title: Tạm biệt em gái Slav

text:
Proshchaniye slavyanki (, tạm dịch là Tạm biệt em gái Xlavơ) - là một bài hát của Nga viết vào khoảng năm 1912-13 bởi thiếu úy quân nhạc của trung đoàn kỵ binh dự bị số 7 đóng tại Tambov, V. I. Agapkin. Bài hát được sáng tác với cảm hứng là cuộc đấu tranh của nhân dân các quốc gia Xlavơ chống lại đế quốc Ottoman trong cuộc chiến tranh Balkan lần thứ nhất (1912-13). Cho đến nay,  Proshchaniye slavyanki vẫn chiếm một chỗ đứng quan trọng trong lòng công chúng và là một trong những nhạc phẩm nổi bật của nền âm nhạc Đế quốc Nga, Liên Xô trước đây cũng như Liên bang Nga hiện nay..

Lời bài hát này đã thay đổi nhiều lần. Đến nay ngoài lời gốc năm 1914, lời bài hát có thêm các phiên bản do Dàn ca múa nhạc Hồng quân trình diễn sau năm 1945, phiên bản năm 1984 của V. Ya. Lazarev, phiên bản năm 1990 của A. Mingalyov, và các phiên bản ngoại ngữ của tiếng Ba Lan, tiếng Do Thái cùng một số phiên bản khác.

Mô tả

Một trong những nguyên nhân làm nên danh tiếng to lớn của bản nhạc hành khúc này chính là giai điệu và sự đơn giản của nó. Bản nhạc kết hợp giai điệu truyền thống với những điều chỉnh có tính đột xuất, thông qua các chùm ba được xử lý hài hòa cùng với các âm bồi, chuyển thành giai điệu mượt mà với âm thành sắc nét và rõ ràng

Nhạc phẩm bảo tồn những yếu tố truyền thống trong dòng nhạc mà nó đại diện, ví dụ như âm sắc, tỷ lệ tương phản động trong đoạn kế tiếp so với các đoạn trước đó. Theo V. I. Tutunov, giai điệu chủ đề của bản nhạc có mối liên hệ tương đồng với khúc dạo đầu "Egmont" của Ludwig van Beethoven. Các giai điệu phát triển chủ đề của bản nhạc cũng có sự tương đồng với nhiều giai điệu phổ biến khác. Theo nhà soạn nhạc N. I. Gubin thì "Agapkin trong khoảng cuối năm 1912 đã viết bài nhạc với âm hưởng và giai điệu có chất liệu lấy từ các nhạc phẩm mang tinh thần yêu nước của Beethoven và Tchaikovsky". Một số nhà nghiên cứu âm nhạc tin rằng Agapkin " Lấy cơ sở câu ca dao về những mùa được lưu giữ trong môi trường người lính trong Chiến tranh Nga-Nhật 1904-1905 và nhào nặn chúng trở thành một bài ca" . Do bài hát có đặc điểm rất dễ nhớ, dễ thuộc, nó nhanh chóng được phổ biến ra mọi tầng lớp quần chúng nhân dân.

Nguồn gốc

Tương truyền, người đầu tiên nhận được bản thảo của V. I. Agapkin là Milov, người phụ trách việc soạn nhạc của đơn vị. Sau khi đọc bản thảo của Agapkin, Milov đề nghị ông gửi bài nhạc này tới Simferopol, nơi cư ngụ của Ya. I. Bogorad, nhà soạn nhạc của trung đoàn bộ binh Litva số 51 с весьма широкой нотно-издательской деятельностью. Ya. I. Bogorad đã giúp viết nên phần nhạc của dương cầm và hòa âm cho bản nhạc, ông cũng là người đặt ra cái tên "Tạm biệt em gái Xlavơ". Không lâu sau đó, những bản in đầu tiên của bài hát này được ra đời tại Simferopol. Trên trang bìa của ấn bản lần thứ nhất của bài nhạc có hình một cô gái trẻ gửi lời chào tạm biệt đến một người lính, hình ảnh vùng núi của khu vực Balkan và những đoàn quân đang khởi hành cùng với dòng chữ Tạm biệt em gái Xlavơ - cuộc hành quân cuối cùng đến vùng Balkan. Dành cho tất cả những người phụ nữ Xlavơ. Tác phẩm của Agapkin. Nhạc phẩm được biểu diễn trước công chúng lần đầu tiên vào mùa thu năm 1912 tại Tambov trong một buổi diễu duyệt mùa đông của trung đoàn kỵ binh dự bị số 7.

Tuy nhiên, theo M. D. Chertok, căn cứ trên các kết quả khảo cứu những tài liệu, nhạc phẩm về Ya. I. Bogorad trong Thư viện Quốc gia Nga tại Moskva, không có tài liệu nào của Bogorad có đề cập đến V. I. Agapkin, điều mà chủ nhiệm Cục phối nhạc "Bogorad và K" đã phát biểu. Chiếm phần đáng kể nhất là khách hàng của ông V. V. Leysek (khoảng 60 tác phẩm), ngoài ra cũng có Tchaikovsky, Rimsky-Korsakov, Glinka, Balakirev, Kalman, Dargomyzhsky, Schubert, J. Susa. Ngoài ra, trên trang bìa của ấn bản (được cho là đầu tiên) của nhạc phẩm, người xuất bản được ghi là J. Zimmermann chứ không phải là Ya. I. Bogorad. Ở đầy cần phải chú ý là hình ảnh về trang bìa này trên Internet có thể được nhìn thấy với độ phân giải cao, что она обрезана. Ở phần dưới cùng của trang bìa có thể thấy rõ tên của J. Zimmermann viết bằng tiếng Nga (Юлiй Генрихъ Циммерман). Trang bìa này được minh họa trong quyển sách Proshchaniye slavyanki của V. V. Sokolov, ấn hành tại Moskva năm 1987. Tuy nhiên theo M. D. Chertok, trong bảng danh mục các nhạc phẩm do J. Zimmermann ấn hành năm 1910-1914, không có tác phẩm nào mang tên "Proshchaniye slavyanki". Ngay cả V. V. Sokolov cũng sử dụng hình minh họa cho bài hát này là một tấm ảnh minh họa cho bản in của V. Grosse tại đường Bolshaya Spasskaya ở Moskva, mã số 1468. Mã số của trang bìa này biểu thị cho означает номер печатной доски. Tuy nhiên việc tra cứu danh mục nhạc phẩm do V. Grosse ấn hành trong thư viện quốc gia Nga cũng không đưa ra kết quả gì cả. M. D Chertok kể lại: "Khi xem qua các tài liệu tra cứu trong phần được ghi chú tại thư viện quốc gia Nga, в доме Пашкова, tôi bắt gặp một nhạc phẩm của I. Shatrova tên là "Mùa thu đã đến" (Осень настала). Nó cũng được ấn hành bởi V. Grosse và có mã số 1483. Các con số này [1468 và 1483] đủ gần nhau." Tra cứu danh mục điện tử của thư viện có thể tìm thấy bài hát của I. A. Shatrova "Mùa thu đã đến"."

Một số ý kiến khác cho rằng tác giả chính của bài lại là Ya. I. Bogorad. Theo một số nguồn tin, vào năm 1912 V. U. Agapkin đến gặp Bogorad và đưa cho ông bản thảo của bài "Proshchaniye slavyanki" viết dựa theo những bài hát thời đó nói về cuộc chiến Nga-Nhật 1904-05, và sau đó Bogorad ký tên xác nhận và xuất bản tại Simferopol.

Bài nhạc này được sáng tác như là một bản quân hành và không có lời, nhưng về sau người ta đã đặt lời cho nó. Giai điệu nhạc phẩm là sự kết hợp giữa niềm tin chiến thắng với sự đau khổ trước viễn cảnh mất mát đau thương trong chiến tranh. Nhạc phẩm cũng phản ánh sự thử thách lớn nhất của người phụ nữ trong chiến tranh khi tiễn người thương yêu của mình ra mặt trận và tin tưởng ngóng chờ sự trở về của họ.

Lịch sử qua các giai đoạn

Nhạc phẩm được công ty Ekstrafon thu âm và phát hành dưới dạng đĩa hát vào năm 1915, và từ đó danh tiếng của nó lan khắp nước Nga rồi sau đó là khắp thế giới: nhạc phẩm đã được biểu diễn trong quân đội nhiều nước khác như Bulgarya, Đức, Áo, Na Uy, România, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Nam Tư,... Trong thế chiến thứ nhất, đây là bài hát mà mỗi người lính Nga đều mang theo bên mình khi ra mặt trận.

Bài hát "Proshchaniye slavyanki" vẫn tiếp tục thịnh hành sau cách mạng tháng Mười, đặc biệt là trong nhóm quân Bạch vệ. Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, bài hát được dành cho những người lính tình nguyện (những người lính được hưởng phụ cấp, không phải là lính nghĩa vụ). Nó trở thành phiên bản đầu tiên của nhạc phẩm. Trong cuộc nội chiến Nga (1918-1920), có thêm 3 phiên bản xuất hiện trong dàn nhạc của quân đội Bạch vệ: "Bài ca của trung đoàn sinh viên" xuất hiện trong Tập đoàn quân Tình nguyện, "Hành khúc Sibir" thuộc quân đội Kolchak, và một phiên bản khác xuất hiện trong Sư đoàn tình nguyện. Trong quyển sách "Quân đội Nga của tướng Vrangel. Cuộc chiến tại Kuban và Bắc Tavria" đã đề cập đến một đoạn bài hát như sau:

Tạm dịch:

Đã có một thời gian ngắn bài hát bị cấm phát hành và biểu diễn trên toàn Liên Xô vì nói ca ngợi đạo quân nổi loạn của tướng Vrangel, một trong các kẻ thù của chính quyền Xô Viết. Nhưng rồi sau đó lệnh cấm được dỡ bỏ và đến năm 1929 bài hát được tái ấn hành và nó là một bài hát nằm trong các "Tiết mục nghi lễ chính thức dành cho các dàn hợp xướng của Hồng quân" (Служебно-строевой репертуар для оркестров РККА) của thiếu tướng S. A. Chernetskiy (Moskva, Voenizdat, 1945). Thật ra, trong tác phẩm này Chernetskiy đã chỉ trích bài hát này là thiên về chủ nghĩa chất phác скупую гармонию как "một bản hành khúc trước cách mạng." Phiên bản sơ khai của nhạc phẩm có thể được tìm thấy trong tác phẩm "Tuyển tập những hành khúc phổ biến cho các dàn hợp xướng nghiệp dư" (Сборник популярных маршей для самодеятельного оркестра) (Moskva, Muzgiz, 1953) cũng như phiên bản biên soạn lại dành cho đàn áccoócđiông trong "Tuyển tập các hành khúc cổ phổ biến" (сборниках старинных популярных маршей) (Moskva, Muzgiz, 1955 và 1959). Các tài liệu này có thể được tìm thấy trong danh mục điện tử của Thư viện Quốc gia Nga .

Trong buổi duyệt binh kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười tại quảng trường Đỏ ở Moskva ngày 7 tháng 11 năm 1941, bài hát "Proshchaniye slavyanki" đã được trình diễn, mặc dù đôi khi điều này bị nghi ngờ. Hồi ký của Nguyên soái S. M. Budyonny xác nhận là bài hát này đã được trình diễn ở Moskva trong buổi diễu duyệt. Còn theo chính hồi ức của V. I. Agapkin thì chủ nhiệm của đội quân nhạc của Hồng quân, nghệ sĩ nhân dân Liên Xô Nikolay Nazarov là người đã chỉ huy trình diễn bài hát này trong buổi duyệt binh. Trong quyển sách Proshchaniye slavyanki, tác giả V. V. Sokolov đã trích dẫn hồi ký của con gái của V. I. Agapkin như sau:

Bản thu âm sớm nhất của bài hát được thực hiện bởi dàn hợp xướng do I. V. Petrov chỉ huy vào năm 1944. Nó được phát hành trong một đĩa hát Nhà máy Aprelevka (AP12334/12335, năm 1944) (hoặc ) và trong một đĩa hát Mỹ tên là "Hành khúc của kỵ binh và nhạc phẩm thể hiện bởi dành hợp xướng Moskva" («Colosseum», New York, USA, 1954). Ngoài ra, còn có một bản thu âm được cho là của V. I. Agapkin, thời gian thực hiện chưa được rõ.

Bài hát cũng xuất hiện trong bộ phim nổi tiếng Khi đàn sếu bay qua sản xuất năm 1957. Có những thông tin cho rằng bài hát không hề xuất hiện trong cuộc duyệt binh tháng 11 năm 1941 và trên thực tế nó bị cấm cho đến khi nó được phát lần đầu tiên trong bộ phim này.

Trong giai đoạn sau đó, nhạc phẩm đã được biểu diễn và thu âm bởi nhiều dàn hợp xướng khác nhau của Liên Xô. Những phiên bản "chính thống" có thể kể đến như các bản thu âm trong thập niên 1960-70 của dàn hợp xướng thuộc Bộ Quốc phòng Liên Xô dưới sự chỉ huy của N. Nazarov, A. Maltsev, N. Sergeyev hoặc bản thu âm của dàn hợp xướng thuộc Quân khu Leningrad thực hiện năm 1995 do Kh. F. Uschapov chỉ huy. Ngoài ra còn có các phiên bản của Đội Cận vệ danh dự, của Dàn nhạc Hải quân ЛВМБ, của dàn hợp xướng thuộc quân khu Zakavkaz và các phiên bản khác. Các dàn hợp xướng của những quốc gia khác cũng từng biểu diễn bài nhạc này, tỉ như phiên bản của dàn hợp xướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Hoa, của Dàn nhạc Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ, của lực lượng biên phòng Cộng hòa Dân chủ Đức, của quân đội Cộng hòa Liên bang Đức của đội quân nhạc tại Kärnten (Áo) và nhiều phiên bản khác.

Các phiên bản lời bài hát
Trong suốt lịch sử tồn tại, ngoài lời gốc năm 1914 bài hát "Proshchaniye slavyanki" đã có rất nhiều phiên bản lời khác nhau, từ tiếng Nga cho đến các ngôn ngữ khác. Nhiều nhà thơ Liên Xô/Nga đã đặt lời cho bài hát này, tỉ như A. Fedotov, V. Maksimov, A. Galich, V. Shilenskiy, V. Lazarev, M. Shcherbakov, A. Mingalyov. Bài này cũng được nhạc sĩ Ba Lan Romana Ślęzaka phổ lời và đặt tên lại cho bài hát là Rozszumiały się wierzby płaczące; bài này về sau trở thành bài hát biểu tượng của quân đội kháng chiến Ba Lan Armia Krajowa trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Bài hát này cũng có phiên bản lời tiếng Phần Lan và trong tiếng Phần Lan (Suomi) nó được đặt tên là "nước Nga tự do" (Vapaa Venäjä). Hiện nay chưa rõ ai là tác giả của phiên bản tiếng Phần. Phiên bản của bài hát trong tiếng Hebrew mang tên là "Giữa những người anh em" («בין גבולות») do Haim Hefer sáng tác dành cho lực lượng Palmach.

Các phiên bản lời bài hát

Lời của A. Fedotov (1967)

Tiếng Nga

Этот марш не смолкал на перронах,
Когда враг заслонял горизонт.
С ним отцов наших в дымных вагонах
Поезда увозили на фронт.
Он Москву отстоял в сорок первом,
В сорок пятом — шагал на Берлин,
Он с солдатом прошёл до Победы
По дорогам нелёгких годин.

Điệp khúc:
И если в поход
Страна позовёт
За край наш родной
Мы все пойдём в священный бой!

(Điệp khúc)

В священный бой!!!

Шумят в полях хлеба.
Шагает Отчизна моя
К высотам счастья,
Сквозь все ненастья —
Дорогой мира и труда.

К высотам счастья,
Сквозь все ненастья —
Дорогой мира и труда.

(Điệp khúc)

В священный бой!!!

Chuyển tự La Tinh

Etot marsh ne smolkal na perronakh,
Kogda vrag zaslonyal gorizont.
S nim ottsov nashikh v dymnykh vagonakh
Poyezda uvozili na front.
On Moskvu otstoyal v sorok pervom,
V sorok pyatom — shagal na Berlin,
On s soldatom proshël do Pobedy
Po dorogam nelëgkikh godin.

Điệp khúc:
I yesli v pokhod
Strana pozovyot
Za kray nash rodnoy
My vse poydëm v svyashchennyy boy!

(Điệp khúc)

V svyashchennyy boy!!!

Shumyat v polyakh khleba.
Shagayet Otchizna moya
K vysotam schastʹya,
Skvozʹ vse nenastʹya —
Dorogoy mira i truda.

K vysotam schastʹya,
Skvozʹ vse nenastʹya —
Dorogoy mira i truda.

(Điệp khúc)

V svyashchennyy boy!!!

Lời tiếng Việt (không dịch sát nghĩa)
Đây khúc hát không ngớt vang dọc theo những ga tàu
Trong tháng năm lửa rực sáng khắp chân mây
Theo bài hát những con tàu ra chiến trận
Cha chúng ta đầy trên những toa khói tàu
Năm 41 khúc ca này cùng Moscow kiên cường
Năm 45 lại vang khắp phố Berlin
Đây bài hát theo quân lập bao thắng lợi
Qua biết bao chặng đường khó khăn, không ngừng

(Điệp khúc)

Và nếu như ngày mai
Tổ quốc vẫy gọi ta
Vì Quê hương yêu dấu
Nào ta bước theo cuộc chiến thánh thần

Đồng lúa xanh vẫn rì rào
Tổ quốc ta trải ra tới chân mây
Vươn tới cao hạnh phúc
Qua khó khăn thử thách
Là biết lao động, quý yêu hoà bình

(Điệp khúc)
Và nếu như ngày mai
Tổ quốc vẫy gọi ta
Vì Quê hương yêu dấu
Nào ta bước theo cuộc chiến thánh thần

Lời của A. Galich (1974)

Tiếng Nga

Снова даль предо мной неоглядная,
Ширь степная и неба лазурь.
Не грусти ж ты, моя ненаглядная,
И бровей своих темных не хмурь!

Điệp khúc:
Вперед, за взводом взвод,
Труба боевая зовет!
Пришёл из Ставки
Приказ к отправке —
И, значит, нам пора в поход!

В утро дымное, в сумерки ранние,
Под смешки и под пушечный бах
Уходили мы в бой и в изгнание
С этим маршем на пыльных губах.

(Điệp khúc)

Не грустите ж о нас, наши милые,
Там, далеко, в родимом краю!
Мы все те же — домашние, мирные,
Хоть шагаем в солдатском строю.

(Điệp khúc)

Будут зори сменяться закатами,
Будет солнце катиться в зенит.
Умирать нам, солдатам — солдатами,
Воскресать нам — одетым в гранит.

(Điệp khúc)

Chuyển tự La Tinh

Snova dalʹ predo mnoy neoglyadnaya,
Shirʹ stepnaya i neba lazurʹ.
Ne grusti zh ty, moya nenaglyadnaya,
I brovey svoikh temnykh ne khmurʹ!

Điệp khúc:
Vpered, za vzvodom vzvod,
Truba boyevaya zovet!
Prishël iz Stavki
Prikaz k otpravke —
I, znachit, nam pora v pokhod!

V utro dymnoye, v sumerki ranniye,
Pod smeshki i pod pushechnyy bakh
Ukhodili my v boy i v izgnaniye
S etim marshem na pylʹnykh gubakh.

(Điệp khúc)

Ne grustite zh o nas, nashi milyye,
Tam, daleko, v rodimom krayu!
My vse te zhe — domashniye, mirnyye,
Khotʹ shagayem v soldatskom stroyu.

(Điệp khúc)

Budut zori smenyatʹsya zakatami,
Budet solntse katitʹsya v zenit.
Umiratʹ nam, soldatam — soldatami,
Voskresatʹ nam — odetym v granit.

(Điệp khúc)

Dịch sang tiếng Việt

Lời của V. Lazarev (1984)

Tiếng Nga

Наступает минута прощания
Ты глядишь мне тревожно в глаза
И ловлю я родное дыхание
А вдали уже дышит гроза.

Дрогнул воздух туманный и синий
И тревога коснулась висков
И зовёт нас на подвиг Россия
Веет ветром от шага полков.

Прощай, отчий край
Ты нас вспоминай
Прощай, милый взгляд
Не все из нас придут назад
Прости-прощай, прости-прощай…

Летят-летят года
Уходят во мглу поезда
А в них — солдаты
И в небе тёмном
Горит солдатская звезда.

Летят-летят годав
А песня — ты с нами всегда:
Тебя мы помним
И в небе тёмномv
Горит солдатская звезда.

Лес да степь, да в степи полустанки
Свет вечерней и новой зари
Не забудь же прощанье Славянки
Сокровенно в душе повтори!

Нет, не будет душа безучастна
Справедливости светят огни
За любовь, за великое братство
Отдавали мы жизни свои.

Прощай, отчий край
Ты нас вспоминай
Прощай, милый взгляд
Прости-прощай, прости-прощай.

Chuyển tự La Tinh

Nastupayet minuta proshchaniya
Ty glyadishʹ mne trevozhno v glaza
I lovlyu ya rodnoye dykhaniye
A vdaly uzhe dyshyt hroza.

Drognul vozdukh tumannyy i siniy
I trevoga kosnulasʹ viskov
I zovyot nas na podvig Rossiya
Veyet vetrom ot shaga polkov.

Proshchay, otchiy kray
Ty nas vspominay
Proshchay, milyy vzglyad
Ne vse iz nas pridut nazad
Prosti-proshchay, prosti-proshchay…

Letyat-letyat goda
Ukhodyat vo mglu poyezda
A v nikh — soldaty
I v nebe tëmnom
Gorit soldatskaya zvezda.

Letyat-letyat godav
A pesnya — ty s nami vsegda:
Tebya my pomnim
I v nebe tëmnomv
Gorit soldatskaya zvezda.

Les da stepʹ, da v stepi polustanki
Svet vecherney i novoy zari
Ne zabudʹ zhe proshchanʹye Slavyanki
Sokrovenno v dushe povtori!

Net, ne budet dusha bezuchastna
Spravedlivosti svetyat ogni
Za lyubovʹ, za velikoye bratstvo
Otdavali my zhizni svoi.

Proshchay, otchiy kray
Ty nas vspominay
Proshchay, milyy vzglyad
Prosti-proshchay, prosti-proshchay.

Dịch sang tiếng Việt

Đã đến lúc chia tay nhau rồi em hỡi
Em nhìn với ánh mắt đầy lo lắng tiễn đưa tôi
Tôi cảm thấy hơi em thở bao thân thuộc
Tôi cũng thấy miền xa ấy giông tố đầy

Không khí rét buốt đang xanh màu u ám
Gió gào mỗi bước đi và lo lắng buốt thái dương
Khi Tổ quốc đang kêu gọi ta thắng trận
Gió rét cũng cản sao bước chân Trung đoàn.

Chào nhé, Đất Mẹ ơi
Đừng quên chúng con đây!
Chào em, ôi ánh mắt
Hãy tha thứ nghe; Chào nhé-Vĩnh biệt.

Ngày tháng trôi đi, trôi hoài
Và bao con tàu đi hút nơi xa
Bao lính trên tàu đó
Và trong bầu trời đêm

Là những ngôi sao lính sáng ngời ngời.
Bao lính trên tàu đó
Và trong bầu trời đêm
Là những ngôi sao lính sáng ngời ngời.

Qua biết bao thảo nguyên cùng rừng núi biếc chập trùng
Bao bến ga, hoàng hôn tới sáng ban mai
Xin hãy nhớ phút ly biệt em gái Sla-vơ
Trong trái tim thầm luôn nhắc giây phút này.

Không có đâu trái tim khô và hờ hững
Ánh lửa công lý soi còn rực sáng khắp nơi nơi
Cho tình nghĩa với bạn bè bao vĩ đại
Ta hiến dâng cả cuộc sống yêu dấu này.

Ngày tháng trôi đi, trôi hoài
Và bao con tàu đi hút nơi xa
Bao lính trên tàu đó
Và trong bầu trời đêm
Là những ngôi sao lính sáng ngời ngời.

Lời của A. Mingalyov (1990)

Tiếng Nga (ВСТАНЬ ЗА ВЕРУ РУССКАЯ ЗЕМЛЯ)

Много песен мы в сердце сложили,
Воспевая родные края,
Беззаветно тебя мы любили,
Святорусская наша земля.
Высоко ты главу поднимала,
Словно солнце, твой лик воссиял,
Но ты жертвою подлости стала
Тех, кто предал тебя и продал.

Điệp khúc:
И снова в поход труба нас зовёт.
Мы вновь встанем в строй
И все пойдем в священный бой.
Встань за Веру, Русская земля!

Ждёт победы России святыня,
Отзовись, православная рать!
Где Илья твой и где твой Добрыня?
Сыновей кличет Родина-мать.
Под хоругви мы встанем все смело
Крестным ходом с молитвой пойдём,
За Российское правое дело
Кровь мы русскую честно прольём.

(Điệp khúc)

Все мы — дети Великой Державы,
Все мы помним заветы отцов,
Ради Родины, чести и славы
Не жалей ни себя, ни врагов.
Встань, Россия, из рабского плена.
Дух победы зовёт, в бой пора!
Подними боевые знамена
Ради Веры, Любви и Добра.

(Điệp khúc)

Chuyển tự La Tinh

Mnogo pesen my v serdtse slozhili,
Vospevaya rodnyye kraya,
Bezzavetno tebya my lyubili,
Svyatorusskaya nasha zemlya.
Vysoko ty glavu podnimala,
Slovno solntse, tvoy lik vossiyal,
No ty zhertvoyu podlosti stala
Tekh, kto predal tebya i prodal.

Điệp khúc:
I snova v pokhod truba nas zovët.
My vnovʹ vstanem v stroy
I vse poydem v svyashchennyy boy.
Vstanʹ za Veru, Russkaya zemlya!

Zhdyot pobedy Rossii svyatynya,
Otzovisʹ, pravoslavnaya ratʹ!
Gde Ilʹya tvoy i gde tvoy Dobrynya?
Synovey klichet Rodina-matʹ.
Pod khorugvi my vstanem vse smelo
Krestnym khodom s molitvoy poydyom,
Za Rossiyskoye pravoye delo
Krovʹ my russkuyu chestno prolʹyyom.

(Điệp khúc)

Vse my — deti Velikoy Derzhavy,
Vse my pomnim zavety ottsov,
Radi Rodiny, chesti i slavy
Ne zhaley ni sebya, ni vragov.
Vstanʹ, Rossiya, iz rabskogo plena.
Dukh pobedy zovët, v boy pora!
Podnimi boyevyye znamena
Radi Very, Lyubvi i Dobra.

(Điệp khúc)

Dịch sang tiếng Việt (ĐẤT NGA, HÃY ĐỨNG LÊN VÌ NIỀM TIN)

Bao bài ca ta đã viết trong trái tim mình
Cùng hát vang vì tổ quốc thân yêu.
Chúng con yêu Người với tình yêu bao la
Hỡi nước Nga thiêng liêng Tổ quốc ta.

Kìa Người hỡi ngẩng cao mái đầu-
Ánh hào quang của Người tỏa sáng tựa mặt trời.
Người là nạn nhân sự đểu giả, đê hèn
Của những kẻ bán rẻ và phản bội Tổ quốc!

Và giờ đây ta lại lên đường!
Kìa tiếng kèn trận đang thúc gọi!
Chúng ta lại xung vào đội ngũ
Tất cả tiến lên vì cuộc chiến thánh thần.

Hãy đứng lên vì Niềm tin, Đất nước Nga!
Nơi đất thánh Nga đang chờ chiến thắng.
Hãy hiệu triệu quân đội chính thống!
Ilya và Dobrưnia của Người đang ở chốn nào?
Mẹ Tổ quốc đang kêu gọi những người con.

Chúng ta là những người con của Cường quốc
Hãy cùng nhau nhớ lời dạy của cha ông
Vì Màu cờ, Danh dự và Vinh quang
Không tiếc thương cả bản thân và kẻ thù.

Nước Nga, hãy đứng lên từ thân nô lệ,
Tinh thần chiến thắng đang vẫy gọi: đã đến giờ xung trận!
Hãy giương cao lá cờ chiến đấu
Vì Chân lý, Vinh quang và Nhân hậu!

Hãy đứng lên vì Niềm tin, Đất nước Nga!

Lời tiếng Ba Lan của Romana Ślęzaka (1943)

Tiếng Ba Lan (Rozszumiały Sie brzozy placzące)

Rozszumiały się wierzby płaczące,
Rozpłakała się dziewczyna w głos,
Od łez oczy podniosła błyszczące
Na żołnierski, na twardy życia los.

Điệp khúc:
Nie szumcie, wierzby, nam,
Z żalu, co serce rwie,
Nie płacz, dziewczyno ma,
Bo w partyzantce nie jest źle.
Do tańca grają nam
Granaty, wisów szczęk,
Śmierć kosi niby łan,
Lecz my nie wiemy, co to lęk.

Błoto, deszcz czy słoneczna spiekota,
Wszędzie słychać miarowy, równy krok,
To maszeruje leśna piechota,
Śmech na ustach, swobody twardy wzrok.

(Điệp khúc)

I choć droga się nasza nie kończy,
Choć nie wiemy, gdzie wędrówki kres,
Ale pewni jesteśmy zwycięstwa,
Bo przelano już tyle krwi i łez.

(Điệp khúc)

Dịch sang tiếng Việt ("Những cây dương liễu khóc thét gào")

Cây Dương Liễu cũng ủ rũ khóc than
Cô gái nói nghẹn ngào trong tiếng nấc
Nước mắt cô ngập trào nơi khóe mắt
Thương cuộc đời người lính sẽ khó khăn

Đừng làm ồn để Dương Liễu được yên
Như giằng xé trái tim ta tan nát
Cô gái ơi đứng lên lau nước mắt
Ta chiến tranh du kích đâu có hèn
Nào chúng ta cùng nhảy một điệu van
Hàm răng ta là nơi treo lựu đạn
Nếu hi sinh quấn chăn vùi ruộng cạn
Nhưng chúng ta đâu có sợ điều gì

Mưa, lầy bùn,mặt trời đốt, sá chi
Khắp mọi nơi, nơi chúng ta dấn bước
Rừng đại ngàn, bộ binh lên phía trước
Tiếng hát trên môi, bình tĩnh đối đầu

Dù con đường ta đi chưa kết thúc
Đâu là nơi kết thúc cuộc hành trình?
Chúng ta tin: ta là người chiến thắng!
Dù hi sinh xương máu vẫn đổ nhiều

Lời tiếng Việt của Nguyễn Hoàng Thanh (để hát)

Đây khúc ca em ngân nga dọc bên những ga tàu

Trong những năm mờ giông tố khắp chân mây

Theo bài hát những con tàu thơm khói bay đầy

Đưa chúng ta cùng nhau tiến ra chiến trận

Năm bốn mốt khúc ca này kề vai sát Moskva

Năm bốn lăm lại vang khắp phố Berlin

Ôi bài hát theo anh lập nên chiến công huy hoàng

Qua biết bao chặng đường khó không biết ngừng

Và nếu như ngày mai

Tổ quốc xướng tên mình

Vì quê hương hằng mến

Nào ta bước vào cuộc chiến thánh thần.

Và nếu như ngày mai

Tổ quốc xướng tên mình

Vì quê hương hằng mến

Nào ta bước vào cuộc chiến thánh thần

Cùng nhau ta đi lên!

Đồng lúa xanh tươi bạt ngàn

Tổ quốc ta trải bao la tới chân mây

Vươn tới bao hạnh phúc

Qua khó khăn thử thách

Ra sức lao động, quý yêu hòa bình

Vươn tới bao hạnh phúc

Qua khó khăn thử thách

Ra sức lao động, quý yêu hòa bình

Và nếu như ngày mai

Tổ quốc xướng tên mình

Vì quê hương hằng mến

Nào ta bước vào cuộc chiến thánh thần

Cùng nhau ta đi lên!

Lời Việt của Nguyễn Tuấn Khoa (để hát)

Đã đến lúc chia tay rồi gạt nước mắt âm thầm.
Em tiễn anh đầy lo lắng, nhớ thương.
Xa cặp mắt bao mong chờ, xa dáng em thân thuộc.
Mai sẽ xa, về nơi bão lửa chiến trường.

Trong khói sương, xám chân trời một chiều xám quê nhà.
Ai biết đâu ngày mai ấy sẽ ra sao.
Nhưng tổ quốc đang kêu gọi bao chiến binh lên đường.
Giông bão đâu cản nhịp bước chân anh hùng.

Điệp khúc:

Chào nhé ! Quê nhà ơi.
Chào mẹ nhé, chúng con đi.
Từ biệt em ! Ơi người yêu.
Xin tha thứ cho anh nói vĩnh biệt.

Chào nhé ! Quê nhà ơi.
Chào mẹ nhé, chúng con đi.
Từ biệt em ! Ơi người yêu.
Vì không chắc ai còn sẽ trở về.

Đoạn đệm

Ngày tháng bay đi xa rồi
Từng chuyến tàu mờ khuất lẫn trong sương.

Trên mũ những người lính.
Trong bóng đêm mờ tối.
Vẫn cháy lên rực sáng muôn vì sao.(hát lần nữa)

Lời câu thứ 3
Đã đến lúc chia tay rồi gạt nước mắt âm thầm.
Em tiễn anh đầy lo lắng nhớ thương.
Xa cặp mắt bao mong chờ, xa dáng em thân thuộc.
Mai sẽ xa về bão lửa chiến trường.

Điệp khúc:
Chào nhé ! Quê nhà ơi.
Chào mẹ nhé, Chúng con đi.
Từ biệt em ! Ơi người ơi.
Vì không chắc ai còn sẽ chở về.

Tổ quốc đang gọi con.
Lửa cháy trên đường
Chào mẹ nhé, chúng con đi.
Vào trong khói bom cuộc chiến thánh thần.

Chú thích

Tham khảo
 Соколов В. В. Прощание славянки. М.: Советский композитор, 1987.
 Советская военная музыка / коллектив авторов. 1977.
 Тутунов В. И. История военной музыки России. М.: Музыка», 2005.
 Черток М. Русский военный марш: К 100-летию марша «прощание славянки». М.: «Канон+» РООИ «Реабилитация», 2012. — 280 с., ил. — 800 экз., ISBN 978-5-88373-315-3

Liên kết ngoài
 Ноты марша «Прощание славянки» для духового оркестра
 «Расшумелись плакучие ивы» — гимн партизан Армии крайовой
 Песня добровольцев студенческого батальона
 скачать Прощание Славянки (с сайта SovMusic)
 в исполнении Центрального военного оркестра Министерства обороны Российской Федерации, дирижёр В. Халилов 2010 год
 в исполнении Центрального военного оркестра Министерства обороны Российской Федерации, дирижёр В. Халилов. 2009 год
 Москва, 2009 год
 на параде Победы 9 мая 2010 года, марш звучит с 3:30
 в исполнении хора Армии Обороны Израиля
 Легенда о создании марша «Прощание славянки»
 ПРОЩАНИЕ СЛАВЯНКИ
 Столетие отмечает знаменитый на весь мир марш «Прощание славянки» на Первом канале
 Русские и сербы отметили 100-летний юбилей марша "Прощание славянки"

Bài hát Nga
Bài hát năm 1912
Bài hát Liên Xô
Quốc ca của Nga


title: Phùng Mạc Phong

text:
Phùng Mạc Phong () là nhân vật phụ trong tiểu thuyết kiếm hiệp Thần điêu hiệp lữ của nhà văn Kim Dung. Ông là một trong sáu đại đệ tử của Đông Tà Hoàng Dược Sư, bên cạnh Khúc Linh Phong, Lục Thừa Phong, Vũ Thiên Phong, Trần Huyền Phong và Mai Siêu Phong. Sau khi Mai Siêu Phong và Trần Huyền Phong đánh cắp Cửu Âm Chân Kinh và bỏ trốn khỏi đảo Đào Hoa, ông và các đệ tử còn lại bị sư phụ đánh gãy chân và đuổi ra khỏi đảo. Sau đó, ông không hề xuất hiện trong tiểu thuyết Anh hùng xạ điêu. Đến bộ Thần điêu hiệp lữ, Phùng Mạc Phong đang là thợ rèn binh khí cho một doanh trại quân đội. Tại đây, ông đã gặp Dương Quá, Trình Anh, Lục Vô Song, cô ngốc họ Khúc và đụng độ Lý Mạc Sầu. Lý Mạc Sầu lên tiếng chê bai võ công của đảo Đào Hoa nên Phùng Mạc Phong đã đối chất với Lý Mạc Sầu. Ông nêu ra những ưu điểm của các đại đệ tử đảo Đào Hoa còn Lý Mạc Sầu nêu ra những khuyết điểm của họ và tiếp tục tỏ ý chê bai. Sau cùng, Dương Quá đã khích Phùng Mạc Phong đánh nhau với Lý Mạc Sầu bằng cách bịa ra chuyện Lý Mạc Sầu nói xấu Hoàng Dược Sư, vị sư phụ mà ông luôn kính trọng. Nổi giận đùng đùng, Phùng Mạc Phong đã giao đấu và đánh đuổi Lý Mạc Sầu.

Sau đó, Phùng Mạc Phong đã trà trộn vào doanh trại của quân Mông Cổ. Lần cuối cùng ông xuất hiện trong bộ Thần điêu hiệp lữ là khi Quách Tĩnh và Dương Quá đến doanh trại quân Mông Cổ để cứu hai anh em Võ Tu Văn và Võ Đôn Nho rồi bị quân Mông Cổ vây đánh. Quách Tĩnh và Dương Quá không thể chống chọi, đến lúc sắp sửa bị giết thì Phùng Mạc Phong xông ra can thiệp, chấp nhận hy sinh để hai người chạy thoát.

Tham khảo

Nhân vật Thần điêu hiệp lữ


title: Tế Nhĩ Cáp Lãng

text:
Tế Nhĩ Cáp Lãng (; ; 19 tháng 11, 1599 - 11 tháng 6, 1655), Ái Tân Giác La, là một quý tộc, lãnh đạo chính trị và quân sự Mãn Châu vào đầu thời nhà Thanh.

Ông sinh ra trong gia tộc Ái Tân Giác La, là con trai thứ sáu của Thư Nhĩ Cáp Tề - em của người sáng lập ra nhà Thanh là Nỗ Nhĩ Cáp Xích. Từ năm 1638 đến năm 1643, ông đã tham gia nhiều chiến dịch quân sự nhằm lật đổ nhà Minh. Sau khi Hoàng Thái Cực băng hà vào tháng 9 năm 1643, Tế Nhĩ Cáp Lãng trở thành một trong hai vị đồng Phụ chính vương trẻ tuổi của Thuận Trị Đế, song ông đã sớm nhường hầu hết quyền lực chính trị cho Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn vào tháng 10 năm 1644, và Đa Nhĩ Cổn cuối cùng đã loại bỏ ông ra khỏi vị trí phụ chính vào năm 1648 sau khi hạch tội ông từng ủng hộ Túc Thân vương Hào Cách. Sau khi Đa Nhĩ Cổn qua đời năm 1650, Tế Nhĩ Cáp Lãng đã dẫn đầu một nỗ lực nhằm làm thanh tẩy chính quyền của những người ủng hộ Đa Nhĩ Cổn. Từ đó đến khi mất, Tế Nhĩ Cáp Lãng trở thành một Hoàng thúc được nể trọng của Thuận Trị Đế, tôn gọi Thúc Hòa Thạc Trịnh Thân vương (叔和碩鄭親王).

Tế Nhĩ Cáp Lãng là một trong 10 vị Hòa Thạc Thân vương khi ấy. Sau khi qua đời, con trai Tế Độ được giữ nguyên tước vị Hòa Thạc Thân vương, nhưng lại đổi gọi thành Giản Thân vương, từ đó các hậu duệ của ông là Thiết mạo tử vương, tức vĩnh viễn được giữ nguyên tước vị khi thế tập.

Cuộc đời
Tế Nhĩ Cáp Lãng sinh ngày 2 tháng 10 (âm lịch) năm Vạn Lịch thứ 27, mẹ là Kế phi Ô Lạp Na Lạp thị, do đó là em cùng mẹ với A Mẫn. Khi Thư Nhĩ Cáp Tề mất, Tế Nhĩ Cáp Lãng được Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích nuôi trong cung, sơ phong Bối lặc.

Năm Thiên Mệnh thứ 10 (1624), Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng Đài cát A Ba Thái xuất binh viện trợ Khoa Nhĩ Thấm vây công Sát Cáp Nhĩ, từ ấy lập nên quân công.

Năm thứ 11 (1625), ông có công đem quân đi chinh phạt Khách Nhĩ Khách Ba Lâm bộ và Trát Lỗ Đặc bộ.

Thời Hoàng Thái Cực

Đại tướng Hậu Kim
Năm Thiên Thông nguyên niên (1627), Hoàng Thái Cực mệnh Bối lặc A Mẫn làm chủ soái, dẫn binh chinh phạt Triều Tiên, Nhạc Thác, Đỗ Độ và Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng theo. Triều Tiên Nhân Tổ Lý Tông cầu hòa, các Bối lặc đồng ý đàm phán. A Mẫn muốn tiếp tục tấn công và Vương đô nhưng, nhưng Tế Nhĩ Cáp Lãng và Nhạc Thác đều cho rằng không thích hợp để tấn công, chỉ nên trú quân ở Bình Sơn. A Mẫn muốn cùng Đỗ Độ đóng quân đồn trú ở Triều Tiên, Đỗ Độ cũng không đồng ý. Sau đó, các Bối lặc bắt được Lý Giác - em trai của Lý Tông, buộc Lý Tông đầu hàng, đồng ý cống nạp. Hậu Kim kết minh với Triều Tiên mà không thông báo cho A Mẫn. Sau khi A Mẫn biết tin, lấy cớ mình không tham gia vào việc kết minh mà dung túng cho thuộc hạ tùy ý cướp bóc. Cuối cùng lấy việc các Bối lặc nhượng bộ, để Lý Giác kết minh với A Tế Cách mà kết thúc chiến sự, thu quân về triều.

Tháng 5, ông theo Hoàng Thái Cực tấn công nhà Minh, vây Cẩm Châu, lại cùng Mãng Cổ Nhĩ Thái đánh bại quân Minh. Lúc thu quân về Ninh Viễn thì đụng độ với Minh Tổng binh Mãn Quế, Tế Nhĩ Cáp Lãng dốc sức suất quân chiến đấu, đại bại quân Minh.

Năm thứ 2 (1628), tháng 5, ông cùng với Hào Cách đem quân đi thảo phạt Cố Đặc Tháp bố nang của Mông Cổ, thu phục dân chúng bộ lạc quy hàng.

Năm thứ 3 (1629), tháng 8, ông tiếp tục đem quân đi chinh phạt Cẩm Châu, Ninh Viễn, thiêu hủy tất cả lương thảo tích lũy ở những địa phương này. Tháng 10, Hoàng Thái Cực thống lĩnh đại quân từ Hồng Sơn khẩu tiến vào, Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng với Nhạc Thác tấn công Đại An khẩu, đến nửa đêm thì phá được Thủy Môn mà tiến vào, đánh bại quân viện binh Mã Lan doanh của nhà Minh. Sáng hôm sau, quân Minh lập doanh trại trên núi, Tế Nhĩ Cáp Lãng mang quân đánh tới, thắng liền năm trận, thu phục được Mã Lang doanh, Mã Lan khẩu và Đại An khẩu. Ông tiếp tục dẫn quân dọc theo núi, một lần nữa đánh bại viện binh của quân Minh. Ông hội quân với đại quân ở Tuân Hóa, áp sát Kinh sư nhà Minh, hạ Thông Châu Trương Gia loan.Năm thứ 4 (1630), tháng giêng, Tế Nhĩ Cáp Lãng theo Hoàng Thái Cực vây Vĩnh Bình, chém đầu phản tướng Lưu Hưng Tộ, bắt giữ em trai của ông ta là Lưu Hưng Hiền. Sau khi đánh hạ Vĩnh Bình, ông cùng với Tát Cáp Lân ở lại đóng giữ, tra sét thương khố, duyệt binh lính, bố trí quan lại, truyền hịch xuống Loan Châu và Thiên An. Tháng 3, A Mẫn thay thế ông đóng giữ Vĩnh Bình, ông dẫn quân về triều.

Tuy nhiên, trong thời gian A Mẫn đóng quân, quân Minh đã đến tập kích. A Mẫn không đánh trả được liền lệnh cho thuộc hạ bỏ thành mà chạy. Đến tháng 6, Hoàng Thái Cực phái Đỗ Độ đến hỗ trợ thì biết tin A Mẫn đã bỏ thành thì cực kỳ tức giận, lệnh lột bỏ tất các tước hiệu và u cấm A Mẫn, tất cả gia sản, điền sản và đầy tớ đều thuộc về Tế Nhĩ Cáp Lãng. Đồng thời, Hoàng Thái Cực cũng trao cho Tế Nhĩ Cáp Lãng quyền kiểm soát Tương Lam kỳ - kỳ nằm dưới quyền chỉ huy của A Mẫn trước đó. Từ đó, Tế Nhĩ Cáp Lãng là một trong [Tứ đại Bối lặc] của Hậu Kim, ba người khác là Đại Thiện, Mãng Cổ Nhĩ Thái, và Hoàng Thái Cực.

Năm thứ 5 (1632), tháng 7, nhà Thanh phỏng theo nhà Minh thiết lập Lục bộ, Tế Nhĩ Cáp Lãng được giao chưởng quản Hình bộ. Cùng năm, ông tham gia trận Đại Lăng Hà.

Năm thứ 6 (1633), tháng 5, ông theo đại quân chinh phạt Sát Cáp Nhĩ, đến Quy Hóa thành, thu phục hơn ngàn người.

Năm thứ 7 (1634), tháng 5, tướng lĩnh nhà Minh là Khổng Hữu Đức, Cảnh Trọng Minh từ Đăng Châu đến xin hàng thì Minh Tổng binh Hoàng Long dùng thủy quân ngăn lại, quân Triều Tiên cũng tham gia vào, Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng với A Tế Cách liền dẫn quân từ Trấn Giang đến đón bọn người Khổng Hữu Đức, quân Minh rút lui.

Thân vương nhà Thanh
Năm Sùng Đức nguyên niên (1636), ông được ban tước hiệu Trịnh Thân vương (鄭親王).

Năm thứ 3 (1638), ông đem quân tấn công Ninh Viễn, quân Minh không dám ra khỏi thành. Ông tiếp tục đem quân tấn công Mô Long quan và năm dặm Bảo đồn đài.

Năm thứ 4 (1639), tháng 5, ông liên tiếp đánh hạ Cẩm Châu, Tùng Sơn, bắt giữ hơn hai ngàn người.

Năm thứ 5 (1640), tháng 3, ông cùng Dự Thân vương Đa Đạc suất quân đội chỉnh đốn thành Nghĩa Châu, trú binh đồn điền, lại tập kích quấy nhiễu quân Minh bên ngoài Sơn Hải Quan, làm Minh triều không thể trồng trọt. Tháng 5, Hoàng Thái Cực đến xem. Mông Cổ Đa La Đặc bộ Tô Ban Đại từng phụ thuộc Minh triều lại quy hàng Đại Thanh, Hoàng Thái Cực mệnh ông cùng Đa Đạc suất binh nghênh tiếp, lúc đi qua Hạnh Sơn - Cẩm Châu, quân Minh đuổi theo bị Tế Nhĩ Cáp Lãng đánh bại. Sau, ông được ban thưởng một con ngựa tốt ngự dụng.

Tháng 9, vây Cẩm Châu - một thành quan trọng của quân Minh ở Liêu Đông, bố trí mai phục ở thành nam, địch không dám tiến, ông liền đem quân đánh thẳng đến, hạ gục hoàn toàn.

Năm thứ 6 (1641), tháng 3, tiếp tục bao vây Cẩm Châu, ông cho thiết lập tám quân doanh, đào hào sâu, vây khốn quân Tổ Đại Thọ.

Năm thứ 7 (1642), tháng 4, thành Cẩm Châu đầu hàng sau hơn một năm kháng cự.

Thời Thuận Trị

Đồng phụ chính và truất quyền
Năm Sùng Đức thứ 8 (1643), ngày 9 tháng 8 (tức ngày 21 tháng 9 dương), Hoàng Thái Cực qua đời ở Thịnh Kinh.

Vào thời điểm qua đời, Hoàng Thái Cực không có để lại di chúc truyền vị, nên nội bộ Đại Thanh xảy ra chuyện tranh quyền. Người có thế lực nhất, là Túc Thân vương Hào Cách, con trưởng của Hoàng Thái Cực. Người có thế lực không kém, chính là Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn - em trai Hoàng Thái Cực. Trong khi các đại thần của Tương Hoàng kỳ cùng Chính Hoàng kỳ cố gắng ủng hộ Hào Cách, thì Đa Nhĩ Cổn cùng A Tế Cách và em trai Đa Đạc duy trì sự cạnh tranh, do cả 3 có được sự ủng hộ của Chính Bạch kỳ và Tương Bạch kỳ. Hai bên phát sinh đối lập gay gắt, giương cung bạt kiếm. Tế Nhĩ Cáp Lãng tuy cũng có vị trí quan trọng, nắm giữ Tương Lam kỳ, song luôn hành xử cẩn thận, dĩ hòa vi quý, nhưng có một sự thật rằng ông lại có chiều hướng chọn Hào Cách. Khi ấy thực lực đôi bên giằng co nhau, Hào Cách bị Đa Nhĩ Cổn đánh bại bằng binh biến. Về phương diện kế thừa, Đa Nhĩ Cổn là em của Hoàng Thái Cực, nếu kế vị sẽ dẫn đến sự xáo trộn về thứ tự thừa kế, và nếu Đa Nhĩ Cổn kế vị vào lúc đó thì sẽ khiến nền chính trị xáo trộn thêm, do vậy Tế Nhĩ Cáp Lãng một lần nữa trì hoãn. Cuối cùng, Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng Đại Thiện thương lượng, chủ trương chọn Phúc Lâm - con trai thứ 9 của Hoàng Thái Cực lên ngôi, tức Thuận Trị Đế. Do Hoàng đế còn nhỏ, Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng Đa Nhĩ Cổn được quyền Phụ chính đại thần.

Tháng 11 năm ấy, Đa Nhĩ Cổn đang ở Thẩm Dương, Tế Nhĩ Cáp Lãng đã được cử đi đánh Sơn Hải quan - một công sự vững chắc của quân Minh để trấn giữ đường tiến vào vùng bình nguyên quanh Bắc Kinh. Vào đầu năm Thuận Trị (1644), Tế Nhĩ Cáp Lãng đã yêu cầu rằng tên của ông phải được đặt sau Đa Nhĩ Cổn trong tất cả các liên lạc chính thức, và vào ngày 17 tháng 2 cùng năm, Tế Nhĩ Cáp Lãng đã tự nguyện nhường quyền kiểm soát tất cả các công việc chính sự cho Đa Nhĩ Cổn. Ông đã không hiện diện trong lực lượng quân Thanh tiến vào Bắc Kinh vào đầu tháng 6 năm 1644. Đến tháng 10, Tế Nhĩ Cáp Lãng được tôn huy hiệu Tín Nghĩa Phụ Chính thúc vương (信義輔政叔王).

Năm Thuận Trị thứ 5 (1648), mùa xuân, Bối tử Truân Tề, Thượng Thiện cùng Truân Tề Cách dâng tấu tố cáo Tế Nhĩ Cáp Lãng, vào lúc Hoàng Thái Cực qua đời đã dung túng đại thần của hai phe Hoàng kỳ ủng lập Hào Cách, đến khi hỗ trợ tòng chinh nhập quan lại tự tiện dẫn hai Lam kỳ đi trước. Ông bị loại bỏ khỏi vị trí phụ chính và bị Đa Đạc thay thế. Mặc dù bị loại bỏ, Tế Nhĩ Cáp Lãng tiếp tục phục vụ với vai trò lãnh đạo quân sự. Trong tháng 3, Đa Nhĩ Cổn đã hạ lệnh bắt giữ Tế Nhĩ Cáp Lãng với các lời buộc tội khác nhau và Tế Nhĩ Cáp Lãng bị giáng tước từ một Thân vương thành một Quận vương Tuy nhiên, cũng trong năm đó, Tế Nhĩ Cáp Lãng đã được cử xuống miền Nam để giao chiến với các lực lượng trung thành với Nam Minh.

Đầu năm thứ 6 (1649), sau một loạt những chiến thắng quân sự của mình, ông đã hạ lệnh tiến hành một cuộc thảm sát kéo dài 6 ngày các cư dân trong thành Tương Đàm thuộc tỉnh Hồ Nam ngày nay. Ông hồi kinh trong thắng lợi vào năm 1650, sau khi đánh bại quân của Vĩnh Lịch Đế, quân chủ cuối cùng của chính quyền Nam Minh. Do chiến công này, ông được khôi phục tước Thân vương.

Trở lại và hạch tội Đa Nhĩ Cổn
Năm Thuận Trị thứ 7 (1650), ngày 9 tháng 12 (tức ngày 31 tháng 12 dương lịch), Đa Nhĩ Cổn qua đời. Vào lúc này, Tế Nhĩ Cáp Lãng liên hợp với các Vương đại thần khác hạch tội Nhiếp Chính vương Đa Nhĩ Cổn.

Nhóm do Tế Nhĩ Cáp lãnh đạo được sử gia Robert Oxnam gọi là "Bè phái Tế Nhĩ Cáp Lãng", nhóm này bao gồm các Hoàng thân và quý tộc Mãn Châu phản đối Đa Nhĩ Cổn và họ đã nắm giữ quyền lực trở lại sau khi Đa Nhĩ Cổn qua đời. Đầu năm sau (1651), Tế Nhĩ Cáp Lãng cùng Tốn Thân vương Mãn Đạt Hải (满达海), Đoan Trọng Thân vương Bác Lạc (博洛) cùng Kính Cẩn Thân vương Ni Kham (尼堪) hợp tấu xin truất bỏ tước hiệu Hoàng đế của Đa Nhĩ Cổn, liền sau đó kĩ càng liệt kê tội trạng của Đa Nhĩ Cổn. Lo lắng anh ruột cùng mẹ của Đa Nhĩ Cổn là A Tế Cách có thể tìm cách kế nhiệm Đa Nhĩ Cổn, Tế Nhĩ Cáp Lãng và nhóm của ông đã bắt giữ A Tế Cách vào đầu năm ấy. Sang năm thứ 9 (1652), Tế Nhĩ Cáp Lãng thụ Thúc Hòa Thạc Trịnh Thân vương (叔和碩鄭親王), từ đấy về sau thì ông là một nhân vật quyền lực của triều đình Thanh cho đến khi ông qua đời. Tứ vị phụ chính sau này của Khang Hi Đế: Ngao Bái, Át Tất Long, Sách Ni, và Tô Khắc Tát Cáp, đều là những người được ông tiến cử và rất ủng hộ ông.

Năm Thuận Trị thứ 12 (1655), tháng 5, Tế Nhĩ Cáp Lãng bệnh nguy. Thuận Trị Đế vào lúc đó giá lâm xem bệnh Thúc vương, chảy nước mắt hỏi: “Thúc vương có di ngôn gì không?”, Tế Nhĩ Cáp Lãng thều thào nói:"Thần chịu ân điển qua ba triều, mà không thể tận lực báo đáp, thực sự đau lòng. Lòng chỉ mông sớm đoạt Ván Quý, diệt Quế vương, thống nhất thiên hạ". Thuận Trị Đế nghe xong càng bi thống, ngửa cổ lên trời than:"Ông trời ơi! Vì sao không để Thúc vương trường thọ lâu dài bên trẫm?!". Vào ngày 8 tháng 5 (âm lịch), giờ Dần, Tế Nhĩ Cáp Lãng qua đời, thọ 57 tuổi. Ông được chôn cất khu vực ngoại ô thành Bắc Kinh, khu vực mà ngày nay gọi là Bạch thạch kiều Trịnh vương mộ (白石桥郑王坟).

Ông được đặc ân cho cả nhà thừa kế tước vị vĩnh viễn mà không giáng tước, do đó con trai thứ hai của ông là Tế Độ đã thế tập tước Thân vương của ông, song tên hiệu [Trịnh] được đổi thành [Giản; 簡]. Năm Khang Hi thứ 10 (1671), Tế Nhĩ Cáp Lãng chính thức được truy tặng thụy hiệu là Hiến (獻), sang năm Càn Long thì đưa bài vị vào Hiền vương từ (賢王祠) để thờ cúng. Tước hiệu Trịnh Thân vương được khôi phục vào năm Càn Long thứ 13 (1778), khi Càn Long Đế tán dương Tế Nhĩ Cáp Lãng vì vai trò của ông trong việc đánh bại quân Minh và dành cho Tế Nhĩ Cáp Lãng một nơi thờ tự trong Thái Miếu.

Gia đình

Thê thiếp

Đích Phúc tấn
 Nguyên phối: Nữu Hỗ Lộc thị (钮祜禄氏), con gái của Ngạch Diệc Đô.
 Nhị thú Phúc tấn: Diệp Hách Na Lạp thị (叶赫那拉氏), con gái của Đài cát Đức Nhĩ Hách Lễ (德尔赫礼), là cháu nội của Diệp Hách Bối lặc Kim Đài Cát.
 Tam thú Phúc tấn: Hô Nhĩ Cáp Tô thị (瑚尔哈苏氏), con gái của Tháp bố nang Trác Lập Khắc Đồ (卓立克图)
 Tứ thú Phúc tấn: Diệp Hách Na Lạp thị (叶赫那拉氏), tên là Tô Thái (苏泰), em gái của Kế Phúc tấn. Ban đầu bà là đệ tam Đại Phúc tấn của Lâm Đan Hãn, sở hữu Oát Nhĩ Đóa hơn vạn hộ Cáp Nạp Thổ Môn, vì vậy mà xưng Cáp Nạp Thổ Môn Phúc tấn. Bà sinh hạ cho Lâm Đan Hãn trưởng tử Ngạch Triết - Ngạch phò của Cố Luân Ôn Trang Trưởng Công chúa. Tháng 4 năm Thiên Thông thứ 9 (1636), bà theo bộ chúng Sát Cáp Nhĩ bộ quy thuận Hậu Kim, cải giá với Tế Nhĩ Cáp Lãng. Sau khi Tế Nhĩ Cáp Lãng được phong làm Trịnh Thân vương, bà được phong làm Đại Phúc tấn.

Trắc Phúc tấn
 Cổ Nhĩ Cáp Tô thị (钴尔哈苏氏), con gái của Trác Lập Khắc Đồ Tha Bố Nang (卓礼克图塔布囊). Tam thú Phúc tấn.
 Trát Lỗ Đặc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc thị (扎鲁特博尔济吉特氏), con gái của Bối lặc Ba Cách (巴格). Tứ thú Phúc tấn.

Thứ Phúc tấn
Qua Nhĩ Giai thị (瓜尔佳氏), con gái của Tá lĩnh Sát Lạt Lại (察喇赖).
Tát Nhĩ Đô thị (萨尔都氏), con gái của Vân Kị úy Đạt Hỗ (达祜).
Qua Nhĩ Giai thị (瓜尔佳氏), con gái của Trát Tháp (扎塔).
An thị (安氏), con gái của Thiếp Lạt Ni (贴喇尼).
Vân thị (云氏), con gái của Đức Khắc Tố Ni (德克素尼).
Đới Giai thị (戴佳氏), con gái của Vân Kị úy Nam Đạt Hải (南达海).
Nữu Hỗ Lộc thị (钮祜禄氏), con gái của Bá Nhĩ Cách (伯尔格).

Thiếp
Hách Xá Lý thị (赫舍里氏), con gái của Đới Đạt Lễ (戴达礼).
Mã thị (马氏), con gái của Võ Lại (武赖).
Đới thị (戴氏), con gái của Kiêu Kị giáo Tùng Khôn (松坤).
Tấn thị (晋氏), con gái của Sơn Long (山隆).
Mông Quách Tô thị (蒙郭苏氏), con gái của Mại Mật Sơn (迈密山).

Sau khi Tế Nhĩ Cáp Lãng qua đời, có 5 vị Trắc thất bị tuẫn táng, song chỉ ghi tên là: Ô Nỗ Cổ, Thư Kỷ, Tô Đãi, Đức Âm, Mục Khắc Kim.

Hậu duệ

Con trai:
 Phúc Nhĩ Đôn (富尔敦; 1633 - 1651), mẹ là Tứ thú Phúc tấn Trát Lỗ Đặc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc thị. Mất năm 18 tuổi. Được truy phong Khác Hậu Thế tử (悫厚世子).
Tế Độ (济度; 1633 - 1660), mẹ là Tam thú Phúc tấn Cổ Nhĩ Cáp Tô thị. Năm 1655 được thế tập tước vị của Tế Nhĩ Cáp Lãng. Sau khi qua đời được truy thụy Giản Thuần Thân vương (简纯亲王).
 Lặc Độ (勒度; 1636 - 1655), mẹ là Tứ thú Phúc tấn. Sau khi qua đời được truy thụy Đa La Mẫn Giản Quận vương (多罗敏简郡王).
 Ba Nhĩ Kham (巴尔堪; 1637 - 1680), mẹ là Thứ Phúc tấn Qua Nhĩ Giai thị. Được truy phong Giản Thân vương (简亲王).
 Huy Lan (辉兰; 1640 - 1701), mẹ là Thứ Phúc tấn An thị. Được phong Đô thống (都统).
 Tịch Đồ Khố (席图库; 1642 - 1651), mẹ là Thứ Phúc tấn Qua Nhĩ Giai thị. Chết yểu.
 Cố Mỹ (固美; 1645 - 1693), mẹ là Thứ Phúc tấn Tát Nhĩ Đô thị. Được phong Phụ quốc Tướng quân (辅国将军).
 Lưu Tích (留锡; 1648 - 1703), mẹ là Thứ Phúc tấn Nữu Hỗ Lộc thị.
 Vũ Tích (武锡; 1653 - 1707), mẹ là Thứ Phúc tấn Vân thị. Được phong Phụ quốc Tướng quân (辅国将军), sau cáo thối.
 Hải Luân (海伦; 1655 - 1683), mẹ là Thứ thiếp Hách Xá Lý thị.

Con gái:
 Trưởng nữ (1617 - 1642), mẹ là Đích Phúc tấn Nữu Hỗ Lộc thị. Được phong Quận chúa. Năm 1633 gả cho Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị Ngạch Nhĩ Khắc Đái Thanh, con trai của Hòa Thạc Đoan Thuận Công chúa Tôn Đại.
 Nhị nữ (1625 - 1661), mẹ là Thị thiếp Mã Giai thị. Không được phong tước. Năm 1637 gả cho Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị Kỳ Thái (奇泰).
 Tam nữ (1629 - 1631), mẹ là Tam thú Phúc tấn Cổ Nhĩ Cáp Tô thị. Chết non.
 Tứ nữ (1630 - 1653), mẹ là Tam thú Phúc tấn Cổ Nhĩ Cáp Tô thị. Được phong Quận chúa. Năm 1643 gả cho Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị Mục Chương (穆章).
 Ngũ nữ (1631 - 1693), mẹ là là Thị thiếp Mã giai thị. Không được phong tước. Năm 1646 gả cho Nạp Lạt thị Tác Bái (索拜).
 Lục nữ (1631 - 1693), mẹ là Tam thú Phúc tấn Cổ Nhĩ Cáp Tô thị. Được phong Quận chúa. Năm 1645 gả cho Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị Nặc Nhĩ Bố (诺尔布).
 Thất nữ (1632 - 1682), mẹ là Thị thiếp Mã Giai thị. Không được phong tước. Năm 1644 gả cho Hoàn Nhan thị A Khách Mật (阿喀密).
 Bát nữ (1640 - 1675), mẹ là Thị thiếp Đới Giai thị. Không được phong tước. Năm 1654 gả cho Lý Duyên Canh (李延庚), con trai trưởng của hàng tướng Lý Vĩnh Phương (李永芳).
 Cửu nữ (1643 - 1649), mẹ là Thứ Phúc tấn Qua Nhĩ Giai thị. Chết non.
 Thập nữ (1648 - 1668), mẹ là Thứ Phúc tấn An thị. Không được phong tước. Năm 1662 gả cho Qua Nhĩ Giai thị Tắc Lăng Ngạch (塞楞额).
 Thập nhất nữ (1651 - 1703), mẹ là Thị thiếp Tấn thị. Không được phong tước. Năm 1664 gả cho Tây Lâm Giác La thị Tô Bách Lâm (苏柏林).
 Thập nhị nữ (1652 - 1661), mẹ là Thứ Phúc tấn Đới Giai thị. Chết non.
 Thập tam nữ (1653 - 1675), mẹ là Thị thiếp Mông Quách Tô thị. Không được phong tước. Năm 1664 gả cho Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị Cố Mục Bố (顾穆布).
 Thập tứ nữ (1654 - 1661), mẹ là Thị thiếp. Chết non.

Xem thêm
 Quý tộc nhà Thanh
 Trịnh Thân vương

Chú thích

Tham khảo
Thanh sử cảo, Quyển 215, Liệt truyện nhị, Chư vương nhất
Ái Tân Giác La Tông phổ
Kennedy, George A. (1943a). "Jirgalang." In Eminent Chinese of the Ch'ing Period (1644-1912), edited by Arthur W. Hummel, pp. 397–98. Washington: United States Government Printing Office.
Kennedy, George A. (1943b). "Daišan." In Eminent Chinese of the Ch'ing Period (1644-1912), edited by Arthur W. Hummel, p. 214. Washington: United States Government Printing Office.
Kennedy, George A. (1943c). "Jidu." In Eminent Chinese of the Ch'ing Period (1644-1912), edited by Arthur W. Hummel, p. 397. Washington: United States Government Printing Office.
Kennedy, George A. (1943d). "Labu." In Eminent Chinese of the Ch'ing Period (1644-1912), edited by Arthur W. Hummel, p. 439-40. Washington: United States Government Printing Office.
Li Zhiting 李治亭 (editor in chief). (2003). Qingchao tongshi: Shunzhi juan 清朝通史: 順治卷 ["General History of the Qing dynasty: Shunzhi volume"]. Beijing: Zijincheng chubanshe.
Oxnam, Robert B. (1975). Ruling from Horseback: Manchu Politics in the Oboi Regency, 1661-1669. Chicago and London: University of Chicago Press.
Wakeman, Frederic (1985). The Great Enterprise: The Manchu Reconstruction of Imperial Order in Seventeenth-Century China. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.

Sinh năm 1599
Trịnh Thân vương
Nhân vật quân sự nhà Thanh
Nhiếp chính nhà Thanh
Người Mãn Châu Tương Lam kỳ
Nghị chính Bối lặc
Mất năm 1655


title: Ngu Trọng

text:
Ngu Trọng (chữ Hán: 虞仲), hay Đức Trọng, là tên vị quân chủ đầu tiên của nước Ngu thời Tây Chu và Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc, theo Sử Ký Tư Mã Thiên - Ngô Thái Bá thế gia thì ông là con của Cơ Thúc Đạt và là em của Cơ Chu Chương.

Thân thế
Nguyên Chu Thái Vương Cơ Cổ Công Đản Phủ ngày trước có ba người con trai là: Ngô Thái Bá, Trương Đức Trọng và Cơ Quý Lịch, Trọng  đứng thứ 2 chính là tổ tiên 4 đời của Cơ Trọng. Bấy giờ bởi Thái Vương mến tài đức Cơ Xương là con nhỏ của Quý Lịch mà bỏ chế độ đích truyền đem ngôi vị giao cho Quý Lịch, Thái Bá và Trọng Ung bất mãn rủ nhau bỏ đến vùng Thái Hồ khai khẩn đất hoang rồi định cư ở đó lập ra nước Ngô. Thái Bá không có con nên Trọng Ung kế tục sự nghiệp sau khi anh qua đời, lúc ấy đã có tới hơn 1000 hộ dân tình nguyện đi theo 2 người trong buổi sơ khai của nước Ngô. Trọng Ung sinh Quý Giản, Quý Giản sinh Thúc Đạt, Thúc Đạt sinh ra Chu Chương và Ngu Trọng.

Sự nghiệp
Đức Trọng lớn lên gặp đúng lúc nhà Ân bại hoại đang trên đà suy thoái, ông rất sùng bái tư tưởng của Ngu Thuấn ngày trước chỉ ngồi gảy khúc Nam Phong mà thiên hạ thịnh trị. Ông giúp anh cai trị nước Ngô theo cơ chế của đế Thuấn nên xã hội nước này phồn vinh trong khi chính quyền trung ương của thiên tử thì sắp tàn lụi, chính vì thế nên ông đổi sang họ Ngu để thành lập một chi nhánh mới để nối tiếp noi gương đế Thuấn vì trước đó không lâu nước Hữu Ngu đã bị Trụ vương tiêu diệt.

Sau khi Chu Vũ Vương lật đổ nhà Ân luận công ban thưởng cắt đất phong hầu có sai người đi tìm hậu duệ của Thái Bá và Trọng Ung, sứ giả tìm đến nước Ngô mới biết Thái Bá vô tự còn con cháu Trọng Ung đã kiến lập nước Ngô rồi. Vũ Vương bèn chính thức ban nghi trượng hành lễ phong chư hầu cho Chu Chương, còn Ngu Trọng được triệu về Trung Nguyên rồi phong cho làm vua nước Ngu ở đất Hạ Khư thuộc về phía bắc triều đình nhà Chu lúc đó. Ít lâu sau Vũ Vương lại tìm được Quy Mãn - là con Ngu Yên - hậu duệ chính thống của Ngu Thuấn nhưng vì đã phong nước Ngu cho Ngu Trọng rồi nên cải phong Quy Mãn làm vua nước Trần để giữ hương hoả nhà Ngu, nghĩa là vào thời nhà Chu có 2 nước thờ phụng đế Thuấn là nước Ngu của Ngu Trọng và nước Trần của Hồ công Mãn.

Sau khi được thụ phong Ngu Trọng tích cực chăm lo vỗ về dân chúng, ông chịu khó tuần du ra tận ngoài thành trực tiếp làm ruộng cày cấy trồng hái cùng với dân chúng khiến trăm họ rất mến mộ ngợi ca.

Hậu duệ
Trịnh Vô Song

Xem thêm
 Cơ Chu Chương
 nước Ngu
 Chu Vũ Vương
 Trần Hồ Công
 nước Hữu Ngu
 Ngu Yên

Tham khảo

 Sử Ký Tư Mã Thiên - Ngô Thái Bá thế gia
 kinh Xuân Thu của đức văn thánh Khổng Phu Tử
 Tả truyện của Tả Khâu Minh
 Lã thị Xuân Thu của Lã Bất Vi
 Trúc thư kỷ niên
 Tư trị thông giám

Nhân vật Tây Chu
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nhân vật Phong thần diễn nghĩa


title: Bitis

text:
Bitis là một chi gồm các loài rắn độc thuộc họ Rắn lục được tìm thấy ở châu Phi và nam bán đảo Ả Rập. Chi này gồm các loài rắn viper lớn nhất và nhỏ nhất trên thế giới. Các loài trong chi này được biết đến với cách đe dọa của chúng bao gồm phồng và xẹp thân đồng thời phì hơi với âm thanh lớn. Loài điển hình của chi này là B. arietans, cũng là loài có phạm vi phân bố rộng rãi nhất ở châu Phi. Hiện tại có 14 loài được công nhận.

Các loài trong chi này có tên thông dụng trong tiếng Anh là African adders, African vipers, hay puff adders.

Các loài

*) Không bao gồm phân loài chỉ định.
T) Loài điển hình.
Đọc thêm
 Duméril A-M-C, Bibron G. 1844. Erpetologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles. Vol.6. Librarie Encyclopédique de Roret, Paris. 609 pp.[60].
 Gray JE. 1842. Monographic Synopsis of the Vipers, thường được gọi là Family Viperidæ. Zoologcal Miscellany, Luân Đôn, 2: 68-71.[69].
 Laurenti J.N. 1768. Specimen medicum, exhibens synopsin reptilium emendatum cum experimentis circa Venena et antidota reptilium Austriacorum. J.T. de Trattern, Wien. 214 pp.[103].

 Merrem B. 1820. Versuch eines systems der amphibien. Tentamen systematis amphibiorum. J.C. Krieger, Marburg. xv, 191 pp.[150], 1 pl.
 Reuss T. 1939. Zeitschrift Aquarien und Terrarien Vereine. Berlin. (1):14[14].
 U.S. Navy. 1991. Poisonous Snakes of the World. New York: Dover Books. (Reprint of US Govt. Printing Office, Washington D.C.) 232 pp. ISBN 0-486-26629-X.

 Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Duméril A-M-C, Bibron G. 1844. Erpetologie Générale ou Histoire Naturelle Complete des Reptiles. Vol.6. Paris: Librarie Encyclopédique de Roret. 609 pp. [60].
 Gray JE. 1842. Monographic Synopsis of the Vipers, or the Family Viperidæ. Zoological Miscellany, London 2: 68–71. [69].
 Laurenti J.N. 1768. Specimen medicum, exhibens synopsin reptilium emendatum cum experimentis circa venena et antidota reptilium Austriacorum. Vienna: J.T. de Trattern. 214 pp. [103].

 Merrem B. 1820. Versuch eines Systems der Amphibien. Tentamen systematis amphibiorum. Marburg: J.C. Krieger. xv + 191 pp. [150], 1 pl.
 Reuss T. 1939. "Berichtigungen und Ergänzungen zu meinen Arbeiten über Toxicophidier, 1938." Zeitschrift für Aquarien- und Terrarien-Vereine, Berlin (1), 13–14 [14].
 U.S. Navy. 1991. Poisonous Snakes of the World''. New York: Dover Books. (Reprint of US Govt. Printing Office, Washington D.C.) 232 pp. .

 Southern adder (Bitis armata)  at ARKive . Truy cập ngày 5 tháng 10 năm 2006.

Họ Rắn lục


title: Rắn hổ lục Gaboon

text:
Rắn hổ lục Gaboon, danh pháp hai phần: Bitis gabonica, là một loài rắn độc thuộc phân họ Viperinae phân bố tại rừng mưa và trảng cỏ tại châu Phi hạ Sahara. Đây là thành viên lớn nhất thuộc chi Bitis và là loài rắn độc có răng nanh dài nhất thế giới, dài đến , nhả ra liều lượng nọc độc cao nhất so với bất kỳ loài rắn độc nào khác. Hiện không có phân loài nào được công nhận.

Phân loại
Rắn hổ lục Gaboon được mô tả vào năm 1854 là Echidna gabonica.

Lenk et al. (1999) khám phá ra khác biệt đáng kể giữa hai phân loài được công nhận theo quy ước B. g. gabonica và B. g. rhinoceros. Theo nghiên cứu này, hai phân loài khác biệt lẫn nhau về mặt di truyền, như cách chúng khác với B. nasicornis. Do đó, Lenk et al. (1999) nhận định hình thái phân loài phía tây như một loài riêng biệt, B. rhinoceros.

Tên gọi phổ biến của loài rắn này bao gồm rắn hổ bướm xám, rắn phì rừng rậm, rắn thì thầm, rắn lớn đầm lầy, rắn hổ xám Gaboon, và rắn hổ lục Gaboon.

Khởi đầu tên gọi bằng tiếng Bồ Đào Nha, Gabon (Gabão) đề cập đến cửa sông được xây dựng tại thị trấn Libreville, Gabon, và một dải hẹp lãnh thổ tại bờ đất của nhánh biển này. Tính đến năm 1909, Gaboon đề cập đến phần chia phía bắc của Congo thuộc Pháp, phía nam đường xích đạo và nằm giữa Đại Tây Dương và kinh độ 12° đông.

Mô tả

Rắn trưởng thành có tổng chiều dài trung bình khoảng 125–155 cm (4 đến 5 feet) (thân + đuôi) với tổng chiều dài tối đa khoảng 205 cm (81 in) cho một mẫu vật thu được tại Sierra Leone. Cả hai giới có thể phân biệt được bằng chiều dài răng trong mối tương quan đến tổng chiều dài cơ thể: xấp xỉ 12% đối với rắn đực và 6% đối với rắn cái. Rắn trưởng thành, đặc biệt là rắn cái, rất nặng nề và to khỏe. Một con rắn cái có kích thước như sau:

Theo mô tả loài B. gabonica, Spawls et al.. (2004) đưa ra tổng chiều dài trung bình khoảng 80–130 cm (32 đến 51,5 in), còn tổng chiều dài tối đa khoảng 175 cm (69,3 in), cho rằng loài này có lẽ vẫn còn phát triển lớn hơn. Họ thừa nhận báo cáo rằng có những mẫu vật vượt quá 1,8 m (6 ft), hoặc thậm chí tổng chiều dài vượt quá 2 m (6,5 ft), nhưng tuyên bố không có chứng cứ thuyết phục. Một mẫu vật lớn có tổng chiều dài chính xác , bắt được vào năm 1973, cân nặng khoảng  với dạ dày trống rỗng. Đây là loài rắn độc nặng nhất châu Phi.

Đầu rắn lớn, có hình tam giác, trong khi phần cổ thu hẹp đáng kể: gần một phần ba chiều rộng phần đầu. Một cặp "sừng" rất nhỏ nhô lên giữa hai lỗ mũi trồi. Đôi mắt to và linh động, định vị tốt trước mặt và có 15–21 vảy ổ mắt uốn vòng bao quanh. Có khoảng 12–16 vảy giữa hai mắt trên đỉnh đầu. 4 hoặc 5 hàng vảy tách rời vảy thị giác dưới và vảy trên môi. Có khoảng 13–18 vảy trên môi và 16–22 vảy dưới môi. Răng nanh có thể đạt chiều dài lên đến : dài nhất so với bất kỳ loài rắn độc nào khác.

Giữa thân, có khoảng 28–46 hàng vảy lưng, tất cả đều lật úp rõ ràng trừ các hàng bên ngoài mỗi bên. Vảy bên hơi xiên. Số lượng vảy bụng khoảng 124–140: hiếm khi hơn 132 ở rắn đực, hiếm khi ít hơn 132 ở rắn cái. Có 17–33 cặp vải dưới đuôi: rắn đực không ít hơn 25, rắn cái không nhiều hơn 23. Vảy hậu môn đơn lẻ.

Màu sắc hoa văn bao gồm một loạt những vệt màu nhạt, tựa hình chữ nhật chạy xuống trung tâm lưng, khoảng trống ở giữa có nhiều dấu vết sẫm màu, có hình đồng hồ cát mép vàng. Sườn có một loạt đốm hình thoi màu nâu vàng hoặc nâu, cùng những thanh dọc sáng màu ở giữa. Bụng nhạt màu cùng nhiều vệt màu nâu hoặc đen không đều. Đầu rắn màu trắng hoặc màu kem, một đường thẳng sẫm màu, mịn ở trung tâm; nhiều đốm đen trên góc phía sau, một đốm tam giác xanh-đen sẫm nằm đằng sau và bên dưới mỗi mắt. Tròng đen mắt có màu kem, trắng vàng, cam hoặc bạc.

Phân bố và sinh cảnh

Loài rắn này có thể tìm được tại Guinea, Ghana, Togo, Nigeria, Cameroon, Guinea Xích Đạo, Gabon, cộng hòa Congo, cộng hòa Dân chủ Congo, miền bắc Angola, cộng hòa Trung Phi, Nam Sudan, Uganda, Kenya, miền đông Tanzania, Zambia, Malawi, miền đông Zimbabwe, Mozambique và đông bắc tỉnh KwaZulu-Natal tại Nam Phi. Mallow et al. (2003) cũng liệt kê Sierra Leone, Sénégal và Liberia tại Tây Phi. Nơi phân loại được xác định là "Gabon" (châu Phi).

Rắn hổ lục Gaboon thường tìm được tại rừng nhiệt đới và rừng thưa gần đó, chủ yếu ở độ cao thấp, nhưng thỉnh thoảng cao đến 1500 m trên mực nước biển. Spawls et al. (2004) đề cập đến độ cao tối đa 2100 m. Theo Broadley và Cock (1975), rắn thường tìm được tại môi trường song song nơi cư trú của họ hàng gần, B. arietans, thường tìm được tại làng quê mở rộng.

Tại Tanzania, loài rắn này tìm được trong bụi rậm khoảng thấp, đồn điền trồng điều, trên đất nông nghiệp dưới bụi cây hoặc bụi rậm. Tại Uganda, rắn tìm được trong rừng và đồng cỏ gần đó. Rắn cũng sung túc trong các khu vực rừng khai hoang: đồn điền cacao tại tây Phi và đồn điền cà phê tại đông Phi. Rắn cũng sinh sống trong rừng xanh quanh năm tại Zambia. Tại Zimbabwe, rắn chỉ tại khu vực có lượng mưa lớn dọc theo vách núi rừng ở phía đông đất nước. Nhìn chung, rắn cũng có thể tìm được tại đầm lầy, cũng như trong vùng nước tĩnh và động. Chúng thường tìm được ở khu vực nông nghiệp gần rừng và trên đường lộ vào ban đêm.

Tập tính

Chủ yếu về đêm, rắn hổ lục Gaboon có tiếng di chuyển chậm và điềm tĩnh. Chúng thường săn mồi bằng cách phục kích, thường xuyên bỏ ra thời gian dài bất động, chờ đợi con mồi thích hợp để cắn. Mặt khác, rắn săn mồi tích cực, chủ yếu trong 6 giờ đầu ban đêm. Tại Kumasi, Ghana, chúng thường xuyên bị người giữ nông trại giết xung quanh vài chuồng ngựa trên bãi đất trống cách rừng khoảng 500 mét - một dấu hiệu cho biết chúng đang săn chuột trên đồng cỏ. Loài rắn này thường rất điềm tĩnh, thậm chí khi cầm lên, hiếm khi cắn hoặc rít, không giống như hầu hết rắn hổ lục. Tuy nhiên, những con rắn kích động vẫn gây ra các vết cắn.

Vận động chủ yếu theo đường thẳng, chuyển động "trườn bò" chậm chạp bằng vảy bụng. Rắn có thể quằn quại từ bên này sang bên kia khi báo động, nhưng chỉ trong khoảng cách ngắn. Ditmars (1933) thậm chí miêu tả rắn có khả năng uốn khúc phía bên.

Nếu bị đe dọa, rắn có thể lớn tiếng rít lên như một lời cảnh báo, làm như vậy theo một nhịp điệu sâu và ổn định, phần đầu hơi dẹt tại mỗi thời điểm thở. Mặc dù vậy, rắn không tấn công trừ khi bị khiêu khích nghiêm trọng, tuy nhiên rắn hổ lục Gaboon là một trong những loài rắn nổi tiếng nhanh nhẹn nhất trên thế giới, vì vậy cần thận trọng khi cầm chúng lên.

Đã có nhiều mô tả về tính khí không hung hăng chung của rắn. Sweeney (1961) đã viết rằng rắn hổ lục dễ điều khiển "có thể cầm lên một cách tự do như bất kỳ loài rắn không có nọc độc nào", mặc dù điều này hoàn toàn không nên. Trong Lane (1963), Ionides giải thích ông sẽ chụp hình mẫu vật bằng cách đầu tiên chạm nhẹ vào đỉnh đầu rắn với một cặp kẹp để kiểm tra phản ứng của rắn hổ lục. Rắn giận dữ hiếm khi phô bày ra, do đó cây kẹp thường được đặt sang một bên. Con rắn được túm chặt ngay cổ bằng một tay và cơ thể rắn được giữ chặt nhờ người khác khi ông nhặt chúng lên, đưa con rắn vào chiếc hộp đóng nắp. Ông cho biết những con rắn hầu như không bao giờ cắn nhau.

Parry (1975) mô tả cách thức loài rắn này có một phạm vi chuyển động mắt rộng lớn hơn so với những loài rắn khác. Cùng một mặt phẳng nằm ngang, chuyển động mắt có thể được duy trì ngay cả khi phần đầu có thể xoay lên hoặc xuống một góc của lên đến 45°. Nếu phần đầu rắn có thể xoay 360°, một mắt sẽ nghiêng lên và mắt còn lại nhìn xuống, tùy thuộc vào chiều quay. Ngoài ra, nếu một mắt nhìn về phía trước, mắt kia nhìn lại, như thể cả hai đều được kết nối với một vị trí cố định trên một trục giữa hai mắt. Nhìn chung, đôi mắt rắn thường liếc qua lại nhanh và cử chỉ giật giật. Khi ngủ, mắt không chuyển động và đồng tử tương tác mạnh mẽ. Đồng tử co giãn đột ngột và chuyển động mắt tiếp tục trở lại khi con rắn tỉnh dậy.

Khẩu phần

Do kích thước cơ thể to lớn, nặng nề, rắn trưởng thành không cố ăn con mồi lớn như thỏ trưởng thành. Khi con mồi xuất hiện, rắn tấn công với độ chính xác rất nhanh từ bất kỳ góc độ nào. Một khi rắn tấn công con mồi, chúng ngoạm chặt bằng cặp răng nanh lớn, chứ không để con mồi chạy đi và chờ đợi mồi chết. Hành vi này rất khác với hành vi những loài rắn khác. Rắn hổ lục Gaboon có khẩu phần đa dạng với nhiều loài gồm chim (ví dụ: bồ câu, gà sao, đa đa), lưỡng cư (ví dụ: ếch, cóc) và thú nhỏ, chẳng hạn như thú gặm nhấm (ví dụ: chuột đồng, chuột cống, thỏ và nhím). Ngoài ra còn có báo cáo, loài rắn này còn săn con mồi khó hơn, chẳng hạn như khỉ cây, chuột túi Gambia (Cricetomys), nhím đuôi cọ châu Phi (Atherurus) và thậm chí cả linh dương hoàng gia nhỏ (Neotragus).

Sinh sản

Trong thời gian động dục đỉnh cao, rắn hổ lục đực tham gia chiến đấu. Điều này bắt đầu bằng một con đực xoa cằm của nó dọc theo lưng con rắn khác. Rắn đực thứ hai sau đó nâng đầu nó lên càng cao càng tốt. Khi cả hai đều làm như vậy, cổ rắn quấn vào nhau. Khi phần đầu cân bằng, rắn quay vòng trở lại và đẩy. Cơ thể rắn xen lẫn vào nhau khi chuyển đổi vị trí. Rắn trở nên lãng quên mọi thứ khác, tiếp tục ngay vòng cả sau khi ngã lên một mặt phẳng hoặc xuống nước. Đôi khi rắn quấn vào nhau và bóp chặt đến nỗi vảy rắn tách ra do áp lực. Rắn cũng đã từng quan sát rằng đấu nhau khi miệng đóng lại. Thỉnh thoảng, rắn chiến đấu sẽ trở nên mệt mỏi và hòa chiến bằng cách "đồng thuận", nghỉ ngơi một thời gian trước khi đấu trở lại một lần nữa. Sự kiện này được giải quyết khi một trong hai thúc đầu con rắn kia xuống đất thành công và nâng đầu nó lên 20–30 cm. Trong điều kiện nuôi nhốt, chiến đấu có thể xảy ra bốn hoặc năm lần một tuần cho đến khi tán tỉnh và giao phối kết thúc.

Thai kỳ mất khoảng 7 tháng, chu kỳ sinh sản khoảng 2 đến 3 năm. Một chu kỳ sinh sản 5 năm có thể diễn ra. Thường xuyên, rắn sinh sản cuối mùa hè. Phân loài B. g. gabonica sinh ra 8–43 rắn con. Phân loài B. g. rhinoceros có sinh nhiều đến 60 rắn con. Tuy nhiên, thực tế số lượng rắn con hiếm khi vượt quá 24. Rắn sơ sinh dài 25–32 cm và nặng 25–45 g.

Nọc độc

Vết cắn của loài rắn này rất hiếm, do tính chất cực kỳ không hung hăng của chúng và vì phạm vi được giới hạn đến khu vực rừng nhiệt đới. Do bởi tính cách chậm chạp và miễn cưỡng khi di chuyển ngay cả khi tiếp cận, rắn cắn thường xảy ra do vô tình giẫm phải một con rắn Gaboon, nhưng thậm chí về sau không đảm bảo đó là một vết cắn. Tuy nhiên, khi một vết cắn xảy ra, phải luôn luôn được xem là một ca cấp cứu y tế khẩn cấp nghiêm trọng. Ngay cả khi vết cắn trung bình từ mẫu vật cỡ trung bình vẫn có khả năng gây tử vong. Chất kháng nọc độc nên sử dụng càng sớm càng tốt để cứu sống nạn nhân nếu không ảnh hưởng đến tứ chi.

Nọc độc hủy hoại tế bào của loài rắn này đặc biệt được xem là không quá độc dựa trên những thử nghiệm tiến hành trên chuột. Trên chuột,  đo được khoảng 0.8–5.0 mg/kg khi tiêm tĩnh mạch, 2.0 mg/kg khi tiêm phúc mạc và 5.0–6.0 mg/kg khi tiêm dưới da. Do tuyến nọc độc to lớn và mỗi vết cắn lại nhả ra liều lượng nọc lớn nhất so với bất kỳ loài rắn độc nào khác. Điều này phản ánh thực tế rằng, không giống nhiều loài rắn độc châu Phi, chẳng hạn rắn puff adder, hổ lục Gaboon không nhả con mồi sau khi cắn, cho phép tiêm vào lượng nọc độc lớn hơn. Liều lượng có thể liên quan đến trọng lượng cơ thể, trái ngược với khoảng thời gian co vắt. Brown (1973) đưa ra độ biến thiên liều lượng nọc độc khoảng 200–1000 mg (nọc độc khô), Phạm vi biến thiên 200–600 mg cho mẫu vật có chiều dài 125–155 cm cùng từng có báo cáo. Spawls và Branch (1995) phát biểu rằng lượng nọc độc từ 5 đến 7 ml (450–600 mg) có thể được tiêm vào trong một lần cắn đơn nhất.

Nghiên cứu của Marsh và Whaler (1984) báo cáo liều lượng tối đa nọc độc tươi khoảng 9,7 ml, còn nọc độc khô biến chuyển đến 2400 mg. Họ gắn kẹp điện "mõm sấu" với góc hàm mở rộng gây mê mẫu vật (chiều dài 133–136 cm, chu vi 23–25 cm, trọng lượng 1,3–3,4 kg), lượng nọc độc 1,3–7,6 ml (trung bình 4,4 ml). Hai đến ba cú nổ điện trong không gian cách nhau 5 giây đủ để làm trống rỗng tuyến nọc độc. Con rắn được sử dụng cho nghiên cứu, co vắt từ 7 đến 11 lần trong khoảng thời gian 12 tháng, trong thời gian đó sức khỏe con rắn vẫn tốt và hiệu lực nọc độc vẫn như nhau.

Dựa trên độ nhạy cảm của khỉ với nọc độc, Whaler (1971) ước lượng 14 mg nọc độc đủ để gây tử vong cho một người: tương đương 0,06 ml nọc độc, hoặc 1/50 đến 1/1000 những gì có thể đạt được trong một lần co vắt duy nhất. Marsh và Whaler (1984) ghi lại 35 mg (1/30 lượng nọc độc trung bình) sẽ đủ để giết một người đàn ông nặng . Branch (1992) cho rằng 90–100 mg sẽ gây tử vong ở người. Do sự hiếm có của các loại vết rắn cắn, tiếp tục điều tra là cần thiết.

Ở con người, một vết cắn gây ra những triệu chứng nhanh và dễ thấy sưng phồng, đau dữ dội, sốc nặng và bỏng giộp vây quanh. Triệu chứng khác có thể bao gồm chuyển động không ngang hàng, đại tiện, tiểu tiện, sưng phồng lưỡi và mí mắt, co giật và bất tỉnh. Bỏng giộp, bầm tím và hoại tử có thể bao quát. Có thể bất ngờ hạ huyết áp, tổn thương tim và khó thở. Máu có thể không đông tụ được, xuất huyết nội bộ mà có thể dẫn đến chứng huyết niệu và nôn ra máu. Tổn thương mô nội bộ có thể đòi hỏi phải phẫu thuật cắt xén và có lẽ cắt cụt. Lành vết thương có thể chậm và tử vong trong giai đoạn phục hồi không phải hiếm.

Xem thêm
 Rắn cắn

Chú thích

Tham khảo

Boulenger GA. 1896. Catalogue of the Snakes in the British Museum (Natural History). Volume III., Containing the...Viperidæ. London: Trustees of the British Museum (Natural History). (Taylor and Francis, printers.) xiv + 727 pp. + Plates I.- XXV. (Bitis gabonica, pp. 499–500.)
 Bowler JK. 1975. Longevity of Reptiles and Amphibians in North American Collections as of ngày 1 tháng 11 năm 1975. Athens, Ohio: Society for the Study of Amphibians and Reptiles. Herpetological Circulars (6): 1–32.
 Branch, Bill. 2004. Field Guide to Snakes and Other Reptiles of Southern Africa. Third Revised edition, Second impression. Sanibel Island, Florida: Ralph Curtis Books. 399 pp. ISBN 0-88359-042-5. (Bitis gabonica, p. 115 + Plates 3, 12.)
Duméril A-M-C, Bibron G, Duméril A. 1854. Erpétologie générale ou histoire naturelle complète des reptiles. Tome septième. — Deuxième partie. Comprenant l'histoire des serpents venimeux. Paris: Roret. xii + pp. 781–1536. (Echidna gabonica, pp. 1428–1430.)
 Forbes CD, Turpie AGG, Ferguson JC, McNicol GP, Douglas AS. 1969. Effect of gaboon viper (Bitis gabonica) venom on blood coagulation, platelets, and the fibrinolytic enzyme system. Journal of Clinical Pathology 22: 312–316.
 Lane, M. 1963. Life with Ionides. London: Hamish-Hamilton. 157 pp.
 Lenk P, Herrmann H-W, Joger U, Wink M. 1999. Phylogeny and Taxonomic Subdivision of Bitis (Reptilia: Viperidae) Based on Molecular Evidence. Kaupia, Darmstädter Beiträge zur Naturgeschichte (8): 31–38.
 Marsh NE, Whaler BC. 1984. The Gaboon viper (Bitis gabonica) its biology, venom components and toxinology. Toxicon 22 (5): 669–694.
 Morris PA. 1948. Boy's Book of Snakes: How to Recognize and Understand Them. A volume of the Humanizing Science Series, edited by Jacques Cattell. New York: Ronald Press. viii + 185 pp. (Gaboon viper, Bitis gabonica, pp. 158–159, 182.)
 Sweeney RCH. 1961. Snakes of Nyasaland. Zomba, Nyasaland: The Nyasaland Society and Nyasaland Government. 74 pp.

Liên kết ngoài

 Keeping Gaboon Vipers at VenomousReptiles.org. Truy cập 2 tháng 8 năm 2007.
 . Truy cập 9 tháng 12 năm 2006.
 . Truy cập 8 tháng 8 năm 2007.
 B. g. gabonica image  at Glades Herp . Truy cập 9 tháng 8 năm 2007.
 Gaboon Viper Pictures at Animal Spot
 Life is Short, but Snakes are Long

Bitis
Động vật được mô tả năm 1854
Rắn châu Phi
Rắn độc


title: Chó đốm

text:
Chó đốm hay còn gọi là chó Dalmatian (tiếng Croatia: Dalmatinac, Dalmatiner) là một giống chó nhà có nguồn gốc từng vùng Dalmatia (một phần của lãnh thổ Croatia), nơi mà giống chó này được tìm thấy với đặc trưng là thân hình có những đốm đen trên nền lông trắng, giống chó này thường được gọi là bánh Pudding nhân nho khô vì bộ lông đốm của chúng. Nguồn gốc của chúng là giống chó kéo xe và chó săn mùi. Chó đốm là một loại chó cưng trong nhà chúng rất năng động và thích chạy. Chó đốm được biết đến nhiều thông qua bộ phim hoạt hình nổi tiếng 101 chú chó đốm.

Tổng quan
Nguồn gốc của chó Đốm đang tranh cãi. Dấu vết của chúng bắt nguồn từ thời kỳ Hy Lạp cổ đại. Giống chó này trở nên nổi tiếng như giống chó hộ vệ cho các xe ngựa kéo vào những năm 1800. Chúng chạy song song với cỗ xe ngựa và canh gác cả xe lẫn ngựa những lúc chủ nhân vắng mặt. Chúng luôn luôn theo sát gót chủ nhân bất kể khi ông ta đi bộ, cưỡi ngựa hay ngồi trên xe. Những chú chó Đốm linh hoạt được sử dụng vào rất nhiều việc khác nhau như lính canh gác trong chiến tranh, biểu diễn các tiết mục xiếc, chó săn, chó bảo vệ.

Trước đây, chúng là những con chó được nuôi để chạy trước xe ngựa kéo và sẽ sủa báo hiệu khi có chướng ngại vật trên đường hay để mọi người tản ra tránh đường cho xe chạy, với mục đích này chúng được coi như là những chiếc còi báo hiệu, ngày nay, phương tiện đã hiện đại và lẽ tất nhiên là chúng không còn được sử dụng cho mục đích này mà thay vào đó là như những người bạn trong gia đình ở nhiều nước Âu-Mỹ do tính khí thân thiện của chúng với con người.

Đặc điểm
Chúng có thân hình cân đối, cơ bắp nhưng thanh thoát và có sức chịu đựng dẻo dai đáng kinh ngạc. Chúng có bộ lông ngắn, cứng và dày màu trắng toát điểm một cách ngẫu nhiên những đốm màu đen hoặc nâu đỏ. Những vết đốm này ngoài màu đen truyền thống còn có các màu khác như nâu, chanh, xanh sẫm hoặc trắng tuyền. Những con bị điếc thường là rất khó nuôi dạy và hay trở nên hung hãn khi trưởng thành. Ngoài ra sỏi thận và dị ứng cũng là 2 căn bệnh chủ yếu nữa của giống chó này. Chó đốm là loài chó duy nhất bị bệnh gút, bởi chúng là loài có vú duy nhất, trừ con người, sản xuất ra axit uric. Nồng độ axit uric của chó Đốm thường cao hơn các giống chó khác. Vì vậy nên cần có chế độ dinh duỡng nghèo đạm dành cho giống chó này.

Cơ thể
Chó đốm có một kích thước trung bình được xác định rõ, nó có tuyệt vời với độ bền và sức chịu đựng cao, chó có tầm vóc trung bình: cao 56–61cm, dài 112 –113cm, cân nặng 32kg. Khi phát triển đầy đủ, trọng lượng của nó thường dao động trong khoảng 35 đến 70 pounds (16 và 32kg) và chiều cao khi đứng 19-24 inch (48–61cm), với con đực thường lớn hơn một chút so với con cái. Chân của chó có hình tròn, các ngón chân vòm, và các móng thường có màu trắng hoặc màu sắc tương tự như các điểm của chó. Tai mỏng côn về phía đầu và được thiết lập khá cao và sát với đầu. Màu mắt thay đổi từ màu nâu, hổ phách hoặc màu xanh, một số con chó có một mắt màu xanh và một mắt màu nâu, hoặc kết hợp khác.

Lông
Bộ lông màu trắng mịn với những đốm đen trang điểm, lúc còn chó con bộ lông trắng tuyền, khi lớn lên mới có các đốm đen, cổ dài, lưng thẳng có độ nghiêng về phía sau, chân cao thẳng, chân sau có khoeo giống khoeo mèo, đuôi dài. Chó đốm được sinh ra với lông màu trắng và các đốm đầu tiên của chúng thường xuất hiện trong vòng ba tuần sau khi sinh. Sau khoảng một tháng thì xuất hiện hầu hết các đốm, mặc dù họ tiếp tục phát triển trong suốt cuộc đời với tốc độ chậm hơn nhiều.

Đốm thường có kích thước từ 30 đến 60 mm, và phổ biến nhất là màu đen hoặc nâu. Lông khác có màu hiếm hơn, bao gồm màu xanh (màu xanh-xám), vện, khảm, tricolored (với đốm nâu trên lông mày, má, chân và ngực), và màu cam hoặc chanh (vàng nhạt tối màu). Chúng rụng lông rất nhiều vào 2 lần trong năm. Cần chải lông thường xuyên bằng bàn chải chuyên dụng. Chỉ tắm cho chúng khi cần thiết. Chó đốm không có mùi hôi của chó và rất sạch sẽ, thậm chí chúng còn biết tránh các vũng nước bẩn.

Sinh đẻ
Chó đực có thể giao phổi lúc 25-28 tháng tuổi, chó cái sinh sản khi được 20-22 tháng tuổi. Chúng rất mắn đẻ, có thể đẻ đến 15 con. Chó đốm thường đẻ từ 9-13 chó con, Nhưng chúng được biết có lứa đẻ lớn hơn, chẳng hạn như một lứa chó con mười tám con vào tháng 1 năm 2009 (tất cả đều khỏe mạnh). Bệnh điếc đe doạ khoảng từ 10 – 12% chó Đốm mới sinh. Tất cả chó con mới sinh ra đều được kiểm tra về thính lực qua hệ thống test đặc biệt (BAER-test), và những con điếc hoàn toàn sẽ bị hoạn hoặc thiến. Việc kiểm tra này được thực hiện khi chó con đạt 6 tuần tuổi.

Sử dụng
Chó Đốm thường được sử dụng như một loại chó cứu hộ, đối tác thể thao, thường xuyên nhất một con chó nhà, và có thể được sử dụng như một con cứu hỏa. Ngày nay, giống chó thanh nhã này chủ yếu được nuôi như người bạn của gia đình vì loài chó này rất thông minh, năng động, thân hình rắn chắc, cường tráng, có sức chịu đựng rất bền bỉ, tôn trọng mệnh lệnh của chủ, thần kinh cân bằng, được sử dụng vào mục đích thể thao và đa số chúng được nuôi làm thú cưng tốt mã và tốt bụng trong gia đình.

Tập tính
Chó đốm được tạo ra để chạy theo các cỗ xe ngựa của các nhà quý tộc thời xưa, vì vậy chúng có một sức bền bỉ.Chúng không thích ngồi một chỗ, quanh quẩn và không làm gì. Rất hiếu động, vui vẻ, cực kỳ mẫn cảm và trung thành. Chó Đốm cần có sự quan tâm của chủ, nếu không sẽ dễ bị rơi vào trạng thái stress.

Chúng có một trí nhớ tốt và có thể ghi nhớ hàng năm những người đã hành hạ chúng. Rất thích nô đùa vớí trẻ nhỏ, tuy vậy cần để mắt để chúng không xô ngã trẻ mới biết đi. Hoà thuận với các súc vật nuôi khác, đôi khi tỏ ra hung dữ đối với chó lạ. Rất thông minh nhưng đôi lúc cũng tỏ ra cứng đầu. Chúng rất dễ dạy dỗ và rất biết vâng lời chủ. Có thể dạy chúng trở thành chó bảo vệ và trông nhà rất tốt.

Căn hộ không phải là không gian sống lý tưởng cho loài chó này nếu hàng ngày không cho chúng dạo chơi và chạy nhảy ở bên ngoài một vài lần. Thích hợp hơn khi chúng có một không gian rộng rãi như sân vườn. Không nên nhốt chúng ở ngoài trời khi không khí lạnh. Rất cần có các hoạt động tích cực đòi hỏi thể lực. Dalmatian cần có sự tập luyện thể lực hàng ngày. Đặc biệt rất thích chạy.

Văn hóa

Phim ảnh
Phim hoạt hình điện ảnh Mỹ 101 con chó đốm (One hundred and one dalmatians) của Walt Disney (1961)
Phim điện ảnh Mỹ 101 dalmatians (1996)
Phim điện ảnh Mỹ 102 dalmatians (2000)
Phần TV Cartoon: "Mike, the Firefighting Dog" trong phim truyền hình múa rối Elmo's world: Firefighters (2003)
Tập "Kip joims the circus/Baby boom" trong phim hoạt hình nhiều tập Higglytown heroes (2005)
Phim hoạt hình Việt Nam nhiều tập Chuyện của Đốm (157 - 654) (2016 - 2017)
Phim điện ảnh Mỹ Cruella (2021)

Sách
Tiểu thuyết The Hundred and One Dalmatians của tiểu thuyết gia Dodie Smith (1956)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Dalmatian-Pointer Backcross Project
 British Carriage Dog Society
 Dalmatian Club of America
 Dalmatian Color Variations
 Deafness in Dogs: LSU & Dr. Strain
 "Congenital Sensorineural Deafness in Dalmatian Dogs Associated with Quantitative Trait Loci," by Susanne Kluth and Ottmar Distl (PLOS - ngày 4 tháng 12 năm 2013)
 Dalmatian-Pointer Backcross information translated to multiple languages

Giống chó


title: Lao Skyway

text:
Lao Skyway (trước đây có tên Lao Air) là một hãng hàng không tư nhân Lào có trụ sở đặt tại Sây bay quốc tế Wattay ở Viêng Chăn, Lào. Hãng này hoạt động trên những chặng bay và cung cấp dịch vụ hàng không ở Lào mà Hãng Hàng không Quốc gia Lào không phục vụ.

Các điểm đến
Đến tháng 2 năm 2011, Lao Skyway có các chuyến bay đến các địa điểm sau:
Lào
Viêng Chăn
Xam Neua
Sayaboury

Đội bay
Đến tháng 2 năm 2012, đội bay của Lao Air gồm:

 Cessna 208
 Mil Mi–17V1
 DHC-6-300 Twin Otter
 Eurocopter AS350B2

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Website chính thức của Lao Skyway

Hãng hàng không Lào


title: MCI Inc.

text:
MCI Inc. là một công ty truyền thông Hoa Kỳ hiện là một công ty con của Verizon Communications với trụ sở chính tại Ashburn, Virginia.

Công ty được ban đầu được thành lập là kết quả của việc sáp nhập WorldCom và MCI Communications Corp., và sử dụng tên MCI WorldCom kế tục WorldCom trước khi thay đổi tên của nó như hiện tại vào ngày 12 tháng 4 năm 2003 như là một phần kết thúc tình trạng phá sản của công ty. Công ty giao dịch trên sàn NASDAQ với các mã giao dịch "WCOM" (trước khi phá sản) và "MCIP" (sau khi phá sản). Công ty được mua lại bởi Verizon Communications với thỏa thuận mua bán hoàn thiện ngày 6 tháng 1 năm 2006, và ngày nay được xác định là bộ phận kinh doanh Verizon của công ty với các đơn vị dân cư địa phương được tích hợp từ từ vào các công ty con Verison. Trong một thời gian, WorldCom đã là công ty điện thoại đường dài lớn thứ hai của Hoa Kỳ (sau AT&T). WorldCom phát triển chủ yếu bằng cách mua lại công ty viễn thông khác, đáng chú ý nhất MCI Communications. Công ty cũng sở hữu Tier 1 ISP UUNET, một phần quan trọng của xương sống internet. Công ty có trụ sở tại Clinton, Mississippi, trước khi được chuyển đến Virginia. Ngày 15 tháng 3 năm 2005, WorldCom tuyên bố phá sản sau khi toà án New York tuyên bố xác nhận cựu chủ tịch Bernard Ebbers gian lận sổ sách kế toán một số tiền lên đến 11 tỷ USD. Đây là trường hợp phá sản lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

Chú thích

Công ty Mỹ


title: Luhman 16

text:
Luhman 16 (tên chỉ định đầy đủ WISE J104915.57-531906) là một cặp sao lùn nâu đôi nằm ở phía nam chòm sao Thuyền Phàm, 6.5 năm ánh sáng từ Mặt Trời, khiến cho chúng là những ngôi sao lùn nâu được người ta biết đến có khoảng cách gần nhất so với Hệ Mặt Trời tại thời điểm phát hiện vào năm 2013, và hệ gần nhất được phát hiện ra kể từ sao Barnard năm 1916. Sao lùn thứ nhất có một phân loại sao L8 ± 1, và sao lùn thứ hai có lẽ gần chuyển tiếp L/T. Cặp hành tinh lùn quay quanh lẫn nhau ở khoảng cách khoảng 3 đơn vị thiên văn với chu kỳ quỹ đạo khoảng 25 năm.

Khám phá

Cặp sao lùn trên đã được phát hiện nhờ vào cuộc khảo sát thiên thể do vệ tinh WISE của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) thực hiện, được xác nhận bởi các viễn vọng kính trên mặt đất, việc phát hiện được thông báo năm 2013.
Luhman là từ Đại học bang Penn và là một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Ngoại hành tinh Penn State và Thế giới có người ở. Hệ được phát hiện lần đầu tiên bằng cách so sánh hình ảnh WISE kỷ nguyên khác nhau để lộ các vật thể có chuyển động riêng cao. Các phát hiện tiếp theo được tìm thấy trong các hình ảnh từ Digitized Sky Survey, Two Micron All-Sky Survey, và Deep Near-Infrared Survey of the Southern Sky.. WISE 1049-5319 xuất hiện trên bầu trời gần bình diện ngân hà đó có nhiều ngôi sao làm cho khó nhận ra các vật thể mờ nhạt mà giải thích lý do tại sao một vật thể gần Mặt Trời như vậy lại không được phát hiện trong các lần tìm kiếm trước đó.

Khám phá ra hệ đôi
Thành phần thứ hai thành phần của hệ được phát hiện cũng bởi Luhman vào năm 2013. Hình ảnh khám phá trong dải i đã được chụp vào đêm ngày 23 tháng 2 năm 2013 bằng phương pháp chụp ảnh quang phổ đa vật thể Gemini tại Trạm thiên văn Nam Gemini, Chile. Các thành phần của hệ đã được giải quyết với góc khoảng 1,5 arcsecond, tương ứng với một sự tách biệt ước tính 3 đơn vị thiên văn; và khác biệt cường độ 0,45 mag.

Tham khảo

Liên kết ngoài
WISE Nabs the Closest Brown Dwarfs Yet Discovered
The closest star system found in a century

Thiên thể phát hiện năm 2013
Sao đôi
Sao lùn nâu
Sao loại L
Sao loại T
Chòm sao Thuyền Phàm
Thiên thể 2MASS
Sao nhóm T


title: Lockheed A-12

text:
Lockheed A-12 là một loại máy bay trinh sát tầng cao, tốc độ cao được thiết kế cho Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA) bởi nhà thiết kế nổi tiếng Lockheed Clarence "Kelly" Johnson tại Skunk works. A-12 được sản xuất từ năm 1962 đến 1964 và hoạt động từ năm 1963 đến năm 1968. Mẫu một chỗ bay thử lần đầu vào tháng 4 năm 1962. Đây là loại máy bay tiền thân của mẫu thử máy bay tiêm kích đánh chặn hai chỗ YF-12 và máy bay trinh sát nổi tiếng SR-71 Blackbird của không quân Hoa Kỳ. Nhiệm vụ cuối cùng của A-12 là vào tháng 5 năm 1968. Và các máy bay còn lại loại biên vào tháng sáu cùng năm. Được giữ bí mật trong khoảng 40 năm, chương trình A-12 mới chính thức được giải mã vào năm 2007.

Biến thể

Biến thể huấn luyện

YF-12A

M-21

Tính năng kỹ chiến thuật (A-12)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Tài liệu

 Donald, David, ed. "Lockheed's Blackbirds: A-12, YF-12 and SR-71". Black Jets. Norwalk, Connecticut: AIRtime, 2003. ISBN 1-880588-67-6.
 Jacobsen, Annie. Area 51. London: Orion Publishing, 2011. ISBN 978-1-4091-4113-6.
 Jenkins, Dennis R. Lockheed Secret Projects: Inside the Skunk Works. St. Paul, Minnesota: MBI Publishing Company, 2001. ISBN 978-0-7603-0914-8.
 Landis, Tony R. and Dennis R. Jenkins. Lockheed Blackbirds. Minneapolis, Minnesota: Specialty Press, revised edition, 2005. ISBN 1-58007-086-8.
 McIninch, Thomas. "The Oxcart Story."  Center for the Study of Intelligence, Central Intelligence Agency, ngày 2 tháng 7 năm 1996. Truy cập: ngày 10 tháng 4 năm 2009.
 Pace, Steve. Lockheed SR-71 Blackbird. Swindon, UK: The Crowood Press, 2004. ISBN 1-86126-697-9.
 Robarge, David. Archangel: CIA's Supersonic A-12 Reconnaissance Aircraft. Washington, D.C.: Central Intelligence Agency, 2008. ISBN 1-92966-716-7.

Tài liệu bổ sung

 Graham, Richard H. SR-71 Revealed: The Inside Story. St. Paul, Minnesota: MBI Publishing Company, 1996. ISBN 978-0-7603-0122-7.
 Johnson, C.L. Kelly: More Than My Share of it All. Washington, D.C.: Smithsonian Books, 1985. ISBN 0-87474-491-1.
 Lovick, Edward, Jr. Radar Man: A Personal History of Stealth. Bloomington, Indiana: iUniverse, 2010. ISBN 978-1-4502-4802-0.
 Merlin, Peter W. From Archangel to Senior Crown: Design and Development of the Blackbird (Library of Flight Series). Reston, Virginia: American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA), 2008. ISBN 978-1-56347-933-5.
 Pedlow, Gregory W. and Donald E. Welzenbach. The Central Intelligence Agency and Overhead Reconnaissance: The U-2 and OXCART Programs, 1954–1974. Washington, D.C.: Central Intelligence Agency, 1992. ISBN 0-7881-8326-5.
 Rich, Ben R. and Leo Janos. Skunk Works: A Personal Memoir of My years at Lockheed. New York: Little, Brown and Company, 1994. ISBN 0-316-7433.
 Shul, Brian and Sheila Kathleen O'Grady. Sled Driver: Flying the World's Fastest Jet. Marysville, California: Gallery One, 1994. ISBN 0-929823-08-7.
 Suhler, Paul A. From RAINBOW to GUSTO: Stealth and the Design of the Lockheed Blackbird (Library of Flight Series). Reston, Virginia: American Institute of Aeronautics and Astronautics (AIAA), 2009. ISBN 978-1-60086-712-5.

Liên kết ngoài

 Archangel: CIA's Supersonic A-12 Reconnaissance Aircraft by David Robarge. (Cia.gov)
 FOIA documents on OXCART (Declassified ngày 21 tháng 1 năm 2008)
 "Sheep Dipping" Conversion of Air Force Officers to CIA For Project Oxcart
 A-12 page on RoadRunners Internationale site
 A-12T Exhibit at California Science Center
 Differences between the A-12 and SR-71
 Blackbird Spotting maps the location of every existing Blackbird, with aerial photos from Google Maps
 Photographs and disposition of the "Habu" aircraft at habu.org
 The U-2's Intended Successor: Project Oxcart (Chapter 6 of "The CIA and Overhead Reconnaissance", by Pedlow & Welzenbach)
 USAF Aircraft Serial Numbers for 1960, including all A-12s, YF-12As and M-21s
 "The Real X-Jet", Air & Space magazine, March 1999
 Secret A-12 Spy Plane Officially Unveiled at CIA's Headquarters
 Project Oxcart: CIA Report

A-12
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1960
Tình báo tín hiệu
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay hai động cơ phản lực
Máy bay cánh dưới


title: Hostel

text:
Hostel (tựa trong tiếng Việt: Lò mổ) là bộ phim kinh dị - tâm lý năm 2005 của Mỹ được biên kịch, sản xuất và đạo diễn bởi Eli Roth. Câu khẩu hiệu của Hostel là "Welcome To Your Worst Nightmare" (dịch sang tiếng Việt: "Chào mừng đến cơn ác mộng tồi tệ nhất của bạn").

Nội dung
Ba anh chàng Paxton, Josh và Óli cùng nhau đi du lịch châu Âu. Ở Amsterdam, cả ba gặp người thanh niên tên Alexei, người khuyên họ đến Slovakia để tìm những người phụ nữ xinh đẹp. Ba anh chàng đi tàu hỏa đến Slovakia, trên chuyến tàu họ gặp gã doanh nhân người Hà Lan kỳ lạ. Khi đến khách sạn, họ làm quen với hai cô gái Natalya và Svetlana. Đêm đó, Paxton và Josh ngủ với Natalya và Svetlana, trong khi Óli ngủ với cô nhân viên bàn giấy. Buổi sáng, Paxton và Josh ngạc nhiên vì không thấy Óli trở về, và không thể liên lạc với anh ta.

Josh lo lắng đòi rời khỏi nơi này, nhưng Paxton khuyên anh nên ở lại thêm một đêm nữa. Paxton ngủ quên trong vũ trường, trong khi Josh về khách sạn trước. Josh sau đó bị bắt đến một nơi xa lạ, anh bị gã doanh nhân người Hà Lan tra tấn đến chết. Khi Paxton thức dậy, anh về khách sạn nhưng không thấy Josh. Paxton tìm đến Natalya và Svetlana để hỏi Josh đang ở đâu. Natalya đưa Paxton đến chỗ nhà máy cũ. Một bọn côn đồ bắt Paxton vào bên trong, đi ngang qua mấy căn phòng anh thấy nhiều nạn nhân bị tra tấn dã man đến chết. Bọn côn đồ trói Paxton vào ghế để cho một gã người Đức tra tấn anh.

Bị cưa đứt hai ngón tay, Paxton vẫn cố thoát ra nhặt súng bắn chết gã người Đức và tên côn đồ, rồi bỏ trốn. Paxton lên tầng trên thay bộ đồ khác, tình cờ tìm thấy tấm danh thiếp ghi chữ Elite Hunting, nơi mà những người giàu có trả tiền để tra tấn du khách. Anh cướp chiếc xe hơi và giúp Kana - một cô gái người Nhật bỏ trốn cùng anh. Paxton thấy Natalya, Svetlana và Alexei đang đứng trên đường, anh liền tông chết bọn chúng.

Paxton không thể báo cảnh sát, vì cảnh sát vùng này hợp tác với tổ chức săn người. Đến nhà ga, Kana tự tử bằng cách lao vào tàu hỏa, vì cô kinh hãi với gương mặt đã bị biến dạng của mình. Paxton đành lên tàu một mình, anh nghe thấy giọng nói của gã doanh nhân người Hà Lan trên tàu. Chờ cho tàu ngừng ở Áo, Paxton bám theo gã người Hà Lan vào nhà vệ sinh. Paxton cắt hai ngón tay của hắn và cắt cổ hắn, trả thù cho bạn của anh. Paxton sau đó rời đi trên chuyến tàu khác.

Diễn viên
 Jay Hernandez vai Paxton
 Derek Richardson vai Josh
 Eyþór Guðjónsson vai Óli
 Barbara Nedeljáková vai Natalya
 Jan Vlasák vai Doanh nhân người Hà Lan
 Jana Kaderabkova vai Svetlana
 Jennifer Lim vai Kana
 Keiko Seiko vai Yuki
 Lubomir Bukovy vai Alexei
 Jana Havlickova vai Vala
 Rick Hoffman vai Khách hàng người Mỹ
 Petr Janiš vai Johan
 Takashi Miike vai Miike Takashi
 Patrik Zigo vai Thủ lĩnh đám trẻ côn đồ

Thông tin thêm
Trong phim có nhiều cảnh tình dục và kinh dị bạo lực, vì thế nên bộ phim không thích hợp cho trẻ em.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Hostel tại Internet Movie Database
Hostel tại Rotten Tomatoes
Hostel tại Box Office Mojo
Hostel tại Allmovie
Hostel tại Metacritic
Trailer phim.

Phim năm 2005
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim tiếng Đức
Phim kinh dị Mỹ
Phim tâm lý Mỹ
Phim giật gân Mỹ
Phim về bắt cóc
Phim của Screen Gems
Phim của hãng Lionsgate
Quentin Tarantino
Phim kinh dị năm 2005
Phim quay tại Đức
Phim lấy bối cảnh ở châu Âu
Phim kinh dị thập niên 2000
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2000
Phim lấy bối cảnh năm 2005


title: Tổng giáo phận Paris

text:
Tổng giáo phận Paris là một trong 23 tổng giáo phận của Giáo hội Công giáo Rôma tại Pháp và là một giáo phận có tầm quan trọng trong lịch sử giáo hội tại nước này. Giáo phận được thành lập vào thế kỷ thứ 3 với tên gọi ban đầu của thành phố là Parisiorum Civitas (Thành của người Parisii) và được nâng lên thành tổng giáo phận vào ngày 20 tháng 10 năm 1622. Các phụ phận của Paris được thiết lập vào năm 1966 bao gồm trọn khu vực Île-de-France. Nhà thờ chính tòa của tổng giáo phận là Nhà thờ Đức Bà Paris, tòa tổng Giám mục nằm trên đường Barbet de Jouy ở quận 6, Paris nhưng còn có các văn phòng giáo phận ở các khu vực khác trong thành phố. Tổng giám mục của giáo phận hiện nay Laurent Ulrich kế nhiệm đức tổng giám mục Michel Aupetit đã từ chức.

Tham khảo

Paris
Tôn giáo ở Paris


title: Bernard Ebbers

text:
Bernard John "Bernie" Ebbers (27 tháng 8 năm 1941 - 2 tháng 2 năm 2020) là doanh nhân sinh ở Canada. Ông là đồng sáng lập công ty truyền thông WorldCom và là cựu giám đốc điều hành công ty.

Ngày 15 tháng 3 năm 2005, ông bị kết án gian lận và âm mưu đồng lõa trong cố tình báo cáo sai lệch thông tin tài chính của WorldCom, làm cho các nhà đầu tư thiệt hại tới 100 tỷ US$ trên thị trường. Vụ lừa đảo WorldCom cho đến khi vụ Madoff được đưa ra ánh sáng năm 2008, là vụ gian lận tài chính lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Ông đang trong giai đoạn thi hành án 25 năm tù tại Nhà tù liên bang Oakdale ở Louisiana. Portfolio.com và CNBC (những công ty thường xuyên thổi phồng cho WorldCom trong thập niên 1990 trên các kênh của họ) xếp Ebbers đứng thứ 5 trong số những CEO tồi tệ nhất của lịch sử Hoa Kỳ; Tạp chí Time liệt ông vào vị trí thứ 10 trong danh sách các CEO tham nhũng lớn của mọi thời đại.

Tham khảo

Sinh năm 1941
Mất năm 2020
Doanh nhân Mỹ
Tội phạm Mỹ


title: Danh sách loại tiền tệ đang lưu hành

text:
Danh sách này chứa 180 loại tiền tệ chính thức được lưu hành trên thế giới, thuộc 193 quốc gia là thành viên của Liên Hợp Quốc, 2 nhà nước quan sát viên của Liên Hợp Quốc, 9 vùng lãnh thổ độc lập trên thực tế và 33 vùng lãnh thổ phụ thuộc (lãnh thổ hải ngoại). Trong đó có một số quốc gia sử dụng cùng lúc nhiều loại tiền tệ, trong đó có một loại tiền tệ chính thức và một số loại tiền tệ được neo và công nhận.

Đọc thêm
 Danh sách tiền tệ
 Tiền tệ
 Tiền

Chú thích
This currency is not used in day to day commerce, but is legal tender. It is minted and/or printed as commemorative banknotes and/or coinage.
This currency is being phased out with a revalued version or another currency, but is still legal tender.
British banknotes are issued by the Bank of England and by some banks in Scotland và Northern Ireland. Laws on legal tender vary between various jurisdictions.
One cent equals ten mills (also spelled "mil" and "mille"), and (for the United States dollar) ten cents equal one dime.
One jiao equals ten fen.
One piastre equals ten millimes.
One sen equals ten rin.
One piastre equals ten fils and one dirham equals 10 piastres.
Although part of the Netherlands, the islands of Bonaire, Sint Eustatius, and Saba do not use the euro, they use the United States dollar. They are listed separately.
 Four currencies circulate in the partially recognized state of the Sahrawi Arab Democratic Republic, which claims the territory of Western Sahara. The Moroccan dirham is used in the Moroccan-administered part of the territory and the Sahrawi peseta is the commemorative currency of the Sahrawi Republic. Additionally, some de facto currencies circulate in the territory: the Algerian dinar is used in Sahrawi refugee camps in Tindouf and the Mauritanian ouguiya is used in Lagouira, which is under Mauritanian administration.
Rappen is Tiếng Đức; in Tiếng Pháp it is centime; in Tiếng Ý it is centesimo.
One hundred Tongan paʻanga equal one hau.
 No longer in active use after it was officially suspended by the government due to hyperinflation. The United States dollar, South African rand, Botswanan pula, British pound, and euro are now used instead. The United States dollar has been adopted as the official currency for all government transactions with the new power-sharing regime.
 Currency code unrecognized by ISO 4217 but used commercially.

Tham khảo

Liên kết
 Circulating Coin Sets of the World Alphabetical list of circulating currencies with photos
 Google World Currencies Map
 Currencies of the countries of the world

Danh sách tiền tệ
Tiền tệ


title: Hứa Do

text:
Hứa Do là tên 1 vị ẩn sĩ danh tiếng sống vào thời Đường Nghiêu trong lịch sử Trung Quốc, theo truyền thuyết dân gian thì ông là người tài đức vẹn toàn trên thông thiên văn dưới tường địa lý và rất am hiểu về nhân tình thế thái.

Tuy nhiên Hứa Do không phải là một người hám danh lợi nên ông không ra làm quan hoặc tham gia các hoạt động xã hội, mà cuộc sống của ông chỉ là du sơn ngoạn thủy hoặc câu cá hoặc ẩn giật trong túp lều tranh với bầu rượu túi thơ. Bấy giờ đế Nghiêu làm thiên tử thấm thoát đã ngót 100 năm và bắt đầu cảm thấy mình già yếu, nhà vua nghe tin Hứa Do là người hiền đức bèn đích thân tìm đến tận nơi ở của ông tỏ ý muốn thiện nhượng. Nghe nhà vua nói xong ông lập tức từ chối với lý do thích cuộc sống an nhàn chớ không muốn sôi động, ông nói nếu ông muốn làm chính trị thì sao ông phải ở ẩn mà đã làm từ trước rồi. Vua Nghiêu phân tích thuyết phục hồi lâu nhưng ông vẫn kiên tâm bền chí dứt khoát không đồng ý, nhà vua đành phải dã biệt ra về phái người đi tìm hiền kẻ hiền tài khác.

Sau khi nhà vua đi khỏi Hứa Do lập tức ra bờ suối rửa tai coi như mình chưa từng nghe thấy gì cả, tại đây ông gặp một nhân vật Sào Phủ cũng là ẩn sĩ trứ danh thời đó đang dắt trâu xuống suối uống nước. Sào Phủ nghe xong câu chuyện của Hứa do liền dắt trâu đi chỗ khác vì không muốn cho trâu uống phải thứ nước đã hoen ố, và điển tích trên đã trở thành mẫu mực về sự không màng danh lợi trong các tác phẩm văn học đời sau.

xem thêm
 Sào Phủ Hứa Do
 thiện nhượng
 đế Nghiêu

tham khảo

 sách "Cổ học tinh hoa" truyện Sào Phủ Hứa Do
 sách Thượng Hạ Ngũ Thiên Niên - phần Nghiêu Thuấn nhường ngôi
 kinh Thượng Thư - thiên Nghiêu điển
 Sử Ký Tư Mã Thiên - Ngũ Đế bản kỷ và Cao Sĩ truyện

Nhân vật truyền thuyết Trung Hoa
Nhân vật thần thoại Trung Hoa
Người thời Tam Hoàng Ngũ Đế
Ẩn sĩ Trung Hoa
Thần thoại Trung Hoa