là một tỉnh của Turkmenistan. Tỉnh này nằm ở miền trung-nam, giáp ranh với các tỉnh Bắc Khorasan, Razavi Khorasan của Iran và tỉnh Herat của Afghanistan dọc theo dải Kopet Dag. Tỉnh có diện tích  và dân số 939.700 (ước tính năm 2005).

Tham khảo

Tỉnh của Turkmenistan

Khorasan


title: Balkan (tỉnh)

text:
Balkan (, tiếng Ba Tư:  بلخان Balkhān) là một tỉnh của Turkmenistan. Tỉnh này nằm ở phía tây của quốc gia này, giáp ranh với các tỉnh Qaraqalpaqstan, Xorazm, Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo của Uzbekistan, tỉnh Mangistau của Kazakhstan, biển Caspi, và các tỉnh Golestan, Bắc Khordasan của Iran. Tỉnh lị của nó là Balkanabat. Tỉnh có diện tích 139.270 km² và dân số ước tính năm 2005 là 553.500 người.

Tham khảo

Tỉnh của Turkmenistan


title: IAR 47

text:
IAR 47 là một mẫu thử máy bay của Romani, do hãng Industria Aeronautică Română chế tạo vào năm 1942.

Quốc gia sử dụng
 Vương quốc Romania
Không quân Hoàng gia Romani

Không quân Romani

Tính năng kỹ chiến thuật (IAR 47)

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo
 The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985), 1985, Orbis Publishing, Page 2192
 Axworthy, Max. "On Three Fronts: Romania's Aircraft Industry During World War Two". Air Enthusiast,   No.56, Winter 1994. Stamford, Lincs, UK:Key Publishing. ISSN 0143-5450. pp. 8–27.
 Morosanu, Teodor Liviu. "Romanian Reconnaissance". Air International, April 1994, Vol 46 No 4. Stamford, Lincs, UK:Key Publishing. ISSN 0306-5634. pp. 207–211.

Máy bay trinh sát quân sự Romania 1940–1949
Máy bay ném bom Romania 1940–1949
Máy bay IAR
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay ném bom
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Romania
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Junkers Ju 187

text:
Junkers Ju 187 là một mẫu máy bay được thiết kế nhằm thay thế cho loại Junkers Ju 87 Stuka. Chiếc máy bay này có kết cấu đuôi đặc biệt, có thể quay ngược chúc xuống đất để tăng góc bắn cho xạ thủ.Tuy nhiên khi chiếc Focke-Wulf Fw-190 chứng tỏ được khả năng không thua kém Ju 187 mà lại có tốc độ và độ cơ động tốt hơn thì dự án này đã bị hủy bỏ.

Tính năng kỹ chiến thuật (Ju 187)

Xem thêm
Máy bay có cùng sự phát triển:
Junkers Ju 87

Tham khảo

D. Herwig & H. Rode Luftwaffe Secret Projects - Ground Attack & Special Purpose Aircraft. ISBN 1-85780-150-4

Liên kết ngoài
Luft 46 Entry

Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Máy bay Junkers
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Đức
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Letov Š-50

text:
Letov Š-50 là một mẫu thử máy bay thông dụng quân sự của Tiệp Khắc, do hãng Letov thiết kế chế tạo.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

S-50
Máy bay thông dụng quân sự Tiệp Khắc 1930–1939
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay thông dụng
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Tiệp Khắc
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh giữa


title: Messerschmitt Me 264

text:
Messerschmitt Me 264 Amerika là một loại máy bay trinh sát biển tầm xa được phát triển trong Chiến tranh thế giới II, dành cho Luftwaffe.

Tính năng kỹ chiến thuật (với động cơ BMW 801)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Duffy, James P. Target: America. Westport, Connecticut: Praeger Publishers, 2004. ISBN 0-275-96684-4.
 Forsyth, Robert and Eddie J. Creek. Messerschmitt Me 264 Amerika Bomber: The Luftwaffe's Lost Transatlantic Bomber. Hinckley, UK: Classic Publications, 2007. ISBN 1-903223-65-2.
 Green, William. Warplanes of the Third Reich. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1970. ISBN 0-356-02382-6.
 Griehl, Manfred. Luftwaffe Over America. London: Greenhill Books, 2004. ISBN 1-85367-608-X.
 Griehl, Manfred and Dressel, Joachim. Heinkel He 177-277-274, Airlife Publishing, Shrewsbury, England 1998. ISBN 1-85310-364-0.
 Messerschmitt-Me 264: Ein außergewöhnlicher Fernstaufklärer mit 15000 km Reichweite (Sonderdruck aus "Flugwelt")(in German). Wiesbaden, Germany: Flugwelt Verlag GmbH, 1960.
 Neitzel, Söhnke. Der Einsatz der Deutschen Luftwaffe über der Nordsee und dem Atlanti, 1939 - 1945 (in German). Nordrhein-Westfalen, Germany: Bernard & Graefe, 1995. ISBN 978-3-7637-5938-5.
 Smith, J. Richard. Messerschmitt: An Aircraft Album. New York: ARCO Publishing Company, Inc., 1971. ISBN 0-668-02505-5 .
 Smith, J. Richard and Anthony Kay. German Aircraft of the Second World War. London: Putnam and Company, Ltd., 1972. ISBN 0-370-00024-2.

Liên kết ngoài

Pilotfriend.com
luft46.com
miliavia.net

Me 264
Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Đức


title: Vườn quốc gia Doñana

text:
Vườn quốc gia Doñana nằm ở Andalusia, thuộc các tỉnh Huelva, Sevilla và Cádiz với tổng diện tích ban đầu 337,41 km ²,sau khi được mở rộng thêm vào năm 2005 diện tích tăng lên 543 km ². Đây là một khu vực đầm lầy, suối cạn, và cồn cát ở cửa sông Las Marismas, Guadalquivir nơi đổ ra Đại Tây Dương. Vườn quốc gia được thành lập vào năm 1963 khi Quỹ Động vật Hoang dã Thế giới (WWF) cùng với chính phủ Tây Ban Nha đưa một phần vùng đầm lầy.

Năm 1994, UNESCO công nhận vườn quốc gia trên là di sản thế giới, một khu dự trữ sinh quyển, một vùng đất ngập nước có tầm quan trọng trong Công ước Ramsar. Nơi đây là nơi sinh sống của 8 loài cá, 10 loài lưỡng cư, 19 loài bò sát, 30 loài động vật có vú và 360 loài chim trong đó có 5 loài đang bị đe dọa.

Vườn quốc gia có sự một sự đa dạng sinh học duy nhất tại châu Âu, mặc dù một số vùng cũng có điểm tương đồng như Camargue (một vùng ngập nước ở miền Đông nam nước Pháp). Điểm nổi bật chính là vì Doñana bao gồm nhiều hệ sinh thái, nơi trú ẩn cho các loài động vật hoang dã bao gồm: các loài chim di trú từ châu Âu, châu Phi như vịt đầu trắng, vịt cẩm thạch, diệc.. với số lượng lên đến 500.000 cá thể; Ngoài ra, đây cũng là mái nhà của rất nhiều loài động vật quý hiếm như: Kền kền đen, chim Cắt cổ nâu đỏ, nai, heo rừng,lửng châu Âu, cầy Ai Cập... và các loài có nguy cơ tuyệt chủng như Đại bàng hoàng đế Tây Ban Nha, Linh miêu Iberia...

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.andalucia.com/environment/protect/donana.htm
Doñana Biological Station CSIC
Parque Nacional de Doñana (Spanish Environment Ministry)
Doñana: National Park and Natural Park (Regional Government)
CNN report on the 1998 spill
Official UNESCO website entry

Di sản thế giới tại Tây Ban Nha
Vườn quốc gia Tây Ban Nha
Khu dự trữ sinh quyển Tây Ban Nha
IUCN Loại II


title: Daşoguz (tỉnh)

text:
Daşoguz () là một tỉnh của Turkmenistan. Tỉnh này nằm ở phía bắc nước này và giáp ranh với các tỉnh Qaraqalpaqstan và Xorazm của Uzbekistan. Tỉnh có diện tích 73.430 km² và dân số ước tính năm 2005 là 1.370.400 người. Tỉnh lị là Daşoguz (Дашогуз).

Tham khảo

Tỉnh của Turkmenistan


title: Camargue

text:
}}
Camargue (Phát âm tiếng Pháp: [ka.maʁg]) là khu vực nằm ở phía nam của Arles, Đông nam nước Pháp, giữa biển Địa Trung Hải và hai nhánh sông ở vùng hạ lưu sông Rhône. Hai nhánh sông đó là Grand Rhône và Petit Rhône.

Về hành chính, khu vực xã Saintes-Maries-de-la-Mer và Port-Saint-Louis-du-Rhône thuộc Bouches-du-Rhône, ngoài ra là một số vùng đầm lầy nhỏ ở phía tây của Petit Rhône gọi là little Camargue thuộc Gard.

Khu vực là một vùng đất ngập nước quan trọng tầm quốc tế trong Công ước Ramsar.

Địa lý

Khu vực có diện tích hơn 930 km², là vùng đồng bằng sông lớn nhất Tây Âu. Đó là một đồng bằng rộng lớn bao gồm các đầm phá mặn, ao hồ bị chia cắt bởi các bãi cát và bao quanh bởi các đầm lầy đầy lau sậy. Đây là khu vực có diện tích canh tác lớn. Trong năm 2008, nó được hợp nhất tạo thành Công viên thiên nhiên vùng Camargue, nơi bảo vệ các loài chim hoang dã cùng với hệ thiên nhiên ngập nước đa dạng.

Động thực vật
Camargue là nhà của hơn 400 loài chim. Các đầm lầy cũng là một môi trường sống cho nhiều loài côn trùng, đặc biệt là muỗi.  Vùng cũng nổi tiếng với chăn thả gia súc bao gồm bò Camargue và ngựa Camargue.
Hệ thực vật của Camargue đặc biệt thích nghi với khu vực đất ven biển như hoa oải hương, Salicornia, cùng với lau sậy và tuyết tùng.

Công viên thiên nhiên vùng Camargue được thành lập như một khu bảo tồn thiên nhiên vào năm 1970 với diện tích 820 km² bảo vệ các loài thực vật, động vật cùng khu vực lịch sử của vùng.

Kinh tế

Khu vực được xây dựng các hệ thống thoát nước, đê điều trở thành vùng trồng các loại ngũ cốc, nho, nhất là lúa gạo, sản xuất muối lớn của Pháp. Việc chăn thả gia súc cũng là thế mạnh của vùng với những loài như bò, cừu và đặc biệt là giống ngựa Camargue trắng nổi tiếng.
Camargue có vị trí thuận lợi cho cảng biển.

Trong những năm gần đây, người ta đã xây dựng những con đập, đê biển nhưng tình trạng lũ lụt vẫn xảy ra ở Camargue.

Đóng góp của người Việt cho Camargue
Tháng 9, 1939, hơn 20 nghìn người nông dân Việt Nam đã bị cưỡng bức sang Pháp để làm việc phục vụ cho chiến tranh thế giới thứ 2. Và đó cũng là những người đầu tiên biến cây lúa từ cây cỏ dại thành cây lương thực vùng Camargue mang lại giá trị cho nông dân Pháp ngày nay "Lúa giúp những nhà sản xuất ở vùng Camargue trở nên giàu có. Chất lượng gạo vùng này nổi tiếng, thậm chí còn vượt trội gạo của Ý và Tây Ban Nha".

Bằng ngòi bút để lật lại quá khứ mà chính người Pháp đã muốn quên, 1 nhà báo Pierre Daum đã giúp những người nông dân Việt Nam được vinh danh và được dựng tượng tưởng niệm trên đất Pháp, nhưng liệu khi nhớ về họ, người Pháp có nhớ nông dân Việt Nam đã phải làm việc như lao động khổ sai, nơi ở thì như nhà tù, lương bằng 1/10 lao động bình thường nhưng chỉ được trả 1 nửa, 1 nửa bị nhà nước giữ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nacioun Gardians (Cultural association, Camargue, France)
The Camargue at armchairfrance.com
Parc naturel de Camargue (in French, English and Italian)
Tourism Office of Saintes-Maries de la Mer
Tourism Office of Arles
Camargue Photogallery
IMDB Crin-Blanc

Bouches-du-Rhône
Châu thổ
Arles
Khu dự trữ sinh quyển Pháp
Vùng chim quan trọng của Pháp
Vùng đất Ramsar ở Chính quốc Pháp


title: Lebap (tỉnh)

text:
Lebap ( tiếng Ba Tư لباب Lobāb) là một tỉnh của Turkmenistan. Tỉnh này nằm ở đông  bắc của quốc gia này và giáp với các tỉnh Xorazm, Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo của Uzbekistan dọc theo Amu Darya và các tỉnh Faryab, Jowzjan của Afghanistan. Tỉnh lị của nó là Türkmenabat (trước đây có tên là Çärjew). Lebap có diện tích 93.730 km² và dân số ước tính năm 2005 là 1.334.500 người.

Tham khảo

Tỉnh của Turkmenistan


title: Đại bàng hoàng đế Tây Ban Nha

text:
Đại bàng hoàng đế Tây Ban Nha hay Đại bàng hoàng đế Iberia, Đại bàng Adalbert (tên khoa học Aquila adalberti) là một loài bị đe dọa. Chúng sống ở vùng trung tâm, phía Tây nam Tây Ban Nha và một vùng nhỏ ở nam Bồ Đào Nha

Trước đây nó được coi là một phân loài của đại bàng đầu nâu (Aquila heliaca), nhưng hiện nay được coi là loài tách biệt do các khác biệt về hình thái và sinh thái. Về tổng thể, nó nhỏ hơn đại bàng đầu nâu, với trọng lượng chỉ khoảng 2,5 - 3,5 kg, chiều dài 78 – 82 cm và sải cánh dài 180 – 210 cm, màu lông đậm hơn và sống cố định trong khi đại bàng đầu nâu thì di cư trong mùa đông. Thức ăn của loài này bao gồm thỏ, gà gô, động vật gặm nhấm, chim bồ câu, quạ, vịt và thậm chí cả chó nhỏ.

Hiện nay, loài đại bàng này đang bị đe dọa bởi môi trường sống bị suy giảm, bệnh tật do lây lan từ các loài động vật khác khiến số lượng của chúng chỉ còn khoảng 450-600 con. Mặc dù cho đến nay, chúng đã được cho là đang dần được phục hồi nhưng vẫn là loài bị đe dọa toàn cầu. Môi trường sống của loài này là ở những cánh rừng ở trung tâm và phía Tây nam như Extremadura, Sevilla và Huelva Sierra Norte. Một số ít cá thể được bảo vệ trong Vườn quốc gia Doñana.

Chú thích

Tham khảo

Cramp, S. & Simmons, K. E. L. (1980) Birds of the Western Palearctic, Vol. 2. Oxford University Press, Oxford.
Ferguson-Lees, James & Christie, David A. (2001): Raptors of the World. Houghton Mifflin, Boston. ISBN 0-618-12762-3
Ferrer, Miguel (2001): The Spanish Imperial Eagle. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-34-2
Meyburg, B. U. (1994): [210 & 211: Imperial Eagles]. In: del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (editors): Handbook of Birds of the World, Volume 2: New World Vultures to Guineafowl: 194-195, plate 20. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6
Padilla, J. A.; Martinez-Trancón, M.; Rabasco, A. & Fernández-García, J. L. (1999): The karyotype of the Iberian imperial eagle (Aquila adalberti) analyzed by classical and DNA replication banding. Cytogenetics and Cell Genetics 84: 61–66.  (HTML abstract)
Sangster, George; Knox, Alan G.; Helbig, Andreas J. & Parkin, David T. (2002): Taxonomic recommendations for European birds. Ibis 144(1): 153–159.  PDF fulltext
Schuhmacher, Eugen (1973): Europe's Paradises
Seibold, I.; Helbig, A. J.; Meyburg, B. U.; Negro, J. J. & Wink, M. (1996): Genetic differentiation and molecular phylogeny of European Aquila eagles (Aves: Falconiformes) according to cytochrome-b nucleotide sequences. In: Meyburg, B. U. & Chancellor, R. D. (eds): Eagle Studies: 1–15. Berlin: World Working Group on Birds of Prey.

Liên kết ngoài
BirdLife Species Factsheet

A
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1861
Đại bàng


title: North American XB-28 Dragon

text:
North American XB-28 (NA-63) là một mẫu máy bay ném bom hạng trung đề xuất của hãng North American Aviation cho Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ.

Tính năng kỹ chiến thuật (XB-28A)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu
 Joe Baugher's Encyclopedia of American Aircraft
 USAF Museum

Liên kết ngoài
 Several photographs of the NA-63 XB-28 40-3056

B-28, North American
Máy bay North American Aviation
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Polikarpov NB

text:
Polikarpov NB (Nochnoi Bombardirovshchik—Máy bay ném bom bay đêm) là một loại máy bay ném bom hai động cơ của Liên Xô trong Chiến tranh thế giới II.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Gordon, Yefim. Soviet Airpower in World War 2. Hinckley, England: Midland Publishing, 2008. ISBN 978-1-85780-304-4.
 Gunston, Bill. The Osprey Encyclopedia of Russian Aircraft 1875–1995. London: Osprey, 1995. ISBN 1-85532-405-9.

Liên kết ngoài
 NB (Т)

NB
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: PZL.46 Sum

text:
PZL.46 Sum là một mẫu thử máy bay ném bom hạng nhẹ của Không quân Ba Lan trước Chiến tranh thế giới II.

Biến thể
PZL.46/I
PZL.46/II
PZL.46A
PZL.46B

Quốc gia sử dụng

Không quân Bulgary

Không quân Ba Lan

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

 Andrzej Glass: "Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939" (Polish aviation constructions 1893-1939), WKiŁ, Warsaw 1977 (Polish language, no ISBN)

Liên kết ngoài
  PZL-46 Sum with photos and drawings (translated page from Ugolok Neba)

Máy bay ném bom Ba Lan 1930–1939
Máy bay trinh sát quân sự Ba Lan 1930–1939
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay trinh sát
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Ba Lan
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Reggiane Re.2003

text:
Reggiane Re.2003 là một sự phát triển xa hơn của loại máy bay tiêm kích bom Reggiane Re.2002. Nó được phát triển nhằm thay thế cho loại IMAM Ro.37 đã lỗi thời.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm
 Reggiane Re.2002

Tham khảo

Máy bay quân sự Ý thập niên 1930
Máy bay Reggiane
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay cường kích
Máy bay trinh sát
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Phong trào Quốc gia Cấp tiến

text:
Phong trào Quốc gia Cấp tiến (tiếng Anh: National Progressive Movement, NPM) là một tổ chức ngoại vi của Đảng Tân Đại Việt, chủ trương bài Cộng và đối lập với Nội các của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu. Phong trào Quốc gia Cấp tiến hoạt động trên chính trường Việt Nam Cộng hòa giai đoạn 1968 - 1971.

Lịch sử
Mùa xuân năm 1969, do sự động viên của Đảng trưởng Tân Đại Việt Nguyễn Ngọc Huy, giáo sư Nguyễn Văn Bông quyết định thành lập Phong trào Quốc gia Cấp tiến, hai tổ chức này luôn có sự hoạt động chặt chẽ với nhau và mang nhãn hiệu đối lập với chính phủ đương nhiệm - Nội các Nguyễn Văn Thiệu. Trong hai năm 1970 và 1971, Phong trào Quốc gia Cấp tiến phát triển rất mạnh. Phần đông thành viên và cảm tình viên là cựu sinh viên Học viện Quốc gia Hành chánh hoặc nắm giữ những chức vụ cốt cán của Việt Nam Cộng hòa.

Cương lĩnh của Phong trào là cổ võ cho một nước Việt Nam thống nhứt dưới một chế độ dân chủ, với quyền bình đẳng giữa các công dân, tôn trọng nhân quyền, triệt tiêu nạn tham nhũng và cải tổ hành chánh. Về kinh tế, Phong trào chủ trương đẩy mạnh phát triển, cải cách điền địa, canh tân thuế vụ và khuyến khích đầu tư. Về an sinh xã hội, Phong trào đòi hỏi một chế độ quân dịch công bằng, giáo dục miễn phí, mang tính cưỡng bách và phục hồi uy tín của giáo giới.

Tháng 9 năm 1971, Phong trào Quốc gia Cấp tiến và Đảng Tân Đại Việt đưa được vào Hạ nghị viện 21 dân biểu - một lực lượng đáng kể bấy giờ. Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu cử giáo sư Huy tham nghị với tư cách cố vấn, vào phái đoàn đàm phán với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Paris. Uy tín của Nguyễn Văn Bông lên như diều. Nhưng vào cuối 1969 thì xảy ra vụ mưu sát: một trái bom phát nổ ngay cạnh phòng làm việc của giáo sư Bông tại tầng hai Học viện Quốc gia Hành chánh. Ông Bông không bị thương tích nặng do được che chở bởi một cái bàn viết khi gục xuống.

Nhưng rồi một năm sau, ngày 10 tháng 11 năm 1971, giáo sư Bông không thoát khỏi lưỡi hái tử thần trong vụ mưu sát thứ nhì, mặc dù ông được toán an ninh bảo vệ khá chặt chẽ. Vào giờ ăn trưa, tổ trinh sát vũ trang Ban An ninh T4 của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam thảy một trái bom dưới sườn xe hơi của ông trên đường Cao Thắng (Sài Gòn), nơi có đèn đỏ, làm xe nổ tung và gây thiệt mạng cho ông Bông, người tài xế và ba vệ sĩ. Sự kiện này đã gây tổn thất lớn đến nhân sự của Phong trào Quốc gia Cấp tiến, tổ chức này gần như không còn hoạt động gì sau đó.

Năm 1973, Phong trào Quốc gia Cấp tiến sáp nhập vào Mặt trận Quốc gia Dân chủ Xã hội. Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, giáo sư Nguyễn Ngọc Huy đã tập hợp những cựu thành viên của Phong trào Quốc gia Cấp tiến để thành lập nên tổ chức Liên minh Dân chủ Việt Nam.

Các nhân vật tiêu biểu
 Nguyễn Văn Bông: Chủ tịch.
 Nguyễn Ngọc Huy: Tổng thư ký.
 Nguyễn Đình Huy: Phó Tổng thư ký.
 Charles Đức
 Tạ Văn Tài
 Nguyễn Thị Huệ
 Nguyễn Tường Bá
 Trương Kim Cù
 Mã Xái

Xem thêm

 Đảng Tân Đại Việt
 Mặt trận Quốc gia Dân chủ Xã hội
 Liên minh Dân chủ Việt Nam
 Danh sách tổ chức chính trị Việt Nam Cộng hòa
 Chủ nghĩa dân tộc sinh tồn

Tham khảo

 Mở lại hồ sơ Trần Văn Văn, Nguyễn Văn Bông, Trần Văn Bá
 Giáo sư Nguyễn Văn Bông và Phong trào Quốc gia Cấp tiến

Đảng phái chính trị Việt Nam Cộng hòa


title: Rikugun Ki-93

text:
Rikugun Ki-93 là một mẫu thử nghiệm máy bay tiêm kích của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới II. Do Viện nghiên cứu kỹ thuật hàng không lục quân thiết kế, đây là một loại máy bay tiêm kích hạng nặng trang bị pháo cỡ lớn nhằm chống tàu và máy bay ném bom.

Tính năng kỹ chiến thuật (Ki-93-Ia)

Ghi chú

Tham khảo

 Francillon, René J. Japanese Aircraft of the Pacific War. London: Putnam & Company, 1970. ISBN 0-370-00033-1.
"The Giken Fighter". Air International, May 1977, Vol 12 No. 5. pp. 251–255.

Liên kết ngoài
www.warbirdsresourcegroup.org
Virtual Aircraft Museum

Máy bay quân sự Nhật Bản thập niên 1940
Máy bay tiêm kích Nhật Bản
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Nhật Bản
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Savoia-Marchetti SM.89

text:
Savoia-Marchetti SM.89 là một loại máy bay ném bom do hãng Savoia-Marchetti chế tạo.

Tính năng kỹ chiến thuật (S.89)

Tham khảo

Tài liệu
Lembo, Daniele, i distruttori della Regia, Aerei nella Storia n.46, pag. 9-11.

SM.089
Máy bay quân sự Ý thập niên 1930
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý


title: Savoia-Marchetti SM.93

text:
Savoia-Marchetti SM.93 là một loại máy bay ném bom bổ nhào của Ý, sản xuất từ năm 1943.

Tính năng kỹ chiến thuật (SM.93)

Tham khảo

 "Plane Facts: Unique dive bomber". Air International, August 1982, Vol 23 No 2. p. 98. ISSN 0306-5634.

SM.093
Máy bay cường kích Italy 1940–1949
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay cường kích
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: SNCAO CAO.600

text:
SNCAO CAO.600 là một mẫu thử máy bay ném bom ngư lôi của Pháp trong Chiến tranh thế giới II.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

Green, William. War Planes of the Second World War:Volume Seven Bombers and Reconnaissance Aircraft. London:Macdonald, 1967.
Green, William. War Planes of the Second World War:Volume Eight Bombers and Reconnaissance Aircraft. London:Macdonald, 1967.

Liên kết ngoài
Aviafrance

Máy bay SNCAO
Máy bay ném bom Pháp 1940–1949
Máy bay trinh sát quân sự Pháp 1940–1949
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay trinh sát
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Pháp


title: Supermarine Type 322

text:
Supermarine Type 322 là một loại máy bay ném bom ngư lôi bổ nhào, trinh sát trang bị trên tàu chiến của Anh trong Chiến tranh thế giới II.

Tính năng kỹ chiến thuật (S.24/37)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Citations

Tài liệu

 Andrews, C.F. and E.B. Morgan. Supermarine Aircraft since 1914. London: Putnam, 1987. ISBN 0-85177-800-3.
 Brown, Capt. Eric. Wings of the Weird & Wonderful. London: Airlife, 1985, pp. 120–127. ISBN 0-906393-44-2.
 Chorlton, Martyn. Supermarine: Company Profile 1913–1963. Cudham, Kent: Kelsey Publishing Group (Aeroplane), 2012. ISBN 978-1-907426-46-9.
 Mason Francis K. The British Bomber since 1914. London: Putnam, 1994. ISBN 0-85177-861-5.
 Thetford, Owen. Aircraft of the Fighting Powers, Vol. VII. Hertfordshire, UK: Argus Books Limited, 1946 (Facsimile Edition 1979. Rochester: Staples Printers (Stanhope Press,) pp. 31–32. ISBN 0-85242-621-6.)

Liên kết ngoài
British aircraft of World War 2, accessed ngày 25 tháng 7 năm 2007
Flight Magazine photographic archive April 25th 1946 page 412, accessed ngày 29 tháng 1 năm 2010

Type 322
Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom ngư lôi
Máy bay ném bom bổ nhào
Máy bay trinh sát
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Tachikawa Ki-74

text:
Tachikawa Ki-74 là một loại máy bay ném bom/trinh sát tầm xa thử nghiệm của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới II.

Tính năng kỹ chiến thuật (Ki-74)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Francillon, Ph.D., René J. Japanese Aircraft of the Pacific War. London: Putnam Aeronautical, 1979. ISBN 0-370-30251-6. (new edition 1987. ISBN 0-85177-801-1.)

Liên kết ngoài
 Tachikawa Ki-74 Patsy at www.aviastar.org
 Ki-74 Patsy at www.hikotai.net
 Ki-74 Patsy at ww2drawings.jexiste.fr
 Ki-74 Patsy at The Imperial Japanese Secret Weapons Museum

Máy bay Tachikawa
Máy bay quân sự Nhật Bản thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay ném bom
Máy bay cánh giữa
Dự án máy bay hủy bỏ của Nhật Bản
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Vickers Windsor

text:
Vickers Windsor là một loại máy bay ném bom hạng nặng 4 động cơ của Anh trong Chiến tranh thế giới II. Do Barnes Wallis và Rex Pierson thiết kế. Chế tạo tại nhà máy của hãng Vickers-Armstrongs.

Biến thể
Type 447
Type 457
Type 461

Quốc gia sử dụng

 Không quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật (Vickers Windsor Type 447)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Andrews, C.F. and E.B. Morgan. Vickers Aircraft since 1908. London: Putnam Aeronautical Books, 1988. ISBN 0-85177-815-1.
 Bridgman, Leonard, ed. Jane’s All The World’s Aircraft 1945-1946. London: Samson Low, Marston & Company, Ltd., 1946.
 Goulding, James and Philip Moyes. RAF Bomber Command and its Aircraft, 1941-1945. Shepperton, Surrey, UK: Ian Allan Ltd., 1978. ISBN 0-7110-0788-8.
 Mason, Francis K. The British Bomber since 1914. London: Putnam Aeronautical Books, 1994. ISBN 0-85177-861-5.
 Murray, Dr. Iain Bouncing-Bomb Man: The Science of Sir Barnes Wallis. Haynes. ISBN 978-1-84425-588-7.
 Swanborough, Gordon. British Aircraft at War, 1939-1945. Saint Leonards-on-Sea, East Sussex, UK: HPC Publishing, 1997. ISBN 0-9531421-0-8.

Windsor
Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh


title: Vultee XA-41

text:
Vultee XA-41 là một kiểu máy bay ném bom bổ nhào của Hoa Kỳ.

Tính năng kỹ chiến thuật (Vultee XA-41)

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 McCullough, Anson. "Grind 'Em Out Ground Attack: The Search for the Elusive Fighter Bomber". Wings Vol. 25, No. 4, August 1995.
 Thompson, Jonathan. Vultee Aircraft 1932–1947. Santa Ana, California: Narkiewicz/Thompson, 1992. ISBN 0-913322-02-4.

Liên kết ngoài
 Vultee XA-41

A-41, Vultee
XA-41
Máy bay chiến đấu
Máy bay cường kích
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ cánh quạt
Máy bay cường kích Hoa Kỳ


title: Zmaj R-1

text:
Zmaj R-1 là một mẫu thử máy bay ném bom của Nam Tư, do hãng Zmaj chế tạo vào thập niên 1930.

Quốc gia sử dụng

Không quân Hoàng gia Nam Tư

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

 Војна енциклопедија, Београд, 1975., страна 348.
 О. Петровић., Војни аероплани Краљевине СХС/Југославије (Део II: 1931–1941.), Лет (Flight)No.3/2004. Београд, 2004.

Liên kết ngoài
 http://vazduhoplovnetradicijesrbije.rs/index.php/istorija/246-zmaj-r-1
 www.aeroflight.co.uk/waf/yugo/af2/types/ikarus.htm
 www.dragan.freeservers.com
 http://www.letletlet-warplanes.com/2008/06/02/zmaj-r-1/
 http://www.airwar.ru/enc/bww2/r1.html
 Zmaj R-1

Máy bay Zmaj
Máy bay ném bom Nam Tư 1940–1949
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh giữa
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Nam Tư


title: Blohm & Voss BV 144

text:
Blohm & Voss BV 144 là một nỗ lực của Đức Quốc xã trong Chiến tranh thế giới II, nhằm phát triển một loại máy bay chở khách thương mại hiện đại.

Quốc gia sử dụng

 Không quân Pháp

 Luftwaffe

Tính năng kỹ chiến thuật (BV 144 V1)

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.warbirdsresourcegroup.org/LRG/bv144.html

BV 144
Máy bay chở khách Đức 1940–1949
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Đức
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Boeing C-97 Stratofreighter

text:
Boeing C-97 Stratofreighter là một loại máy bay chở hàng quân sự hạng nặng tầm xa của Hoa Kỳ, nó được thiết kế dựa trên máy bay ném bom B-29.

Biến thể
XC-97
YC-97
YC-97A
YC-97B
C-97A
KC-97A
C-97C
VC-97D
C-97E
KC-97E
C-97F
KC-97F
C-97G
KC-97G
GKC-97G
JKC-97G
HC-97G
KC-97H

YC-97J
KC-97L

Quốc gia sử dụng

Quân sự

 Không quân Israel

 Không quân Tây Ban Nha

 Không quân Hoa Kỳ

Dân sự
 Balair
 Berlin Airlift Historical Foundation
 Hawkins & Powers Aviation
 Zantop Air Transport

Tính năng kỹ chiến thuật (C-97)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Rubinstein, Murray and Richard Goldman. The Không quân Israel Story London: Arms & Armour Press, 1979. ISBN 0-85368-462-6.

Liên kết ngoài

 /How to Fly the C97
 Airliners.net - The Boeing C-97 Stratofreighter
 Angel of deliverance: Boeing C-97G sn 52-2718
 Goleta Air & Space Museum - Boeing C-97 Stratofreighter/Stratotanker
 PhotoValet - Air Force Military Aircraft: Boeing C-97 and KC-97 Stratotanker/Stratofreighter images
 Newsreel introducing the C97 showing rear ramp

C-0097
C-097 Stratofreighter
Máy bay trong Chiến tranh Triều Tiên
Máy bay trong chiến tranh Việt Nam
Máy bay vận tải
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới
C-97


title: Đảng Phục hưng (Việt Nam)

text:
Đảng Phục hưng là một chính đảng hoạt động tại miền Nam Việt Nam từ 1953 đến 1963.

Lịch sử
Thành lập vào năm 1953 tại Sài Gòn (khi đó thuộc chính thể Quốc gia Việt Nam, Đảng Phục hưng Việt Nam là tập hợp một số nhân sĩ - trí thức hoạt động chính trị trên tinh thần Tự do - Dân chủ - Công khai.

Nhân vật nổi bật
 Trần Văn Hương: Chủ tịch Đảng.
 Trần Văn Văn

Xem thêm
 Nhóm Caravelle

Tham khảo

 Mở lại hồ sơ vụ án Trần Văn Văn  - Nguyễn Tâm, Báo Pháp lý, ngày 13/12/2011
 Chế độ tư bản đa đảng thực ra là mấy đảng ?
 Vài nhân vật đối lập trước 1975
 Tuyên ngôn của nhóm Caravelle gửi Tổng thống Ngô Đình Diệm


title: Ly Cơ

text:
Ly Cơ (chữ Hán: 驪姬; ? - 651 TCN), còn được gọi là Lệ Cơ (麗姬), là sủng phi của vua Tấn Hiến Công thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Nàng được người đời gọi là Hồng nhan họa thủy (紅顏禍始) và được cho là nguyên nhân dẫn đến cuộc tranh giành ngôi vị quân chủ nước Tấn sau khi Hiến công qua đời, được gọi là Ly Cơ chi loạn (驪姬之亂). Nàng cùng Muội Hỉ, Đát Kỷ và Bao Tự đều được biết đến với biệt danh Tứ đại yêu cơ (四大妖姬), tức những người phụ nữ xinh đẹp mê hoặc quân vương, khiến cho cơ nghiệp các triều đại thời Tiên Tần bị phá hoại.

Tiểu sử
Ly Cơ vốn là công chúa của Ly Nhung Quốc (驪戎國). Năm 672 TCN, Tấn Hiến Công đem quân đánh nước Ly Nhung, Quốc chúa xin giảng hòa và dâng hai người con gái gồm Ly Cơ và em gái là Thiếu Cơ (少姬) cho Tấn Hiến công. Ly Cơ nhan sắc mỹ miều, thân hình tuyệt đẹp khiến Tấn Hiến Công say mê, ít khi rời khỏi, còn cho nàng dự bàn việc nước. Hơn một năm sau, Ly Cơ sinh con trai đặt tên là Cơ Hề Tề. Thiếu Cơ cũng sinh một con trai tên là Cơ Trác Tử.

Tấn Hiến công có nhiều con trai đã lớn, trong số đó có ba người tài giỏi và có đức hạnh nhất là Thái tử Cơ Thân Sinh, Công tử Cơ Trùng Nhĩ và Cơ Di Ngô. Vì yêu Ly Cơ, Tấn Hiến công muốn phế Thân Sinh để lập Hề Tề làm Thái tử, tuy nhiên Thân Sinh là Đích tử nên được các đại thần hết lòng ủng hộ. Ly Cơ muốn hại Thân Sinh để giành ngôi Thái tử cho con mình, bèn gièm pha Thân Sinh với Hiến công, bịa chuyện Thân Sinh có ý sàm sỡ, còn buông lời xằng bậy coi thường vua cha nhưng Tấn Hiến Công chưa tin lắm. Ly Cơ thấy vậy bèn bày kế, nàng lấy mật bôi vào bông hoa làm cho ong bướm đậu kín vào hoa rồi lại như vô tình gặp Thân Sinh trong vườn hoa, Ly Cơ thấy ông bướm đậu trên bông hoa thì giả vờ sợ sệt rồi đưa tay xua đuổi nhưng càng đuổi ong bướm bay càng nhiều khiến nàng kêu ré lên, Thân Sinh thấy vậy bèn tiến lại gần đưa tay đuổi giúp. Lúc ấy, Hiến Công trên đài tưởng Thân Sinh có ý sàm sỡ rất tức giận nhưng quần thần khuyên can nên đành nuốt giận. Từ đấy vua càng có ý muốn phế Thái tử.

Năm 655 TCN, Ly Cơ nói với Thân Sinh rằng Hiến công mộng thấy mẹ Thân Sinh là Tề Khương và giục ông cúng lễ cho mẹ. Thân Sinh bèn làm lễ cúng mẹ mình rồi sai người dâng thịt cúng về cho Hiến Công. Lúc thịt dâng đến, Hiến công đang đi săn, Ly Cơ bèn bỏ thuốc độc vào. Khi Hiến công trở về định ăn thì Ly Cơ khuyên nên thử trước. Hiến công cho chó và viên quan nhỏ ăn thử. Cả chó và viên quan đều chết. Do đó, Hiến công nổi giận bèn sai người đi đến Khúc Ốc bắt giết Thân Sinh.

Thân Sinh nghe tin bị truy nã bèn bỏ trốn đến Tân Thành. Tấn Hiến công bèn bắt giết Thái phó của Thái tử là Đỗ Nguyên Khoản (杜原款). Thân Sinh biết cha không dung bèn tự sát ở Tân Thành. Tấn Hiến công chính thức lập Hề Tề làm Thế tử.

Bị giết
Lúc sinh thời Tấn Hiến Công rất thích ca vũ nên rất trọng dụng một kẻ đàn hát giỏi tên là Ưu Thi. Ưu Thi không chỉ hát hay, đánh biên khánh giỏi mà còn rất khôi ngô tuấn tú khiến cho Ly Cơ say đắm nên đã tư thông cùng y sau lưng Hiến Công. Ly Cơ cùng với Ưu Thi trước mặt vua kẻ tung người hứng nên khiến vua càng đắc ý muốn lập Hề Tề lên ngôi vua sau này. Năm 651 TCN, Hề Tề lên 15 tuổi. Tháng 9 năm đó, Tấn Hiến công qua đời. Trước khi mất, Hiến công ủy thác Hề Tề cho Tuân Tức. Hề Tề trở thành Quốc chủ nước Tấn mới. Tuy nhiên, các đại thần là phe cánh của 3 công tử Thân Sinh, Trùng Nhĩ và Di Ngô không đồng tình lập Hề Tề.

Trong lúc chưa chôn cất Hiến công, Hề Tề vẫn mặc áo tang ra trông coi thi hài cha. Tháng 10 năm đó, đại phu Lý Khắc mang quân đánh vào nhà để tang và giết chết Hề Tề. Ly Cơ được tin chạy vào vườn hoa đâm đầu xuống giếng. Lý Khắc sai vớt lên rồi xả thịt thành từng miếng nhỏ quăng đi.

Xem thêm
 Cơ Thân Sinh
 Tấn Hiến công
 Tấn Hề Tề
 Tấn Trác Tử

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tấn thế gia

Chú thích

Người nhà Chu
Năm sinh thiếu
Mất năm 651 TCN
Mỹ nhân Trung Hoa
Nước Tấn
Năm sinh không rõ
Năm 651 TCN
Nữ giới Xuân Thu
Quý tộc nhà Chu


title: Phùng Tiểu Liên

text:
Phùng Tiểu Liên (chữ Hán: 馮小憐, không rõ năm sinh năm mất), còn gọi Bắc Tề Phùng Thục phi (北齊馮淑妃), là [Tả Hoàng hậu; 左皇后], tức Hoàng hậu không chính thống của Bắc Tề Hậu Chúa Cao Vĩ, hoàng đế Bắc Tề.

Sử sách ghi lại bà là một tuyệt sắc giai nhân thời Bắc Tề, không chỉ xinh đẹp mà còn tài giỏi. Tương truyền bà có khả năng đàn tỳ bà, cùng với giọng hát làm mê đắm lòng người. Sự sủng ái của Cao Vĩ đối với bà bị chỉ trích là nguyên nhân gây nên sự diệt vong của Bắc Triều, và hậu thế thường xem Phùng Tiểu Liên là một điển hình của yêu mị, mê hoặc quân vương.

Thân thế
Phùng Tiểu Liên không rõ quê quán ở đâu, cha mẹ là ai, chỉ biết rằng bà cơ bản thân là người hầu thân cận của Hoàng hậu Mục Hoàng Hoa, Hoàng hậu thứ ba của Bắc Tề Hậu Chúa Cao Vĩ.

Hậu chúa Cao Vĩ vốn là kẻ đam mê tửu sắc, vì sủng ái Mục Hoàng hậu nên đã lần lượt phế bỏ hai vị Hoàng hậu trước. Được một thời gian, Cao Vĩ say mê Tào Chiêu nghi, nên lạnh nhạt với Hoàng hậu. Mục hậu ghen tức, bày mưu vu cáo người đẹp dùng tà thuật mê hoặc vua. Vốn tính hay lo sợ, Cao Vĩ vội tin lời, ban Tào thị dải lụa để treo cổ tự vẫn. Sau khi Tào thị, Cao Vĩ lại quay sang sủng hạnh Đổng Chiêu nghi khiến Mục hoàng hậu vô cùng tuyệt vọng.

Một ngày, Mục hoàng hậu nghĩ ra cách dâng người hầu là Phùng Tiểu Liên cho Hoàng đế, hy vọng nếu Phùng Tiểu Liên đắc sủng thì mình cũng được hưởng công một ít. Phùng Tiểu Liên được Cao Vĩ lập tức sủng ái, phong hiệu Tục Mệnh (续命). Song, từ khi có mỹ nhân họ Phùng sở hữu làn da trắng nõn nà như một viên ngọc châu, cực kỳ thông minh và giỏi lấy lòng người thì Cao Vĩ không đoái hoài đến hoàng hậu và mấy trăm phi tần khác. Cao Vĩ mê đắm Tiểu Liên hết mực, thề nguyện  suốt đời suốt kiếp ở bên nhau. Ngoài việc xây biết bao cung điện cho bà, nhà vua còn có ý phế ngôi Mục hoàng hậu để sắc phong Phùng Tiểu Liên. Tuy nhiên, Phùng Tiểu Liên vì nhớ ơn chủ cũ nên đã từ chối, Cao Vĩ đành phong Phùng Tiểu Liên làm Thục phi (淑妃), địa vị trong hậu cung chỉ sau Hoàng hậu.

Cao Vĩ suốt ngày quấn quýt bên Phùng Tiểu Liên, ngay cả khi lâm triều cũng phải ôm mỹ nhân trong tay bàn chuyện chính sự. Cao Vĩ toan muốn đem Tiểu Liên đến Long Cơ đường (隆基堂), nhưng đấy vốn là nơi ở của Tào Chiêu nghi nên bà từ chối.

Bị lưu lạc
Năm Vũ Bình thứ 7 (576), tháng 10, Bắc Chu Vũ Đế mang quân đánh Bắc Tề. Cao Vĩ và Phùng Tiểu Liên mải vui chơi đàn hát, không quan tâm tới mặt trận.

Ban đầu, quân báo tin đến thì gặp Cao Vĩ và Tiểu Liên đang đi săn, Hữu Thừa tướng Cao A Năng Quang (高阿那肱) gạt đi nói:"Hoàng thượng đang có hứng thú, chút tin nhỏ nhặt ở biên thùy làm sao đáng bận tâm?". Đến chạng vạng, quân lính về báo ngày càng nhiều, Cao Vĩ biết được muốn đưa quân cứu viện, nhưng Phùng Tiểu Liên vẫn mải chơi không muốn dừng, yêu cầu Cao Vĩ tiếp tục chuyến đi săn, Cao Vĩ vì chiều lòng người đẹp mà đồng ý.

Tháng 11, Cao Vĩ đến Tấn Châu, thành trì này đã bị chiếm đóng. Vì thế, Cao Vĩ bèn sai lính đào một mật đạo, tính dùng lối đó tiến công vào tòa thành. Nhưng khi sắp đào xong, Cao Vĩ cho người gọi Phùng Tiểu Liên đến, muốn người đẹp nhìn thấy cảnh tượng mình công phá thành trì làm vui. Nhưng Phùng Tiểu Liên khi ấy mải chải chuốt trang điểm, không thể nhanh mà đến, nên thời cơ của quân Tề bị lỡ, quân Chu phản công được cho lấp lại chặn cuộc công thành. Đến nỗi dân gian lưu truyền, thành Tây của Tấn Châu còn lưu lại di tích Phan Thục phi đến xem công thành.

Trong thời gian đó, Cao Vĩ lấy Phùng Tiểu Liên có huân công, phong làm [Tả Hoàng hậu; 左皇后], tức Hoàng hậu không chính thống. Trước kia, Hoàng hậu thứ hai của Cao Vĩ - Hồ thị từng được phong "Tả Hoàng hậu" trước khi bị Cao Vĩ phế để lập Mục Hoàng Hoa làm Kế hậu. Tuy địa vị khi này của Tiểu Liên vẫn thấp hơn Mục Hoàng hậu, nhưng Cao Vĩ đặt ngự áo, liễn kiệu đều hệt như của chính cung. Khi nội giám mang áo đến, Cao Vĩ đem cho Tiểu Liên mặc vào, rồi tiếp tục đến Nghiệp Thành. Trên đường đi, Phùng Tiểu Liên vẫn còn mải trang điểm chải chuốt, Cao Vĩ nhớ đến phục sức Hoàng hậu mà mình chuẩn bị cho bà, liền phái Thái giám quay lại Tấn Dương để lấy về. Sau đó, Cao Vĩ đưa y phục tốt cho Tiểu Liên khoác vào, ghì dây cương cùng bà chậm rãi đi trước. Tháng 12, Cao Vĩ và Phùng Tiểu Liên đến Nghiệp Thành. Sau đó, mẹ của Cao Vĩ là Hồ Thái hậu cũng đến, ban đầu ông không tính ra đón mẹ, nhưng do Phùng Tiểu Liên khuyên mà cuối cùng trịnh trọng bày trận nghênh đón ở ngoài cổng thành.

Anh họ Cao Vĩ là An Đức vương Cao Diên Tông lên ngôi khi Cao Vĩ bỏ chạy khỏi Tấn Dương. Tuy nhiên, Cao Diên Tông gần như bị quân Bắc Chu đánh bại ngay lập tức và bị bắt. Tại Nghiệp Thành tạm ổn một thời gian, Cao Vĩ vội vàng nhường ngôi cho con trai là Cao Hằng - lúc bấy giờ mới 7 tuổi rồi nhanh chóng cùng Phùng Tiểu Liên chạy trốn, hướng đến Thanh Châu, song bị tướng Uất Trì Cần (尉遲勤) của Bắc Chu bắt được và giải về Nghiệp Thành để trình Bắc Chu Vũ Đế. Cao Vĩ và Phùng Tiểu Liên trở thành tù nhân của Bắc Chu, bị áp giải tới Trường An. Bắc Tề diệt vong.

Khi bị áp giải đến Trường An, việc đầu tiên mà Cao Vĩ xin Vũ Văn Ung chính là trao trả lại Phùng Tiểu Liên về bên mình. Cuối cùng Vũ Văn Ung cũng đáp ứng yêu cầu này.

Cái chết
Năm Kiến Đức thứ 6 (577), do e sợ gia tộc họ Cao, Bắc Chu Vũ Đế đã vu cáo Cao Vĩ âm mưu phản loạn, và sau đó hạ lệnh buộc Cao Vĩ và các thành viên khác trong hoàng tộc Bắc Tề phải tự sát. Phùng Tiểu Liên sau bị coi là chiến lợi phẩm, ban cho em trai Bắc Chu Vũ Đế là Đại vương Vũ Văn Đạt (宇文達).

Vũ Văn Đạt vừa nhìn thấy đã phải lòng vị mỹ nhân khôn ngoan, sắc sảo này bèn mang về hết mực sủng ái nhưng Tiểu Liên vẫn một lòng thủy chung với Bắc Tề Hậu Chúa Cao Vĩ. Một hôm, Văn Đại muốn nghe Tiểu Liên đàn Tỳ bà nửa chừng đứt dây. Phùng Tiểu Liên xúc động tiếp lời bằng bài thơ này:
Tuy mông kim nhật sủng,
Do ức tích thời liên,
Dục tri tâm đoạn tuyệt,
Ưng khan tất thượng huyền

Dịch là:
Thánh thượng có lòng thương
Nhưng tình cũ đong đầy
Thiếp tơ lòng đứt đoạn
Như dây đờn đứt dây

Vũ Văn Đạt có một chính phi họ Lý, là em gái của Lý Tuân (李詢). Chính phi Lý thị ghen tuông đố kị Phùng Tiểu Liên vì bà được chồng yêu. Để tự cứu mình, Phùng Tiểu Liên kể lể sự tình trước mặt Văn Đạt, suýt nữa khiến Lý thị bị bức chết.

Năm Đại Tượng thứ 2 (581), Bắc Chu Tuyên Đế băng hà. Dương Kiên, cha của Dương Lệ Hoa - Hoàng hậu của Bắc Chu Tuyên Đế trở thành nhiếp chính dưới thời Bắc Chu Tĩnh Đế. Dương Kiên vốn muốn tiếm vị, sau cuộc nổi dậy của Uất Trì Huýnh, nghe tin các thúc tổ của Chu Tĩnh Đế bao gồm Đại vương Vũ Văn Đạt, Triệu vương Vũ Văn Chiêu (宇文招), Trần vương Vũ Văn Thuần (宇文純), Việt vương Vũ Văn Thịnh (宇文盛) và Đằng vương Vũ Văn Du (宇文逌) sẽ chống lại mình nên đã triệu họ trở về Trường An. Sau Dương Kiên hành quyết Tất vương Vũ Văn Hiến  và tất cả hoàng thân còn lại. Đại Vương Vũ Văn Đạt và hậu duệ của ông cũng bị giết. Tết năm 581, Dương Kiên đã buộc Tĩnh Đế nhường ngôi, chấm dứt triều Bắc Chu và khởi đầu triều Tùy.

Vũ Văn Đạt chết, Dương Kiên tiếp tục dâng Phùng Tiểu Liên cho Lý Tuân, em trai Lý thị - Chính phi của Vũ Văn Đạt. Lý Tuân nhớ mối thù của chị mình, bèn cho Tiểu Liên bắt mặc một bộ quần áo đầy gai nhọn, sau đó chậm rãi hành hạ. Mẹ Lý Tuân sau biết được Tiểu Liên từng hãm hại qua con gái mình, bèn ép Tiểu Liên tự vẫn.

Văn hoá đại chúng
Được diễn bởi Mao Lâm Lâm trong  phim truyền hình Lan Lăng Vương 2013.

Xem thêm
 Bắc Tề Hậu Chúa
 Mục Hoàng Hoa
 Bắc Chu Vũ Đế

Tham khảo

 Bắc Tề thư
 Bắc sử

Mất năm 581
Nữ giới Nam-Bắc triều (Trung Quốc)
Người tự sát
Mỹ nhân Trung Hoa
Hoàng hậu Bắc Tề
Năm sinh không rõ
Người Bắc Tề


title: Halocaridina rubra

text:
Halocaridina rubra là một loài tôm thực sự thuộc họ Atyidae. Tên của loài này trong tiếng Hawaii là  (nghĩa là "tôm đỏ").

mô tả và phân bố
Halocaridina rubra là một loài tôm nhỏ có màu đỏ với chiều dài cơ thể hiếm khi vượt quá 1,5 cm. Đây là loài đặc hữu của quần đảo Hawaii. Đa phần số tôm này sống trong các vũng gần biển thuộc đảo Hawaii và đảo Maui trên chất nền dung nham. Ngoài ra, cũng có một số lượng tôm sống trong các vũng karst và trong môi trường ngầm dưới mặt đất thuộc các vùng đá vôi nằm trên những hòn đảo cổ hơn (ví dụ đảo Oahu). Nhìn chung, môi trường sống của Halocaridina rubra mang tính độc nhất và phân bố rải rác trên năm hòn đảo thuộc quần đảo Hawaii, đó là Maui, Kahoolawe, Oahu, Molokai và Hawaii.

Sinh thái học
 là loài động vật ăn thực vật và ăn mảnh vụn sống ở cả tầng ngầm và tầng mặt của vũng gần biển. Thức ăn điển hình của loài này là tảo và thảm vi khuẩn (bacterial mat) trên bề mặt đá và chất nền của vũng gần biển. Càng của tôm có đặc điểm thích nghi với hoạt động cạo và lọc tảo-vi khuẩn. Trước tiên các lông cứng có răng cưa cào lên bề mặt chất nền; sau đó những lông cứng có sợi nhỏ sẽ giúp thu thập số thức ăn vừa được nạo ra. Loại lông cứng có sợi nhỏ còn đóng vai trò là dụng cụ lọc thức ăn khi diễn ra hiện tượng nước nở hoa thực vật phù du. Hoạt động kiếm ăn của Halocaridina rubra giữ tầm quan trọng đặc biệt trong việc duy trì tính toàn vẹn của bề mặt chất nền (nơi có hàng loạt loài cây, vi khuẩn, tảo cát, động vật nguyên sinh sinh sôi ở mặt trên cũng như các vật liệu silixic và cácbônát bên dưới). Loài này sinh sản tại tầng ngầm của vũng gần biển.

Chú thích

Tham khảo

Halocaridina
Động vật được mô tả năm 1963
Động vật giáp xác của Hawaii