title: Viên Sùng Tổ

text:
Viên Sùng Tổ (; 440 – 483), tên tự là Kính Viễn, sinh quán Hạ Bi , nguyên quán Hoàn Đạo, Lược Dương, là tướng lĩnh nhà Lưu Tống, nhà Nam Tề trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Thời Thạch Hổ, họ Viên dời nhà đến Nghiệp. Ông cụ Viên Sùng Tổ là Viên Sưởng làm Trường Nhạc quốc Lang trung lệnh nhà Tiền Tần. Vua Nam Yên là Mộ Dung Đức chiếm Thanh Châu, lấy Sưởng làm Xa kỵ trưởng sử. Cháu Đức là Siêu nối ngôi, ông bác của Sùng Tổ là Tuân và ông nội là Miêu lại được nhà Nam Yên ủy nhiệm. Tuân làm Thượng thư, Miêu làm Kinh Triệu thái thú.

Lưu Dụ vây Quảng Cố, Tuân, Miêu trèo thành ra hàng, được làm Thái úy hành tham quân. Trong những năm Nguyên Gia thời Lưu Tống Văn Đế (424 – 453), Tuân làm Viên ngoại tán kỵ thường thị, Miêu làm Đồn kỵ hiệu úy.

Bác ông là Viên Hộ Chi, cha ông là Viên Tuân Chi.

Làm tướng nhà Lưu Tống

Hưởng ứng Tiết An Đô
Năm Sùng Tổ lên 14 tuổi, tỏ ra rất có tài năng, Viên Hộ Chi nói với người trong họ rằng: "Đứa trẻ này ắt mở mang cửa ngõ nhà ta, các người không theo kịp đâu!" Thứ sử Lưu Đạo Long gọi làm Chủ bộ, đãi ngộ rất hậu. Năm Cảnh Hòa (465) thời Lưu Tống Tiền Phế đế, Đạo Long xin ra nắm Lương Châu, tâu chuyển Sùng Tổ làm Nghĩa Dương vương Chinh bắc hành tham quân, cùng đi với Đạo Long. Ông được phái về Hạ Bi mộ thêm người.

Lưu Tống Minh đế lên ngôi, Đạo Long bị giết. Tiết An Đô phản, Minh Đế sai Trương Vĩnh, Thẩm Du Chi đánh dẹp, An Đô sai tướng Bùi Tổ Long, Lý Thế Hùng chiếm cứ Hạ Bi. Tổ Long đưa Sùng Tổ đi chiến đấu với đài quân, gặp phải Quân chủ Lưu Di Chi của viện quân Thanh Châu phản bội đầu hàng, quân đội của Tổ Long tự thua, Sùng Tổ và vài mươi người thân cận trong đêm cứu Tổ Long, cùng chạy về Bành Thành.

Không theo Bắc Ngụy
Tiết An Đô đầu hàng Bắc Ngụy, Sùng Tổ trên danh nghĩa là tướng Ngụy, nhưng vẫn cầm quân quanh quẩn trong vùng Lang Tà, người Ngụy không thể khống chế. Ông bí mật sai người đến Bành Thành đón mẹ, muốn chạy về miền nam. Việc bị tiết lộ, quân Ngụy bắt mẹ của ông làn con tin. Em rể của Sùng Tổ là Hoàng Phủ Túc có anh trai là con rể của Tiết An Đô, nên Túc được người Ngụy tin tưởng. Túc đem gia thuộc cùng mẹ của Sùng Tổ chạy đến Cù Sơn, ông nhân đó đưa bộ khúc chiếm cứ nơi ấy, sai sứ xin quy hàng nhà Lưu Tống. Tiêu Đạo Thành đang ở tại Hoài Âm, đồn thú Cù Sơn nằm dưới quyền của ông ta, nên Đạo Thành đưa mẹ của Sùng Tổ về kinh sư, được Minh đế tiếp nhận.

Trấn thủ Cù Sơn
Cù Sơn giáp biển, trơ trọi và hiểm trở, lòng người chưa yên, Sùng Tổ thường thả thuyền bên mép nước, có việc nguy cấp thì chạy ra biển. Hoạn Thành đô tướng, Đông Từ Châu thứ sử Thành Cố nhà Bắc Ngụy sai 2 vạn bộ kị đến tập kích Sùng Tổ, đóng quân ở Lạc Yếu, cách thành Cù Sơn 20 dặm. Sùng Tổ ra ngoài tiễn khách chưa về, trong thành sợ hãi, đều xuống thuyền muốn bỏ đi. Ông trở về, nhận xét đây chỉ là một toán quân nhỏ, không cần phải cuống lên; bèn sai bọn tâm phúc kêu to lên rằng viện quân sắp đến, người trong thuyền vui mừng, tranh nhay lên bờ. Sùng Tổ đưa họ vào thành, sai những người gầy yếu ra đảo, lệnh cho họ đốt 2 đống lửa lớn rồi lên núi đánh trống reo hò. Kỵ binh do thám của Ngụy cho rằng đối phương rất mạnh, bèn lui đi.

Sùng Tổ tâu lên Minh đế, mượn cớ chính danh mà xin quan chức, được làm Phụ quốc tướng quân, Bắc Lang Tà, Lan Lăng 2 quận thái thú. Tư Mã Tòng Chi mưu khởi binh, ông đánh dẹp rồi bắt chém đi.

Dứt lo Hoài Nam
Bấy giờ người Ngụy đánh tiếng muốn xâm phạm Hoài Nam, Minh Đế đem việc ấy hỏi Sùng Tổ. Ông tâu rằng: " Nên lấy khinh binh thâm nhập, xuất kì bất ý, tiến có thể lập công lao phi thường, lui có thể dứt được nỗi lo dòm ngó của kẻ địch." Đế đồng ý. Sùng Tổ đem mấy trăm người vào sâu 700 dặm biên giới Bắc Ngụy, chiếm cứ Nam Thành, củng cố Mông Sơn, chấn động quận huyện. Đại quân Bắc Ngụy đến đánh, mẹ của bộ tướng Lương Trạm của ông bị bắt làm con tin, lòng quân rối bời, đều muốn lui chạy. Sùng Tổ cổ vũ tướng sĩ, ra sức đánh bại truy binh. Nhờ công khó nhọc, được phong Hạ Bi huyện tử.

Lập thú Long Tự
Năm Thái Dự đầu tiên (472), Sùng Tổ coi việc Từ Châu, dời đến đồn thú Long Tự, phía nam Cù Sơn. Ông tâu xin ngăn sông rót nước xuống đồng bằng để ngăn trở kỵ binh Bắc Ngụy. Đế hỏi Lưu Hoài Trân, ông ta nói có thể làm được. Sùng Tổ soái quân đi lấp sông, chưa xong, mấy vạn kỵ binh Ngụy đến. Ông cưỡi ngựa cầm sóc xông pha mà vẫn không địch nổi, bèn đắp thành mà giữ. Trời mưa hơn 10 ngày, quân Ngụy rút lui, Long Tự cũng không làm xong. Sùng Tổ nhận chức Hu Dị, Bình Dương, Đông Hải 3 quận thái thú, tướng quân như cũ. Chuyển làm Thiệu Lăng vương Nam trung lang tư mã, rồi lại làm Đông Hải thái thú.

Tâm phúc Tiêu Đạo Thành
Khi xưa Sùng Tổ gặp Tiêu Đạo Thành ở Hoài Âm, Đạo Thành thấy ông vũ dũng, đãi ngộ rất tốt. Sùng Tổ cảm kích, trở thành tâm phúc của Đạo Thành. Cuối những năm Nguyên Huy (473 - 477), Đạo Thành lệnh Sùng Tổ đem người nhà gởi cho Hoàng Phủ Túc, đưa mấy trăm người vào biên giới Ngụy, nghe ngóng tình hình. Vào lúc phế Thương Ngô vương, Đạo Thành triệu Sùng Tổ lĩnh bộ khúc về đô, nhận chức Du kích tướng quân. Dẹp xong Thẩm Du Chi, Đạo Thành lấy Sùng Tổ làm Trì tiết, Đốc Duyện, Thanh, Ký 3 châu chư quân sự, rồi dời làm Quan quân tướng quân, Duyện Châu thứ sử.

Làm tướng nhà Nam Tề

Mượn nước làm thành
Tiêu Đạo Thành lên ngôi, là Nam Tề Cao đế. Bắc Ngụy giúp Lưu Sưởng vây Từ Châu, Cao đế khích lệ Sùng Tổ, sai ông đi trấn thủ Thọ Xuân, nhận chức Sứ trì tiết, Giám Dự, Ti 2 châu chư quân sự, Dự Châu thứ sử, tướng quân như cũ. Được phong Vọng Thái huyện hầu, thực ấp 700 hộ.

Năm Kiến Nguyên thứ 2 (480), Bắc Ngụy sai Lương vương Thác Bạt Úc Đậu Quyến cùng Lưu Sưởng đưa 20 vạn kỵ bộ vào cướp Thọ Xuân. Sùng Tổ triệu văn vũ bàn bạc: "Giặc đông ta ít, phải dùng kỳ mưu mà chế ngự. Bây giờ (ta) muốn đắp (thêm 1 lớp) thành ngoài để đợi địch, mà thành (ngoài sẵn có) quá rộng, không dùng nước không xong, nay (ta) muốn xây đập ngăn sông Phì, tức là mượn nước giữ hiểm 3 mặt, ý các ngươi thế nào?" có người nói năm xưa quân đội của Nam Bình vương Lưu Thước nhà Lưu Tống mạnh mẽ, gặp phải đại quân của Bắc Ngụy Thái Vũ đế, vẫn phải bỏ thành ngoài vào thành trong mà cố thủ, cho rằng tình hình hiện tại còn bất lợi hơn gấp chục lần, có dùng thêm 1 lớp thành ngoài cũng chẳng ích gì! Cần phải lui vào thành trong mà cố thủ. Ông nói: "Anh biết một mà không biết hai. Nếu bỏ thành ngoài, giặc ắt chiếm lấy, ngoài dựng lầu cao, trong đắp lũy dài, không gặp trở ngại gì, trong ngoài có địch, (tức là) ngồi một chỗ đợi người ta đến bắt. Giữ thành (ngoài) xây đập, là kế sách mà ta đã quyết, không ai ngăn được!" rồi ở tây bắc thành làm con đập ngăn sông Phì, phía bắc đập dựng 1 tòa thành nhỏ, chung quanh có hào sâu, sai mấy ngàn người đến giữ.

Sùng Tổ suy đoán lương thực của quân Ngụy thiếu thốn, ắt ra sức đánh gấp tòa thành nhỏ, mưu đồ phá đập. Họ thấy hào hẹp thành nhỏ, cho rằng đánh là phá được ngay. Quả nhiên quân Ngụy đến đánh thành, chia làm 2 lộ đông – tây. Đạo phía tây tập kích phía nam đập, đạo phía đông đánh thành. Ông đội mũ sa trắng, đứng trên thành chỉ huy tướng sĩ. Đến trưa, Sùng Tổ sai Trưởng sử Phong Duyên Bá khơi đập, thế nước càng lúc càng lớn, quân Ngụy chết đuối đến mấy ngàn người, buộc phải rút lui.

Ông nhờ công được tiến hiệu làm Đô đốc, Bình tây tướng quân, tăng phong 1500 hộ. Sùng Tổ nghe biết nghi lễ của Trần Hiển Đạt, Lý An Dân đều được tăng cấp, bèn tâu xin mấy bộ nhạc Cổ xuy, Hoành xuy. Cao đế ban cho 1 bộ Cổ xuy.

Giữ đồn Hạ Thái
Sùng Tổ lo người Ngụy lại cướp Hoài Bắc, tâu xin dời về đồn thú Hạ Thái ở Hoài Đông. Mùa đông năm ấy, quân Ngụy nói phao lên muốn san bằng Cố Thành của họ để dời vị trí đồn thú vào sâu hơn trong nội địa. Có người ngờ quân Ngụy đang lập đồn thú ở Cố Thành, ông cho rằng Cố Thành ở quá gần Hạ Thái, đây là người Ngụy muốn đánh Hạ Thái. Quả nhiên quân Ngụy đến đánh, Sùng Tổ tự soái quân vượt sông Hoài, đại phá địch, đuổi theo mấy chục dặm, giết được hàng ngàn người. Cao đế có sắc cho ông tổ chức doanh điền, không được tiếp tục gây hấn.

Vua ngờ tôi chết
Nam Tề Vũ đế Tiêu Trách nối ngôi, triệu Sùng Tổ về làm Tán kỵ thường thị, Tả vệ tướng quân. Ít lâu có chiếu giữ bổn nhiệm, gia hiệu An tây. Rồi dời làm Ngũ binh thượng thư, lĩnh Kiêu kị tướng quân. Khi xưa Vũ đế còn là Thái tử, Sùng Tổ được đối đãi rất hậu, nhưng lại tỏ ra lạnh nhạt, khiến cho Vũ đế ngậm hờn. Cao đế vừa băng, Vũ đế nghi ngờ, lập tức lệnh cho ông chuyển về triều. Ngày 9 tháng 4 năm Vĩnh Minh đầu tiên (483), ông cùng Tuân Bá Ngọc bị ban chết.

Con là Huệ Long bị đày đến Phiên Ngu, chết ở đấy.

Nam Tề thư đánh giá việc Vũ đế giết những công thần của Cao Đế là Viên Sùng Tổ và Trương Kính Nhi là "cẩu phanh cung tàng" (chó bị mổ, cung bị xếp xó).

Dật sự: Không thẹn Hàn, Bạch
Khi xưa Sùng Tổ ở Hoài Âm gặp Tiêu Đạo Thành, tự sánh mình với Hàn Tín, Bạch Khởi. Sau chiến thắng Thọ Xuân, Cao đế nói với triều thần rằng: "Sùng Tổ nói vì ta chống giặc, quả như lời ông ta. Ông ta luôn tự nhận là Hàn, Bạch, nay thật là được như vậy!"

Tham khảo
 Nam Tề thư

Xem thêm
 Chiến tranh Nam Tề-Bắc Ngụy

Chú thích

Tướng nhà Lưu Tống
Tướng nhà Nam Tề
Người Cam Túc
Người Giang Tô
Sinh năm 440
Mất năm 483


title: St Kilda, Scotland

text:
Các đảo thuộc Quần đảo St.Kilda là các đảo núi lửa đã ngưng hoạt động từ lâu nằm ở vùng đảo xa xôi nhất thuộc quần đảo Anh. Nó nằm cách Bắc Uist, quần đảo Outer Hebrides khoảng 64 km (40 dặm) về phía tây-tây bắc, bao gồm các đảo phía tây của quần đảo Outer Hebrides, Scotland Đảo Hirta là hòn đảo lớn nhất với những vách đá cao nhất tại Vương quốc Anh, cùng ba hòn đảo khác là Dun, Soay và Boreray từng là nơi chăn thả gia súc và săn bắn chim biển. Về mặt hành chính, các hòn đảo là một phần của chính quyền địa phương Comhairle nan Eilean Siar.

Nguồn gốc của cái tên đến nay có rất nhiều phỏng đoán khác nhau. Những di sản trên đảo bao gồm rất nhiều tính năng kiến trúc độc đáo có từ thời tiền sử, mặc dù những ghi chép sớm nhất trên đảo có từ Trung cổ muộn. Kinh tế của người dân trên đảo chủ yếu là các sản phẩm từ các loài chim trên đảo, nông nghiệp và nuôi cừu đã có truyền thống từ rất lâu (2000 năm). Các bằng chứng khảo cổ tại ngôi làng Bay và làng Gleann Mor (thuộc đảo Hirta) là bằng chứng về thời đại đồ đồng và những chuyến ghé thăm của người Viking trên đảo. Những ngôi nhà, tường được xây bằng đá cleits, trong điều kiện khắc nghiệt trên đảo. Ngoài ra là dấu tích về nhà thờ tồn tại trên đảo từ thế kỷ 19. Nhưng những ảnh hưởng bên ngoài, tôn giáo, bệnh đậu mùa đã khiến người dân sơ tán vào năm 1930.

St Kilda có thể đã có người cư trú trong ít nhất là hai thiên niên kỷ, dân số có thể không bao giờ vượt quá 180 người (và chắc chắn không quá 100 người sau năm 1851). Toàn bộ dân số còn lại đã được sơ tán khỏi đảo Hirta (hòn đảo duy nhất có người ở) vào năm 1930. Hiện nay, người dân thường xuyên tại đây chỉ là những nhân viên quân sự. Một loạt các công nhân bảo tồn, tình nguyện viên và các nhà khoa học dành nhiều thời gian ở đó trong những tháng mùa hè

Đây là nơi trú ngụ của rất nhiều loài chim có nguy cơ tuyệt chủng, đặc biệt là loài Hải âu cổ rụt Đại Tây Dương, Hải âu Fulmar phương Bắc và Ó biển phương Bắc. Ở đây, trên các vách đá có số lượng chim sinh sống rất lớn trong khi khu vực là tương đối nhỏ, kết hợp với môi trường biển tạo ra sự đa dạng sinh học đáng kể. Ngoài ra, tại đây còn có hai phân loài đặc hữu là Hồng tước (troglodytes troglodytes hirtensis) và chuột đồng St Kilda (Apodemus sylvaticus hirtensis). Cùng với đó, hai loài cừu trên đảo Soay và Boreray đã tồn tại từ thời kỳ đồ đá mới và đồ sắt.

St.Kilda có vẻ đẹp tự nhiên, nó hỗ trợ môi trường sống cho các loài chim cư trú, kết hợp với cảnh quan ngoạn mục của núi tạo ra sự đa dạng sinh học. St.Kilda là minh chứng về truyền thống tự cung tự cấp trong điều kiện khắc nghiệt và biệt lập trên đảo. Vì vậy, cảnh quan văn hóa St.Kilda được UNESCO đưa vào danh sách di sản thế giới vào năm 1986.

Hình ảnh

Tham khảo

Đọc thêm
 Atkinson, Robert Island going to the remoter isles, chiefly uninhabited, off the north-west corner of Scotland, William Collins, 1949. (Reprinted Birlinn, 1995 ISBN 1-874744-31-9)
 Charnley, Bob Last Greetings of St. Kilda, Richard Stenlake, 1989 ISBN 1-872074-02-2
 Coates, Richard The Place-Names of St. Kilda, Edwin Mellen Press, 1990 ISBN 0-88946-077-9
 Crichton, Torcuil (ngày 26 tháng 6 năm 2005) "The Last of the St Kildans". Glasgow. Sunday Herald. A report of a surviving St Kildan re-visiting the islands.
 Gilbert, O. The Lichen Hunters. St Kilda: Lichens at the Edge of the World, The Book Guild Ltd., England, 2004 ISBN 1-85776-930-9
 Gillies, Donald John, and Randall, John (Editor) The The Truth about St Kilda. An Islander's Memoir, John Donald, Edinburgh, 2010 ISBN 978-1-906566-07-4
 Harden, Jill and Lelong, Olivia "Winds of Change, the Living Landscapes of Hirta, St Kilda", Edinburgh, Society of Antiquaries of Scotland 2011 ISBN 978-0-903903-29-5
 Harman, Mary An Isle Called Hirte: History and Culture of St. Kilda to 1930, MacLean Press, 1996 ISBN 1-899272-03-8
 Kearton, Richard With Nature and a Camera, Cassell and Company, London, 1898
 Macaulay, Kenneth (1764), The History of St Kilda, T Becket and P A De Hondt, London (Google books)
 Macauley, Margaret (2009) The Prisoner of St Kilda: The true story of the unfortunate Lady Grange, Edinburgh, Luath ISBN 978-1-906817-02-2
 McCutcheon, Campbell St. Kilda: a Journey to the End of the World, Tempus, 2002 ISBN 0-7524-2380-0
 Stell, Geoffrey P., and Mary Harman Buildings of St Kilda, RCAHMS, 1988 ISBN 0-11-493391-X

Fiction
 Altenberg, Karin (2011) Island of Wings, Penguin, ISBN 978-0-14-312066-7

Liên kết ngoài

 1930 – evacuation of St Kilda  (ngày 29 tháng 8 năm 1930) nls.uk reprint of report from The Times. London. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2007.
 abandonedcommunities.co.uk Retrieved ngày 28 tháng 12 năm 2007.
 Revised nomination of St Kilda for inclusion on the World Heritage Site List  (January 2003) (pdf) Retrieved ngày 28 tháng 12 năm 2007. Includes a detailed map.
 "Revised Nomination of St Kilda for inclusion in the World Heritage Site List". (ngày 12 tháng 5 năm 2003) The Scottish Executive. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2007.
 "St Kilda – Death of an Island Republic" Utopia Britannica: British Utopian Experiments 1325 – 1945. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2007.
 "St Kilda" National Trust for Scotland. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2007.
 Protected Planet Factsheet about St Kilda
 The cleitean of the St Kilda Archipelago. An architectural and historical account by Christian Lassure. Truy cập ngày 28 tháng 12 năm 2007.
 St Kilda (Hirta) National Nature Reserve, United Kingdom
 Abandonment of St Kilda recalled BBC News ngày 28 tháng 8 năm 2009
National Library of Scotland: Scottish Screen Archive (archive films about St. Kilda)
 St Kilda: A Wildlife Mystery
 St. Kilda, Its People and Birds (1908) - extract
 St Kilda: Britain's Loneliest Isle (1928)
 Obituary of Norman John Gillies, the last voice of St Kilda, died on September 29th 2013, aged 88. The Economist.

Quần đảo Scotland
Địa điểm khảo cổ ở Ngoại Hebrides
Cựu khu dân cư ở Scotland
Khu dự trữ tự nhiên quốc gia Scotland
Khu vực danh lam thắng cảnh quốc gia Scotland
Sở hữu của National Trust for Scotland
Khu vực bảo tồn đặc biệt ở Scotland
Núi lửa Scotland
Di sản thế giới ở Scotland
Hoạt động núi lửa Paleogen
Núi lửa đã tắt
Khu bảo tồn Ngoại Hebrides
Cựu khu dự trữ sinh quyển
Địa điểm lặn Scotland


title: Diablo II

text:
Diablo II là một trò chơi điện tử nhập vai hành động hack and slash được Blizzard North phát triển và được Blizzard Entertainment phát hành vào năm 2000 cho Microsoft Windows, Mac OS cổ điển và Mac OS X. Trò chơi có chủ đề kinh dị và tưởng tượng đen tối. được David Brevik và Erich Schaefer thiết kế, người cùng với Max Schaefer đóng vai trò dẫn đầu dự án trong trò chơi. Các nhà sản xuất là Matthew Householder và Bill Roper.

Dựa trên sự thành công của trò chơi trước đó Diablo (1996), Diablo II là một trong những game nổi tiếng nhất năm 2000. Các yếu tố chính góp phần vào sự thành công của Diablo II bao gồm việc tiếp tục các chủ đề tưởng tượng phổ biến từ trò chơi trước đó và truy cập vào dịch vụ chơi trực tuyến miễn phí của Battle.net của Blizzard. Một bản mở rộng cho Diablo II, Diablo II: Lord of Destruction, được phát hành vào năm 2001. Phần tiếp theo, Diablo III, được công bố vào năm 2008 và được phát hành vào ngày 15 tháng 5 năm 2012.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Trò chơi điện tử năm 2000
Trò chơi trên macOS
Trò chơi trực tuyến nhiều người cùng chơi
Trò chơi điện tử nhập vai
Trò chơi điện tử phần tiếp theo
Trò chơi điện tử có bản mở rộng
Trò chơi điện tử với đồ họa isometric
Trò chơi trên Windows


title: Súng phóc

text:
Súng phóc là một loại (súng) đồ chơi của trẻ em gồm nòng súng là một đoạn ống thường làm bằng lóng tre hình trụ rỗng và một chiếc/cây que/đũa gỗ/tre dùng để thụt đạn hoạt động giống piston ống tiêm.

Tên gọi
Súng phóc còn có tên gọi khác như súng phốc, súng đốp súng bốp, súng thụt, súng tanh tách, ống thụt, ống phóc, ống thục, ống tooc, ống hóp, ống phắp, ống bụp hay ống cò ke.

Cấu tạo
Cấu tạo súng gồm nòng súng và que thụt đạn. Nòng súng hay thân ống là 1 đoạn ống bằng lóng tre hoặc hóp hoặc mò o/lồ ô với chiều dài từ 25 cm trở lên, đường kính rỗng từ 0.5 đến 1 cm, độ dày nên từ 1 cm trở lên để đảm bảo độ bền không bị nứt, tét ống khi thụt đạn. Ngoài ra còn có thể làm từ vỏ bút bi, sau này còn được làm bằng hợp kim bán trên các website thương mại điện tử bán hàng online.

Que thụt được làm bằng gỗ/tre trụ tròn được vót từ thân tre, gỗ hoặc mò o có dạng giống chiếc đũa, được gọi là chìa hay chòng. Thường thì chìa sẽ dài hơn thân ống ~5–10 cm, khoảng dôi ra này sẽ được gắn chặt vào 1 ống tre khác để làm cán cho dễ cầm, phần còn lại của chìa sẽ ngắn hơn chiều dài của thân ống từ 0.5-1 cm. Đường kính của chìa sao cho có thể đưa ra đưa vào ống tre một cách dễ dàng nhưng không quá bé vì sẽ dễ gãy. Độ dài chìa khi nhét vào thân súng thì phải ngắn hơn thân súng chừng 1-1.5 cm.

Đạn được làm từ quả/trái cây nhỏ cứng như bời lời nhớt, cò ke, cơm nguội (sếu/cơm nguội Trung Quốc), xoan, đay tròn, quả rau ngót hoặc quả còn non như quả bưởi nhỏ mới nhú khỏi hoa, quả dâu da hoặc giấy nhúng nước xé nhỏ vo viên để khô.

Cách chơi
Ống thụt được chơi với giấy ngâm nước cho mềm vo viên, hoặc các loại trái tùy theo địa phương như trái cò ke, trái bồ đề (trái cò ke có dạng hình tròn đường kính ~0.3–1 cm, trái bồ đề lớn hơn nhưng mềm hơn), quả đay, quả xoan,v.v. Người chơi nhét "đạn" đầu tiên vào ống thụt và dùng chìa đẩy (thụt) về phía bên kia của ống. Do chiều dài của chìa ngắn hơn ống thụt 0.5 đến 1 cm nên trái đạn không đẩy lọt ra khỏi ống thụt mà vẫn được giữ lại ở phía đầu ống. Người chơi tiếp tục nhét trái thứ 2 vào ống, và dùng chìa đẩy thật mạnh trái thứ 2 về phía trái cò ke đầu tiên. Khi đó, 1 tiếng nổ "bộp" khá lớn vang lên và trái đạn đầu tiên bị bắn bay ra ngoài. Cứ như thế, người chơi tiếp tục nhét trái thứ 3 và thụt mạnh, trái thứ 2 sẽ phóng ra.

Nguy hiểm
Trẻ con thường được người lớn cảnh báo là trái cò ke có thể phóng vào mắt, gây tổn thương mắt và thậm chí là mù lòa. Theo kinh nghiệm của dân gian thì trái bồ đề gây nguy hiểm cho mắt nhiều hơn trái có ke do trong trái bồ đề có chứa mủ của nó.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Kí ức tuổi thơ với những ống thụt bời lời</ref>

Vũ khí thô sơ


title: Davis Cleveland

text:
Davis Cleveland (sinh ngày 5/2/ 2002) là một diễn viên, người mẫu, rapper, ca sĩ người Mỹ,được biết đến nhiều nhất với vai Flynn Jones trong loạt phim truyền hình Shake It Up của Disney Channel.

Đời tư
Davis Cleveland sinh ngày 5/2/ 2002 tại Houston, Texas. Cleveland hiện sống ở Los Angeles. Davis có sở thích học võ, guitar cũng như trượt ván và chơi game Tháng 3/ 2011, Cleveland nói với Tanya Rivero trong chương trình Good Morning America về trải nghiệm trong lúc đóng phim Shake It Up - "It's the best experience ever. It's like Disney World every morning.". Ngoài ra Davis cũng tham gia các hoạt động từ thiện.

Sự nghiệp diễn xuất

Sự nghiệp ca hát

Giải thưởng

Chú thích

Xem thêm

Sinh năm 2002
Thế kỷ 21
Texas
Điện ảnh Mỹ
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Nam diễn viên thiếu nhi Mỹ


title: Vương Thế Sung

text:
Vương Thế Sung (? - 621), tên tự Hành Mãn (行滿), là một tướng lĩnh của triều Tùy. Ông là một trong số ít các tướng Tùy đã đánh bại được các đội quân khởi nghĩa, trong đó có Lý Mật. Tuy nhiên, sau đó ông đã phế truất hoàng đế Dương Đồng của triều Tùy và trở thành hoàng đế của nước Trịnh. Trước áp lực từ quân Đường, ông đã buộc phải cầu viện Hạ vương Đậu Kiến Đức. Sau khi Đậu Kiến Đức bị quân Đường bắt, ông đầu hàng. Mặc dù được Đường Cao Tổ tha tội, song ông đã bị Độc Cô Tu Đức ám sát để trả thù giết cha.

Sự nghiệp ban đầu
Tổ tiên của Vương Thế Sung vốn mang họ Chi (支), có nguồn gốc từ Tây Vực và không phải là người Hán. Sau khi tổ phụ Chi Đồi Nậu (支頹耨) mất sớm, tổ mẫu của ông tái giá với một người họ Vương. Cha của Vương Thế Sung là Chi Thu (支收), Chi Thu do được kế phụ nuôi dưỡng nên đã cải sang họ Vương. Vương Thu sau đó trở thành một trưởng sử cho thứ sử Biện châu (汴州, nay gần tương ứng với Khai Phong, Hà Nam).

Vương Thế Sung được đánh giá là một người hiếu học vào thời niên thiếu, đặc biệt tập trung vào binh pháp, cũng như pháp luật và kinh sử. Những năm Khai Hoàng triều Tùy, Vương Thế Sung là một tả dực vệ, do có quân công nên được phong chức 'nghi đồng', binh bộ 'viên ngoại lang'. Ông khéo léo trong việc áp dụng luật pháp và ăn nói, ngay cả khi ông nói ra những điều không hợp lý, người ta cũng không thể bác lại lý lẽ của ông.

Năm 610, sau khi Giang Đô cung giám Trương Hành (張衡) không còn nhận được sự tín nhiệm của Tùy Dạng Đế, Vương Thế Sung trở thành người thay thế. Do Dạng Đế thường xuyên đến Giang Đô (江都, nay thuộc Dương Châu, Giang Tô), Vương Thế Sung được cho là đã khéo xu nịnh hoàng đế và trang hoàng cung điện cực kỳ phung phí, khiến hoàng đế tín nhiệm. Thậm chí, người ta còn nói rằng Vương Thế Sung đã biết trước Tùy sớm muộn sẽ lâm vào nhiễu loạn, vì thế ông đã vun đắp quan hệ với các dũng sĩ. Bất cứ khi nào có người trong số đó bị bắt giam, ông cũng đều thường tìm cách để họ được phóng thích, mục đích là để khiến họ biết ơn.

Năm 613, khi tướng Dương Huyền Cảm nổi dậy gần đông đô Lạc Dương, các đội quân khởi nghĩa nông dân ở bờ nam Trường Giang cũng vùng dậy, thủ lĩnh của họ là Lưu Nguyên Tiến (劉元進). Ban đầu, Tùy Dạng Đế phái các tướng Thổ Vạn Tự (吐萬緒) và Ngư Câu La (魚俱羅) dẫn quân đi đánh Lưu Nguyên Tiến, song hai tướng này đã không thể giành được thắng lợi. Tùy Dạng Đế vì thế đã cho xử tử Ngư Câu La, còn Thổ Vạn Tự thì sợ hãi mà chết. Sau đó, Vương Thế Sung được Tùy Dạng Đế cho thống soái tướng sĩ đi đánh Lưu Nguyên Tiến, kết quả đã đánh bại và giết chết được Lưu. Ban đầu, Vương Thế Sung hứa sẽ không sát hại các binh sĩ của Lưu Nguyên Tiến nếu họ chịu đầu hàng, song đến khi họ đầu hàng, ông lại cho giết hết họ. Tuy nhiên, Tùy Dạng Đế cho rằng Vương Thế Sung là một tướng tài nên qua việc này thì càng tín nhiệm hơn.

Năm 614, một thủ lĩnh khởi nghĩa là Mạnh Nhượng (孟讓) đã tiến về phía nam từ quê hương Tề quận (nay gần tương ứng với Tế Nam, Sơn Đông), đến Hu Dị (盱眙, nay thuộc Hoài An, Giang Tô). Vương Thế Sung đã dẫn quân đi đánh Mạnh Nhượng và cho xây năm lũy để cản bước tiến của Mạnh, trong khi giả vờ là một đội quân yếu kém. Mạnh Nhượng cho rằng Vương Thế Sung là một kẻ bất tài nên đã cho trải quân tấn công Vương Thế Sung và cướp bóc khu vực. Vương Thế Sung thừa cơ đã phản công, quân của Mạnh Nhượng bị đánh bại và bản thân vị thủ lĩnh này phải chạy trốn.

Năm 615, trong lúc Tùy Dạng Đế đang ở tại Nhạn Môn (雁門, nay thuộc Hãn Châu, Sơn Tây), Thủy Tất khả hãn A Sử Na Đốt Cát Thế của Đột Quyết đã tiến hành tập kích và bao vây Nhạn Môn. Vương Thế Sung đã đem quân từ Giang Dô tiến đến Nhạn Môn cần vương bất chấp khoảng cách xa xôi, và trong hành trình, ông thường xuyên khóc lóc và tâm trạng rối bời, lo sợ cho sự an nguy của hoàng đế. Sau khi Nhạn Môn được giải vây, Tùy Dạng Đế được nghe kể về điều này nên càng tin tưởng vào lòng trung thành của Vương Thế Sung.

Năm 616, Vương Thế Sung trở thành Giang Đô thông thủ. Sau khi tướng Dương Nghĩa Thần đánh bại và giết chết thủ lĩnh khởi nghĩa Cách Thiên (格遷) ở Hà Bắc, Vương Thế Sung đã đánh tan dư bộ của Cách Thiên, cũng như quân của thủ lĩnh Lô Minh Nguyệt (盧明月) ở Nam Dương. Tùy Dạng Đế cảm kích trước các chiến thắng của Vương Thế Sung, và đã đích thân thưởng rượu cho Vương.

Giao chiến với Lý Mật
Vào mùa thu năm 617, Lạc Dương bị Ngụy công Lý Mật uy hiếp, Ngõa Cương quân của Lý Mật đã chiếm được các kho lương lớn gần Lạc Dương và khiến cho quân Tùy lưu thủ trong thành bị đói. Tùy Dạng Đế lúc đó đang ở Giang Đô và đã phái Vương Thế Sung cùng các tướng Vương Long (王隆), Vi Tễ (韋霽), và Vương Biện (王辯), đem quân từ những nơi khác nhau trong nước đến cứu viện Lạc Dương. Họ nằm dưới quyền thống soái của Tiết Thế Hùng (薛世雄)- người cũng được lệnh đem quân từ Trác quận (涿郡, nay gần tương ứng với Bắc Kinh) đến Lạc Dương. Tuy nhiên, Tiết Thế Hùng đã bị Đậu Kiến Đức ngăn chặn và đánh bại, buộc phải triệt thoái về Trác quận và qua đời tại đó, khiến các tướng khác không có một chỉ huy chính. Khi Vương Thế Sung, Vương Biện và Vi Tễ đến Lạc Dương, họ lâm vào thế bế tắc với quân Lý Mật tại Lạc Hà, Tùy Dạng Đế đã trao quyền thống soái quân Tùy cho Vương Thế Sung. Vài tháng sau đó, Vương Thế Sung giao chiến với Lý Mật, mỗi bên đều giành được một số chiến thắng song tình thế vẫn chưa ngã ngũ, song quân của Vương Thế Sung thua là chính. Trong khi đó, Vương Thế Sung hy vọng Lý Mật và bộ tướng Trạch Nhượng sẽ trở nên bất hòa để ông có thể tận dụng thời cơ, song đến mùa đông năm 617, Lý Mật đã giết Trạch Nhượng mà không để cho Vương Thế Sung có cơ hội nào.

Vào mùa xuân năm 618, sau khi được bổ sung thêm 7 vạn quân, Vương Thế Sung tiến hành tiến công Lý Mật song chiến bại, Lý Mật sau đó cũng tiêu diệt các đội quân Tùy khác. Trước tình hình này, một số tướng Tùy và thủ lĩnh khởi nghĩa đã quy phục Lý Mật, đề nghị Lý Mật xưng đế song Lý từ chối. Vương Thế Sung triệt thoái về Lạc Dương và không đương đầu với Lý Mật một thời gian sau đó.

Cũng trong mùa xuân năm 618, Vũ Văn Hóa Cập đã lãnh đạo một cuộc binh biến tại Giang Đô và sát hại Tùy Dạng Đế. Khi tin tức truyền đến Lạc Dương, các quan lại triều Tùy trong thành đã tôn Dương Đồng làm hoàng đế. Vương Thế Sung là một trong những người đứng đầu của "Môn Hạ tỉnh" (門下省), được ban chức Lại bộ thượng thư và thụ phong tước Trịnh quốc công. Ông cùng sáu hạ thần khác: Đoàn Đạt (段達), Nguyên Văn Đô (元文都), Hoàng Phủ Vô Dật (皇甫無逸), Lô Sở (盧楚), Quách Văn Ý (郭文懿), và Triệu Trường Văn (趙長文), hợp thành một tập thể lãnh đạo gọi là "thất quý".

Vũ Văn hóa Cập dẫn Kiêu Quả quân tiến về phía bắc, hướng đến Lạc Dương, điều này khiến cho cả các quan lại triều Tùy trong thành Lạc Dương và Lý Mật đều lo sợ. Đến mùa hè, sau khi được Nguyên Văn Đô và Lô Sở tán thành, Dương Đồng tiến hành thỏa thuận hòa bình với Lý Mật, theo đó Lý Mật được nhận chức tước của triều Tùy và phải chịu thần phục Dương Đồng trên danh nghĩa. Sau đó, Lý Mật đã đẩy lui được các cuộc tấn công của Vũ Văn hóa Cập, khi các tin tức đó truyền đến Lạc Dương, các quan lại đều phần lớn hài lòng, song riêng Vương Thế Sung thì không. Điều này đã thu hút sự nghi ngờ từ Nguyên Văn Đô và Lô Sở, họ nghĩ Vương Thế Sung định dâng thành hàng phục Vũ Văn hóa Cập. "Thất quý" do đó mà nghi kị lẫn nhau.

Vương Thế Sung bắt đầu kích động binh lính dưới quyền mình bằng cách nói rằng họ sẽ sớm rơi vào bẫy của Lý Mật, và rằng nếu Lý Mật nhận được quyền thống soái họ (do Lý Mật còn được ban tước 'hành quân nguyên soái'), Lý Mật chắc chắn sẽ giết chết hết họ vì tội đã từng chống lại ông ta. Khi Nguyên Văn Đô biết được hành động của Vương Thế Sung, ông ta đã lên kế hoạch phục kích Vương Thế Sung. Tuy nhiên, do được Đoàn Đạt tiết lộ về âm mưu, Vương Thế Sung đã tiến hành chính biến trước, giết chết Lô Sở và bao vây cung điện. Hoàng Phủ Vô Dật chạy đến Trường An (tức đến triều Đường). Do sức ép từ Vương Thế Sung, Dương Đồng đành phải giao nộp Nguyên Văn Đô- người đã nhận xét về Dương Đồng: "Nếu thần chết vào buổi sáng, Bệ hạ sẽ chết vào buổi tối." Dương Đồng khóc lóc song vẫn đưa Nguyên Văn Đô đến chỗ Vương Thế Sung, Vương cho hành quyết Nguyên.

Vương Thế Sung sau đó gặp Dương Đồng và cam kết trung thành, thề rằng tất cả dự định của ông đều là để tự cứu mình và cứu lấy quốc gia. Dương Đồng đưa Vương Thế Sung vào cung để gặp Lưu thái hậu, và Vương Thế Sung cũng đã thề trước bà. Tuy vậy, từ thời điểm này, tất cả quyền lực đều nằm trong tay Vương Thế Sung, còn bản thân Dương Đồng không có quyền hành. Quách Văn Ý và Triệu Trường Văn cũng bị bắt giữ và xử tử. Ban đầu, Vương Thế Sung vẫn tiếp tục tỏ vẻ kính cẩn với thiếu hoàng đế, trong khi xu nịnh Lưu thái hậu bằng việc đề nghị được làm giả tử của bà và tôn phong bà là "Hiếu Cảm hoàng thái hậu" (聖感皇太后).

Nhiếp chính triều Tùy
Khi biết tin về cái chết của Lô Sở và Nguyên Văn Đô, Lý Mật đã phá vỡ quan hệ hòa bình với chính quyền của Dương Đồng- nay nằm dưới quyền kiểm soát của Vương Thế Sung. Tuy nhiên, Lý Mật lại đánh giá thấp về Vương Thế Sung, vì vậy đã không có nhiều đề phòng trước việc sẽ bị Vương Thế Sung tấn công. Khi đó, quân của Lý Mật thiếu y phục, còn quân của Vương Thế Sung thiếu thực phẩm. Do thấy có thể kiếm lợi từ giao dịch, Bỉnh Nguyên Chân (邴元真) đã thuyết phục Lý Mật trao đổi thực phẩm với Vương Thế Sung để đổi lấy y phục. Kết quả là người dân Lạc Dương đã không còn đi hàng phục Lý Mật, sau đó Lý Mật dừng việc trao đổi. Trong khi đó, Ngõa Cương quân kiệt sức và bị thiệt hại nặng nề khi giao chiến với Kiêu Quả quân của Vũ Văn hóa Cập. Trước đó, Lý Mật đã tiếp nhận các thành viên trong gia tộc của Vương Thế Sung đến: huynh Vương Thế Vĩ (王世偉) cùng các nhi tử Vương Huyền Ứng (王玄應), Vương Huyền Thứ (王玄恕), và Vương Huyền Quỳnh (王玄瓊); Lý Mật đã cho giam giữ họ tại thành Yển Sư (偃師, nay thuộc Lạc Dương) với hy vọng sau này sẽ dùng họ để khiến Vương Thế Sung hàng phục.

Vương Thế Sung nhân cơ hội này đã tiến đánh Lý Mật trên quy mô lớn vào mùa thu năm 618. Sau khi Vương Thế Sung thuyết phục binh lính rằng Chu công đã hiển linh báo mộng về chiến thắng, ông ta đã giành chiến thắng trước Lý Mật, sau đó Vương tìm kiếm một người có dung mạo tương tự như Lý Mật để tuyên bố rằng Lý Mật đã bị bắt, mục đích là nhằm nâng cao hơn nữa tinh thần chiến đấu của binh sĩ. Tiếp theo, Vương Thế Sung công chiếm Yển Sư, giải thoát cho các thành viên trong gia tộc và bắt được gia quyến của nhiều tướng Ngõa Cương quân. Vương Thế Sung tiếp tục tấn công Lý Mật, lần này Lý Mật phản ứng chậm chạp và không thể chống lại. Các tướng Bỉnh Nguyên Chân và Đan Hùng Tín của Ngõa Cương quân đã hàng phục Vương Thế Sung. Thoạt đầu, Lý Mật suy tính đến việc trốn chạy để hợp quân với Từ Thế Tích, song ruốt cuộc đã chạy về phía tây để hàng phục Đường Cao Tổ Lý Uyên. Sau khi Lý Mật rời khỏi khu vực, hầu hết lãnh thổ do Ngõa Cương quân kiểm soát đều hàng phục chính quyền của Dương Đồng. Một thủ lĩnh khởi nghĩa lớn là Chu Xán cũng hàng phục triều đình Lạc Dương, còn Hạ vương Đậu Kiến Đức trên danh nghĩa cũng quy phục Dương Đồng.

Vương Thế Sung ban cho mình chức thái úy, thượng thư lệnh, và bắt đầu thu nhận các quan lại có danh tiếng tốt, làm thuộc quan cho mình. Vương Thế Sung khuyến khích mọi người đề xuất các ý kiến, cho đặt ba bảng ở phủ ngoại, cầu ba loại người:

 Cầu người hiểu văn, có thể đảm đương được việc tế thế
 Cầu người dũng mãnh hay tài cán tuyệt chúng để đi đánh trận
 Người cần trị oan ức song không thể kêu oan ở đâu

Mặc dù hoan nghênh các đề xuất hay kiến nghị, song Vương Thế Sung không thực sự hành động theo chúng. Trong khi dùng lời hay ý đẹp để úy lạo các binh sĩ thậm chí ở cấp thấp nhất, song thực tế Vương Thế Sung cũng ít có hành động nhằm tạo phúc lợi cho họ. Vào mùa xuân năm 619, các thuộc cấp của Vương Thế Sung là Độc Cô Vũ Đô (獨孤武都), Độc Cô Cơ (獨孤機), Dương Cung Thận (楊恭慎), Tôn Sư Hiếu (孫師孝), Lưu Hiếu Nguyên (劉孝元), Lý Kiệm (李儉), và Thôi Hiếu Nhân (崔孝仁) đã âm mưu dâng Lạc Dương hàng quân Đường, song đã bị phát hiện, và toàn bộ những người này đều bị xử tử.

Trong khi đó, tại một yến tiệc tại cung điện của Dương Đồng, Vương Thế Sung bị ngộ độc thực phẩm nặng, ông cho rằng mình bị đầu độc nên từ đó đã từ chối gặp mặt Dương Đồng. Dương Đồng lo lắng cho số mệnh của mình, vì thế đã ban của cải trong ngân khố triều đình cho dân nghèo để mong được thần linh phù trợ, tuy nhiên Vương Thế Sung đã cho quân bao vây cung điện để chấm dứt việc này. Cũng trong mùa xuân năm 619, Vương Thế Sung buộc Dương Đồng phải hạ chiếu phong cho ông là Trịnh Vương, thụ cửu tích. Ông cũng lệnh cho các thuộc hạ tiến hành bàn luận công khai về việc làm thế nào để ông lên ngôi được danh chính ngôn thuận. Vào mùa hạ năm 619, Vương Thế Sung phái Đoàn Đạt và Vân Định Hưng (雲定興) vào cung thuyết phục Dương Đồng thiện nhượng, thậm chí còn phái sứ giả đến chỗ Dương Đồng nói rằng:

Thiên hạ không ổn định, muốn tu trấn cần có trưởng quân [vua nhiều tuổi]. Đợi khi Thiên hạ an định, thì sẽ phục vị như đã hứa.

Sau đó, Vương Thế Sung ra thánh chỉ nhân danh Dương Đồng, thiện vị cho mình, kết thúc triều Tùy và lập ra nước Trịnh.

Trị vì
Vương Thế Sung lập con trai trưởng là Vương Huyền Ứng làm thái tử và lập con trai thứ Vương Huyền Thứ làm Hán vương. Vương Thế Sung phong vương cho 19 người họ hàng khác, còn cựu hoàng Dương Đồng thì bị giáng làm Lỗ quốc công. Vương Thế Sung không có nơi làm việc cố định, thay vào đó ông đến một số nơi khác nhau trong thành, và có thói quen đích thân tiếp nhận tấu trình từ người dân để thể hiện rằng mình là người cởi mở đối với các kiến nghị, song do có quá nhiều người dâng tấu nên ông không thể đọc hết chúng. Ông cũng được mô tả là nói nhiều trong lúc tiếp triều, khiến các buổi tiếp triều thường kéo dài quá lâu. Trong khi đó, do hậu quả từ hành động soán vị của ông, một số quận trước đây quy phục Dương Đồng thì nay chuyển sang quy phục triều Đường hay nước Hạ của Đậu Kiến Đức, Đậu Kiến Đức cũng chính thức ngừng quy phục. Sau khi Vương Thế Sung tấn công Lê Dương (黎陽, nay thuộc Hạc Bích, Hà Nam)- là vùng mà Hạ đã đoạt được của Đường- vào mùa đông năm 619, Đậu Kiến Đức đã trả đũa bằng cách tiến đánh Ân châu (殷州, nay gần tương ứng với Tân Hương, Hà Nam), hai nước trở thành kẻ thù.

Một tháng sau, Bùi Nhân Cơ và nhi tử Bùi Hành Nghiễm (裴行儼), cũng như các hạ thần Vũ Văn Nho Đồng (宇文儒童), Vũ Văn Ôn (宇文溫), và Thôi Đức Bản (崔德本) đã lập mưu giết chết Vương Thế Sung và phục vị cho Dương Đồng. Tuy nhiên, tin tức bị lộ và những người chủ mưu cùng gia quyến của họ đều bị giết hại. Tề vương Vương Thế Uyển (王世惲) sau đó đã thuyết phục Vương Thế Sung rằng để ngăn ngừa một âm mưu như vậy lại tái diễn, cần phải giết chết Dương Đồng. Vương Thế Sung chấp thuận và phái Đường vương Vương Nhân Tắc (王仁則) cùng gia nô Lương Bách Niên (梁百年) đi giết Dương Đồng.

Trong khi đó, giữa Trịnh và Đường đã xảy ra các trận đánh liên tiếp gần Lạc Dương, cũng như ở phía tây và phía nam, hai bên đều có được các trận thắng. Vào mùa thu năm 620, Đường Cao Tổ ủy thác cho hoàng nhi là Tần vương Lý Thế Dân đem quân tiến công Lạc Dương, Vương Thế Sung tiến hành chuẩn bị phòng thủ và phản công. Vương Thế Sung cầu hòa với Lý Thế Dân, song bị Lý Thế Dân từ chối, các thành của Trịnh dần bị công chiếm hoặc đầu hàng Lý Thế Dân. Vào mùa đông năm 620, Trịnh ở trong tình thế tuyệt vọng, vì thế Vương Thế Sung đã phái sứ giả đến chỗ Đậu Kiến Đức để xin quân Hạ cứu viện. Đậu Kiến Đức nghĩ rằng nếu như Đường diệt được Trịnh thì nước Hạ của ông ta sẽ bị dồn vào đường cùng, vì thế đã chấp thuận, thuyết phục Lý Thế Dân triệt thoái theo đường ngoại giao, song Lý Thế Dân cũng từ chối.

Trong khi đó, vào mùa xuân năm 621, Lý Thế Dân đã tiến hành bao vây Lạc Dương. Quân của Vương Thế Sung có các máy lăng đá và nỏ có mức sát thương cao, khiến quân Đường chịu nhiều thương vong, nhiều tường Đường do vậy đã muốn triệt thoái. Tuy nhiên, Lý Thế Dân tin tưởng rằng Lạc Dương sẽ sớm thất thủ nên đã từ chối. Đến khi hay tin Đậu Kiến Đức tiến đến gần, Lý Thế Dân đã quyết định tiến về phía đông bố trí phòng thủ tại Hổ Lao quan nhằm chặn bước tiến của quân Hạ, chỉ để lại một đội quân nhỏ dưới quyền thống soái của Tề vương Lý Nguyên Cát tại Lạc Dương. Vương Thế Sung thấy quân của Lý Thế Dân đã di chuyển song vì không nắm rõ tình thế nên đã không tấn công hậu quân của Lý Thế Dân.

Trong khi đó, chống lại lời khuyên bảo của quân sư Lăng Kính (凌敬) và Tào hoàng hậu, Đậu Kiến Đức đã tiến đến Hổ Lai quan vào mùa hè năm 621. Thoạt đầu, Lý Thế Dân từ chối giao chiến với Đậu Kiến Đức, song sau đó phản công, đánh bại và bắt được Đậu Kiến Đức. Lý Thế Dân cũng cho đưa Đậu Kiến Đức và các sứ thần của Vương Thế Sung là Đại vương Vương Uyển (王琬) và Trưởng Tôn An Thế (長孫安世) đến Lạc Dương để phô trương trước Vương Thế Sung. Sau khi nói chuyện với Đậu Kiến Đức, Vương Thế Sung ứa nước mắt. Vương Thế Sung tính đến chuyện chạy khỏi vòng vây và chạy đến Tương Dương (襄陽, nay thuộc Tương Dương, Hà Bắc)- một thành do Ngụy vương Vương Hoằng Liệt (王弘烈) của ông trấn thủ. Các tướng lĩnh chỉ ra rằng Vương Thế Sung dựa vào trợ giúp của Đậu Kiến Đức, và nay Đậu Kiến Đức đã bị bắt giữ, cho nên không thể làm được gì nữa. Do đó, Vương Thế Sung ra khỏi thành và đầu hàng Lý Thế Dân. Lý Thế Dân cho xử tử một số hạ thần cao cấp của Vương Thế Sung, song lại tha cho Vương Thế Sung cùng gia quyến của ông và các hạ thần khác.

Qua đời
Lý Thế Dân cho giải Vương Thế Sung và Đậu Kiến Đức về kinh thành Trường An của Đường để trình cho Đường Cao Tổ. Khi bị Đường Cao Tổ quở trách, Vương Thế Sung nói: "Xét ra thần có tội đáng bị giết không thể dung tha, song Tần vương đã hứa rằng thần không phải chết". Vào mùa thu năm 621, Đường Cao Tổ tha cho Vương Thế Sung song giáng ông làm thứ dân, cho lưu đày ông cùng gia tộc đến đất Thục, trong khi xử tử Đậu Kiến Đức.

Trong khi Vương Thế Sung cùng các thành viên trong gia đình ông đang trên đường đi lưu đày, họ bị bắt giữ tại doanh trại ở châu có kinh thành là Ung châu (雍州). Vũ Lâm tướng quân Độc Cô Tu Đức (獨孤修德) nhân cơ hội này đã tiến vào doanh trại, tuyên bố rằng Đường Cao Tổ muốn gặp Vương Thế Sung. Vương Thế Sung và Vương Thế Uẩn bước ra để chào đón Độc Cô Tu Đức, song Độc Cô Tu Đức đã sát hại họ để trả thù giết chết cha Độc Cô Cơ. Đường Cao Tổ chỉ miễn chức quan thứ sử Định châu (定州, nay gần tương ứng với Bảo Định, Hà Bắc) của Độc Cô Tu Đức. Các thành viên khác trong gia tộc họ Vương bị đưa đi lưu đày, song sau đó họ đều bị xử tử do họ định nổi dậy trên đường đi.

Đánh giá
Trong số các quân chủ tự xưng vào giai đoạn triều Tùy tan rã, Vương Thế Sung là một trong những người bị các sử gia truyền thống thóa mạ gay gắt nhất. Sử gia thời Hậu Tấn là Lưu Hu- chủ biên của Cựu Đường thư, nhận xét:

Thế Sung là một gian nhân, gặp được hôn chủ, ông ta nịnh bợ và làm những trò quỷ để có được vinh danh, đối với cấp dưới ông dùng các lý lẽ phi lý để chế ngự luận điểm của quần thần. Cuối cùng ông soán ngôi bất hợp pháp, trở nên phóng túng ngông cuồng, sát nhân tàn nhẫn. Ông làm ra vẻ thấu cảm để kiểm soát quần thần, những kẻ được ông ủy nhiệm đa phần là làm phản hoặc trốn chạy. Cuối cùng, ông ta hàng Tần vương, may mắn mà không bị giết.

Tham khảo

 Tùy thư, quyển 85
 Cựu Đường thư, quyển 54
 Tân Đường thư, quyển 85
 Tư trị thông giám

Nhân vật quân sự nhà Tùy
Người nhà Đường
Vua Trung Quốc
Mất năm 621
Năm sinh không rõ


title: Biển Salton

text:
Biển Salton là dạng biển nông, hồ nước mặn nằm trên đứt gãy San Andreas.

Tham khảo

 Metzler, Chris and Springer, Jeff – "Plagues & Pleasures on the Salton Sea", Tilapia Film, (2006) – history of the Salton Sea, and interviews with residents and naturalists.
 Stevens, Joseph E. Hoover Dam. University of Oklahoma Press, 1988. details on the Salton Sea disaster
 Stringfellow, Kim Greetings from the Salton Sea: Folly and Intervention in the Southern California Landscape, 1905-2005. Columbia College Chicago Press, 2005. ISBN 978-1-935195-32-0

Nghiên cứu thêm
 Setmire, James G., et al. (1993). Detailed study of water quality, bottom sediment, and biota associated with irrigation drainage in the Salton Sea area, California, 1988–90 [Water-Resources Investigations Report 93-4014]. Sacramento, Calif.: U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey.
 Setmire, James G., Wolfe, John C., and Stroud, Richard K. (1990). Reconnaissance investigation of water quality, bottom sediment, and biota associated with irrigation drainage in the Salton Sea area, California, 1986–87 [Water-Resources Investigations Report 89-4102]. Sacramento, Calif.: U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey.

Liên kết ngoài

 "Plagues & Pleasures on the Salton Sea" a documentary on the Salton Sea
 Salton Sea Authority
 Salton Basin overview
 Salton Sea data and other resources
 From the Colorado River to the Salton Sea: The story of Imperial Valley's Water (slideshow)
 US Bureau of Reclamation's Salton Sea Restoration Project Office
 The Salton Sea – A Photo Essay by Scott London
 National Geographic photos of the Salton Sea
 Calexico New River Committee, New River Tributary
 The Salton Sea: an account of Harriman's fight with the Colorado River
 The Accidental Sea

Hồ nước mặn

Môi trường California
Hồ California
Hồ nội lưu California


title: Tiết Nhân Cảo

text:
Tiết Nhân Cảo (薛仁杲, ? - 618), cũng viết là Tiết Nhân Quả (薛仁果), là một hoàng đế của nước Tần thời Tùy mạt Đường sơ. Tiết Nhân Cảo được đánh giá là một tướng lĩnh dũng mãnh song lại quá tàn bạo, ông chỉ giữ được ngôi vị hoàng đế trong ba tháng trước khi buộc phải hàng phục tướng Đường là Lý Thế Dân rồi bị xử tử.

Phụng sự phụ thân
Năm 617, Kim Thành (huyện) lệnh Hác Viện (郝瑗) thụ mệnh mộ binh trấn áp các cuộc nổi dậy, vì thế đã chiêu mộ vài nghìn lính và giao cho hiệu úy Tiết Cử (cha của Tiết Nhân Cảo) chỉ huy. Vào mùa hè năm 617, sau khi Hác Viện phát khôi giáp và vũ khí cho binh sĩ và thiết tiệc binh sĩ trước khi xuất quân, Tiết Cử cùng trưởng tử Tiết Nhân Cảo và 13 dũng sĩ khác đã bắt Hác Viện và tuyên bố nổi dậy chống lại triều Tùy. Tiết Cử xưng là "Tây Tần Bá Vương", phong Tiết Nhân Cảo làm Tề công, sau đó thăng làm Tề vương.

Được đại tướng Tông La Hầu (宗羅睺) trợ giúp, Tiết Nhân Cảo đã suất quân tiến đánh các quận lân cận, sáp nhập chúng vào nước Tần của cha. Vào mùa thu năm 617, Tiết Cử xưng là Tần Đế, lập Tiết Nhân Cảo làm thái tử. Sau đó, Tiết Nhân Cảo suất quân công chiếm Thiên Thủy, nước Tần rời đô đến đó.

Tiết Nhân Cảo dũng mãnh, có tài cưỡi ngựa bắn cung, được binh lính kính trọng, ông có đến một vạn lính nằm dưới quyền chỉ huy của mình. Tuy nhiên, ông cũng được mô tả là tham lam và tàn bạo. Giả dụ, khi ông bắt giữ Dữu Lập (庾立)- nhi tử của quan Tùy Dữ Tín (庾信), do tức giận vì Dữu Lập dám chống lại, Tiết Nhân Cảo đã treo Dữu Lập lên ngọn lửa và nướng, trong lúc nướng thì chặt dần chân tay và cắt thịt để cho binh lính ăn. Khi ông chiếm được Thiên Thủy, ông tập hợp tất cả phú ông và treo ngược họ lên, đổ giấm vào mũi họ để buộc họ phải giao nộp tài sản đã tích lũy được. Tiết Cử cảnh báo Tiết Nhân Cảo: "Con trí lược tung hoành, làm giúp gia sự cho ta, song lại nghiêm ngặt và tàn ác, vô ơn với người, rốt cuộc sẽ làm nghiêng đổ tông xã của ta."

Khoảng tết năm 618, Tiết Cử phái Tiết Nhân Cảo xuất quân tiến công quận Phù Phong (扶風, nay thuộc Bảo Kê, Thiểm Tây), song quân Tần đã bị quân nổi dậy của Lý Hoằng Chi (李弘芝) và Đường Bật (唐弼) ngăn cản. Tiết Cử phái sứ giả đến thuyết phục Đường Bật quy hàng, Đường Bật đã giết chết Lý Hoằng Chi và sau đó hàng phục Tần. Tuy nhiên, sau đó Tiết Nhân Cảo đã tấn công Đường Bật và đoạt lấy binh sĩ của Đường Bật. Quân Tần tiếp tục tiến về Phù Phong, dự tính sẽ tiếp tục công chiếm kinh thành Trường An của Tùy (đang do tướng Lý Uyên kiểm soát). Lý Uyên phái nhi tử là Lý Thế Dân suất quân tiến công Tiết Nhân Cảo, Tiết Nhân Cảo đại bại.

Vào mùa thu năm 618, Tiết Cử giành được một trận đại thắng trước Lý Thế Dân, buộc Lý Thế Dân phải triệt thoái về kinh thành Trường An của triều Đường. Tiết Cử dự định tiếp tục tiến quân công chiếm Trường An song ngay sau đó đã qua đời, Tiết Nhân Cảo đăng cơ kế vị.

Trị vì
Do Tiết Cử qua đời, Tiết Nhân Cảo dừng tiến quân trong một thời gian ngắn. Một tháng sau đó, ông đã đánh bật được một cuộc tấn công của tướng Đường là Đậu Quỹ (竇軌). Khi tướng Đường là Lý Thúc Lương (李叔良, nhi tử của lục thúc của Đường Cao Tổ) đem quân đến, Tiết Nhân Cảo đã cho một số tướng sĩ giả vờ đầu hàng, sau đó phục kích Lý Thúc Lương, đánh tan quân Đường. Sau đó, Tiết Nhân Cảo cũng chiếm ưu thế và bắt được tướng Thường Đạt (常達) của Đường.

Tuy nhiên, khi còn là thái tử, ông có mối quan hệ không tốt đẹp với nhiều bộ tướng của cha, và sau khi đăng cơ trở thành hoàng đế, các tướng lĩnh này trở nên lo sợ và không hết lòng ủng hộ ông. Ngoài ra, mưu chủ Hác Viện do quá thương tiếc Tiết Cử nên bản thân cũng lâm bệnh mà qua đời. Ba tháng sau khi Tiết Nhân Cảo đăng cơ, Lý Thế Dân suất quân tiến đến, và sau một trận chiến khốc liệt giữa Lý Thế Dân và Tông La Hầu, Lý Thế Dân đã chiến thắng và tiến đánh Tiết Nhân Cảo. Tiết Nhân Cảo buộc phải lui vào trong thành Cao Chỉ (高墌, nay thuộc Hàm Dương, Thiểm Tây), binh sĩ Tần thấy tình thế vậy liền bắt đầu lũ lượt đầu hàng Lý Thế Dân. Bản thân Tiết Nhân Cảo cuối cùng cũng phải đầu hàng. Cuộc chiến giữa phụ tử Tiết Cử-Tiết Nhân Cảo với triều Đường được gọi là chiến tranh Thiên Thủy Nguyên (淺水原之戰).

Lý Thế Dân tha cho các em trai của Tiết Nhân Cảo và Tông La Hầu, cho họ giữ các chức vụ chỉ huy trong quân đội Đường. Tuy nhiên, khi Lý Thế Dân giải Tiết Nhân Cảo đến Trường An, Đường Cao Tổ đã cho xử tử Tiết Nhân Cảo cũng các bộ tướng Ngỗ Sĩ Chính (仵士政, vì tội đã phục kích Thường Đạt) và Trương Quý (張貴, vì tội vô đạo).

Tham khảo

Năm sinh thiếu
Mất năm 618
Khởi nghĩa cuối đời Tùy
Vua Trung Quốc
Năm sinh không rõ


title: Ngư dân

text:
Ngư dân hay ngư phủ,  dân chài, dân chài lưới, dân đánh cá, dân đi biển là người dùng lưới, cần câu cá, bẫy hoặc các dụng cụ khác để bắt và thu gom cá hoặc các loại sinh vật thủy sinh từ sông, hồ hoặc đại dương để làm thức ăn cho con người hoặc cho những mục đích khác. Khái niệm này bao gồm cả những người làm việc tại các trại nuôi cá. Con người đã đi đánh cá để làm nguồn thức ăn từ thời đại đồ đá giữa.

Lịch sử

Vào thời Ai Cập cổ đại, ngư dân cung cấp phần lớn lượng thực phẩm cho người Ai Cập. Đánh cá vừa là một phương thức mưu sinh vừa là một ngành kinh doanh. Ngay cả tôn giáo Ai Cập cổ đại cũng chịu ảnh hưởng bởi nghề đánh cá và ngư dân. Người thời đó thờ cúng cá đối như một biểu tượng của lũ lụt. Thần Bastet của Ai Cập thường được thể hiện với hình dáng của một con cá da trơn. Trong tôn giáo Ai Cập cổ đại, cách mà vị thần Amun tạo nên thế giới cũng tương tự như cách cá rô phi ấp trứng bằng miệng.

Đánh cá thương mại

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, trên thế giới có 38 triệu ngư dân sinh sống dựa vào nghề đánh bắt cá thương mại cũng như tự nuôi cá trong năm 2002, gấp hơn ba lần so với con số của năm 1970. Trong số này, có 74% là đánh bắt cá tự nhiên và 26% là tự nuôi cá. Tổng sản lượng ngư nghiệp đạt 133 triệu tấn, tương đương với năng suất 3,5 tấn/người. Đa phần tăng trưởng trong ngành ngư nghiệp đến từ châu Á, nơi chiếm 4/5 số dân chài và người nuôi cá toàn thế giới.

Phần lớn ngư dân là nam giới, tham gia vào các hoạt động đánh bắt xa bờ và đánh bắt ở nơi biển sâu. Phụ nữ làm nghề này thường tập trung ở ven bờ với những ghe thuyền nhỏ hoặc đơn giản là thu lượm động vật có vỏ và rong biển. Ở những cộng đồng theo nghề đánh cá thủ công, phụ nữ đảm trách nhiệm vụ đan sửa lưới đánh cá, sơ chế sau thu hoạch và buôn bán sản phẩm.

Đánh cá giải trí
Đánh cá giải trí là đánh bắt cá nhằm mục đích tìm kiếm sự vui thú. Đây là hoạt động trái ngược với đánh bắt cá thương mại (mục đích kinh tế) hay đánh cá theo phương pháp thô sơ (kế sinh nhai).

Hình thức đánh cá giải trí phổ biến nhất là câu cá giải trí với cần câu, dây câu, móc câu và mồi câu. Mồi câu có thể là tự nhiên hoặc nhân tạo. Có những nơi người ta còn tổ chức đi bắt cá ngừ đại dương, cá mập hoặc cá maclin.

Văn hóa
Ca khúc Việt Nam "Bài ca tôm cá" do DTAP sáng tác và do Yong Anh và Nguyễn Minh Chiến trình bày (2019)
Ca khúc đồng dao Việt Nam "Đi câu cá"
Truyện cổ Nga "Ông lão đánh cá và con cá vàng"
Phim Việt Nam "Thế giới cổ tích: Ông lão đánh cá và con cá vàng" (2015)
Kịch Việt Nam truyền hình "Cô gái lắm lời" (2005)

Hình ảnh

Xem thêm
 Ngư nghiệp

 Ngư cụ truyền thống Việt Nam
 Hải sản - Thủy sản
 Câu cá

Tham khảo

Ngư nghiệp


title: Phạm Đình Hổ (phường)

text:
Phạm Đình Hổ là một phường thuộc quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Địa lý
Phường Phạm Đình Hổ nằm ở phía bắc quận Hai Bà Trưng, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp phường Bạch Đằng
Phía tây giáp phường Nguyễn Du
Phía nam giáp các phường Đống Mác, Đồng Nhân và Phố Huế
Phía bắc giáp quận Hoàn Kiếm.

Phường Phạm Đình Hổ có diện tích 0,48 km², dân số năm 2022 là 12.962 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Lịch sử
Địa bàn phường Phạm Đình Hổ hiện nay trước đây vốn là phường Phạm Đình Hổ và phần lớn phường Ngô Thì Nhậm thuộc quận Hai Bà Trưng.

Đến năm 2019, phường Phạm Đình Hổ có diện tích 0,30 km², dân số là 7.355 người, mật độ dân số đạt 24.517 người/km². Phường Ngô Thì Nhậm có diện tích 0,19 km², dân số là 6.168 người, mật độ dân số đạt 32.463 người/km².

Ngày 11 tháng 2 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 895/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc thành phố Hà Nội (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2020). Theo đó, sáp nhập 0,18 km² diện tích tự nhiên và 5.526 người của phường Ngô Thì Nhậm sau (trừ mặt phố Huế từ số nhà 52 đến số nhà 214 sáp nhập vào phường Nguyễn Du) vào phường Phạm Đình Hổ.

Chú thích

Xem thêm

Đơn vị hành chính Việt Nam đặt tên theo tên người


title: Hàng Buồm (phường)

text:
Hàng Buồm là một phường thuộc quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Phường Hàng Buồm có diện tích 0,12 km², dân số năm 2022 là 7.620 người, mật độ dân số đạt  người/km².

Chú thích

Tham khảo


title: Hàng Trống (phường)

text:
Hàng Trống là một phường thuộc quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Phường Hàng Trống có diện tích 0,34 km², dân số năm 1999 là 8.344 người, mật độ dân số đạt 24.541 người/km².

Chú thích

Tham khảo


title: Dornier Do 18

text:
Dornier Do 18 là một phát triển từ mẫu tàu bay Do 16. Nó được trang bị cho Luftwaffe (không quân Đức), nhưng hãng hàng không Lufthansa cũng mua 5 chiếc và dùng để thử nghiệm tuyến đường bay liên lục địa giữa Azores và Bắc Mỹ vào năm 1936. Ngoài ra nó còn được dùng làm máy bay chở bưu phẩm vượt Bắc Đại Tây Dương giai đoạn 1937-39.

Vào các ngày 27–29 thang 3, 1938, một chiếc "Do 18 W" đã thiết lập một kỷ lục thủy phi cơ bay thẳng không nghỉ trên tuyến đường dài 8.391 km (5.214 mi) từ Start Point, Devon tới Caravelas ở Brazil.

Biến thể

Dân sự
Do 18E
Do 18F
Do 18L

Quân sự
Do 18D
Do 18G
Do 18H
Do 18N

Quốc gia sử dụng

Lufthansa
Luftwaffe

Tính năng kỹ chiến thuật (Do 18D-1)

Xem thêm

Tham khảo

 "Dichtung und Wahrheit - diesmal die Do 18" in Jet & Prop Hefte 4, 5 und 6/94 sowie 1/95.
 "The Do 18...Dornier's Whale Calf". Air International, April 1980, Vol.18 No 4. Bromley, UK:Fine Scroll. pp. 181–188.
 Smith, J.R. and Kay, Antony L. German Aircraft of the Second World War. London:Putnam, 1972. ISBN 85177 836 4.
 Thetford, Owen. British Naval Aircraft since 1912. London:Putnam, Fourth edition, 1978. ISBN 0-370-30021-1.

Liên kết ngoài

Do 018
Máy bay chở khách Đức 1930–1939
Máy bay tuần tra Đức 1930–1939
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay quân sự
Máy bay tuần tra
Máy bay cánh trên
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Dornier Do 26

text:
Dornier Do 26 là một loại tàu bay làm hoàn toàn bằng kim loại, được hãng Dornier Flugzeugwerke chế tạo trước và trong Chiến tranh thế giới II. Nó có kíp lái 4 người và có tải trọng 500 kg (1.100 lb) hoặc chở 4 hành khách trên tuyến Lisbon tới New York.

Biến thể
Do 26A
Do 26B
Do 26C

Quốc gia sử dụng

Deutsche Lufthansa
Luftwaffe

Tính năng kỹ chiến thuật – Bản dân sự Do 26A

Tính năng kỹ chiến thuật - Do 26V6

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

Liên kết ngoài
 Dornier Do 26 - Virtual Aircraft Museum

Do 026
Máy bay thư tín Đức 1930–1939
Máy bay quân sự Đức thập niên 1930
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay tuần tra
Máy bay vận tải
Máy bay nhiều động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên


title: Douglas Dolphin

text:
Douglas Dolphin là một loại tàu bay đổ bộ lưỡng dụng. Chỉ có 58 chiếc được chế tạo, thực hiện nhiều nhiệm vụ như: vận tải quân sự, chở khách, tìm kiếm và cứu nạn.

Biến thể
Dữ liệu từ:McDonnell Douglas Aircraft since 1920 Vol.1
Douglas Sinbad
Dolphin Model 1
Dolphin Model 1 Special
Dolphin Model 3
Dolphin 113
Dolphin 114
Dolphin 116
Dolphin 117
Dolphin 119
Dolphin 129
Dolphin 136
FP-1
FP-2
FP-2A
FP-2B
RD-1
RD-2
RD-3
RD-4
OA-3
C-21 định danh lại.
OA-4
C-26 định danh lại.
OA-4A
Y1C-26A định danh lại.
OA-4B
C-26B định danh lại.
OA-4C
4 chiếc OA-4A và 1 chiếc OA-4B được hiện đại hóa năm 1936.
Y1C-21
Y1C-26
Y1C-26A
C-21
Y1C-21 định danh lại.
C-26
Y1C-26 định danh lại.
C-26A
Y1C-26A định danh lại.
C-26B
C-29

Quốc gia sử dụng

Argentina

Không quân Hoàng gia Australia

Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ
Không quân Lục quân Hoa Kỳ
Bảo vệ Bờ biển Hoa Kỳ
Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ
Hải quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (RD-3 Dolphin)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Bowers, Peter M. "Douglas Dolphin." Airpower, Volume 12, Number 6, November 1982.
 Francillon, René J. McDonnell Douglas Aircraft since 1920, Volume 1. London: Putnam & Company Ltd., Second revised edition, 1988, 1979. ISBN 0-85177-827-5.

Dolphin
Máy bay thông dụng dân sự Hoa Kỳ 1930–1939
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay thủy bộ
Máy bay dân sự
Máy bay vận tải
Máy bay thông dụng
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh trên


title: Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa

text:
Cảnh lực Quốc gia Việt Nam Cộng hòa (Tiếng Anh: The Republic of Vietnam National Police / RVNP, tiếng Pháp: Police Nationale de la République du Vietnam / PNRVN) hay Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa (gọi tắt: Cảnh sát Quốc gia / CSQG) là Lực lượng Bảo an Bán Quân sự của Việt Nam Cộng hòa, tồn tại từ 1955 đến năm 1975. Đây là một trong những Lực lượng góp vai trò quan trọng trong công tác phối hợp với Quân lực Việt Nam Cộng hòa để đương đầu với cuộc Chiến tranh Việt Nam.

Bài ca chính thức: Cảnh sát Quốc gia hành khúc.
Biệt danh: Chuột Bạch.

Lịch sử
Kế thừa Hệ thống Cảnh sát Thuộc địa
Trong suốt thời gian chiếm đóng Đông Dương, Sở Liêm phóng Đông Dương sử dụng khá nhiều người Việt phục vụ trong Hệ thống An ninh và Cảnh sát Thuộc địa để chống lại phong trào đấu tranh đòi lại quyền độc lập dân tộc của người bản xứ, nhằm duy trì quyền thống trị lâu dài của thực dân tại Đông Dương. Mặc dù phục vụ tích cực cho người Pháp và phải chịu sự xa lánh từ những người đồng bào, những người Việt tham gia vào Hệ thống An ninh và Cảnh sát Thuộc địa rất ít có cơ hội thăng tiến. Họ chỉ là những nhân viên thừa hành cấp thấp bởi vì quyền điều hành chỉ huy chỉ dành cho người Pháp.

Sau khi Chiến tranh Đông Dương bùng nổ, để giảm bớt hình ảnh của thực dân xâm lược trước đây, người Pháp đã cho phép các nhân sĩ trí thức người Việt tán thành quyền cai trị của Pháp đối với Đông Dương được phép thành lập cho phép họ xây dựng các cơ quan hành chính địa phương như Hội đồng Tư vấn Nam Kỳ, Ủy ban Lâm thời Trung Kỳ và Ủy ban Lâm thời Hành chính và Xã hội Bắc Kỳ, đặt dưới quyền kiểm soát hoàn toàn của Phủ Cao ủy Pháp. Các Cơ quan Hành chính Địa phương này được thành lập các cơ quan an ninh riêng, tuy nhiên Sở Liêm phóng liên bang và các Sở Liêm phóng Địa phương do người Pháp điều hành, luôn có thẩm quyền và quyền hạn trên cả các Cơ quan An ninh Địa phương.

Trước nhu cầu chiến tranh lan rộng, nhằm cô lập Việt Minh trong cuộc chiến giành độc lập dân tộc, người Pháp đã thỏa hiệp với các Lực lượng Chính trị Vũ trang chống Cộng, miễn là đặt dưới quyền kiểm soát toàn phần hoặc bán phần của Chính quyền Liên bang. Tại các vùng không kiểm soát được, họ giao lại nhiệm vụ Cảnh sát cho các Lực lượng Vũ trang cát cứ chống Cộng. Tại các vùng kiểm soát, các Sở Công an được thành lập ở Hà Nội, Huế và Sài Gòn, ở mỗi Thị xã thành lập một Ty Cảnh sát. Tại Sài Gòn, người Pháp còn đi xa hơn khi giao nhiệm vụ cảnh sát lại cho Lực lượng Công an Xung phong của Quân đội Bình Xuyên để rảnh tay chống lại các Đơn vị Vũ trang của Việt Minh.

Các nhân viên an ninh cảnh sát hầu hết là cựu công chức người Việt thuộc các ngành an ninh hoặc các ngạch hành chính hay chuyên môn trong Chính quyền Thuộc địa Pháp trước năm 1945. Một số được tuyển dụng tạm thời. Về danh nghĩa, lương bổng của các nhân viên an ninh và cảnh sát do Chính quyền Địa phương trả, dù trên thực tế là trích từ ngân sách của Phủ Cao ủy.

Hình thành cơ cấu tổ chức Trung ương
Năm 1948, người Pháp thỏa hiệp, chấp thuận cho Cựu hoàng Bảo Đại đứng ra thành lập một Chính phủ Lâm thời Quốc gia Việt Nam với tướng Nguyễn Văn Xuân làm Thủ tướng. Sắc lệnh 48/SG ngày 18 tháng 2 năm 1948 cũng ấn định tổ chức các cơ quan trực thuộc Thứ trưởng Nội vụ, trong đó có một cơ quan an ninh và cảnh sát toàn quốc với tên gọi "Ty Giám đốc Cảnh sát và Mật thám Quốc gia".

Thực hiện Thỏa ước Việt-Pháp ngày 8 tháng 3 năm 1949, một số bộ phận an ninh do người Pháp điều hành bắt đầu chuyển giao cho Chính phủ Quốc gia Việt Nam. Tuy nhiên, nhưng công tác tình báo vẫn do Sở Liêm phóng Liên bang đảm trách.

Đào tạo Cảnh sát Quốc gia
Việt Nam Cộng hòa có một cơ sở đào tạo nhân sự cho ngành cảnh sát là Học viện Cảnh sát Quốc gia.

Phát triển theo nhu cầu chiến tranh
Trận Mậu Thân (1968) tại Sài Gòn.
Trận Sài Gòn (1975)

Lãnh đạo qua các thời kỳ
{|class= "wikitable"
|-
!width= "1%" |Stt
!width= "24%" |Họ và tên
!width= "15%" |Cấp bậc
!width= "15%" |Chức danh
!width= "12%" |Tại nhiệm
!Chú thích
|-
|<center> 1
|<center> Mai Hữu XuânLiêm phóng Pháp
|<center> Tổng Kiểm tra
|<center> Tổng Giám đốc
|<center> 1951-1954
|<center> Thời kỳ Quốc gia Việt Nam
|-
|<center> 2
|<center> Lại Văn SangPhòng Nhì Pháp
|<center> Đại tá
|<center> nt
|<center> 1954-1955
|<center> nt
|-
|<center> 3
|<center> Nguyễn Ngọc LễTrường Hạ sĩ quan Pháp
|<center> Thiếu tướng
|<center> nt
|<center> 1955-1956
|<center> Thời kỳ Việt Nam Cộng hòaĐệ nhất Cộng hòa (1955-1963)
|-
|<center> 4
|<center> Phạm Xuân ChiểuVõ bị Lục quânChapa Yên Bái
|<center> Đại tá
|<center> nt
|<center> 1956-1958
|<center> nt
|-
|<center> 5
|<center> Nguyễn Văn LàVõ bị Tông Sơn Tây
|<center> Thiếu tướng
|<center> nt
|<center> 1958-1961
|<center> nt
|-
|<center> 6
|<center> Nguyễn Văn YVõ bị Đà Lạt K3
|<center> Đại tá
|<center> nt
|<center> 1961-1963
|<center> nt
|-
|<center> 7
|<center> Trần Thanh Bền
|<center> nt
|<center> nt
|<center> 1963-1964
|<center> Thời kỳ Việt Nam Cộng hòaĐệ nhị Cộng hòa (1963-1975)
|-
|<center> 8
|<center> Phạm Văn LiễuVõ bị Đà Lạt K5
|<center> nt
|<center> nt
|<center> 1964-1966
|<center> nt
|-
|<center> 9
|<center> Nguyễn Ngọc LoanVõ khoa Thủ Đức K1
|<center> Đại tá
|<center> nt
|<center> 1966-1968
|<center> nt
|-
|<center> 10
|<center> Trần Văn HaiVõ bị Đà Lạt K7
|<center> Đại tá
|<center> nt
|<center> 1968-1970
|<center> nt
|-
|<center> 11
|<center> Trần Thanh PhongVõ bị Huế K2
|<center> Thiếu tướng
|<center> Tổng giám đốcTư lệnh
|<center> 1970-1971
|<center> nt
|-
|<center> 12
|<center> Nguyễn Khắc BìnhVõ khoa Thủ Đức K1
|<center> Đại tá
|<center> Tư lệnh
|<center> 1971-1975
|<center> nt
|-
|}

Hệ thống cấp bậc qua các giai đoạn
'Được chia làm 3 giai đoạn:

Chú thích

Tham khảo

Thanh Kim Pham, Lịch sử ngành Cảnh sát Quốc gia VNCH.
Gordon L. Rottman and Ramiro Bujeiro, Army of the Republic of Vietnam 1955-75, Men-at-arms series 458, Osprey Publishing Ltd, Oxford 2010. ISBN 978-1-84908-182-5
Kevin Lyles, Vietnam ANZACs – Australian & New Zealand Troops in Vietnam 1962-72, Elite series 103, Osprey Publishing Ltd, Oxford 2004. ISBN 9781841767024
Lee E. Russell and Mike Chappell, Armies of the Vietnam War 2, Men-at-arms series 143, Osprey Publishing Ltd, London 1983. ISBN 0-85045-514-6.
Phillip Katcher and Mike Chappell, Armies of the Vietnam War 1962-1975, Men-at-arms series 104, Osprey Publishing Ltd, London 1980. ISBN 978-0-85045-360-7
Sir Robert Thompson et al, Report on the Republic of Vietnam National Police, 1971. [available online at http://www.counterinsurgency.org/1971%20Thompson%20Police/Thompson%20Police.htm]
Valéry Tarrius, La Police de Campagne du Sud-Vietnam 1967-1975, in Armes Militaria Magazine, March 2005 issue, Histoire & Collections, Paris, pp. 37–43. (in Tiếng Pháp)
James Arnold, Tet Offensive 1968 – Turning point in Vietnam, Campaign series 4, Osprey Publishing Ltd, London 1990. ISBN 9780850459609
L. Thompson and Mike Chappell, Uniforms of the Indo-China and Vietnam Wars, Blandford Press, London 1984.
Martin Windrow and Mike Chappell, The French Indochina War 1946-54, Men-at-arms series 322, Osprey Publishing Ltd, Oxford 1998. ISBN 978-1-85532-789-4
Kenneth Conboy and Simon McCouaig, South-East Asian Special Forces, Elite series 33, Osprey Publishing Ltd, London 1991. ISBN 1-85532-106-8
http://www.militaria-mag.com
http://camopedia.org/index.php?title=Republic_of_Vietnam
http://www.polinsignia.com/vietnam.htm
http://www.globalsecurity.org/military/world/vietnam/rvn-national-police.htm

 Cảnh sát Việt Nam Cộng hòa


title: Rừng nguyệt quế của Madeira

text:
Rừng nguyệt quế của Madeira (tiếng Bồ Đào Nha: Floresta Laurissilva da Ilha da Madeira) là một địa điểm tự nhiên được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 1999. Đây là một khu rừng đẹp tựa như trong chuyện cổ tích với thực vật chính là cây nguyệt quế, và 90% diện tích là rừng nguyên sinh. Những nghiên cứu cho thấy chúng đã tồn tại trên hòn đảo này từ ít nhất 1,8 triệu năm trước.

Đây được cho là phần còn lại lớn nhất của khu rừng nguyệt quế nguyên sinh trong quá khứ từng tồn tại khắp châu Âu, và ngày nay thực tế hầu hêt là đã tuyệt chủng. Khu rừng này còn là một địa điểm đa dạng sinh học về các loài thực vật với nhiều loài đặc hữu và quý hiếm như là rêu, dương xỉ, thực vật có hoa, đáng chú ý nhất là các loài thuộc họ Hoa môi. Động vật không xương sống cũng rất phong phú, trong số các loài đặc hữu của hòn đảo đáng chú ý có Bồ câu nguyệt quế Madeira.

Rừng nguyệt quế của Madeira từng bao phủ khắp hòn đảo chính nhưng sau khi đế quốc Bồ Đào Nha thực dân hóa hòn đảo thì khu rừng nguyệt quế đã bị đốt cháy và chỉ có 15.000 hecta còn sốt lại, tương ứng với 20% diện tích. Khu rừng tập trung ở phía bắc hòn đảo, độ cao dao động từ 300-1400 mét. Trên bờ biển phía nam, nó xuất hiện ở các khu vực có độ cao từ 700 đến 1.600 mét. Ngoài khu rừng nguyệt quế ở Madeira thì vẫn còn có các khu rừng nguyệt quế ở quần đảo Azores và Canaria. Ở lục địa châu Âu, chỉ có một khu vực có là Công viên tự nhiên Los Alcornocales nằm ở cuối phía nam bán đảo Iberia.

Lịch sử
Hàng triệu năm trước, rừng nguyệt quế đã phổ biến rộng rãi xung quanh lưu vực Địa Trung Hải. Sự khô hạn của khu vực kể từ thế Thượng Tân và lạnh đi trong kỷ Băng hà khiến những khu rừng nhiệt đới này càng bị thu hẹp. Một số loài cây trong rừng nguyệt quế Địa Trung Hải sinh sống chẳng hạn như nguyệt quế, nhựa ruồi châu Âu khá phổ biến xung quanh Địa Trung Hải.

Ở Địa Trung Hải có những khu vực khác có các loài thích nghi với cùng một môi trường sống, nhưng nhìn chung không tạo thành rừng nguyệt quế, ngoại trừ rất cục bộ ở cực nam của bán đảo Iberia. Quan trọng nhất là dây thường xuân, một loại cây dây leo có mặt ở hầu hết các khu vực châu Âu lan rộng trở lại sau kỷ Băng hà. Nguyệt quế Bồ Đào Nha là loài duy nhất sống sót ở một số khu vực sông của Iberia, đặc biệt là ở Extremadura và một phần nhỏ ở phía đông bắc. Trong các trường hợp khác, sự hiện diện của nguyệt quế Địa Trung Hải cung cấp một dấu hiệu về sự tồn tại trước đây của rừng nguyệt quế. Loài này tồn tại nguyên bản ở Maroc, Bồ Đào Nha, Ý, Hy Lạp, các đảo Địa Trung Hải và một số khu vực của Tây Ban Nha, bao gồm cả Công viên tự nhiên Los Alcornocales ở tỉnh Cádiz và ở các vùng núi ven biển, đặc biệt là ở tỉnh Girona, và bị cô lập ở khu vực Valencia. Đào kim nương lan rộng khắp Bắc Phi. Thạch nam mọc ở nam Iberia nhưng không đạt đến kích thước quan sát được trong rừng thường xanh ôn đới hoặc Bắc Phi.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Bồ Đào Nha
Rừng Bồ Đào Nha
Rừng nguyệt quế


title: Thắng cảnh khu trồng nho trên đảo Pico

text:
Thắng cảnh khu trồng nho trên đảo Pico là một Di sản thế giới của UNESCO nằm trên đảo Pico, thuộc nhóm đảo Azores, Bồ Đào Nha. Nó bao gồm các vườn nho được chia thành các khoảnh đất dung nham đen và được bảo vệ bởi các bức tường được xây dựng từ các khối đá bazan bị phong hóa xếp chồng lên nhau mà không cần vữa. Các bức tường đá này có nhiệm vụ bảo vệ những vườn nho trước nước và gió biển trong khi vẫn đảm bảo lượng ánh sáng Mặt trời cần thiết cho sự trưởng thành của vườn nho.

Cảnh quan văn hóa này có nguồn gốc từ thế kỷ 15 ngoài các vườn nho thì còn có các ngồi nhà tư nhân, hầm rượu, lò chưng cất rượu, nhà thờ, cảng biển, giếng nước và nhà năng lượng Mặt trời.

Hình ảnh

Tham khảo

 UNESCO, Landscape of the Pico Island Vineyard Culture

Liên kết ngoài
 IGESPAR Landscape of the Pico Island Vineyard Culture

P
Di tích quốc gia ở Bồ Đào Nha


title: Ngọc Trạo (định hướng)

text:
Ngọc Trạo là một địa danh, tên của một bản dân tộc Mường thuộc huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa. Năm 1941, Tỉnh ủy Thanh Hóa quyết định thành lập chiến khu du kích tại đây để làm căn cứ địa cách mạng của tỉnh. Hiện nay, một số đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa được đặt theo danh xưng này, bao gồm:

 Phường Ngọc Trạo, thành phố Thanh Hóa
 Phường Ngọc Trạo, thị xã Bỉm Sơn
 Xã Ngọc Trạo, huyện Thạch Thành (nơi có chiến khu Ngọc Trạo)


title: Lưu Tống Thuận Đế

text:
Lưu Tống Thuận Đế (chữ Hán: 劉宋順帝; 467–479), tên húy là Lưu Chuẩn (), tên tự Trọng Mưu (仲謀), biệt danh Trí Quan (智觀), là một hoàng đế của triều Lưu Tống trong lịch sử Trung Quốc. Ông trở thành hoàng đế vào năm 477 sau khi vị hoàng huynh hung bạo Hậu Phế Đế bị hầu cận ám sát theo sự xúi giục của tướng Tiêu Đạo Thành. Tuy vậy, Thuận Đế chỉ là con rối trong tay Tiêu trong suốt hai năm trị vì. Năm 479, Tiêu Đạo Thành đã buộc Thuận Đế phải nhường ngôi cho ông ta, kết thúc triều Lưu Tống và khởi đầu triều Nam Tề. Cũng trong năm đó, cựu hoàng đã bị các binh sĩ giám thị sát hại, hoàng tộc Lưu Tống sau cũng bị tàn sát.

Bối cảnh
Lưu Chuẩn sinh năm 467, và bề ngoài thì cha của ông là Minh Đế còn mẹ là sung hoa Trần Pháp Dung. Theo sử sách được viết dưới thời triều Nam Tề kế tục, Minh Đế bị bệnh liệt dương, và rằng việc Minh Đế có 12 con trai là kết quả của việc ông ta đã cho bắt giữ các thê thiếp mang thai của huynh đệ mình và giữ lại đứa trẻ nếu chúng là nam, hoặc lệnh cho các thê thiếp của mình giao hợp với người khác. (Tuy nhiên, chính thất của Minh Đế là Hoàng hậu Vương Trinh Phong có hai con gái và không có con trai.) Các tư liệu này cho rằng cha ruột của Lưu Chuẩn là em trai Minh Đế, Quế Dương vương Lưu Hưu Phạm (劉休範), và mẹ đẻ của Lưu Chuẩn là một thê thiếp của Lưu Hưu Phạm. Tuy nhiên, dù thế nào đó nữa, Trần chiêu hoa là người đã nuôi dưỡng ông. Năm 471, Lưu Chuẩn được phong làm An Thành vương.

Sau khi Minh Đế qua đời vào năm 472, huynh trưởng của Lưu Chuẩn là Thái tử Lưu Dục trở thành hoàng đế (tức Hậu Phế Đế). Bản thân Lưu Chuẩn được phong làm thứ sử tại châu có kinh thành là Dương Châu (揚州, nay là Chiết Giang và nam bộ Giang Tô), song quyển quản lý trên thực tế nằm trong tay những người được cử trợ giúp cho ông. Năm 474, sau khi Lưu Hưu Phạm nổi loạn và bao vây kinh thành Kiến Khang, phò mã đô úy Trữ Trừng (褚澄) không biết rằng Tiêu Đạo Thành đã cử người đi hành thích Lưu Hưu Phạm, vì thế Trữ đã bắt Lưu Chuẩn và dâng đại bản doanh của Lưu Chuẩn cho quân của Lưu Hưu Phạm, tuyên bố rằng Lưu Hưu Phạm đã công nhận Lưu Chuẩn là con ông ta. (Bản thân Lưu Hưu Phạm không tuyên bố công khai như vậy trước khi chết.) Tuy nhiên, sau đó quân của Lưu Hưu Phạm đã phát hiện ra chủ tưởng đã chết nên tự sụp đổ, Lưu Chuẩn không bị làm hại.

Năm 477, Hậu Phế Đế với các hành vi của mình đã tỏ rõ là một hôn quân, ông ta thường đi cùng với các cận binh ra ngoài hoàng cung và sát hại bất kỳ người hay sinh vật nào gặp phải. Tiêu Đạo Thành lo sợ sẽ bị Hậu Phế Đế sát hại nên đã cùng với các thuộc hạ lập mưu ám sát hôn quân. Sau đó, Tiêu dùng quyền kiểm soát quân binh của mình để buộc hai đại thần cấp cao khác là Viên Xán (袁粲) và Lưu Bỉnh (劉秉) phải cấp cho ông ta quyền lực gần như của hoàng đế. Tiêu Đạo Thành sau đó lập Lưu Chuẩn làm hoàng đế (tức Thuận Đế), song vị hoàng đế 10 tuổi này chỉ là con rối của Tiêu.

Trị vì
Hay tin về cái chết của Hậu Phế Đế, tướng Thẩm Du Chi (沈攸之) đã cáo buộc Tiêu Đạo Thành muốn cướp ngôi, và ông ta đã bắt đầu nổi loạn từ đại bản doanh của mình tại Kinh Châu (荊州, nay là trung bộ và tây bộ Hồ Bắc). Tuy nhiên, Thẩm Du Chi sau đó đã lâm bệnh và bị sa lầy khi bao vây Dĩnh Thành (郢城, nay thuộc Vũ Hán, Hồ Bắc). Trong khi đó, một nỗ lực của Viên Xán và Lưu Bỉnh nhằm lấy lại quyền lực cho hoàng tộc đã thất bại vào cuối năm 477, cả Viên Xán và Lưu Bỉnh đều bị giết chết, cho phép Tiêu tiếp tục củng cố quyền lực của mình. Đến mùa xuân năm 478, Thẩm Du Chi bị đánh bại, còn bản thân Thẩm đã tự sát. Từ đó, không còn thế lực nào chống đối Tiêu Đạo Thành. Tiêu Đạo Thành bắt đầu tự phong cho mình các chức vụ và tước hiệu cao hơn nữa. Tiêu Đạo Thành cũng dần ám sát một số em trai Thuận Đế.

Mùa đông năm 478, Thuận Đế lập Tạ Phạm Cảnh, cháu gái của viên quan Tạ Trang (謝莊), làm hoàng hậu.

Năm 479, Tiêu Đạo Thành ban đầu buộc Thuận Đế lập ông ta làm Tề công và ban cho ông ta cửu tích, và sau đó lại buộc Thuận Đế phong cho ông ta làm Tề vương. Đến mùa hè năm 479, Tiêu Đạo Thành đã chuẩn bị cho việc đoạt ngôi, và ông ta đã chuẩn bị một buổi lễ mà trong đó Thuận Đế sẽ lên một bục cao và ban một chiếu chỉ nhường ngôi cho Tiêu. Tuy nhiên, Thuận Đế trở nên sợ hãi và ông đã trốn dưới một bức tượng Phật rồi khóc. Tiêu Đạo Thành cử tướng Vương Kính Tắc (王敬則) tiến vào hoàng cung, Vương Thái hậu lo sợ sẽ xảy ra đại họa nên đã đích thân dẫn các hoạn quan đi tìm Thuận Đế, và cuối cùng đã tìm thấy ông. Vương Kính Tắc trấn tĩnh Thuận Đế bằng một lời hứa giả dối, và cuối cùng đã đưa được Thuận Đế lên chiếc xe mà Vương Kính Tắc đã chuẩn bị.

Thuận Đế đã hỏi Vương là "Ngươi sẽ giết ta sao?" và Vương đáp lại, "Thần sẽ không giết bệ hạ, chỉ đưa người đi sống ở nơi khác. Đừng buồn, đây cũng là những gì mà Lưu gia đã làm với Tư Mã gia" (ý nói đến việc cụ của Thuận Đế là Lưu Tống Vũ Đế đã đoạt ngôi nhà Đông Tấn vào 60 năm trước). Thuận Đế tiếp tục khóc và nói rằng: "Khi ta đầu thai, nguyện rằng sẽ không bao giờ phải sinh ra trong gia đình đế vương nữa!" Vương đưa Thuận Đế lên bục và buộc ông phải hoàn thành buổi lễ. Tiêu Đạo Thành tiếp nhận ngôi báu, chấm dứt triều Lưu Tống và mở ra triều Nam Tề.

Qua đời
Tiêu Đạo Thành lập Lưu Chuẩn làm Nhữ Âm vương và xây cho ông một phủ ở vùng lân cận kinh thành Kiến Khang, nhưng phái binh giám quản nghiêm ngặt. Chưa đầy một tháng sau khi Cao Đế lên ngôi, có ai đó đã cưỡi một con ngựa gần phủ của Lưu Chuẩn, và các binh lính đã lầm tưởng là có ai đó muốn bắt Lưu Chuẩn và tiến hành biến loạn, vì thế họ đã sát hại Lưu Chuẩn. Cao Đế không những không trừng phạt mà còn trao thưởng cho các binh lính này, và sau đó tàn sát các thành viên trong hoàng tộc Lưu Tống trước đây. Tuy nhiên, Cao Đế vẫn chôn cất Lưu Chuẩn với vinh dự của hoàng đế.

Tham khảo

 Tống thư
 Nam sử
 Tư trị thông giám

|-

Vua nhà Lưu Tống
Người Nam Tề
Sinh năm 467
Mất năm 479


title: Nam Tề Cao Đế

text:
Nam Tề Cao Đế (chữ Hán: 南齊高帝; 427–482), tên húy là Tiêu Đạo Thành (), tên tự Thiệu Bá (紹伯), tiểu húy Đấu Tương (鬥將), là hoàng đế sáng lập nên triều đại Nam Tề thời Nam-Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc. Ông từng là tướng nhà Lưu Tống trong thời gian trị vì của hai vị hoàng đế Minh Đế và Hậu Phế Đế. Đến năm 477, do lo sợ sẽ bị Hậu Phế Đế sát hại, ông ám sát Hậu Phế Đế và đoạt lấy quyền lực, đến năm 479 thì đoạt ngôi nhà Lưu Tống.

Bối cảnh
Tiêu Đạo Thành sinh năm 427. Gia tộc của ông tuyên bố họ là hậu duệ của thừa tướng Tiêu Hà của triều Hán, và nếu đó là sự thật, Tiêu Đạo Thành là hậu duệ đời thứ 24 của Tiêu Hà. Dưới thời hai triều Tấn và Lưu Tống, các tổ tiên của Tiêu Đạo Thành là các quan cấp thấp. Cha ông là Tiêu Thừa Chi (蕭承之) - tướng phục vụ Lưu Tống Văn Đế, và vì có đóng góp trong các chiến dịch chống lại triều Bắc Ngụy kình địch nên Tiêu Thừa Chi được phong làm "Tấn Hưng huyện ngũ đẳng nam" (晉興縣五等男), tức nam tước. Bản thân Tiêu Đạo Thành vào năm 12 tuổi đã học tập điển tịch tại học đường do Văn Đế thành lập và kinh học gia Lôi Thứ Tông (雷次宗) đứng đầu song đến năm 15 tuổi ông đã phục vụ trong quân binh. Ông tiếp tục là một quan quân dưới thời trị vì của Văn Đế và Hiếu Vũ Đế (con trai của Văn Đế).

Dưới thời Minh Đế
Con trai của Hiếu Vũ Đế là Tiền Phế Đế bị ám sát vào năm 465, sau đó đã diễn ra cuộc chiến tranh giành quyền kế vị giữa Lưu Tống Minh Đế (em trai của Hiếu Vũ Đế) và Lưu Tử Huân (con trai của Hiếu Vũ Đế). Khi đó, Tiêu Đạo Thành đang là tướng quân và ông trung thành với Minh Đế. Tiêu Đạo Thành tham gia vào chiến dịch chống lại đội quân của Tầm Dương vương Lưu Tử Phòng (劉子房, em trai của Lưu Tử Huân)-thái thú quận Hội Kê (會稽, nay gần tương ứng với Thiệu Hưng, Chiết Giang), và sau đó ông đã đánh bại đội quân do Tiết An Đô (薛安都)-thứ sử Từ Châu (徐州, nay là bắc bộ Giang Tô và bắc bộ An Huy) cử tiến về phía nam. Vì những đóng góp này, Minh Đế đã ban tước hầu cho Tiêu Đạo Thành và phong cho ông làm quyền thứ sử của Nam Từ Châu (南徐州, nay là phía tây trung bộ Giang Tô). Sau đó, Tiêu Đạo Thành trở thành thứ sử của Nam Duyện Châu (南兗州, nay là phía đông trung bộ Giang Tô), trấn thủ trọng thành Hoài Âm (淮陰, nay thuộc Hoài An, Giang Tô). Theo sử sách thì trong thời gian trấn thủ, ông bắt đầu tuyển mộ một nhóm gồm những thuộc hạ có tài.

Trong thời gian Minh Đế trị vì, có các tin đồn về việc Tiêu Đạo Thành có các nét bất thường trên khuôn mặt và chúng là điềm báo về việc ông sẽ trở thành hoàng đế. Minh Đế đã ra tay sát hại hầu hết các anh em và một số đại thần cấp cao vì lo sợ họ sẽ không còn trung thành với Thái tử Lưu Dục sau khi ông ta qua đời. Đến năm 471, Minh Đế trở nên nghi ngờ Tiêu Đạo Thành, đặc biệt là vì có những tin đồn về việc Tiêu Đạo Thành đã bí mật liên lạc với Bắc Ngụy. Minh Đế đã cử tướng Ngô Hỉ (吳喜), một bằng hữu của Tiêu Đạo Thành, mang một bình rượu đã được niêm phong đến Hoài Âm để đưa cho ông. Tiêu Đạo Thành trở nên lo sợ vì nghĩ rằng trong rượu có độc và đã chuẩn bị chạy trốn sang Bắc Ngụy. Tuy nhiên, Ngô Hỉ đã bí mật nói với Tiêu rằng rượu không có độc và còn tự mình uống trước một ít, sau đó Tiêu Đạo Thành đã dám uống bình rượu này. Khi Ngô Hỉ trở về kinh thành Kiến Khang, ông ta đảm bảo với Minh Đế rằng Tiêu Đạo Thành là người trung thành, song đến khi Minh Đế biết việc Ngô đã bí mật thông tin cho Tiêu, Minh Đế đã buộc Ngô Hỉ phải tự sát, song đã không có bất kỳ hành động nào nhằm chống lại Tiêu. Ngay sau đó, Minh Đế triệu hồi Tiêu Đạo Thành về Kiến Khang. Những người theo Tiêu Đạo Thành phần lớn nghi ngờ rằng Minh Đế sẽ sát hại ông và đề xuất ông chống lại, song ông tin rằng Minh Đế sẽ không làm như vậy nên vẫn về Kiến Khang, tại đây ông trở thành một tướng chỉ huy các cận binh của Thái tử Lưu Dục. (Trong bí mật, ông đã kể với những người theo mình rằng ông tin Lưu Tống sẽ không còn tồn tại lâu hơn nữa, và rằng ông cần sự giúp đỡ của họ để có cơ hội.) Khi Minh Đế lâm bệnh nặng năm 472, theo khuyến nghị của vị quan cấp cao Trữ Uyên (褚淵), và Viên Xán (袁粲) (hai người được Minh Đế giao phó giúp sức cho Thái tử), cũng là một bạn bè của Tiêu, Tiêu đã trở thành một tướng chỉ huy binh lính trấn thủ kinh thành. Minh Đế qua đời ngay sau đó, và Thái tử Dục lên ngôi kế vị, tức Hậu Phế Đế.

Dưới thời Hậu Phế Đế
Năm 474, hoàng thúc của Hậu Phế Đế là Quế Dương vương Lưu Hưu Phạm (劉休範)-thứ sử Giang Châu (江州, nay là Giang Tây và Phúc Kiến), tức giận vì mình không được làm nhiếp chính nên đã tiến hành nổi loạn và tiến quân nhanh chóng về Kiến Khang. Tiêu Đạo Thành đề xuất chiến lược mà theo đó thì triều đình sẽ không cử quân ra ngoài đánh Lưu Hưu Phản mà sẽ trấn giữ các thành đồn xung quanh Kiến Khang và không tích cực giao chiến với Lưu Hưu Phản, đưa Hưu Phản vào thế bế tắc và khiến ông ta cạn kiệt nguồn lương thảo. Do không có sự phản đối đáng kể, kế hoạch của Tiêu đã được thông qua.

Quân của Lưu Hưu Phạm sau đó tiến đến và tấn công trực diện vào vị trí trấn thủ của Tiêu. Với sự chấp thuận của Tiêu, các thuộc hạ Hoàng Hồi (黃回) và Trương Kính Nhi (張敬兒) đã giả vờ đầu hàng Lưu Hưu Phạm, và sau đó còn thông tin cho Lưu Hưu Phản là Tiêu cũng có ý muốn được đầu hàng. Hoàng và Trương sau đó đã ám sát Lưu Hưu Phạm. Tuy nhiên, hai người đã buộc phải bỏ lại thủ cấp của Lưu Hưu Phản do lo sợ sẽ bị các cận vệ của ông ta phát hiện, vì thế tin tức ban đầu chưa được mọi người biết đến, và quân của Lưu Hưu Phạm vẫn tăng cường bao vây các vị trí trấn thủ khác nhau. Tiêu Đạo Thành chỉ có thể giữ được vị trí trấn thủ của mình, trong khi đó thì tướng Đinh Văn Hào (丁文豪) của Lưu Hưu Phạm đã có thể đánh bại và giết chết Lưu Miễn (劉勔) và Vương Đạo Long (王道隆) rồi bao vây hoàng cung. Tuy nhiên, ngay sau đó, tin tức về cái chết của Lưu Hưu Phạm dần dần bị lộ ra, và quân của Đinh đã tự sụp đổ.

Sau khi cuộc nổi loạn của Lưu Hưu Phạm thất bại, Tiêu Đạo Thành được thăng chức và ông cùng với Viên Xán, Trữ Uyên và một họ hàng xa của Hậu Phế Đế là Lưu Bỉnh (劉秉), được gọi là "tứ quý" (四貴) phụ trách việc ra các quyết định. Năm 476, anh họ của Hậu Phế Đế là Lưu Cảnh Tố (劉景素)-thứ sử Nam Từ Châu nhận được thông tin sai rằng Kiến Khang đã rơi vào tình trạng hỗn loạn, vì thế đã tiến hành nổi loạn. Tiêu Đạo Thành đã phối hợp tiến hành chiến dịch chống lại Lưu Cảnh Tố (mặc dù không trực tiếp chỉ huy), cuối cùng Lưu Cảnh Tố đã bị đánh bại và bị giết chết.

Năm 477, Hậu Phế Đế nay đã 14 tuổi và ngày càng trở nên bốc đồng và hung bạo. Hậu Phế Đế thường cùng với các cận binh đi ra ngoài hoàng cung và giết chết bất kỳ người hay động vật nào mà họ gặp phải. Vào một ngày đặc biệt, Hậu Phế Đế đã tấn công đại bản doanh của Tiêu Đạo Thành và trông thấy Tiêu đang ngủ lõa thể. Hậu Phế Đế thích thú với cái bụng lớn của Tiêu, và đã đánh thức Tiêu dậy, ngắm một mục tiêu trên bụng của Tiêu và chuẩn bị sẵn sàng dùng mũi tên để bắn. Tiêu Đạo Thành đã cầu xin tha mạng, và một hầu cận của Hậu Phế Đế là Vương Thiên Ân (王天恩) đã chỉ ra rằng nếu giết chết Tiêu Đạo Thành bằng một mũi tên, vua Lương sẽ mất một mục tiêu tuyệt vời là bụng của Tiêu. Theo đề xuất của Vương, Hậu Phế Đế đã bắn Tiêu bằng một mũi tên đầu tròn làm bằng xương và hài lòng khi ông đã có thể bắn thành công vào mục tiêu là rốn của Tiêu. Sau sự việc này, Tiêu trở nên sợ hãi và đã ban đầu thảo luận với Viên và Trữ về khả năng phế truất Hậu Phế Đế, song không thể lôi kéo được họ tham gia vào kế hoạch của mình. Thay vào đó, ông lên kế hoạch một cách độc lập với một số cộng sự của mình, và ông cũng đạt được thỏa thuận với một số hầu cận của Hậu Phế Đế.

Vào đêm Thất Tịch năm 477, một hầu cận của Hậu Phế Đế là Dương Ngọc Phu (楊玉夫), là người trước đó bị Hậu Phế Đế đe dọa giết, đã cắt thủ cấp của Hậu Phế Đế khi vua Lương đang ngủ, và đưa thủ cấp đến cho Tiêu Đạo Thành thông qua thuộc cấp của ông là Vương Kính Tắc (王敬則). Ngay lập tức, Tiêu tiến vào hoàng cung với thủ cấp của hoàng đế, các cận binh hoàng cung quá khiếp sợ khi hay tin về cái chết của vua. Tiêu sau đó đã ban hành một chiếu chỉ có tên của Vương Thái hậu nhằm hợp pháp hóa vụ ám sát và giáng thụy hiệu của Hậu Phế Đế thành "Thương Ngô vương". Sau đó, Tiêu Đạo Thành lập người em trai Hậu Phế Đế là An Thành vương Lưu Chuẩn làm hoàng đế, tức là Lưu Tống Thuận Đế. Tiêu còn buộc Viên Xán và Lưu Bỉnh phải trao cho mình quyền lực gần như của một hoàng đế, và điều này đã dấy lên các lo ngại về việc ông sẽ đoạt ngôi.

Dưới thời Thuận Đế
Hay tin về cái chết của Hậu Phế Đế, tướng Thẩm Du Chi (沈攸之) đã cáo buộc Tiêu Đạo Thành muốn cướp ngôi. Trong khi đó, Viên Xán và Lưu Bỉnh cũng tin rằng Tiêu Đạo Thành thật sự có ý định này và khi Tiêu đang chuẩn bị chiến dịch chống lại Thẩm, hai người này đã bí mật nổi dậy bên trong thành Kiến Khang để lật đổ Tiêu nhằm lấy lại quyền lực cho hoàng tộc. Tuy nhiên, Viên Xán lại cho rằng âm mưu sẽ không thể thành công nếu không có sự ủng hộ của Trữ Uyên nên cũng đã kể cho người này về âm mưu, tuy nhiên, do Trữ là bằng hữu của Tiêu nên đã nhanh chóng báo tin cho Tiêu. Viên Xán không nhận thức được điều này vẫn tiếp tục chuẩn bị cho âm mưu cùng một số tướng. Tuy nhiên, Lưu Bỉnh đã trở nên hoang mang trong lúc chuẩn bị và đã chạy trốn đến vị trí trấn thủ của Viên là thành Thạch Đầu vài giờ trước thời điểm dự kiến khởi sự. Tiêu Đạo Thành đã bắt đầu tiến hành phản kích lại cuộc nổi loạn, bắt giữ và giết chết một số tướng lĩnh liên kết với Viên Xán và Lưu Bỉnh trước khi họ có thể hành động. Quân của Tiêu sau đó bao vây Thạch Đầu, giết chết Viên Xán và Lưu Bỉnh.

Trong khi đó, những thứ sử mà Thẩm Du Chi mời tham gia nổi loạn cùng ông ta đều từ chối hoặc chống lại. Tuy vậy, Thẩm Du Chi đã có sẵn một đội quân hùng mạnh, và các tướng lĩnh triều đình tỏ ra sợ hãi khi phải đối mặt với ông ta. Ban đầu, Thẩm Du Chi nhanh chóng tiến quân hướng về Kiến Khang, song khi qua Dĩnh Thành (郢城, nay thuộc Vũ Hán, Hồ Bắc), Thẩm Du Chi đã bị khích bác bởi những lời lăng mạ của Liễu Thế Long (柳世隆), một thuộc hạ của Vũ Lăng vương Lưu Tán (劉贊) nên đã dừng lại và bao vây Dĩnh Thành, song thành này được phòng thủ vững chắc.

Năm 478, quân của Thẩm Du Chi vẫn không thể chiếm được Dĩnh Thành, các binh sĩ của ông ta thì bắt đầu đào ngũ. Thẩm Du Chi còn làm trầm trọng thêm tình hình với việc áp đặt hình phạt nặng đối với các chỉ huy của những binh lính đào ngũ, khiến họ cũng quay sang đào ngũ. Một thuộc hạ của Thẩm Du Chi là Lưu Nhương Binh (劉攘兵) sau đó đã đầu hàng Lưu Thế Long, khiến cho quân của Thẩm sụp đổ. Thẩm đã cố gắng rút về Giang Lăng (trị sở của Kinh Châu). Tuy nhiên, Trương Kính Nhi đã chuẩn bị sẵn để tấn công Thẩm từ phía sau, Trương chiếm Giang Lăng và giết chết Thẩm Nguyên Diễm (沈元琰), là người Thẩm Du Chi để lại trấn giữ Giăng Lăng. Đội quân còn lại của Thẩm Du Chi thấy Giang Lăng thất thủ thì đã sụp đổ hoàn toàn, và Thẩm Du Chi ban đầu đã cố gắng chạy trốn song đã tự sát khi biết tất cả mọi ngả đều đã bị chặn.

Tiêu Đạo Thành không còn đối thủ, đặc biệt là sau khi giết chết Hoàng Hồi. Ông bắt đầu đưa các con trai của mình vào các chức vụ quan trọng. Tiêu Đạo Thành cũng trọng dụng một viên quan có xuất thân quý tộc là Vương Kiệm (王儉), và với thỏa thuận ngầm cùng Trữ Uyên, Tiêu Đạo Thành tiến gần hơn đến ngai vàng, bao gồm cả việc lặng lẽ ám sát các em trai Thuận Đế. Năm 479, chỉ trong hai tháng, ông đã buộc Thuận Đế phong cho mình làm Tề công, và sau đó là Tề vương, ban cho ông cửu tích. Đến mùa hè năm 479, Tiêu Đạo Thành buộc Thuận Đế phải nhường ngôi cho mình, chấm dứt triều Lưu Tống và mở ra triều Nam Tề.

Trị vì
Sau khi lên ngôi, Cao Đế đã bắt đầu cố gắng chống lại việc phung phí và xa hoa. Bản thân ông khá thanh đạm, mặc dù không rõ về tác động thực tế của các chiếu chỉ ông đã ban ra đối với các quan lại và quý tộc.

Cũng trong năm 479, khi có ai đó cưỡi một con ngựa gần phủ của Thuận Đế (nay là Nhữ Âm vương), các lính canh mà Cao Đế cử đến để giám thị cựu hoàng đế đã hoảng sợ và cho rằng một người nào đó đang định tiến hành nổi loạn, và họ đã sát hại cựu hoàng đế. Cao Đế không những không trách phạt mà còn thưởng công cho các binh lính này rồi sau đó cho thảm sát hoàng tộc Lưu Tống. Cuối năm đó, Cao Đế lập con trai Tiêu Trách, cũng là một tướng có tài, làm thái tử, và phong vương cho các con trai khác cùng đích tôn.

Trong khi đó, Cao Đế nhận được tấu trình rằng Bắc Ngụy tiến hành tấn công và tuyên bố phục Lưu Tống cho Đan Dương vương Lưu Sưởng (劉昶), một người con trai của Lưu Tống Văn Đế đã chạy đến Bắc Ngụy vào năm 465 vì lo sợ rằng Tiền Phế Đế sẽ sát hại mình. Cao Đế đã chuẩn bị phòng thủ vùng biên giới phía bắc, và Bắc Ngụy đã phát động chiến dịch vào mùa đông năm 479. Tuy nhiên, sau đó quân Bắc Ngụy đã thất bại trong việc bao vây Thọ Dương. Sau đó, Cao Đế nhận thấy Kiến Khang có khả năng phòng thủ tương đối kém (trong suốt thời Đông Tấn và Lưu Tống, chưa từng có một bức tường nào được xây quanh Kiến Khang), ông bắt đầu kế hoạch xây dựng một tuyến tường bao quanh kinh thành. Quân Bắc Ngụy và Nam Tề sau đó vẫn tiếp tục các trận chiến nhỏ ở biên giới cho đến mùa xuân năm 481, song giữa hai bên không xảy ra các chiến dịch lớn nữa.

Mùa xuân năm 482, Cao Đế qua đời. Thái tử Trách lên kế vị, tức là Tề Vũ Đế.

Hậu phi
 Lưu Trí Dung (劉智容), truy tôn là Chiêu Hoàng hậu, sinh Vũ Đế và Tiêu Nghi
 La thái phi, sinh Tiêu Diệp
 Nhậm thái phi, sinh Tiêu Cảo
 Hà thái phi, sinh Tiêu Giám và Tiêu Khanh
 Tạ quý tần, sinh Tiêu Ánh và Tiêu Hoảng
 Lục tu nghi, sinh Tiêu Thương và Tiêu Cầu
 Khu quý nhân, sinh Tiêu Quân
 Trương thục nghi, sinh Tiêu Phong và Tiêu Huyễn
 Lý mĩ nhân, sinh Tiêu Nhuệ

Con cái
 Con trai
 Tiêu Trách (蕭賾, 440-493), phong Thái tử năm 479, sau trở thành Nam Tề Vũ Đế
 Tiêu Nghi (蕭嶷, 444-492), phong Dự Chương Văn Hiến vương năm 479
 Tiêu Ánh (蕭映, 459-490), phong Lâm Xuyên Hiến vương năm 479
 Tiêu Hoảng (蕭晃, 459-490), phong Trường Sa Uy vương năm 479
 Tiêu Diệp (蕭曄, 467-494), phong Vũ Lăng Chiêu vương năm 479
 Tiêu Cảo (蕭暠, 468-491), phong An Thành Cung vương năm 479
 Tiêu Thương (蕭鏘, 469-494), phong Bà Dương vương năm 479, bị Tiêu Loan sát hại
 Tiêu Thước (蕭鑠, 470-494), phong Quế Dương vương năm 479, bị Tiêu Loan sát hại
 Con thứ 9 chưa đặt tên, mất sớm
 Tiêu Giám (蕭鑑, 471-491), phong Quảng Hưng vương năm 479, phong Thủy Hưng Giản vương năm 491
 Tiêu Quân (蕭鈞, 473-494), phong Hành Dương vương năm 479, bị Tiêu Loan sát hại
 Tiêu Phong (蕭鋒, 475-494), phong Giang Hạ vương năm 481, bị Tiêu Loan giết hại
 Con thứ 13 chưa đặt tên, mất sớm
 Con thứ 14 chưa đặt tên, mất sớm
 Tiêu Nhuệ (蕭銳, 476-494), phong Nam Bình vương năm 483, bị Tiêu Loan sát hại
 Tiêu Khanh (蕭鏗, 477-494), phong Nghi Đô vương năm 483, bị Tiêu Loan sát hại
 Con thứ 17 chưa đặt tên, mất sớm
 Tiêu Cầu (蕭銶, 478-494), phong Tấn Hi vương năm 486, bị Tiêu Loan sát hại
 Tiêu Huyễn (蕭鉉, 480-498), phong Hà Đông vương năm 486, bị Tiêu Loan sát hại
 Con gái
 Nghĩa Hưng Hiến công chúa, lấy Thẩm Văn Hòa (沈文和)
 Hoàng Nam Trưởng công chúa, lấy Vương Giản (王暕)
 Ngô quận Tuyên công chúa, lấy Vương Bân (王彬)

Tham khảo
 Nam Tề thư
 Nam sử
 Tư trị thông giám

Chú thích

|-

Vua nhà Nam Tề
Sinh năm 427
Mất năm 482
Tướng nhà Lưu Tống
Người Sơn Đông
Tướng lĩnh từ Giang Tô
Nhiếp chính bài hát lưu
Chính khách từ Thường Châu


title: San José Chinantequilla

text:
San José Chinantequilla là một đô thị thuộc bang Oaxaca, México. Năm 2010, dân số của đô thị này là 507 người.

Tham khảo

Đô thị bang Oaxaca


title: Andrena wilkella

text:
Andrena wilkella là một loài Hymenoptera trong họ Andrenidae. Con mái dài 11 mm, con trống dài 10 mm. Ở Bắc Mỹ, nó phân bổ từ Nova Scotia đến Quebec và những bang của Mỹ: Wisconsin, Ohio, Maryland. Nó xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 8.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

W
Động vật được mô tả năm 1802


title: Tổng công ty Viễn thông Viettel

text:
Tổng Công ty Viễn thông Viettel (Viettel Telecom) là công ty trực thuộc Tập đoàn Viễn thông Quân đội Viettel được thành lập ngày 5 tháng 4 năm 2007, trên cơ sở sáp nhập các Công ty Internet Viettel, Điện thoại cố định Viettel và Điện thoại di động Viettel.

Lịch sử hình thành và phát triển

Chặng đường phát triển
Năm 1989, thành lập Công ty Điện tử thiết bị thông tin, là tiền thân của Tổng Công ty Viễn thông Quân đội (Viettel).

Năm 1995, đổi tên Công ty Điện tử thiết bị thông tin thành Công ty Điện tử Viễn thông Quân đội (tên giao dịch là Viettel) chính thức trở thành nhà cung cấp dịch vụ viễn thông thứ hai tại Việt Nam.

Năm 2000, Viettel được cấp giấy phép cung cấp thử nghiệm dịch vụ điện thoại đường dài sử dụng công nghệ VoIP tuyến Hà Nội – Hồ Chí Minh với thương hiệu 178 và đã triển khai thành công.

Năm 2003, Viettel bắt đầu đầu tư vào những dịch vụ viễn thông cơ bản, lắp đặt tổng đài đưa dịch vụ điện thoại cố định vào hoạt động kinh doanh trên thị trường. Viettel cũng thực hiện phổ cập điện thoại cố định tới tất cả các vùng miền trong cả nước với chất lượng phục vụ ngày càng cao.

Ngày 15 tháng 10 năm 2004, mạng di động 098 chính thức đi vào hoạt động đánh dấu một bước ngoặt trong sự phát triển của Viettel Mobile và Viettel.

Ngày 2 tháng 3, năm 2005, Tổng Công ty Viễn thông quân đội theo quyết định của Thủ tướng Phan Văn Khải và ngày 6 tháng 4 năm 2004, theo quyết định 45/2005/BQP của Bộ Quốc phòng Việt Nam thành lập Tổng Công ty Viễn thông quân đội.

Ngày 5 tháng 4 năm 2007, Công ty Viễn thông Viettel (Viettel Telecom) trực thuộc Tổng Công ty Viễn thông Quân đội Viettel được thành lập, trên cơ sở sáp nhập các Công ty Internet Viettel, Điện thoại cố định Viettel và Điện thoại di động Viettel.

Đến nay, Viettel Telecom được cho là đã ghi được những dấu ấn quan trọng và một vị thế lớn trên thị trường cũng như trong sự lựa chọn của khách hàng:

Dịch vụ điện thoại đường dài trong nước và quốc tế 178  đã triển khai khắp 64/64 tỉnh, thành phố cả nước và hầu khắp các quốc gia, các vùng lãnh thổ trên thế giới.

Dịch vụ điện thoại cố định, dịch vụ Internet…phổ cập rộng rãi đến mọi tầng lớp dân cư, vùng miền đất nước với hơn 1,5 triệu thuê bao

Dịch vụ điện thoại di động vượt con số 20 triệu thuê bao, trở thành nhà cung cấp dịch vụ điện thoại di động số 1 tại Việt Nam.

Trung tâm VAS Viettel

Trung tâm Kinh doanh VAS Viettel (VAS-Viettel) được thành lập từ năm 2006, là đơn vị triển khai kinh doanh dịch vụ giá trị gia tăng của Công ty Viễn thông Viettel, với những dịch vụ Vas đầu tiền: GPRS, MCA (misscall: cuộc gọi lỡ), Pay 199, đầu số ngắn 6x, 8x và dịch vụ 1900….. góp phần vào sự phát triển của Công ty Viễn thông Viettel. Đến năm 2012, trung tâm Vas đã cung cấp chính thức 40 dịch vụ, doanh thu kế hoạch 8.000 tỷ đồng.

Phát triển
Năm 2006, các dịch vụ như GPRS, MCA, pay 199, đầu số ngắn 6x, 8x và dịch vụ 1900... ra đời được cho là đã đánh dấu bước ngoặt lớn cho sự hình thành phát triển của trung tâm. Năm 2007, cung cấp thêm các dịch vụ như nhạc chuông chờ Imuzik, ứng tiền, đọc báo online...

Năm 2008, cung cấp dịch vụ Imail, call blocking, Ishare.Đến năm 2009 các dịch vụ như Game Portal, DailyExpress, websurf, các dịch vụ trên 3 G như Mstore, Vmail, mobile TV / VOD, music 3G, game online... được ra đời đánh dấu thêm một giai đoạn mới cho trung tâm Vas.

Giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2011 triển khai các dịch vụ Icomic, chat 1338, talk sms, Ilive, AMS, bulksms, sms plus, Voice blogging (bubly), calling signature... đặc biệt đến năm 2012 cung cấp thêm các dịch vụ mới như Isign, Alome, Imap, zozo, magic voice, busy sms, voice emotion...

Chăm sóc khách hàng

Hệ thống hỗ trợ khách hàng Viettel được Trung tâm Phần mềm Viettel phát triển dựa trên công nghệ IP (IP Contact Center - IPCC). IPCC được đánh giá là có lợi thế nổi bật hơn so với công nghệ cũ là khả năng giao tiếp đa kênh với khách hàng, quản lý chặt chẽ chất lượng cuộc gọi và giảm đáng kể chi phí điện thoại đối với những doanh nghiệp có nhiều chi nhánh tại nhiều quốc gia. Hệ thống IPCC (IP Contact Center) sẽ được áp dụng cho tất cả các Trung tâm Chăm sóc khách hàng của Viettel tại thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng.

Ngày 14 tháng 8 năm 2009, Trung tâm Chăm sóc khách hàng Viettel Miền Bắc tại Thủ đô Hà Nội chính thức hoạt động. Việc thành lập Trung tâm Chăm sóc khách hàng này được cho là đã đánh dấu "một bước ngoặt lớn" trong công tác Chăm sóc khách hàng Của Công ty Viễn thông Viettel. Trung tâm chăm sóc khách hàng khu vực miền Bắc: Tòa nhà Restco, 74 Phạm Văn Đồng, Cổ Nhuế, Từ Liêm, Hà Nội.

Trung tâm Chăm sóc khách hàng tại Thành phố Hồ Chí Minh chính thức hoạt động vào ngày 27 tháng 7 năm 2009. Trung tâm đặt tại Lô 3, Khu Công nghiệp Tân Bình, đường Tây Thạnh, quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh.

Trung tâm Chăm sóc khách hàng tại Đà Nẵng chính thức hoạt động từ ngày 4 tháng 3 năm 2011. Trung tâm này được đánh giá là có khả năng đáp ứng hơn 120.000 cuộc gọi trực tiếp trong một ngày. Đây là một trong những hoạt động cụ thể của Viettel trong công tác chăm sóc khách hàng theo đặc thù vùng miền tại các tỉnh Miền Trung và Tây Nguyên.

 Ngoài ra Viettel còn áp dụng thêm hình thức chăm sóc khách hàng khác là hệ thống cửa hàng, áp dụng tại khắp 63 tỉnh thành Việt Nam.
Ngày 18/06/2019, ra mắt chương trình chăm sóc khách hàng Viettel ++.

Tổng đài 106x

Tổng đài 106x là hệ thống tổng đài của Tập đoàn Viễn thông Quân đội được thành lập vào ngày 1 tháng 12 năm 2010, kinh doanh trong lĩnh vực viễn thông với các sản phẩm cung cấp những thông tin về tình hình kinh tế-xã hội trong phạm vi Việt Nam. Ngoài việc được hỗ trợ thông tin từ các Bộ, ban, ngành Trung ương và địa phương, Viettel còn ký hợp đồng với các doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực cung cấp thông tin cho khách hàng.

Đây được cho là một hình thức dịch vụ mới mẻ. Nguyễn Lân Dũng cho rằng "việc ra đời các đơn vị tư vấn có uy tín để giải đáp cho người dân là rất cần thiết và đáng khích lệ. Doanh nghiệp cần chú trọng vào chất lượng tư vấn thì mới khiến cho khách hàng tin tưởng, từ đó phát triển được dịch vụ".

Thành tựu đạt được

Viettel được đánh giá là:

Tại Việt Nam
 Thương hiệu mạnh nhất Việt Nam ngành hàng Bưu chính - Viễn thông - Tin học.
 Doanh nghiệp đầu tiên phá thế độc quyền trong ngành Bưu chính Viễn thông ở Việt Nam.
 Mạng di động đứng đầu Việt Nam với việc cung cấp dịch vụ GPRS trên toàn quốc, có 11 triệu thuê bao, và là một trong những mạng di động có tốc độ phát triển nhanh nhất thế giới (tạp chí Wireless Intelligence bình chọn).
 Số một về dịch vụ di động tại Việt Nam.
 Là doanh nghiệp có số trạm nhiều nhất với vùng phủ rộng nhất tại Việt Nam.
 Số hai về vùng phủ dịch vụ PSTN, VoIP và ADSL ở Việt Nam.
 Số một về tốc độ truyền dẫn cáp quang ở Việt Nam.
 Số một về mạng lưới phân phối ở Việt Nam.
 Số một về đột phá kỹ thuật:
 Thu – phát trên một sợi quang.
 VoIP
 Cung cấp GPRS trên toàn quốc.
 Thử nghiệm thành công Wimax.
 Triển khai NGN.
 Hệ thống tính cước tích hợp.
 MPLS.
 DWDM (40 x 10Gbps).

 Số 1 về quy mô tổng đài chăm sóc khách hàng ở Việt Nam.

Trong khu vực
Doanh nghiệp viễn thông Việt Nam đầu tiên đầu tư trực tiếp ra nước ngoài.
Số một Campuchia về hạ tầng viễn thông.

Trên thế giới
 Nằm trong 100 thương hiệu viễn thông lớn nhất thế giới.
 Mạng di động có tốc độ phát triển nhanh nhất thế giới (tạp chí Wireless Intelligence bình chọn).
 Giải thưởng "Nhà cung cấp dịch vụ của năm tại thị trường mới nổi" trong hệ thống Giải thưởng Frost&Sullivan Asia Pacific ICT Awards 2009.
 World Communication Awards 2009 bình chọn Viettel là "Nhà cung cấp dịch vụ viễn thông tốt nhất thế giới tại các nước đang phát triển".

 World Communication Awards 2011 bình chọn Metfone - thương hiệu của Viettel tại Campuchia là "Nhà cung cấp dịch vụ viễn thông tốt nhất thế giới tại thị trường đang phát triển"

Chú thích

Tập đoàn Viễn thông Quân đội
Viettel


title: Sông Gambia

text:
Sông Gambia là một sông chính tại Tây Phi, có chiều dài  từ cao nguyên Fouta Djallon ở phía bắc Guinea và chảy về phía tây qua Sénégal và Gambia rồi đổ ra Đại Tây Dương ở thành phố Banjul, thủ đô của Gambia. Tàu bè có thể đi lại trên một nửa chiều dài của sông.

Dòng sông này có liên chặt chẽ với Gambia, quốc gia nhỏ nhất tại đại lục châu Phi và chỉ bao gồm một nửa hạ du của sông cùng vùng đất hai bờ sông.

Từ Fouta Djallon, sông chảy theo hướng tây bắc vào vùng Tambacounda của Sénégal, nơi nó chảy qua vườn quốc gia Niokolo-Koba, sau đó hợp lưu với Nieri Ko và Koulountou trước khi tiến vào Gambia tại Fatoto. Tại điểm này, sông có hướng chung là phía tây, song có nhiều khúc uốn với các hồ móng ngựa. Khoảng 100 km từ cửa sông, lòng sông dần được mở rộng và rộng đến trên 10 km tại nơi giáp với biển.

Gần cửa sông, gần Juffure, là đảo James, một nơi từng được sử dụng để buôn bán nô lệ và đã được UNESCO công nhận là một Di sản thế giới.

Quần thể động vật nước ngọt tại lưu vực sông Gambia có quan hệ chặt chẽ với lưu vực sông Sénégal, và cả hai thường được gộp thành một vùng sinh thái suy nhất được gọi là vùng lưu vực Senegal-Gambia. Mặc dù có sự phong phú về loài ở mức cao trung bình, chỉ có ba loài ếch và cá là loài đặc hữu của vùng này.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Gambia River Information & Photos

Sông của Gambia
Sông Guinée
Sông của Sénégal
Sông quốc tế châu Phi
Banjul