title: Biểu tượng không chính thức của Việt Nam

text:
Ngoài các biểu tượng chính thức quốc kỳ, quốc huy, quốc ca..., Việt Nam còn có nhiều biểu tượng tượng trưng cho đất nước, con người chưa được công nhận chính thức. Một số biểu tượng không chính thức như rồng, chim lạc, hoa sen, cây tre, con trâu, con voi được một số ý kiến đồng thuận, được quần chúng thừa nhận rộng rãi trong và ngoài nước.

Rồng Việt Nam
Người Việt được biết đến như là "Con Rồng cháu Tiên" theo truyền thuyết Lạc Long Quân và Âu Cơ là thủy tổ của dân tộc Việt Nam.

Chim Lạc

Một số tài liệu xem chim Lạc được xem là biểu tượng của nước Âu Lạc, một loại chim trong truyền thuyết. Hình ảnh con chim Lạc cũng là biểu tượng tìm thấy trên mặt Trống Đồng.

Với truyền thống lịch sử bốn ngàn năm, người Việt dù ở phương trời nào, tuy có nhiều sự khác biệt về chính kiến nhưng đều chung một cội nguồn, một ngày Giỗ Tổ, một tình cảm tự nhiên, một khát vọng bay lên như hình ảnh con chim Hồng, chim Lạc được trạm trổ trên bề mặt trống đồng thể hiện sự vĩnh hằng của dân tộc.

Hoa sen
Có nhiều ý kiến  đề nghị bình chọn biểu tượng của Việt Nam là hoa sen . Loại hoa này rất đặc biệt, mặc dù sống ở nơi bùn lầy nhưng vẫn giữ được sự thanh khiết và mùi thơm tinh tế. Hoa sen tượng trưng cho vẻ đẹp tươi sáng, cao sang và thuần khiết mang tính dân tộc Việt. Tuy nhiên, hoa sen cũng đã được chọn làm quốc hoa và biểu tượng của nhiều quốc gia mang ảnh hưởng tinh thần Phật giáo như là Ấn Độ, Sri Lanka, Nhật Bản, Macau và Ai Cập.

Sen được nhắc tới trong tục ngữ Việt Nam:

Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng, bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn

Hoặc bài thơ được dạy cho các em học sinh tiểu học:

Tháp mười đẹp nhất bông sen

Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ.

Tại một cuộc thăm dò ý kiến của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Việt Nam về bình chọn quốc hoa và quốc phục, quốc tửu được tổ chức nhân dịp Hội hoa Xuân tại Hà Nội năm 2011, đa số (40%) người bình chọn đã chọn hoa sen là quốc hoa. Tuy nhiên, cuộc thăm dò ý kiến này cũng gây nhiều tranh cãi vì chỉ được thăm dò tại Hà Nội, trong một lễ hội nhỏ . Sau đó, cũng năm 2011, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch cũng có ý định triển lãm hoa sen và lấy ý kiến người dân tại Đà Nẵng và TP Hồ Chí Minh . Tháng 2 năm 2012, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã trình Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng xem xét, phê duyệt đề án quốc hoa Việt Nam, trong đó đề cử hoa sen là quốc hoa.

Bông lúa
Hoa súng, hoa lúa, hoa lài, hoa mai trắng cũng được đề nghị chọn làm quốc hoa Việt Nam . Những loại hoa này thể hiện đậm đà bản sắc dân tộc và nét riêng độc đáo của quốc gia Việt Nam. Trong đó, bông lúa được in trên hình quốc huy của Việt Nam

Cây tre

Cây tre cũng được xem là biểu tượng của Việt Nam . Cây tre tượng trưng "cho tính chất, bản sắc riêng của con người Việt Nam, của dân tộc Việt Nam" như là tính kiên cường, bất khuất đối mặt với nhiều khó khăn gian khổ của người Việt. Cây tre còn là biểu tượng cho tâm hồn Việt.

Trong thơ ca, cây tre được nhắc đến trong bài "Cây tre Việt Nam" của tác giả Nguyễn Duy:

Tre xanh
xanh tự bao giờ
chuyện ngày xưa đã có bờ tre xanh?
Thân gày guộc, lá mong manh
mà sao nên lũy nên thành tre ơi?
ở đâu tre cũng xanh tươi
cho dù đất sỏi đất vôi bạc màu?

Con trâu

Hình ảnh con trâu siêng năng, cần cù gắn liền với lũy tre làng thể hiện một nét văn hóa Việt và là một biểu tượng của Việt Nam.

Quốc phục
Chưa có trang phục nào được quy định là Quốc phục chính thức của Việt Nam.

Áo giao lãnh hay Áo giao lĩnh (chữ Hán: 交領衣 / Giao lĩnh y) tức áo cổ chéo là cách gọi một trong những lối y phục lâu đời nhất trong tập quán Việt Nam.

Áo dài hiện nay là loại trang phục truyền thống phổ biến nhất của Việt Nam, phát triển từ áo viên lĩnh, áo che thân người từ cổ đến hoặc quá đầu gối, dành cho cả nam lẫn nữ. Áo dài thường được mặc vào các dịp lễ hội trang trọng, hoặc nữ sinh mặc khi đi học. Tuy nhiên nam giới rất ít khi mặc áo dài.

Cũng có ý kiến cho rằng không nên chọn Quốc phục vì Việt Nam còn rất nhiều trang phục truyền thống khác như Áo Ngũ thân, Áo bà ba, Áo tứ thân, Áo Nhật Bình, Áo gấm..., và mỗi trang phục có một chất riêng, có nét đẹp riêng. Đồng thời tuy người Kinh chiếm đa số, Việt Nam vẫn là một đất nước đa dân tộc, và các dân tộc thiểu số cũng có trang phục truyền thống của riêng họ.

Xem thêm
 Việt Nam
 Quốc huy Việt Nam

Chú thích

Biểu tượng của Việt Nam
Văn hóa Việt Nam


title: I-15

text:
I-15 có thể là:
Polikarpov I-15: máy bay tiêm kích hai tầng của Liên Xô.
Tàu ngầm lớp I-15: lớp tàu ngầm của Đế quốc Nhật Bản.
Xa lộ Liên tiểu bang 15: xa lộ tại Hoa Kỳ.


title: Xa lộ Liên tiểu bang 84

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 84 có thể là:
Xa lộ Liên tiểu bang 84 (đông), một xa lộ liên tiểu bang kéo dài từ Scranton, Pennsylvania đến Sturbridge, Massachusetts tại Xa lộ thu phí Massachusetts (Xa lộ Liên tiểu bang 90)
Xa lộ Liên tiểu bang 84 (tây), một xa lộ liên tiểu bang kéo dài từ Portland, Oregon đến Echo, Utah
Xa lộ Liên tiểu bang 84, một phim năm 2000 do Ross Partridge đạo diễn và Kevin Spacey sản xuất

Tham khảo

84


title: Hệ quy chiếu quay

text:
Hệ quy chiếu quay là một hệ quy chiếu phi quán tính quay so với một hệ quy chiếu quán tính. Ví dụ về hệ quy chiếu quay có thể thấy được hằng ngày là bề mặt Trái Đất.

Liên hệ giữa hệ quy chiếu quay và hệ quy chiếu đứng yên

Sau đây là các phép toán chứng minh các công thức về gia tốc và các lực ảo trong hệ quy chiếu quay. Bắt đầu với mối quan hệ giữa tọa độ trong 2 hệ quy chiếu. Sau đó, khi lấy đạo hàm theo thời gian sẽ xuất hiện các công thức liên hệ giữa vận tốc và gia tốc trong 2 hệ quy chiếu. Sử dụng các gia tốc này so sánh với định luật 2 Newton sẽ xác định được các lực ảo.

Liên hệ vị trí giữa 2 hệ quy chiếu

Để chứng minh được các lực ảo này, sẽ thuận tiện hơn khi đặt tọa độ chất điểm ở hệ quy chiếu quay là  và ở hệ quy chiếu quán tính có cùng gốc tọa độ là . Nếu hệ quy chiếu quay quay quanh trục  với vận tốc góc  và 2 hệ quy chiếu này trùng nhau ở thời điểm  thì tọa độ trong hệ quy chiếu quán tính có thể được viết như sau:

và biến đổi ngược lại ta có:

Kết quả này có thể nhận được bởi một ma trận quay.

Các vectơ  là các vectơ đơn vị trong hệ quy chiếu quay. Và đạo hàm theo thời gian của các vectơ này sẽ được chứng minh sau đây. Giả sử 2 hệ quy chiếu trùng nhau ở t = 0 và trục z là trục quay. Với chiều quay theo chiều ngược kim hồng hồ với góc quay là Ωt ta có:

với các thành phần (x, y) được thể hiện ở hệ quy chiếu quán tính. Tương tự:

Đạo hàm theo thời gian của các vectơ này là:

Kết quả thu được cũng có thể thể hiện như một tích hữu hướng với vectơ vận tốc góc  hướng theo trục z: , cụ thể là:

với  có thể là  hay là .

Đạo hàm theo thời gian của 2 hệ quy chiếu

Bây giờ, sự quay sẽ được tổng quát. Nếu hệ quy chiếu quay quay với tốc độ góc  quanh một trục  thì với mỗi vectơ  của hệ quy chiếu quay đều tuân thủ theo phương trình sau:

Nếu chúng ta có một hàm vectơ :

và chúng ta muốn khảo sát đạo hàm bậc nhất của nó (sử dụng quy tắc nhân của phép vi phân):

với  là sự thay đổi của  quan sát được trong hệ quy chiếu quay. Chúng ta có thể viết tắt nó như sau:

Liên hệ vận tốc giữa 2 hệ quy chiếu
Vận tốc của một vật là đạo hàm theo thời gian vị trí của vật đó, hay là

Đạo hàm theo thời gian của một vị trí  trong hệ quy chiếu quay có hai thành phần, một là phụ thuộc thời gian do chuyển động của hạt, còn lại là do chuyển động quay của hệ quy chiếu. Áp dụng kết quả của phần trước cho độ dời , vận tốc trong 2 hệ quy chiếu liên hệ với nhau theo phương trình:

với chữ i nhỏ tức là trong hệ quy chiếu quán tính, và r nhỏ tức là trong hệ quy chiếu quay.

Liên hệ gia tốc giữa 2 hệ quy chiếu
Gia tốc là đạo hàm bậc 2 của vị trí, hay là đạo hàm bậc nhất của vận tốc:

với chữ i nhỏ tức là trong hệ quy chiếu quán tính.
Đạo hàm và sắp xếp lại các số hạng ta được:

với  là gia tốc thấy được trong hệ quy chiếu quay, số hạng  biểu diễn lực quán tính ly tâm, và số hạng  là hiệu ứng Coriolis.

Định luật 2 Newton cho 2 hệ quy chiếu
Khi nhân biểu thức gia tốc cho khối lượng của chất điểm, 3 số hạng thêm vào ở bên phải tạo nên các lực ảo trong hệ quy chiếu quay, là những lực xuất hiện trong một hệ quy chiếu phi quán tính, chứ không phải là từ những tương tác của các vật.

Sử dụng định luật 2 Newton , ta có:

 Lực Coriolis

 Lực quán tính ly tâm

 và Lực Euler

với  là khối lượng của vật bị tác dụng của các lực ảo này. Chú ý rằng 3 lực này sẽ biến mất khi hệ quy chiếu không quay, đó là khi

Gọi gia tốc trong hệ quy chiếu quán tính của vật  do tác động của các ngoại lực . Áp dụng định luật 2 Newton ta có:

Định luật 2 Newton trong hệ quy chiếu quay được viết đầy đủ như sau:

Lực quán tính ly tâm
Bài chi tiết: Lực ly tâm

Trong cơ học cổ điển, lực quán tính ly tâm là một lực hướng ra ngoài liên quan đến sự quay. Lực quán tính ly tâm là một trong một vài lực ảo (còn gọi là lực quán tính). Khác với lực thật, nó không có nguồn gốc là sự tương tác của các vật thể. Thay vào đó, lực quán tính ly tâm có nguồn gốc từ sự quay của hệ quy chiếu mà chúng ta đang khảo sát.

Hiệu ứng Coriolis
Bài chi tiết: Hiệu ứng Coriolis

Các biểu thức toán học của lực Coriolis xuất hiện vào năm 1835 bởi một nhà khoa học người Pháp Gaspard-Gustave Coriolis khi nghiên cứu về cơ học chất lưu, và cũng xuất hiện trước đó trong các phương trình thủy triều của Pierre-Simon Laplace năm 1778. Đầu thế kỷ 20, lực Coriolis bắt đầu được sử dụng trong khí tượng học.

Có lẽ Trái Đất là hệ quy chiếu quay quen thuộc nhất đối với chúng ta. Vật chuyển động trên bề mặt Trái Đất phải chịu lực Coriolis, và cong về phía bên phải khi ở Bắc Bán Cầu, và về phía bên trái khi ở Nam Bán Cầu. Chuyển động của không khí trong khí quyển và nước ở đại dương là các ví dụ điển hình của hiện tượng này: chúng không chuyển động trực tiếp từ vùng có áp cao đến vùng có áp thấp, mà gió và các dòng chảy có xu hướng cong về phía bên phải khi ở phía bắc Xích đạo, và cong về phía bên trái khi ở phía Nam. Hiệu ứng này trả lời cho sự xoáy của các con lốc lớn.

Lực Euler

Trong cơ học cổ điển, gia tốc Euler (đặt tên theo Leonhard Euler), cũng có thể biết đến như là gia tốc phương vị hay gia tốc ngang, là một loại gia tốc xuất hiện khi một hệ quy chiếu quay không đều được sử dụng để khảo sát chuyển động và có sự biến đổi vận tốc góc của trục hệ quy chiếu.

Lực Euler là 1 lực ảo tác dụng lên 1 vật có liên quan đến gia tốc Euler bởi công thức F = ma, với a là gia tốc Euler và m là khối lượng của vật.

Xem thêm
Hệ quy chiếu
Lực quán tính
Hiệu ứng Coriolis
Lực ly tâm

Tham khảo

Hệ quy chiếu
Cơ học cổ điển
Cơ học
Vật lý học
Khảo sát
Xoay tròn


title: Thái Nguyên hầu

text:
Sái Nguyên hầu (chữ Hán: 蔡元侯; trị vì: 456 TCN-451 TCN), là vị vua thứ 24 của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Sái Nguyên hầu là con của Sái Thanh hầu - vua thứ 23 nước Sái. Năm 457 TCN, Sái Thanh hầu mất, Sái Nguyên hầu lên nối ngôi.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Sái trong thời gian ông làm vua.

Năm 451 TCN, Sái Nguyên hầu mất. Ông ở ngôi được 6 năm. Con ông là Cơ Tề lên nối ngôi, tức là Sái hầu Tề.

Xem thêm
Sái hầu Tề
Sái Thanh hầu

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia

Chú thích

Vua nước Sái
Năm sinh thiếu
Mất năm 451 TCN


title: Thái hầu Tề

text:
Sái hầu Tề (chữ Hán: 蔡侯齊; trị vì: 450 TCN-447 TCN), tên thật là Cơ Tề (姬齊), là vị vua thứ 25 và là vua cuối cùng của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Cơ Tề là con của Sái Nguyên hầu - vua thứ 24 nước Sái. Năm 451 TCN, Sái Nguyên hầu mất, Cơ Tề lên nối ngôi, tức là Sái hầu Tề.

Năm 447 TCN, Sở Huệ vương mang quân đánh nước Sái, giết Sái hầu Tề và diệt nước Sái. Ông ở ngôi được 4 năm.

Từ đó đất Sái bị nhập vào nước Sở. Tính từ Sái Thúc Độ, nước Sái có tổng cộng 25 vua thuộc 24 thế hệ tới đó chấm dứt.

Xem thêm
Sái Nguyên hầu
Sở Huệ vương

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia

Chú thích

Vua nước Sái
Năm sinh thiếu
Vua Trung Quốc bị giết
Mất năm 447 TCN


title: Valvatida

text:
Valvatida là một bộ sao biển trong lớp Asteroidea. Bộ này có họ, chi, tổng cộng có loài. Bộ này có các loài nhỏ bé với đường kính chỉ vài mm trong chi Asterina, và loài lớn với đường kính lên đến 75 cm như các loài trong chi Thromidia. Phần lớn các loài trong bộ đều có 5 cánh với chân ống.

Các họ
Acanthasteridae
Archasteridae
Asterinidae
Asterodiscididae
Asteropseidae
Chaetasteridae
Ganeriidae
Goniasteridae
Leilasteridae
Mithrodiidae
Odontasteridae
Ophidiasteridae
Oreasteridae
Podosphaerasteridae
Poraniidae
Pseudarchasteridae
Sphaerasteridae †

Hình ảnh

Tham khảo

 Burchett M, Dando M, Waller G; SeaLife: A Complete Guide to the Marine Environment; Smithsonian Institution Press, USA; ISBN 1-56098-633-6, 1996.


title: Phạm Ngọc Đa

text:
Phạm Ngọc Đa (1938 – 30 tháng 8 năm 1953) là một liệt sĩ thiếu niên trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp của Việt Nam, đồng thời là một trong số ít các thiếu niên Việt Nam được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Tiểu sử
Phạm Ngọc Đa sinh năm 1938 tại làng Phác Xuyên, xã Bạch Đằng, huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng trong một gia đình lao động nghèo, cha mẹ mất sớm. Vì vậy, Đa phải đi ở cho một nhà giàu. Năm 15 tuổi, Phạm Ngọc Đa trở thành đội viên du kích xã, làm giao liên, trinh sát và trực tiếp tham gia chiến đấu trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Phạm Ngọc Đa được chọn vào tổ quân báo của du kích làm nhiệm vụ theo dõi quân pháp, đặt mìn, vót chông, giấu người của Việt Minh xuống hầm bí mật.

Trong giai đoạn này, thực dân Pháp đánh chiếm nội thành Hải Phòng và chuẩn bị càn quét để mở rộng vùng chiếm đóng ra ngoại thành, trong đó có huyện Tiên Lãng. Sáng ngày 28 tháng 08 năm 1953, quân Pháp mở chiến dịch càn quét với quy mô lớn mang tên Cloche (quả chuông) vào toàn huyện Tiên Lãng. Đến ngày 30/8/1953, làng Phác Xuyên chìm trong lửa đạn của quân Pháp. Trước hỏa lực của quân Pháp, các du kích quân buộc phải rút xuống hầm trú ẩn. Quân Pháp tràn vào làng đốt phá, lùng sục. Không may cho Phạm Ngọc Đa, quân Pháp đặt súng cối trên nóc hầm bí mật của anh nên đất sụt xuống. Quân Pháp nghi ngờ, đào bới tìm ra hầm và bắt được Đa cùng một số du kích quân khác. Phạm Ngọc Đa bị bắt trói và tra tấn nhằm chỉ ra các hầm bí mật còn lại. Do nhất quyết không khai nên anh đã bị hành quyết cho đến chết. Tấm gương của thiếu niên du kích Phạm Ngọc Đa sau này được nhắc đến trong nhiều tài liệu giáo dục lịch sử của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh bên cạnh những tấm gương anh hùng thiếu niên khác.

Vinh danh
Năm 1997, Phạm Ngọc Đa được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Tượng đài và nhà tưởng niệm Phạm Ngọc Đa được lần lượt xây dựng năm 2003 và 2012 tại huyện Tiên Lãng, quê hương anh.

Hình tượng trong văn học nghệ thuật
Phạm Ngọc Đa làm đề tài cho một số tác phẩm văn học nghệ thuật như truyện Phạm Ngọc Đa của nhà văn Xuân Sách, bài hát Gương sáng Phạm Ngọc Đa của nhạc sĩ Thế Vinh.

Tham khảo
 Gương anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc thành phố Hải Phòng (1948 - 2000), Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, Nhà xuất bản. Hải Phòng, 2000
 Phạm Ngọc Đa, Xuân Sách, Nhà xuất bản. Kim Đồng, 2000
 Cẩm nang cho người phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản. Giáo dục, 2003

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tiểu sử Phạm Ngọc Đa (Trang web Thư viện Thành phố Hải Phòng)

Người Hải Phòng
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân


title: Paxillosida

text:
Paxillosida là một bộ sao biển trong lớp Asteroidea. Bộ này có 6 họ, tổng cộng có 255 loài.

Các họ
Các phân tích gần đây cho thấy có thể có phân loại chị em của Asterina. Bộ này được chia thành các họ sau
 Astropectinidae
 Ctenodiscidae
 Goniopectinidae
 Luidiidae
 Porcellanasteridae
 Radiasteridae

Hình ảnh

Tham khảo


title: Thái Chiêu hầu

text:
Sái Chiêu hầu (chữ Hán: 蔡昭侯; trị vì: 518 TCN-491 TCN), tên thật là Cơ Thân (姬申), là vị vua thứ 21 của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Mắc nạn ở Sở
Sử sách chép khác nhau về thân thế của Sái Chiêu hầu. Theo Sử ký, ông là cháu nội của Sái Linh hầu - vua thứ 18 nước Sái và em của Sái Điệu hầu – vua thứ 20 nước Sái. Theo Tả truyện, ông là con của Sái Bình hầu - vua thứ 19 nước Sái.

Năm 519 TCN, Sái Điệu hầu mất, Cơ Thân lên ngôi, tức là Sái Chiêu hầu.

Năm 509 TCN, Sái Chiêu hầu sang triều kiến Sở Chiêu vương. Ông có một đôi ngọc bội và một đôi áo cầu rất đẹp, dâng cho Sở Chiêu vương mỗi thứ một chiếc, còn lại mình dùng. Trong tiệc, ông cùng vua Sở mặc áo cầu và đeo ngọc bội. Vua Sở còn nhỏ nên tướng quốc nước Sở là Nang Ngõa làm phụ chính. Nang Ngõa thấy Sái Chiêu hầu có đồ quý nổi lòng tham, muốn đòi áo và ngọc bội của ông, Sái Chiêu hầu không cho. Vì vậy Nang Ngõa bèn gièm pha với Sở Chiêu vương, giam lỏng ông ở lại nước Sở không cho về.

Vua nước Đường cũng đến triều kiến nước Sở, có đôi ngựa quý, cũng bị Nang Ngõa đòi, nhưng vua Đường từ chối. Nang Ngõa liền bắt giam vua nước Đường.

Năm 506 TCN, người nước Đường bàn nhau lấy ngựa quý dâng cho Nang Ngõa để xin cho vua Đường về. Nang Ngõa bằng lòng. Sái Chiêu hầu thấy vậy cũng đành hiến áo cầu và ngọc bội cho Nang Ngõa, ông mới được thả về nước sau 3 năm bị giam cầm.

Báo thù nước Sở
Sái Chiêu hầu trở về nước, cho con sang nước Tấn làm con tin, đề nghị Tấn Định công đánh nước Sở để báo thù. Tấn Định công họp quân 13 nước chư hầu, và sai Tuân Dần và Sĩ Ưởng mang quân đánh Sở.

Tháng 3 năm 506 TCN, chư hầu họp tại Thiệu Lăng bàn đánh nước Sở. Nhưng hai tướng nước Tấn cũng muốn đòi tiền hối lộ của nước Sái, Sái Chiêu hầu từ chối. Vì vậy quân Tấn đóng một thời gian rồi từ tạ Sái Chiêu hầu về nước. Từ đó nước Tấn mất tín nhiệm của nước bá chủ với chư hầu.

Nước Sở bèn mang quân diệt nước Thẩm và vây nước Sái. Sái Chiêu hầu lo lắng, sai người đi cầu cứu nước Ngô – vốn là nước nhiều năm có chiến tranh với Sở. Vua Ngô Hạp Lư cùng Tôn Vũ và Ngũ Viên khởi đại quân đi đánh Sở để giúp Sái.

Tháng 11 năm đó, quân Ngô đại phá quân Sở. Tướng quốc Nang Ngõa bỏ trốn sang nước Trịnh. Sau đó quân Ngô thừa thắng, tấn công ồ ạt vào Sính đô của nước Sở. Sở Chiêu vương phải bỏ chạy. Tả Truyện coi việc Sái Chiêu hầu mượn quân Ngô báo thù nước Sở sau nhiều lần nước Sái bị nước Sở ức hiếp là lấy lại lẽ phải.

Cùng trong năm đó nước Sái bị đói kém, Lỗ Định công sai người chở gạo đến cứu đói cho nước Sái.

Phải thiên đô và bị hại
Nước Ngô thắng nước Sở trở nên hùng mạnh. Sái trở thành thuộc quốc của Ngô. Năm 493 TCN, vua Ngô mới là Ngô Phù Sai sai tướng là Tiết Dung mang quân sang nước Sái, với danh nghĩa bàn việc sính lễ, rồi mang quân vào chiếm giữ kinh thành. Lúc đó Sái Chiêu hầu và người nước Sái mới biết là mưu kế của nước Ngô.

Tiết Dung chiếm giữ thành trì, ép Sái Chiêu hầu thiên đô sang đất Châu Lai (州來). Cho rằng việc đưa quân Ngô vào là lỗi của công tử Tứ, Sái Chiêu hầu thông báo với các đại phu rồi giết công tử Tứ. Mùa đông năm đó, ông gạt nước mắt mang lăng tẩm các vua nước Sái dời sang Châu Lai theo lệnh của nước Ngô.

Năm 491 TCN, Sái Chiêu hầu chuẩn bị sang triều kiến Ngô Phù Sai. Các đại phu sợ lần này đi lại bị nước Ngô ép dời đi lần nữa nên muốn ngăn cản, bèn cử Công Tôn Phiên đuổi theo. Công Tôn Phiên đuổi đến gần bắn một phát, trúng Sái Chiêu hầu. Sái Chiêu hầu bị thương, chạy vào một nhà dân, nhưng không qua khỏi và qua đời.

Văn Chi Giải cầm đầu những người trung thành với Sái Chiêu hầu xúm lại bắn chết Công Tôn Phiên. Người nước Sái đánh những đại phu phản Sái Chiêu hầu, đuổi Công Tôn Thìn chạy sang nước Ngô, giết Công Tôn Hu và Công Tôn Tính.

Sái Chiêu hầu ở ngôi được 28 năm. Người nước Sái lập con ông là Cơ Sóc lên nối ngôi, tức là Sái Thành hầu.

Xem thêm
Sái Điệu hầu
Sái Thành hầu

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 5, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Vua nước Sái
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh thiếu
Mất năm 491 TCN


title: Cơ Thân

text:
Cơ Thân (chữ Hán: 姬申) có thể là một trong các vị vua chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc:
 Sái Văn hầu, vua thứ 16 nước Sái, trị vì từ năm 611 TCN-592 TCN
 Sái Chiêu hầu, vua thứ 21 nước Sái, trị vì từ năm 518 TCN-491 TCN
 Vệ Đái công, vua thứ 19 nước Vệ, trị vì một thời gian ngắn năm 660 TCN.
 Lỗ Hi công, vua thứ 19 nước Lỗ, trị vì từ năm 659 TCN-627 TCN

Cả Sái Chiêu hầu, Vệ Đái công và Lỗ Hi công đều là dòng dõi Chu Văn Vương Cơ Xương, trong đó Vệ Đái công thuộc thế hệ thứ 14, Sái Văn hầu thuộc thế hệ thứ 17, Sái Chiêu hầu thuộc thế hệ thứ 21 (Sái Văn hầu là ông tổ trực hệ của Sái Chiêu hầu) và Lỗ Hi công thuộc thế hệ thứ 12.


title: Forcipulatida

text:
Forcipulatida là một bộ sao biển trong lớp Asteroidea. Bộ này có 6 họ, 68 chi, tổng cộng có 300 loài

Các họ
Bộ này có các họ sau:
 Asteriidae
 Heliasteridae
 Labidiasteridae
 Neomorphasteridae
 Pedicellasteridae
 Zoroasteridae

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Gai cột sống

text:
Gai cột sống (danh pháp khoa học: Spondylosis) là một căn bệnh thoái hóa cột sống, trong đó xuất hiện các phần xương mọc ra (gai xương) phía ngoài và hai bên của cột sống. Đó chính là sự phát triển thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn, dây chằng quanh khớp do viêm khớp cột sống mạn tính, chấn thương hay sự lắng đọng calci ở các dây chằng, gân tiếp xúc với đốt sống. Gai cột sống hay gặp ở nam và tăng theo độ tuổi.

Gai xương chính là các mỏm xương hoặc điểm lồi nhô ra tại các khớp. Chúng thường được hình thành do sự tổn thương bề mặt của khớp và cản trở cử động của xương, đồng thời gây ra đau đớn ở các mức độ khác nhau. Nhìn chung, bất cứ phần nào của cột sống cũng có thể bị ảnh hưởng bởi bệnh gai cột sống, nhưng thông thường khu vực thắt lưng và cổ hay mắc chứng bệnh này nhất. Các thuật ngữ như gai đốt sống cổ (Cervical Spondylosis), gai đốt sống ngực (Thoratic Spondylosis) và gai đốt sống thắt lưng (Lumbar Spondylosis) được sử dụng tương ứng với khu vực mắc phải.

Vị trí thường mọc gai là mặt trước và bên của cột sống, hiếm khi mọc ở phía sau nên ít chèn ép vào tủy và rễ thần kinh. Gai cột sống khiến người bệnh rất khó chịu, nhất là cảm giác đau ở vùng thắt lưng, đau vai hoặc cổ do gai tiếp xúc với dây thần kinh, các xương đốt sống khi cử động, đau lan xuống cánh tay, tê chân tay, đôi khi làm giới hạn vận động.

Triệu chứng

Đa số bệnh gai cột sống không gây ra dấu hiệu triệu chứng gì một cách rõ ràng. Tuy nhiên khi gai cọ xát với xương khác hoặc các phần mềm ở xung quanh như dây chằng, rễ dây thần kinh (tức là quá trình vận động) thì bệnh nhân mới thấy đau và triệu chứng thường gặp là đau vai, đau thắt lưng, tay bị tê

Một số biểu hiện đau thông thường của gai cột sống
 Đau thường xuất hiện ở cổ, thắt lưng, đặc biệt là khi bệnh nhân đứng hoặc đi. Vị trí đau tương ứng với phần cột sống liên quan.
 Cảm giác bất thường hoặc mất cảm giác ở phần cột sống liên quan.
 Trường hợp nặng thì đau tê ở cổ lan qua hai tay, đau ở lưng, đau dọc xuống hai chân.
 Đau tăng lên khi đi lại hay vận động nhiều. Cơn đau tăng khi cử động, giảm khi nghỉ do đó sẽ đưa tới giới hạn cử động ở các phần này.
 Cơ bắp yếu đi (đặc biệt là ở tay và chân).
 Mất cân bằng.
 Mất kiểm soát đường tiểu tiện và/hoặc đại tiện (tình huống nguy cấp).
 Rối loạn thần kinh thực vật (rối loạn phản xạ tự động, tăng tiết mồ hôi, hạ hô hấp, biến chứng huyết áp...)

Nguyên nhân, cơ chế
Nguyên nhân gây ra bệnh gai cột sống bắt nguồn từ phần đĩa tròn từ sụn nằm giữa hai đốt sống (được gọi là bao xơ đĩa đệm), khi nó gặp vấn đề. Xương sống lưng (lumbar spine) và cổ (cervical spine) là nơi chịu ảnh hưởng nhiều nhất của các động tác đi đứng, khiêng nặng, cúi lên cúi xưống. Nó có xu hướng bị thoái hóa theo tuổi tác. Khi đó, phần bao xơ này bị mất nước, nứt vỡ và xẹp đi. Kết quả là các đốt sống liền kề tiếp xúc trực tiếp với nhau và bắt đầu mòn dần do ma sát. Theo đó hình thành các gai xương, gây đau và cản trở cử động của khớp.

Các đốt xương sống tiếp giáp với nhau bằng những khớp xương nhỏ (facet joint, vertebral joint) ở hai bên phía sau đốt sống. Lúc khớp xương bị thoái hoá (degeneration), mất sụn bọc các đầu xương ở trong khớp bị hư hại, mòn và tróc ra, làm lộ xương ở dưới sụn. Khớp xương bị viêm (sưng và đau) lúc đứng, ngồi và cả lúc đi. Vì khớp cột sống bị viêm, các đĩa đệm giữa các đốt sống cũng bị hư hại, cột sống không còn vững chắc như trước. Do đó, cột sống tìm cách tự ổn định bằng cách mọc ra những nhánh xương hay gai xương (bone spurs, osteophytes) bao quanh những khớp xương sống lưng đó. Đồng thời, thân đốt xương sống mọc ra những nhánh tương tự.

Ngoài ra khi tuổi tác càng cao, thì tình trạng viêm khớp và chấn thương cũng là một trong những nguyên nhân gây ra đau đốt sống. Ngoài ra còn có thể có tác hại do tai nạn, chấn thương, béo phì cũng như tác dụng do yếu tố di truyền (có những người mang gien có tác dụng làm cho đĩa đệm của họ yếu hơn bình thường).

Theo một số thống kê thì có 3 nguyên nhân chính dẫn đến gai cột sống:

 Viêm khớp cột sống mãn tính: Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao mòn dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở nên thô ráp, xù xì và cuối cùng hai bề mặt xương tiếp xúc, cọ xát lên nhau. Đến lúc này, cơ thể sẽ có một quá trình tự điều chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng kết quả của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai xương.
 Sự lắng đọng calci ở các dây chằng, gân tiếp xúc với đốt sống: Trường hợp này thường gặp trong thoái hóa cột sống ở người lớn tuổi, đó là sự lắng đọng calci dưới dạng calcipyrophosphat. Sự thoái hóa cột sống có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một số chất, làm sụn khớp dễ bị calci hóa.
 Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của cơ thể để sửa chữa nơi bị tổn thương sẽ dẫn đến sự hình thành gai cột sống. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng calci ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.

Phòng trị

Phòng ngừa
Phòng ngừa gai cột sống cần thực hiện:
 Chế độ dinh dưỡng đầy đủ (calcium, vitamin D). Chế độ bữa ăn gồm các thức ăn tránh béo phì, hoặc tăng cân như hạn chế chất béo nhất là mỡ động vật, ngược lại cần tăng cường ăn rau quả.
 Không hút thuốc.
 Tránh chấn thương cột sống (ví dụ: ngồi xe hơi có bộ phận nâng đầu cổ/head rest)
 Tránh những thể thao quá sức chịu đựng bình thường của mình (như cử tạ quá nặng, thể dục dụng cụ: vận động quá khó), nên chơi các môn thể thao nhẹ nhàng như bơi lội, tập aerobic, yoga.
 Tránh ngồi quá lâu ở những tư thế không lành mạnh
 Hạn chế làm việc nặng như bê vác...
 Đừng để quá mập hoặc béo phì.

Điều trị
Khi bị gai cột sống, nên dùng thuốc kết hợp với phương pháp châm cứu, vật lý trị liệu, tập thể dục thường xuyên. Thực hiện các biện pháp mát-xa, vật lý trị liệu bằng hồng ngoại, sóng ngắn, điện xung, tập phục hồi chức năng là các biện pháp áp dụng tốt, không có hại. Người bệnh bị gai cột sống thường được điều trị bảo tồn bằng các thuốc giảm đau kháng viêm không steroid, thuốc corticoid, nhóm vitamin, thuốc giãn cơ hay sử dụng một số dụng cụ nâng đỡ như nẹp cổ… nhằm giảm bớt gánh nặng lên các đốt sống bị bệnh. Phẫu thuật chỉ đặt ra trong trường hợp có sự chèn ép vào tủy, làm hẹp ống tủy hoặc chèn ép hệ thần kinh và gây các dấu hiệu tê chân, tay, rối loạn đại tiểu tiện.

Tuy nhiên, ngay cả khi phẫu thuật gai xương vẫn có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ vì thực tế quá trình hình thành gai xương là một đáp ứng tự nhiên của cơ thể đối với phản ứng viêm. Nếu bị đau do gai cột sống nên điều trị theo phác đồ của bác sĩ và tái khám định kỳ để phát hiện sớm các tiến triển xấu từ đó có biện pháp xử trí thích hợp. Ngoài ra người bệnh nên chọn cho mình những bài thuốc lành tính, có tác dụng sâu từ trong ra ngoài, không gây ra các biến chứng nguy hiểm như:
 Bài thuốc từ hạt đu đủ chưng rượu
 Bài thuốc trị gai cột sống lưng từ cây lá lốt
 Bài thuốc từ bưởi + chanh + đường đỏ
 Bài thuốc từ cây ngải cứu
 Bài thuốc từ cây xương rồng + cám gạo
Đây đều là những cây thuốc nam có tác dụng điều trị gai cột sống rất tốt, dễ tìm, tiết kiệm chi phí, gần gũi với đời sống hàng ngày nên bất kì bệnh nhân nào cũng có thể áp dụng được.

Chú thích

Liên kết ngoài

Bệnh
Bệnh văn phòng


title: Velatida

text:
Velatida là một bộ sao biển trong lớp Asteroidea. Bộ này có 5 họ, 25 chi, tổng cộng có 203 loài.

Các họ
Bộ này có 5 họ

Caymanostellidae
Korethrasteridae
Myxasteridae
Pterasteridae
Solasteridae

Hình ảnh

Tham khảo

Lớp Sao biển


title: Solaster endeca

text:
Solaster endeca, tên thông dụng trong tiếng Anh gồm có sao mặt trời tía (purple sunstar), sao mặt trời phương bắc (northern sunstar) và sao mặt trời mượt (smooth sun star), là một loài sao biển trong họ Solasteridae.

Đồng âm

Asterias alboverrucosa Brandt, 1835
Asterias aspera O.F. Müller, 1776
Asterias endeca Linnaeus, 1771
Asterias rumphii Parelius, 1768
Solaster endeca decemradiata Sladen, 1889
Solaster galaxides Verrill, 1909
Solaster intermedius Sluiter, 1895
Stellonia endeca L. Agassiz, 1836

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1771
Solaster


title: Protoreaster linckii

text:
Protoreaster linckii là một loài sao biển trong họ Oreasteridae
Protoreaster linckii có đường kính tối đa 12 inch. Nó có rất nhiều nốt nằm cùng năm cánh. Các nốt có màu đỏ sáng và kéo dài lên phía cánh tay. Nó có một cơ thể màu xám với sọc kết nối nốt. Điều này tạo ra một sự xuất hiện của một mạng lưới dây nối liền nhau.
Loài này sinh sống ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương
Chúng được tìm thấy ở từ các hồ thủy triều nông đến các rạn san hô sâu đến 100 mét.

Protoreaster linckii hoạt động ban ngày. Nó là loài được nuôi trong các bể cá cảnh nhưng nó không thích hợp để nuôi chung với nhiều loài bể cá cảnh khác như san hô, bọt biển, giun ống và nhiều động vật không dây sống.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
Image

Protoreaster
Động vật được mô tả năm 1834


title: Triều đại trong lịch sử Trung Quốc

text:
Triều đại trong lịch sử Trung Quốc, hay triều đại Trung Quốc, ý chỉ các chế độ quân chủ thế tập cai trị Trung Quốc trong phần lớn chiều dài lịch sử nước này. Kể từ khi triều đại đầu tiên được Hạ Vũ thành lập vào khoảng năm 2070 TCN cho đến khi Phổ Nghi thoái vị vào ngày 12 tháng 2 năm 1912, sau cuộc Cách mạng Tân Hợi, Trung Quốc đã được cai trị bởi một loạt triều đại kế tục nhau. Triều đại Trung Quốc không chỉ bao gồm những triều đại được thành lập bởi người Hán – dân tộc có dân số áp đảo tại Trung Quốc – hay tiền thân của người Hán, tức liên minh bộ lạc Hoa Hạ, mà còn có cả các triều đại do các dân tộc phi Hán thành lập.

Chia lịch sử Trung Quốc thành nhiều thời kỳ do từng triều đại cai trị là một phương pháp phân tích thời kỳ phổ biến được các học giả áp dụng. Theo đó, một triều đại được dùng để phân định thời kỳ cai trị của một gia tộc và cũng có thể được dùng để mô tả các sự kiện, xu hướng, tính cách, các sáng tác nghệ thuật, đồ tạo tác của thời kỳ đó. Ví dụ, đồ sứ được làm vào thời Minh thì gọi là "đồ sứ triều Minh".

Triều đại chính thống cai trị Trung Quốc trong khoảng thời gian lâu dài nhất là triều Chu, với tổng cộng 789 năm. Trên thực tế, triều Chu bị phân làm hai giai đoạn – Tây Chu và Đông Chu – với quyền lực suy giảm nghiêm trọng trong giai đoạn Đông Chu. Triều đại chính thống cai trị Trung Quốc có diện tích lãnh thổ lớn nhất là triều Nguyên hoặc triều Thanh, tùy theo nguồn tư liệu lịch sử.

Các triều đại Trung Quốc thường tự coi mình là "Thiên triều" (天朝). Nhiều quốc gia triều cống cho Trung Quốc đã gọi các triều đại Trung Quốc là "Thiên triều Thượng quốc" (天朝上國) hay "Thiên triều Đại quốc" (天朝大國), như một hình thức thể hiện sự tôn trọng và phục tùng.

Thuật ngữ
Trong tiếng Trung Quốc, từ "triều" (朝) nghĩa gốc là "sáng sớm" hoặc "ngày hôm nay". Theo nghĩa chính trị, từ này được dùng để chỉ chế độ của nhà cai trị đương nhiệm.

Sau đây là vài thuật ngữ liên quan đến khái niệm triều đại trong lịch sử Trung Quốc:

 "triều đại" (朝代): thời đại cai trị tương ứng của một "triều".
 "vương triều" (王朝): về mặt chuyên môn, từ này đề cập tới triều đại của một vị vua. Tuy nhiên, nó vẫn thường được áp dụng một cách không chuẩn xác dành cho tất cả triều đại, bao gồm cả các triều đại mà nhà cai trị giữ tước hiệu khác, không phải là vua, chẳng hạn như hoàng đế.
 "hoàng triều" (皇朝): thường được dùng để chỉ một triệu đại có nhà cai trị là hoàng đế.

Lịch sử

Sự khởi đầu của chế độ triều đại cai trị
phải|nhỏ|502x502px|Bức vẽ Hạ Vũ, người mở đường chế độ triều đại cai trị Trung Quốc, của họa sĩ Mã Lân thời Nam Tống.
Với vai trò là nhà sáng lập triều đại Trung Quốc chính thống đầu tiên – triều Hạ – Hạ Vũ thường được coi là người mở đường cho các triều đại cai trị ở Trung Quốc. Trong chế độ triều đại cai trị ở Trung Quốc, nhà cai trị tối cao trên lý thuyết nắm trong tay quyền lực tuyệt đối và quyền chiếm hữu tư nhân đối với lãnh địa, mặc dù trên thực tế, thực quyền của họ phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Theo truyền thống, ngai vàng Trung Quốc được thừa kế độc quyền bởi các thành viên nam giới trong gia tộc cai trị, mặc dù không thiếu trường hợp ngoại thích lên nắm thực quyền thay cho quân chủ. Quan niệm kế vị trên được gọi là Gia thiên hạ (家天下), trái với quan niệm Công thiên hạ (公天下) của thời tiền Hạ, mà theo đó, sự kế vị không mang tính thế tập.

Quá trình chuyển giao triều đại
phải|nhỏ|272x272px|Tranh minh họa Trận Sơn Hải quan, một trận chiến quyết định trong thời kỳ chuyển giao Minh–Thanh. Triều Thanh giành chiến thắng và mở rộng quyền cai trị của mình ở Trung Quốc bản thổ ngay sau đó.
Hiện tượng thịnh suy của các triều đại là một đặc điểm nổi bật trong lịch sử Trung Quốc. Một số học giả cố gắng giải thích hiện tượng này bằng cách cho rằng sự thành công hay thất bại của một triều đại phụ thuộc vào đạo đức của những nhà cai trị, trong khi những người khác lại tập trung vào các khía cạnh hữu hình của chế độ quân chủ – một phương pháp giải thích được gọi là vòng tuần hoàn triều đại.

Quá trình chuyển giao triều đại trong lịch sử Trung Quốc diễn ra chủ yếu thông qua hai con đường: chinh phục quân sự và soán ngôi. Triều Kim thay thế triều Liêu và triều Nguyên thống nhất Trung Quốc đều thông qua một loạt chiến dịch quân sự thành công. Mặt khác, Tào Ngụy thay thế Đông Hán và triều Lương thay thế Nam Tề là hai trường hợp soán ngôi. Thông thường, kẻ soán ngôi sẽ tìm cách khắc họa động thái sẵn sàng rời bỏ ngai vàng của nhà cai trị triều đại tiềm nhiệm trong một tiến trình gọi là thiện nhượng (禪讓), như một phương tiện hợp pháp hóa quyền cai trị.

Khi xem qua các mốc thời gian lịch sử, người ta dễ ngộ nhận rằng quá trình chuyển giao triều đại xảy ra đột ngột và dữ dội. Đúng hơn, các triều đại mới thường được thành lập từ trước khi lật đổ hoàn toàn một chế độ hiện có. Ví dụ, năm 1644 thường được coi là năm mà triều Thanh kế tục triều Minh nắm giữ Thiên mệnh. Tuy nhiên, triều Thanh chính thức được tuyên bố thành lập vào năm 1636 bởi Thanh Thái Tông khi ông đổi quốc hiệu cũ Hậu Kim mà Thanh Thái Tổ đã đặt vào năm 1616. Trong khi đó, hoàng tộc triều Minh vẫn cai trị Nam Minh cho đến năm 1662. Vương quốc Đông Ninh trung thành với triều Minh tại Đài Loan tiếp tục kháng chiến, chống lại triều Thanh cho đến tận năm 1683. Ngoài ra, trong giai đoạn chuyển giao Minh–Thanh, còn có nhiều phe phái khác tranh giành quyền kiểm soát Trung Quốc, đáng chú ý nhất là Đại Thuận và Đại Tây, lần lượt do Lý Tự Thành và Trương Hiến Trung thành lập. Thay đổi gia tộc cai trị rất phức tạp và tốn nhiều thời gian, triều Thanh đã mất tới gần hai thập kỷ để mở rộng quyền cai trị của họ trên toàn bộ Trung Quốc bản thổ.

Tương tự, đầu giai đoạn chuyển giao Tùy–Đường, nhiều chế độ do các lực lượng nổi dậy thành lập, tranh giành quyền kiểm soát và tính chính thống khi quyền lực triều Tùy đang suy yếu. Các chế độ tự trị tồn tại trong giai đoạn đầy biến động này có thể kể đến Ngụy (của Lý Mật), Tần (của Tiết Cử), Tề (của Cao Đàm Thành), Hứa (của Vũ Văn Hóa Cập), Lương (của Lý Quỹ), Lương (của Thẩm Pháp Hưng), Lương (của Lương Sư Đô), Lương (của Tiêu Tiển), Hạ (của Đậu Kiến Đức), Trịnh (của Vương Thế Sung), Sở (của Chu Xán), Sở (của Lâm Sĩ Hoằng), Yên (của Cao Khai Đạo), Ngô (của Lý Tử Thông), Lỗ (của Từ Viên Lãng) và Tống (của Phụ Công Thạch). Ngay cả khi đã thay thế triều Tùy, triều Đường vẫn phải tốn thêm hàng thập kỷ nữa mới thống nhất được Trung Quốc bản thổ.

Thông thường, tàn dư và con cháu hoàng tộc triều đại tiền nhiệm đều bị thanh trừng hoặc được phong cho các tước vị cao quý theo chế độ Nhị vương Tam khác (二王三恪) – điều sau này đã trở thành một phương tiện để triều đại cai trị đòi quyền kế tục hợp pháp từ triều đại tiềm nhiệm. Ví dụ, Đông Ngụy Hiếu Tĩnh Đế được lập làm "Trung Sơn vương" sau khi thoái vị và nhường ngôi cho Bắc Tề Văn Tuyên Đế. Tương tự, Sài Vịnh, cháu trai của Hậu Chu Thế Tông, được Tống Nhân Tông phong làm "Sùng Nghĩa công" – một tước vị tiếp tục được các hậu duệ hoàng tộc Hậu Chu khác kế thừa.

Theo truyền thống ngành sử học Trung Quốc, mỗi triều đại mới sẽ biên soạn lịch sử triều đại tiền nhiệm, đỉnh cao là bộ Nhị thập tứ sử. Truyền thống này vẫn được duy trì ngay cả khi cuộc Cách mạng Tân Hợi đã thay thế triều Thanh bằng nhà nước Trung Hoa Dân Quốc. Tuy nhiên, nỗ lực soạn thảo một bộ lịch sử triều Thanh của những người Cộng hòa bị gián đoạn bởi Nội chiến Trung Quốc – cuộc nội chiến phân chia Trung Quốc thành hai chính thể: Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ở đại lục và Trung Hoa Dân Quốc ở Đài Loan.

Sự kết thúc của chế độ triều đại cai trị
phải|nhỏ|300x300px|Một bức ảnh Hoàng đế Phổ Nghi, được nhiều người coi là vị quân chủ hợp pháp cuối cùng ở Trung Quốc, được chụp vào năm 1922.
Chế độ triều đại cai trị ở Trung Quốc chấm dứt vào năm 1912, khi nhà nước Trung Hoa Dân Quốc thay thế triều Thanh sau thành công của cuộc Cách mạng Tân Hợi. Mặc dù đã có những nỗ lực khôi phục triều đại cai trị ở Trung Quốc sau cuộc Cách mạng Tân Hợi, nhưng chúng đều không thành công trong việc củng cố quyền cai trị và giành được tính chính thống.

Trong cuộc Cách mạng Tân Hợi, cũng đã có nhiều đề xuất ủng hộ việc thay thế triều Thanh do người Mãn lãnh đạo bằng một triều đại mới của người Hán. Khổng Lệnh Di (孔令貽), hậu duệ đời thứ 76 của Khổng Tử và là người đang nắm giữ tước hiệu Diện Thánh công, được Lương Khải Siêu xác định là người kế thừa ngai vàng tiềm năng. Trong khi đó, giới thân sĩ ở An Huy và Hà Bắc lại ủng hộ phục hưng triều Minh với hoàng đế là Chu Dục Huân (朱煜勳), một Diên Ân hầu. Cả hai đề xuất trên rốt cuộc đều bị từ chối.

Đế quốc Trung Hoa do Viên Thế Khải thành lập sớm châm ngòi cho cuộc Chiến tranh hộ quốc và bị xóa sổ sau 101 ngày. Đinh Tỵ phục tích (1917) là một nỗ lực phục hưng triều Thanh không thành công, khi chỉ kéo dài đúng 11 ngày. Tương tự, Mãn Châu Quốc, một nhà nước bù nhìn do Đế quốc Nhật Bản dựng lên trong Thế chiến thứ hai, với sự công nhận ngoại giao hạn chế, không được coi như một chế độ chính thống. Các nhà sử học thường coi sự kiện Hoàng đế Phổ Nghi thoái vị vào ngày 12 tháng 2 năm 1912 là dấu chấm hết cho chế độ triều đại cai trị ở Trung Quốc sau gần bốn thiên niên kỷ tồn tại.

Tình chính thống
phải|nhỏ|220x220px|Quốc ấn cuả triều Thanh được khắc dòng chữ "Đại Thanh đế quốc chi tỷ" (大清帝國之璽). Nó là biểu tượng của quyền lực và tính chính thống.
Suốt chiều dài lịch sử, Trung Quốc đã bị chia cắt chính trị trong nhiều giai đoạn, các miền đất khác nhau được cai trị bởi các triều đại khác nhau. Mỗi triều đại hoạt động hiệu quả như một nhà nước riêng biệt với thể chế chính trị và triều đình riêng. Những giai đoạn chia cắt chính trị đáng chú ý nhất là Tam Quốc, Ngũ Hồ thập lục quốc, Nam–Bắc triều, và Ngũ đại Thập quốc.

Mối quan hệ giữa các triều đại Trung Quốc trong những giai đoạn chia cắt, thường xoay quanh tính chính thống, vốn khởi nguồn từ học thuyết Thiên mệnh. Triều đại do người Hán cai trị sẽ tuyên bố các triều đại đối địch do các dân tộc khác thành lập là phi chính thống theo khái niệm Hoa Di chi biện. Mặc khác, nhiều triều đại phi Hán đã tự nhận mình là triều đại chính thống, khắc họa bản thân trong vai trò là chính thể thực sự thừa kế tinh hoa văn hóa và lịch sử Trung Quốc. Theo truyền thống, chỉ những chế độ được coi là "chính thống" (正統) hoặc "chính danh" mới được gọi là "triều" (朝), còn những chế độ "phi chính thống" hoặc "không chính danh" được gọi là "quốc" (國), ngay cả khi chúng mang bản chất của một triều đại. Với một số triều đại, tính chính thống vẫn còn đang là vấn đề gây tranh cãi trong giới học thuật hiện đại.

Những tranh chấp về tính chính thống giữa các triều đại như trên đã tồn tại trong các giai đoạn sau:

 Tam Quốc
 Tào Ngụy, Thục Hán và Đông Ngô đều tự tuyên bố mình là triều đại chính thống, đồng thời lên án tuyên bố của hai chế độ còn lại.
 Vì Hán Hiến Đế thoái vị để ủng hộ Tào Ngụy Văn Đế nên Tào Ngụy trực tiếp kế tục Đông Hán trong dòng thời gian lịch sử Trung Quốc.
 Tây Tấn công nhận Tào Ngụy là triều đại chính thống trong giai đoạn Tam Quốc và tuyên bố kế tục triều đại này.
 Triều Đường coi Tào Nguỵ là triều đại chính thống, trong khi học giả Nam Tống Chu Hi lại đề xuất nên coi Thục Hán mới là triều đại chính thống.

 Đông Tấn và Ngũ Hồ thập lục quốc
 Đông Tấn tự xem mình là triều đại chính thống.
 Một số nước trong nhóm Ngũ Hồ thập lục quốc như Hán Triệu, Hậu Triệu và Tiền Tần cũng tự tuyên bố mình là triều đại chính thống.

 Nam–Bắc triều
 Tất cả triều đại trong giai đoạn này đều coi mình là đại diện chính thống của Trung Quốc. Các triều đại phương bắc gọi các đối trọng phía nam của họ là "Đảo di" (島夷) trong khi ngược lại, các triều đại phương nam lại gọi các đối trọng phía bắc của họ là "Tác lỗ" (索虜).

 Ngũ đại Thập quốc
 Trực tiếp kế tục triều Đường, Hậu Lương tự coi mình là triều đại chính thống.
 Hậu Đường tự coi mình là triều Đường tái sinh và bác bỏ tính chính thống của Hậu Lương.
 Hậu Tấn công nhận Hậu Đường là triều đại chính thống.
 Nam Đường, trong một khoảng thời gian, được coi là triều đại chính thống của giai đoạn Ngũ đại Thập quốc.
 Sử học hiện đại nói chung coi các triều đại thuộc nhóm Ngũ đại, trái với Thập quốc, là triều đại chính thống.
 Triều Liêu, triều Tống và triều Kim
 Sau khi chinh phục Hậu Tấn, triều Liêu tuyên bố tính chính thống kế tục từ Hậu Tấn.
 Cả Nam Tống lẫn Bắc Tống đều tự coi mình là triều đại Trung Quốc chính thống.
 Triều Kim thách thức tuyên bố chính thống của triều Tống.
 Triều Nguyên kế tục công nhận cả ba triều đại, kể cả Tây Liêu, đều là các triều đại chính thống. Họ biên soạn một lúc ba bộ sử: Liêu sử, Tống sử và Kim sử.
 Triều Minh và Bắc Nguyên
 Triều Minh công nhận triều Nguyên tiền nhiệm là một triều đại chính thống, nhưng cũng khẳng định rằng họ không tiếp nhận Thiên mệnh từ triều Nguyên, và do đó Bắc Nguyên không phải là triều đại chính thống.
Các nhà cai trị Bắc Nguyên vẫn duy trì quốc hiệu là "Đại Nguyên" và tiếp tục dùng tên tước hiệu Trung Quốc cho tới năm 1388 hoặc 1402. Các tước hiệu Trung quốc được khôi phục nhiều lần trong một khoảng thời gian ngắn.
Nhà sử học Mông Cổ Rashipunsug biện luận rằng Bắc Nguyên là triều đại kế thừa tính chính thống từ triều Nguyên. Sau này, triều Thanh đánh bại và sáp nhập Bắc Nguyên, tiếp tục kế thừa tính chính thống đó. Do vậy, triều Minh mới là triều đại phi chính thống.
Triều Thanh và Nam Minh
Triều Thanh công nhận triều Minh tiền nhiệm là triều đại chính thống, nhưng khẳng định rằng họ đã giành lấy thiên mệnh từ triều Minh, do đó bác bỏ tính chính thống của Nam Minh.
Nam Minh vẫn tiếp tục tuyên bố mình là triều đại chính thống cho tới khi bị triều Thanh tiêu diệt.
Vương quốc Đông Ninh trung thành với triều Minh tố cáo triều Thanh là phi chính thống.
Triều Tiên ở Hàn Quốc và nhà Hậu Lê ở Việt Nam từng có lúc coi Nam Minh, thay vì triều Thanh, là triều đại chính thống.
Mạc phủ Tokugawa Nhật Bản không công nhận tính chính thống của triều Thanh, thay vào đó tự nhận mình là đại diện chính thống của Hoa (華), tức Trung Hoa. Câu chuyện này đóng vai trò nền tảng trong các văn bản tiếng Nhật như Chūchō Jijitsu và Kai Hentai.
Trong khi các giai đoạn chia cắt thường dẫn đến nhiều cuộc tranh luận sôi nổi giữa các quan chức và nhà sử học về việc những triều đại nào có thể và nên được coi là chính thống, chính khách Bắc Tống Âu Dương Tu lại cho rằng tính chính thống triều đại tồn tại ở một trạng thái lấp lửng trong các giai đoạn chia cắt, và chỉ được khôi phục sau khi có sự thống nhất chính trị. Từ góc độ này, triều Tống sở hữu tính chính thống nhờ đặt dấu chấm hết cho giai đoạn Ngũ đại Thập quốc, mặc dù không được kế thừa tính chính thống từ Hậu Chu. Tương tự, Âu Dương Tu coi ý niệm về tính chính thống đã rơi vào quên lãng trong các giai đoạn Tam Quốc, Ngũ Hồ thập lục quốc và Nam–Bắc triều.

Vì hầu hết các nguồn sử liệu Trung Quốc đề cao ý tưởng về sự kế tục triều đại đơn tuyến, nên chỉ có duy nhất một triều đại được coi là chính thống tại một thời điểm bất kỳ. Hầu hết nguồn hiện đại sắp xếp các triều đại chính thống kế tục nhau như sau: Triều Hạ → Triều Thương → Tây Chu → Đông Chu → Triều Tần → Tây Hán → Đông Hán → Tào Ngụy → Tây Tấn → Đông Tấn → Lưu Tống → Nam Tề → Triều Lương → Triều Trần → Triều Tùy → Triều Đường → Hậu Lương → Hậu Đường → Hậu Tấn → Hậu Hán → Hậu Chu → Bắc Tống → Nam Tống → Triều Nguyên → Triều Minh → Triều ThanhNhững tranh chấp về tính chính thống kể trên tương tự như những tuyên bố ganh đua hiện đại về tính chính thống của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa có thủ đô tại Bắc Kinh và Trung Hoa Dân Quốc có thủ đô tại Đài Bắc. Cả hai chế độ đều chính thức tuân thủ chính sách Một Trung Quốc và tự tuyên bố là đại diện chính thống duy nhất của toàn bộ Trung Quốc.

Dòng phụ hệ

Có một vài triều đại được cai trị bởi các gia tộc có mối quan hệ phụ hệ, nhưng do nhiều lý do khác nhau, chúng được phân làm các triều đại riêng và được gán tên tiền tố khác biệt nhằm phục vụ mục đích lịch sử. Mặc cho các triều đại có chung nguồn gốc nhà cai trị thì những khác biệt về quốc hiệu và những thay đổi cơ bản trong hoạt động cai trị đã tạo ra yêu cầu cần phải phân biệt rõ tên triều đại.

Ngoài ra, cũng có nhiều triều đại tự tuyên bố mình là hậu duệ của triều đại trước đó như một động thái chính trị có tính toán, nhằm đạt được hoặc nâng cao tính chính thống, ngay cả khi những tuyên bố đó là vô căn cứ.

Mối quan hệ phụ hệ giữa nhà cai trị của các triều đại Trung Quốc sau đây thường được các nhà sử học ghi nhận:
Đào Đường, Thương Ân và Nhà Chu
Đường Nghiêu là con trai thứ 3 của Đế Cốc
Tổ tiên của nhà Thương là Tử Tiết, con thứ 2 của Đế Cốc
Tổ tiên của nhà Chu là Hậu Tắc, con trưởng của Đế Cốc. Nhà Chu lại phân thành Tây Chu và Đông Chu
 Nhà sáng lập Đông Chu, Chu Bình vương, là con trai của nhà cai trị Tây Chu cuối cùng, Chu U vương.
 Nhà Ngu, nhà Hạ, Kinh Sở, Điền Tề, Nhà Tân, Đông Ngô, nước Tấn và nhà Tấn
Theo Sử ký Tư Mã Thiên thì Ngu Thuấn là hậu duệ 5 đời của Ngu Mạc, Ngu Mạc là con của Huyền Đế Chuyên Húc
Hạ Vũ là con Sùng Bá Cổn, Cổn là dòng dõi 4 đời của Huyền Đế Chuyên Húc, có sách chép Cồn là con của Đế Chuyên Húc
Tổ tiên của các vị quân chủ nước Sở là Quý Liên, cháu nội Ngô Hồi, Ngô Hồi và anh ruột là Trọng Lê là cháu nội của Xứng, Xứng là con của Huyền Đế Chuyên Húc
Chính quyền Điền Tề thời Chiến Quốc là dòng dõi Ngu Thuấn, đời Trần Hồ công Quy Mãn được nhà Chu phân phong chư hầu, sau đến đời con thứ Trần Lệ công là Điền Kính Trọng Quy Hoàn dời sang nước Tề làm đại phu, hậu duệ là Điền Tề Thái công thì cướp ngôi vua nước này mà tự lập, sang đời Tề Uy vương thì tiếm hiệu Chu thiên tử.
Nhà Tân là dòng dõi của Điền Tề, khi nhà Tần diệt vong, Hạng Vũ phân phong cho cháu nội Tề Kính Vương Điền Kiến là Điền An làm Tế Bắc Vương, đến lúc nhà Hán diệt Điền Tề thì con cháu Điền An đổi làm họ Vương, truyền đến Vương Mãng là 6 đời.
 Theo Tam quốc chí thì Ngô Thủy Tổ Tôn Kiên là dòng dõi Tôn Vũ, Tôn Vũ lại là cháu nội của Điền Thư Tôn thị, con thứ Điền Hoàn tử, vị tông chủ thứ 5 của họ Điền nước Tề thời Xuân Thu
Tấn Vũ Vương Tư Mã Viêm thời Tào Ngụy cũng là hoàng đế khai quốc của nhà Tấn, Tấn Vũ Đế
Tổ tiên các vị vua nhà Tấn là Trọng Lê, Trọng Lê và em là Ngô Hồi là con của Xứng, đều là chắt Huyền Đế Chuyên Húc, nhà Tấn lại chia thành Đông Tấn và Tây Tấn.
Nhà sáng lập Đông Tấn, Tấn Nguyên Đế, là chắt của người đặt nền móng cho nhà Tây Tấn, Tư Mã Ý; cháu trai của Lang Nha vương và con của Lang Nha Cung vương.
 Nước Triệu, nước Tần và nhà Tần
 Con thứ Bá Ích là Nhược Mộc được Hạ Vũ phong làm vua nước Từ, hậu duệ Bá Ích là Phi Liêm sinh ra Ác Lai và Quý Thắng, Ác Lai là tổ tiên nước Tần còn Quý Thắng là tổ tiên nước Triệu.
Tần Thủy Hoàng Đế Doanh Chính là vua cuối cùng của nước Tần đồng thời là quân chủ đầu tiên của nhà Tần
 Nước Hán, Tây Hán, Hậu Tây Hán, Đông Hán, Thục Hán và Lưu Tống
 Lưu Bang, quân chủ khai quốc nhà Tây Hán tự nhận mình là dòng dõi Đế Nghiêu, ông cũng là vị vua duy nhất của nước Hán thời Tây Sở. Tây Hán và Đông Hán được gọi chung là triều Hán.
 Giữa Tây Hán và Đông Hán còn có chính quyền Canh Thủy Đế của nhà Hậu Tây Hán là dòng dõi 6 đời của Hán Cảnh Đế, sau đó đến lượt Kiến Thế Đế lật đổ Canh Thủy Đế là dòng dõi đời thứ 10 của Tề Điệu Huệ Vương Lưu Phì, Lưu Phì là con trưởng Hán Cao Tổ.
 Hoàng đế Đông Hán đầu tiên, Hán Quang Vũ Đế, là hậu duệ đời thứ chín của nhà sáng lập Tây Hán, Hán Cao Tổ; hậu duệ đời thứ bảy của hoàng đế Tây Hán thứ sáu, Hán Cảnh Đế.
 Nhà sáng lập Thục Hán, Hán Chiêu Liệt Đế cũng là hậu duệ của Hán Cảnh Đế, về chi Trung Sơn Tĩnh vương
 Tống thư  tuyên bố rằng nhà cai trị Lưu Tống đầu tiên, Lưu Tống Vũ Đế, là một hậu duệ dòng nam của em trai Hán Cao Tổ, Sở Nguyên vương.
Nước Ngụy và Tào Ngụy
Ngụy Văn Vương Tào Phi thời Đông Hán cũng chính là Ngụy Văn Đế thời Tam Quốc.
Thành và Hán
Nhà sáng lập nước Thành là Lý Hùng và nhà thành lập nước Hán Lý Thọ là anh em con chú con bác ruột
Hồ Hán, Tiền Triệu và Hồ Hạ
Nhà sáng lập Hồ Hán, Hán Quang Văn Đế và nhà sáng lập Hồ Hạ, Hạ Vũ Liệt Đế, lần lượt là hậu duệ của Khương Cừ và Khứ Ti; theo Bắc sử, Khương Cừ và Khứ Ti là hai anh em.
Nhà sáng lập ra nhà Tiền Triệu là Lưu Diệu, cháu họ xa của Lưu Uyên
Tiền Yên, Hậu Yên, Nam Yên và Tây Yên
Nhà sáng lập Hậu Yên, Yên Vũ Thành Đế, là con trai của nhà sáng lập Tiền Yên, Yên Văn Minh Đế.
Quân chủ đầu tiên của Nam Yên, Yên Hiến Vũ Đế, cũng là con trai của Yên Văn Minh Đế.
Tế Bắc Vương Mộ Dung Hoằng của nhà Tây Yên là con trai của Yên Cảnh Chiêu Đế nhà Tiền Yên
Bắc Lương và Bắc Lương Cao Xương
Quân chủ đầu tiên của Bắc Lương Cao Xương Thư Cừ Vô Húy là em ruột vị vua cuối cùng của nhà Bắc Lương Thư Cừ Mục Kiền
Vũ Văn bộ và Bắc Chu
Tổ tiên của các vị quân chủ nhà Bắc Chu là thủ lĩnh cuối cùng của Vũ Văn bộ, Vũ Văn Dật Đậu Quy
Tây Lương và triều Đường
Nhà sáng lập triều Đường, Đường Cao Tổ, là hậu duệ đời thứ bảy của nhà sáng lập Tây Lương, Tây Lương Vũ Chiêu vương.
Bắc Đại, Bắc Ngụy, Tây Ngụy, Đông Ngụy và Nam Lương
Hoàng đế đầu tiên nhà Bắc Ngụy, Bắc Ngụy Đạo Vũ Đế là cháu nội vị vua cuối cùng của nước Đại Thác Bạt Thập Dực Kiền
Nhà cai trị Đông Ngụy duy nhất, Đông Ngụy Hiếu Tĩnh Đế, là chắt của hoàng đế Bắc Ngụy thứ 7, Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế.
Nhà sáng lập Tây Ngụy, Tây Ngụy Văn Đế, là cháu trai của Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế.
Những vị quân chủ nước Nam Lương là hậu duệ của Thốc Phát Thất Cô, Thốc Phát Thất Cô là anh của Thác Bạt Lực Vi tổ tiên nhà Bắc Ngụy
Nam Tề, Nam Lương và Tây Lương
Nhà sáng lập triều Lương, Lương Vũ Đế, là con trai của Tiêu Thuận Chi, anh em họ 4 đời với nhà sáng lập Nam Tề, Nam Tề Cao Đế.
Tây Lương Tuyên Đế là cháu nội của Lương Vũ Đế
Tiền Tấn và Hậu Đường
Đường Trang Tông vừa là vua sáng lập nhà Hậu Đường vừa là quân chủ cuối cùng của nước Tiền Tấn, ông là con trai của vị quân chủ đầu tiên nước Tiền Tấn Lý Khắc Dụng
Hậu Hán và Bắc Hán
Nhà cai trị Bắc Hán đầu tiên, Bắc Hán Thế Tổ, là em trai của nhà sáng lập Hậu Hán, Hậu Hán Cao Tổ.
Triều Liêu, Tây Liêu và Bắc Liêu
Nhà sáng lập Tây Liêu, Liêu Đức Tông, là hậu duệ đời thứ tám của hoàng đế triều Liêu đầu tiên, Liêu Thái Tổ.
Liêu Tuyên Tông nhà Bắc Liêu là cháu nội của Liêu Hưng Tông
Nam Tống và Bắc Tống
Nam Tống và Bắc Tống gọi chung là triều Tống.
Nhà cai trị Nam Tống đầu tiên, Tống Cao Tông, là con trai hoàng đế Bắc Tống thứ tám, Tống Huy Tông; em trai của hoàng đế Bắc Tống cuối cùng, Tống Khâm Tông.
Tiền Đại Lý và Hậu Đại Lý
Đại Lý Trung Tông Văn An Đế Đoàn Chính Thuần và em ruột vị quốc chủ cuối cùng của nhà Tiền Đại Lý, Bảo Định Đế Đoàn Chính Minh
Định Nan tiết độ sứ và Tây Hạ
Lý Nguyên Hạo vừa là Định Nan tiết độ sứ cuối cùng đồng thời là khai quốc chi quân của nhà Tây Hạ
Đế quốc Mông Cổ, Triều Nguyên và Bắc Nguyên
Nguyên Thế Tổ, vị hoàng đế sáng lập ra nhà Nguyên là cháu nội Thành Cát Tư Hãn của đế quốc Mông Cổ
Nguyên Huệ Tông vừa là hoàng đế triều Nguyên cuối cùng vừa là nhà cai trị Bắc Nguyên đầu tiên.
Triều Minh và Nam Minh
Nhà sáng lập Nam Minh, Hoằng Quang Đế, là cháu của hoàng đế triều Minh thứ 14, Vạn Lịch Đế.
Hậu Kim và triều Thanh
Thanh Thái Tông vừa là đại hãn Hậu Kim cuối cùng vừa là hoàng đế triều Thanh đầu tiên.

Phân loại
phải|nhỏ|220x220px|Một tấm bản đồ Đế quốc Trung Quốc trong giai đoạn Khang Càn thịnh thế của Đức. Triều Thanh đồng thời được coi là "triều đại Trung Nguyên", "triều đại thống nhất", và "triều đại chinh phục".

Triều đại Trung Nguyên
Trung Nguyên là một khu vựng rộng lớn ở hạ lưu sông Hoàng Hà, nơi hình thành nên cái nôi của nền văn minh Trung Quốc. "Triều đại Trung Nguyên" (中原王朝) đề cập tới các triều đại Trung Quốc có kinh đô nằm trong khu vực Trung Nguyên. Thuật ngữ này đề cập tới cả các triều đại do dân tộc Hán lẫn các dân tộc phi Hán thành lập.

Triều đại thống nhất
Triều đại thống nhất đề cập tới các triều đại Trung Quốc, bất kể nguồn gốc gia tộc cai trị, đã thống nhất Trung Quốc bản thổ thành công. "Trung Quốc bản thổ" là một khu vực thường được coi như vùng đất trung tâm truyền thống của người Hán, không tương đương với khái niệm "Trung Quốc". Hoàng triều nào thống nhất thành công Trung Quốc bản thổ thì sẽ được công nhận là một "Đế quốc Trung Quốc" hoặc "Trung Hoa đế quốc" (中華帝國).

Khái niệm "đại nhất thống" (大一統) được nhắc đến lần đầu trong một văn bản Trung Quốc cổ có tên Công Dương truyện, được cho là của học giả nước Tề Công Dương Cao. Những nhân vật nổi tiếng khác như Khổng Tử và Mạnh Tử cũng từng đề cập đến khái niệm này trong các tác phẩm riêng của họ.

Các nhà sử học thường công nhận các triều đại sau đây đã thống nhất được Trung Quốc bản thổ: triều Tần, triều Tây Hán, triều Tân, triều Đông Hán, triều Tây Tấn, triều Tùy, triều Đường, triều Võ Chu, triều Bắc Tống, triều Nguyên, triều Minh, và triều Thanh. Vị thế của Bắc Tống với tư cách một triều đại thống nhất vẫn đang là vấn đề gây tranh cãi khi một phần Yên Vân thập lục châu nằm dưới sự quản lý của triều Liêu đương thời, trong khi Tây Hạ kiểm soát một phần Hà Sáo; theo phân tích trên, rõ ràng, Bắc Tống chưa thực sự là một triều đại thống nhất toàn bộ Trung Quốc bản thổ.

Triều đại chinh phục
"Triều đại chinh phục" (征服王朝) đề cập tới các triều đại Trung Quốc được thành lập bởi các gia tộc phi Hán cai trị một phần hoặc toàn bộ Trung Quốc bản thổ. Thuật ngữ này do nhà sử học kiêm Hán học Karl Agust Wittfogel đặt ra, và vẫn là một nguồn gây tranh cãi giữa các học giả, khi có người cho rằng lịch sử Trung Quốc nên được phân tích và hiểu rõ theo quan điểm đa sắc tộc và đa văn hóa. Bắc Ngụy và triều Thanh, lần lượt được thành lập bởi người Tiên Ti và người Mãn Châu, là hai triều đại chinh phục điển hình.

Quy ước tên

Tên chính thức
Theo thông lệ, khi mới thành lập triều đại, quân chủ Trung Quốc sẽ đặt cho đất nước của mình một cái tên chính thức, gọi là quốc hiệu (國號). Suốt thời kỳ cai trị của một triều đại, quốc hiệu sẽ là tên gọi chính thức của đất nước, được dùng trong nội bộ và trong công việc ngoại giao.

Quốc hiệu thường được chọn theo những cách sau:

 Tên của bộ lạc cai trị trong liên minh bộ lạc.
 ví dụ: Quốc hiệu Hạ bắt nguồn từ giai cấp cai trị, tức liên minh bộ lạc Hạ.
 Tước hiệu quý tộc mà nhà sáng lập nắm giữ trước khi thành lập triều đại.
 ví dụ: Trần Vũ Đế chọn quốc hiệu là "Trần" lấy từ tước hiệu "Trần vương".
 Tên của một nhà nước từng tồn tại, có cùng vị trí địa lý với triều đại mới.
 ví dụ: Tiền Yên có quốc hiệu là "Yên", dựa theo tên nước Yên thời Chu.
 Tên của triều đại trước mà triều đại mới tuyên bố là hậu duệ hoặc là triều đại kế tục, ngay cả khi mối liên kết gia tộc không rõ ràng.
 ví dụ: Hậu Chu Thái Tổ đặt quốc hiệu là "Chu" khi tự nhận tổ tiên của mình là người thuộc hoàng tộc triều Chu.
 Một từ ngữ mang ý nghĩa tốt lành hoặc quan trọng.
 ví dụ: quốc hiệu chính thức của triều Nguyên là "Đại Nguyên", có nguồn gốc từ một mệnh đề trong Kinh Dịch, "đại tai can nguyên" (大哉乾元).

Có những trường hợp mà quốc hiệu bị thay đổi giữa thời gian cai trị của một triều đại. Ví dụ, Nam Hán ban đầu có quốc hiệu là "Việt", về sau lại đổi thành "Hán".

Quốc hiệu của một vài triều đại còn có thêm chữ "đại" (大). Trong Dũng tràng tiểu phẩm của nhà sử học thời Minh Chu Quốc Trinh, người ta cho rằng triều đại đầu tiên đưa từ "đại" vào quốc hiệu là triều Nguyên. Tuy nhiên, theo một số nguồn như Liêu sử hay Kim sử do nhà sử học thời Nguyên Thoát Thoát biên soạn, một vài triều đại trước đó – như triều Liêu và triều Kim – cũng đã sử dụng quốc hiệu có chữ "đại". Kể cả khi quốc hiệu mà một triều đại Trung Quốc sử dụng không có chữ "đại", quan chức và thần dân ở những quốc gia triều cống vẫn gọi kèm thêm chữ "đại", như một cách để thể hiện sự tôn trọng. Ví dụ, Nhật Bản thư kỷ (大唐) gọi Trung Quốc thời Đường là "Đại Đường", mặc dù quốc hiệu chính thức mà triều Đường sử dụng chỉ đơn giản là "Đường".

Trong khi tất cả triều đại Trung Quốc đều tìm cách liên kết đất nước của họ với từ "Trung Quốc" (中國), không có bất cứ chế độ nào chính thức sử dụng từ này làm quốc hiệu. Triều Thanh từng xác định rõ ràng tên đất nước mà họ đang cai trị là "Trung Quốc" trong nhiều hiệp ước quốc tể kể từ Điều ước Ni Bố Sở năm 1689, nhưng vẫn giữ quốc hiệu là "Đại Thanh".

Việc chọn quốc hiệu cũng như tầm quan trọng của nó, được truyền bá rộng rãi khắp Vùng văn hóa Đông Á. Đáng chú ý, các nhà cai trị tại Việt Nam và Triều Tiên cũng xưng quốc hiệu riêng cho đất nước của họ.

Tên tiền tố
Trong ngành sử học Trung Quốc, các nhà sử học thường không gọi trực tiếp tên triều đại bằng quốc hiệu của chúng. Thay vào đó, tên triều đại mang tính lịch sử, thường có gốc gác từ quốc hiệu, mới được sử dụng thường xuyên. Ví dụ, triều Tùy có quốc hiệu cũng là Tùy nhưng triều Kim lại có quốc hiệu là "Đại Kim".

Khi có nhiều hơn một chế độ có cùng quốc hiệu, các nhà sử học sử dụng tên tiền tố để phân biệt. Các loại tiền tố thường được sử dụng bao gồm:

 Phương hướng địa lý
 "Bắc" (北): ví dụ: Bắc Tề, Bắc Nguyên
 "Nam" (南): ví dụ: Nam Yên, Nam Đường
 "Đông" (東): ví dụ: Đông Tấn, Đông Ngụy
 "Tây" (西): ví dụ: Tây Lương, Tây Liêu
 Tính trước–sau
 "Tiền" (前): ví dụ: Tiền Tần, Tiền Thục
 "Hậu" (後): ví dụ: Hậu Triệu, Hậu Hán
 Tên dòng họ cai trị
 ví dụ: Võ Chu, Mã Sở

 Khác
 ví dụ: Thục Hán (tiền tố "Thục" ám chỉ một vị trí địa lý tại Tứ Xuyên), Hồ Hạ (tiền tố "Hồ" mang nghĩa là "rợ", ý chỉ gốc gác Hung Nô của nhà sáng lập triều đại).

Một triều đại có thể được gọi với nhiều hơn một tên tiền tố có mức độ phổ biến khác nhau. Ví dụ, Tây Hán thỉnh thoảng được gọi là "Tiền Hán", và Dương Ngô thỉnh thoảng được gọi là "Nam Ngô". Một số trường hợp các sử gia có gọi triều đại trước nhưng không gọi triều đại sau và ngược lại chưa rõ vì lý do gì, ví như Nhà Lương của Tiêu Diễn được chép là Nam Lương mà không nói là Tiền Lương mặc dù sau đó có Hậu Lương thời Ngũ Đại còn Hậu Lương thời Ngũ Đại thì không ghi là Bắc Lương mặc dù cương vực nó  hoàn toàn ở phía Bắc, hay như Hậu Đường đáng lẽ phải là Bắc Đường vì đối lập với Nam Đường cùng thời kiểu như Nam Tề và Bắc Tề thời trước nhưng Nam Đường lại tuyên bố nối tiếp Hậu Đường thành ra đã có hậu rồi không thể lại hậu nữa mà sẽ phân biệt theo phương hướng.

Các học giả thường xây dựng một đường phân chia lịch sử dành cho những triều đại mà quyền lực cai trị bị gián đoạn. Ví dụ, triều Tống được phân thành Bắc Tống và Nam Tống, với Sự kiện Tĩnh Khang là ranh giới; "triều Tống" nguyên thủy do Tống Thái Tổ thành lập, phân biệt với "triều Tống" tái sinh thời Tống Cao Tông. Trong những trường hợp tương tự, tức là triều đại đã sụp đổ chỉ được tái thành lập, thì cần phải có sự phân biệt tên gọi giữa triều đại nguyên thủy và triều đại tái thành lập để phục vụ mục đích sử học. Có ba trường hợp ngoại lệ là nhà Hạ, Tây Tần và triều Đường, lần lượt bị gián đoạn bởi  Hậu Nghệ Hàn Trác (vô vương chi thế), Hậu Tần và Võ Chu.

Phạm vi lãnh thổ
nhỏ|220x220px|Lãnh thổ ước đoán do các triều đại và nhà nước Trung Quốc khác nhau kiểm soát trong suốt chiều dài lịch sử, biểu diễn kèm với đường biên giới Trung Quốc ngày nay.
Trong khi những triều đại Trung Quốc chính thống đầu tiên chỉ được thành lập dọc theo sông Hoàng Hà và sông Dương Tử, nhiều triều đại kế tiếp đã tích cực tiến hành bành trướng lãnh thổ.

Ở nhiều thời điểm khác nhau, các triều đại Trung Quốc kiểm soát Trung Quốc bản thổ (bao gồm Hải Nam, Ma Cao và Hồng Kông), Đài Loan, Mãn Châu (cả Nội Mãn lẫn Ngoại Mãn), Sakhalin, Mông Cổ (cả Nội Mông lẫn Ngoại Mông), Việt Nam, Tây Tạng, Tân Cương, các vùng đất thuộc Trung Á, Bán đảo Triều Tiên, Afghanistan và Siberia.

Triều đại Trung Quốc có diện tích lãnh thổ lớn nhất là triều Nguyên hoặc triều Thanh, tùy theo nguồn tư liệu lịch sử. Sự thiếu minh bạch này chủ yếu là do đường biên giới phía bắc không rõ ràng của triều Nguyên: một số nguồn mô tả nó nằm ngay phía bắc bờ bắc hồ Baikal, số khác lại cho là nó phải kéo dài tới tận bờ biển Bắc Băng Dương. Ngược lại, biên giới triều Thanh đã được phân định và củng cố thông qua một loạt hiệp ước quốc tế, và do đó được xác định một cách rõ ràng hơn hẳn.

Ngoài việc kiểm soát trực tiếp phần lãnh thổ Trung Quốc, các triều đại Trung Quốc khác nhau còn duy trì quyền bá chủ đối với các quốc gia hay bộ lạc khác, thông qua một hệ thống triều cống. Hệ thống triều cống Trung Quốc tồn tại từ thời Tây Hán cho tới tận thế kỷ 19, khi Chủ nghĩa Trung Quốc trung tâm sụp đổ.

Các yêu sách lãnh thổ hiện tại mà cả Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Trung Hoa Dân Quốc tuyên bố, đều dựa trên những phần lãnh thổ nằm dưới quyền kiểm soát của triều Thanh ngay trước thời điểm sụp đổ.

Danh sách triều đại Trung Quốc chính
Danh sách này chỉ bao gồm các triều đại Trung Quốc chính thường được tìm thấy trong các dòng thời gian lịch sử Trung Quốc đơn giản hóa. Nó không toàn diện và không đại diện cho lịch sử Trung Quốc nói chung.

Niên biểu

Niên biểu các giai đoạn chính

Niên biểu các chế độ

Đọc thêm

 Lịch sử Trung Quốc
 Chế độ quân chủ Trung Quốc
 Chủ nghĩa đế quốc Trung Hoa
 Thiên mệnh
 Vòng tuần hoàn triều đại
 Cách mạng Tân Hợi

Ghi chú

Tham khảo

Chú thích

Nguồn

 China Handbook Editorial Committee, China Handbook Series: History (trans., Dun J. Li), Beijing, 1982, 188–189; and Shao Chang Lee, "China Cultural Development" (wall chart), East Lansing, 1984.

Liên kết ngoài

 Đại học Columbia. Bài ca triều đại
 Đàm Kỳ Tương. Atlas lịch sử Trung Quốc

Triều đại Trung Quốc
Lịch sử Đế quốc Trung Hoa
Lịch sử Trung Quốc


title: Thanh Tây lăng

text:
Thanh Tây lăng (; ) là một quần thể lăng mộ triều đại nhà Thanh nằm cách  về phía tây nam Bắc Kinh, thuộc Huyện Dịch, Hà Bắc. Đây có khu lăng tẩm kết hợp của bốn lăng mộ Hoàng gia, là nơi chôn cất 78 thành viên Hoàng tộc. Thanh Tây lăng là nơi chôn cất 5 vị Hoàng đế của triều đại nhà Thanh gồm: Ung Chính, Gia Khánh, Đạo Quang, Quang Tự, Phổ Nghi cùng các vị Hoàng hậu, Phi tần, Hoàng tử và Công chúa, cũng như quan lại Hoàng gia khác.

Lịch sử

Thanh Tây lăng bắt đầu từ thời Ung Chính, người phá vỡ truyền thống các vua đời trước đều chôn vào Thanh Đông lăng. Một số người suy đoán rằng là do Ung Chính lên ngôi bất chính khi chiếm đoạt ngai vàng bằng cách hãm hại huynh đệ của ông, nên việc Ung Chính chọn cho mình một khu mộ tách biệt là vì cảm thấy tội lỗi với tổ tiên và đặc biệt là với cha mình là Khang Hi.

Khi Càn Long đăng cơ đến khi quyết định chọn chỗ lăng mộ của mình, ông đã quyết định chôn cất mình sẽ trở về Thanh Đông lăng, và ra chiếu chỉ các Hoàng đế đời sau nên an táng xen kẽ giữa Thanh Đông lăng và Thanh Tây lăng, mặc dù quy luật này sau đó cũng không nhất quán. Lăng mộ đầu tiên tại đây là Thanh Thái lăng chôn cất Ung Chính, được hoàn thành vào năm 1737. Lăng mộ cuối cùng được chôn cất tại đây là Quang Tự vào năm 1913 tại Thanh Sùng lăng.

Năm 1995, hài cốt của Phổ Nghi được chuyển tới đây an táng. Như vậy ông là hoàng đế nhà Thanh cuối cùng được an táng tại đây. Nhưng vì nhà Thanh đã kết thúc từ lâu trước đó nên Phổ Nghi chỉ được an táng trong một ngôi mộ bình thường, không có lăng mộ riêng như các vua khác.

Lăng mộ chính
 Thanh Thái lăng (; Mãn: elhe munggan), là nơi chôn cất của Hoàng đế thứ 5 của nhà Thanh Ung Chính.
 Thanh Xương lăng (; Mãn: colgoroko munggan), là nơi chôn cất của Hoàng đế thứ 7 của nhà Thanh Gia Khánh.
 Thanh Mộ lăng (; Mãn: gūnihangga munggan), là nơi chôn cất của Hoàng đế thứ 8 của nhà Thanh Đạo Quang.
 Thanh Sùng lăng (; Mãn: wesihun munggan), là nơi chôn cất của Hoàng đế thứ 11 của nhà Thanh Quang Tự.

Hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh là Phổ Nghi được chôn cất tại nghĩa trang công cộng phía sau lăng mộ của Hoàng đế Quang Tự. Mặc dù không chính thức là một phần của Thanh Tây lăng nhưng nếu bao gồm cả Phổ Nghi thì số lượng Hoàng đế nhà Thanh được chôn cất tại Thanh Tây lăng là 5 vị, tương đương với số lượng ở Thanh Đông lăng.

Xem thêm
 Thanh Đông lăng
 Lăng tẩm hoàng gia Minh-Thanh

Tham khảo

Lăng mộ Trung Quốc
Kiến trúc Nhà Thanh
Di sản thế giới tại Trung Quốc


title: Đại Colombia

text:
Đại Colombia (, ), tên chính thức là Cộng hòa Colombia, là tên gọi hiện nay để chỉ một nhà nước bao gồm phần lớn miền bắc Nam Mỹ và một phần miền nam của Trung Mỹ từ năm 1819 đến năm 1831. Cộng hòa tồn tại ngắn ngủi này bao gồm các lãnh thổ nay là Colombia, Venezuela, Ecuador, Panama, bắc Peru và tây bắc Brasil. Ba quốc gia đầu tiên là những nước kế thừa của Đại Colombia vào lúc giải thể. Panama ly khai khỏi Colombia vào năm 1903. Do lãnh thổ của Đại Colombia gần tương ứng với Phó vương quốc Tân Granada trước đó, nó cũng tuyên bố chủ quyền với vùng bờ biển Caribe của Costa Rica và Nicaragua, Bờ biển Mosquito, và Guayana Esequiba tại Guyana.

Sự tồn tại của nước cộng hòa được mở đầu bằng một cuộc đấu tranh giữa những người ủng hộ một chính phủ tập trung với một tổng thống đầy quyền lực và những người ủng hộ một chính phủ phi tập trung, tức chính quyền liên bang. Cũng vào lúc đó, các lực lượng chính trị nổi lên giữa những người ủng hộ Hiến pháp Cúcuta và hai nhóm người tìm cách để thủ tiêu Hiến pháp, hoặc ủng hộ giải tán quốc gia thành các nước cộng hòa nhỏ hơn hoặc duy trì một liên minh nhưng có một tổng thống quyền lực hơn nữa. Phe ủng hộ Hiến pháp liên kết lại xung quanh Phó Tổng thống Francisco de Paula Santander, trong khi những người ủng hộ có một Tổng thống mạnh mẽ hơn nằm dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Simón Bolívar. Hai người từng là đồng minh trong cuộc chiến chống lại ách cai trị của Tây Ban Nha, nhưng đến năm 1825, sự khác biệt giữa họ đã trở nên công khai và là một thành phần quan trọng trong các bất ổn chính trị từ đó trở đi.

Nguồn gốc tên gọi
Tên chính thức của đất nước vào thời điểm đó là Cộng hòa Colombia. Các sử gia đã chấp thuận thuật ngữ Gran Colombia để phân biệt nó với Cộng hòa Colombia hiện nay, đất nước đã sử dụng tên gọi này từ năm 1863, mặc dù vậy, nhiều người vẫn sử dụng Colombia trong các ngữ cảnh không phát sinh nhầm lẫn.

Tên gọi Colombia xuất phát từ phiên bản tiếng Tây Ban Nha của một từ tiếng Tân Latinh thế kỷ 18 là Columbia, chính nó lại dựa trên tên của Cristoforo Colombo (Christopher Columbus trong tiếng Anh, Cristóbal Colón trong tiếng Tây Ban Nha, và Cristoforo Colombo trong tiếng Ý). Đây là thuật ngữ ưa thích của nhà cách mạng Francisco de Miranda để chỉ Tân Thế giới, đặc biệt là toàn bộ lãnh thổ và thuộc địa tại châu Mỹ nằm dưới quyền quản lý của Đế quốc Tây Ban Nha. Ông đã sử dụng một phiên bản ứng biến, tính từ gần như tiếng Hy Lạp của tên, Colombeia, nghĩa là "giấy tờ và những thứ liên quan đến Colombia", là tiêu đề kho lưu trữ các hoạt động cách mạng của mình. Bolívar và các nhà cách mạng châu Mỹ thuộc Tây Ban Nha cũng sử dụng từ Colombia với ý nghĩa để chỉ lục địa. Việc thành một quốc gia với tên gọi Colombia bởi Đại hội Angostura 1819 đã trao cho thuật ngữ một chứng nhận địa lý và chính trị cụ thể.

Địa lý
Cộng hòa Đại Colombia gần tương đương với lãnh thổ của Phó vương quốc Tân Granada trước đó, những vùng này được cộng hòa tuyên bố chủ quyền theo nguyên tắc pháp lý của uti possidetis. Nó là một lãnh thổ thống nhất gồm Đệ nhị Cộng hòa Venezuela, Liên hiệp các Tỉnh của Tân Granada và Real Audiencia de Quito (vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Tây Ban Nha).

Chính phủ
Trước khi một hiến pháp mới có thể được lập ra trong Đại hội Cúcuta, Đại hội Angostura đã bổ nhiệm Bolívar và Santander tương ứng làm Tổng thống và Phó Tổng thống. Trong Đại hội Cúcuta, quốc gia được phân chia thành 12 xứ (departamento) do quản đốc quản lý. Các xứ được chia tiếp thành 36 tỉnh (provincia) đứng đầu là thống đốc, quyền lực giữa thống đốc và quản đốc có sự chồng chéo. Công việc quân sự tại cấp xứ được giám sát bởi một tướng chỉ huy, người này có thể là quản đốc. Cả ba chức vụ đều do chính quyền trung ương bổ nhiệm. Chính quyền trung ương tạm thời đặt tại Bogotá, gồm một tổng thống, một quốc hội lưỡng viện và một tối cao pháp viện (the Alta Corte). Tổng thống đứng đầu nhánh hành pháp của cả chính quyền trung ương và địa phương. Tổn thống có thể được cấp quyền hạn đặc biệt trong tại chiến trường, như tại khu vực nay là Ecuador. Phó tổng thống đảm đương chức vị tổng thống trong các trường hợp người này vắng mặt, chết, bãi chức hoặc đau ốm. Do Tổng thống Bolívar đã vắng mặt tại Đại Colombia trong những năm đầu tồn tại nên quyền lực do phó tổng thống Santander nắm giữ. Quyền tuyển cử được trao cho những người sở hữu 100 peso bằng bất động sản hoặc có thu nhập tương đương từ một nghề nào đó. Việc bầu cử là gián tiếp.

Lịch sử

Quốc gia mới nhanh chóng được tuyên bố thành lập sau chiến thắng bất ngờ của Bolívar tại Tân Granada, chính quyền quốc gia này tạm thời thiết lập nên một cộng hòa liên bang, gồm ba xứ và đứng đầu là một phó tổng thống với thủ phủ là các thành phố Bogotá (Cundinamarca), Caracas (Venezuela), và Quito (Quito). Trong năm đó, không một tỉnh nào của Quito và chỉ một số phần ở Venezuela và Tân Granada được tự do.

Hiến pháp Cúcuta được soạn thảo vào năm 1821 tại Đại hội Cúcuta, thành lập thủ đô của cộng hòa tại Bogotá. Bolívar và Santander được bầu làm tổng thống và phó tổng thống. Tại đại hội ở Cúcuta, một mức độ tập trung quyền lực lớn đã được lập ra, một vài đại biểu người Tân Granada và Venezuela trong đại hội trước đây vốn là những người chủ trương lập chế độ liên bang một cách mạnh mẽ thì nay đã tin tưởng rằng việc tập trung hóa là cần thiết để giành được thành công trong cuộc chiến chống lại phe Bảo hoàng. Để phá vỡ khuynh hướng địa phương chủ nghĩa và thiết lập quyền kiểm soát trung ương hiệu quả với các địa phương, một sự phân chia lãnh thổ mới được thực hiện vào năm 1824. Các xứ Venezuela, Cundinamarca và Quito được tách thành các xứ nhỏ hơn, mỗi xứ do một quản đốc quản lý và được chính quyền trung ương bổ nhiệm, với quyền lực tương đương với các quản đốc Bourbon có. Nhận thấy rằng không phải tất cả các tỉnh đều có đại diện tại Cúcuta vì nhiều nơi vẫn nằm trong tay lực lượng bảo hoàng, Quốc hội kêu gọi một hội nghị hiến pháp để tụ họp trong vòng mười năm.

Trong những năm đầu tiên, Đại Colombia đã giúp đỡ các vùng khác vẫn đang có chiến tranh với Tây Ban Nha để giành được độc lập: toàn bộ Venezuela trừ Puerto Cabello được giải phóng trong trận Carabobo, Panama gia nhập liên bang vào tháng 11 năm 1821, và các tỉnh Pasto, Guayaquil và Quito vào năm 1822. Quân Đại Colombian sau đó đã giúp củng cố nền độc lập của Peru vào năm 1824. Bolívar và Santander được tái cử vào năm 1826.

Liên bang

Khi cuộc chiến chống lại Tây Ban Nha kết thúc vào giữa thập niên 1820, các tình cảm liên bang và địa phương từng bị ngăn chặn để giành thắng lợi trong chiến tranh một lần nữa lại xuất hiện. Có những lời kêu gọi sửa đổi sự phân chia chính trị, và tranh chấp liên quan đến kinh tế và thương mại giữa các khu vực đã xuất hiện trở lại. Ecuador có những than phiền về kinh tế và chính trị. Từ cuối thế kỷ 18, ngành công nghiệp dệt may của địa phương này đã phải chịu thiệt hại từ hàng dệt may nhập khẩu giá rẻ. Sau khi độc lập, Đại Colombia đã thông qua một chính sách thuế quan thấp, có lợi cho các khu vực nông nghiệp như Venezuela. Hơn nữa, từ 1820 đến 1825, khu vực nằm dưới quyền kiểm soát trực tiếp của Bolívar bởi ông được cấp quyền lực đặc biệt. Ưu tiên hàng đầu của ông là cuộc chiến chống lại phe bảo hoàng tại Peru và không tìm giải pháp cho các vấn đề kinh tế của Ecuador. Ngay cả khi được hợp nhất sau đó vào Đại Colombia, Ecuador cũng thiếu đại diện trong tất cả các nhánh của chính quyền trung ương, và người Ecuador có ít cơ hội thăng tiến trong quân đội Đại Colombia. Ngay cả các quan chức địa phương cũng thường là các nhân viên người Venezuela và Tân Granada. Không có phong trào ly khai hoàn toàn xuất hiện tại Ecuador, nhưng các vấn đề này chưa bao giờ được giải quyết trong 10 năm tồn tại của quốc gia.

Những lời kêu gọi mạnh mẽ nhất để cải tổ liên bang đến từ Venezuela, nơi có tình cảm liên bang mạnh mẽ giữa sự tự do của khu vực, nhiều người trong số họ đã không chiến đấu trong cuộc chiến tranh giành độc lập nhưng đã hỗ trợ chủ nghĩa tự do Tây Ban Nha trong thập kỷ trước đó và những người này nay liên minh bản thân với Chỉ huy trưởng của xứ Venezuela, José Antonio Páez, để chống lại chính quyền trung ương. Năm 1826, Venezuela tiến gần đến chỗ ly khai khỏi Đại Colombia. Năm đó, Quốc hội bắt đầu thủ tục luận tội đối với Páez, người đã từ chức vào ngày 28 tháng 4 nhưng lại đảm nhiệm lại hai ngày sau đó nhằm thách thức chính quyền trung ương. Hỗ trợ cho Páez và lực lượng nổi dậy của ông diễn ra tại khắp Venezuela, các hành động này trên thực tế chỉ nhằm thách thức trung ương. Tuy nhiên, sự hỗ trợ Páez nhận được từ khắp Venezuelan đã đe dọa nghiêm trọng đất sự thống nhất của đất nước. Vào tháng 7 và tháng 8, chính quyền địa phương Guayaquil và một ủy ban hành chính tại Quito đã tuyên bố ủng hộ các hành động của Páez.

Bolívar, về phần mình, dùng các tiến triển này để thúc đẩy hiến pháp bảo thủ ông viết cho Bolivia, được các viên chức quân sự bảo thủ người Ecuador và Venezuela ủng hộ, nhưng nói chung nhận được sự thờ ơ hoặc hoàn toàn thù địch và của ngay cả phó Tổng thống Santander. Hai phái đoàn gặp nhau tại Venezuela vào tháng 11 để thảo luận về tương lai của khu vực, nhưng việc tuyến bố độc lập chính thức đã không xảy ra. Cùng tháng, giao tranh đã bùng nổ giữa những người ủng hộ Páez và Bolívar ở phía đông và nam của Venezuela. Đến cuối năm, Bolívar ở tại Maracaibo để chuẩn bị hành quân vào Venezuela nếu cần thiết. Cuối cùng, các thỏa hiệp chính tị đã ngăn cản điều này. Vào tháng một, Bolívar ra lệnh ân xá cho những người nổi loạn Venezuela và hứa hẹ sẽ triệu tập một hội đồng hiến pháp mới trước thời kỳ mười năm được lập từ Đại hội Cúcuta, và Páez ủng hộ và công nhận quyền lực của Bolívar. Tuy nhiên các cải cách này đã không bao giờ có thể đáp ứng đầy đủ mong muốn của các phe phái chính trị khác nhau tại Đại Colombia. Sự bất ổn của cấu trúc nhà nước nay trở nên rõ ràng với tất cả mọi người.

Ly khai
Năm 1828, hội đồng hiến pháp mới, Hội nghị Ocaña bắt đầu kỳ họp. Tại khai mạc, Bolívar một lần nữa đề nghị một hiến pháp mới dựa trên hiến pháp Bolivia, nhưng đề nghị này tiếp tục không được lòng mọi người. Hội nghị tan vỡ khi các đại biểu ủng hộ Bolívar bỏ đi thay vì ký một hiến pháp liên bang. Sau thất bại này, Bolívar tự bổ nhiệm mình một cách độc tài, nhưng đã không còn nắm giữa được quyền quản lý thống nhất đất nước. Khi sự sụp đổ trở nên rõ ràng vào năm 1830, Bolívar từ chức tổng thống. Xung đột chính trị nội bộ giữa các khu vực với nhau tăng lên ngay cả khi Tướng Rafael Urdaneta tạm thời lên nắm quyền ở Bogotá, cố gắng sử dụng quyền lực của mình để lập lại trật tự, nhưng ông thực sự hy vọng thuyết phục Bolívar trở lại làm tổng thống và quốc gia chấp nhận ông. Liên bang cuối cùng bị giải thể trong những tháng cuối cùng của năm 1830 và chính thức bị bãi bỏ vào năm 1831. Venezuela, Ecuador và Tân Granada tồn tại như các quốc gia độc lập.

Kết quả
Việc giải thể của Đại Colombia đại diện cho sự thất bại trong tầm nhìn của Bolívar. Xứ Cundinamarca cũ trở thành một quốc gia mới với tên gọi Cộng hòa Tân Granada. Năm 1863, Tân Granada đổi tên thành Hợp chúng quốc Colombia, và đến năm 1886 thì đổi sang tên gọi hiện nay: Cộng hòa Colombia. Panama tự nguyện trở thành một phần của Đại Colombia vào năm 1821, là một tỉnh của Cộng hòa Colombia cho đến năm 1903 và chủ yếu do hậu quả của Chiến tranh Nghìn ngày vào năm 1899–1902, nên đã tuyên bố độc lập với sự ủng hộ của Hoa Kỳ. Với ngoại lệ Panama, các quốc gia đã từng tạo nên Đại Colombia đều có quốc kỳ tương tự nhau, gần giống với quốc kỳ của Đại Colombia:

Chú thích

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài
"Gran Colombia," Flags of The World

Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1819
Bãi bỏ năm 1831
Lịch sử Nam Mỹ
Đại Colombia
Đại Colombia
Đại Colombia
Đại Colombia
Cựu cộng hòa
Chấm dứt năm 1831


title: Chiến lược Chuỗi Ngọc Trai

text:
Chiến lược Chuỗi Ngọc Trai (chữ Anh: String of Pearls) là một khái niệm do giới chính trị Ấn Độ nêu ra, đã miêu tả sự suy đoán về ý đồ gia tăng sức ảnh hưởng ở Ấn Độ Dương của Trung Quốc. Nó chỉ các công trình thiết bị dân dụng và quân dụng của Trung Quốc từ Trung Quốc đại lục đến Port Sudan ở trong khu vực sừng châu Phi, cùng mối quan hệ của những công trình thiết bị này với tuyến đường thủy trọng yếu của Trung Quốc. Tuyến đường thủy trọng yếu của Trung Quốc đã đi qua một số điểm "cổ chai", bao gồm eo biển Mandeb, eo biển Malacca, eo biển Hormuz và eo biển Lombok, cùng các nước dọc sát bờ biển như Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, Maldives và Somalia.

Nhiều nhà bình luận của Ấn Độ cho biết, chiến lược Chuỗi Ngọc Trai và hành lang kinh tế Trung Quốc–Pakistan, sẽ uy hiếp đến an ninh quốc gia của Ấn Độ. Chiến lược này hình thành một hệ thống, uy hiếp đến dự án đầu tư lực lượng, mậu dịch, thậm chí là toàn vẹn lãnh thổ của Ấn Độ. Ngoài ra, Trung Quốc có quan hệ chặt chẽ và mật thiết với Pakistan - "kẻ thù truyền kiếp" của Ấn Độ, cùng với sự phát triển của Trung Quốc ở cảng Gwadar, cộng thêm khả năng hải quân Trung Quốc thiết lập căn cứ hải quân ở cảng Gwadar, đều bị Ấn Độ coi là cái đinh trong mắt. Ở hướng đông, cảng nước sâu Kyaukpyu cũng đã dẫn đến sự lo lắng đồng dạng của Ấn Độ.

Từ này xuất hiện lần đầu tiên là trong bài báo cáo nội bộ năm 2005 mang tên "Tương lai nguồn năng lượng ở châu Á" (Energy Futures in Asia) của công ti kiểm soát cổ phần Booz Allen Hamilton. Từ này cũng hay sử dụng trong tài liệu địa chính trị và chính sách ngoại giao của Ấn Độ, để nhấn mạnh quan ngại của Ấn Độ về việc thực hành Một vành đai, một con đường ở Nam Á. Căn cứ vào lối nói của Sở Nghiên cứu bảo vệ an ninh châu Âu (EUISS), "đối thoại an ninh bốn bên" do Mĩ, Nhật, Ấn và Úc hình thành chính là hành vi phản kháng trực tiếp đối với chính sách ngoại giao tích cực của Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Sự xuất hiện ''chiến lược Chuỗi Ngọc Trai", đã nói rõ Trung Quốc đang gia tăng kiểm soát sân bay và cửa cảng một cách có bài bản, mở mang, nâng cấp quân đội, và tăng cường quan hệ với đối tác thương mại, nhằm tăng thêm sức ảnh hưởng địa chính trị ngày càng lên. Chính phủ Trung Quốc luôn bày tỏ, hải quân Trung Quốc kiên trì đường lối phát triển hoà bình, chỉ giữ trách nhiệm bảo vệ lợi ích thương mại bên trong khu vực. Nhà lãnh đạo Trung Quốc, như Hồ Cẩm Đào và Tập Cận Bình đều tuyên bố, Trung Quốc không tìm kiếm và theo đuổi bá quyền ở trong quan hệ quốc tế. Năm 2003, tuần báo The Economist phân tích phát biểu, cho biết bản chất nhất cử nhất động của Trung Quốc chỉ có liên quan với mậu dịch. Có một số phân tích cho biết, nhất cử nhất động của Trung Quốc sẽ hình thành lưỡng nan an ninh với Ấn Độ, nhưng cũng có phân tích cho biết, chiến lược của Trung Quốc tồn tại điểm yếu, dễ gãy.

Nguồn gốc tên gọi
Tuyến đường biển Ấn Độ Dương trong khoảng thời gian dài tới nay luôn là một phần của con đường tơ lụa, có ý nghĩa chiến lược đối với hải quân Trung Quốc với mục tiêu trở thành một cánh hải quân xanh dương đầu tiên của Trung Quốc trong thời hiện đại. Tuyến đường này đi qua một số điểm yết hầu, bao gồm eo biển Mandeb, eo biển Malacca, eo biển Hormuz và eo biển Lombok. Vào cuối niên đại 90 thế kỉ XX, Bộ tư lệnh Miền nam Hoa Kỳ đã biên soạn một bài báo cáo cơ mật, nói rằng Trung Quốc đang toan mưu lợi dụng ban quản lí cảng thương mại ở các nơi trên thế giới để kiểm soát "trạm gác chiến lược". Một bài báo cáo nội bộ tên là "Tương lai nguồn năng lượng ở châu Á" của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ được tiết lộ vào năm 2005 nói rằng, Trung Quốc đang chọn lấy một loại chiến lược có kiểu dáng "chuỗi ngọc trai": "Trung Quốc đang thiết lập quan hệ chiến lược men theo tuyến đường thuỷ trên biển từ Trung Đông đến biển Đông, đã chứng minh rằng nó bảo vệ lợi ích năng lượng Trung Quốc, đồng thời vì mục đích phục vụ mục tiêu an ninh rộng khắp mà sẵn sàng phòng thủ và tiến công." Báo cáo còn liệt ra sáu hạt "ngọc trai" trong chiến lược Chuỗi ngọc trai: đứng mũi chịu sào là cảng Gwadar ở Pakistan, các hạt ngọc trai khác còn bao gồm Bangladesh, Myanmar, Campuchia và Thái Lan. Báo cáo nói, Trung Quốc đang xây dựng một căn cứ hải quân mới ở cảng Gwadar. Theo một số học giả chiến lược của Hoa Kỳ, Trung Quốc muốn phát triển hải quân xanh dương thì không có căn cứ tiếp viện không được, vì vậy họ "bào chế" ra cái gọi chiến lược Chuỗi ngọc trai, tuyên bố Trung Quốc lấy được căn cứ neo đậu chiến hạm ở hải ngoại thông qua các phương thức như tài trợ."Chuỗi ngọc trai" là việc Trung Quốc tăng cường mở rộng bến cảng và sân bay ở biển Đông, eo biển Malacca, Ấn Độ Dương và vịnh Ba Tư, thiết lập quan hệ ngoại giao đặc thù, nó đại diện cho dấu hiệu gia tăng ảnh hưởng vị thế thông qua việc tăng cường hiện đại hoá lực lượng quân sự.

Christopher PehrsonTrong lễ kỉ niệm 60 năm thành lập Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc tại Thanh Đảo, Sơn Đông vào ngày 23 tháng 04 năm 2009, chủ tịch nhà nước, chủ tịch Quân uỷ Trung ương đảng Cộng sản Trung Quốc Hồ Cẩm Đào phát biểu, mục tiêu chiến lược của hải quân Trung Quốc là "hải dương hài hoà" và "bất luận hiện tại hay tương lai, bất luận phát triển đến mức độ nào, Trung Quốc đều vĩnh viễn không xưng bá, không tiến hành mở rộng quân sự và chạy đua vũ trang, không thể tạo ra mối đe doạ quân sự đối với bất kì nước nào". Tuy nhiên, cũng có người Ấn Độ tin rằng Chuỗi ngọc trai sẽ đặt Ấn Độ vào thế bất lợi về quân sự, việc mất đi vị trí chiến lược trọng yếu của Ấn Độ sẽ khiến cho Trung Quốc mở rộng quan hệ với các nước ven bờ Ấn Độ Dương.

Chuỗi ngọc trai
"Chuỗi ngọc trai" là chỉ các bến cảng như cảng Colombo ở Sri Lanka, cảng Gwadar ở Pakistan,... do Trung Quốc đầu tư xây dựng. Sáu hạt ngọc trai là chỉ:

 Pakistan: Cảng Gwadar
 Bangladesh: Báo cáo nói Trung Quốc đang tăng cường quan hệ với chính phủ Bangladesh, đồng thời xây dựng một công trình cảng container ở Chittagong, "để tìm kiếm lối vào thương mại và hải quân lớn mạnh hơn nhiều so với ban đầu".
 Myanmar: Báo cáo nói Trung Quốc thiết lập căn cứ hải quân ở Myanmar, có sắp đặt các thiết bị sưu tập thông tin tình báo điện tử ở vịnh Bengal và các đảo sát gần eo biển Malacca.
 Campuchia: Báo cáo nói Campuchia muốn xây dựng một tuyến đường sắt từ Vân Nam thông ra biển.
 Biển Đông: Báo cáo nói Trung Quốc liên tục không ngừng tăng cường sức mạnh quân sự ở khu vực biển Đông, đồng thời thông qua giàn khoan dầu và tàu khảo sát hải dương mà mở rộng thế lực ở vùng biển này.
 Thái Lan: Báo cáo nói Trung Quốc đang suy xét một hạng mục công trình kênh đào xuyên qua eo đất Kra, từ đó có thể khiến cho tàu thuyền đi đường vòng qua eo biển Malacca. Báo cáo còn nói công trình kênh đào sẽ khiến cho Trung Quốc sở hữu ban quản lí cảng, nhà kho và một số thiết bị cơ sở khác, từ đó mở rộng sức ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực này.

An ninh năng lượng
Tuyến giao thông đường biển từ Hồng Kông đến Port Sudan đã trở thành một nguồn của cuộc xung đột đối với an ninh năng lượng trong tương lai của Trung Quốc. Trung Quốc là quốc gia tiêu thụ dầu mỏ lớn thứ nhì thế giới và là nước nhập khẩu dầu mỏ lớn thứ ba thế giới. Trung Quốc nhập khẩu 15% lượng dầu từ Tây Phi, và là khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất của Sudan, và đã ký các hợp đồng dài hạn để phát triển các mỏ dầu Iran.

Với một làn sóng cướp biển ngoài khơi Somalia cuối năm 2008, cuộc chiến đang diễn ra ở Darfur và sự đàn áp của chế độ Robert Mugabe ở Zimbabwe, chính sách đối ngoại của Trung Quốc đã thay đổi theo hướng một cách tiếp cận trực tiếp hơn để đối phó với các hành động thù địch như vậy.

Căn cứ quân sự

Biển Đông
David Eshel cho rằng các cơ sở hải quân ở đảo Hải Nam (căn cứ tàu ngầm Hải Nam) ở Biển Đông là viên ngọc trai thứ nhất trong Chuỗi Ngọc Trai.

Hạt ngọc thứ nhì là Sihanoukville nếu Campuchia đồng ý hợp tác.

Ấn Độ Dương
Bên Ấn Độ Dương thì hạt trai thứ ba là quân cảng trên đảo Coco thuộc Miến Điện; tiếp theo là Chittagong, Bangladesh; Hambantota, Sri Lanka rồi đến Gwadar, Pakistan, trọn hải lộ từ Trung Đông sang Trung Hoa. Ngoài ra là các hải cảng Sittwe, Miến Điện; Marao, Maldives và Lamu, Kenya cũng là những khâu trong chuỗi quân cảng chiến lược của Trung Quốc.

Phản ứng quốc tế
Dean Cheng thuộc Heritage Foundation cho rằng Hoa Kỳ nên tìm cách hợp tác với Ấn Độ để đối phó với ảnh hưởng của Trung Quốc ở Ấn Độ Dương.

Đối với Ấn Độ thì hải cảng Hambantota gây chú ý như trong bài phân tích Asian Security của Nilanthi Samaranayake thuộc CNA. Daniel Kostecka thì lại cho rằng các cơ sở Trung Quốc lập nên trên Ấn Độ Dương là có mục đích thương mại chứ không phải quân sự.

Ngoài tầm vóc quân sự, chuỗi ngọc trai của Trung Quốc cũng tác động đến bố cục Cuộc chơi vĩ đại mới ở Trung Á. Với nguồn năng lượng dầu mỏ và khí đốt dồi dào khiến các nước Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, khối NATO, Nga và Trung Quốc đều muốn tiếp cận, Trung Á có nhiều hứa hẹn. Tuy nhiên địa thế khó khăn hiểm trở của Trung Á là một thử thách. Hơn nữa khu vực này là cứ điểm của các nhóm khủng bố như Al-Qaeda khiến việc vận chuyển dầu và khí tự nhiên bằng đường ống dễ bị gián đoạn. Kể từ khi sự kiện của 11 tháng 9 xảy ra thì Hoa Kỳ đã trực tiếp tham chiến ở Afghanistan. Trong khi đó Nga cũng tiến quân xâm lăng Gruzia, đe dọa đường ống Baku-Tbilisi-Ceyhan.

Trung Quốc đã đề ra chiến lược chuỗi ngọc trai để đối phó với nguồn năng lượng Trung Á bằng cách mở một thông lộ khác qua ngả Pakistan mà trọng điểm là cảng nước sâu quy mô ở Gwadar. Từ Gwadar Trung Quốc sẽ có căn cứ chiến lược chắc chắn để hoạt động ở Ấn Độ Dương và Vịnh Ba Tư. Gwadar cũng là trung tâm hạ nguồn cho các đường ống nối các mỏ khí thiên nhiên ở Trung Á qua Afghanistan để thông ra biển. Trung Quốc đã hoàn thành thiết lập ống dẫn dầu Kazakhstan-Trung Quốc năm 2009. Ống dẫn này chạy từ biên giới Trung Quốc-Kazakhstan đến phía bắc biển Caspi hầu khai thác nguồn dầu lửa khổng lồ ở khu vực Tengiz đầy tiềm lực.

Chú thích
Hoàng Dung. Chiến tranh Đông Dương III, cuộc chiến Việt-Hoa-Miên 1979-1989. Falls Church, VA: Tiếng Quê hương, 2013.

Liên kết ngoài
Chiến lược Chuỗi Ngọc Trai và việc bảo vệ chủ quyền VN trên Biển Đông

An ninh quốc tế
Địa lý quân sự
Địa chính trị


title: Mối đất Đài Loan

text:
Mối đất Đài Loan (danh pháp khoa học: Coptotermes formosanus) là một loài mối trong họ Rhinotermitidae. Nó đã được vận chuyển đi đến khắp nơi trên thế giới từ quê hương nguồn gốc của nó ở miền nam Trung Quốc đến Đài Loan (Đài Loan trước đây được các nước phương Tây gọi là Formosa, nơi mà nó lấy danh pháp khoa học) và Nhật Bản. Trong thế kỷ 20, nó đã xuất hiện tại Nam Phi, Hawaii và trong lục địa Hoa Kỳ.

Mối đất Đài Loan thường có biệt danh siêu mối bởi vì thói quen hủy diệt của nó. Điều này là bởi vì kích thước lớn của các tập đoàn mối, và khả năng của các mối tiêu thụ gỗ với tốc độ nhanh. Một tập đoàn mối đơn lẻ có thể chứa hàng triệu cá thể (so với vài trăm ngàn mối cho các loài mối khác dưới mặt đất) mà tàn phá lên đến 300 foot (100 m) trong đất. Một tập đoàn mối đất Đài Loan trưởng thành có thể tiêu thụ đến 400 gram gỗ một ngày và gây thiệt hại một cấu trúc trong ít nhất là ba tháng. Bởi vì kích thước dân số và phạm vi tìm kiếm thức ăn, sự hiện diện của một tập đoàn mối đất Đài Loan đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với cấu trúc gần đó. Sau khi thành lập, mối đất Đài Loan chưa bao giờ được loại trừ từ một khu vực.

Mối đất Đài Loan là một loài gây hại một loạt các cấu trúc (bao gồm cả tàu thuyền và chung cư cao tầng) và có thể gây tổn thương cây. Tại Hoa Kỳ, cùng với một loài khác, Coptotermes gestroi, cũng được giới thiệu từ Đông Nam Á, loài này chịu trách nhiệm về thiệt hại to lớn về tài sản dẫn đến chi phí điều trị lớn và sửa chữa.

Mối đất Đài Loan đã được mô tả lần đầu tiên tại Đài Loan vào đầu thế kỷ 20, nhưng mối đất Đài Loan có lẽ là đặc hữu của miền nam Trung Quốc. Loài phá hoại này dường như được vận chuyển đến Nhật Bản trước khi thế kỷ 17 và Hawaii vào cuối thế kỷ 19 (Su và Tamashiro 1987). Đến năm 1950, nó đã được báo cáo tại Nam Phi và Sri Lanka. Trong những năm 1960, nó đã được tìm thấy tại Texas, Louisiana, và Nam Carolina. Năm 1980, một thuộc địa cũng như các thiết lập đã được phát triển mạnh trong một nhà chung cư trong Hallandale Beach, Florida. Mối đất Đài Loan hiếm khi được tìm thấy ở phía bắc của 35 ° vĩ Bắc. Chúng đã được báo cáo từ 11 bang của Hoa Kỳ bao gồm: Alabama, California, Florida, Georgia, Hawaii, Louisiana, Mississippi, North Carolina, South Carolina, Tennessee, và Texas. Phân bố của chúng họ có thể sẽ tiếp tục bị hạn chế đến các khu vực phía nam của Hoa Kỳ bởi vì những quả trứng chỉ nở dưới khoảng 20 °C (68 °F).

Chú thích

Tham khảo

 Taxonomy of termites
 Distribution in the United States
 Formosan subterranean termite  on the UF / IFAS Featured Creatures Web site

F
Động vật được mô tả năm 1909


Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO), viết tắt trong tiếng Pháp/Tây Ban Nha là ONUDI là một cơ quan trực thuộc Liên Hợp Quốc có trụ sở đặt tại Viên, Áo.

Năm 2015 UNIDO có 170 thành viên  quốc gia và vùng lãnh thổ. Chủ tịch hiện là  Li Yong được bầu từ 2013.

Mục tiêu
Mục tiêu ban đầu của cơ quan này là thúc đẩy phát triển công nghiệp ở các quốc gia đang phát triển và các quốc gia có nền kinh tế chuyển tiếp và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghiệp.

Các nước công nghiệp hóa và phát triển cùng nhau xem xét cách thức để đẩy nhanh công nghiệp hóa bằng cách khuyến khích sự tham gia của chính phủ và ngành công nghiệp. Dựa trên các cuộc khảo sát và nghiên cứu, UNIDO tạo ra và cải tiến các khái niệm và phương pháp tiếp cận phát triển, góp phần thực hiện kế hoạch công, hợp tác xã và tư nhân, bao gồm cả việc khuyến khích hợp tác giữa các công ty quan tâm đến các lĩnh vực này.

Ngoài ra, tổ chức các chương trình đào tạo công nghiệp, cung cấp tư vấn và hỗ trợ cho các nước để có được nguồn tài chính bên ngoài công bằng và công bằng, và thu thập, phân tích, xuất bản, tiêu chuẩn hóa và cải thiện các số liệu thống kê công nghiệp.

Cơ cấu tổ chức
Cơ cấu tổ chức của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc là:
Đại hội đồng: Với sự tham gia của tất cả các nước thành viên và họp hai năm một lần để phê duyệt ngân sách và chương trình làm việc, và bầu Tổng Giám đốc (nhiệm kỳ bốn năm).
Hội đồng Phát triển Công nghiệp: Họp mỗi năm một lần trong khi họp Đại hội đồng và hai lần vào các năm khác, bao gồm 53 đại diện các nước thành viên bầu với nhiệm kỳ bốn năm của Hội nghị đáp ứng tiêu chuẩn của phân bố địa lý công bằng và chịu trách nhiệm đưa ra các khuyến nghị Đại hội đồng để xem xét việc thực hiện của chương trình và ngân sách.
Chương trình và Ủy ban Ngân sách: Họp mỗi năm một lần và có nhiệm vụ giúp Hội đồng trong việc chuẩn bị chương trình, ngân sách và tài chính khác.
Ban Thư ký: đứng đầu là Tổng Giám đốc được bầu cho một thời gian bốn năm và xử lý tất cả các vấn đề hành chính của Tổ chức.

Các Đại sứ thiện chí UNIDO là người tài năng hoặc nổi tiếng được chọn để truyền bá tư tưởng của UNIDO.

Tham khảo

Xem thêm
 Nhóm Phát triển Liên Hợp Quốc

Liên kết ngoài
Official website of UNIDO
Website of UNIDO's Making It magazine
 TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP LIÊN HỢP QUỐC Bộ Ngoại giao Việt Nam,

Liên Hợp Quốc
Công nghiệp
Tổ chức kinh tế quốc tế
Phát triển
Nhóm Phát triển Liên Hợp Quốc
Cơ quan chuyên môn thuộc Liên Hợp Quốc


title: Rhinotermitidae

text:
Rhinotermitidae là một họ mối (Isoptera). Chúng ăn gỗ và có thể gây thiệt hại lớn cho các tòa nhà và các kết cấu gỗ. Họ này có khoảng 345 loài được công nhận, trong đó có các loài gây hại nghiêm trọng như Coptotermes formosanus, Coptotermes gestroi và Reticulitermes flavipes.

Phân loại
 Họ Rhinotermitidae Froggatt, 1897
 Phân họ Coptotermitinae Holmgren, 1910a (synonym Arrhinotermitinae Sjöstedt, 1926)
 Phân họ Heterotermitinae Froggatt, 1897 (synonym Leucotermitinae Holmgren, 1910a)
 Phân họ Prorhinotermitinae Quennedey & Deligne, 1975
 Phân họ Psammotermitinae Holmgren, 1911
 Phân họ Rhinotermitinae Froggatt, 1897
 Phân họ Termitogetoninae Holmgren, 1910a

Chú thích

Tham khảo