title: Vẹt kea

text:
Vẹt kea (; ; Nestor notabilis) là một loài vẹt thuộc họ Nestoridae. Loài sinh sống ở đảo Nam của New Zealand, môi trường sinh sống của chúng là các đài nguyên núi cao. Loài này có thân dài khoảng 48 cm, chủ yếu có màu xanh ô-liu cùng với màu cam rực rỡ dưới cánh. Chúng có một chiếc mỏ trên lớn màu nâu xám, cong và hẹp. Vẹt kea là loài vẹt sống ở khí hậu núi cao duy nhất trên thế giới. Chế độ ăn tạp của chúng có cả xác thối, nhưng chủ yếu là bao gồm rễ cây, lá, quả, mật ong, và côn trùng. Vẹt kea đã từng bị giết hàng loạt vì mối lo ngại đến từ việc chúng tấn công gia súc của những người chăn nuôi, đặc biệt là cừu. Chúng chỉ bắt đầu nhận được sự bảo vệ từ Đạo luật bảo vệ động vật hoang dã năm 1986.

Vẹt kea làm tổ trong hang hoặc khe hở giữa các gốc cây. Loài được biết đến với trí thông minh và tính tò mò, vốn đều quan trọng đối với sự sống còn của chúng ở một môi trường núi cao khắc nghiệt. Chúng có thể giải quyết các vấn đề đòi hỏi trí thông minh, chẳng hạn như đẩy hoặc kéo theo một thứ tự nhất định để có được thức ăn, và làm việc với nhau để đạt được một mục tiêu nhất định.

Phân loài và từ nguyên
Loài vẹt này được mô tả bởi nhà điểu học John Gould vào năm 1856. Tên của chúng, notabilis trong tiếng Latin, có nghĩa là "đáng ghi nhận". Tên phổ biến của loài là kea, bắt nguồn từ tiếng Māori, có thể là từ tượng thanh cho tiếng kêu của chúng khi bay – 'keee aaa'. Trong tiếng Anh, "kea" vừa là danh từ số ít lẫn danh từ số nhiều.

Chi Nestor bao gồm có bốn loài: Nestor meridionalis, kea (N. notabilis), Nestor productus (đã tuyệt chủng) và Nestor chathamensis (đã tuyệt chủng). Cả bốn loài được cho là có chung tổ tiên từ loài "proto-kākā" sinh sống ở những khu rừng New Zealand 5 triệu năm về trước. Họ hàng gần nhất của chúng là loài vẹt không biết bay kakapo (Strigops habroptilus). Chúng cùng nhau tạo thành một liên họ vẹt Strigopoidea, phát triển từ họ Psittacidae.

Mô tả

Kea là một loài vẹt lớn, dài khoảng  và nặng từ  đến . Chúng có bộ lông gần như là màu xanh ô-liu cùng với một chiếc mỏ xám có phần trên dài, hẹp và cong. Con trưởng thành có mống mắt màu nâu sậm, trong khi da gốc mỏ, vòng mắt và cặp chân có màu xám. Chúng còn có lớp lông màu cam dưới cánh. Lông ở hai bên mặt của chúng có màu nâu ô-liu đậm, ở trên lưng và mông có màu cam đỏ còn ở ngoài cánh thì có màu xanh dương đục. Loài có đuôi ngắn, rộng, có màu xanh lá pha xanh dương và phần cuối màu đen. Phía dưới của những chiếc lông đuôi nằm trong còn có những dài sọc màu vàng-cam nằm chéo. Con đực thường dài hơn 5% và phần mỏ trên của chúng cũng dài hơn 12–14% so với con cái. Vẹt con đang lớn nhìn chung cũng tương tự con trưởng thành nhưng có vòng mắt và da gốc mỏ màu vàng, mỏ dưới màu vàng-cam cùng cặp chân màu xám-vàng.

Phân bố và môi trường sống
Vẹt kea là một trong mười loài vẹt đặc hữu của New Zealand.

Phân bố môi trường sống của vẹt kea đa dạng từ những đồng bằng thấp ven sông và những rừng rậm dọc biển ở đảo Nam lên đến những vùng khí hậu núi cao như Arthur's Pass hay vườn quốc gia Aoraki, dọc theo những dãy rừng sồi phương nam. Ngoại trừ thi thoảng một vài cá thể đi lang thang, vẹt kea không được tìm thấy ở đảo Bắc, mặc dù bằng chứng hóa thạch lại chỉ ra rằng chúng từng sống ở đấy 10.000 năm về trước. Số lượng của loài được ước tính từ 1.000 đến 5.000 cá thể vào năm 1986, so với con số 15,000 cá thể vào năm 1992. Chúng thường phân bố rộng rãi với mật độ thấp ở những khu vực không thể tiếp cận khiến việc ước tính gặp trở ngại. Hiện ước tính còn lại từ 3.000 đến 7.000 cá thể.

Tương tác với con người

Bản tính hiếu kỳ khét tiếng của loài vẹt này đã khiến chúng vừa trở thành loài gây hại cho người dân địa phương, vừa là sự thu hút cho khách du lịch. Với biệt hiệu là "chú hề của vùng núi", chúng sẽ lục lọi túi xách, ủng, ván trượt tuyết, thậm chí là xe hơi và thường xuyên phá hoại hoặc ăn cắp những tài sản nhỏ. Chúng từng được giữ như thú nuôi trong nhà trước khi được bảo vệ, nhưng việc này hiếm khi xảy ra vì chúng rất khó để bắt giữ và rất phá hoại trong môi trường nuôi nhốt.

Vẹt kea thường được bắt gặp tại các điểm trượt tuyết tại đảo Nam, nơi chúng lui tới để tìm thức ăn thừa. Đặc tính tò mò khiến chúng hay gắp đi những vật dụng không được trông coi hoặc cắn xé những bộ phận cao su của xe hơi. Đã có một cá thể vẹt được báo cáo lấy trộm hộ chiếu của một du khách khi anh ta tham quan vườn quốc gia Fiordland.

Vài người cho rằng việc tiêu thụ thực phẩm mất cân bằng, bắt nguồn từ việc cho vẹt kea thức ăn của con người, có ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của chúng. Cục Bảo tồn New Zealand cũng có ý kiến rằng khi có bữa ăn giàu calo hơn, vẹt kea có nhiều thời gian rảnh hơn để lục lọi và phá hoại của cải. Sự tin tưởng tự nhiên của loài này khi ở gần con người cũng được cho là một nguyên nhân góp phần cho những vụ việc chúng bị cố ý giết chết tại các điểm du lịch gần đây.

Vòng đời
Vẹt kea nhỏ có tỉ lệ tử vọng cao, với ít hơn 40% cá thể sống sót hết năm đầu đời. Vòng đời trung vị của một cá thể vẹt kea hoang dã được ước tính là 5 năm, dựa trên tỉ lệ của những cá thể được bắt gặp trở lại trong 2 mùa liên tiếp tại Arthur's Pass và việc nhập cư từ những khu vực lân cận. Khoảng 10% lượng vẹt kea được dự đoán có trên 20 năm tuổi đời. Cá thể vẹt kea thọ nhất trong môi trường nuôi nhốt sống đến 50 năm.

Sinh sản

Có ít nhất một nhân chứng báo cáo rằng vẹt kea là loài đa thê. Tại nguồn này cũng ghi rằng có một số lượng dư cá thể cái. Vẹt kea là loài bầy đàn và sống trong đàn có tối đa 13 con. Những cá thể sống độc lập rất tệ trong môi trường nuôi nhốt nhưng phản xạ tốt với hình ảnh trong gương.

Trong một nghiên cứu, địa điểm làm tổ của loài có mật độ một trên 4.4 km². Địa điểm sinh sản của chúng thường là dọc theo những dãy rừng sồi phương nam, ở những đồi núi dốc. Sinh sản tại độ cao 1600 m hoặc hơn so với mực nước biển, vẹt kea là một trong số ít loài vẹt trên thế giới thường xuyên sống trên đường giới hạn cây gỗ. Tổ của chúng thường được đặt dưới đất, phía dưới những cây sồi lớn, trong các kẽ đá, hoặc trong các hang đào giữa các rễ. Giai đoạn đẻ trứng bắt đầu vào tháng bảy và kéo dài đến tháng một.

Thức ăn
Là động vật ăn tạp, vẹt kea tiêu thụ hơn 40 loài thực vật, ấu trùng bọ cánh cứng, các loài chim khác và động vật có vú như cừu hay thỏ. Chúng đã từng được nhìn thấy khi đang phá tổ của loài chim nước cắt để ăn thịt các chim con khi nghe thấy tiếng kêu. Loài vẹt này cũng lục lọi rác thải và chờ đợi đồ ăn của con người.

Cuộc tranh luận về việc vẹt kea tấn công lên cừu có lịch sử dai dẳng. Đàn cừu được nhìn thấy có những vết thương hai bên sườn vào giữa những năm 1860, trong vòng một thập kỉ từ khi những người chăn cừu chuyển đến vùng núi cao. Mặc dù có người cho rằng nguyên nhân xuất phát từ loại bệnh dịch mới, vẹt kea cũng là đối tượng bị tình nghi. James MacDonald, người chăn cừu đứng đầu Wanaka Station, đã từng nhìn thấy một cá thể vẹt kea tấn công một con cừu vào năm 1868, cùng với nhiều trường hợp khác. Các thành viên của cộng đồng các nhà khoa học cũng thừa nhận việc này, trong đó có Alfred Wallace lấy đây là ví dụ cho sự thay đổi hành vi trong cuốn sách Darwinism (1889) của ông. Ngoài trừ một số bằng chứng ghi chép đáng tin cậy, các chứng cứ khác dường như không thuyết phục, đặc biệt ở những năm về sau. Năm 1962, J.R. Jackson kết luận rằng mặc dù vẹt kea có thể tấn công những con cừu bệnh hoặc bị thương, đặc biệt là khi tưởng nhầm cừu đã chết, chúng không hẳn là loài săn mồi. Tuy nhiên vào năm 1993, những đợt tấn công vào ban đêm của loài vẹt này được ghi hình, chứng minh rằng chúng cũng săn mồi những con cừu khỏe mạnh. Đoạn ghi hình chứng tỏ điều mà các nhà khoa học đã nghi vấn từ lâu rằng vẹt kea sử dụng chiếc mỏ và móng vuốt chắc khỏe của mình để cào xé lớp lông và ăn phần thịt mỡ từ lưng cừu. Mặc dù chúng không trực tiếp gây ra cái chết, những con cừu có thể tử vong do nhiễm trùng hoặc do tai nạn khi cố gắng chạy trốn. Vẹt kea cũng được ghi nhận từng tấn công lên thỏ, chó và thậm chí là ngựa.

Đe dọa và bảo tồn
Trong sự hợp tác với các hội đồng địa phương và chủ trang trại cừu, chính phủ New Zealand đã từng treo tiền tưởng cho việc giết vẹt kea vì chúng tấn công lên gia súc, đặc biệt là cừu. Theo thỏa thuận, vẹt kea chỉ bị giết lấy tiền thưởng khi xuất hiện ở các trang trại hoặc khu vực hành chính, nhưng nhiều người đã săn bắn chúng tại các vườn quốc gia và ở Westland, nơi mà chúng được toàn quyền bảo tồn. Hơn 150.000 cá thể bị diệt trừ trong vòng hàng trăm năm cho đến khi tiền thưởng bị bãi bỏ vào năm 1970. Trong thập niên 70, vẹt kea đã nhận được phần nào sự bảo vệ khi một cuộc tổng điều tra cho biết chỉ còn 5.000 cá thể. Chúng chỉ bắt đầu nhận được sự bảo vệ đầy đủ từ Đạo luật bảo vệ động vật hoang dã năm 1986.

Một nghiên cứu tại vườn quốc gia các hồ Nelson cho thấy một sự sụt giảm đáng kể số lượng loài vẹt này từ năm 1999 đến 2009, nguyên nhân chủ yếu là do trứng và con non bị ăn thịt. Máy quay được lắp đặt để quan sát thấy được loài chồn possum giết chết những vẹt con.

Ngộ độc chì, chủ yếu là do vật liệu phần mái của các tòa nhà, cũng là một nhân tố quan trọng dẫn đến việc chết yểu ở loài vẹt kea. Nghiên cứu lượng chì tại Aoraki/núi Cook cho thấy trong số 38 cá thể được xét nghiệm, tất cả đều có chì trong máu và 26 cá thể có nồng nộ cao đến mức nguy hiểm. Phân tích bổ sung từ chẩn đoán trên 15 cá thể đã tử vong của Đại học Massey từ năm 1991 đến năm 1997 cho thấy 9 trường hợp có lượng chì cao ở mức gây tử vong. Nghiên cứu của Đại học Victoria năm 2008 còn kết luận rằng bản tính hiếu kỳ của loài vẹt này làm gia tăng nguy cơ chúng ngộ độc do nuốt phải chì.

Thuốc 1080 được sử dụng để kiểm soát các loài gây hại hữu nhủ như loài chồn ecmin hoặc chồn possum cũng gây liên lụy đến loài vẹt kea. Bảy cá thể vẹt được phát hiện tử vong sau khi loại thuốc này được thải ra để kiểm soát lượng chồn tại sông băng Fox vào tháng 7 năm 2008 tương tự bảy cá thể khác tại rừng Okarito vào tháng 8 năm 2011. Ngoài ra những cái bẫy cũng là một mối đe dọa cho loài. Vào tháng 9 năm 2011, máy quay giấu kín cho thấy cảnh vẹt kea sa vào bẫy chồn ecmin tại thung lũng Matukituki.

Mặc dù được xếp loại nguy cấp cấp quốc gia, nguy cấp trong Sách Đỏ và được bảo vệ bởi luật pháp, vẹt kea vẫn bị cố ý sát hại. Vào cuối thập kỷ 1990, một cư dân ở sông băng Fox đã giết 33 cá thể tại bãi đậu xe và vào năm 2008, 2 cá thể cũng bị sát hại và ghim lên bảng báo tại Arthur's Pass. Số vụ vẹt kea tử vọng do tai nạn giao thông tăng vụt cũng khiến nhiều biển báo khuyến khích chạy chậm được dựng lên.

Một dự án khoa học cộng động với tên gọi "Kea Database" được tổ chức vào năm 2017 cho phép ghi nhận việc theo dõi loài vẹt trên cơ sở dữ liệu trực tuyến, cho phép việc quan sát từng cá thể cũng như theo dõi hành vi và môi trường sống của chúng.

Trong văn hóa
Vẹt kea từng được xuất hiện trên mặt trái của tờ tiền 10 đô la New Zealand từ năm 1967 đến năm 1992, trước khi bị thế chỗ bởi loài vịt lam.

Vẹt kea còn là nhân vật chính trong tiểu tuyết Beak of the Moon (1981) và Dark of the Moon (1993) của nhà văn Philip Temple, lần lượt kể về những cuộc gặp nhau đầu tiên của bầy vẹt với con người ở đảo Nam trong thời kì của người Māori và cuộc sống hiện tại của chúng ở New Zealand.

Lứa tuổi nhỏ nhất của thiếu sinh Hướng đạo ở New Zealand được đặt tên theo loài chim này.

Chú thích

Liên kết ngoài

 World Parrot Trust Parrot Encyclopedia – Species Profiles
 BirdLife Species Factsheet
 Kea at the Department of Conservation
 Images and movies of the Kea , ARKive
 Kea research at the University of Vienna
 Kea and people, Te Ara - The Encyclopedia of New Zealand
 Kea Conservation Trust

Chim New Zealand
Động vật đặc hữu New Zealand
Động vật được mô tả năm 1856
N


title: Moskovsky (huyện)

text:
Huyện Moskovsky có thể là:
Moskovsky (huyện của Kyrgyzstan), một huyện ở tỉnh Chuy thuộc Kyrgyzstan
Moskovsky (huyện của Nga), tên của một vài huyện thuộc Liên bang Nga
Tên của huyện Hamadoni thuộc Tajikistan trong khoảng thời gian 1950–2004
Maskouski (huyện), một huyện thuộc thủ đô Minsk của Belarus


title: Moskovsky

text:
Moskovsky (giống đực), Moskovskaya (giống cái), or Moskovskoye (giống trung):
Moskovsky (huyện), tên của một số huyện thuộc Nga và các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ
Moscovsky Okrug (Moskovsky okrug), tên của một số khu vực hành chính của Nga
Moskovsky (điểm dân cư) (Moskovskaya, Moskovskoye), tên của một số điểm dân cư ở Nga
Ga cuối Moskovsky (định hướng), tên một số nhà ga ở Nga
Đại lộ Moskovsky, một đại lộ ở Leningrad
Moskovskiy, một khu vực hành chính ở tỉnh Khatlon, Tajikistan
Tỉnh Moskva (tiếng Nga: Moskovskaya oblast)
Ga tàu điện ngầm Moskovskaya (định hướng), tên một số nhà ga ở Nga
Moskovskaya (thương hiệu) một thương hiệu rượu Vodka Nga

Xem thêm
Moscow (định hướng)
Moskau (định hướng)
Moskva (định hướng)

nl:Moskovski


title: Nhiệt dung

text:
Nhiệt dung là một đại lượng vật lý có thể đo được bằng tỷ lệ nhiệt được thêm vào (hoặc giảm đi) của một vật thể với sự thay đổi nhiệt độ. Đơn vị nhiệt dung là jun trên kelvin (J/K).

Trong hệ thống đơn vị quốc tế (SI). Nhiệt dung riêng là lượng nhiệt cần thiết để tăng nhiệt độ của một kg khối lượng chất đó lên 1 kelvin.

Nhiệt dung là một tính chất rộng lớn của vật chất, có nghĩa là nó tỷ lệ thuận với kích thước của chất đó. Khi biểu thị hiện tượng tương tự như một đặc tính chuyên sâu, công suất nhiệt được chia cho lượng chất, khối lượng hoặc thể tích, do đó đại lượng không phụ thuộc vào kích thước hoặc mức độ của mẫu. Công suất nhiệt mol là công suất nhiệt trên một đơn vị lượng (đơn vị SI: mol) của một chất nguyên chất và công suất nhiệt cụ thể, thường được gọi là nhiệt dung riêng, là công suất nhiệt trên một đơn vị khối lượng của vật liệu. Tuy nhiên, một số tác giả sử dụng thuật ngữ nhiệt cụ thể để chỉ tỷ lệ của công suất nhiệt cụ thể của một chất ở bất kỳ nhiệt độ nào cho đến nhiệt dung riêng của một chất khác ở nhiệt độ tham chiếu, phần lớn theo kiểu trọng lượng riêng. Trong một số công kỹ thuật, công suất nhiệt thể tích được sử dụng.

Nhiệt độ phản ánh động năng ngẫu nhiên trung bình của các hạt cấu thành của vật chất (tức là nguyên tử hoặc phân tử) so với tâm khối lượng của hệ, trong khi nhiệt là sự truyền năng lượng qua ranh giới hệ thống vào cơ thể chứ không phải do công việc hay vật chất truyền. Dịch, quay và rung động của các nguyên tử đại diện cho mức độ tự do chuyển động góp phần kinh điển vào khả năng sinh nhiệt của chất khí, trong khi chỉ có rung động để mô tả khả năng nhiệt của hầu hết các chất rắn,  như được thể hiện bởi định luật Dulong. Những điều kiện khác có thể đến từ nam châm và điện từ  ở mức độ tự do trong chất rắn, nhưng những điều này hiếm khi đóng góp đáng kể.

Theo như cơ học lượng tử, ở bất kỳ nhiệt độ nào, một số mức độ tự do này có thể không có sẵn, hoặc chỉ có sẵn một phần, để lưu trữ năng lượng nhiệt. Trong những trường hợp như vậy, công suất nhiệt là một phần nhỏ nhất. Khi nhiệt độ đạt đến độ không tuyệt đối, công suất nhiệt của một hệ thống gần bằng 0 do mất độ tự do sẵn có. Lý thuyết lượng tử có thể được sử dụng để dự đoán định lượng khả năng nhiệt của các hệ thống đơn giản.

Công thức tính

C=(độ thay đổi nhiệt lượng)/(dT)

Trong biểu thức nhiệt lượng, nếu nhiệt độ của vật chỉ thay đổi đi một đơn vị thì biểu thức cho biết nhiệt lượng cần thiết để làm tăng nhiệt độ của một vật có khối lượng nào đó lên một độ. Nhiệt lượng này gọi là nhiệt dung của vật đó.

Nhiệt dung riêng
Nhiệt dung riêng của một chất là một đại lượng vật lý có giá trị bằng nhiệt lượng cần truyền cho một đơn vị khối lượng chất đó để làm tăng nhiệt độ lên 1 °C.
Trong hệ thống đo lường quốc tế, đơn vị đo của nhiệt dung riêng là Joule trên kilôgam trên Kelvin, J•kg−1•K−1 hay J/(kg•K), hoặc Joule trên mol trên Kelvin.

Các công thức tính:

Công thức 1: Gọi  C là nhiệt dung riêng.khi đó một vật có khối lượng M ở nhiệt độ T1 cần truyền một nhiệt lượng là Q để nhiệt độ vật tăng lên T2 khi đó C có giá trị bằng:

Công thức 2: Giả sử vật rắn khảo sát có khối lượng M, nhiệt độ T và nhiệt dung riêng C.
Cho vật rắn vào nhiệt lượng kế (có que khuấy) chứa nước ở nhiệt độ T1.

Gọi: m1 là khối lượng của nhiệt lượng kế và que khuấy.

C1 là nhiệt dung riêng của chất làm nhiệt lượng kế.

m2 là khối lượng nước chứa trong nhiệt lượng kế.

C2 là nhiệt dung riêng của nước.

Nếu T >T1 thì vật rắn tỏa ra một nhiệt lượng Q và nhiệt độ vật giảm từ T xuống T2.

Q=M.C.(T – T2)

Đồng thời nhiệt lượng kế que khuấy và nước nhận số nhiệt lượng ấy để tăng nhiệt từ T1 đến T2.

Q=(m1.C1+m2.C2)(T2–T1)

Suy ra:

- Nếu thể tích của hệ là một mol thì ta có nhiệt dung phân tử (tạm ký hiệu là Cmol)

+ Nhiệt dung mol đẳng tích (ký hiệu Cv) là nhiệt dung tính trong quá trình biến đổi mà thể tích của hệ không đổi và được tính bằng δ.Qv chia cho n.dT

+ Nhiệt dung mol đẳng áp (ký hiệu Cp) là nhiệt dung tính trong quá trình biến đổi mà áp suất của hệ không đổi và được tính bằng δ.Qp chia cho n.dT

Hai nhiệt dung trên nếu tính cho một đơn vị khối lượng thì được nhiệt dung riêng đẳng tích và nhiệt dung riêng đẳng áp (giá trị của nhiệt dung riêng trong các bài tập vật lý phổ thông thường là nhiệt dung riêng đẳng áp vì trong các bài tập đó áp suất của hệ là không đổi và bằng áp suất khí quyển và ở phổ thông người ta chỉ gọi nó đơn giản là nhiệt dung riêng thôi). Nếu tính cho một mole thì được nhiệt dung phân tử (nhiệt dung mol) đẳng tích và đẳng áp, giá trị của các nhiệt dung này cho khí lý tưởng

Chú thích

Liên kết ngoài

Khái niệm vật lý
Truyền nhiệt
Kỹ thuật nhiệt động lực học
Đại lượng vật lý
Thuộc tính hóa học


title: Điểm cao Pulkovo

text:
Điểm cao Pulkovo là một chuỗi các ngọn đồi tọa lạc ở phía Nam Sankt-Peterburg và vùng đất thấp Neva, kéo dài sang phía Tây đến cao nguyên Izhora.

Điểm cao này có độ cao 74 mét, được bao bọc bởi rìa dưới của gờ đá Baltic-Ladoga (còn gọi là Klint Baltic), nếp đá phiến sét kỉ Cambri, che phủ bởi sông băng Navolok. Đài quan sát Pulkovo tọa lạc ở vị trí cao nhất trong cao điểm Pulkovo. Trong Thời đại đồ đá mới, khu vực này bị ngập trong biển Littorina.

Chú thích

Ingria
Đồi ở Nga
Pulkovo


title: Cửa Nam (định hướng)

text:
Cửa Nam có thể là:

Địa danh Việt Nam
 Phường Cửa Nam, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội
 Phường Cửa Nam, thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định
 Phường Cửa Nam, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An

Xem thêm
 Cửa Bắc
 Cửa Đông


title: Nokia 2110

text:
Nokia 2110 là mẫu điện thoại do Nokia sản xuất và được giới thiệu lần đầu vào năm 1994. Nó là mẫu Nokia đầu tiên có cài nhạc chuông Nokia trên hệ thống . Mẫu này có các chức năng cơ bản như nhận và gửi SMS, lịch sử cuộc gọi có thể lưu 10 cuộc gọi đi, 10 cuộc gọi đến và 10 cuộc gọi nhỡ. Phiên bản của nó, sau này là Nokia 2110i có bộ nhớ lớn hơn với 1 ăng ten và được ra mắt vào năm 1996.

Chú thích

2110


title: Nokia 2600 classic

text:
Nokia 2600 classic là mẫu điện thoại của Nokia. Nó hoạt động trên các dải băng tần  E900/1800 hoặc E850/1900. Điện thoại có camera VGA, đài FM, Bluetooth, và có thể gửi E-mail, truy cập Internet qua trình duyệt WAP. Thêm nữa, Nokia 2600 còn hỗ trợ gửi MMS và  tin nhắn âm thanh.

Tham khảo

Nokia Europe
Nokia Bangladesh
Forum Nokia

be-x-old:Nokia 2600 classic

2600
Điện thoại di động được giới thiệu năm 2008

ms:Nokia 2600 classic
fa:نوکیا ۲۶۰۰ کلاسیک
it:Nokia 2600 classic
ro:Nokia 2600 classic
fi:Nokia 2600 classic


title: Love Rain

text:
Love Rain (Love Rides The Rain) tạm dịch Mưa tình yêu (Hangul: 사랑비, Romanized: Sarangbi, literally: Love Rides The Rain) là một bộ phim sản xuất tại Nam Triều Tiên được đạo diễn bởi Yoon Seok-Ho. Bộ phim được ra mắt khán giả truyền hình trên kênh KBS2 từ ngày 26 tháng 3 năm 2012. Bộ phim có sự diễn xuất của Jang Geun Suk và Im Yoona..

Nội dung
Bộ phim kể về câu chuyện tình yêu lãng mạn của nhân vật chính trong những năm 70 và thời kì hiện tại là năm 2012. Hai nhân vật chính là Hana năm 2012, Kim Yoon Hee năm 1970 (Yoona thủ vai) và Seo Jun năm 2012, Seo In Ha năm 1970 (Jang Geum Suk thủ vai). Hai nhân vật chính cũng đồng thời đóng làm cha của Seo Jun và mẹ của Hana hồi trẻ. Đến năm 2012, Hana và Seo Jun đã gặp nhau và nảy sinh tình cảm với nhau, nhưng tình yêu của họ bị cản trở khi biết được bố mẹ của họ từng là mối tình đầu của nhau hồi trẻ. Họ đã hi sinh tình yêu của mình để bố mẹ họ có cơ hội được đến với nhau. Nhưng khi biết được Seo Jun và Hana yêu nhau, bố mẹ của họ đã quyết định chia tay một lần nữa để Seo Jun và Hana có thể đến với nhau. Cùng lúc đó bệnh tình của mẹ Hana ngày càng nghiêm trọng (thị lực của bà bị giảm nặng) nên bà và cha của Seo Jun đã sang nước ngoài để chữa trị bệnh cho bà. Đây cũng chính là cũng chính là con đường duy nhất để họ có thể được sống hạnh phúc bên nhau. Bộ phim có một cái kết khá có hậu khi bố mẹ của Seo Jun và Hana sống hạnh phúc với nhau bên nước ngoài. Còn Seo Jun và Hana thì tổ chức đám cưới và sống hạnh phúc bên nhau.

Diễn viên
Những năm 70
Jang Geun Suk vai Seo Jun (Seo In Ha)
Yoona vai Kim Yoon Hee
Kim Si Hoo vai Lee Dong Wook
Son Eun Seo vai Baek Hye Jung
Seo In Guk (서인국) vai Kim Chang Mo
Hwang Bo Ra vai Na In Sook

2012
Jang Geun Suk vai Seo Joon (con trai In Ha)
Yoona vai Jung Ha Na (con gái Yoon Hee)
Kim Si Hoo vai Lee Sun Ho (con trai Dong Wook)
Jeong Jin-yeong vai Seo In Ha (cha Seo Joon)
Lee Mi Sook vai Kim Yoon Hee (mẹ Ha Na)
Kim Young Kwang vai Han Tae Sung
Oh Seung Yoon vai Jo Soo
Park Se Young (박세영) vai Lee Mi Ho (con gái Dong Wook)
Lee Chan Ho vai Jang Soo
Shin Ji Ho (신지호) vai In Sung
Kwon In Ha (권인하) vai Lee Dong Wook
Yoo Hye Ri vai Baek Hye Jung (mẹ Seo Joon)
Park Ji Il vai Kim Chang Mo
Seo In Guk (서인국) vai Kim Jeon Sul (cháu Chang Mo)

Nhạc phim

Chú thích

Phim truyền hình KBS, Hàn Quốc
Phim truyền hình Hàn Quốc ra mắt năm 2012
Chương trình truyền hình tiếng Triều Tiên
Phim truyền hình tâm lý tình cảm Hàn Quốc


title: Blaberus giganteus

text:
Gián khổng lồ, tên khoa học Blaberus giganteus, là một trong những loài gián lớn nhất thế giới, có khả năng còn hơn con gián khổng lồ đào hang, mặc dù không phải là nặng. Chiều dài của chúng có thể đạt đến 90 mm.

Gián khổng lồ được tìm thấy trong các khu vực nhiệt đới của El Salvador, Panama, Tây Ấn và miền bắc Nam Mỹ. Chúng sinh sống trong những hang động yên tĩnh, tối tăm, ẩm ướt trong rừng nhiệt đới. Chúng cũng được bán như là vật nuôi kỳ lạ.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1758
G


title: Quá trình đẳng nhiệt

text:
Quá trình đẳng nhiệt (tiếng Anh:isothermal process) là quá trình biến đổi trạng thái của chất khí trong điều kiện nhiệt độ không thay đổi.

Mối liên hệ giữa thể tích khí và áp suất trong quá trình đẳng nhiệt
Thực hiện thí nghiệm ảo với 1 xylanh được đặt trong 1 môi trường không biến đổi về nhiệt độ, bên trong chứa 1 thể tích khí lý tưởng là: 30 cm³, với áp suất ban đầu: 15 psi (pound lực trên inche vuông). Khi kéo cần xylanh, với mỗi lần nén với độ giảm thể tích khác nhau, cho ra các giá trị áp suất khác nhau.

Các điểm trên đồ thị thể hiện mỗi quan hệ giữa áp suất và thể tích nằm trên 1 đường cong nhìn từa tựa 1 đường hyperbol, điều này cho thấy quan hệ giữa áp suất và thể tích trong quá trình đẳng nhiệt là 1 hàm số có dạng hyperbol.

Lý giải
Với 1 lượng khí lý tưởng, ta có định luật:
Với n là số mol của chất khí tính toán hay tổng số các hạt phân tử khí tính toánR là hằng số khí, R=8.31 J/mol.KT là nhiệt độ của khí theo thang đo Kelvinp là áp suất chất khíV là thể tích chất khíTheo giả thiết của thí nghiệm, ta có nhiệt độ T của hệ không thay đổi, T=hằng số. Như vậy, ta có thể viết lại công thức định luật khí lý tưởng như sau:
Vậy với n cố định, R và T là hằng số nên
Nếu coi đây là 1 hàm thì hàm số p theo V là hàm số có đồ thị dạng hypebol. Người ta gọi đường này là đường đẳng nhiệt.

Mối liên hệ giữa thể tích khí và công sinh ra

Và đây là mối liên hệ giữa thể tích khí và công sinh ra.Vì nội năng của khí phụ thuộc vào nhiệt đôh mà nhiệt độ không đổi trong quá trình đẳng nhiệt nên nhiệt nhận vào sẽ bằng công sinh ra.

Ứng dụng
Quá trình đẳng nhiệt xảy ra trong rất nhiều hệ, đa phần là các loại động cơ nhiệt... Trên thực tế, khi nén khí như vậy, quá trình sẽ bao gồm sự biến đổi của cả ba đại lượng xác định chất khí là nhiệt độ, áp suất và thể tích, điển hình là khi nén khí, nhiệt độ sẽ tăng theo độ nén khí (công sinh ra chuyển thành nhiệt do một phần nội năng biến đổi).

Tham khảo

Nhiệt động lực học
Quá trình nhiệt động lực học


title: Phương diện quân Karelia

text:
Phương diện quân Karelia (tiếng Nga: Карельский фронт) là một tổ chức tác chiến chiến lược của Hồng quân Liên Xô trong Thế chiến thứ hai.

Lịch sử
Phương diện quân Karelia được thành lập ngày 1 tháng 9 năm 1941 dựa trên chỉ lệnh của Bộ tổng tư lệnh tối cao Liên Xô (STAVKA) ra ngày 23 tháng 8 năm 1941, về việc chia Phương diện quân Bắc thành Phương diện quân Karelia và Phương diện quân Leningrad. Biên chế của phương diện quân Karelia gồm các tập đoàn quân 7, 14, các đơn vị độc lập chiến đấu ở vùng cực và Karelia. Ngoài ra còn được phối thuộc Hạm đội Biển Bắc. Tháng 9 năm 1941, tập đoàn quân 7 không còn nằm trong biên chế của phương diện quân và trực thuộc STAVKA. Các trận phòng thủ của phương diện quân được tiến hành từ vùng Bắc Cực và Karelia của Liên Xô tới bờ phía bắc của hồ Ladoga. Đến cuối năm 1941, phương diện quân Karelia đã chặn được bước tiến của quân Đức và ổn định được chiến tuyến.

Bắt đầu năm 1942, phương diện quân thực hiện các chiến dịch tấn công và phòng thủ, kết quả là đã phá vỡ được kế hoạch tiến quân của quân Đức tại phía bắc. Giữa năm 1942, các tập đoàn quân 19, 26, 32 được thành lập từ các đơn vị của phương diện quân. Cuối năm 1942, không quân của phương diện quân hợp nhất thành tập đoàn quân không quân 7. Tháng 2 năm 1944, tập đoàn quân hợp thành 7 được đưa trở lại biên chế của phương diện quân. Trong các chiến dịch phản công vào tháng 6-9 năm 1944, các đơn vị của phương diện quân đã giải phóng Karelia, vùng Bắc Cực của Liên Xô, khôi phục lại biên giới với Phần Lan và Na Uy.

Phương diện quân giải thể vào ngày 15 tháng 11 năm 1944 theo chỉ lệnh của STAVKA ra ngày 7 tháng 11 năm 1944. Bộ chỉ huy và các đơn vị rút về làm lực lượng dự bị của STAVKA. Tháng 4 năm 1945, các đơn vị được chuyển đến vùng Viễn Đông và thành lập Phương diện quân Viễn Đông 1.

Lãnh đạo phương diện quân

Tư lệnh

Ủy viên Hội đồng quân sự

Tham mưu trưởng

Biên chế chủ lực

1 tháng 10 năm 1941
 Tập đoàn quân 14
 Lực lượng đặc nhiệm Kemsky

1 tháng 1 năm 1942
 Tập đoàn quân 14
 Lực lượng đặc nhiệm Kemsky
 Lực lượng đặc nhiệm Maselskaya
 Lực lượng đặc nhiệm Medvezhegorskaya

1 tháng 4 năm 1942
 Tập đoàn quân 14
 Tập đoàn quân 32
 Lực lượng đặc nhiệm Kemsky

1 tháng 7 năm 1942
 Tập đoàn quân 14
 Tập đoàn quân 19
 Tập đoàn quân 26
 Tập đoàn quân 32

1 tháng 1 năm 1943
 Tập đoàn quân 14
 Tập đoàn quân 19
 Tập đoàn quân 26
 Tập đoàn quân 32
 Tập đoàn quân không quân 7

1 tháng 4 năm 1944
 Tập đoàn quân 7
 Tập đoàn quân 14
 Tập đoàn quân 19
 Tập đoàn quân 26
 Tập đoàn quân 32
 Tập đoàn quân không quân 7

Các chiến dịch lớn đã tham gia

Các chiến dịch chiến lược
 Chiến dịch tấn công chiến lược Vyborg-Petrozavodsk 1944
 Chiến dịch tấn công chiến lược Kirkenes-Pechenga 1944
 Chiến dịch phòng thủ chiến lược Bắc Cực và Cộng hòa Karelia 1941

Các chiến dịch của phương diện quân và tập đoàn quân
 Chiến dịch tấn công Kandalaksha Kestengskaya 1944
 Chiến dịch phòng thủ Kandalaksha 1941
 Chiến dịch phòng thủ hướng Kestengskom 1941
 Chiến dịch phòng thủ Murmansk 1941
 Chiến dịch phòng thủ hướng Olonets 1941
 Chiến dịch phòng thủ hướng Petrozavodsk 1941
 Chiến dịch phòng thủ hướng rugozerskom 1941
 Chiến dịch phòng thủ hướng Ukhta 1941
 Chiến dịch tấn công Svir-Petrozavodsk 1944

Một số chi tiết
 Phương diện quân Karelia có chiến tuyến dài nhất trong số tất cả các phương diện quân của Liên Xô trong suốt thời kỳ Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại - lên tới 1600 km vào năm 1943.
 Đây cũng là một trong những mặt trận hiếm hoi không có một chiến tuyến vững chắc - chỉ có các cụm phòng thủ rải rác, kiểm soát các tuyến giao thông quan trọng.
 Đặc điểm khí hậu tại mặt trận mang các đặc điểm khí hậu phương Bắc đặc biệt phức tạp.
 Phương diện quân Karelia là phương diện quân duy nhất trong tất cả các phương diện quân Liên Xô trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, đã không gửi thiết bị quân sự và vũ khí đến hậu phương để sửa chữa. Các sửa chữa này được thực hiện tại các nhà máy ở Karelia và khu vực Murmansk.
 Chỉ tại phương diện quân Karelia sử dụng các phương thức vận chuyển với các đội hươu và chó kéo được sử dụng để vận chuyển hàng hóa.
 Tại cuộc diễu hành Chiến thắng, trung đoàn hỗn hợp của Phương diện quân Karelia là đội hình đầu tiên tiến ra lễ đài. Kể từ đó, theo truyền thống, vào các cuộc diễu hành ngày 9 tháng 5, quân kỳ của Phương diện quân Karelia là quân kỳ dẫn đầu trong số các quân kỳ của phương diện quân.

Chú thích

Tham khảo
 Meretskov 'Im Dienste des Volkes'
 Khudalov 'Am Rande des Kontinents'
 Combined Arms Research Library, The Petsamo-Kirkenes Operation - Leavenworth Paper No. 17
 Колосенок С. В., Сулимин С. Север сражается. Рассказы и очерки о Карел. фронте. - Беломорск, Госиздат КФССР, 1943. - 88 с.

 Карельский фронт в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.: Военно-исторический очерк / Отв. ред. А. И. Бабин - М., 1984. - 359 с.
 По обе стороны Карельского фронта / Науч. ред. В. Г. Макуров. - Петрозаводск, 1995-636 с.
 Слава тебе, Карельский фронт!: Воспоминания ветеранов. - Петрозаводск, 2004. - 365 с.
 Гнетнев К. В. Карельский фронт: тайны лесной войны. - Петрозаводск: Острова, 2011. - 415 с.
 Горбачев А. Н. Военные газеты периода 1900-2018 гг. из фондов Российской Государственной библиотеки и архивов РФ: Краткий справочник. М., Infogans, 2019
 Карельский фронт: интернет-ресурс о Карельском фронте
 Фронт
 Все фронты Великой Отечественной войны
 Виртуальный путеводитель «Книги о Карельском фронте»
 Авиация Карельского фронта: неизвестная война в воздухе
 Памятники Победы
 Этот день мы приближали…
 Фотоальбом Карельский фронт. 1944.

Phương diện quân Liên Xô
Đơn vị quân sự thành lập năm 1941
Đơn vị quân sự giải thể năm 1944


title: Lã Toản

text:
Lã Toản () (?-401), tên tự Vĩnh Tự (永緒), gọi theo thụy hiệu là (Hậu) Lương Linh Đế ((後)涼靈帝), là một hoàng đế của nước Hậu Lương trong lịch sử Trung Quốc. Ông là con trai cả của hoàng đế khai quốc Lã Quang song lại không phải là người thừa kế hợp pháp do ông không phải được Thạch vương hậu sinh ra. Sau khi Lã Quang chết vào khoảng tết năm 400, ông đã chiếm lấy ngai vàng từ tay em trai là Lã Thiệu trong một cuộc chính biến.

Lã Toản được coi là một vị tướng giỏi về sách lược, song lại không khéo léo trong chiến lược tổng thể. Dưới thời ông trị vì, Hậu Lương tiếp tục suy sụp so các cuộc tấn công của Bắc Lương và Nam Lương. Mặc dù vậy, Lã Toản vẫn tiếp tục bận rộn với việc săn bắn và những thứ không quan trọng khác. Năm 401, ông bị ám sát bởi một người anh em họ tên là Lã Siêu (呂超), người này sau đó ủng hộ anh trai mình là Lã Long lên ngôi hoàng đế.

Dưới thời Lã Quang trị vì
Lã Toản được mô tả là ưa thích các bài tập về bắn cung, cưỡi ngựa, và săn bắn khi ông còn trẻ, khi còn là một tu sinh tại kinh thành Trường An của Tiền Tần trong thời gian Phù Kiên trị vì, ông đã không hiếu học. Khi Tiền Tần sụp đổ bởi nhiều cuộc nổi loạn vào các năm 384 và 385, Lã Toản ban đầu chạy trốn đến Thượng Khuê (上邽, nay thuộc Thiên Thủy, Cam Túc), và sau đó đến Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc), nơi cha của ông đã lập nên nước Hậu Lương và định đô.

Năm 392, Lã Toản là một trong các tướng của cha trong chiến dịch chống lại vua Khất Phục Càn Quy của nước Tây Tần, Lã Toản đã không thành công trong cuộc tấn công Khất Phục Càn Quy của mình. Năm 397, Lã Quang, khi này đã xưng đế, đã cử con trai Lã Toản (lúc đó là Thái Nguyên công) cùng với em trai Lã Diên (呂延) đi đánh Khất Phục Càn Quy do người này trước đó đã chấp thuận trở thành chư hầu song sau lại thay đổi. Ban đầu, Lã Toản đã chiến thắng và chiếm được Kim Thành (金城, nay thuộc Lan Châu, Cam Túc), song sau khi thúc phụ bị đánh bại và bị giết khi rơi vào bẫy của Khất Phục Càn Quy, Lã Toản đã buộc phải rút lui.

Trong suốt thời gian trị vì còn lại của Lã Quang, Lã Toản trở thành một tướng lĩnh được cha trông cậy vào nhiều nhất. Năm 397, khi tướng Hung Nô là Thư Cừ Mông Tốn nổi loạn, Lã Quang đã cử Lã Toản đi đánh dẹp, Lã Toản ban đầu giành được thắng lợi trước Thư Cừ Mông Tốn và buộc ông ta phải chạy trốn. Tuy nhiên, sau khi một người anh em họ của Thư Cừ Mông Tốn tên là Thư Cừ Nam Thành (沮渠男成) thuyết phục viên quan Đoàn Nghiệp tham gia cùng mình và lập nên nước Bắc Lương, Lã Quang đã phải đối mặt với một cuộc nổi loạn nghiêm trọng ở chính kinh thành Cô Tang của tướng Dương Quỹ (楊軌) và pháp sư Quách Nôn (郭黁). Lã Toản trong lúc này đang bao vây kinh thành Kiến Khang (建康, nay thuộc Trương Dịch, Cam Túc), đã buộc phải rút quan để đánh Dương Quỹ và Quách Nôn, điều này đã cho phép đất nước non trẻ của Đoàn Nghiệp tiếp tục tồn tại. Năm 398, Lã Toản và em trai là Lã Hoằng (呂弘) hội quân và đánh bại Dương và Quách, buộc họ phải đến đầu hàng Nam Lương và Tây Tần, tương ứng.

Năm 399, Lã Toản cùng với em trai là Lã Thiệu (thái tử của Lã Quang), tiến đánh Bắc Lương, họ giành được thắng lợi ban đầu song sau khi vua Thốc Phát Ô Cô của Nam Lương cử Dương Quỹ và Thốc Phát Lợi Lộc Cô đến viện trợ cho Bắc Lương, Lã Toản và Lã Thiệu buộc phải lui quân.

Chính biến
Khoảng tết năm 400, Lã Quang lâm bệnh nặng. Ông ta đã lệnh cho Lã Thiệu lên ngôi với tước hiệu "Thiên vương", còn mình thì trở thành Thái thượng hoàng. Lã Toản được giao phụ trách việc binh còn Lã Hoằng phụ trách về triều chính. Lã Quang đã bảo ba người phải thống nhất với nhau, rằng Lã Thiệu cần tin tưởng các anh trai. Ông ta cũng bảo Lã Toản và Lã Hoằng rằng dù Lã Thiệu có thể không có tài song vẫn là người kế thừa hợp pháp, và họ nên giúp đỡ em trai với lòng trung thành. Lã Quang qua đời ngay sau đó.

Ban đầu, Lã Thiệu đã không lập tức thông báo về cái chết của cha do lo sợ rằng kẻ thù sẽ tấn công, song Lã Toản đã phá cửa và dùng vũ lực để tiến vào hoàng cung và than khóc. Lã Thiệu cảm thấy lo sợ và nhường ngôi vị lại cho Lã Toản song Lã Toản từ chối. Một người anh em họ của Lã Thiệu tên là Lã Siêu (呂超) sau đó đã bí mật đề xuất rằng Lã Thiệu nên cho bắt giữ và giết chết Lã Toản song Lã Thiệu đã từ chối.

Tuy nhiên, ngay sau đó, Lã Thiệu đã cử Khương Kỉ (姜紀) đến thuyết phục Lã Toản nhận lấy ngai vàng. Sau đó, đến tối, Lã Toản đã dẫn tư binh tiến đánh hoàng cung, Lã Hoằng cũng tham gia cùng ông. Các cận binh của Lã hiệu ban đầu vẫn kháng cự và một người trong số họ là Tề Tòng (齊從), đã dùng kiếm tấn công vào đầu của Lã Toản song không giết được ông. Lã Siêu cũng cố gắng giúp đỡ cho Lã Thiệu song quân của họ vì lo sợ Lã Toản nên đã sụp đổ. Lã Thiệu chạy đến một cung điện và tự sát. Lã Toản lên ngôi.

Trị vì
Lã Toản ban đầu ủy thác toàn bộ việc triều chính cho Lã Hoằng, và cũng đã cố thể hiện sự rộng lượng bằng việc tha cho Tề Tòng và Lã Siêu. Tuy nhiên, Lã Toản và Lã Hoằng ngay sau đó đã nghi ngờ lẫn nhau, và đến mùa xuân năm 400, Lã Hoằng đã nổi loạn. Lã Toản đã đánh bại cuộc nổi loạn của Lã Hoằng, và cho phép quân đội của mình cướp bóc ngay cả kinh thành Cô Tang, ban thưởng phụ nữ ở huyện Đông Uyển (東苑, nửa phía đông Cô Tang) cho quân lính của ông, bao gồm cả vợ và các con gái của Lã Hoằng. Mặc dù sau đó ông đã hạ giảm và hủy bỏ những lệnh này theo đề nghị của Phòng Quỹ (房晷) song hậu quả đã xảy ra. Lã Hoằng sau đó bị bắt khi đang trên đường tới Nam Lương, Lã Toản đã cho hành hình em trai một cách tàn nhẫn.

Cũng trong năm 400, Lã Toản lập vợ mình làm Hoàng hậu.

Lã Toản ngay sau đó đã thực hiện một chiến dịch chống lại Nam Lương (lúc này đang do Thốc Phát Lợi Lộc Cô cai trị) song ông đã bị Thốc Phát Nục Đàn đánh bại. Đến mùa hè, ông bắt đầu một chiến dịch khắc nhằm vào Bắc Lương và đạt được thành công bước đầu, ông đã bao vây được tân đô của Bắc Lương là Trương Dịch (張掖, nay thuộc Trương Dịch, Cam Túc), song đúng như lời dự đoán của Khương Kỉ (姜紀), người trước đó đã khuyên ông không nên thực hiện chiến dịch, Thốc Phát Nục Đàn đã thực hiện một cuộc tấn công lớn và thậm chí đã vào được thành Cô Tang trước khi rút lui, buộc Lã Toản phải kết thúc chiến dịch chống lại Bắc Lương.

Mặc dù có những thất bại trong quân sự, Lã Toản lại dành nhiều thời gian cho việc uống rượu và săn bắn. Khi viên quan Dương Dĩnh (楊穎) cố thuyết phục ông thay đổi cách thức sinh hoạt của mình, ông đã cảm tạ và tạ lỗi với Dương Dĩnh song vẫn không thể thay đổi được các thói quen này.

Năm 401, Lã Siêu trong khi không có sự chấp thuận từ trước của Lã Toản, đã tiến đánh tộc trưởng Tiên Ti là Tư Bàn (思盤). Tư Bàn đã cử em trai Khất Trân (乞珍) đến phản đối với Lã Toản, và Lã Toản đã triệu hồi cả Lã Siêu và Tư Bàn về Cô Tang. Đến khi Lã Toản gặp gỡ hai người, ông đã dọa giết Lã Siêu song việc này chỉ đơn thuần là hù dọa. Ông sau đó tổ chức một bữa tiệc cho Lã Siêu và Tư Bàn, có ý định để hai người giảng hòa. Trong bữa tiệc, một huynh đệ của Lã Siêu là Lã Long đã liên tục dâng rượu cho Lã Toản, và vì thế Lã Toản đã say rượu từ sớm. Ông ngồi trên một chiếc xe và cho Lã Siêu cùng Tư Bàn đi một vòng quanh hoàng cung. Khi chiếc xe đến một ngưỡng cửa giữa hai cung, nó đã không thể vượt qua, và các cận binh của Lã Toản là Đậu Xuyên (竇川) và Lạc Đằng (駱騰) đã bỏ gươm ra theo lệnh để nâng chiếc xe lên. Khi họ làm theo, Lã Siêu đã lấy gươm của họ và tấn công Lã Toản. Lã Toản cố gắng chống lại Lã Siêu song vì không có vũ khí nên Lã Siêu đã có thể đâm ông. Cả Đậu Xuyên và Lạc Đằng đều cố gắng chống lại Lã Siêu song cũng bị Lã Siêu giết chết. Dương Hoàng hậu đã cố gắng huy động các cận binh để chống lại Lã Siêu, song các cận binh đã nhanh chóng bỏ rơi bà, và Lã Siêu sau đó đã lập Lã Long làm hoàng đế. Đầu của Lã Toản bị cắt và bêu trước người dân, song ông vẫn được truy phong thụy hiệu hoàng đế.

Tham khảo

Tư trị thông giám
Tấn thư

Vua Hậu Lương (thập lục quốc)
Mất năm 401
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ


title: Gián châu Á

text:
Gián châu Á (danh pháp hai phần: Blattella asahinai) là một loài gián thuộc họ Blattellidae. Gián châu Á sinh sống ở đảo Okinawa, Nhật Bản. Loài này dài khoảng 15 mm. Gián châu Á là gần giống với con gián Đức (Blattella germanica) trừ vài sự khác biệt hình thái học. Giống như con gián Đức, nó dài 1,6 cm, có màu nâu vàng nhạt. Tuy nhiên, đôi cánh của nó dài hơn gián Đức, và có một sự khác biệt giữa một rãnh ở vùng bụng giữa hai loài. Ngoài ra còn có sự khác biệt khác. Cách nhanh nhất để biết sự khác biệt giữa hai loài là con gián châu Á đó là gián châu Á là một loài bay mạnh mẽ (giống như một con bướm đêm) và bị thu hút bởi ánh sáng, không giống như con gián Đức. Loài này có xu hướng thích ở ngoài trời, trong khi Đức gián thích sống trong nhà.

Phân bố
Gián châu Á được tìm thấy ở vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, và lần đầu tiên được xác định tại Hoa Kỳ năm 1986 tại Lakeland, Florida. Nó đã mở rộng suốt nhiều của Florida và đang lan rộng vào các tiểu bang miền nam khác. Ngoài Florida, nó được báo cáo ở Alabama, Georgia, Nam Carolina và Texas. Dân số của nó đạt đến đỉnh cao của nó trong cuối tháng 8 và sự sụt giảm nhanh chóng với sự khởi đầu của thời tiết mát mẻ (Snoddy và Appel 2007). Trong điều kiện thời tiết bất lợi như điều kiện thời tiết lạnh hoặc khô gián châu Á sẽ đào hang xuống dưới lớp rác lá rụng (Snoddy và Appel 2007).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1981


title: Lã Thiệu

text:
Lã Thiệu () (?-400), tên tự Vĩnh Nghiệp (永業), gọi theo thụy hiệu là (Hậu) Lương Ẩn Vương ((後)涼隱王), là một hoàng đế có thời gian trị vì ngắn ngủi của nước Hậu Lương trong lịch sử Trung Quốc. Dù không phải là con trai cả của hoàng đế khai quốc Lã Quang song ông vẫn được coi là người kế thừa hợp pháp vì mẹ ông là vợ chính của vua cha. Không rõ về năm sinh của ông song khi lên ngôi vào năm 400, ông chưa đủ 19 tuổi.

Dưới thời Lã Quang trị vì
Khi Lã Quang lập nước Hậu Lương vào năm 386 (ly khai từ chính quyền Tiền Tần), Lã Thiệu và Thạch phu nhân của Lã Quang đã không ở cùng ông, họ khi đó vẫn ở tại kinh thành Trường An của Tiền Tần. Hai người buộc phải chạy trốn đến Cừu Trì khi Trường An thất thủ trước Tây Yên vào năm 385. Đến năm 389, họ cùng với một người anh em của Lã Quang là Lã Đức Thế (呂德世) đến được lãnh thổ của Hậu Lương. Lã Quang lúc đó đang xưng là Tam Hà vương và đã lập Lưu Thiệu làm thế tử. Năm 396, sau khi Lã Quang xưng làm "Thiên vương", Lã Thiệu được lập làm thái tử.

Tuy nhiên, Lã Thiệu không phải là con trai cả của Lã Quang. Ông còn có ít nhất hai người anh trai khác là Thái Nguyên công Lã Toản và Thương Sơn công Lã Hoằng (呂弘), cả hai đều được coi là có tài quân sự. Lã Thiệu được coi là người yếu đuối và bất tài, và các kẻ thù của Hậu Lương (gồm Nam Lương và Bắc Lương) đã nắm lấy cơ hội này để tấn công Hậu Lương. Chiến dịch duy nhất mà Lã Thiệu tham gia được ghi lại là một trận vào mùa hè năm 399, khi đó ông và Lã Toản đã tiến đánh vua Bắc Lương là Đoàn Nghiệp. Đoàn Nghiệp cầu viện vua Nam Lương là Thốc Phát Ô Cô. Thốc Phát Lợi Lộc Cô được cử mang viện binh đến, Lã Thiệu và Lã Toản đã buộc phải rút lui.

Khoảng tết năm 400, Lã Quang lâm bệnh nặng, ra lệnh cho Lã Thiệu lên ngôi với danh hiệu Thiên vương còn bản thân mình trở thành Thái thượng hoàng. Lã Toản được giao phụ trách việc binh, và Lã Hoằng phụ trách việc triều chính. Lã Quang đã bảo ba người phải thống nhất, và Lã Thiệu nên tin tưởng các anh trai. Ông cũng bảo Lã Toản và Lã Hoằng rằng Lã Thiệu không có tài, nhưng là người kế vị hợp pháp, và rằng họ nên giúp em trai với lòng trung thành. Lã Quang qua đời ngay sau đó.

Chính biến và qua đời
Ban đầu, Lã Thiệu đã không lập tức thông báo về cái chết của Lã Quang vì lo sợ rằng các kẻ thù có thể nhân dịp này mà tấn công, song Lã Toản đã phá cửa và dùng vũ lực để tiến vào hoàng cung và than khóc. Lã Thiệu trở nên sợ hãi và nhường ngôi cho Lã Toản song Lã Toản đã từ chối. Một người anh em họ của Lã Thiệu là Lã Siêu (呂超) sau đó đã bí mật thuyết phục Lã Thiệu rằng ông nên bắt và giết chết Lã Toản song Lã Thiệu đã từ chối.

Tuy nhiên, ngay sau đó, Lã Thiệu đã cử thuộc hạ là Khương Kỉ (姜紀) đi thuyết phục Lã Toản tiếp nhận lấy ngôi vị. Đến tối, Lã Toản dẫn tư binh tấn công hoàng cung. Lã Hoằng cũng hội quân với ông. Cận binh của Lã Thiệu ban đầu chống lại và một người trong số họ là Tề Tòng (齊從) đã đánh trúng vào đầu của Lã Toản với một thanh kiếm song không thể giết chết ông ta. Lã Siêu cũng cố trợ giúp cho Lã Thiệu, song quân của họ sợ hãi trước Lã Toản và tan rã. Lã Thiệu chạy trốn đến một cung điện và tự sát. Lã Toản lên ngôi và truy phong cho Lã Thiệu thụy hiệu là "vương" chứ không phải "đế".

Tham khảo
 Tấn thư, quyển 122.
 Tư trị thông giám, các quyển 108, 109, 111.
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 10.

Vua Hậu Lương (thập lục quốc)
Mất năm 400
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ


title: Lã Long

text:
Lã Long () (?-416), tên tự Vĩnh Cơ (永基), là hoàng đế cuối cùng của nước Hậu Lương trong lịch sử Trung Quốc. Ông là cháu trai của vị hoàng đế khai quốc, Lã Quang, và ông giành được ngôi vị sau khi em trai mình là Lã Siêu (呂超) giết chết hoàng đế Lã Toản vào năm 401 và trao ngôi vị cho ông. Dưới thời ông trị vì, Hậu Lương bị Bắc Lương và Nam Lương tấn công liên tục và chỉ còn gần như mỗi khu vực kinh thành Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc). Năm 403, Lã Long đã quyết định chấm dứt sự tồn tại của đất nước bằng việc dâng Cô Tang cho hoàng đế Diêu Hưng của Hậu Tần. Ông trở thành một quan của Hậu Tần, song sau khi về phe Diêu Bật (姚弼) trong nỗ lực nhằm đoạt lấy vị trí thái tử từ Diêu Hoằng, ông đã bị Diêu Hoằng xử tử sau khi Diêu Hưng chết vào năm 416.

Trước khi lên ngôi
Sử sách không biết về cuộc sống ban đầu của Lã Long, và cũng không nhắc gì về người cha Lã Bảo của ông. Ông được mô tả là một người tuấn tú và có tài cưỡi ngựa cùng bắn cung. Trong thời gian trị vì của Lã Quang, ông là một vị tướng, song ông đã không có được sự nổi bật giống như người em trai là Lã Siêu (呂超).

Năm 401, Lã Siêu ám sát con trai của Lã Quang là Lã Toản và giết chết em trai của Lã Toản là Lã Vĩ (呂緯), Lã Siêu sau đó đưa Lã Long lên ngôi. Ban đầu Lã Long còn do dự, song Lã Siêu đã so sánh điều này với việc cưỡi một con rồng lên trời và không thể thoát ra được, và Lã Long đã chấp thuận và sử dụng tước hiệu "Thiên vương". Ông phong cho mẹ mình, tức Vĩ phu nhân làm thái hậu, và lập vợ mình làm Hoàng hậu. Ông phong cho Lã Siêu là An Định công và giao phó hầu hết các công việc quân sự và triều chính cho người em trai này.

Trị vì
Tuy nhiên, Lã Long thay vì sửa chữa các lỗi lầm trong thời gian Lã Toản trị vì (được coi là bạo lực và chuyên quyền), thì lại tiếp tục cai trị một cách bạo lực và đã thảm sát nhiều gia tộc hùng mạnh trong nước để nhằm thể hiện quyền lực, vì vậy người dân tiếp tục xa lánh triều đình. Sau khi biết được điều này, vào mùa hè năm 401, hoàng đế Diêu Hưng của Hậu Tần đã cử thúc phụ Diêu Thạc Đức (姚碩德) mở một chiến dịch lớn tiến đánh Hậu Lương. Quân Hậu Tần nhanh chóng tiếp cận được Cô Tang và vây thành. Nhiều người không phải dân bản địa ở Cô Tang đã lập kế hoạch nổi loạn để trao thành cho Hậu Tần, song kế hoạch bị phát giác và Lã Long đã cho thảm sát tất cả bọn họ, song do nghe lời thuyết phục của Diêu Thạc Đức, Hậu Lương đã khuất phục Hậu Tần trên danh nghĩa, theo đó Lã Long phải gửi cháu trai và khoảng 50 gia tộc đến kinh thành Trường An của Hậu Tần để làm con tim. Theo sắp xếp của Diêu Thạc Đức, Diêu Hưng đã lập Lã Long làm Kiến Khang công, mặc dù vậy, Lã Long vẫn tiếp tục sử dụng tước hiệu Thiên vương. Diêu Thạc Đức sau dó lui quân.

Tuy nhiên, Lã Long tiếp tục bị cả Nam Lương và Bắc Lương tấn công và chỉ sau vài tháng sau khi Diêu Thạc Đức rút quân, Lã Siêu đã phải chịu một thất bại lớn dưới tay tướng Thốc Phát Nục Đàn của Nam Lương. Do các cuộc chiến tranh, Hậu Lương xảy ra một nạn đói nghiêm trọng, đến nỗi có khoảng 100.000 người đã chết đói. Hàng ngày, có hàng trăm cư dân của Cô Tang cầu xin để được ra khỏi thành, thậm chí khi biết rằng họ sẽ bị bắt làm nô lệ. Lã Long đã nổi giận với các hành vi này, ông tin rằng điều này đã khiến cho hình ảnh của đất nước bị hủy hoại, và vì thế hành quyết toàn bộ số người này. Lã Long đã cố gắng thiết lập hòa bình với cả Bắc Lương và Nam Lương, và đến năm 402 ông đã có một thời gian hòa bình ngắn ngủi với cả hai, thậm chí còn nhận được một số viện trợ cứu đói từ vua Thư Cừ Mông Tốn của Bắc Lương. Song hòa bình đã không kéo dài và quân Hậu Tần cũng không có sự giúp đỡ nào.

Năm 403, Lã Long đã tuyệt vọng. Trong khi đó, các quan lại của Hậu Tần khuyên Diêu Hưng hãy nắm lấy quyền kiểm soát trực tiếp đối với Hậu Lương, họ tin rằng nếu Lã Long có thể sóng sót sau các biến loạn này thì ông sẽ không còn là chư hầu của Hậu Tần nữa. Diêu Hưng do vậy đã triệu Lã Siêu đến Trường An, có ý muốn lợi dụng sự vắng mặt của người này để buộc Lã Long khuất phục. Khi Lã Long nhận được lệnh, ông đã quyết định chấm dứt tình trạng bị bao vây bằng cách dâng lãnh thổ (lúc này không lớn hơn vùng Cô Tang) cho Hậu Tần. Diêu Hưng cử tướng Tề Nan (齊難) cùng một đội quân lớn đến bảo vệ và hộ tống Lã Long về Trường An. Lã Long nghênh đón quân Hậu Tần và sau đó nói lời từ biệt ở miếu thờ của Lã Quang rồi tới Trường An. Quân Hậu Tần tiếp quản kinh thành, Hậu Lương cũng diệt vong.

Làm quan Hậu Tần
Lã Long trở thành một quan của Hậu Tần, và ông sử dụng tước hiệu được Diêu Hưng ban cho là Kiến Khang công. Sử sách ít thuật lại về thời gian ông làm quan cho Hậu Tần. Tuy nhiên, đến cuối thời kỳ trị vì của Diêu Hưng, ông có dính líu đến một âm mưu của Diêu Bật (姚弼) nhằm cướp lấy ngôi vị thái tử từ Diêu Hoằng, và đến năm 416, sau một nỗ lực chính biến thất bại của Diêu Bật, Diêu Bật bị buộc phải tự sát, còn Lã Long và các đồng sự khác thì bị bắt giữ. Diêu Hoằng đã cho xử tử ông cùng với em trai Lã Siêu chỉ một thời gian ngắn sau khi Diêu Hưng qua đời.

Tham khảo

 Tấn thư
 Tư trị thông giám

Vua Hậu Lương (thập lục quốc)
Mất năm 416
Nhân vật quân sự Ngũ Hồ thập lục quốc
Năm sinh không rõ


title: Gián Đức

text:
Gián Đức (danh pháp hai phần: Blattella germanica) là một loài gián thuộc họ Blattellidae. Loài gián này dài từ 1.3 cm đến 1.6 cm và có trường hợp lớn hơn. Nó có thể có màu nâu vàng nhạt đến gần như đen, và có hai sọc song song tối chạy từ đầu đến chân cánh. Dù có cánh, nó không thể bay. Loài này được tìm thấy ở các khu định cư của con người. Loài này thường sinh sống ở các nhà hàng, khu vực chế biến thực phẩm, khách sạn và bệnh xá. Trong khu vực khí hậu lạnh hơn, chúng được tìm thấy gần nơi cư trú của con người, vì chúng không chịu được lạnh. Tuy nhiên, gián Đức đã được tìm thấy như xa phía bắc tận Alert, Nunavut, và phía nam tận Patagonia.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Blattella germanica (Linnaeus, 1767) (accepted name) Catalogue of Life: 27th February 2017

G
Động vật được mô tả năm 1767
Động vật đô thị


title: Phương diện quân Leningrad

text:
Phương diện quân Leningrad (tiếng Nga: Ленинградский фронт) là một tổ chức tác chiến chiến lược của Hồng quân Liên Xô trong Thế chiến thứ hai.

Lịch sử
Phương diện quân Leningrad được thành lập ngày 27 tháng 8 năm 1941 dựa trên chỉ lệnh của Bộ tổng tư lệnh tối cao Liên Xô (STAVKA) ra ngày 23 tháng 8 năm 1941 về việc chia Phương diện quân Bắc ra thành phương diện quân Karelia và phương diện quân Leningrad. Biên chế gồm các tập đoàn quân 8, 23, 48, các cụm tác chiến Koporskaya, Nam và Slutsk Kolpinsky. Sau đó được bổ sung thêm các tập đoàn quân xung kích 1, 2, 4; cận vệ 6, 10; 3, 13, 15, 20, 21, 22, 42, 51, 52, 54, 55, 59, 67. Nhiệm vụ của phương diện quân là phòng thủ Leningrad ngăn không cho quân Đức chiếm được thành phố này.

Ngày 30 tháng 8 năm 1941, phương diện quân được phối thuộc thêm Hạm đội Baltic. Ngày 08 tháng 9 năm 1941, các trận chiến đấu đã diễn ra trong sự phong tỏa Leningrad của quân Đức. Đến cuối tháng 9, các cuộc tấn công của quân Đức tạm dưng. 17 tháng 12 năm 1941, các đơn vị ở cánh trái phương diện quân được tổ chức thành Phương diện quân Volkhov. Một số nỗ lực để giải phóng Leningrad đã không thành công. 25 tháng 11 năm 1942, các đơn vị không quân của phương diện quân Leningrad hợp nhất thành tập đoàn quân không quân 13. Tháng 1 năm 1943, phương diện quân Leningrad cùng với phương diện quân Volkhov đã phá vỡ sự phong tỏa Leningrad của quân Đức, Leningrad lại được nối liền với Liên Xô.

Các cuộc tấn công để phá bỏ sự phong tỏa của quân Đức bắt đầu vào năm 1944. 21 tháng 4 năm 1944, các đơn vị ở cánh trái phương diện quân Leningrad được hợp nhất thành Phương diện quân Baltic 3. Các đơn vị của phương diện quân đã giair phóng eo đất Karelia, Vyborg, buộc Phần Lan phải rút khỏi chiến tranh. Tháng 9-11 năm 1944, phương diện quân Leningrad tham gia giải phóng các quốc gia ở vùng Baltic, gồm Estonia và quần đảo Moonsund, đây là các chiến dịch cuối cùng của phương diện quân Leningrad. 16 tháng 10 năm 1944, tập đoàn quân 67 của phương diện quân Baltic 3 chuyển cho phương diện quân Leningrad.

Ngày 24 tháng 7 năm 1945, theo chỉ lệnh của STAVKA ra ngày 09 tháng 7 năm 1945, phương diện quân được tổ chức lại thành Quân khu Leningrad.

Lãnh đạo phương diện quân

Tư lệnh

Ủy viên Hội đồng quân sự

Tham mưu trưởng

Biên chế chủ lực

1 tháng 10 năm 1941
 Tập đoàn quân 8
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 42
 Tập đoàn quân 54
 Tập đoàn quân 55
 Lực lượng đặc nhiệm Neva

1 tháng 1 năm 1942
 Tập đoàn quân 8
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 42
 Tập đoàn quân 54
 Tập đoàn quân 55
 Cụm chiến dịch ven biển

1 tháng 4 năm 1942
 Tập đoàn quân 8
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 42
 Tập đoàn quân 54
 Tập đoàn quân 55
 Lực lượng đặc nhiệm Neva
 Cụm chiến dịch ven biển

1 tháng 7năm 1942
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 42
 Tập đoàn quân 55
 Lực lượng đặc nhiệm Neva
 Cụm chiến dịch ven biển

1 tháng 1 năm 1943
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 42
 Tập đoàn quân 55
 Tập đoàn quân 67
 Cụm chiến dịch ven biển
 Tập đoàn quân không quân 13

1 tháng 7 năm 1943
 Tập đoàn quân xung kích 2
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 42
 Tập đoàn quân 55
 Tập đoàn quân 67
 Cụm chiến dịch ven biển
 Tập đoàn quân không quân 13

1 tháng 1 năm 1944
 Tập đoàn quân xung kích 2
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 42
 Tập đoàn quân 67
 Tập đoàn quân không quân 13

1 tháng 4 năm 1944
 Tập đoàn quân xung kích 2
 Tập đoàn quân 8
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 42
 Tập đoàn quân 54
 Tập đoàn quân 59
 Tập đoàn quân 67
 Tập đoàn quân không quân 13

1 tháng 7 năm 1944
 Tập đoàn quân xung kích 2
 Tập đoàn quân 8
 Tập đoàn quân 21
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 59
 Tập đoàn quân không quân 13

1 tháng 10 năm 1944
 Tập đoàn quân 8
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 59
 Tập đoàn quân không quân 13

1 tháng 1 năm 1945
 Tập đoàn quân 8
 Tập đoàn quân 23
 Tập đoàn quân 67
 Tập đoàn quân không quân 13

Các chiến dịch lớn đã tham gia

Các chiến dịch chiến lược
 Chiến dịch tấn công chiến lược Vyborg-Petrozavodsk 1944
 Chiến dịch phòng thủ chiến lược Leningrad 1941
 Chiến dịch tấn công chiến lược Leningrad-Novgorod 1944
 Chiến dịch tấn công «Искра» 1943
 Chiến dịch tấn công chiến lược Baltic 1944
 Chiến dịch tấn công chiến lược Tikhvin 1941

Các chiến dịch của phương diện quân và tập đoàn quân
 Chiến dịch tấn công Vyborg 1944
 Chiến dịch phòng thủ Vyborg-Kexholmsky 1941
 Chiến dịch tấn công Kingisepp-Gdov 1944
 Chiến dịch phòng thủ Kingisepp-Luga 1941
 Chiến dịch tấn công Krasnosel'skii-Ropshinskaya 1944
 Chiến dịch tấn công Kurland 1945
 Chiến dịch tấn công Luban 1942
 Chiến dịch tấn công Mginskaya 1943
 Chiến dịch đổ bộ Moonsund 1944
 Chiến dịch tấn công Narva 1944
 Chiến dịch tấn công Novgorod-Luga 1944
 Chiến dịch tấn công Pskov 1944
 Chiến dịch tấn công Sinyavinskaya 1941
 Chiến dịch tấn công Sinyavinskaya 1942
 Chiến dịch tấn công Tallinn 1944
 Chiến dịch phòng thủ Tikhvin 1941
 Chiến dịch tấn công Tikhvin Kirishskaya 1941

Chú thích

Tham khảo
 Любанская операция

Phương diện quân Liên Xô
Đơn vị quân sự thành lập năm 1941
Đơn vị quân sự giải thể năm 1945


title: Frederik Magle

text:
Frederik Magle sinh ngày 17.4.1977 tại Stubbekøbing, Falster là nhà soạn nhạc, nhạc sĩ chơi đàn organ và nghệ sĩ dương cầm người Đan Mạch.

Tiểu sử
Frederik Magle là con của nhà văn kiêm nữ diễn viên Mimi Heinrich và nhạc sĩ chơi đàn organ, họa sĩ kiêm điêu khắc gia Christian Reesen Magle (1925-1996). Anh là cháu gọi nhà soạn nhạc Emil Reesen (1887-1964) bằng ông cậu (anh/em của bà anh). Anh được coi là thần đồng âm nhạc, đã xuất hiện trên truyền hình và các phương tiện truyền thông từ khi lên 9 tuổi..

Frederik Magle học nhạc lý và sáng tác với Leif Thybo, học chơi đàn organ với Ib Bindel, sau đó vào học ở Nhạc viện hoàng gia Đan Mạch. Cuộc trình diễn trước công chúng các sáng tác nhạc đầu tiên của anh diễn ra vào buổi sáng lễ Phục Sinh 7.4.1985 tại nhà thờ Stubbekøbing.

Cha của Magle từ trần năm 1996, ngay trước buổi trình diễn đầu tiên bản cantata lễ Giáng Sinh A newborn child, before eternity, God! của Magle, được hiến tặng cho ông.

Frederik Magle nổi tiếng là một nhạc sĩ chơi đàn organ điêu luyện và cũng tham gia vào việc làm đàn organ, tạo ra thiết kế âm cho đàn organ 25 dãy ống ở nhà thờ Jørlunde (một làng ở bắc đảo Zealand, Đan Mạch), được khai trương trong tháng 10 năm 2009. Năm 2010 anh phát hành một đĩa CD đôi, Like a Flame, với các ứng tác tự do được thu từ đàn organ của nhà thờ Jørlunde.

Phong cách nhạc
Phong cách âm nhạc của Frederik Magle có thể được mô tả như có âm điệu du dương nói chung, trong khi vẫn duy trì một số yếu tố của phong cách phi giai điệu (atonality), được mô tả như là "phong cách hiện đại đúng mức" (moderate modernism). Những nhạc phẩm sáng tác nổi tiếng của anh là những tác phẩm viết cho Hoàng gia Đan Mạch, trong đó có bản nhạc cho lễ rửa tội của hoàng tử Nikolai năm 1999, lễ rửa tội của hoàng tử Felix năm 2002, và một Cantabile (giai điệu diễn cảm), dựa trên thơ của hoàng tế Henrik (phu quân nữ hoàng Đan Mạch) trong đó phần đầu "Souffle le vent" đã được trình diễn lần đầu năm 2004, còn hai phần sau "Cortège & Danse Macabre" và "Carillon", được trình diễn trong tháng 6 năm 2009 tại Koncerthuset (Nhà hòa nhạc Copenhagen), đều do Danish National Symphony Orchestra (Dàn nhạc giao hưởng quốc gia Đan Mạch) trình diễn dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Thomas Dausgaard.

Tác phẩm chọn lọc
 30 hymns (1985)
 We Are Afraid Cantata cho ban hợp ca, sáo, kèn clarinet, nhạc cụ gõ, đàn dây, dương cầm, và đàn organ (1988)
 Bản giao hưởng cho đàn organ No. 1 (1990)
 Bản giao hưởng cho đàn organ No. 2 "Let there be light" (1993)
 "The song is a fairytale" 20 bài hát dựa trên các truyện thần tiên của Hans Christian Andersen (1993)
 Concerto cho đàn organ và dàn nhạc "The infinite second" (1994)
 Symphonic "Lego Fantasia" cho đàn dương cầm và dàn nhạc, do Lego Group (1995–96) đặt viết
 "A newborn child, before eternity, God!" bản cantata Giáng Sinh, cho ban kèn đồng, ban hợp xướng, đơn ca, đàn organ và nhạc cụ gõ (1996)
 Cantata to Saint Cecilia cho đơn ca, ban hợp xướng, ban hợp xướng thiếu nhi, và dàn nhạc thính phòng. Lời của Iben Krogsdal (1998)
 "Light on your path" cho đàn organ và bộ 5 kèn đồng, viết cho lễ rửa tội của hoàng tử Nikolai (1999)
 The Hope cho ban kèn đồng, ban hợp xướng, đàn organ và nhạc cụ gõ, viết để tưởng niệm trận Copenhagen (2001)
 "Phoenix" cho ban hợp xướng hỗn hợp và đàn organ hoặc đàn dương cầm 4 tay chơi (2003)
 Cantabile gồm 3 khúc thơ giao hưởng cho dàn nhạc, ban hợp xướng, và đơn ca (2004–2009)

Đĩa nhạc
 1993 Sangen er et eventyr (The song is a fairytale). Thomas Eje, The Danish Boys' Choir, Trio Rococo, Niels Lan Doky, Niels-Henning Ørsted Pedersen, Alex Riel. BMG 74321 24537-2
 1994 The Infinite Second. Latvian Philharmonic Chamber Orchestra, Dzintars Josts, Frederik Magle (The organ in Riga Cathedral). EMI Classics 5555972
 1997 Et nyfødt barn, før evighed, Gud! (A newborn child, before eternity, God). Christmas cantata. EMI Classics 5565942
 1998 Symphonic Lego Fantasia. London Philharmonic Orchestra, David Parry, Frederik Magle (piano). Released by the Lego Group.
 1999 Cæciliemusik (Music for Saint Cecilia). Danacord DACOCD 520
 2000 Lys på din vej (Light on your path). Frederik Magle (piano and organ), The Brass Ensemble of the Royal Danish Guards, Danish National Chamber Orchestra, Frans Rasmussen. EMI Classics 5571152
 2004 Kosmos. ClassicO CLASSCD 478
 2005 Søværnet Ønsker God Vind (The Royal Danish Navy wishes godspeed). The Royal Danish Naval Band. Released by the Royal Danish Navy (2005)
 2005 Hymne til Sofia (Hymn to Sophia). John Tchicai, Peter Ole Jørgensen, Frederik Magle. Calibrated CALI012
 2010 Like a Flame. Frederik Magle (organ improvisations). Proprius Music PRCD 2061
 2011 Elektra. Featured symphonic music by Frederik Magle on the Suspekt-album. Universal Music/Tabu Records.

Tham khảo

Kraks Blå Bog (2008/09), 1279 pages, ISBN 978-87-12-04412-3

Liên kết ngoài
Frederik Magle Website

Sinh năm 1977
Nhân vật còn sống
Nhà soạn nhạc Đan Mạch
Nhà soạn nhạc cổ điển thế kỷ 20
Nhà soạn nhạc cổ điển thế kỷ 21
Nghệ sĩ dương cầm Đan Mạch
Nghệ sĩ organ Đan Mạch
Nhạc sĩ cổ điển
Nghệ sĩ dương cầm
Nam nhạc sĩ thế kỷ 20


title: Mộ Dung Bảo

text:
Mộ Dung Bảo () (355–398), tên tự Đạo Hựu (道佑), là hoàng đế thứ nhì của nước Hậu Yên thời Thập Lục Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Sau khi Mộ Dung Thùy kiến lập Hậu Yên, ông được lập làm thái tử, từng lĩnh quân Yên công phạt Bắc Ngụy. Tuy nhiên, trong trận Tham Hợp Pha, quân Hậu Yên dưới quyền Mộ Dung Bảo thất bại thảm hại trước quân Bắc Ngụy. Sau khi kế vị, ông phải đối phó với sự xâm lược từ phía nam của Bắc Ngụy, cuối cùng không thể giữ được đất đai của Hậu Yên tại Trung Nguyên, phải mang thuộc hạ chạy về Long Thành thuộc Liêu Ninh ngày nay. Tuy nhiên, Mộ Dung Bảo lại phải đương đầu với việc con là Mộ Dung Hội và đại thần Đoàn Tốc Cốt làm phản. Mộ Dung Bảo chạy trốn, bị Lan Hãn dụ về Long Thành rồi sát hại.

Trước khi thành lập Hậu Yên
Mộ Dung Bảo sinh năm Nguyên Tỷ thứ 4 (355) thời Hoàng đế Mộ Dung Tuấn của Tiền Yên trị vì. Ông là con trai thứ tư của Mộ Dung Thùy với người vợ đầu là Đoàn vương phi, lúc đó phụ thân ông đang có tước hiệu Ngô vương. Ban đầu, ông không được lập làm thế tử mà là anh cùng mẹ là Mộ Dung Lệnh. Đoàn vương phi mất năm 358 trong ngục sau khi bị vu cáo dùng yêu thuật chống lại hoàng đế và Khả Túc Hồn hoàng hậu. Sau đó, Mộ Dung Thùy bị Khả Túc Hồn thái hậu và nhiếp chính vương Mộ Dung Bình nghi ngờ trong thời gian trị vì của Mộ Dung Vĩ. Mộ Dung Bảo là một trong số các thành viên của gia đình Mộ Dung Thùy cùng chạy trốn đến hàng Tiền Tần. Sau đó, anh cả Mộ Dung Lệnh rơi vào bẫy của thừa tướng Tiền Tần là Vương Mãnh khi trốn thoát trở lại Tiền Yên và rồi bị giết chết, Mộ Dung Bảo vì thế trở thành thế tử.

Khi niên thiếu, ông là người nhanh nhẹn quả cảm, giữ chí hướng, song thân thiết với người nịnh bợ mình. Thời Hoàng đế Phù Kiên của Tiền Tần, ông được bổ nhiệm là Thái tử tẩy mã, vạn niên lệnh. Năm 383, khi Phù Kiên tiến hành chiến dịch chống Đông Tấn nhằm thống nhất Trung Quốc, Mộ Dung Bảo được giữ chức Giang Lăng tướng quân. (song quân Tiền Tần đại bại trong trận Phì Thủy).

Đến khi quân Tiền Tần sụp đổ, hoàng đế Phù Kiên của Tiền Tần đã chạy đến chỗ của Mộ Dung Thùy. Mộ Dung Bảo cố thuyết phục phụ thân giết chết Phù Kiên và nổi loạn, trung hưng quốc gia giống Thiếu Khang khi xưa, song Mộ Dung Thùy từ chối. Tuy nhiên, Mộ Dung Thùy sau khi được Phù Kiên cử đi bình định vùng đông bắc của đế quốc thì quyết định nổi dậy. Đến mùa xuân năm 384, sau khi Mộ Dung Thùy xưng làm Yên vương, tuyên bố độc lập trên thực tế khỏi Tiền Tần, Mộ Dung Bảo đã được lập làm Yên vương thái tử.

Dưới thời Mộ Dung Thùy trị vì
Sau đó Mộ Dung Thùy xưng là hoàng đế, Mộ Dung Bảo trở thành thái tử. Khi là thái tử, Mộ Dung Bảo miệt mài tự học, đôn sùng Nho học, giỏi đàm luận, giỏi thuộc văn, xử lý tốt quan hệ với tả hữu tiểu thần của Mộ Dung Thùy. Ông được các triều sĩ khen ngợi, Mộ Dung Thùy do vậy xem ông có thể bảo toàn gia nghiệp, hết sức xem trọng. (Tuy nhiên Mộ Dung Thùy vẫn chuộng khả năng quân sự của các con trai khác là Mộ Dung Nông, Mộ Dung Long và Mộ Dung Lân.) Khi Hoàng hậu Đoàn Nguyên Phi nhắc nhở Mộ Dung Thùy rằng Mộ Dung Bảo có tư chất ung dung, mềm yếu không quyết đoán, không phải là người mạnh mẽ để tế thế, và rằng Mộ Dung Nông và Mộ Dung Long sẽ là những người kế vị thích hợp hơn, tuy nhiên Mộ Dung Thùy không nghe theo và nói rằng mình không phải là Tấn Hiến công. Mộ Dung Bảo thường được giao trọng trách trấn thủ kinh thành Trung Sơn trong lúc phụ hoàng thân chinh. Ngày Ất Hợi tháng 3 năm Mậu Tý (7 tháng 5 năm 388), Mộ Dung Thùy chuyển giao phần lớn quyền lực cho Mộ Dung Bảo, chỉ giữ lại quyền quyết định những vấn đề quan trọng nhất. Sau đó, Mộ Dung Thùy lại cho Mộ Dung Bảo lĩnh tước "Đại thiền vu".

Năm 391, Quốc vương Bắc Ngụy là Thác Bạt Khuê khiển kì đệ Thác Bạt Cô (拓拔觚) đi nộp triều cống cho Hậu Yên. Theo sử sách, tử đệ của Mộ Dung Thùy bắt giam Thác Bạt Cô và yêu cầu Thác Bạt Khuê chuộc bằng cách cung cấp ngựa tốt. Thác Bạt Khuê từ chối, tuyệt giao quan hệ với Hậu Yên. Thác Bạt Cô chạy trốn song bị Mộ Dung Bảo đuổi theo bắt giữ.Thác Bạt Khuê quay sang liên minh với Tây Yên, và sau đó, ngay cả khi Tây Yên bị Hậu Yên tiêu diệt vào năm 393, ông ta vẫn tiếp tục quấy nhiễu vùng biên của Hậu Yên.

Tháng 5 năm Ất Mùi (395), Mộ Dung Thùy khiển Mộ Dung Bảo cùng với Mộ Dung Nông và Mộ Dung Lân dẫn 8 vạn quân đi chinh phạt Bắc Ngụy. Thác Bạt Khuê khi nghe tin về đội quân của Mộ Dung Bảo thì bỏ kinh thành Thịnh Lạc và rút lui về Hà Tây (phía tây Hoàng Hà). Tháng 9 ÂL, quân của Mộ Dung Bảo nhanh chóng tiến đến Hoàng Hà vào mùa thu năm 395 và chuẩn bị vượt sông bằng thuyền, song trời chợt nổi gió, thổi vài chục thuyền sang bờ nam sông. Bắc Ngụy bắt được hơn ba trăm giáp sĩ song chỉ cởi áo giáp và thả ra. Quân Bắc Ngụy cắt đứt được đường thông tin liên lạc giữa quân của Mộ Dung Bảo và kinh thành Trung Sơn của Hậu Yên, bắt hết sứ giả, mấy tháng mà Mộ Dung Bảo không có tin tức về việc Mộ Dung Thùy đã khỏi bệnh. Thác Bạt Khuê cho sứ giả Hậu Yên bị bắt đến bờ sông nói rằng Mộ Dung Thùy đã mất, Mộ Dung Bảo và những người khác đau buồn và sợ hãi, sĩ tốt Hậu Yên náo loạn. Thuật sĩ Cận An nói với Mộ Dung Bảo rằng thiên thời bất lợi nên cần nhanh chóng quay về để tránh thất bại, song Mộ Dung Bảo không nghe theo. Quân Hậu Yên và Bắc Ngụy lâm vào thế bí trong suốt hơn hai tuần, tức hơn 20 ngày, những người ủng hộ Mộ Dung Lân muốn làm phản để đưa Mộ Dung Lân trở thành hoàng đế song đã thất bại. Đến ngày Tân Mùi (25) tháng 10 (23 tháng 11), Mộ Dung Bảo đốt thuyền, nhân đêm tối rồi rút lui. Đương thời, băng trên Hoàng Hà chưa kết, Mộ Dung Bảo cho rằng quân Bắc Ngụy không thể vượt được sông nên không cho dò xét tình hình quân địch. Ngày Kỉ Mão (3) tháng 11 (1 tháng 12), có bão, Hoàng Hà đóng băng, Thác Bạt Khuê dẫn quân Bắc Ngụy vượt sông truy kích. Ngày Ất Dậu (9) (7 tháng 12), quân Ngụy đến được phía tây Tham Hợp pha, đến ngày Bính Tuất (8 tháng 12) thì giao chiến với quân Hậu Yên, gần như toàn bộ quân Hậu Yên bị bắt hoặc giết, chỉ có Mộ Dung Bảo cũng một số tướng lĩnh là có thể chạy thoát. Thác Bạt Khuê sau đó đã cho tàn sát tất cả tù binh Hậu Yên.

Do lo rằng Bắc Ngụy sau đó sẽ xem nhẹ Mộ Dung Bảo, đầu năm sau Mộ Dung Thùy đích thân dẫn quân đi đánh Bắc Ngụy và giành được thành công bước đầu và giết được đường đệ của Thác Bạt Khuê là Thác Bạt Kiền. Tuy nhiên, khi quân Hậu Yên đi đến Tham Hợp pha, thấy xương chất như núi, binh sĩ Hậu Yên gào khóc thảm thiết, Mộ Dung Thùy giận dữ rồi lâm bệnh, quân Hậu Yên lại phải rút về Trung Sơn. Mộ Dung Thùy chết trên đường về kinh. Ngày Nhâm Dần (29) tháng 4 (21 tháng 6), Mộ Dung Bảo tức hoàng đế vị, đại xá, cải nguyên Vĩnh Khang.

Trị vì
Ngày Ất Sửu tháng 5 (14 tháng 7), Mộ Dung Bảo buộc Đoàn Nguyên Phi phải tự sát thì mới tha cho tông thất họ Đoàn. Đoàn Nguyên Phi tức giận, nói rằng ngày vong quốc sẽ không lâu nữa rồi tự sát. Mộ Dung Bảo cho rằng Đoàn hậu âm mưu phế mình, không có đạo mẫu hậu, định không thành táng theo lễ của hoàng hậu, song do Trung thư lệnh Thúy Dương khuyên nhủ nên ông quyết định thành táng.

Thanh Hà công Mộ Dung Hội là con của Mộ Dung Bảo, có mẹ xuất thân thấp kém song lớn tuổi, dũng mãnh tài giỏi, có tài nghệ, được Mộ Dung Thùy yêu mến. Khi Mộ Dung Bảo dẫn quân đánh Ngụy, Mộ Dung Thùy đối đãi với Mộ Dung Hội như với thái tử. Khi Mộ Dung Thùy thân chinh Bắc Ngụy, Mộ Dung Hội được giao phụ trách cai quản Long Thành. Khi Mộ Dung Thùy bệnh nặng từng di ngôn mệnh Mộ Dung Bảo lập Mộ Dung Hội làm người tự vị, song Mộ Dung Bảo lại yêu mến người con nhỏ tuổi hơn là Mộ Dung Sách (慕容策) và không ủng hộ Mộ Dung Hội. Hơn nữa, Trường Lạc công Mộ Dung Thịnh sinh cùng năm với Mộ Dung Hội, cũng không muốn Mộ Dung Hội trở thành thái tử và cùng với Triệu vương Mộ Dung Lân khuyên Mộ Dung Bảo lập Mộ Dung Sách làm thái tử. Ngày Ất Hợi (4) tháng 8 (22 tháng 9), Mộ Dung Sách được lập làm thái tử còn Mộ Dung Hội và Mộ Dung Thịnh được phong vương. Mộ Dung Hội thấy Mộ Dung Sách còn nhỏ, ngu si yếu đuối, nên trong lòng oán giận.

Tháng 8 ÂL năm đó, Thác Bạt Khuê đã dẫn quân Bắc Ngụy tập kích Tĩnh châu, đánh bại Mộ Dung Nông và buộc tướng này phải chạy trốn về Trung Sơn. Thác Bạt Khuê sau đó đã tiến về phía đông, sẵn sàng tấn công kinh thành nước Hậu Yên. Chấp thuận lời đề nghị của Mộ Dung Lân, Mộ Dung Bảo chuẩn bị phòng thủ Trung Sơn, để cho quân Bắc Ngụy tự do di chuyển trên lãnh thổ của mình, Mộ Dung Bảo cho rằng quân Bắc Ngụy sẽ phải rút lui khi quân lính của họ kiệt sức. Tuy nhiên, điều này khiến cho quân đồn trú tại tất cả các thành ở Hà Bắc bỏ thành, quận huyện ngả theo Bắc Ngụy, ngoại trừ ba thành là Trung Sơn, Nghiệp Thành và Tín Đô.

Tháng 1 năm Đinh Dậu (397), Tín Đô thất thủ. Trong khi đó, Thác Bạt Khuê nhận được tin về một cuộc nổi loạn gần kinh thành Thịnh Lạc của mình và cầu hòa với Mộ Dung Bảo song đã bị bác bỏ, Mộ Dung Bảo tấn công quân Bắc Ngụy khi Thác Bạt Khuê chuẩn bị lui quân, song quân Hậu Yên lại chịu thất bại thảm hại. Mộ Dung Long muốn dẫn số quân còn lại ở Trung Sơn đi đánh một trận với Bắc Ngụy và được mộ Dung Bảo chấp thuận, song Mộ Dung Bảo sau đó lại lưỡng lự và cuối cùng đã hủy bỏ kế hoạch do Mộ Dung Lân phản đối. Ông cũng dao động trước việc trao trả Thác Bạt Cô hay nhượng Tĩnh châu cho Bắc Ngụy để cầu hòa. Đến khi Mộ Dung Lân nổi loạn, Mộ Dung Bảo lo lắng rằng Mộ Dung Lân sẽ đoạt lấy quân của Mộ Dung Hội (đang tiến về kinh thành để giải vây song do Mộ Dung Hội còn oán giận nên tiến chậm), và quyết định bỏ Trung Sơn để đến Long Thành. Mộ Dung Long chấp thuận kế hoạch song đề nghị với hoàng đế rằng một khi đã ở Long Thành thì trong một thời gian dài không nên trở về phía nam. Mộ Dung Bảo đồng ý và họ cùng bỏ Trung Sơn để đến chỗ quân của Mộ Dung Hội.

Mộ Dung Hội trong khi đó đang trên đường trở lại Long Thành, người này quyết định đoạt quyền. Mộ Dung Hội cử sát thủ đến giết chết Mộ Dung Long và Mộ Dung Nông, song chỉ giết chết được Mộ Dung Long. Quân của Mộ Dung Bảo và Mộ Dung Nông nhanh chóng chạy đến Long Thành, còn Mộ Dung Hội cho quân vây thành. Tuy nhiên, trong một cuộc tấn công bất ngờ của Cao Vân, quân của Mộ Dung Hội sụp đổ, và bản thân Mộ Dung Hội phải chạy về Trung Sơn, Trung Sơn lúc này do quân đồn trú của Mộ Dung Tường (do Mộ Dung Bảo để lại) trấn giữ nên Mộ Dung Hội bị giết. Trong khi đó, Mộ Dung Bảo nhận Cao Vân làm dưỡng tử và phong tước Tịch Dương công.

Do Mộ Dung Bảo ở Long Thành, Trung Sơn và Nghiệp Thành mất liên lạc với ông. Mộ Dung Tường tự xưng đế, song ngay sau đó bị Mộ Dung Lân đánh bại rồi giết chết, Mộ Dung Lân xưng đế. Mộ Dung Lân lại bị quân Bắc Ngụy đánh bại và phải chạy đến Nghiệp Thành, từ bỏ tước hiệu hoàng đế và thuyết phục người trấn thủ Nghiệp Thành là Mộ Dung Đức bỏ thành và chạy về phía nam đến Hoạt Đài. Mộ Dung Đức làm theo và tại Hoạt Đài, và vào tháng 1 năm Mậu Tuất (398), Mộ Dung Đức xưng làm Yên vương và cải niên hiệu, lập nên nước Nam Yên. Trong khi đó, do không biết về điều này mà chỉ nhận được tin tức Mộ Dung Đức báo là đi xuống phía nam, nên Mộ Dung Bảo chuẩn bị cho một chiến dịch để lấy lại lại lãnh thổ bị mất, bất chấp can gián từ Mộ Dung Nông và Mộ Dung Thịnh rằng binh lính đã kiệt sức.

Ngày Kỉ Mão tháng 2 (20 tháng 3), quân Hậu Yên rời Long Thành. Tuy nhiên ngay sau đó, ngày Nhâm Ngọ cùng tháng (23 tháng 3), tướng Đoàn Tốc Cốt (段速骨) tiến hành nổi loạn, và Mộ Dung Bảo phải trở lại Long Thành. Trong khi đó, Đoàn Tốc Cốt buộc con của Mộ Dung Long là Mộ Dung Sùng (慕容崇) làm lãnh đạo và bao vây Long Thành. Ngay cả với sự giúp đỡ bí mật của Lan Hãn, Đoàn Tốc Cốt ban đầu không thành công. Tuy nhiên, Mộ Dung Nông lại đầu hàng quân của Đoàn Tốc Cốt, điều này làm tổn hại đến tinh thần của binh lính tại Long Thành và thành thất thủ. Mộ Dung Bảo và Mộ Dung Thịnh chạy về phía nam. Ngày Canh Tý tháng 3 (10 tháng 4), Lan Hãn tập kích Đoàn Tốc Cốt, chiếm Long Thành và đề nghị Mộ Dung Bảo quay trở lại. Mộ Dung Bảo lúc này đến Kế Thành và muốn quay lại song Mộ Dung Thịnh thuyết phục ông hãy cố đi về phía nam để tìm kiếm trợ giúp từ Mộ Dung Đức mà không biết rằng Mộ Dung Đức đã tuyên bố độc lập. Tuy nhiên, khi họ đến vùng lân cận Hoạt Đài thì biết tin tức và lại chạy về phía bắc. Nhiều thành trên đường đi đã sẵn sàng kết hợp lại dưới quyền của Mộ Dung Bảo để bắt đầu kháng Bắc Ngụy song Mộ Dung Bảo lại quyết định trở lại Long Thành. Mộ Dung Thịnh do nghi ngờ Lan Hãn nên cố thuyết phục Mộ Dung Bảo song vẫn không khiến ông thay đổi tâm trí, Mộ Dung Thịnh do vậy rời bỏ phụ thân.

Ngày Đinh Hợi (26) tháng 4 (27 tháng 5) Mộ Dung Bảo đến Sách Mạc Hãn hình, cách Long Thành 40 lý, trong thành đều vui mừng. Lan Hãn đã khiển đệ là Lan Gia Nan (蘭加難) suất 500 kị binh đến nghênh đón Mộ Dung Bảo, song cho đóng cổng thành, cấm người ra vào. Chống lại lời khuyên của Dĩnh Âm Liệt công Dư Sùng (餘崇), Mộ Dung Bảo chấp thuận để cho Lan Gia Nan hộ tống. Đi được vài lý, Lan Gia Nan bắt và giết Dư Sùng, đưa Mộ Dung Bảo đến lữ quán ngoài Long Thành rồi giết chết. Lan Hãn truy thụy cho Mộ Dung Bảo là Linh Đế, tàn sát hầu hết các thành viên trong hoàng tộc Mộ Dung. Sau đó, Mộ Dung Thịnh lật đổ Lan Hãn, tái lập Hậu Yên và xưng đế, truy thụy hiệu cho Mộ Dung Bảo là Huệ Mẫn hoàng đế, miếu hiệu Liệt Tổ.

Gia đình

Hậu phi
Đoàn hoàng hậu, sinh Mộ Dung Sách
Đinh thị, sinh Mộ Dung Thịnh
Mạnh thị, sinh Mộ Dung hoàng hậu của Bắc Ngụy
Mỗ thị, sinh Mộ Dung Hội

Nhi tử
Trường Lạc vương Mộ Dung Thịnh
Thành Hà vương Mộ Dung Hội (慕容會)
Thái tử Mộ Dung Sách (慕容策)
Thành Dương công Mộ Dung Nguyên (慕容元)
Chương Vũ công Mộ Dung Uyên (慕容淵)
Hà Đông công Mộ Dung Mẫn (容敏)
Bác Lăng công Mộ Dung Kiền (慕容虔)
Thượng Đảng công Mộ Dung Chiêu (慕容昭)
Dưỡng tử Mộ Dung Vân (慕容雲)

Nữ nhi
Đệ tứ nữ, sau là Mộ Dung hoàng hậu của Thác Bạt Khuê

Chú thích

Tham khảo

Sinh năm 355
Mất năm 398
Vua Trung Quốc thế kỷ 4
Vua Hậu Yên
Hoàng đế Trung Quốc bị giết


title: Chi Nhuyễn cốt thảo

text:
Chi Nhuyễn cốt thảo (danh pháp khoa học: Lagarosiphon) là chi của khoảng 9 loài cây thủy sinh.

Các loài
 Lagarosiphon cordofanus (Hochst.) Casp.
 Lagarosiphon hydrilloides Rendle
 Lagarosiphon ilicifolius Oberm.
 Lagarosiphon madagascariensis Casp.
 Lagarosiphon major (Ridl.) Moss
 Lagarosiphon muscoides Harv.
 Lagarosiphon rubellus Ridl.
 Lagarosiphon steudneri Casp.
 Lagarosiphon verticillifolius Oberm.

Chú thích

Tham khảo

Lagarosiphon tại Encyclopedia of Life.

L
Thực vật thủy sinh
Thực vật châu Phi


title: Mộ Dung Thịnh

text:
Mộ Dung Thịnh () (373–401), tên tự Đạo Vận (道運), gọi theo thụy hiệu là (Hậu) Yên Chiêu Vũ Đế ((後)燕昭武帝), là một hoàng đế của nước Hậu Yên trong lịch sử Trung Quốc. Ông là con trai của Mộ Dung Bảo (tức Huệ Mẫn Đế), và sau khi Mộ Dung Bảo bị Lan Hãn (nhạc phụ của Mộ Dung Thịnh) giết, ông đã báo thù cho cha bằng cách tiến hành chính biến và giành lại ngai vàng. Phần lớn thời gian trị vì của mình, ông sử dụng tước hiệu "Thứ Nhân Thiên Vương" (庶人天王).

Mộ Dung Thịnh được mô tả là một chiến lược gia và một tướng có tài, song do rút kinh nghiệm từ triều đại yếu kếm của cha mình, ông đã áp dụng chính sách cai trị khắc nghiệt và nó đã khiến cho các triều thần luôn cám thấy không an toàn để rồi nổi loạn chống lại ông. Tại một trong các cuộc nổi loạn vào năm 401, ông đã bị thương rồi qua đời. Kế vị ông là thúc phụ Mộ Dung Hi.

Dưới thời Tiền Tần và Tây Yên
Mộ Dung Thịnh sinh năm 373, là con của Mộ Dung Bảo và Đinh phu nhân, và có lẽ được sinh ra tại gần kinh thành Trường An của Tiền Tần do Mộ Dung Bảo lúc bấy giờ đang là một viên quan cấp thấp ở đó. Tư liệu lịch sử đầu tiên nói về ông là sự kiện diễn ra trong khoảng thời gian tết năm 385, khi đó hoàng đế Phù Kiên của Tiền Tần để đối phó với nỗ lực nổi dậy của Mộ Dung Vĩ (cựu hoàng đế Tiền Yên) đã ra lệnh giết chết toàn bộ người Tiên Ti tại Trường An. Ông nội của Mộ Dung Thịnh, tức Mộ Dung Thùy thì đã nổi dậy từ cuối năm 383 và lập nước Hậu Yên năm 384. Thúc phụ của Mộ Dung Thịnh là Mộ Dung Nhu (慕容柔) không bị giết do ông ta trước đó đã được hoạn quan Tống Nha (宋牙) nhận nuôi. Mộ Dung Nhu có lẽ đã bảo vệ cho Mộ Dung Thịnh và anh trai là Mộ Dung Hội, và ngay sau đó cả ba người đã chạy khỏi Trường An và tính cách lánh nạn ở chỗ một cựu thân vương Tiền Yên khác là Mộ Dung Xung, là một người anh em họ của Mộ Dung Thịnh, Mộ Dung Xung trước đó đã sẵn tiến hành một cuộc nổi loạn chống Tiền Tần ở gần Trường An.

Vào mùa xuân năm 385, khi nghe được tin Mộ Dung Vĩ bị giết, Mộ Dung Xung đã xưng đế và lập nước Tây Yên. Tuy nhiên, Mộ Dung Thịnh không ấn tượng với Mộ Dung Xung và đã bí mật kể với Mộ Dung Nhu rằng ông tin là Mộ Dung Xung rốt cuộc sẽ chẳng làm được điều gì. Suy nghĩ của ông có vẻ là chính xác, mặc dù Mộ Dung Xung đã chiếm được Trường An vào mùa hè năm 385 song người này lại không thể cai trị dân chúng một cách hiệu quả, và những người dân Tiên Ti của thì trở nên bực bội vì ông ta vẫn ở lại Trường An (do ông thích thành này và cũng do lo sợ Mộ Dung Thùy) thay vì đi về phía đông để trở lại quê hương. Vào mùa xuân năm 386, tướng Hàn Diên (韓延) đã ám sát Mộ Dung Xung. Quân Tây Yên sau đó đã bỏ Trường An và tiến về phía đông, hướng về đất tổ và trong hành trình này họ đã có tới hơn năm người lãnh đạo nối tiếp nhau (Đoàn Tùy, Mộ Dung Nghĩ, Mộ Dung Dao, Mộ Dung Trung và Mộ Dung Vĩnh) mỗi người chỉ nắm quyền trong khoảng một vài tháng. Chế độ Tây Yên ổn định dưới sự cai trị của Mộ Dung Vĩnh, người này đã định đô ở Trường Tử (長子, nay thuộc Trường Trị, Sơn Tây). Mộ Dung Thịnh, cùng với thúc phụ Mộ Dung Nhu và anh trai Mộ Dung Hội cũng định cư tại đó.

Tuy nhiên, vài tháng sau đó, vào mùa đông năm 386, Mộ Dung Thịnh đã cảnh báo Mộ Dung Nhu và Mộ Dung Hội rằng do họ là người thuộc gia tộc của Mộ Dung Thùy, nên Mộ Dung Vĩnh (một họ hàng xa) nghi ngờ họ. Theo đốc thúc của ông, ba người lại chạy đến Hậu Yên. Quan sát của ông rất chính xác vì chỉ một năm sau đó, Mộ Dung Vĩnh đã cho thảm sát tất cả hậu duệ của Mộ Dung Thùy và Mộ Dung Tuấn còn ở Tây Yên. Ba người đã mất vài tháng để đến được kinh thành Trung Sơn (中山, nay thuộc Bảo Định, Hà Bắc) của Hậu Yên. Mộ Dung Thùy rất hài lòng và đã tuyên bố đại xá để chào mừng. Khi Mộ Dung Thùy hỏi Mộ Dung Thịnh về tình hình tại Trường Tử, Mộ Dung Thịnh khi ấy mới 14 tuổi, đã kể với cha rằng Tiền Yên là một nước rối loạn và rằng một khi Mộ Dung Thùy có thể cai quản được Hậu Yên thì khi ông ta tấn công Tây Yên thì binh lính Tây Yên sẽ rời bỏ Mộ Dung Vĩnh. Mộ Dung Thùy lập Mộ Dung Thịnh làm Trường Lạc công.

Dưới thời Mộ Dung Thùy
Năm 389, ở tuổi 16, Mộ Dung Thịnh được phụ hoàng giao trọng trách cai quản cố đô của Tiền Yên là Kế Thành (薊城, nay thuộc Bắc Kinh). Năm 391, ông được ban tước hiệu thân vương. Ông vẫn ở tại Kế Thành cho đến khoảng tết năm 396, khi đó, trong bối cảnh quân Hậu Yên của Mộ Dung Bảo thua trận trước Thác Bạt Khuê của Bắc Ngụy trong trận Tham Hợp Pha, Mộ Dung Thùy đã triệu hồi Mộ Dung Thịnh và Mộ Dung Long (đang trấn giữ cố đô Long Thành (龍城, nay thuộc Cẩm Châu, Liêu Ninh) đem quân quay trở lại Trung Sơn, để chuẩn bị cho một cuộc tấn công Bắc Ngụy. Vào mùa xuân năm 396, chiến dịch chống Bắc Ngụy của Mộ Dung Thùy đạt được thành công ban đầu, song ông ta sau đó đã lâm bệnh và buộc phải cho quân Hậu Yên rút về kinh thành Trung Sơn, tuy nhiên Mộ Dung Thùy đã chết trên đường. Mộ Dung Bảo trở thành hoàng đế Hậu Yên.

Dưới thời Mộ Dung Bảo
Mộ Dung Bảo sau đó phải đối mặt với vấn đề thừa kế. Thanh Hà công Mộ Dung Hội được Mộ Dung Thùy coi là đứa cháu có tài năng nhất, và khi Mộ Dung Thùy tiến hành chiến dịch cuối cùng của ông, ông ta đã để cho Mộ Dung Hội trấn thủ Long Thành. Khi Mộ Dung Thùy nằm trên giường bệnh, ông ta thậm chí còn bảo Mộ Dung Bảo lập Mộ Dung Hội làm thái tử, song Mộ Dung Bảo lại quý mến người con tên là Mộ Dung Sách (慕容策), và không ủng hộ Mộ Dung Hội. Mộ Dung Thịnh cũng không muốn Mộ Dung Hội làm thái tử và khuyến khích cha lập Mộ Dung Sách làm thái tử. Mộ Dung Sách lên ngôi thái tử vào năm 396, còn Mộ Dung Hội và Mộ Dung Thịnh được phong tước vương, Mộ Dung Thịnh khi đó trở thành Trường Lạc vương. Mộ Dung Hội đã không hài lòng trước việc này và bí mật tính kế nổi loạn.

Sau đó cũng trong năm 396, Bắc Ngụy mở một chiến dịch lớn chống lại Hậu Yên và nhanh chóng chiếm được Tĩnh Châu (并州, nay là trung bộ và bắc bộ Sơn Tây) và sau đó tiến về Trung Sơn và bao vây kinh thành. Vào mùa xuân năm 397, sau khi không thể buộc quân Bắc Ngụy từ bỏ việc bao vây và sau khi Triệu vương Mộ Dung Lân nổi loạn, Mộ Dung Bảo đã quyết định từ bỏ Trung Sơn và chạy về Long Thành. Mộ Dung Thịnh đi theo cha và cùng đến chỗ quân của Mộ Dung Hội, Mộ Dung Hội lúc này lại đang từ Long Thành tiến về phía nam. Sau đó, Mộ Dung Hội giết chết Mộ Dung Long và làm bị thương nặng Mộ Dung Nông với mục đích tiến hành chính biến nhằm buộc Mộ Dung Bảo phải lập mình làm thái tử, tuy nhiên, cuối cùng thì Mộ Dung Hội bị đánh bại và bị giết. Trong khi đó, Mộ Dung Thịnh trở thành một trong các đại tướng.

Năm 398, bất chấp lời khuyên của Mộ Dung Thịnh và Mộ Dung Nông, Mộ Dung Bảo khăng khăng mở một chiến dịch khác để chiếm lại các lãnh thổ đã bị mất, ông ta giao cho Mộ Dung Thịnh trấn thủ Long Thành trong lúc mình xuất quân. Các binh lính đã kiệt sức nên họ đã nổi loạn trên đường tiến quân, Mộ Dung Bảo vì vậy phải quay lại Long Thành để cùng Mộ Dung Thịnh thủ thành, song đến khi Mộ Dung Nông ra hàng quân nổi loạn thì Long Thành đã thất thủ, và hai cha con Mộ Dung Bảo và Mộ Dung Thịnh buộc phải chạy đến Kế Thành. Nhạc phụ của Mộ Dung Thịnh là Lan Hãn sau đó chiếm được Long Thành và thỉnh cầu Mộ Dung Bảo quay trở lại. Mộ Dung Thịnh không tin tưởng vào nhạc phụ của mình nên đã khuyên bảo cha cùng bí mật tiến về phía nam để đến chỗ Mộ Dung Đức (ông tin là đang trấn giữ Nghiệp Thành), song lại không biết rằng vào lúc đó Mộ Dung Đức đã từ bỏ Nghiệp Thành và đến Hoạt Đài (滑台, nay thuộc An Dương, Hà Nam) và lập nước Nam Yên. Khi Mộ Dung Bảo và Mộ Dung Thịnh đến vùng lân cận Hoạt Đài, họ đã biết tin tức trên thực tế và lại chạy về phía bắc. Trên đường đi, Mộ Dung Thịnh đã cố gắng thu hút được nhiều ủng hộ từ những người dân nay nằm dưới quyền cai trị của Bắc Ngụy tập hợp lại dưới tay của Mộ Dung Bảo để tiến hành kháng chiến, song Mộ Dung Bảo lại tin tưởng vào lòng trung thành của Lan Hãn nên đã trở về Long Thành. Mộ Dung Thịnh không thuyết phục nổi cha nên đã rời bỏ cha và đi ẩn náu.

Các lo lắng của Mộ Dung Thịnh về Lan Hãn là chính xác, khi Mộ Dung Bảo đến vùng lân cận Long Thành, Lan Hãn đã cử Lan Gia Nan (蘭加難) đến chỗ Mộ Dung Bảo rồi giết chết. Lan Hãn sau đó giết chết Mộ Dung Sách, cùng với hầu hết các thành viên trong hoàng tộc Mộ Dung, và tự xưng là Xương Lê vương, nắm quyền cai trị lãnh thổ còn lại của Hậu Yên.

Chính biến chống lại Lan Hãn
Khi nghe tin về cái chết của cha và việc Lan Hãn tiến hành chính biến, Mộ Dung Thịnh ngay lập tức đi đến Long Thành để tỏ lòng thương tiếc cha, tin rằng Lan Hãn sẽ thương hại mà không giết con rể. Sau đó, do được phu nhân của Mộ Dung Thịnh cùng mẹ của bà đã cầu xin nên Lan Hãn đã tha chết cho ông, bất chấp việc Lan Đê (蘭堤) và Lan Gia Nan nhiều lần yêu cầu giết chết Mộ Dung Thịnh.

Lan Hãn cũng tha cho Thái Nguyên vương Mộ Dung Kì (慕容奇) do mẹ của người này là con gái của Lan Hãn. Mộ Dung Thịnh và Mộ Dung Kì sau đó đã âm mưu để Mộ Dung Kì chạy ra khỏi thành và bắt đầu tiến hành nổi loạn. Trong lúc này, Mộ Dung Thịnh đã thuyết phục Lan Hãn rằng đứng sau cuộc nổi loạn này là Lan Đê. Hơn nữa, vào lúc này, do hạn hán nghiêm trọng, Lan Hãn đã đi cầu nguyện ở tông miếu của Hậu Yên và linh hồn Mộ Dung Bảo, đổ hết tội giết Mộ Dung Bảo cho Lan Gia Nan. Khi hay những tin này, Lan Đê và Lan Gia Nan trở nên giận dữ và bắt đầu một cuộc nổi loạn riêng. Thái tử Lan Mục của Lan Hãn lúc này đã thuyết phục cha giết chết Mộ Dung Thịnh, và Lan Hãn ban đầu đã chấp thuận, song Mộ Dung Thịnh đã được vợ mình báo tin nên đã không đến một cuộc họp triều đình do Lan Hãn gọi tới, và Lan Hãn ngay sau đó đã thay đổi ý định.

Ngay sau đó, khi Lan Mục giành chiến thắng trước Lan Đê và Lan Gia Nan, Lan Hãn đã tổ chức một bữa tiệc cho binh lính, và ông ta cùng Lan Mục đều say rượu. Mộ Dung Thịnh đã lợi dụng thời cơ này để cùng với một số người giết chết Lan Hãn và Lan Mục, sau đó họ còn giết chết Lan Đê và Lan Gia Nan cùng các con trai khác của Lan Hãn là Lan Hòa (蘭和) và Lan Dương (蘭揚). Mộ Dung Thịnh tuyên bố khôi phục Hậu Yên và lên ngôi, song để thể hiện sự khiêm nhường, ông đã không ngay lập tức xưng đế mà vẫn tạm sử dụng tước hiệu Trường Lạc vương.

Trị vì
Ban đầu, mọi người đều vui mừng về chiến thắng của Mộ Dung Thịnh, tin tưởng rằng ông là một người có tài cai trị. Tuy nhiên, triều đại của Mộ Dung Thịnh lại là một triều đại khắc nghiệt, ông đã sát hại gia tộc của Lan Hãn và còn tính đến việc giết chết Lan vương phi. Người mẹ họ Dinh của ông đã phản đối do người con dâu này đã bảo vệ cho cả Mộ Dung Thịnh và bản thân bà và vương phi vì vậy đã được tha thứ, song đã không bao giờ được trở thành hoàng hậu (Mộ Dung Thịnh cũng không lập bất kỳ người vợ nào làm Hoàng hậu). Vào mùa đông năm 398, ông chính thức xưng đế, và phong chính thất của cha là Đoàn Hoàng hậu làm thái hậu, và phong cho mẹ mình làm Hiến Trang Hoàng hậu (獻莊皇后).

Thời kỳ Mộ Dung Thịnh trị vì đã cho thấy sự mạnh mẽ của ông, ông xa lánh và đối xử khắc nghiệt với các triều thần và người dân của mình. Kết quả là nhiều triều thần đã bị xử tử do họ có âm mưu hoặc bị nghi ngờ có âm mưu phản nghịch, bao gồm:

 Mùa thu 398: tướng Mã Lặc (馬勒) và các anh em họ của Mộ Dung Thịnh là Mộ Dung Sùng (慕容崇) và Mộ Dung Trừng (慕容澄), hai người là con trai của Mộ Dung Long
 Mùa đông 398: tướng Mộ Dung Hào (慕容豪) và các triều thần Trương Thông (張通) và Trương Thuận (張順)
 Mùa xuân 399: các triều thần Lưu Trung (留忠), Lưu Chí (留志), Đoàn Thành (段成), và Mộ Dung Căn (慕容根)
 Mùa xuân 399: các tướng Trương Chân (張真) và Hòa Hàn (和翰)
 Mùa thu 399: tướng Lý Lãng (李朗)
 Mùa đông 399: tướng Vệ Song (衛雙)

Tuy nhiên, Mộ Dung Thịnh cũng được các sử gia ca ngợi vì đã để tâm đến các trường hợp tội phạm thông thường, và ông đã có thể lập nên một hệ thống mà trong đó đích thân ông sẽ nghe về kháng cáo hình sự và có thể phân biệt được sự thật mà không cần phải dùng đến biện pháp tra tấn. Trong vài năm sau đó, Hậu Yên tiến hành nhiều trận chiến với Bắc Ngụy song không có bên nào có được ưu thế.

Khoảng tết năm 400, Mộ Dung Thịnh lập con trai là Mộ Dung Định (慕容定) làm Liêu Tây công. Ngay sau đó, Đoàn Thái hậu qua đời, và ông đã đưa mẹ mình lên làm thái hậu, cùng lúc đó, ông lập Mộ Dung Định làm thái tử. Ông ngay sau đó cũng chấm dứt việc sử dụng tước hiệu hoàng đế để tỏ lòng khiêm nhường, thay vào đó ông gọi mình là "Thứ Dân Thiên vương."

Cùng năm 400, nhà Hậu Yên (đời vua Mộ Dung Thịnh) xua quân tấn công Cao Câu Ly (đời vua Quảng Khai Thổ Thái Vương). Quảng Khai Thổ Thái Vương phản ứng mau chóng, ông ta đoạt lại được phần lớn đất đai mất vào tay người Tiên Ty và đánh đuổi quân Hậu Yên ra khỏi Cao Câu Ly.

Vào mùa thu năm 401, các tướng Mộ Dung Quốc (慕容國), Tần Dư (秦輿), và Đoàn Tán (段讚) đã bí mật âm mưu tiến hành chính biến, song tin tức đã bị lọt ra và hơn 500 người đã bị xử tử. Năm ngày sau đó, tướng Đoàn Ki (段璣) cùng với con trai của Tần Dư là Tần Hưng (秦興) và con của Đoàn Tán là Đoàn Thái (段泰) đã tiến đánh hoàng cung. Mộ Dung Thịnh đã đích thân dẫn cận binh hoàng cung giao chiến với quân nổi loạn và có được thành công bước đầu. Tuy nhiên, một lính nổi loạn đã xuất hiện từ nơi trú ẩn trong cung và đâm chết Mộ Dung Thịnh. Sau khi Mộ Dung Thịnh qua đời, Đinh Thái hậu do có mối quan hệ với người chú ít tuổi của ông là Mộ Dung Hi nên đã bỏ qua Thái tử con ông mà đưa Mộ Dung Hi lên ngôi kế vị.

Tham khảo

 Ngụy thư, liệt truyện, quyển 83
 Tấn thư, đế kỷ, quyển 10

Vua Hậu Yên
Vua Trung Quốc bị giết
Sinh năm 373
Mất năm 401


title: Afrothismia

text:
Afrothismia là một chi Thực vật thuộc tông Tiết mi (Thismieae) trong họ Cỏ cào cào (Burmanniaceae) hoặc đôi khi được phân loại trong họ Tiết mi (Thismiaceae).

Các loài
Chi này chứa các loài sau:
 Afrothismia amietii, Cheek
 Afrothismia baerae, Cheek
 Afrothismia foertheriana, T.Franke, Sainge & Agerer
 Afrothismia gabonensis, Dauby & Stévart
 Afrothismia gesnerioides, H.Maas
 Afrothismia hydra, Sainge & T.Franke
 Afrothismia insignis, Cowley
 Afrothismia korupensis, Sainge & T.Franke
 Afrothismia mhoroana, Cheek
 Afrothismia pachyantha, Schltr.
 Afrothismia saingei, T.Franke
 Afrothismia winkleri, (Engl.) Schltr.
 Afrothismia zambesiaca, Cheek

Chú thích

Tham khảo

Thực vật châu Phi


title: Afrothismia pachyantha

text:
Afrothismia pachyantha là loài Thực vật thuộc họ Họ Cỏ cào cào. Đây là loài đặc hữu ở Cameroon.

Chú thích

Tham khảo

Thực vật Cameroon
P


title: Burnatia

text:
Burnatia là một chi thuộc họ Trạch tả (Alismataceae). Nó chỉ bao gồm 1 loài hiện được công nhận là Burnatia enneandra.

Loài này là bản địa khu vực từ vùng nhiệt đới tới miền nam châu Phi, từ Senegal và Tanzania tới Nam Phi.

Chú thích

Tham khảo

Thực vật châu Phi
Họ Trạch tả