title: Tuân Oanh

text:
Tuân Oanh  hay Tuân Dinh  (chữ Hán: 荀罃, ? – 560 TCN), tên tự là Tử Vũ, khanh đại phu đời Xuân Thu, nhà quân sự, nhà chính trị kiệt xuất, có công lớn khôi phục bá nghiệp của nước Tấn thời Tấn Điệu công.

Thân thế
Tổ tiên của Tuân Oanh mang họ Cơ, là công tộc của nước Tấn. Tấn Vũ công diệt nước Tuân, ban cho đại phu Nguyên Thị Ảm, đổi làm họ Tuân. Về sau Tuân Tức tuẫn nạn cùng Trác Tử, Tấn Văn công lấy cháu nội trưởng của Tuân Tức là Tuân Lâm Phủ làm Trung hành tướng.

Tấn Thành công sủng hạnh người em nhỏ của Lâm Phủ là Thủ, ban cho đất Trí (智), còn gọi là Tri (知), được lập riêng tông miếu. Tuân Thủ trở thành tổ của họ Trí hay Tri, còn Tuân Lâm Phủ trở thành tổ của họ Trung Hành. Vì vậy Tuân Thủ còn gọi là Trí Thủ hay Tri Thủ, thụy là Trí Trang tử hay Tri Trang tử; Tuân Oanh còn gọi là Trí Oanh, thụy là Trí Vũ tử. Sử cũ đều gọi ông bằng thụy hiệu, dân gian quen gọi là Tuân Oanh.

Chín năm tù đồ

Bị bắt ở Bật
Năm 597 TCN, hai nước Tấn – Sở đối trận ở đất Bật , Tuân Thủ làm Hạ quân đại phu, mang theo Tuân Oanh tham chiến. Giữa các tướng Tấn nổ ra tranh cãi, Trung quân tướng Tuân Lâm Phủ cầm đầu phe đa số muốn rút quân, Trung quân tá Tiên Cốc cầm đầu phe thiểu số đòi quyết chiến. Ngụy Kĩ và Triệu Chiên xin đi hòa đàm với Sở, Tuân Lâm Phủ đồng ý nhưng rồi nhận ra 2 người này thuộc phe chủ chiến, vội phái cháu trai Tuân Oanh đuổi theo gọi bọn họ trở lại.

Không ngờ 2 người Ngụy, Triệu đã kịp chọc giận quân Sở rồi bỏ trốn, còn lính tuần tiễu Sở trông thấy cánh quân của Tuân Oanh, thì cho là quân Tấn đến đánh. Sở Trang vương đang giận, lập tức phát động toàn quân công kích. Tuân Oanh trở tay không kịp, bị công tử Phụ Cơ bắt sống.

Quân Tấn cuống cuồng bỏ chạy, sang đến bờ bắc Hoàng Hà, anh em Tuân Lâm Phủ gặp nhau, mới biết Tuân Oanh đã mất tích. Tuân Thủ đưa thân binh họ Tuân quay lại bờ nam nhưng không tìm được. Không cam tâm trở về tay trắng, Tuân Thủ xông vào quân Sở, bắn chết và cướp thây của Liên doãn Tương Lão, bắn bị thương và bắt sống công tử Cốc Thần (còn gọi là Hộc Thần, con trai Sở Trang vương).

Bị giam ở Sở
Những năm sau đó, Sở Trang vương thừa thắng tranh giành Trung Nguyên, quan hệ Tấn - Sở vô cùng căng thẳng.

Năm 591 TCN, Sở Trang vương mất, không lâu sau, Sở Cung vương nối ngôi, nước Sở dần suy yếu; còn Tuân Thủ thăng làm Trung quân tá, tức Thứ khanh của nước Tấn, tình hình bắt đầu chuyển biến. Trong khoảng thời gian này, Trung quân tướng, tức Chính khanh của nước Tấn là Khích Khắc quay sang đối địch với nước Tề ở phía đông, quan hệ Tấn – Sở trở nên hòa hoãn.

Năm 588 TCN, dựa vào đề xuất của Khước Chí, Tuân Thủ xin dùng thi thế Tương Lão và công tử Cốc Thần đổi lấy Tuân Oanh, Sở Cộng vương nhận lời.

Đối đáp với Sở Vương
Trước khi Tuân Oanh lên đường trở về nước Tấn, Tả truyện chép lại cuộc đối thoại phi thường giữa ông và Sở Cộng vương.

Sở Cộng vương: Ngươi có oán hận ta không?

Tuân Oanh: Đôi bên giao binh, thần không làm tròn nhiệm vụ, nên mới bị bắt. Sau đó không bị đem tế cờ, mà còn được trở về, là ân huệ của nhà vua vậy! Thần thật bất tài, còn dám oán ai!?

Sở Cộng vương: Vậy ngươi có cảm kích ta không?

Tuân Oanh: Hai nước đều vì xã tắc của mình mà tính toán, mong muốn trăm họ được an lành; đôi bên đều kềm chế cơn giận của mình, phóng thích tù nhân mà kết tình hữu hảo. Hai nước hữu hảo, thần không tham dự, thì biết cảm kích ai!?

Sở Cộng vương: Ngươi trở về, sẽ báo đáp ta như thế nào?

Tuân Oanh: Thần không có oán, nhà vua không có ơn; không oán không ơn, biết báo làm sao!?

Sở Cộng vương: Tuy rằng như vậy, cứ nói cho ta nghe xem nào!

Tuân Oanh: Nhờ phúc của nhà vua, thần đem được nắm xương này trở về Tấn, quả quân  trị tội mà giết đi, thần chết rồi còn làm gì được nữa! Nếu quả quân tha chết, giao cho ngoại thần Thủ, Thủ xin với quả quân, rồi trị tội mà giết đi trước tông miếu, cũng không làm gì được nữa! Nếu không chết mà còn được kế thừa tông chức, theo thứ tự được đảm nhiệm công việc, soái lĩnh quân đội bảo vệ biên cương, gặp quân đội của nhà vua, thì không dám trái với lễ tiết mà tránh đi; sẽ tận lực đến chết, không có 2 lòng, cho trọn lễ tiết của bề tôi, như thế là báo ơn vậy!

Sở Cộng vương than rằng: Nước Tấn, chưa thể tranh được!

Sở Cộng vương dùng hậu lễ mà đưa Tuân Oanh về Tấn.

Sự nghiệp

Kế thừa tông chức
Sau khi trở về, Tuân Oanh lập tức được Tuân Thủ lập làm Tông tử của họ Trí. Năm 583 TCN, Tuân Thủ qua đời, Tuân Oanh thay cha làm Hạ quân tá.

Năm 578 TCN, ông tham gia trận Ma Toại, đánh bại quân Tần. Năm 575 TCN, 2 nước Tấn – Sở giao chiến ở Yên Lăng, Tuân Oanh soái lĩnh quân riêng đánh dẹp các nước phụ thuộc của Sở là Trần, Thái.

Năm 573 TCN, Trung quân tướng Loan Thư và Trung quân tá Tuân Yển (cháu nội Tuân Lâm Phủ) thích sát Tấn Lệ công, sai Tuân Oanh đến Thành Chu nghênh lập cháu nội của Tấn Tương công là Tôn Chu, chính là Tấn Điệu công. Không lâu sau, Tuân Oanh được thăng làm Trung quân Tá (Tuân Yển giáng làm Thượng quân tướng).

Mùa đông năm ấy, Sở Cộng vương và Trịnh Thành công đánh Tống, vây khốn Bành Thành. Tháng 6 năm 571 TCN, Trịnh Thành công, người kiên quyết trung thành với Sở, qua đời. Tháng 7, Tuân Oanh hội quân các nước Tề, Tống, Lỗ, Vệ, Tào, Chu, Đằng, Tiểu Chu… tại đất Thích của nước Vệ bàn kế phạt Trịnh. Khanh sĩ nước Lỗ là Trọng Tôn Miệt (tức Mạnh Tôn Miệt, thụy là Mạnh Hiến Tử) đề xuất đắp thành Hổ Lao để khống chế nước Trịnh.

Được sự đồng ý của khanh sĩ nước Tề là Thôi Trữ (thụy là Thôi Vũ Tử), mùa đông năm ấy, Tuân Oanh cùng khanh sĩ các nước tiến hành việc đắp thành. Nước Trịnh không đánh mà chịu khuất phục.

25/4/570 TCN, 2 nước Tấn – Lỗ hội minh ở Trường Xư, Trọng Tôn Miệt làm tướng lễ của Lỗ, Tuân Oanh làm tướng lễ của Tấn. Trọng Tôn Miệt để Lỗ Tương công (khi ấy 4 tuổi) làm lễ bầy tôi với Tấn Điệu công (khi ấy 17 tuổi), Tuân Oanh ngăn lại.

Mùa đông năm 570 TCN, Tuân Oanh soái quân đánh thuộc quốc của Sở là Hứa.

Hoàn thành bá nghiệp
Nước Sở tiến hành phản công, các nước Trần, Trịnh nối nhau phản Tấn. Tấn Điệu công phẫn nộ, triệu tập các khanh bàn bạc. Tuân Oanh đề xuất lấy 3 quân Thượng, Hạ, Tân làm cơ sở, đem Trung quân chia làm 3, biên nhập vào 3 quân trên, lập ra 3 cánh quân; 1 cánh xuất chinh, 2 cánh hưu chỉnh, cứ xoay vần như vậy!

Nhằm gạt bỏ mọi trở ngại cho Tuân Oanh, Trung quân tướng Hàn Quyết chủ động cáo lão, Điệu công đồng ý. Năm 566 TCN, Tuân Oanh được thăng làm Trung quân tướng, tức Chính khanh.

Những năm sau đó, nước Trịnh kiên trì thực hiện chiến lược "Tấn đến theo Tấn, Sở đến theo Sở". Trong khi nước Tấn phản ứng mạnh mẽ thì nước Sở dần suy kiệt.

Tháng 12 năm 563 TCN, Tấn Điệu công cùng hội minh với Tống công, Lỗ công, Vệ hầu, Tào bá, Trịnh bá, Tề thế tử Quang, Cử tử, Chu tử, Đằng tử, Tiết bá, Kỷ bá, Tiểu Chu tử ở Tiêu Ngư , tha hết tù binh của nước Trịnh, rút hết quân đội khỏi nước Trịnh, cấm chỉ cướp bóc. Nước Sở không làm gì được nữa, Tấn Điệu công hoàn thành bá nghiệp.

Năm 560 TCN, Tuân Oanh qua đời. Con trai Tuân Sóc mất sớm, cháu nội Tuân Doanh kế tự, vì còn nhỏ tuổi, đến năm 548 TCN mới được làm Hạ quân tá.

Đánh giá
Tuân Oanh đối đáp với Sở vương không kiêu ngạo không siểm nịnh, vừa bảo toàn được thân mà không làm mất thể diện quốc gia, cho thấy 1 tương lai không tầm thường.

Khi đắp thành Hổ Lao, ông nhanh chóng chấp nhận kế sách của Trọng Tôn Miệt nước Lỗ, nhưng không quên hỏi ý kiến của Thôi Trữ nước Tề, thể hiện tầm sâu sắc về quân sự và độ nhạy bén về chính trị hơn người. Sự trọng thị mà Tuân Oanh dành cho nước Tề, càng khiến nước Lỗ phụ thuộc vào nước Tấn nhiều hơn, thể hiện qua hội thề Trường Xư.

Chiến lược "dĩ dật đãi lao" của Tuân Oanh, chia quân làm 3, đã đi trước tình thế tranh chấp của 2 nước Tấn - Sở, kết quả giành được thắng lợi cho nước Tấn.

Tham khảo
 Sử ký – Tấn thế gia
 Xuân Thu Tả thị truyện

Chú thích

Mất năm 560 TCN
Người nhà Chu
Năm sinh thiếu
Nhân vật quân sự Xuân Thu
Nhân vật chính trị Xuân Thu
Tể tướng Trung Quốc


title: Cosmarium pseudamoenum

text:
Cosmarium pseudamoenum  là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.

Chú thích

Tham khảo

Cosmarium


title: Cosmarium pseudarctoum

text:
Cosmarium pseudarctoum  là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.

Chú thích

Tham khảo

Cosmarium


title: Cosmarium pseudatlantoideum

text:
Cosmarium pseudatlantoideum  là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.

Chú thích

Tham khảo

Cosmarium


title: Cosmarium pseudobroomei

text:
Cosmarium pseudobroomei  là một loài Song tinh tảo trong họ Desmidiaceae, thuộc chi Cosmarium.

Chú thích

Tham khảo

Cosmarium


title: Vực thẳm Challenger

text:
Vực thẳm Challenger là điểm sâu nhất được biết đến trên Trái Đất, với độ sâu 10.902 m (35.768 foot) đến 10.916 m (35.814 foot) bằng cách đo lường trực tiếp từ tàu lặn, và hơn một chút theo cách đo độ sâu dùng sonar. Vực thẳm này nằm ở Thái Bình Dương, ở cuối phía nam của rãnh Mariana gần nhóm đảo Mariana. Vực thẳm Challenger là rãnh sụt tương đối nhỏ ở dưới cùng của một rãnh hình lưỡi liềm lớn hơn đáng kể. Đáy của nó dài là 11,3 km (7 dặm) và 1,6 km, độ dốc nhẹ, đảo gần vực thẳm Challenger là đảo Fais (một trong những hòn đảo ngoài của Yap), cách đó 289 km về phía tây nam, và Guam, 500 km về phía đông bắc. Vực thẳm đã được đặt tên theo tàu khảo sát Hải quân Hoàng gia Anh HMS Challenger.

Thám hiểm
Hải quân Hoàng gia Anh HMS Challenger, có chuyến thám hiểm giai đoạn 1872-1876, thực hiện các lần đo chiều sâu đầu tiên của nó.

Theo phiên bản tháng 8 năm 2011 của GEBCO Gazetteer của Undersea Feature Names, vị trí của vực thẳm Challenger Deep được cho là 11º 22.4'B, 142º 35.5'Đ.

Năm 1951 Mariana được tàu Challenger II của Hải quân Hoàng gia Anh sử dụng kỹ thuật phản xạ sóng âm để thu lại âm thanh quay trở về khi sóng âm va vào đáy biển, tàu Challenger II đã đo được độ sâu 10.900 m tại tọa độ 11°19' Bắc và 142°15' Đông. Năm 1957, tàu Vityaz của Nga báo cáo độ sâu 11.034 m (36.201 ft), cho chỗ lõm sâu hoắm Mariana; sự đo đạc này đã không được thực hiện lặp lại nên khó có thể coi là chính xác.

Năm 1962, tàu hải quân Spencer F. Baird của Mỹ báo cáo độ sâu lớn nhất là 10.915 m (35.810 ft). Năm 1984, Nhật Bản gửi tàu Takuyo, một tàu khảo sát chuyên nghiệp hóa cao tới rãnh Mariana để thu thập dữ liệu bằng cách sử dụng các máy thu sóng âm phản xạ nhiều tia và hẹp; họ báo cáo độ sâu cực đại là 10.924 m (35.840 ft) (cũng có báo cáo là 10.920±10 m). Các phép đo chính xác nhất đã được thực hiện trên máy dò Kaiko của người Nhật vào ngày 24 tháng 3 năm 1995 cho kết quả 10.911 m (35.798 ft).

Gần đây (ngày 01 tháng 6 năm 2009) bằng phương pháp vẽ bản đồ dùng sonar, tàu Challenger Deep EM120 Simrad trên tàu RV Kilo Moana chỉ ra độ sâu 10.971 m (35.994 ft) (6,82 dặm).

Tháng 3 năm 2012, Deepsea Challenger, một chiếc tàu lặn, đã hoàn thành chuyến đi solo đầu tiên để tiếp cận với vực thẳm Challenger.

Tham khảo

Thái Bình Dương
Điểm cực Trái Đất
Địa chất Thái Bình Dương
Địa hình châu Đại Dương


title: From Sarah with Love

text:
"From Sarah with Love" (Từ Sarah với tình yêu) là một bài hát của ca sĩ-nhạc sĩ người Đức Sarah Connor từ album đầu tiên của cô ấy: Green Eyed Soul (2001). ca khúc được viết bởi Rob Tyger, Kay Denar và Connor và sản xuất bởi Denar và Tyger, nó đã được phát hành như đĩa đơn (single) thứ ba của album vào ngày 5 Tháng 11 năm 2001 ở Trung Âu.

Đĩa đơn đạt vị trí số một ở Đức và Thụy Sĩ, trở thành single thành công nhất của Connor phát hành cho đến nay. "From Sarah with Love" đã được đề cử cho giải Đĩa đơn Hay nhất Quốc gia (Đức) - Rock / Pop tại giải ECHO năm 2002 (giải thưởng của Hiệp hội Ghi âm Đức) và nhận được một chứng nhận vàng của Liên đoàn Công nghiệp ghi âm quốc tế.

Danh sách ca khúc và định dạng
European CD single
"From Sarah with Love" (Radio Version) – 4:12
"From Sarah with Love" (Kayrob Dance Mix) – 4:02

European CD maxi single
"From Sarah with Love" (Radio Version) – 4:12
"From Sarah with Love" (Kayrob Dance Mix) – 4:02
"Man of My Dreams" – 3:11

Xếp hạng và chứng nhận

Xếp hạng

Bảng xếp hạng cuối thập kỷ

Chứng nhận

Nội dung
Bài hát nói lên sự nhận thức tình yêu thương muộn màng của một cô gái (hay chàng trai), khi đã để lỡ qua cơ hội và từ chối khi người ấy tỏ tình với mình. Và bây giờ trong lúc xa cách, nàng viết cho chàng mỗi ngày một lá thư.

Trong tiếng Anh, khi viết thư, người ta thường viết: "From..." ở cuối thư, để ký tên.

Trích đoạn lời bài hát:

Thông tin khác
Rất nhiều ca sĩ đã hát lại ca khúc này.

Tại Việt Nam, Đan Trường đã hát lời Việt của bài hát này "Anh Vẫn Yêu Em", với lời Việt của Nguyễn Ngọc Thiện. Mỹ Tâm với "Trái tim em còn yêu", lời Việt của Lê Quang.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Video Sarah Connors, From Sarah with Love (live)
 Video Mỹ Tâm, Trái tim em còn yêu

Đĩa đơn năm 2001
Đĩa đơn quán quân tại Đức
Đĩa đơn quán quân tại Thụy Sĩ
Pop ballad
Bài hát của Sarah Connor
Ballad thập niên 2000
Bài hát năm 2001
R&B ballad


title: Deepsea Challenger

text:
Deepsea Challenger (DCV 1) là một tàu lặn 7,3 m, được thiết kế để đạt được đáy của vực thẳm Challenger, điểm sâu nhất được biết đến trên Trái Đất. Ngày 25 tháng 3 năm 2012, đạo diễn phim Canada James Cameron đã thí điểm thực hoàn thành thành mục tiêu này, trở thành người đầu tiên trong lịch sử để thực hiện chuyến thám hiểm như vậy một mình. Được đóng tại Sydney, Úc theo công ty nghiên cứu và thiết kế Acheron Project Pty Ltd, Challenger Deepsea bao gồm thiết bị lấy mẫu khoa học và máy ảnh 3-D độ nét cao, và đạt điểm sâu nhất của đại dương sau khi khoảng hai giờ đồng hồ từ khi bắt đầu lặn từ mặt biển.

Tàu lặn Challenger đã bí mật được đóng tại Úc, cộng tác với Hội địa lý Quốc gia Hoa Kỳ và với sự hỗ trợ của Rolex. Tham gia nghiên cứu và phát triển của nghề thủ công và nhiệm vụ bao gồm Viện Hải dương Scripps, Phòng thí nghiệm Jet Propulsion và Đại học Hawaii.
Tàu lặn này có hình một quả cầu hoa tiêu 1,1 mét, đủ lớn cho 1 người ngồi. Quả cầu, với các thành thép dày 6,4 cm, đã được thử nghiệm khả năng chịu được các yêu cầu  áp lực trong một buồng áp suất tại Đại học Tiểu bang Pennsylvania.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web thông tin chính thức Hội địa lý Quốc gia Hoa Kỳ

Tàu lặn
James Cameron
Khoa học năm 2012


title: Đại học Yonsei

text:
Đại học Yonsei (, , Hanja: 延世大學校, Hán-Việt: Diên Thế Đại Học Hiệu) là một trường đại học tư thục ở thủ đô Seoul, Hàn Quốc, được thành lập vào năm 1885, Yonsei là một trong những trường đại học lâu đời nhất của Hàn Quốc. Trường được đánh giá là một trong ba trường đại học tốt nhất của nước này cùng với Đại học Quốc gia Seoul (Seoul National University) và Đại học Hàn Quốc (Korea University) - tạo thành nhóm SKY.

Lịch sử

Yonsei là một trong bốn trường đại học duy nhất của Hàn Quốc lọt vào bảng xếp hạng chất lượng các trường đại học của ARWU World University Ranking, QS World University Rankings và The Times World University Ranking vào năm 2010. Vào năm 2011,Yonsei được xếp hạng thứ 129 trên toàn thế giới và thứ hạng 18 trên toàn châu Á dựa vào QS World University Rankings.

Tính tới ngày 1/4/2009, Trường Đại học Yonsei có trụ sở chính tại khu Sinchon, quận Seodaemun, Seoul. Hai cơ sở phụ, một ở thành phố Wonju thuộc tỉnh Gangwon và một ở khu đô thị mới Songdo thuộc tỉnh Incheon với tổng số 26.530 sinh viên đại học, 11.437 sinh viên cao học và 4.178 cán bộ giảng dạy.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Home page
 Yonsei Global MBA
 Yonsei Korean Language Institute
 Yonsei University: Official Seoul City Tourism
 Trường Đại Học Quốc tế Underwood
 Yonsei International Education Center at Wonju
 Yonsei East Asia International College at Wonju

Quận Seodaemun
Trường đại học và cao đẳng Kitô giáo
Trường đại học và cao đẳng Seoul
Các trường đại học SKY
Tổ chức thành lập năm 1957
Hiệp hội Đại học Kitô giáo châu Á
Wonju
Hàn Quốc 1957
Trường đại học và cao đẳng ở Gangwon (Hàn Quốc)


title: Thảm họa sân bay Tenerife

text:
Thảm họa sân bay Tenerife xảy ra vào ngày 27 tháng 3 năm 1977, khi hai máy bay chở khách Boeing 747 đâm vào nhau trên đường băng của sân bay Los Rodeos (nay là sân bay Tenerife Norte) trên hòn đảo Tenerife, một đảo trong quần đảo Canaria của Tây Ban Nha. Với tổng số 583 ca tử vong, đây là vụ tai nạn thảm khốc nhất trong lịch sử ngành hàng không.

Một vụ nổ bom tại sân bay Gran Canaria và mối đe dọa có vụ nổ thứ hai khiến nhiều máy bay bay đến đây bị chuyển hướng sang sân bay Los Rodeos. Trong số đó có chuyến bay 4805 của KLM và chuyến bay 1736 của Pan Am – hai chiếc máy bay trong vụ tai nạn. Vì sức chứa sân bay Los Rodeos có hạn, các kiểm soát viên không lưu đã buộc phải yêu cầu các máy bay đậu trên đường lăn chính. Một yếu tố khác làm phức tạp thêm tình hình, trong khi chờ đợi nhà chức trách mở cửa lại sân bay Gran Canaria, sương mù dày đặc xuất hiện tại Tenerife, hạn chế đáng kể tầm nhìn.

Khi sân bay Gran Canaria mở cửa lại, vì đường lăn chính đã bị chặn bởi nhiều máy bay, để cất cánh được, cả hai chiếc 747 đều phải chạy lăn trên đường băng duy nhất để tiến vào vị trí cất cánh. Màn sương mù quá dày đặc khiến cả hai chiếc máy bay đều không thể nhìn thấy nhau, và cả kiểm soát viên không lưu cũng không thể nhìn thấy đường băng lẫn hai chiếc 747. Vì sân bay không có hệ thống ra đa mặt đất, cách duy nhất để kiểm soát viên xác định vị trí của mỗi chiếc máy bay là thông qua báo cáo qua sóng radio từ buồng lái của hai chiếc máy bay. Bởi một vài hiểu lầm trong giao tiếp sau đó, chuyến bay KLM đã chạy đà để cất cánh trong khi chuyến bay Pan Am vẫn còn trên đường băng. Vụ va chạm sau đó đã phá hủy hoàn toàn hai chiếc máy bay, làm thiệt mạng 248 người trên chuyến bay KLM và 335 trong số 395 người trên chuyến bay Pan Am. Trong số 61 người sống sót trên chuyến bay Pan Am có cơ trưởng, cơ phó và kỹ sư bay của chuyến bay.

Vì tai nạn xảy ra trên lãnh thổ Tây Ban Nha, chính quyền nước này có trách nhiệm điều tra nguyên nhân của nó. Các nhà điều tra Hà Lan và Hoa Kỳ cũng tham gia. Cuộc điều tra cho thấy nguyên nhân chính của tai nạn là do cơ trưởng chuyến bay KLM đã cất cánh trước khi có sự cho phép từ đài kiểm soát không lưu (ATC). Tuy nhiên, điều tra chỉ rõ rằng cơ trường chuyến bay không cố ý bay trước khi được phép cất cánh; mà là ông này hoàn toàn tin tưởng rằng ông đã được cho phép cất cánh vì có sự hiểu lầm giữa các phi công và đài không lưu. Các nhà điều tra Hà Lan nhấn mạnh điều này, hơn các đồng nghiệp người Mỹ và người Tây Ban Nha, nhưng KLM cũng thừa nhận rằng họ chịu trách nhiệm vụ tai nạn, và hãng hàng không đã bồi thường tài chính cho các nạn nhân.

Vụ tai nạn gây ảnh hưởng lâu dài đối với ngành hàng không, đặc biệt là trong lĩnh vực truyền thông. Các cơ quan hàng không trên thế giới đã yêu cầu bắt buộc sử dụng từ ngữ tiêu chuẩn trong giao tiếp giữa đài kiểm soát không lưu và các phi công, giảm thiểu khả năng hiểu lầm. Trong số các thay đổi, từ "takeoff" (cất cánh) không còn được sử dụng thông thường nữa, mà chỉ được sử dụng bởi đài không lưu khi lệnh cất cánh chính thức được ban hành hoặc khi ngăn cản máy bay cất cánh. Các phi công ít kinh nghiệm được khuyến khích hỏi lại cơ trưởng của họ khi cảm thấy có điều gì đó không đúng, và các cơ trưởng phải lắng nghe các nhân viên bay để đưa ra quyết định chung.

Thảm họa

Chuyển hướng các máy bay sang Los Rodeos
Lịch trình cả hai chuyến bay đều bình thường cho đến khi tiếp cận quần đảo. Vào 1:15 chiều, một quả bom do Fuerzas Armadas Guanches – lãnh đạo nhóm khủng bố theo chủ nghĩa ly khai – cài đặt đã phát nổ tại sân bay quốc tế Gran Canaria, khiến một người bị thương. Một cuộc gọi đến sân bay cảnh báo về quả bom, và sau đó ít lâu là một cuộc điện thoại khác cảnh báo về quả bom thứ hai tại sân bay. Các cơ quan hàng không đã đóng cửa sân bay tạm thời sau khi quả bom phát nổ và chuyển hướng toàn bộ các chuyến bay đến sang Los Rodeos, bao gồm hai máy bay Boeing 747 trong vụ tai nạn.

Tổng cộng ít nhất năm máy bay lớn đã được chuyển hướng đáp xuống Los Rodeos, chỉ là một sân bay vùng không thể đáp ứng mật độ máy bay lớn như vậy. Sân bay chỉ có duy nhất một đường băng và một đường lăn chính chạy song song với nó, cũng như nhiều đường lăn nhỏ nối đường lăn chính với đường băng. Trong khi chờ đợi sân bay Gran Canaria mở cửa lại, những chiếc máy bay bị chuyển hướng bắt buộc phải đậu trên cả đường lăn chính vì chúng chiếm quá nhiều chỗ, khiến cho không thể sử dụng đường lăn này để điều dẫn máy bay. Thay vào đó, các máy bay cất cánh phải chạy trên đường băng và quay đầu để cất cánh, quá trình này gọi là "backtrack".

Sau khi mối đe dọa tại sân bay Gran Canaria đã được xử lý, cơ quan hàng không mở cửa lại sân bay này. Vào thời điểm này, chuyến bay Pan Am đã sẵn sàng để cất cánh từ Tenerife, nhưng máy bay KLM và phương tiện tiếp nhiên liệu chuyên dụng đã chắn đường vào đường băng. Máy bay Pan Am đã không thể xoay xở vượt qua được máy bay KLM đang tiếp nhiên liệu chỉ vì thiếu . Cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten đã quyết định bơm đầy nhiên liệu tại Los Rodeos thay vì Las Palmas, rõ ràng để tiết kiệm thời gian. Việc bơm nhiên liệu tiêu tốn 35 phút. Sau đó, các hành khách được yêu cầu quay lại máy bay, tuy nhiên một gia đình 4 người không lên máy bay khiến việc tìm kiếm họ càng trì hoãn chuyến bay hơn nữa.

Chạy lăn và chuẩn bị cất cánh
Theo chỉ dẫn từ đài kiểm soát không lưu, máy bay KLM phải chạy trên cả đoạn đường băng 30 và quay đầu 180° để vào vị trí cất cánh. Khi KLM 4805 đang chạy trên đường băng 30, đài không lưu yêu cầu phi hành đoàn báo cáo thời điểm sẵn sàng để nhận lệnh cất cánh, việc này bị trì hoãn cho đến khi chiếc máy bay đã ở vị trí cất cánh trên đường băng 30.

Vài phút sau, Pan Am 1736 cũng được hướng dẫn chạy ngược về đầu kia của đường băng, theo sau máy bay KLM, và thoát khỏi đường băng bằng cách rẽ vào lối thoát thứ ba bên tay trái và sau đó lăn tiếp trên đường lăn chính song song. Ban đầu, các phi công không rõ kiểm soát viên yêu cầu họ rẽ vào đường thoát thứ nhất hay thứ ba. Các nhân viên tổ bay nhận được câu trả lời rõ ràng rằng: "Đường thứ ba, thưa ngài; một, hai, ba; ba, đường thứ ba". Các phi công bắt đầu lăn máy bay và dùng lược đồ sân bay, họ tiến hành xác định các đường lăn không được đánh dấu.

Họ xác định được hai đường lăn phụ đầu tiên (C-1 và C-2), nhưng cuộc thảo luận của họ trong buồng lái không cho thấy họ đã tìm ra đường thứ ba (C-3) mà họ đã được yêu cầu rẽ vào. Sân bay không được trang bị cột mốc đánh dấu các lối rẽ thoát và tại thời điểm đó các phi công không có được tầm nhìn tốt. Tổ bay Pan Am đã không chắc chắn về vị trí của họ trên đường băng cho đến khi vụ va chạm xảy ra tại nơi giao cắt giữa đường băng và đường lăn phụ thứ tư (C-4).

Để rẽ vào đường lăn thứ ba, chiếc máy bay Boeing 747 phải thực hiện một góc rẽ là 148° và hướng thẳng vào nhà chứa máy bay vẫn rất đông đúc. Tại điểm cuối C-3, chiếc máy bay phải rẽ tiếp một góc 148° để tiếp tục lăn trên đường lăn chính về điểm đầu đường băng. Trong khi đó, đường lăn C-4 chỉ yêu cầu hai góc rẽ 35°. Một nghiên cứu được thực hiện bởi Hiệp hội Phi công Hoa Kỳ (ALPA) sau khi tai nạn xảy ra đã kết luận rằng việc thực hiện một góc rẽ 148° là "không thiết thực". Một phần trong kết quả điều tra Hà Lan nói rằng vẫn có thể thực hiện được các góc rẽ này với các tính toán về hiệu năng khi điều dẫn một chiếc B747 trên đường lăn tương tự C-3 của sân bay Tenerife. Báo cáo chính thức của cơ quan chức năng Tây Ban Nha giải thích rằng kiểm soát viên không lưu chỉ dẫn máy bay Pan Am rẽ vào đường lăn thứ ba bởi vì đây là đường lăn rời đường băng sớm nhất mà không có vật cản ở đầu kia của nó.

Điều kiện thời tiết tại Los Rodeos
Sân bay Tenerife / Los Rodeos nằm ở độ cao  so với mặt nước biển và hoạt động của mây có phần khác biệt so với tại các sân bay khác. Các đám mây cao  so với mặt biển bay là là trên mặt đất sân bay Los Rodeos. Những đám mây dày trượt xuống làm giảm tầm nhìn xuống mức tối thiểu. Vụ va chạm đã xảy ra trong một đám mây dày đặc.

Ngay khi rẽ vào đường băng, tổ lái Pan Am phát hiện tầm nhìn bị giảm nhanh đáng kể. Theo báo cáo của ALPA, khi máy bay Pan Am chạy lăn trên đường băng, tầm nhìn vào khoảng . Nhưng rất nhanh sau đó tầm nhìn giảm xuống thấp hơn .

Trong lúc đó, máy bay KLM vẫn còn có tầm nhìn tốt. "Máy bay KLM hoàn thành cú quay đầu 180 độ trong thời tiết tốt và vào vị trí trên đường băng 30. Đám mây kế tiếp cách họ  trên đường băng và bay về phía chiếc máy bay với tốc độ 12 knot (6 mét trên giây)".

Phi công chuyến bay
KLM: Cơ trưởng Jacob Louis Veldhuyzen van Zanten, cơ phó Klaas Meurs, kỹ sư Willem Schreuder.

Pan Am: Cơ trưởng Victor Grubbs, cơ phó Robert Bragg, kỹ sư George Warns.

Hiểu lầm trong giao tiếp

17:01:57.0

RADIO PANAM(c/p): Tenerife the Clipper one seven three six.

(17:02:00.2) 17:02:01.8

THÁP TENERIFE: Clipper one seven three six Tenerife.

17:02:03.6

PanAm Radio(c/p): Ah- We were instructed to contact you and also to taxi down the runway, is that correct?

(17:02:07.4) 17:02:08.4

THÁP TENERIFE: Affirmative, taxi into the runway and -ah leave the runway third, third to your left.

17:02:16.4

RADIO PANAM(c/p): Third to the left, O.K.

(17:02.18.3) 17:02:18.4

KỸ SƯ BAY PANAM: Third he said. CAM-? Three.

17:02:20.6

THÁP TENERIFE: -ird one to your left.

17:02:21.9

CƠ TRƯỞNG PANAM: I think he said first.

17:02:26.4

CƠ PHÓ PANAM: I'll ask him again.CAM-?* * *

17:02:32.2

CƠ PHÓ PANAM: Left turn.

17:02:33.1

CƠ TRƯỞNG PANAM: I don't think they have take-off minimums anywhere right now.

17:02:39.2

CƠ TRƯỞNG PANAM: What really happened over there today?

17:02:41.6

CAM-4: They put a bomb (in) the terminal, Sir, right where the check-in counters are.

17:02:46.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: Well we asked them if we could hold and -uh- I guess you got the word, we landed here **CAM-?* * *

17:02:49.8

THÁP TENERIFE: KLM four eight zero five how many taxiway -ah- did you pass?

17:02:55.6

KLM (Radio): I think we just passed charlie four now.

17:02:59.9

THÁP TENERIFE: O.K.... at the end of the runway make one eighty and report -ah- ready -ah- for ATC clearance.

17:03:09.3

CƠ PHÓ PANAM: The first one is a ninety degree turn.

17:03:11.0

CƠ TRƯỞNG PANAM: Yeah, O.K.

17:03:12.1

CƠ PHÓ PANAM: Must be the third... I'll ask him again.

17:03:14.2

CƠ TRƯỞNG PANAM: O.K.

17:03:16.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: We could probably go in it's ah...

17:03:19.1

CƠ TRƯỞNG PANAM: You gotta make a ninety degree turn.

17:03:21.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: Yeah, uh.

17:03:21.6

CƠ PHÓ PANAM: Ninety degree turn to get around this... this one down here it's a forty five.

17:03:29.3

PanAm Radio (c/p): Would you confirm that you want the clipper one seven three six to turn left at the third intersection?

(17:03:35.4) 17:03:35.1

CƠ TRƯỞNG PANAM: One, two.

17:03:36.4

THÁP TENERIFE: The third one, sir, one; two, three, third, third one

(17:03:38.3) 17:03:38.3

CAM-?: One two (four).

17:03:39.0

CƠ TRƯỞNG PANAM: Good.

17:03:40.1

CƠ TRƯỞNG PANAM: That's what we need right, the third one.

17:03:42.9

KỸ SƯ BAY PANAM: Uno, dos, tres.

17:03:44.0

CƠ TRƯỞNG PANAM: Uno, dos, tres.

17:03:44.9

KỸ SƯ BAY PANAM: Tres - uh - si.

17:03:46.5

CƠ TRƯỞNG PANAM: Right.

17:03:47.6

KỸ SƯ BAY PANAM: We'll make it yet.

17:03:47.6

THÁP TENERIFE: ...er seven one three six report leaving the runway.

17:03:49.1

CƠ PHÓ PANAM: Wing flaps?

17:03:50.2

CƠ TRƯỞNG PANAM: Ten, indicate ten, leading edge lights are green.

17:03:54.1

CAM-?: Get that.

17:03:55.0

RADIO PANAM(c/p): Clipper one seven three six

(17:03:56.4) 17:03:56.5

CƠ PHÓ PANAM: Yaw damp and instrument?

17:03:58.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: Ah- Bob we'll get a left one.

17:03:59.3

CƠ PHÓ PANAM: I got a left.

17:04:00.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: Did you?

17:04.00.9

CƠ PHÓ PANAM: And -ah- need a right.

17:04:02.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: I'll give you a little.

17:04:03.8

CƠ PHÓ PANAM: Put a little aileron in this thing.

17:04:05.0

CƠ TRƯỞNG PANAM: O.K., here's a left and I'll give you a right one right here.

17:04:09.7

CƠ TRƯỞNG PANAM: O.K. right turn right and left yaw.

17:04:11.4

CƠ PHÓ PANAM: Left yaw checks.

17:04:12.4

CƠ TRƯỞNG PANAM: O.K., here's the rudders.

17:04:13.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: Here's two left, centre, two right centre.

17:04:17.8

CƠ PHÓ PANAM: Checks.

17:04:19.2

CƠ PHÓ PANAM: Controls.

17:04:19.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: Haven't seen any yet!

17:04:20.3

CƠ PHÓ PANAM: I haven't either.

17:04:21.7

CƠ TRƯỞNG PANAM: They're free, the indicators are checked.

17:04:24.6

CƠ PHÓ PANAM: There's one.

17:04:25.8

CƠ TRƯỞNG PANAM: There's one.

17:04:26.4

CƠ TRƯỞNG PANAM: That's the ninety degree.

17:04:28.5

CAM-?: O.K.

17:04:34.5

CAM-?***
CƠ PHÓ PANAM: Weight and balance finals?

17:04:37.7

CAM (Âm thanh của bộ ổn định).

(17:04:44.8) 17:04:37.2

CƠ TRƯỞNG PANAM: We were gonna put that on four and a half.

17:04:39.8

KỸ SƯ BAY PANAM: We got four and a half and we weigh five thirty four. (âm thanh của bộ ổn định)

17:04:44.6

CƠ PHÓ PANAM: Four and a half on the right.

17:04:46.8

CƠ PHÓ PANAM: Engineer's taxi check.

17:04:48.4

KỸ SƯ BAY PANAM: Taxi check is complete.

17:04:50.5

CƠ PHÓ PANAM: Take-off and departure briefing?

17:04:52.1

CƠ TRƯỞNG PANAM: O.K., it'll be standard, we gonna go straight out there till we get thirty five hundred feet then we're gonna make that reversal and go back' out to * fourteen.

17:04:58.2

THÁP TENERIFE: -m eight seven zero five and clipper one seven... three six, for your information, the centre line lighting is out of service. (Tín hiệu đến THÁP TENERIFE tuy vẫn nghe được nhưng bị gián đoạn.)

17:05:05.8

KLM (Radio): I copied that.

17:05:07.7

PanAm Radio (c/p): Clipper one seven three six.

17:05:09.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: We got centre line markings (* only) (could be "don't we) they count the same thing as... we need eight hundred metres if you don't have that centre line... I read that on the back (of this) just a while ago.

17:05:22.0

CƠ TRƯỞNG PANAM: That's two.

17:05:23.5

KỸ SƯ PANAM: Yeh, that's forty-five there.

17:05:25.7

CƠ TRƯỞNG PANAM: Yeh.

17:05:26.5

CƠ PHÓ PANAM: That's this one right here.

17:05:27.2

CƠ TRƯỞNG PANAM: (Yeh) I know.

17:05:28.1

INGENIEUR DE VOL PANAM: O.K.

17:05:28.5

KỸ SƯ BAY PANAM: Next one is almost a forty-five, huh yeh.

17:05:30.6

CƠ TRƯỞNG PANAM: But it goes...

17:05:32.4

CƠ TRƯỞNG PANAM: Yeh, but it goes... ahead, I think (it's) gonna put us on (the) taxiway.

17:05:35.9

KỸ SƯ BAY PANAM: Yeah, just a little bit yeh.

17:05:39.8

CAM-?: O.K., for sure.

17:05:40.0

CƠ PHÓ PANAM: Maybe he, maybe he counts these (are) three. CAM-? Huh.

17:05:44.8

CAM-?: I like this.

17:05:44.8

KLM (Radio): Uh, the KLM... four eight zero five is now ready for take-off... uh and we're waiting for our ATC clearance.

17:05:53.4

THÁP TENERIFE: KLM eight seven * zero five uh you are cleared to the Papa Beacon climb to and maintain flight level nine zero right turn after take-off proceed with heading zero four zero until intercepting the three two five radial from Las Palmas VOR.

(17:06:08.2) 17:06:09.6

KLM (Radio): Ah roger, sir, we're cleared to the Papa Beacon flight level nine zero, right turn out zero four zero until intercepting the three two five and we're now (at take-off).

(17:06:17.9) 17:06:13.0

CƠ TRƯỞNG KLM: We gaan. (We're going)

17:06:18.19

THÁP TENERIFE: OK.

17:06:19.3

PanAm Radio(c/p): No.. eh.

17:06:20.08

THÁP TENERIFE: Stand by for take-off, I will call you.

17:06:20.3

PanAm Radio(c/p): And we're still taxiing down the runway, the clipper one seven three six.

17:06:19.39 - 17:06:23.19

Đoạn âm thanh này giữa RDO và THÁP TENERIFE tạo ra âm thanh rè rè trong buồng lái KLM và tổ bay KLM không nghe thấy thông điệp này.

17:06:25.6

THÁP TENERIFE: Roger alpha one seven three six report when runway clear.

17:06:29.6

PanAm Radio(c/p): OK, we'll report when we're clear.

THÁP TENERIFE: Thank you.

17:06:32.43

KỸ SƯ BAY KLM: Is hij er niet af dan? (Nó ra khỏi đường băng chưa?)

17:06:34.1

CƠ TRƯỞNG KLM: Wat zeg je? (Ông nói gì?)

17:06:34.15

KLM-?: Yup.

17:06:34.7

KỸ SƯ BAY KLM: Is hij er niet af, die Pan American? (Chiếc Pan American chưa ra khỏi đường băng phải không?)

17:06:35.7

CƠ TRƯỞNG KLM: Jawel. (Ừ.)

17:06:40.0

CƠ TRƯỞNG PanAm nhìn thấy ánh đèn hạ cánh của chiếc KLM trên đường băng cách 700 m.

CƠ TRƯỞNG PANAM: There he is... look at him. Goddamn that son of a bitch is coming!

CƠ PHÓ PANAM: Get off! Get off! Get off!

17:06:43.4

KLM FIRST OFFICER: Vee-one.

17:06:44.0

PH-BUF (KLM 4805) bắt đầu rẽ

17:06:47.44

CƠ TRƯỞNG KLM: [Hét]

17:06:50.0

N736PA (Pan Am 1736): Máy ghi lại âm thanh của vụ va chạm

Ngay sau khi vào vị trí, cơ trưởng KLM đẩy cần lái tới trước và máy bay bắt đầu di chuyển. Cơ phó nhắc ông rằng chưa có lệnh cất cánh từ đài không lưu, và cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten trả lời, "Tôi biết rồi. Hỏi lại đi." Cơ phó Meurs hỏi lại đài không lưu rằng họ đã "sẵn sàng cất cánh" và "đợi lệnh từ ATC". Tổ bay KLM sau đó được hướng dẫn đường bay sau khi cất cánh. Trong hướng dẫn sử dụng từ "takeoff", nhưng không nói rõ ràng rằng họ được phép cất cánh.

Meurs đọc lại yêu cầu bay cho đài không lưu, kết thúc bằng "We're now at takeoff." ("Chúng tôi đang ở vị trí cất cánh."). Cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten ngắt báo cáo lại của cơ phó bằng câu "Chúng ta đi thôi."

Nhân viên kiểm soát không lưu không thể nhìn thấy đường băng vì màn mây mù, đã trả lời họ bắt đầu bằng "OK" (câu trả lời không chuẩn), khiến cơ trưởng KLM càng tưởng nhầm rằng họ đã có đường băng trống và được phép cất cánh. Kiểm soát viên trả lời "OK" cho câu nói của cơ phó rằng họ "đang ở vị trí cất cánh" (đồng thời cũng là câu báo cáo không chuẩn) có thể vì nhân viên này hiểu lầm họ đang ở vị trí cất cánh và sẵn sàng chạy đà để cất cánh khi được phép, trong khi máy KLM thực chất đã sẵn sàng và đang trong quá trình chạy đà để cất cánh. Nhân viên này ngay sau đó nói thêm, "stand by for takeoff, I will call you," ("hãy chờ, tôi sẽ gọi",) cho biết rằng ông này thông báo đường băng trống không có nghĩa là cho phép máy bay cất cánh.

Một cuộc gọi đồng thời đến đài không lưu qua sóng radio từ tổ bay Pan Am đã làm cắt ngang tín hiệu đến buồng lái của máy bay KLM, tạo ra đoạn âm thanh rè rè dài ba giây. Điều này đã khiến tổ bay KLM bỏ lỡ phần sau quan trọng của phản hồi từ đài kiểm soát không lưu. Báo cáo của máy bay Pan Am là "Chúng tôi vẫn đang chạy trên đường băng, chiếc Clipper 1736 ấy!". Tổ bay KLM cũng không nghe được thông tin này. Nếu bất kì một trong hai đoạn âm thanh đến được buồng lái KLM, tổ bay đã nắm được tình hình và đã có thời gian để hủy cất cánh.

Vì màn sương dày đặc, cả hai máy bay đều không thể nhìn thấy nhau trên đường băng trước mặt. Thêm vào đó, đài kiểm soát không lưu cũng không nhìn thấy cả hai chiếc máy bay, cũng như sân bay đã không được lắp đặt hệ thống ra đa mặt đất.

Sau khi máy bay KLM đã bắt đầu chạy đà trên đường băng, tháp không lưu yêu cầu tổ bay Pan Am "thông báo khi đã ra khỏi đường băng". Tổ bay Pan Am đáp: "OK, chúng tôi sẽ thông báo khi ra khỏi đường băng". Nghe thấy điều này, kỹ sư Willem Schreuder bày tỏ nghi ngại rằng Pan Am chưa lăn khỏi đường băng, và hỏi cơ trưởng van Zanten trong buồng lái: "Nó chưa ra khỏi đường băng à ?", van Zanten nói: "Anh vừa nói gì ?, kỹ sư Schreuder nói tiếp: "Nó chưa ra khỏi đường băng à, chiếc Pan American ấy?" Veldhuyzen van Zanten trả lời mạnh bạo "Ừ, đúng" và tiếp tục điều khiển máy bay cất cánh.

Vụ va chạm

Theo hộp đen, cơ trưởng Grubbs của máy bay Pan Am, nói rằng, "There he is." ("Nó kia kìa.") khi ông nhìn thấy đèn báo hạ cánh của máy bay KLM qua màn sương khi máy bay của ông tiếp cận đường thoát C-4. Khi nhận thấy chiếc KLM đang tiếp cận với tốc độ cất cánh, Grubbs thốt lên, "Chết tiệt, con quỷ đó đang lao thẳng về phía chúng ta!" trong khi cơ phó Robert Bragg hét lên, "Đi ra! Đi ra! Đi ra!". Tổ bay Pan Am tăng hết tốc lực và rẽ thật nhanh sang trái, lao lên bãi cỏ nhằm tránh một vụ va chạm. Khi cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten nhận ra chiếc Pan Am trên đường băng trước mặt, máy bay của ông đã lao đi quá nhanh, không thể dừng lại. Trong tuyệt vọng, ông điều khiển chiếc máy bay bay lên và rẽ sang hướng khác khiến phần đuôi đập vào mặt đường băng kéo dài một đoạn .

Khi rời khỏi mặt đất, chiếc KLM chỉ còn cách chiếc Pan Am . Khi cất cánh, mũi nó vượt qua được thân máy bay Pan Am nhưng các động cơ, phần bụng và càng hạ cánh sau của nó đâm vào mạn phải bên trên của chiếc Pan Am với tốc độ , xé toạc toàn bộ phần thân trên của chiếc Pan Am. Động cơ bên phải của KLM đâm vào vị trí ngay phía sau buồng lái máy bay Pan Am.

Chiếc KLM bay lên không một khoảng ngắn sau cú va chạm, động cơ thứ nhất (bên ngoài bên trái) rơi ra khiến các mảnh vỡ bị hút vào động cơ thứ hai (bên trong bên trái) và làm hư hại cánh máy bay. Tổ lái gần như mất lái ngay tức thì và chiếc máy bay tròng trành trên không. Nó rơi xuống đất cách địa điểm va chạm khoảng  rồi tiếp tục trượt một khoảng  trên đường băng. Được bơm đầy nhiên liệu trước đó, chiếc Boeing 747 bắt lửa ngay tức thì.

Một người đã thoát nạn trên chuyến bay Pan Am, John Coombs từ Haleiwa, Hawaii, nói rằng ngồi ở phần mũi chiếc máy bay hẳn đã cứu anh: "Tất cả chúng tôi đã yên vị trên chỗ ngồi, rồi sau đó có một vụ nổ và toàn bộ phần mạn, mạn trái chiếc máy bay, bị xé toạc rất lớn."

Cả hai chiếc máy bay đều bị phá hủy hoàn toàn. Toàn bộ 234 hành khách và 14 nhân viên phi hành đoàn trên máy bay KLM đều thiệt mạng. Trên máy bay Pan Am, 326 hành khách và 9 nhân viên bay thiệt mạng, chủ yếu bởi lửa và vụ nổ gây ra bởi dầu tràn và bắt lửa trong cú va chạm. 56 hành khách và 5 nhân viên bay trên chuyến bay Pan Am sống sót, gồm cả các phi công và kỹ sư bay. Những người sống sót chui ra khỏi máy bay Pan Am qua những lỗ thủng trên thân máy bay, ra cánh trái của máy bay. Động cơ chiếc Pan Am vẫn còn hoạt động trong vài phút sau tai nạn mặc dù cơ phó Bragg đã cố gắng tắt nó đi. Phần trên của buồng lái, nơi có các công tắc điều khiển động cơ, đã bị phá hủy trong cú va chạm, khiến tổ lái không thể nào điều khiển hệ thống bay được nữa. Các hành khách sống sót chờ đợi cứu hộ, nhưng lực lượng cứu hộ đã không đến ngay lập tức, vì ban đầu họ không biết rằng có đến hai máy bay trong vụ tai nạn và đã tập trung hơn vào đống đổ nát của máy bay KLM cách đó một màn sương dày.

Cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten là hướng dẫn viên trưởng huấn luyện bay của KLM. Ảnh của ông được dùng trong các quảng cáo tạp chí, gồm cả tạp chí bay trên chiếc PH-BUF. Vì vậy, KLM cho rằng ông nên tham gia vào công cuộc điều tra, trước khi biết rằng ông đã thiệt mạng trong vụ tai nạn.

Điều tra
Khoảng 70 nhà điều tra từ Tây Ban Nha, Hà Lan, Hoa Kỳ và hai công ty hàng không đã tham gia quá trình điều tra. Kiểm tra đoạn ghi âm trong hộp đen cho thấy phi công của KLM đã tin rằng ông đã có đường băng trống và được cất cánh, trong khi tháp không lưu Tenerife cho rằng chiếc máy bay KLM 747 đang nằm ở đầu đường băng và đợi lệnh cất cánh. Có vẻ như rằng cơ phó của KLM đã không hiểu rõ về "take-off clearance" (trạng thái đường băng trống trải, được phép cất cánh) như cơ trưởng.

Sau vụ tai nạn, cơ phó Robert Bragg, người chịu trách nhiệm giao tiếp qua radio trên chuyến bay Pan Am, đưa ra thông cáo mâu thuẫn với tổ bay Pan Am trên bản ghi chính thức trong hộp đen. Trong phim tài liệu Crash of the Century (cùng nhà sản xuất với Mayday), ông nói rằng vào thời điểm đó, ông tin tháp không lưu yêu cầu ông rẽ máy bay vào đường thoát thứ tư C-4 bởi vì kiểm soát viên nói rằng "cái thứ ba, thưa ngài; một, hai, ba, cái thứ ba" sau khi máy bay Pan Am đã chạy qua C-1 (khiến C-4 trở thành đường thoát thứ ba tính từ đây).

Các nguyên nhân khả dĩ
Cuộc điều tra kết luận nguyên nhân chính dẫn đến tai nạn là do cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten đã cất cánh trước khi được cho phép. Các nhà điều tra đưa ra nguyên nhân dẫn đến sai lầm này của ông là do ông muốn rời càng sớm càng tốt để không vi phạm quy định giờ làm việc của KLM, và trước khi thời tiết chuyển biến xấu hơn nữa.

Các yếu tố quan trọng khác góp phần dẫn đến tai nạn:
 Màn sương mờ đột ngột làm giảm tầm nhìn. Tháp điều khiển và tổ bay của hai máy bay đã không thể nhìn thấy nhau.
 Sự can thiệp vào sóng radio đã khiến các thông điệp quan trọng không được nghe rõ ràng.

Các yếu tố sau được coi là góp phần gây ra tai nạn, nhưng không quan trọng:
 Việc sử dụng các cách nói mơ hồ không theo chuẩn của cơ phó KLM ("We're at takeoff") và tháp điều khiển không lưu Tenerife ("OK").
 Máy bay Pan Am đã không rời khỏi đường băng theo đường C-3.
 Sân bay đã phải đáp ứng một lượng lớn máy bay (do lo ngại về nguy cơ bom), dẫn đến việc sử dụng đường lăn không đúng cách.

Phản ứng của Hà Lan
Giới chức Hà Lan miễn cưỡng chấp nhận bản báo cáo của Tây Ban Nha cho rằng cơ trưởng KLM đã gây ra vụ tai nạn. Cơ quan Hàng không dân dụng Hà Lan đã cho xuất bản một báo cáo, trong đó tuy thừa nhận rằng chiếc máy bay đã cất cánh "sớm", cũng không thể trách một mình ông vì có sự "hiểu lầm qua lại" giữa tháp điều phối và tổ bay KLM, và các hạn chế của việc sử dụng sóng vô tuyến nên được xem xét thấu đáo hơn.

Báo cáo của Hà Lan chỉ ra rằng:
 Việc sân bay quá đông đúc đã tạo ra áp lực làm việc cao hơn cho tất cả các bên, KLM, Pan Am, và nhân viên điều phối;
 Các âm thanh được ghi lại trong hộp đen cho thấy rằng trong thời điểm xảy ra vụ tai nạn, nhân viên kiểm soát không lưu đang nghe một trận bóng đá trên đài, và việc này có khả năng đã làm họ xao lãng;
 Giao tiếp giữa tháp điều khiển và máy bay KLM trong việc cất cánh quá mơ hồ và đã làm các phi công tưởng rằng họ được phép cất cánh. Các nhà điều tra Hà Lan đưa ra bằng chứng rằng các thông báo của máy bay Pan Am: "Không! Hả?" và "Chúng tôi vẫn đang chạy trên đường băng, chiếc Clipper 1736 ấy!" chỉ ra rằng cơ trưởng Grubbs và cơ phó Bragg đã nhận ra sự mơ hồ trong các thông báo (tuy nhiên câu nói này không được cả máy bay KLM lẫn đài kiểm soát không lưu nghe thấy do giao tiếp đồng thời);
 Chiếc Pan Am đã chạy qua lối thoát thứ ba. Nếu chiếc máy bay rẽ thoát khỏi đường băng bằng lối thoát thứ ba như được chỉ dẫn, tai nạn đã không xảy ra.

Mặc dù ban đầu không đồng ý phần lỗi thuộc về cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten và tổ bay, hãng hàng không thừa nhận trách nhiệm vụ tai nạn. KLM đã bồi thường cho nạn nhân hoặc gia đình của họ các khoản phí từ $58.000 đến $600.000. Toàn bộ chi phí cho hàng hóa và hư hại gây ra là $110 triệu (trung bình $189.000 mỗi nạn nhân, do hạn chế đặt ra bởi Công ước bồi thường châu Âu có hiệu lực tại thời điểm đó).

Các suy đoán
Đây là một trong những vụ tai nạn đầu tiên mà trong công tác điều tra có nhắc đến và nghiên cứu "yếu tố con người". Các yếu tố con người bao gồm:
 Đây là một trong những chuyến bay đầu tiên của cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten sau sáu tháng đào tạo phi công mới trên máy bay mô phỏng. Hoạt động này yêu cầu ông giữ nhiều vai trò (gồm cả ATC).
 Kỹ sư bay và cơ phó tỏ ra nghi ngại khi trao đổi với cơ trưởng Veldhuyzen van Zanten. Theo cuộc điều tra chính thức, điều này là do cơ trưởng không chỉ là phi công kỳ cựu mà còn là một trong số người được kính trọng nhất làm việc cho hãng hàng không.
 Lý do chỉ có kỹ sư của máy bay KLM phản hồi thông điệp qua sóng vô tuyến "OK, chúng tôi sẽ thông báo khi ra khỏi đường băng" có thể bởi vì khi ông kiểm tra xong danh sách trước bay, các đồng nghiệp của ông đang chịu áp lực làm việc lớn, đồng thời lúc đó tầm nhìn giảm đáng kể, làm tình hình xấu hơn.
 Nhóm nghiên cứu ALPA kết luận rằng tổ bay KLM đã không nhận ra thông điệp "Papa Alpha một bảy ba sáu báo cáo khi ra khỏi đường băng" là nhắm đến máy bay kia bởi đây là thời điểm duy nhất chiếc Pan Am được nhắc đến bằng cái tên này. Trước đó, chiếc máy bay được gọi bằng "Clipper một bảy ba sáu".

Lượng nhiên liệu tiếp thêm vào máy bay KLM đã:
 gây trì hoãn việc cất cánh 35 phút, tạo thời gian cho mây mờ tràn vào sân bay;
 khiến máy bay nặng hơn bốn mươi tấn làm tăng cự ly cất cánh và khiến chiếc máy bay không thể cất cánh theo nỗ lực của van Zanten;
 làm tăng quy mô của vụ cháy, giết chết toàn bộ hành khách trên máy bay.

Các thay đổi về độ an toàn
Sau tai nạn, những thay đổi lớn đã được áp dụng vào quy định hàng không quốc tế và cho các máy bay. Các cơ quan hàng không trên thế giới yêu cầu bắt buộc sử dụng các cách nói tiêu chuẩn và chú trọng nhiều hơn vào tiếng Anh như là ngôn ngữ làm việc chung. Ví dụ, ICAO sử dụng cụm "line up and wait" tức là yêu cầu máy bay tiến đến vị trí cất cánh nhưng chưa được phép cất cánh. Ngoài ra, nhiều tổ chức hàng không quốc gia bắt đầu xử phạt nặng các phi công không tuân theo chỉ thị từ đài kiểm soát không lưu. Các chỉ thị từ đài kiểm soát không còn chấp nhận cách nói như "OK" hoặc thậm chí "Roger" (có nghĩa là đã rõ thông điệp cuối cùng)), mà yêu cầu các phi công đọc lại chỉ thị đó để cho thấy cả hai bên đều hiểu rõ chỉ thị. Thêm vào đó, từ "takeoff" (cất cánh) chỉ được sử dụng khi lệnh cất cánh chính thức được ban hành. Trước lúc đó, cả tổ bay lẫn kiểm soát viên không lưu đều phải dùng từ "departure" thay thế. Các thủ tục trong buồng lái cũng thay đổi, khi mối quan hệ thứ bậc giữa các thành viên phi hành đoàn được bãi bỏ, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp giữa các thành viên để đưa ra quyết định cuối cùng.

Năm 1978, một sân bay thứ hai được khánh thành trên đảo Tenerife: sân bay Nam Tenerife (TFS). Hiện tại sân bay này phục vụ phần lớn các chuyến bay du lịch quốc tế. Sân bay Los Rodeos, đổi tên thành sân bay Tenerife Norte (TFN), được sử dụng chủ yếu cho các chuyến bay quốc nội và liên đảo. Chỉ đến năm 2002 khi nhà ga mới được mở cửa tại đây, sân bay mới phục vụ các chuyến bay quốc tế, gồm cả các hãng hàng không giá rẻ. Sau vụ tai nạn, giới chức Tây Ban Nha cũng đã cho lắp đặt hệ thống ra đa mặt đất tại Tenerife Norte.

Tưởng niệm
Một đài tưởng niệm quốc gia Hà Lan và nơi an nghỉ cuối cùng cho các nạn nhân của KLM được đặt tại Amsterdam, tại nghĩa trang Westgaarde. Ngoài ra còn có một đài tưởng niệm tại Công viên tưởng niệm Westminster và Nhà xác ở Westminster, California.

Vào năm 1977, một cây thập tự ở Rancho Bernardo được dành riêng cho 19 người đã chết trong thảm họa.

Năm 2007, kỷ niệm 30 năm đánh dấu lần đầu tiên người thân và người giúp đỡ người Hà Lan và người Mỹ đến từ Tenerife tham gia một dịch vụ kỷ niệm quốc tế, được tổ chức tại Auditorio de Tenerife ở Santa Cruz. Đài tưởng niệm quốc tế Tenerife ngày 27 tháng 3 năm 1977, đã được khánh thành tại Mesa Mota. Tượng đài được thiết kế bởi nhà điêu khắc Hà Lan Rudi van de Wint.

Xem thêm

 Thảm họa sân bay Linate, một chiếc McDonnell Douglas MD-87 trong Chuyến bay 686 của Scandinavian Airlines System (SAS) đâm vào một chiếc Cessna Citation CJ2 vào ngày 8 tháng 10 năm 2001 làm 118 người chết trên cả 2 máy bay
Thảm họa sân bay Madrid xảy ra vào ngày 7 tháng 12 năm 1983 trên đường băng tại sân bay quốc tế Adolfo Suárez Madrid–Barajas. Một chiếc 727 của Iberia đâm vào một chiếc DC-9 của Aviaco, gây ra cái chết của 93 hành khách và phi hành đoàn (50 hành khách, 1 tiếp viên trên chiếc 727 + tất cả 49 người trên chiếc DC-9). Chỉ 42 người (34 hành khách và 8 thành viên phi hành đoàn) trên chiếc 727 sống sót.
Vụ va chạm trên đường băng sân bay hạt Wayne năm 1990 liên quan đến vụ va chạm của 2 máy bay của hãng Northwest Airlines trong sương mù dày đặc tại sân bay quốc tế Detroit vào ngày 3 tháng 12 năm 1990. Tai nạn xảy ra khi chuyến bay 1482, một chiếc Douglas DC-9-14, dự kiến bay từ Detroit đến sân bay quốc tế Pittsburgh, đi vào một đường băng do nhầm lẫn trong sương mù dày đặc và đâm vào một chiếc Boeing 727-251 hoạt động chuyến bay 299 đến sân bay quốc tế Memphis. 1 tiếp viên và 7 hành khách trên chiếc DC-9 đã thiệt mạng nhưng không ai trong số 154 hành khách và phi hành đoàn trên chiếc 727 bị thương.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Final accident report
  "KLM, B-747, PH-BUF and Pan Am, B-747, N736, collision at Tenerife Airport, Spain, on ngày 27 tháng 3 năm 1977." ( ) - Subsecretaría de Aviación Civil, Spain. Distributed by ICAO circular - With comments from the Netherlands Aviation Safety Board in English
  "A-102/1977 y A-103/1977 Accidente Ocurrido el 27 de Marzo de 1977 a las Aeronaves Boeing 747, Matrícula PH-BUF de K.L.M. y Aeronave Boeing 747, matrícula N736PA de PANAM en el Aeropuerto de los Rodeos, Tenerife (Islas Canarias)." - Hosted by the Civil Aviation Accident and Incident Investigation Commission
  Comments fromNetherlands Aviation Safety Board ( )
  Comments fromNetherlands Aviation Safety Board ( )
  Final report and comments from the Netherlands Aviation Safety Board
 Mô phỏng vụ tai nạn

Tenerife
Tai nạn và sự cố hàng không năm 1977
Tây Ban Nha 1977
Lịch sử Hà Lan
Tai nạn và sự cố liên quan đến Boeing 747
Tai nạn và sự cố máy bay dân dụng do lỗi phi công


title: Kháng nguyên CEA

text:
Kháng nguyên Carcinoembryonic (CAE) là một tập hợp các glycoprotein liên quan chặt chẽ với nhau tham gia trong quá trình kết dính tế bào. CEA thông thường được sản xuất trong mô đường tiêu hóa trong giai đoạn phát triển bào thai và ngừng sản xuất trước khi sinh. Do đó, CEA thường chỉ tồn tại ở một lượng rất nhỏ trong máu người lớn khỏe mạnh (khoảng 2-4 ng/mL).. Tuy nhiên, nồng độ trong huyết thanh của nó có thể tăng trong một vài loại ung thư, nhờ đó có thể dùng nó như một dấu ấn ung thư bằng các xét nghiệm cận lâm sàng. Nồng độ CEA trong huyết thanh cũng có thể tăng ở người nghiện thuốc lá nặng.
CEA là một glycoprotein bám màng glycosyl phosphatidyl inositol (GPI) mà dạng sialofucosylated có vai trò như chất bám L-selectin và E-selectin ở ung thư đại tràng, các chất quyết định sự lan tràn của các tế bào ung thư đại tràng. Trong miễn dịch, chúng thuộc nhóm dấu ấn CD66. Các protein nàyy bao gồm CD66a, CD66b, CD66c, CD66d, CD66e, CD66f.

Lịch sử
CEA lần đầu tiên được xác định vào năm 1965 bởi Phil Gold và Samuel O. Freedman ở mẫu bệnh phẩm bệnh nhân ung thư đại tràng.

Giá trị chẩn đoán
Xét nghiệm máu CEA không phải là một xét nghiệm đáng tin cậy để chẩn đoán hoặc sàng lọc sớm ung thư. Phần lớn các loại ung thư không có nồng độ CEA cao ở giai đoạn sớm.
Nồng độ CEA huyết thanh ở các bệnh nhân ung thư biểu mô đại trực tràng thường cao hơn người khỏe mạnh (khoảng trên 2.5 µg/L). CEA chủ yếu được dùng để theo dõi quá trình điều trị ung thư đại trực tràng, xác định ung thư tái phát sau phẫu thuật, để phân giai đoạn hoặc chẩn đoán di căn qua nồng độ dịch sinh học. Nồng độ CEA cũng tăng trong ung thư dạ dày, ung thư tụy, ung thư phổi, ung thư vú, và ung thư tuyến giáp thể tủy, cũng như một số trường hợp không ung thư như viêm đại trực tràng chảy máu, viêm tụy, xơ gan, COPD, bệnh Crohn, suy giáp cũng như người hút thuốc. Nồng độ CEA có thể trở về bình thường sau khi phẫu thuật khối u thành công và sử dụng để theo dõi đặc biệt là ung thư đại trực tràng.
Sự tăng nồng độ CEA bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Nó thay đổi ngược lại với phân độ u; khối u càng biệt hóa càng tiết nhiều CEA. CEA tăng nhiều hơn ở những khối u có di căn hạch và di căn xa so với những khối u tại chỗ và do đó có thể thể phản ánh giai đoạn u. Các khối u ở bên trái có xu hướng có nồng độ CEA cao hơn ở bên phải. Các khối u gây tắc ruột cũng có nồng độ CEA cao hơn. Các khối u lệch bội sản xuất nhiều CEA hơn những khối u lưỡng bội. Suy giảm chức năng gan làm tăng nồng độ CEA do gan là nơi chuyển hóa ban đầu của CEA.
Vị trí trong cơ thể có nồng độ CEA cao có thể xác định bằng kháng thể đơn dòng arcitumomab.
Kháng thể kháng CEA cũng thường được sử dụng trong hóa mô miễn dịch để xác định sự bộc lộ glycoprotein tế bào trong mẫu mô. Ở người trưởng thành, CEA bộc lộ ở các tế bào u (một số ác tính, một số lành tính) nhưng có liên quan đặc biệt với ung thư biểu mô tuyến như đại tràng, phổi, vú, dạ dày hay tụy.

Tham khảo

IgSF
Chất đánh dấu khối u


title: Abdelaziz Bouteflika

text:
Abdelaziz Bouteflika (phát âm tiếng Ả Rập: ʕa ː bd lʕziz butfliqa ː]; tiếng Ả Rập: عبد العزيز بوتفليقة) (2 tháng 3 năm 1937 - 17 tháng 9 năm 2021) là một chính trị gia Algeria, là tổng thống thứ chín của Algeria kể từ năm 1999. Ông chủ trì xử lý việc kết thúc cuộc chiến tranh đẫm máu dân sự Algeria trong năm 2002, và ông đã kết thúc tình trạng khẩn cấp trong tháng 2 năm 2011 trong bối cảnh tình trạng bất ổn khu vực.
Ông cũng đã từng là chủ tịch của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

Bouteflika từ chức vào ngày 2 tháng 4 năm 2019 sau nhiều tháng biểu tình hàng loạt. Với gần 20 năm cầm quyền, ông là nguyên thủ quốc gia Algeria tại vị lâu nhất cho đến nay. Sau khi từ chức, Bouteflika trở thành một người sống ẩn dật và qua đời ở tuổi 84 vào tháng 9 năm 2021, hơn hai năm sau khi ông từ chức.< Bouteflika spent his final years in a medicalised state residence in Zéralda, a suburb of Algiers.

Gia đình
Abdelaziz Bouteflika đã sinh ra vào ngày 02 tháng 3 năm 1937 Oujda, Maroc. Ông là con đầu tiên của mẹ mình và là con thứ hai của cha mình (Fatima, người chị của ông. Cha của ông (Ahmed Bouteflika) và mẹ (Mansouria Ghezlaoui) là người từ khu vực Tlemcen. Bouteflika có chị em cùng cha khác mẹ và cùng mẹ khác cha (Fatima, Yamina, và Aïcha), cũng như bốn anh em trai (Abdelghani, Mustapha, Abderahim và Saïd) và một em gái (Latifa). Saïd là bác sĩ riêng của Abdelaziz Bouteflika, và được cho là của một số được một nhân vật cố vấn vòng trong quan trọng của Bouteflika.

Tham khảo

Tổng thống Algérie


title: Cao nguyên Hoàng Thổ

text:
Cao nguyên Hoàng Thổ (, Hán Việt: Hoàng Thổ cao nguyên), có diện tích khoảng 640.000 km² tại thượng và trung du Hoàng Hà ở Trung Quốc. Hoàng thổ là tên gọi của các trầm tích đất bùn đọng lại từ các trận bão trên cao nguyên trong quá khứ. Đất của cao nguyên Hoàng Thổ dễ bị xói mòn do bị ảnh hưởng của gió và nước; trên thực tế, đất đai ở vùng này được gọi là "đất bị xói mòn nhiều nhất trên Trái Đất". Cao nguyên Hoàng Thổ chiếm phần lớn các tỉnh Sơn Tây và Thiểm Tây, cũng như nhiều phần của Cam Túc, Ninh Hạ, và Nội Mông.

Lịch sử

Vào thời cổ, các ghi chép thành văn về khu vực này xuất phát từ các chuyến đi dọc theo Con đường tơ lụa phương Bắc. Vào cuối thiên niên kỷ cuối cùng trước Công nguyên, sau khi nhà thám hiểm Trương Khiên trở lại Trung Nguyên, nhà Hán đã đẩy lui người Hung Nô và giao thương cùng trao đổi văn hóa trở nên hưng thịnh dọc theo Con đường tơ lụa phương bắc qua phần phía nam của cao nguyên Hoàng Thổ. Hàng hóa được các đoàn buôn chuyển về phía tây gồm vàng, hồng ngọc, ngọc thạch, vải dệt, san hô, ngà voi và các đồ nghệ thuật. Ở phía ngược lại là các vũ khí bằng đồng, lông thú, đồ gốm và vỏ quế.

Trong lịch sử, cao nguyên Hoàng Thổ từng cung cấp nơi trú ẩn đơn sơ nhưng cách nhiệt khỏi mùa đông giá lạnh và mùa hè nóng cho người dân trong vùng tại các ngôi nhà được gọi là diêu động (窰洞), được tạo nên bằng cách đục khoét vào lớp đất hoàng thổ; trong thời trung cổ của Trung Quốc, hầu hết người dân đều sống ở đây; một vài gia đình vẫn sống tại những nơi này cho đến ngày nay. Trong Động đất Thiểm Tây 1556, gần một triệu người đã chết do các hang động được đục khoét trong lớp đất hoàng thổ bị sập. Diêu động cũng được thế giới biết đến nhiều tại Diên An nơi Đảng Cộng sản Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông đặt trụ sở chính vào thập niên 1930. Khi Edgar Snow, tác giả của Red Star Over China (Sao Đỏ tỏa sáng Trung Quốc), thăm Mao và đảng Cộng sản, ông đã sống trong một diêu động có đặc điểm ấm vào mùa đông và mát về mùa hè.

Khí hậu
Cao nguyên Hoàng Thổ nói chung có khí hậu bán khô hạn (Köppen), chịu ảnh hưởng sâu rộng của gió mùa. Mùa đông lạnh và khô, trong khi mùa hè rất ấm và nhiều nơi còn nóng. Lượng mưa có xu hướng tập trung về mùa hè, khu vực nhận được lượng lớn ánh sáng mặt trời.

Nông nghiệp và môi trường
Cao nguyên Hoàng Thổ có đất đai khá màu mỡ và dễ dàng canh tác vào thời cổ đại, góp phần vào việc gia tăng dân số Trung Quốc ở khu vực quanh cao nguyên. Sau hàng thế kỷ phá rừng và chăn thả gia súc quá mức, trầm trọng thêm với sự gia tăng dân số của Trung Quốc, kết quả là đã dẫn đến suy thoái hệ sinh thái, hoang mạc hóa, và một nền kinh tế địa phương nghèo khó.

Năm 1994 một nỗ lực được gọi là Dự án phục hồi thủy thổ cao nguyên Hoàng Thổ đã được đưa ra để giảm thiểu sa mạc hóa; và đã có thành công tại một phần của cao nguyên, nơi hiện nay các cây cối và đồng cỏ đã chuyển xanh màu xanh và những người nông dân bận rộn canh tác trên các cánh đồng của mình. Một trọng tâm của dự án là cố gắng hướng dẫn người dân sống trên cao nguyên phát triển bền vững hơn bằng các việc làm như giữ dê cừu ở trong chuồng và không cho chăn thả rông để tránh gây xói mòn ở những vùng đất bột bở rời trên cao nguyên. Kết quả là đã làm giảm lượng phù sa đổ xuống Hoàng Hà khoảng 1%.

Cao nguyên Hoàng Thổ được hình thành trong thời gian địa chất kéo dài, và các nhà khoa học đã thu được nhiều thông tin có giá trị về biến đổi khí hậu từ các mẫu đất sâu dưới lớp đất của cao nguyên.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 People's Daily Online: Loess Plateau Rehabilitation Project
 Soils and Sustainability: Tales from the Loess Plateau
 WorldBank: Restoring China's Loess Plateau
 Hope in a Changing Climate - Documentary featuring the restoration of the Loess Plateau

Cao nguyên Trung Quốc
Địa mạo Sơn Tây (Trung Quốc)
Địa mạo Thiểm Tây
Địa mạo Ninh Hạ
Địa mạo Cam Túc
Địa mạo Nội Mông


title: Qaidam

text:
Bồn địa Qaidam, cũng viết là Tsaidam (từ , "dầm muối" hay "thung lũng rộng"; , Sài/Trại Đạt Mộc bồn địa) là một vùng lõm cực độ chiếm phần lớn Châu tự trị dân tộc Mông Cổ và dân tộc Tạng Hải Tây tại tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc. Bồn địa có diện tích xấp xỉ 120.000 km², một phần tư trong đó bị bao phủ bởi các hồ nước mặn và hồ khô cạn. Khoảng 35.000 km², hay một phần ba diện tích bồn địa là hoang mạc, được gọi là Sa mạc bồn địa Sài Đạt Mộc (柴达木盆地沙漠).

Bồn địa Qaidam tạo thành một thềm lục địa ở phía đông bắc cao nguyên Thanh-Tạng. Cao nguyên Thanh Tạng cao  trên mực nước biển, Qaidam là khoảng  và Cam Túc ở phía bắc là từ . Một dải nước thấp phân chia bồn địa Qaidam với hồ Thanh Hải ở phía đông.

Về mặt sơn văn học, bồn địa Qaidam Basin là một khu vực tương đối thấp ở phần đông bắc của cao nguyên Thanh-Tạng.
Qaidam là một bồn địa gian sơn, nghĩa là được các dãy núi bao quanh tất cả ccs mặt.
Ở phía nam, dãy núi Côn Lôn phân tách bồn địa với các phần trung tâm cao hơn của cao nguyên Thang Tạng. Ở phía bắc, một số dãy núi thấp phân tách bồn địa với các cao nguyên khác cao hơn, song đó nổi tiếng nhất là Kỳ Liên Sơn; hay còn gọi là Nam Sơn. Ở tây bắc, dãy Altyn-Tagh tách bồn địa Qaidam với sa mạc Kumtagh ở đông nam Tân Cương.

Khoáng sản và khai mỏ
Bồn địa có nguồn tài nguyên khoáng sản lớn và có nhiều quan tâm đầu từ từ năm 2005. Bồn địa có trữ lượng về amiăng, borac, thạch cao, dầu và khí thiên nhiên, và một số kim loại, với dự trữ rất lớn về lithi, magiê, kali và natri, hơn bất kỳ nơi nào khác tại Trung Quốc. Qaidam có hồ Qarhan, chứa đến 60 tỉ tấn muối. Bồn địa có 22 mỏ dầu, với ước tính trực lượng đạt 225 triệu tấn, và 6 mỏ khí thiên nhiên, với 150 tỉ m³ khí.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Bài trên People's Daily về Qaidam
Columbia Encyclopedia on Qaidam
Nasa - Qaidam Basin, China

Q
Q


title: Bồn địa Tứ Xuyên

text:
Bồn địa Tứ Xuyên () là một vùng đất thấp ở tây nam Trung Quốc. Bồn địa nằm ở phần trung tâm và phía đông của tỉnh Tứ Xuyên, nhiều phần của Trùng Khánh (tách ra từ Tứ Xuyên năm 1997). Do địa hình tương đối bằng phẳng và đất đai màu mỡ, bồn địa có một lượng dân cư lên tới trên 100 triệu người. Ngoài việc là một đặc trưng địa lý của khu vực, bồn địa Tứ Xuyên cũng tạo nên một tầm ảnh hưởng văn hóa với các phong tục và nền ẩm thực độc đáo cũng như ngôn ngữ địa phương. Đây là khu vực sản xuất khí thiên nhiên chính tại Trung Quốc.

Các dãy núi bao quanh bồn địa Tứ Xuyên ở tất cả các mặt, trong đó có:

 Dãy Cung Lai Sơn ở phía tây.
 Dãy Long Môn Sơn ở tây bắc.
 Dãy Đại Ba Sơn ở đông bắc.

Bồn địa Tứ Xuyên gồm có các vùng đồi thấp và đồng bằng phù sa, một số dòng sông chính chảy vào Trường Giang, dòng sông chảy qua phần phía nam của bồn địa. Trường Giang, chảy từ bồn địa Tứ Xuyên sang Hoa Đông, qua Tam Hiệp tại Vu Hiệp. Đứt gãy Long Môn Sơn, nguyên nhân gây nên Động đất Tứ Xuyên năm 2008 chạy dọc theo ranh giới phía tây của bồn địa, phân tách bồn địa với cao nguyên Thanh-Tạng ở phía tây. Thời tiết ở bồn địa Tứ Xuyên ẩm ướt và thường u ám, khí hậu bốn mùa chi phối nơi đây, với một mùa đông mát và ôn hòa, thỉnh thoảng có sương giá, và một mùa hè nóng và rất ẩm.

Ngày nay, bề mặt bằng phẳng của bồn địa Tứ Xuyên chủ yếu là những cánh đồng và các thành phố, trong khi phong cảnh của những cánh rừng lá rụng thường xanh chỉ còn lại ở một số vùng đồi núi dốc, tại một số núi thiêng như Nga Mi Sơn, hay quanh các đền chùa. Một sự đa dạng cực kỳ lớn về phong cảnh cũng như các loài động vật hoang dã vẫn được bảo tồn một phần ở các dãy núi xung quanh bồn địa. Hệ sinh thái tự nhiên của các dãy núi này được Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) phân loại là rừng thông Cung Lai-Dân Sơn và rừng thường xanh Đại Ba Sơn. Vùng đồi tại Lợi Xuyên, ở mép phía đông bồn địa, là nơi Thủy sam
(Metasequoia glyptostroboides, trước đây chỉ được biết đến qua các hóa thạch và được coi là đã tuyệt chủng) đã được phát hiện vào năm 1944. Thủy sam trở nên đặc biệt vì nó là một loài thông rụng lá.

Tham khảo

Địa lý Tứ Xuyên
Địa lý Trùng Khánh
Bồn địa Trung Quốc


title: Tiểu Hưng An

text:
Dãy núi Tiểu Hưng An hay Tiểu Hưng An Lĩnh (小兴安岭), nằm ở phía bắc tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc và một phần tỉnh Amur cùng tỉnh tự trị Do Thái của Nga. Tiểu Hưng An gồm các ngọn núi thấp, chủ yếu là các ngọn đồi, dài chừng 400 km, có hướng tây bắc-đông nam, các đỉnh cao trung bình từ 600–1000 m, đỉnh cao nhất là 1.429 m trên mực nước biển.

Phần phía bắc của Tiểu Hưng An Lĩnh nâng lên thành cao nguyên, phía nam là khối núi đứt gãy, do đá hoa cương, đá biến chất cấu thành. Phía tây bắc là Hắc Long Giang, giáp với Đại Hưng An, phía nam giáp với đồng bằng Tùng Nộn. Tổng diện tích của dãy núi là 130.000 km², các ngọn núi thấp là khoảng 37%, đồi là 53%, các gò nhỏ là 10%. Độ cao 500-800 mét so với mực nước biển. Dãy núi là đường phân thủy của Hắc Long Giang và Tùng Hoa Giang. Thế núi vừa phải, bắc thấp nam cao, Y Xuân gần đó có Đại Quản Sơn cao 1203 mét. Địa mạo có sự khác biệt đáng kể, dốc núi phía nam có thể tròn thoải, thủy hệ kéo dài, dốc phía bắc cao hiểm trở, như một cái thang, thủy hệ ngắn. Phía bắc là các cao nguyên đồi, bề mặt là đá Glutenite, chủ yếu là đá bazan, có nhiều thung lũng sông suối rộng, phía nam là vùng đồi thấp, có nhiều hơn nền đá hoa cương, các thung lũng sông suối có hình chữ "V". Các lưu vực sông chủ yếu của Tiểu Hưng An Lĩnh thuộc về hệ thống sông của Hắc Long Giang như Tốn Biệt Lạp, Triêm Hà, Ô Vân Hà và hệ thống sông Tùng Hoa như Hô Lan Hà, Thang Vượng Hà.

Tiểu Hưng An Lĩnh có phạm vi từ 46°28′ đến 49°21′độ vĩ bắc và từ 127°42′ đến 130°14′ độ kinh Đông，khí hậu ông đới đại lục với mùa đông dài và lạnh còn một hè ấm áp những ngắn. Tài nguyên lâm nghiệp phong phú, là một trong những khu vực rừng chính tại Trung Quốc, ngoài ra còn giàu về tài nguyên động vật và khoáng sản.

Tham khảo

Dãy núi Trung Quốc
Dãy núi Nga
Địa lý Hắc Long Giang
Địa mạo Hắc Long Giang


title: Altyn-Tagh

text:
Altyn-Tagh, Astyn-Tagh, dãy núi Altun, Altun Shan hay A Nhĩ Kim Sơn (; Altyn Tagh có nghĩa là núi Vàng trong ngôn ngữ Turk; bản thân Astyn-
Tagh là một phần của dãy núi phía nam của Lop Nur), là một dãy núi ở tây bắc Trung Quốc phân tách phần phía đông của lòng chảo Tarim với cao nguyên Thanh-Tạng. Một phần ba ở phía tây của dãy núi thuộc Tân Cương trong khi phần phía đông tạo thành ranh giới giữa Thanh Hải ở phía nam và Tân Cương cùng Cam Túc ở phía bắc. Altun Shan cũng là tên của ngọn núi cao 5.830 gần cực đông của dãy.

Địa lý
Một loạt các dãy núi chạy dọc theo rìa phía bắc của cao nguyên Thanh Tạng. Ở phía tây là dãy núi Côn Lôn. Khoảng nửa đường qua lòng chảo Tarim, nơi các dãy núi bắt đầu định hướng một chút về phía bắc, dãy núi ranh giới trở thành Altyn-Tagh, trong khi Côn Lôn tiếp tục thẳng hướng đông, tạo thành một hình chữ "V". Bên trong chữ "V" có một số lòng chảo nội lục. Cự đông của Altyn-Shan nằm gần tuyến đường Đôn Hoàng-Golmud ở cực tây Cam Túc. Phía đông của Altyn-Tagh các dãy núi ranh giới nâng lên đến Kỳ Liên Sơn.

Dọc theo phía bắc của dãy núi là tuyến thương mại con đường tơ lụa từ Trung Quốc bản thổ đến lòng chảo Tarim và hướng về phía tây. Altun-Tagh và Kỳ Liên Sơn đôi khi được gọi là Nam Sơn bởi chúng nằm ở phía nam tuyến đường chính. Gần cực tây của Altun-Shan, hành lang Hà Tây (hay Cam Túc) kết thúc và con đường tơ lụa bị chia tách. Một nhánh theo Altun-Tagh dọc theo phía nam của lòng chảo Tarim trong khi các nhánh khác đi theo biên phía bắc. Phần tây nam của dãy Altyn-Tagh có các ngọn núi tuyết cao tới 6295 m, mặc dù nó hạ xuống độ cao trung bình 4000 m tại các vùng hẹp giữa và cuối cùng nâng lên đến 5000 m tại đoạn giáp Nam Sơn

Lòng chảo nội lục gian sơn
Bên trong khu vực chữ "V" giữa Altyn-Tagh và dãy chính Côn Lôn (được gọi là Arka-Tagh) có một số lòng chảo nội lục. Trên địa bàn đông nam Tân Cương, chính trong số các lòng chảo này là lòng chảo Kumkol (, Hán Việt: Khố Mộc Khố Lý bồn địa)

Hai hồ nước chính của bồn địa này là hồ Aqqikkol (cũng gọi là Ajig Kum Kul, Achak-kum; ; 37°05′N，88°25′E, cao độ 4.250 m elevation) và hồ Ayakkum (); 37°30′N，89°30′E; cao độ 3.876 m). Các hồ này là hai trong số các nguồn nước đáng kể của khu vực cực kỳ khô cằn này; khu vực xung quanh chúng được bảo tồn với tên gọi Khu bảo tồn thiên nhiên Altun Shan.

Xa hơn về phía đông, ở tây bắc Thanh Hải, bồn địa Qaidam Basin lớn hơn nhiều bắt đầu từ giữa Altyn-Tagh và Côn Lôn rồi trải rộng ra; Altyn-Tagh phân tách phần phía tây của bồn địa này với sa mạc Kumtagh.

Các đỉnh chính
Sáu đỉnh chính của Altyn-Tagh là Ak Tag (6748 m), Sulamutag Feng (6245 m), Yusupu Aleketag Shan (6065 m), Altun Shan (5830 m), Muzluktag (5766 m) và Kogantag (4800 m).

Chú thích

Tham khảo
Átlat Địa lý quốc gia Trung Quốc, 2008

Liên kết ngoài
 Ảnh của NASA về hồ Ayakkum  cũng khu vực xung quanh

A
A


title: Đông Hạ

text:
Đại Chân Quốc (大真國), về sau đổi thành Đông Hạ Quốc (東夏國), cũng được biết với tên Đông Chân Quốc (東真國) là quốc gia do Bồ Tiên Vạn Nô lập ra tại Đông Bắc Trung Quốc vào thế kỷ 13.

Lịch sử

Thành lập
Bồ Tiên Vạn Nô nguyên là tướng lĩnh nhà Kim, đảm nhiệm Liêu Đông tuyên phủ sử thảo phạt quân nổi dậy do thủ lĩnh Khiết Đan là Da Luật Lưu Ca lãnh đạo. Vào năm Trinh Hữu thứ 3 (1215), ông tự lập làm Thiên Vương, lấy quốc hiệu là Đại Chân, niên hiệu là Thiên Thái, các mãnh an và mưu khơ đa phần hưởng ứng. Năm 1216, rơi vào tay Mông Cổ, sang năm 1217 một lần nữa lại tái lập. Vào lúc mạnh nhất, tây bắc đến thành Thượng Kinh (nay là Bạch Thành Tử, A Thành tại Cáp Nhĩ Tân), tây nam đến Bà Tốc lộ (nay là Cửu Liên Thành ở Đan Đông, Liêu Ninh) và một phần của bán đảo Liêu Đông, đông nam đến Hạt Lại lộ (nay thuộc Hamgyong Bắc, Triều Tiên) và Tuất Phẩm lộ (nay là Ussuriysk, Primorsky của Nga).

Thời gian đầu, trung tâm chính trị của Đại Chân Quốc đặt tại Hàm Bình (nay là bắc Khai Nguyên, Liêu Ninh), về sau di dời đến Nam Kinh (nay là Thành Tử Sơn, Diên Cát, Cát Lâm). Bồ Tiên Vạn Nô thiết lập chế độ quan chế theo mô hình của nhà Kim, quân đội tổ chức theo các mãnh an và mưu khơ.

Sụp đổ

Năm 1233, Oa Khoát Đài phái hoàng tử Quý Do đem quân Mông Cổ tả dực thảo phạt Bồ Tiên Vạn Nô, tại Đông Kinh (nay là Liêu Dương, Liêu Ninh) thì bắt được, Đại Chân Quốc dưới góc độ là một quốc gia độc lập đã diệt vong, nhưng sau đó Mông Cổ vẫn bổ nhiệm Vạn Nô và các con cháu làm trấn thủ, trở thành vùng phiên thuộc. Sau khi Hốt Tất Liệt lập nên nhà Nguyên, đất cũ của Đại Chân Quốc được tổ chức thành Liêu Dương hành tỉnh.

Tham khảo

D
Nhà Kim


title: Đông Liêu

text:
Đông Liêu có thể là:
 Huyện Đông Liêu
 Đông Liêu Quốc
 Đông Đan Quốc


title: Đông Liêu (nước)

text:
Đông Liêu (; 1213-1269) là chính quyền quân chủ do người Khiết Đan thành lập ở Đông Bắc Trung Quốc ngày nay vào thời Kim Tuyên Tông.

Kiến quốc
Năm 1212, tông thất nhà Liêu là Gia Luật Lưu Ca, Gia Luật Gia khởi quân biến loạn tại Long An (nay là Nông An, Cát Lâm) và Hàn Châu (nay là Lê Thụ, Cát Lâm), tập hợp được quân số lên tới vạn người. Được sự che chở của đế quốc Mông Cổ và kình địch chống nhà Kim. Kim cho phái Hoàn Nhan Hồ Sa, Bồ Tiên Vạn Nô thảo phạt Gia Luật Lưu Ca. Gia Luật Lưu Ca hướng Mông Cổ mong cứu viện, với sự chi viện của quân Mông Cổ, Gia Luật Lưu Ca tại đã phá tan quân Kim Địch Cát Não Nhi (nay là Xương Đồ, Liêu Ninh).

Tháng 3 năm 1213, Gia Luật Lưu Ca xưng vương, định quốc hiệu là "Liêu", đặt niên hiệu là "Nguyên Thống", về sau gọi là chính quyền Đông Liêu. Gia Luật Lưu Ca phong cho Diêu Lý thị là hoàng hậu, em trai là Gia Luật Tư Bất là quận vương; phong cho Pha Sa, Tăng Gia Nô, Gia Luật Đích, Lý Gia Nô làm thừa tướng, nguyên soái, thượng thư, thiết lập thể chế quốc gia. Năm 1214, nhà Kim lại phái Bồ Tiên Vạn Nô xuất quân đánh Đông Liêu, quân Đông Liêu phá tan quân Bồ Tiên Vạn Nô tại huyện Quy Nhân (nay là Xương Đồ, Liêu Ninh), Gia Luật Lưu Ca chiếm cứ các châu quận tại Liêu Đông, định đô tại Hàm Bình (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh), xưng là Trung Kinh.

Tình trạng trong nước
Hệ thống trong nước của Đông Liêu thiếu các tư liệu ghi chép, đa số là không rõ ràng. Năm 1213, khi lập quốc đã xuất hiện các chức danh hoàng hậu, quận vương, thừa tướng, nguyên soái, thượng thư, được đặt giả thuyết là mô phỏng theo hệ thống triều đình nhà Kim song điều này chỉ là suy đoán.

Đối lập Hậu Liêu
Năm 1215, Gia Luật Lưu Ca công chiếm Đông Kinh của nhà Kim (nay là Liêu Dương), ngay sau đó mọi người khuyên Lưu Ca xưng đế song ông cự tuyệt. Gia Luật Lưu Ca tìm đến nương nhờ Thành Cát Tư Hãn, được Thành Cát Tư Hãn phong làm Liêu Vương. Thành Cát Tư Hãn bất mãn trước việc phó thủ của Gia Luật Lưu Ca là Khả Đặc Ca lấy thê thiếp của Bồ Tiên Vạn Nô, hướng Khả Đặc Ca hỏi tội, Gia Luật Bất Đẳng tuyên bố Lưu Ca đã chết, cử binh bội phản. Năm 1216, Gia Luật Tư Bất xưng đế tại Trừng Châu (nay là Hải Thành, Liêu Ninh), lấy quốc hiệu là Liêu, sử gọi là Hậu Liêu.

Chính quyền về sau
Năm 1218, Gia Luật Lưu Ca với sự trợ giúp của đế quốc Mông Cổ và vua Cao Ly đã tiến đánh Hậu Liêu. Mùa xuân năm 1219, vua Hậu Liêu là Gia Luật Hảm Xá bại trận tự sát, Hậu Liêu diệt vong. Gia Luật Lưu Ca khôi phục lại đất cũ. Năm 1220, Gia Luật Lưu Ca mất, vợ là Diêu Lý thị thống trị Liêu Đông. Chính quyền Đông Liêu tồn tại đến năm 1233, do Đông Hạ của Bồ Tiên Vạn Nô diệt vong, nên bị chính quyền Mông Cổ bãi bỏ. Tuy nhiên, các hậu duệ của Gia Luật Lưu Ca được đế quốc Mông Cổ cho làm quan địa phương thế tập ở Đông Bắc.

Quốc vương

Tham khảo

 Nguyên sử•Quyển 1, trang 149•Liệt truyện, trang 36

Xem thêm
 Hậu Liêu
 Tây Liêu
 Bắc Liêu

Lịch sử Liêu Ninh


title: Người Đê

text:
Đê () là một dân tộc tồn tại ở Trung Quốc từ thế 8 TCN đến khoảng giữa thế kỷ 6 CN. Họ sinh sống tại các khu vực mà nay thuộc các tỉnh Cam Túc, Thanh Hải, Tứ Xuyên và Thiểm Tây. Vào thế kỷ 4 và đầu thế kỷ 5, họ đã lập nên nước Tiền Tần và Hậu Lương trong thời Ngũ Hồ thập lục quốc. Họ vốn là những người canh nông ở ranh giới giữa Tây Tạng và Tứ Xuyên ngày nay.

Người Đê cuối cùng đã đồng hóa với các dân tộc khác. Người Bạch Mã hiện đại sinh sống ở đông nam Cam Túc và tây bắc Tứ Xuyên có thể có nguồn gốc từ người Đê. Bằng chứng di truyền học của người Đê có thể tìm thấy tại một trong số các dân tộc thiểu số ở Tứ Xuyên.

Lịch sử

Thời kỳ tiền hoàng gia
Theo truyền thuyết, các tổ tiên của nhà Chu đã sinh sống giữa người Nhung và người Đê trong 14 thế hệ, cho đến khi Cổ Công Đản Phủ lãnh đạo họ di chuyển đến Thung lũng sông Vị và gây dựng nên kinh đô của mình gần Kỳ Sơn (trước 1107 TCN). Năm 676-651 TCN, Tấn Hiến công chinh phục một số nhóm người Nhung và Đê. Năm 662, người Đê đuổi người Nhung ra khỏi Thái Nguyên. Năm 662-659 TCN, nước Vệ đã gần như bị người Xích Đê tiêu diệt cho đến khi họ được Tề cứu thoát. Năm 660 TCN, Xích Đê đã chiếm kinh đô của Vệ và giết chết vua của nước này, song bị Tề đẩy lui. Từ năm 660 đến 507 TCN, nước Hình đã có nhiều cuộc chiến với người Đê, diệt nước Lỗ của Xích Đê vào năm 594 TCN, khuất phục họ vào năm 541. Năm 640, Đê liên minh với Tề và Hình để chống Vệ. Năm 636 TCN, người Đê đã giúp nhà Chu chống lại Trịnh. Khoảng năm 400 TCN, vị thế chính trị độc lập của Đê và Nhung bị loại bỏ.

Thời Hậu cổ

Vào thời nhà Tấn, năm bộ tộc bán du mục Hung Nô (匈奴), Yết (羯), Tiên Ti (鮮卑), Đê (氐), và Khương (羌) chiếm giữ miền bắc Trung Quốc. Thời kỳ này được gọi là "Ngũ Hồ Thập lục quốc". Trong thời kỳ này, người Đê cai trị nước Tiền Tần (351-394) và Hậu Lương (386-403).

Lãnh đạo của bộ tộc Đê là Phù Kiện (符堅), người sáng lập nên vương quốc Tiền Tần (前秦王國, 351-394 AD). Ông định đô tại Trường An (長安 nay là thành phố Tây An). Ông bổ nhiệm Vương Mãnh (王猛), một người Hán làm thừa tướng. Ông xây dựng nên một chính quyền Hán hóa ở mức cao và cho hình thành một lực lượng bộ binh người Hán hùng mạnh bên cạnh đội kị binh người Đê của mình.

Năm 370 CN, Phù Kiện chinh phạt các nước Tiền Yên và Tiền Lương. Kết quả là, Phù Kiện đã làm chủ toàn bộ miền bắc Trung Quốc. Sau đó, ông bắt tay vào một kế hoạch nhằm chinh phục miền nam Trung Quốc, lúc đó đang nằm dưới quyền cai trị của Đông Tấn.

Năm 383 CN, Phù Kiện dẫn đầu một đội quân khoảng 100 vạn người hành quân xuống phía nam với ý định tiêu diệt Đông Tấn ở Phì Thủy thuộc tỉnh An Huy ngày nay. Tuy nhiên, quân Tấn chỉ với quân số khoảng 8 vạn đã đánh thắng. Phù Kiện rời khỏi kinh đô Trường An, để con trai là Phù Phi cai quản còn bản thân về phía nam Cam Túc để tuyển thêm quân từ bộ tộc Đê của mình. Trên đường, Phù Kiện bị quân Hậu Tần bắt và sau đó bị treo cổ. Năm 374, Hậu Tần chinh phục được Tiền Tần.

Xem thêm
Người Hồ
Bắc Địch
Thành Hán
Hậu Lương
Tiền Tần
Cừu Trì

Tham khảo
 Tấn thư-Tạ Huyền truyện

Liên kết ngoài
Described in the Wei Lue (a 3rd century CE Chinese text) - Section 1 (tại Đại học Washington, Hoa Kỳ)

Dân tộc cổ đại Trung Quốc
Cừu Trì


title: Yết

text:
Yết (; tiếng Hán Trung cổ: ), cũng gọi là Yết Hồ là một dân tộc ở phía bắc Trung Quốc thời cổ đại. Họ đã lập nên nước Hậu Triệu.

Theo Ngụy thư, tên của họ xuất phát từ vùng Yết Thất (羯室, Jiéshì, nay là Du Xã thuộc Sơn Tây), tức nơi họ sinh sống.. Hán tự 羯 (yết) có nghĩa là "con cừu/dê bị thiến" hay "con cừu/dê đực bị thiến".

Theo Tấn thư, tổ tiên của Thạch Lặc, người sáng lập nên Hậu Triệu, là một bộ lạc riêng biệt của Hung Nô gọi là Khương Cừ. Pulleyblank đồng nhất Khương Cừ với Khương Cư, những người có thể có nguồn gốc từ người Thổ Hỏa La (Tocharia).

Người Yết ban đầu lệ thuộc vào Hung Nô, tức "Hung Nô biệt lạc". Người Yết có đặc điểm là đôi mắt sâu, mũi cao hơn các dân tộc khác. Về nguồn gốc dân tộc của họ, một số cho rằng thành phần chủ yếu là người Hồ Tây Vực, hoặc thuộc chủng hồ Tây Vực, có thuyết cho rằng họ là những người bị Hung Nô bắt ở Tây Vực để làm nô lệ, đưa vào Trung Nguyên. Nói chung, người Yết có diện mạo đặc trưng của người da trắng.

Xem thêm
 Người Hồ

Tham khảo

Liên kết ngoài
 羯語記載 Ngôn ngữ của người Yết – diễn đạt về các ngôn ngữ Turk đầu tiên trong biên niên sử Trung Hoa

Hung Nô
Dân tộc cổ đại Trung Quốc
Hậu Triệu
Ngũ Hồ
Ngữ hệ Turk


title: Vụ án Vinashin

text:
Vụ án Vinashin là một trong các vụ án kinh tế lớn nhất từ trước tới nay tại Việt Nam, liên quan tới số tiền thất thoát rất lớn. Một loạt các quan chức của Vinashin bị đưa ra xét xử với tội danh "cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng" xảy ra tại Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (Vinashin). Phiên xử vào ngày 27/03/2014 tại Hải Phòng.

Cáo trạng
9 bị cáo được đưa ra xét xử trong vụ án này gồm: Phạm Thanh Bình, nguyên chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Vinashin; Trần Quang Vũ, nguyên Tổng giám đốc Vinashin; Trần Văn Liêm, nguyên Trưởng ban kiểm soát tập đoàn; Nguyễn Văn Tuyên, nguyên Giám đốc công ty cổ phần Công nghệ tàu thủy Hoàng Anh cùng các bị cáo: Nguyễn Tuấn Dương, Tô Nghiêm, Trịnh Thị Hậu, Hoàng Gia Hiệp, Đỗ Đình Côn là nguyên các cán bộ ở Vinashin.

2 bị can Hồ Ngọc Tùng (nguyên Tổng giám đốc Công ty tài chính TNHH một thành viên Công nghiệp tàu thủy) và Giang Kim Đạt (nguyên Trưởng phòng kinh doanh Công ty vận tải viễn dương Vinashin) đã bỏ trốn.

Theo cáo trạng dài 32 trang của Viện KSND tối cao, bị cáo Phạm Thanh Bình cùng các đồng phạm đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế trong lĩnh vực đầu tư, quản lý, sử dụng vốn và tài sản của Nhà nước ở năm dự án với tổng thiệt hại trên 910 tỷ đồng.

Các dự án bao gồm:
 Dự án mua tàu Hoa Sen gây thiệt hại cho nhà nước số tiền hơn 469,5 tỷ đồng;
Theo cáo trạng, ông Bình (với tư cách là người tổ chức) và các đồng phạm đã cố ý làm trái khi thực hiện một số hành vi như không thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, phê duyệt mua tàu trước khi lập và thẩm định dự án, không thực hiện thủ tục chào hàng cạnh tranh, không quyết toán vốn dự án… Hậu quả của những hành vi này, theo giám định, đã gây thiệt hại cho Vinashin nói riêng và ngân sách nói chung gần 470 tỷ đồng, trong đó riêng tiền lãi vay và chi phí vay vốn đã lên tới hơn 464 tỷ.
 dự án đầu tư xây dựng nhà máy nhiệt điện Sông Hồng (tỉnh Nam Định) là hơn 316,5 tỷ đồng;
 Dự án đầu tư xây dựng Nhà máy nhiệt điện Diezel Cái Lân gây thiệt hại hơn 66,5 tỷ đồng;
 Dự án đầu tư tàu Bình Định Star gây thiệt hại hơn 30,4 tỷ đồng và
 Việc bán vỏ tàu Bạch Đằng Giang gây thiệt hại hơn 27,3 tỷ đồng.

Xử án
Ngày 30/8/2012 khi ra tòa án phúc thẩm HĐXX nhận định, hành vi phạm tội của các bị cáo rất nguy hiểm, diễn ra ở nhiều địa phương, gây thiệt hại nghiêm trọng đối với tài sản nhà nước, gây dư luận xấu trong xã hội, làm ảnh hưởng xấu đến môi trường đầu tư.
 Ông Bình bị xử y án 20 năm tù và mức tiền bồi thường (hơn 500 tỷ đồng) với tội Cố ý làm trái quy định nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng.Trong các sai phạm tại dự án mua tàu Hoa Sen, Nhiệt điện Sông Hồng (Nam Định) và Nhà máy nhiệt điện Diezel Cái Lân (Quảng Ninh), cựu chủ tịch Vinashin được xác định là người tổ chức, giữ vai trò quyết định.
Bị cáo Trần Văn Liêm (nguyên Trưởng ban kiểm soát Vinashin, nguyên Giám đốc Công ty Viễn Dương) biết chưa đủ thủ tục đầu tư nhưng vẫn làm theo chỉ đạo của bị cáo Bình, với cương vị chủ dự án mua con tàu Hoa Sen (bị xác định gây thiệt hại hơn 990 tỷ đồng), ông Liêm bị giữ nguyên mức phạt 19 năm tù cùng tiền bồi thường 495 tỷ đồng.
 Tô Nghiêm (nguyên Chủ tịch Công ty TNHH Công nghiệp tàu thủy Cái Lân, Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư phát triển khu kinh tế Hải Hà, Quảng Ninh) bị 18 năm tù. Cơ quan tố tụng cho rằng Tô Nghiêm là chủ đầu tư dự án Nhà máy nhiệt điện Diezel Cái Lân trực tiếp đi khảo sát thiết bị máy móc, biết rõ là cũ nhưng vẫn cùng ông Bình cho nhập về. Khi nhà máy chưa lắp đặt xong, chưa chạy thử đã ký nghiệm thu, bị cáo đã bàn giao thanh toán hết tiền bảo trì cho đối tác nước ngoài. Tô Nghiêm phải bồi thường số tiền 16 tỷ đồng đã gây thiệt hại.
 Nguyễn Văn Tuyên (nguyên giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp tàu thủy Hoàng Anh) bị 16 năm tù. Nguyễn Văn Tuyên được cho là người khởi xướng, chủ đầu tư dự án Nhà máy nhiệt điện Sông Hồng, phải bồi thường 14 tỷ đồng.
 Trịnh Thị Hậu bị 14 năm tù, vì trực tiếp ký duyệt giải ngân trong các dự án Nhà máy nhiệt điện sông Hồng, dự án đầu tư tàu Bình Định Star (gây thiệt hại hơn 30 tỷ đồng). Riêng trong dự án tàu Hoa Sen, bị cáo đã chuyển tiền đặt cọc và ký công văn bảo lãnh cho Công ty Viễn Dương.
 Hoàng Gia Hiệp (nguyên phó tổng giám đốc Công ty Tài chính TNHH một thành viên Công nghiệp tàu thủy) bị 13 năm tù.
 Trần Quang Vũ (nguyên tổng giám đốc Vinashin, đã nộp 1 tỷ đồng khắc phục một phần hậu quả) 11 năm tù.
 Đỗ Đình Côn (nguyên phó tổng giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp tàu thủy Hoàng Anh) nhận mức án 10 năm tù.
 Nguyễn Tuấn Dương (nguyên chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Đầu tư Cửu Long) nhận 3 năm tù về tội "Sử dụng trái phép tài sản".

Vụ án Giang Kim Đạt
Giang Kim Đạt (sinh năm 1977 tại Thái Thượng, Thái Thụy, Thái Bình) là nguyên Trưởng phòng kinh doanh Công ty vận tải viễn dương Vinashin đã bỏ trốn trong vụ án Vinashin. Cơ quan an ninh sau đó đã phát hiện gia đình của Đạt có tổng cộng 40 nhà biệt thự, căn hộ cao cấp, đất đai trên khắp cả nước cùng nhiều ô tô. Khối tài sản lớn này đều hình thành từ sau thời điểm Đạt đảm nhận cương vị trưởng phòng kinh doanh.

Ngày 15.1.2015, Cơ quan An ninh điều tra đã ra quyết định khởi tố Giang Kim Đạt về tội tham ô tài sản và ra lệnh bắt cha ông Giang Văn Hiển, để điều tra về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có và che giấu tội phạm. Qua cuộc điều tra, công an đã bắt được Đạt vào ngày 7.7.2015. Giang Kim Đạt đã khai nhận hành vi trong hai năm giữ chức vụ Quyền Trưởng phòng Kinh doanh (tháng 5/2006 đến tháng 6/-2008), tham mưu cho Tổng giám đốc Trần Văn Liêm kinh doanh mua bán tàu, khai thác tàu của công ty. Chỉ trong hai năm, Giang Kim Đạt đã tham nhũng số tài sản đặc biệt lớn lên tới 18,6 triệu USD. Trong việc tham mưu cho lãnh đạo mua tàu cũ, Đạt thỏa thuận với các công ty bán tàu hưởng hoa hồng 1%, tiền được chuyển thông qua công ty môi giới mua bán tàu. Tổng số tiền Đạt hưởng lợi từ các giao dịch mua 7 tàu lên đến 1 triệu USD. Khi được giao cho khai thác 9 tàu, Đạt cũng là người trực tiếp đàm phán, ký kết hợp đồng cho thuê tàu, Đạt thỏa thuận với các đối tác nước ngoài giảm giá thuê để hưởng chênh lệch, với tổng số tiền khoảng 17,6 triệu USD.

Nhận xét
 Phạm Anh Tuấn, Phó trưởng Ban Nội chính Trung ương:"chúng ta phải xem lại cơ chế quản lý kinh tế xã hội, quản lý các doanh nghiệp như thế nào mà để cho một cán bộ chức vụ không cao, nhưng lại tham nhũng được một số lượng tài sản lớn như thế."

Ảnh hưởng của Vụ án Vinashin
Vụ án Vinashin gây thất thoát rất lớn cho Việt Nam. Vinashin nổi tiếng với khoản nợ trên 4 tỷ đô la và thành biểu tượng của chính sách 'tập đoàn kinh tế' thua lỗ.

Xem thêm
 Tập đoàn Kinh tế Vinashin
 Phan Thanh Bình

Chú thích

Scandal Việt Nam
Việt Nam năm 2012
Vụ án tại Việt Nam
Bê bối doanh nghiệp nhà nước XHCNVN


title: Euplectes orix

text:
Euplectes orix (tên thông thường trong tiếng Anh: "Southern Red Bishop" - Giám mục đỏ phương Nam) là một loài chim thuộc Họ Rồng rộc. Loài này nằm trong chi Euplectes. Nó là loài phổ biến trong các vùng đất ngập nước và đồng cỏ ở châu Phi phía nam của đường xích đạo. Phía bắc của đường xích đạo, nó được thay thế bởi loài E. franciscanus (Northern Red Bishop hay Orange Bishop) trước đây được coi là một phân loài của loài này.
Loài chim này dài 10–11 cm và có mỏ hình nón. Loài này phân bố từ phía bắc Nam Phi Angola, các khu vực miền nam và đông của nước Cộng hoà Dân chủ Congo, Uganda miền nam và tây nam Kenya. Phần lớn là vắng mặt khỏi sa mạc Namib và Kalahari.

Trong mùa sinh sản, nó được tìm thấy gần nước trong cỏ, lau sậy, hoặc các loại cây trồng như mía đường. Bên ngoài mùa sinh sản, nó sẽ tiến vào đồng cỏ khô và môi trường sống hoang mạc.

Tham khảo

 Craig, A.J.F.K. Red Bishop . Avian Demography Unit. Truy cập ngày 31 tháng 12 năm 2007.
 Dowsett-Lemaire, Françoise & Dowsett, Robert J. (2006) The Birds of Malawi, Tauraco Press & Aves, Liège, Belgium.
 Sinclair, Ian & Ryan, Peter (2003) Birds of Africa south of the Sahara, Struik, Cape Town.
 Zimmerman, Dale A.; Turner, Donald A. & Pearson, David J. (1999) Birds of Kenya & Northern Tanzania, Christopher Helm, London.

Liên kết ngoài

African Bird Image Database: Southern Red Bishop

O
Chim châu Phi
Động vật được mô tả năm 1758


title: Lãnh binh Tòng

text:
Lãnh binh Tòng (? - ?) tên thật là Đặng Văn Tòng; là võ quan nhà Nguyễn, và là một chỉ huy trong phong trào kháng Pháp ở nửa sau thế kỷ 19 tại Tây Ninh, Việt Nam.

Tiểu sử
Ông là người Bình Định, theo cha vào Nam, đến cư ngụ ở Bình Dương (thuộc phủ Gia Định), sau qua Trảng Bàng (nay thuộc Tây Ninh) khai phá, rồi cùng với các dòng họ khác lập nên làng Gia Lộc (phường Gia Lộc, thị xã Trảng Bàng ngày nay).

Ngày 12 tháng 2 năm 1859, thực dân Pháp đánh chiếm thành Gia Định. Năm 1860, vua Tự Đức sung chức Gia Định Quân thứ cho tướng Nguyễn Tri Phương, để cùng Tham tán đại thần Phạm Thế Hiển trông coi việc quân sự ở miền Nam. Đầu năm 1861, lúc bấy giờ Đặng Văn Tòng đang giữ chức Lãnh binh  trong quân đội nhà Nguyễn, nhận lệnh của tướng Nguyễn Tri Phương đem quân đến bảo vệ Đại đồn Chí Hòa. Mặc dù ra sức chống giữ, song tối ngày 25 tháng 2 năm ấy, Đại đồn Chí Hòa thất thủ.

Để tiếp tục chiến đấu, Lãnh Binh Tòng cho quân lui về Trảng Bàng. Đến khi quân Pháp tổ chức tấn công nơi ấy, nghĩa quân của ông cùng nhân dân địa phương kháng cự quyết liệt, nhưng vì quân ít thế cô, ông phải rút chạy vào rừng Tha La (Trảng Bàng). Sau đó, quân Pháp dùng mưu chước bắt được ông, rồi đày đi Guyane thuộc Pháp ở Nam Mỹ. Về sau, Lãnh Binh Tòng mất tại đó .

Ghi công, hiện nay ở huyện Trảng Bàng có con đường mang tên ông.

Chú thích

Tham khảo
 Nhiều người soạn (Nguyễn Ngọc Dũng chủ biên), Lịch sử địa phương tỉnh Tây Ninh. Nhà xuất bản Giáo dục, 2011.

Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Người Bình Định
Quan lại nhà Nguyễn
Nghĩa quân chống Pháp


title: Sân bay Godofredo P. Ramos

text:
Sân bay Godofredo P. Ramos (tiếng Philipin: Paliparang Godofredo P. Ramos, Aklanon: Paeuparan it Godofredo P. Ramos, Hiligaynon: Hulugpaan sang Godofredo P. Ramos) , còn được gọi là Sân bay Caticlan và gần đây là Sân bay Boracay bởi đơn vị phát triển nó là Transaire, là một sân bay phục vụ khu vực thị xã Malay, nằm ở tỉnh Aklan ở Philippines. Đây là một trong hai cửa ngõ vào Boracay, một trong những điểm đến du lịch nổi tiếng nhât của Philipin nổi tiếng nhất. Sân bay này được xếp loại là sân bay hạng 2 bởi Cục hàng không dân dụng Philipin.
Sân bay này là sân bay bận rộn thứ bảy của Philipin và là sân bay bận rộn thứ ba trong khu vực Tây Visayas, phục vụ 761.961 hành khách trong năm 2008. Nó cũng là một trung tâm cho các hãng hàng không South East Asian Airlines, với SEAIR phục vụ các điểm đến nhất và có các chuyến bay đến và đi từ Malay.
Kể từ 08 tháng 11 năm 2002, sân bay đã được đặt tên theo ông Godofredo P. Ramos đã quá cố, cựu dân biểu Quốc hội và một người từ Malay. Tuy nhiên, tên sân bay Caticlan lấy theo tên vị trí của nó trên của Barangay Caticlan trong cùng một thị trấn.

Phát triển
Cơ quan Kinh tế và Phát triển quốc gia Philipin đã phê duyệt việc mở rộng sân bay Godofredo P. Ramos, theo đó sẽ việc mở rộng được thực hiện bởi một công ty tư nhân được Caticlan International Airport and Development Corporation. Dự án mở rộng sân bay qua hai giai đoạn: xây dựng một nhà ga hành khách mới trong giai đoạn đầu tiên, chi phí một số 2,1 tỷ peso Philippines, và phần mở rộng của đường băng hiện có 2.100 mét cũng như các thiết bị nâng cấp sân bay và sân đỗ hiện có, chi phí một số 360 triệu peso Philipin.

Hãng hàng không và điểm đến

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sân bay Philippines


title: Sebastián Piñera

text:
Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique (tiếng Tây Ban Nha phát âm: [miɣel xwan seβastjan piɲeɾa etʃenike], sinh ngày 01 tháng 12 năm 1949) là một doanh nhân và chính trị gia Chile. Ông là tổng thống Chile thứ 36 và 38, từ ngày 11 tháng 3 năm 2010 đến ngày 11 tháng 3 năm 2014, và từ ngày 11 tháng 3 năm 2018 đến ngày 11 tháng 3 năm 2022.
Một năm sau khi sinh, gia đình của Pinera chuyển ra nước ngoài tới Bỉ và sau đó đến Thành phố New York, nơi cha ông là đại sứ Chile tại Liên Hợp Quốc. Pinera trở về Chile năm 1955 và đã ghi danh vào del Colegio Verbo Divino, nơi ông tốt nghiệp vào năm 1967.

Pinera sau đó trúng tuyển vào Đại học Công giáo Giáo hoàng Chile để và tốt nghiệp giai đoạn cơ sở ngành kinh doanh và hành chính, tốt nghiệp đại học vào năm 1971. Sau khi tốt nghiệp, ông đã được trao giải thưởng Raúl Iver Oxley cho sinh viên giỏi tổng thể nhất của mỗi lớp.

Pinera tiếp tục nghiên cứu tại Đại học Harvard, Chương trình Fulbright một phần cho nghiên cứu sau đại học của mình trong kinh tế. Trong thời gian ở Harvard, Pinera và bạn cùng lớp 1 là đồng tác giả 1 bài viết có tiêu đề "The Old South's Stake in the Inter-Regional Movement of Slaves" cho Journal of Economic History. Sau ba năm học tại Harvard, Pinera tốt nghiệp với cả hai bằng thạc sĩ và tiến sĩ kinh tế.

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Sinh năm 1949
Cựu sinh viên Đại học Harvard
Doanh nhân Chile
Gia tộc Piñera
Người Chile gốc Tây Ban Nha
Người Santiago
Tín hữu Công giáo Chile
Tổng thống Chile
Tỷ phú Chile
Ứng cử viên Tổng thống Chile


title: Khalifa bin Zayed Al Nahyan

text:
Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan (; 7 tháng 9 năm 1948 - 13 tháng 5 năm 2022, được gọi là Sheikh Khalifa) là Tổng thống của Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất và emir (tiểu vương) của Abu Dhabi. Ông đã kế vị cả hai chức vụ vào ngày 3 tháng 11 năm 2004, kế nhiệm cha của ông là Zayed bin Sultan Al Nahyan, người đã qua đời ngày hôm trước. Trước đó trên thực tế ông đã là quyền tổng thống, kể từ khi sức khỏe của cha mình kém đi. Khalifa cũng là chủ tịch của Quỹ Phát triển Abu Dhabi (ADFD).

Tiểu sử

1966-1971
Là cả con trai của Sheikh Zayed, Khalifa đã được bổ nhiệm là đại diện của tiểu vương ở khu vực Đông của Abu Dhabi (thị trưởng) và là Trưởng Bộ phận các triều đình ở Al Ain vào năm 1966, khi cha ông là Zayed bin Sultan Al Nahyan đã trở thành vị vua mới của Abu Dhabi. Vài tháng sau, vị trí đã được giao cho Tahnoun bin Mohammed Al Nahyan.
Ngày 1 tháng 2 năm 1969, Sheikh Khalifa đã được phong làm Thái tử của Abu Dhabi, và ngày hôm sau, ông được bổ nhiệm làm Thủ trưởng Bộ Quốc phòng Abu Dhabi, ở cương vị này ông đã giám sát xây dựng lực lượng quốc phòng của Abu Dhabi, ADDF, mà sau này trở thành hạt nhân của các lực lượng vũ trang UAE
Sheikh Khalifa có hai con trai, Mohammad Al Nahyan và Sultan Al Nahyan.

Tham khảo

Sinh năm 1948
Tổng thống Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Mất năm 2022
Tỷ phú Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Nhà Al Nahyan