title: Nho giáo Việt Nam

text:
Nho giáo được xem là hệ tư tưởng có ảnh hưởng sâu rộng và lâu dài đến xã hội Việt Nam, là nền tảng đạo đức giáo dục con người, đóng góp to lớn vào việc tổ chức nhà nước, duy trì trật tự xã hội, phát triển kinh tế, sáng tác văn học trong các triều đại quân chủ như Nhà Lý, Nhà Trần, Nhà Lê, Nhà Nguyễn, trong suốt chiều dài lịch sử phù hợp và dung hòa với đời sống người Việt hình thành nền Nho giáo bản sắc Việt Nam nôm na gọi là Việt Nho ... Ảnh hưởng của Nho giáo đối với Việt Nam sâu sắc  là nền tảng của nền văn minh tại Việt Nam và xếp Việt Nam vào các nước ảnh hưởng nền Văn minh Trung Hoa gọi là Vùng văn hóa Đông Á. Nho giáo từng bước định hình lối sống, sinh hoạt, đạo đức, đối nhân xử thế trong xã hội Việt Nam. Một số tư tưởng của Nho giáo vẫn đóng vai trò trong trật tự xã hội Việt Nam tới ngày nay. Những khía cạnh suồng sã và tiêu cực của chủ nghĩa vật chất và tư tưởng hưởng thụ được cho là xung đột với Nho giáo và làm xuống cấp đạo đức người Việt Nam ngày nay.

Lịch sử

Thời Bắc Thuộc

Đã có một số bằng chứng cho thấy Nho giáo được truyền vào thế kỷ 1 TCN khi ở Trung Quốc nhà Tây Hán đã đánh bại tập đoàn phong kiến họ Triệu và giành lấy quyền thống trị và cho lập 3 quận tại Bắc Bộ, tuy nhiên tầm ảnh hưởng Nho giáo còn rất hạn chế. Việc phổ biến Nho giáo được nhà Tây Hán xem là hành động giáo hóa, khai minh cho các bộ tộc man rợ bị chinh phục. Nho giáo được du nhập vào Việt Nam song song với chữ Hán dần Hán hóa ngôn ngữ của người Việt làm nền tảng cho việc tiếp thu những tri thức về xã hội và tự nhiên, văn học, sử học, triết học, thiên văn học và y học từ người Trung Hoa cổ đại.

Các triều đại quân chủ đầu tiên

Đến thế kỷ X, sau chiến thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền, khi người Việt bước sang kỷ nguyên độc lập, tự chủ và bắt đầu xây dựng nền văn minh Đại Việt trong khuôn khổ của một nhà nước quân chủ tập quyền, thì xã hội Việt Nam lúc này mới đặt ra những yêu cầu đối với sự tồn tại và phát triển của Nho giáo ở Việt Nam, đầu tiên phải kể đến là muốn xây dựng nhà nước quân chủ tập quyền thì phải truyền bá Nho giáo đến người dân, nhằm củng cố quyền lực trung ương, duy trì trật tự xã hội. Tuy nhiên, ở các triều đại quân chủ đầu tiên sau khi Việt Nam giành độc lập, Nho giáo vẫn chưa có vai trò đáng kể trong đời sống chính trị, tinh thần của xã hội Việt Nam.

Nhà Lý
Năm 1070, nhà Lý cho xây dựng Văn Miếu. Năm 1075 mở khoa thi Nho học đầu tiên với tên gọi “Thi minh kinh bác học” và “Nho học tam trường”, chính thức khai sinh cho lịch sử thi cử Nho giáo lâu dài ở Việt Nam. Năm 1076, nhà Lý cho lập Quốc tử giám ngay giữa kinh thành và “chọn quan viên văn chức, người nào biết chữ cho vào Quốc tử giám”. Từ đây, con em quý tộc họ Lý chính thức được đào tạo chủ yếu theo Nho giáo. Cũng từ đây, nền đại học Việt Nam được khai sinh. Năm 1156, nhà Lý cho lập miếu riêng thờ Khổng Tử (trước đó, Văn Miếu thờ chung cả Chu Công và Khổng Tử). Điều đó thể hiện “khuynh hướng muốn dựng Nho giáo thành một giáo lý độc tôn, đem Khổng Tử từ bậc tử (thầy) như các Chư Tử lên bậc Thánh Khổng vậy”. Với việc tổ chức khoa cử, nhà Lý đã mở đầu cho lịch sử khoa cử Việt Nam kéo dài hơn 800 năm, qua đây tuyển chọn những nhân tài cho bộ máy nhà nước, nêu cao vị trí Nho học, thúc đẩy việc truyền bá và phát triển Nho học. Tuy vậy, ở thời Lý, việc học tập và thi cử chưa được tổ chức thường xuyên và chưa có quy chế rõ ràng.

Kể từ thời Lý trở đi, sự phát triển tri thức khoa học và sáng tạo nghệ thuật của người Việt đã có một bước tiến rõ rệt, biểu hiện trên các lĩnh vực lý luận chính trị và pháp quyền, văn học và sử học. Nho giáo với tư cách một học thuyết chính trị - đạo đức từng bước thâm nhập vào lĩnh vực tư tưởng văn hóa trong đời sống xã hội, tạo ra những tiền đề cần thiết để tiếp tục phát triển mạnh mẽ dưới thời Trần và các thế kỷ sau. Các văn bản còn lưu giữ được từ thời này cho thấy các bậc vua quan và nho sĩ dưới thời Lý sử dụng các điển tích và khuôn mẫu theo quan niệm của Nho giáo, coi đó như là những bài học kinh nghiệm, những mực thước trong việc trị nước, yên dân để xây dựng một xã hội thái bình, thịnh trị. Các phạm trù đạo đức của Nho giáo, như trung, hiếu, nhân, nghĩa... đã được vận dụng vào lĩnh vực chính trị và ngày càng trở thành chuẩn mực đạo đức cho hành vi của con người trong xã hội.

Nhà Trần
Đến thời Trần, do yêu cầu cai trị quốc gia, yêu cầu tuyển lựa nhân tài để bổ dụng cho bộ máy nhà nước, giáo dục Nho học được đẩy mạnh, số người tiến thân bằng con đường cử nghiệp ngày càng nhiều hơn, giới Nho sĩ đông đảo hơn trước. Từ giữa thế kỷ XIII, kết cấu giai cấp lãnh đạo trong xã hội đã có sự thay đổi. Nếu trước đây tầng lớp quản lý nhà nước bao gồm quý tộc, công thần, quan liêu, cao tăng thì từ đây, kết cấu tầng lớp quản lý nhà nước bao gồm hai bộ phận rõ rệt: thành phần quý tộc nắm giữ những chức vụ cao nhất trong triều và thành phần Nho sĩ đông đảo không phải là quý tộc đóng vai trò thừa hành trong bộ máy quản lý nhà nước. Thời Trần, Phật giáo phát triển khá thịnh, được nhà nước suy tôn, chọn làm quốc giáo nhưng Phật giáo không phải là học thuyết chính trị. Dưới thời Trần, Phật giáo mang tính nhập thế, tích cực, nhưng toàn bộ hệ thống giáo lý của nó không có sự giải đáp thích đáng nào về các vấn đề có liên quan đến việc cai trị quốc gia và duy trì trật tự xã hội. Vì quyền lực của nhà nước lúc đó nằm trong tay nhà vua, nên chữ "trung" của Nho giáo cần được tiếp thu để củng cố quyền lực của nhà vua. Nho giáo là một học thuyết chính trị - đạo đức chủ trương xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa người cai trị và dân chúng. Đồng thời, nó còn đưa ra những chuẩn mực đạo đức cho hành vi ứng xử của con người, những yêu cầu đối với các mối quan hệ vua – tôi, cha – con, chồng – vợ, đối với việc tu thân,... có tác dụng to lớn trong việc giúp các triều đại củng cố nền cai trị, tập trung quyền lực vào chính quyền trung ương, ổn định trật tự xã hội mà Phật giáo và Đạo giáo không thể sánh kịp. Về cơ bản, nhà Trần vẫn tôn chuộng đạo Phật nhưng để duy trì quyền lực, tổ chức quản lý xã hội, các triều đại này đã lựa chọn Nho giáo.

Khuynh hướng dung hoà tam giáo mà trước hết, là sự kết hợp giữa Phật và Nho đã được biểu hiện khá rõ nét trong văn học Phật giáo thời Trần. Chẳng hạn, trong bài tựa sách Thiền tông chỉ nam, Trần Thái Tông đã trình bày rõ mục đích của Phật và Thánh: “Đạo Phật không chia Nam Bắc đều có thể tu mà tìm, tính người có trí ngu, cũng nhờ giác ngộ mà thành đạt. Vì vậy phương tiện dẫn dụ đám người mê muội, con đường tắt sáng tỏ lẽ tử sinh ấy là đại giáo của đức Phật. Đặt mực thước cho hậu thế, làm khuôn mẫu cho tương lai, ấy là trách nhiệm của Tiên Thánh vậy”. Chính vì thế, dưới thời Trần, nhà cầm quyền tuy theo Phật giáo, nhưng Nho giáo cũng ngày càng được trọng dụng và có điều kiện để mở rộng tầm ảnh hưởng. Càng về sau, Phật giáo mất dần ảnh hưởng còn Nho giáo, với ưu thế trong việc củng cố nhà nước quân chủ tập quyền và trật tự của xã hội phong kiến đã dần vươn lên, phát triển khá mạnh mẽ. Sự phát triển đó tuy chậm chạp, nhưng chắc chắn vì cùng với yêu cầu về tổ chức quản lý xã hội và tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, sự phát triển của Nho giáo còn gắn liền với nhu cầu phát triển văn hoá, giáo dục.

Một năm sau khi nắm chính quyền, tức năm 1227, nhà Trần mở khoa thi Tam giáo. Từ đó, các khoa thi được tổ chức đều đặn và thường xuyên hơn. Năm 1232, nhà Trần mở khoa thi Thái học sinh (sau đổi thành Tiến sĩ). Từ năm 1246 về sau, tổ chức thi cử quy củ, cứ 7 năm một kỳ. Năm 1304, thi kẻ sĩ trong nước, có tất cả 44 người đỗ Thái học sinh và lần đầu tiên, triều đình tôn vinh cả về mặt học vấn lẫn danh dự cho những thí sinh trúng tuyển bằng việc cho "dẫn ba người đỗ đầu ra cửa Long Môn của Phượng Thành đi du ngoạn đường phố ba ngày". Hệ thống giáo dục cũng phát triển, ngoài các trường do nhà nước quản lý, như Quốc tử viện, Quốc học viện, Thái học, Nhất toát trai, Tư thiện đường... còn có các trường dân lập, như trường của Trần Ích Tắc, trường của Chu Văn An. Các loại trường này ngày càng mở rộng và thu hút được nhiều đối tượng từ các nơi đến học. Năm 1236, nhà Trần đặt chức Thượng thư tri Quốc tử viện, đưa con em văn thần và tụng thần (chức quan tư pháp) vào học. Đến 1397, việc nhà vua xuống chiếu đặt học quan, tổ chức việc học tập ở cấp châu huyện để hàng năm tiến cử những người ưu tú cho triều đình cho thấy sự phát triển về quy mô đào tạo của nền giáo dục Nho học thời Trần. Tuy vào đầu Trần, ảnh hưởng của Phật giáo vẫn chi phối mọi mặt sinh hoạt của xã hội, trong đó có giáo dục, thi cử, nhưng càng về cuối Trần, Nho giáo càng nâng cao vị thế của mình thông qua con đường học tập, khoa cử. Nhà Trần còn cho lập Quốc học viện, đắp tượng Khổng Tử, Chu Công và Mạnh Tử, vẽ tranh 72 người hiền để thờ, và còn "xuống chiếu vời nho sĩ trong nước đến Quốc tử viện giảng tứ thư lục kinh” năm 1253, hay việc vua Trần Thánh Tông "xuống chiếu tìm người tài giỏi, đạo đức, thông hiểu kinh sách làm tư nghiệp Quốc tử giám, tìm người có thể giảng bàn ý nghĩa của Tứ thư ngũ kinh sung vào hầu nơi vua đọc sách” vào năm 1272. Đặc biệt, vào năm 1304, nhà Trần còn quy định nội dung thi Thái học sinh: "Về phép thi: trước thi ám tả thiên Y quốc và truyện Mục thiên tử để loại bớt. Thứ đến kinh nghi, kinh nghĩa, đề thơ (tức thể cổ thi ngũ ngôn trường thiên) hỏi về "vương độ khoan mãnh ", theo luật "tài nan xạ trĩ ", về phú thì dùng thể 8 vần "đế đức hiếu sinh, hiệp vụ dân tâm ". Kỳ thứ ba thi chế, chiếu, biểu. Kỳ thứ tư thi đối sách”. Cuối Trần, khi Hồ Quý Ly lên nắm quyền bính, đã chú trọng phát triển giáo dục Nho học. Ông đã sửa đổi về thi cử cho phù hợp yêu cầu thực tế, như đưa môn tính và viết vào thi Hương, khuyến khích việc dùng chữ Nôm, cho dịch kinh Thư ra chữ Nôm để dễ học tập. Có thể thấy, đến thời Trần, Nho học đã thực sự phát triển, chi phối giáo dục, khoa cử, tạo nên đội ngũ trí thức Nho sĩ đông đảo, thúc đẩy sự phát triển của học vấn nước nhà, tạo ra nền văn hóa mang dấu ấn Nho giáo.

Cuối thế kỷ XIV, Nho giáo phát triển mạnh, chiếm ưu thế trong cung đình và đi sâu vào sinh hoạt tinh thần của Đại Việt trên nhiều mặt. Giáo dục Nho học giữ vị trí chủ đạo trong nền giáo dục đất nước. Tầng lớp Nho sĩ trở nên đông đảo và tích cực tham gia các công việc chính trị của đất nước, phấn đấu cho lý tưởng của Nho giáo, phát triển những quan điểm về các mặt chính trị, xã hội, đạo đức, làm cho sinh hoạt tư tưởng và văn hóa nước nhà khá náo nhiệt. Bên cạnh đó, vào cuối đời Trần, xã hội Việt Nam bước vào khủng hoảng, sự phát triển quá mức của đạo Phật đã gây ra những hậu quả xã hội nặng nề, như tầng lớp quý tộc lợi dụng danh nghĩa tôn giáo ra sức xây chùa, đúc tượng; nhà chùa chiếm hữu nhiều ruộng đất, tiêu phí nhiều tiền của, tăng ni ngày một đông đến mức chiếm quá nửa dân số. Khi đó đã xuất hiện khuynh hướng công kích Phật giáo từ phía các Nho sĩ và ngày một trở nên mạnh mẽ, rầm rộ, phản ánh những mâu thuẫn vốn có trong xã hội giữa một bên là giới quý tộc (thân tộc của nhà vua) có thế lực, có sản nghiệp, có khuynh hướng ủng hộ Phật giáo với một bên là ngoại tộc đi lên bằng tài năng trí tuệ. Lê Văn Hưu đã đứng trên lập trường của nhà Nho để lên án việc tiêu phí tiền của, sức lực của nhân dân vào việc xây dựng chùa chiền, tháp và cho đó là "khơi vét máu mỡ của dân". Trương Hán Siêu thì tố cáo các nhà sư chiếm đoạt ruộng vườn, nhà cửa, ham mê cảnh đẹp, coi sự phát triển quá mức của đạo Phật là nguyên nhân đã gây ra tác hại cho sản xuất; rằng, “những nơi u nhã thanh kỳ trong nước, chùa chiền đã chiếm mất một nửa. Bọn áo thâm, áo vàng đang tụ tập ở đấy, không cày mà ăn, không dệt mà mặc, những người thất phu, thất phụ thường bỏ cửa nhà, bỏ làng xóm lũ lượt quy theo”. Không chỉ phê phán những tệ nạn và những hậu quả tiêu cực do sự phát triển rầm rộ của Phật giáo, một số nhà Nho còn công kích cả giáo lý của nhà Phật. Trong bài văn bia Chùa Thiện Phúc, Lê Quát đã lên án nhà chùa lấy điều hoạ phúc để mê hoặc lòng người, làm cho người ta tin theo. Trong bài ký Tháp Linh tế, Trương Hán Siêu đã mạt sát tín đồ đạo Phật là yêu ma, gian tà, cho giáo lý Phật giáo chỉ mê hoặc chúng sinh. Trong khi công kích, bài xích Phật giáo, các Nho sĩ nhà Trần cũng đề cao Nho giáo. Trương Hán Siêu cho rằng, “ngày nay thánh hiền muốn mở mang giáo hóa để sửa đổi phong tục đồi bại. Dị đoan đáng phải truất bỏ, chính đạo phải được phục hưng. Đã là kẻ sĩ đại phu, không phải đạo Nghiêu Thuấn không bày tỏ trước vua; không phải đạo Khổng – Mạnh không trước thuật". Đặc biệt, trong khi phê phán Phật giáo, Lê Văn Hưu còn đề cao Nho giáo như là cơ sở lý luận cho mọi hoạt động chính trị của triều đình. Vào cuối Trần, giới Nho sĩ ngày càng có vị trí đáng kể trong xã hội và ngày càng có đủ uy lực để dám công khai phản đối một số đặc quyền đặc lợi của quý tộc, mà còn công khai phản đối Phật giáo lúc Phật giáo còn là tôn giáo của nhà vua.

Cuộc đấu tranh công kích Phật giáo vừa nhằm khẳng định địa vị cho Nho giáo trong đời sống văn hóa - tư tưởng, vừa được coi là cuộc đấu tranh triệt để để chuẩn bị về mặt lực lượng xã hội và tư tưởng cho tầng lớp Nho sĩ bước lên vũ đài chính trị; đồng thời báo hiệu sự sa sút của Phật giáo không chỉ trong thực tế, mà còn trong lĩnh vực tư tưởng. Từ đây, Phật giáo không còn giữ vị trí quan trọng trong lĩnh vực chính trị, tư tưởng như trước nữa, mà Nho giáo dần tiến đến nắm giữ vị trí chủ đạo trong sinh hoạt tư tưởng tại Việt Nam.

Nhà Lê

Nhà Nguyễn

Thời kỳ chế độ phong kiến lâm vào khủng hoảng, Nho giáo không ngừng củng cố và phát triển cho đến vào giữa thế kỷ 19. Nho giáo mất dần ảnh hưởng, bị lãng quên thậm chí bị đả kích khi Việt Nam tiếp xúc với văn minh phương Tây dưới sự bảo hộ của Pháp và nhất là khi chế độ khoa cử lấy Nho giáo làm trọng tâm bị bãi bỏ, Nho giáo bị loại ra khỏi chương trình giáo dục. Tuy nhiên Nho giáo vẫn có ảnh hưởng lớn đối với những nhà cách mạng như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Nguyễn Thái Học hay Hồ Chí Minh...

Từ năm 1945 trở về sau
Đề cương văn hoá Việt Nam năm 1943 của Đảng Cộng sản Đông Dương do Trường Chinh khởi thảo chủ trương đập tan những quan niệm cũ kỹ của Nho giáo gây ảnh hưởng tai hại ở Việt Nam làm cho thuyết duy vật biện chứng và duy vật lịch sử thắng. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã làm cho Nho giáo ở Việt Nam suy sụp hoàn toàn cùng với sự sụp đổ của chế độ quân chủ. Từ đây, Nho giáo không còn là hệ tư tưởng chính thống của tầng lớp lãnh đạo xã hội. Nho giáo không còn tồn tại nữa nhưng nó vẫn ảnh hưởng lâu dài trong các mối quan hệ xã hội, trong ứng xử giữa người và người, trong phong tục tập quán và cả trong những nghi thức thờ cúng, tín ngưỡng cổ truyền của người Việt.

Từ cuối thế kỷ 20, việc Việt Nam chuyển đổi sang kinh tế thị trường và hội nhập thế giới đã làm nảy sinh những nguy cơ lớn đối với Văn hóa Việt Nam. Nguy cơ bên trong là sự xói mòn và băng hoại giá trị văn hoá truyền thống. Nguy cơ bên ngoài là việc văn hoá, lối sống phương Tây xâm lấn văn hoá bản địa, tạo ra sự tiêu diệt bản sắc văn hoá dân tộc. Nếu dân tộc Việt Nam bị "hoà tan" bởi văn hóa ngoại lai, đó sẽ là một thảm hoạ lớn và cũng là một loại diệt vong, ghê gớm không kém gì họa mất nước. Trước nguy cơ đó, nhiều người Việt Nam tìm cách hướng về bảo lưu các giá trị truyền thống, tạo ra những cơ hội cho Nho giáo tái sinh. Nho giáo là thành phần quan trọng hàng đầu đã kiến tạo nên bản sắc văn hoá Việt Nam, do đó bảo vệ truyền thống văn hóa Việt Nam sẽ là điều không thể thực hiện được nếu gạt bỏ những gì thuộc về Nho giáo.

Theo nhận định của Hồ Sĩ Quý (Viện Thông tin KHXH Việt Nam), "thời gian gần đây ở Việt Nam, trong xu hướng chung của việc thực hiện tư tưởng giữ gìn bản sắc văn hoá truyền thống, nhiều yếu tố văn hoá Nho giáo đã được khôi phục và đề cao, thậm chí trong các trường học, khẩu hiệu "Tiên học lễ, hậu học văn" đã được coi như một phương châm ứng xử nền tảng của giáo dục. Mặc dù thực hiện thì chưa được bao nhiêu, nhưng trong tư tưởng, cả xã hội đều thấy các giá trị văn hoá truyền thống mà trong đó những nét tích cực của văn hoá Nho giáo là một bộ phận, đang cần phải được tôn vinh và khôi phục như là một trong các phương thức để ứng xử với các dạng văn hoá ngoại sinh, ngoại lai đang du nhập từ làn sóng toàn cầu hóa. Những giá trị mà Phan Ngọc khái quát, trên những nét lớn là phù hợp với tâm lý chung của cả cộng đồng trên con đường tiến tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh."

Khoa bảng

Nhà nước quân chủ Việt Nam cũng thường tổ chức những kỳ thi để chọn người tài ra làm quan hoặc đảm nhiệm những chức vụ trong chính quyền trung ương và địa phương. Các kỳ thi Nho học ở Việt Nam bắt đầu có từ năm 1075 dưới triều Lý Nhân Tông và chấm dứt vào năm 1919 đời vua Khải Định. Trong 845 năm đó, đã có nhiều loại khoa thi khác nhau, ở mỗi triều đại lại có những đặc điểm khác nhau, song trong các đời Lý, Trần, Hồ có một đặc điểm chung là các khoa thi đều do triều đình đứng ra tổ chức, chỉ đạo thi. Hệ thống thi cử tuyển người làm quan này gọi là khoa cử (chữ Nho: 科舉).

Từ thời Hậu Lê, việc thi cử được tiến hành đều đặn và quy củ. Các kỳ thi theo thứ tự là Thi Hương, Thi Hội, Thi Đình. Người đỗ đầu cả ba được gọi là Tam Nguyên (như Tam Nguyên Nguyễn Khuyến).

Thi Hương được tổ chức mỗi 3 năm, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu. Thi Hội sau thi Hương 1 năm, vào năm Sửu, Mùi, Thìn, Tuất.

Đặc điểm
Về nội dung học tập, Nho giáo chỉ nói đến "trí dục" và "đức dục" mà không xét đến mặt "thể dục" là mặt cũng rất cần cho sự phát triển toàn diện con người. Những kiến thức về giới tự nhiên và về sản xuất vật chất không được Nho giáo đề cập (bởi ở thời của Khổng Tử, khoa học kỹ thuật và nền sản xuất chưa phát triển). Do vậy, người học tuy thấm nhuần tư tưởng Nho học về đạo đức, tinh thông cổ văn, nhưng kiến thức về khoa học tự nhiên, sản xuất thực tiễn thì lại không phát triển. Cả hai mặt tiến bộ và hạn chế của Nho giáo đều để lại dấu ấn trên Nho sĩ. Khi tiếp xúc với nền văn minh phương Tây mạnh về khoa học kỹ thuật, nếu người xuất thân Nho học biết tiếp thu những kiến thức khoa học và sản xuất thì sẽ khắc phục được mặt hạn chế, trở nên "Vừa có tài vừa có đức", ngược lại nếu tiếp thu không có chọn lọc thì không những không khắc phục được hạn chế mà những giá trị đạo đức của nền Nho học cũng bị đánh mất.

Nhược điểm nghiêm trọng hơn nữa là Nho giáo Việt Nam thiếu sự xuất hiện các trường phái học thuật nên vận động trong sự đơn điệu và một chiều, chứ không được phong phú và đa dạng như Nho giáo Trung Quốc. Nho giáo Việt Nam thiếu sự vận động bên trong, thiếu sự phản tỉnh nên trì trệ. Đa số nhà Nho Việt Nam chỉ đặt cho mình mục đích học là để đi thi, thi đỗ thì ra làm quan để được giàu sang, sung sướng. Đạt được mục đích đó thì xem như việc học tập đã kết thúc. Ít người có chí cao xa, như học để tham gia tranh luận những vấn đề mang tầm khu vực, học để kinh bang tế thế hoặc để phát triển văn hoá, đạt đến những tầm cao tư tưởng. Cũng có một số Nho sĩ quan tâm đến học thuật, nhưng thường là các vấn đề chính trị và đạo đức, ít bàn đến vấn đề siêu hình, một lĩnh vực thuần túy triết học làm nền tảng cho khả năng nhận thức sâu sắc thế giới và hành động sáng tạo. Thậm chí, họ còn biến những vấn đề siêu hình thành cái thực tế, thực dụng. Vì học tập và tư duy như thế nên họ ít có cống hiến to lớn trong lĩnh vực học thuật có thể so sánh với các nước khác cũng chịu ảnh hưởng của Nho giáo. Nền giáo dục Nho giáo Việt Nam chỉ sản sinh ra được một tầng lớp quan lại có nền tảng Nho học còn các loại hình trí thức then chốt của một tầng lớp trí thức thực thụ thì xuất hiện thưa thớt, mờ nhạt, hoặc hoàn toàn vắng bóng trong một số lĩnh vực như triết học.

Một số nhà Nho uyên thâm của Việt Nam khi đứng trước kho tàng đồ sộ và uyên bác của Nho giáo Trung Quốc thường tóm lược lấy những điều cốt yếu, biên soạn lại thành những tài liệu đơn giản và ngắn gọn để dạy học trò. Có thể liệt kê các sách Nho học như “Tứ thư tập chú” của Chu Hy, “Tứ thư đại toàn” của Tống, Nguyên, Minh, Thanh Nho, sang Việt Nam chỉ còn là “Thuyết ước” (tóm lược học thuyết) và “Ước giải” (giải thích tóm tắt); hoặc như cuốn “Tính lý đại toàn” của Hồ Quảng thời Minh, sang Việt Nam chỉ còn “Tiết yếu”. Đây là hiện tượng chung của nhiều triều đại quân chủ Việt Nam. Nếu ở triều Trần có “Tứ thư thuyết ước” của Chu Văn An, thì ở triều Lê - Trịnh có “Tứ thư ước giải” của Lê Quý Đôn, triều Nguyễn có “Tứ thư trích giảng” của Nguyễn Văn Siêu; nếu ở triều Lê - Trịnh có cuốn “Tính lý tiết yếu” của Bùi Huy Bích, thì ở triều Nguyễn cuốn đó vẫn còn được xem là cuốn sách giáo khoa mẫu mực. Chính điều này đã lược bớt rất nhiều điều, làm mất rất nhiều điểm có khả năng gợi mở, giản đơn hoá nội dung phong phú và súc tích của học thuyết khiến người học không lĩnh hội được chiều sâu của Nho giáo. Người được truyền đạt cũng hài lòng với cách làm đó thì mọi lối tư duy, mọi đường sáng tạo đều bị thu hẹp lại. Bên cạnh đó, Nho giáo Việt Nam đã pha trộn với tư tưởng của Phật giáo, Đạo giáo và các tín ngưỡng dân gian khác. Nhưng hạn chế lớn nhất là tập quán sùng bái thánh hiền, giáo điều và máy móc của giới Nho sĩ Việt Nam. Trong khi đó bên cạnh Nho giáo còn có nhiều trường phái tư tưởng khác như Đạo gia, Mặc gia, Pháp gia... Giữa các trường phái này luôn có sự tranh luận, phản bác nhau. Điều này khiến sự phát triển của Nho giáo Việt Nam hạn chế. Nó chỉ đạt đến mức độ tiếp thu một số tín điều từ Nho giáo Trung Hoa, chưa tạo được lý luận riêng, chưa xuất hiện các học phái khác nhau. Phương pháp tư duy của nó thiên về bảo thủ, giáo điều.

Ảnh hưởng

Ảnh hưởng đến nhân sinh
Tại Việt Nam, Nho giáo đã bản địa hoá nên thành nền Việt nho, cung cấp các giá trị làm nền tảng cho nền văn hoá Việt Nam để tạo nên một truyền thống tốt đẹp về tư tưởng, đạo đức và nếp sống. Đó là ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ và tình cảm đạo đức của mỗi người đối với cộng đồng; là sự hiếu học, coi trọng nhân tài, coi trọng người có học vấn và tôn sư trọng đạo; là sự tích cực nhập thế, tích cực dấn thân vào các hoạt động xã hội; là việc coi trọng gia đình, trọng tình nghĩa. Câu châm ngôn "Tiên Học Lễ, Hậu Học Văn" phổ biến ở các trường học tại Việt Nam hiện nay chính là quan niệm giáo dục.

Ảnh hưởng đến văn học
Nho giáo được xem là có sức lan tỏa và ảnh hưởng đến Văn học Việt Nam, điển hình như hai bản tuyên ngôn độc lập như "Nam Quốc Sơn Hà" của Lý Thường Kiệt và "Bình Ngô Đại Cáo" của Nguyễn Trãi đề cao tính dân tộc, nguyện vọng dành độc lập của Nhân dân Việt Nam, trong đó ở tác phẩm "Nam Quốc Sơn Hà" có kể đến câu: "Sông núi nước Nam, vua Nam ở, rành rành định phận tại sách Trời" đã nhắc đến nước Nam đã có chủ quyền và luôn chống lại sự uy hiếp từ phía phương Bắc, chủ quyền đó đã được Trời cao công nhận và do đó xâm chiếm nước Nam là hành động chống lại mệnh Trời. Ý tưởng này chịu ảnh hưởng từ tư tưởng mệnh trời của Hán Nho.

Chú thích

Xem thêm
 Khoa bảng Việt Nam

V
Tôn giáo tại Việt Nam


title: Bãi Gò Nổi

text:
Bãi Gò Nổi là một bãi ngầm thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa, nằm cách đảo Linh Côn 12,5 hải lý (23 km) về phía đông bắc. Đây được xem là điểm cực đông của cả quần đảo.

Bãi Gò Nổi là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát bãi này.

 Tên gọi: bãi Gò Nổi; tiếng Anh: Dido Bank; , Hán-Việt: Tây Độ than
 Đặc điểm: sâu 23 m nhưng dốc xuống độ sâu 146 m và còn sâu hơn nữa ở khu vực xung quanh.

Tham khảo

Gò Nổi
Địa lý Đà Nẵng


title: Cá ngừ ồ

text:
Cá ngừ ồ hay còn gọi là cá ồ (danh pháp hai phần: Auxis rochei) là một loài cá trong họ Cá thu ngừ. Cá ngừ ồ thường được tìm thấy ở toàn cầu trong vùng nước mặt mở đại dương đến độ sâu 50 m. Cá ngừ ồ có chiều dài tối đa của nó là 50 cm.

Cá ngừ ồ là một loài cá tương đối nhỏ và mảnh mai. Nó có một vây lưng hình tam giác được tách ra từ các vây lưng thứ hai, trong đó, giống như hậu môn và vây ngực, là tương đối nhỏ.
Cá ngừ viên ồ ăn cá nhỏ, mực, sinh vật phù du giáp xác, ấu trùng stomatopoda.

Phân loài
Auxis rochei eudorax Collette & Aadland, 1996
Auxis rochei rochei (Rafinesque, 1810)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1800
Cá Đại Tây Dương
Cá Thái Lan


title: Đảo Bắc (quần đảo Hoàng Sa)

text:
Đảo Bắc (tiếng Anh: North Island; , Hán-Việt: Bắc đảo) là một đảo san hô thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Đảo này nằm cách đảo Cây khoảng 1,94 hải lý (3,6 km) về hướng đông đông nam.

Đảo Bắc là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát đảo này.

Đặc điểm

Đảo hình dạng thon hẹp, dài 1.620 m nhưng chỉ rộng khoảng 265 m và có diện tích khoảng 0,34 km². Phần tây bắc của đảo cao 3 đến 4 m so với mặt biển trong khi phần phía đông nam thường bị ngập khi thủy triều lên.

Trên có nhiều cây xanh.

Lịch sử
Trung Hoa Dân quốc đổ bộ lên quần đảo Hoàng Sa với lý do giải giáp quân Nhật từ năm 1946 và rút đi vào năm 1950. Chính quyền CHND Trung Hoa bí mật cho quân chiếm đóng đảo Phú Lâm vào đêm ngày 20, rạng ngày 21 tháng 2 năm 1956, từ đó kiểm soát các đảo của nhóm An Vĩnh (bao gồm đảo Bắc) của quần đảo Hoàng Sa.

Trung Quốc bắt đầu quá trình bồi đắp để nối đảo Bắc với đảo Trung cạnh đó bằng một dải đất vào năm 2016, nhưng cầu đất này đã bị bão Sarika cuốn trôi vào tháng 10 năm 2016. Kể từ đó, Trung Quốc đã tiến hành cải tạo bổ sung ở đầu phía nam của đảo Bắc và xây dựng một đê chắn xung quanh tạo thêm 7 bảy mẫu đất mới (2,8 ha) và ngăn chặn tình trạng xói mòn. Trung Quốc đã xây dựng thêm một số cơ sở hạ tầng, gồm một tòa nhà hành chính lớn ở một khu đất trống vừa được dọn trên đảo. Trung Quốc đã để lại một khoảng hở trên đê chắn đối diện với tàn tích của cầu đất bị cuốn trôi, cho thấy nước này có thể chưa từ bỏ kế hoạch nối liền đảo Bắc và đảo Trung.

Tham khảo

Bắc


title: Cá thu Đại Tây Dương

text:
Cá thu Đại Tây Dương (danh pháp hai phần: Scomber scombrus) là một loài cá trong họ Cá thu ngừ. Cá thu Đại Tây Dương được tìm thấy trên cả hai mặt của Bắc Đại Tây Dương Dương. Cá thu Đại Tây Dương đến nay là loài phổ biến nhất trong 10 loài của họ Cá thu ngừ được đánh bắt ở vùng biển Anh. Nó là vô cùng phổ biến ở bãi cát ngầm khổng lồ di cư về phía bờ biển để nuôi cá và tôm trong suốt mùa hè.

Là loài dồi dào trong khu vực thềm lục địa lạnh và ôn đới, tạo thành trường học lớn gần bề mặt. Chúng qua mùa đông trong vùng nước sâu hơn nhưng di chuyển gần bờ vào mùa xuân khi nhiệt độ nước dao động từ 11 ° và 14 °C.

Số lượng ở Biển Bắc giảm đáng kể trong những năm 1960 vì đánh bắt trực tiếp quá mức.

Con đực và con cái cá thu Đại Tây Dương tăng trưởng về tốc độ như nhau, đến một độ tuổi tối đa khoảng 20 năm. Hầu hết cá thu Đại Tây Dương trưởng thành về tính dục lúc ba năm tuổi.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

S
Cá Biển Đen
Cá châu Âu
Cá Địa Trung Hải
Động vật được mô tả năm 1758
Cá nước lạnh
Cá Bắc Băng Dương
Cá thu
Cá ăn được
Cá Đại Tây Dương


title: Đảo Trung

text:
Đảo Trung là một đảo san hô thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Đảo này nằm cách đảo Bắc chỉ 600 m về phía đông nam.

Đảo Trung là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát đảo này.

 Tên gọi: đảo Trung hay đảo Giữa; tiếng Anh: Middle Island; , Hán-Việt: Trung đảo
 Đặc điểm: đảo Trung có chiều dài 570 m, chiều rộng 230 m, diện tích khoảng 0,12 km² và cao 6 m so với mặt biển.
 Môi trường: có nhiều cây xanh.

Tham khảo

Trung


title: Đảo Nam (quần đảo Hoàng Sa)

text:
Đảo Nam là một đảo san hô thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Đảo này nằm cách đảo Trung chỉ 700 m về phía đông nam.

Đảo Nam là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát đảo này.

 Tên gọi: đảo Nam; tiếng Anh: South Island; , Hán-Việt: Nam đảo
 Hình thể: thon hẹp như đảo Bắc nhưng diện tích nhỏ hơn. Đảo nằm theo trục tây bắc - đông nam, dài khoảng 780 m, rộng khoảng 165 m, diện tích khoảng 0,12 km², xung quanh là những đê cát cao từ 4 đến 5 m.
 Môi trường: có nhiều cây xanh.

Tham khảo

Nam


title: Lý Thế

text:
Lý Thế () (?-361), tên tự Tử Nhân (子仁), còn được biết tới với tước hiệu sau khi khuất phục trước Đông Tấn là Quy Nghĩa hầu (歸義侯), là vị hoàng đế cuối cùng của Thành Hán. Dưới thời ông trị vì, nhà nước Thành Hán kế tiếp quá trình suy sụp bắt đầu từ thời cha ông là Lý Thọ trị vì, và đến năm 347, quân của Lý Thế đã không thể chống lại quân viễn chinh của Đông Tấn do Hoàn Ôn chỉ huy. Lý Thể chạy trốn khỏi kinh thành Thành Đô song cuối cùng đã đầu hàng, Tấn Mục Đế đã tha cho ông và giáng Lý Thế xuống hàng "hầu", ông mang tước hiệu này đến hết phần đời còn lại.

Trước khi lên ngôi
Lý Thế là con trai của Lý Thọ với một người thiếp. Lý Thọ là anh em họ của vị hoàng đế sáng lập ra Thành Hán là Lý Hùng, Lý Thọ cũng là một tướng quân được tôn kính, bản thân Lý Thế cũng là một chỉ huy quân sự, và ông được hoàng đế Lý Kỳ quý mến, vị hoàng đế này đã phong ông làm chỉ huy trong đội cận binh kinh thành. Khi Lý Thọ nổi loạn chống Lý Kỳ vào năm 338 và tấn công kinh thành Thành Đô, Lý Thế đã mở cổng thành và chào đón quân của cha tiến vào, dẫn đến việc Lý Kỳ thất bại và sau này bị Lý Thọ loại bỏ. Sau khi Lý Thọ xưng đế, ông là lập Lý Thế làm thái tử.

Trị vì
Năm 343, Lý Thọ qua đời và Lý Thế lên kế vị. Năm 344, ông lập Diêm Hoàng hậu làm Diêm Thái hậu, và lập vợ mình làm Lý Hoàng hậu. Chuẩn theo những vị triều thần cho rằng Lý Thọ đã không đúng khi tự tách mình với Lý Hùng và cha của Lý Hùng là Lý Đặc, Lý Thế đã đưa cả Lý Hùng và Lý Đặc vào tông miếu và tái liên hệ với chế độ mà Lý hùng đã lập nên, bất chấp việc Lý Thọ đã cải quốc hiệu từ Thành sang Hán.

Năm 345, do Lý Thế không có con trai, em trai ông là Lý Quảng (李廣) đã yêu cầu được phong làm thái tử song Lý Thế không chấp thuận. Các quân sư của ông là Mã Đang (馬當) và Giải Tư Minh (解思明) đã cố gắng thuyết phục ông với lập luận rằng Lý Thế ngoài việc không có con trai, cũng ít huynh đệ, và do đó cần có sự hỗ trợ của Lý Quảng. Lý Thọ nghi ngờ hai người này âm mưu với Lý Quảng nên đã bắt giữ và tru di tam tộc. Ông cũng giáng Lý Quang thành Lâm Cung hầu, Lý Quảng đã tự sát. Người dân rất thương tiếc về cái chết của Mã Đang và Giải Tư Minh.

Vào mùa đông năm 346, tướng Lý Dịch (李奕) đã nổi loạn và nhanh chóng tiến về Thành Đô, song trong khi vây thành, Lý Dịch đã bị trúng một mũi tên và mất mạng, cuộc nổi loạn cũng sụp đổ. Sau khi đánh bại Lý Dịch, Lý Thế càng trở nên ngạo mạn và lơ là chính sự quốc gia, ông luôn lo sợ và không tin tưởng các thuộc hạ của cha mình. Ông cũng cho thực thi các hình phạt dã man khiến cho người dân mất tin tưởng vào ông. Thành Hán cũng bị tổn hại với sự xuất hiện của một bộ lạc được gọi là Lão (獠), chính quyền địa phương không thể kiểm soát người Lão một cách dễ dàng.

Tình hình của Thành Hán đã được Hoàn Ôn để ý tới. Vào mùa đông năm 346, Hoàn Ôn đã trình một tấu thư yêu cầu hoàng đế Đông Tấn phát lệnh tấn công Thành Hán và sau đó, không có ân chuẩn từ triều đình, ông ta đã khởi binh ngay lập tức. Vào mùa xuân năm 347, Hoàn Ôn đã đánh bại quân Thành Hán dược cử đến để đánh chặn, và tiến thẳng đến Thành Đô. Quân Thành Hán lo sợ và phần lớn đã sụp đổ. Tuy nhiên, Lý Thế vẫn tập hợp lại phần binh lực còn lại và mở một cuộc phản công và đạt được thành công ban đầu. Hoàn Ôn lo sợ và đã ra lệnh rút quân, song người phát hiệu lệnh do hoảng sợ, lại đánh trống (tấn công) thay vì đánh chiêng (rút lui). Quân Tấn cuối cùng đã đánh bại quân Thành Hán, Hoàn Ôn phi qua cổng thành Thành Đô. Lý Thế chạy trốn song ngay sau đó đã cử sứ giả đến xin hàng. Mặc dù Lý Thế đã sắn sàng chờ đón việc bị giết, song Hoàn Ôn đã bắt giữ ông và cho đưa ông về kinh thành Kiến Khang, tại đây Tấn Mục Đế đã xóa tội cho ông và phong ông làm Quy Nghĩa hầu. Lý Thế mất năm 361.

Tham khảo

 Tấn thư, quyển 121.
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 6.
 Tư trị thông giám, các quyển 96, 97.

Vua Thành Hán
Người nhà Tấn
Mất năm 361
Năm sinh không rõ


title: Cồn Cát Nam

text:
Cồn Cát Nam (tiếng Anh: South Sand; , Hán-Việt: Nam sa châu) là một cồn cát thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Cồn này nằm cách cồn Cát Trung chỉ 200 m về phía nam.

Cồn Cát Nam là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát cồn này.

Đặc điểm
Cồn cát có dạng hình tam giác. Cồn Cát Nam có chiều dài ba cạnh khoảng 350 m, 300 m và 250 m, diện tích khoảng 5,5 ha và cao 4,1 m so với mặt nước biển.

Tham khảo

Nam


title: Cồn Cát Trung

text:
Cồn Cát Trung là một cồn cát thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Cồn này nằm cách cồn Cát Bắc chỉ 170 m về phía nam đông nam.

Cồn Cát Trung là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát cồn cát này.

 Tên gọi: cồn Cát Trung; tiếng Anh: Middle Sand; , Hán-Việt: Trung sa châu
 Đặc điểm: cồn Cát Trung có chiều dài khoảng 360 m, chiều rộng tối đa 170 m, diện tích khoảng 3,7 ha và cao 2 m so với mặt biển.

Tham khảo

Trung


title: Cồn Cát Bắc

text:
Cồn Cát Bắc là một cồn cát thuộc nhóm đảo An Vĩnh, quần đảo Hoàng Sa. Cồn này nằm cách đảo Nam chỉ khoảng 670 m về phía đông nam.

Cồn Cát Bắc là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát cồn này.

 Tên gọi: cồn Cát Bắc; tiếng Anh: North Sand; , Hán-Việt: Bắc sa châu
 Đặc điểm: cồn Cát Bắc có chiều dài khoảng 190 m, chiều rộng tối đa 80 m, diện tích khoảng 1,4 ha và cao 3 m so với mặt biển.

Tham khảo

Bắc


title: Cá thu Tây Ban Nha Đại Tây Dương

text:
Cá thu Tây Ban Nha Đại Tây Dương (danh pháp hai phần: Scomberomorus maculatus) là một loài cá trong họ Cá thu ngừ. Cá thu Tây Ban Nha Đại Tây Dương là loài cá di cư, bơi đến phía bắc vịnh Mexico vào mùa xuân, trở về phía nam Florida ở phía đông vịnh, và đến México ở vùng vịnh phía Tây vào mùa thu.

Mô tả
Cá có lưng màu xanh lá; hai bên ánh bạc với 3 vạch các đốm vàng hình elip. Đường bên dần dần uốn cong xuống từ đầu trên của nắp mang về phía cuống đuôi. Vây lưng đầu tiên có màu đen ở phía trước.

Hình ảnh

Chú thích

Xem thêm
 Cá thu Đại Tây Dương (Scomber scombrus)

M
Cá thu
Cá ăn được
Cá Đại Tây Dương
Cá thể thao
Cá thương mại
Động vật được mô tả năm 1832


title: Bãi Quảng Nghĩa

text:
Bãi Quảng Nghĩa (tiếng Anh: Jehangire Bank hoặc Jehangire Reefs; ) là một tập hợp ba bãi san hô ngầm riêng biệt thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Bãi này nằm về phía nam của hòn Tháp và cách bãi Châu Nhai khoảng 5 hải lý (9,3 km) về hướng đông đông bắc.

Tên gọi
Quảng Nghĩa là phiên âm Hán Việt tên gọi (廣義) của tỉnh Quảng Ngãi Nhà Nguyễn (廣義省).

Tên gọi nhóm đảo An Vĩnh được Việt Nam đặt theo tên gọi của một xã cổ thuộc phủ Quảng Nghĩa (Quảng Ngãi) sau này là thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn có viết: "Xã Phú Xuân thuộc huyện Bình Sơn và xã Phước Khương thuộc huyện Chương Nghĩa phủ Quảng Nghĩa đều ở gần sông,... Xã Yên Vĩnh (An Vĩnh) thuộc huyện Bình Sơn phủ Quảng Nghĩa ở gần bãi biển,...".

Tình trạng
Bãi Quảng Nghĩa là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Vì là bãi ngầm hoàn toàn chìm sâu trên 12,8 m dưới mực nước biển, nên không một quốc gia nào thực sự kiểm soát bãi Quảng Nghĩa, Trung Quốc kiểm soát vùng biển trên bãi ngầm này bằng các lệnh cấm biển hàng năm, nhưng Việt Nam liên tục phản đối, đồng thời ngư dân Việt Nam vẫn tham gia đánh bắt hải sản trên bãi ngầm và vùng biển xung quang đảo Linh Côn thuộc quần đảo Hoàng Sa, và tàu hải quân Hoa Kỳ những năm gần đây vẫn thường xuyên thực hiện các hoạt động tuần tra tự do hành hải (FONOP-Freedom of Navigation Operation in the South China Sea) tại vùng biển quanh quần đảo Hoàng Sa trong đó có vùng biển bãi Quảng Nghĩa.

Tham khảo

Quảng Nghĩa


title: Bãi Châu Nhai

text:
Bãi Châu Nhai (tiếng Anh: Bremen Bank; , Hán-Việt: Tân Mê than) là một bãi ngầm thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Bãi này nằm cách đá Bông Bay khoảng 15 hải lý (27,8 km) về hướng bắc và cách bãi Thủy Tề khoảng 10 hải lý (18,5 km) về phía nam. Bãi nằm ở rìa của một rạn san hô vòng có đảo Linh Côn.

Bãi Châu Nhai là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Vì là bãi ngầm hoàn toàn chìm sâu trên 11,4 m dưới mực nước biển, nên không một quốc gia nào thực sự kiểm soát bãi Châu Nhai, Trung Quốc kiểm soát vùng biển trên bãi ngầm này bằng các lệnh cấm biển hàng năm, nhưng ngư dân Việt Nam vẫn tham gia đánh bắt hải sản trên bãi ngầm và vùng biển xung quang đảo Linh Côn thuộc quần đảo Hoàng Sa, và tàu hải quân Hoa Kỳ những năm gần đây vẫn thường xuyên thực hiện các hoạt động tuần tra tự do hành hải (FONOP-Freedom of Navigation Operation in the South China Sea) tại vùng biển quanh quần đảo Hoàng Sa trong đó có vùng biển bãi Châu Nhai.

Đặc điểm.
Bãi ngầm dài khoảng 14,5 hải lý (26,9 km). Nơi nông nhất là ở gần cực tây nam với độ sâu khoảng 11,4 m. Dưới đáy là cát san hô.

Tham khảo

Châu Nhai


title: Bãi Thủy Tề

text:
Bãi Thủy Tề (tiếng Anh: Neptuna Bank hay Neptuna Banks; , Hán-Việt: Bắc Biên lang) là một cặp bãi ngầm thuộc nhóm đảo An Vĩnh của quần đảo Hoàng Sa. Bãi này nằm về phía tây nam của hòn Tháp và phía bắc của bãi Châu Nhai, cách bãi Châu Nhai 11 hải lý (20,4 km).

Bãi Thủy Tề là đối tượng tranh chấp giữa Việt Nam, Đài Loan và Trung Quốc. Hiện nay Trung Quốc đang kiểm soát bãi này.

Đặc điểm
Bãi Thủy Tề gồm hai bãi san hô ngầm. Bãi đông bắc sâu tối thiểu là 12 m, nằm cách hòn Tháp hơn 6 hải lý (hơn 11 km) về phía tây tây nam.

Tham khảo

Thủy Tề


title: Trịnh Thị Ngọc Trúc

text:
Lê Thần Tông Trịnh hoàng hậu (chữ Hán: 黎神宗鄭皇后, 1595 - 1660), họ Trịnh (鄭氏), tên thật Ngọc Trúc (玉竹), là một Hoàng hậu của nhà Lê trung hưng, vợ của Lê Thần Tông trong lịch sử Việt Nam.

Đương thời, bà nổi tiếng là một người uyên bác và sùng đạo, thường chú tâm nghiên cứu bộ Kim cang, sùng đạo Phật, được dân chúng xưng tụng là Bà chúa Kim Cương.

Cuộc đời
Theo sách Kim toả thực lục, Trịnh vương ngọc phả ghi thì bà Trịnh Thị Ngọc Trúc là con gái thứ của Thanh Đô vương Trịnh Tráng và Chính phi Nguyễn Thị Ngọc Tú, con gái Nguyễn Hoàng.

Tương truyền, bà thông minh từ nhỏ, rất hiếu học. Mới 9, 10 tuổi đã đọc thông, viết thạo cả chữ Hán lẫn chữ Nôm, đọc làu kinh sử, giỏi văn thơ, sùng đạo Phật, chú tâm kinh kệ, miệt mài nghiên cứu bộ Kim cang. Bà có dáng người thanh tú, dịu hiền. Bản tính hoà nhã càng tôn vẻ đẹp sẵn có của bà. Trong phủ chúa, ai nấy đều kính nể.

Có thời bà đã đảnh lễ qui y tại Ninh Phúc tự còn gọi là chùa Bút Tháp tại xã Đình Tổ huyện Thuận Thành, Kinh Bắc. Bà chúa được thiền sư Chuyết Chuyết ban cho bà pháp danh là Pháp Tánh (法性). Từ đó bà vừa tu luyện vừa được dịp học hỏi nghiên cứu sâu xa thêm về kinh điển của nhà Phật.

Đối với tri thức uyên thâm của bà, quốc gia lâm nạn phân tranh giữa hai họ Trịnh Nguyễn (1558 – 1672) bà không khỏi đau xót trước cảnh khổ loạn. Song thân thì thường chiếu ý cho bà dành thời gian miệt mài bút nghiên, nên việc hôn phối đối với bà hơi muộn. Chồng bà là Cường quận công Lê Trụ, thuộc dòng hoàng tộc Lê triều. Sau vì ông phạm tội nặng, bị giam ngục rồi mất.

Hoàng hậu nhà Lê
Đến năm bà 36 tuổi (1630) chúa Trịnh Tráng lại gả bà cho Lê Thần Tông, được tấn phong làm Hoàng hậu. Lê Thần Tông khi lấy bà Ngọc Trúc, cả triều đình đều can, thì ông gạt đi và nói: "Đã trót rồi, lấy gượng vậy." (Theo Đại Việt sử ký toàn thư).

Đương thời, bà là bạn thơ với Trạng nguyên lễ sư Nguyễn Thị Duệ, sử chép rằng hai bà thường cùng bàn luận về thơ văn, Phật Pháp trong khắp các chùa chiền vùng Kinh Bắc lúc bấy giờ. Thời điểm chùa Ninh Phúc tổ chức khuyến hoá thập phương để trùng tu tôn tạo, dịp này bà hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc đã đóng góp công đức rất nhiều. Hưởng ứng việc làm với bà, cả nhà vua và công chúa cũng hiến ruộng (tư điền) vào chùa làm công quả.

Năm Phúc Thái thứ nhất (1643), Lê Thần Tông thiện nhượng cho Lê Chân Tông. Thần Tông được tôn làm Thái thượng hoàng, còn bà trở thành Hoàng thái hậu. Bà không có người con nào với Thần Tông, chỉ có người con gái với quận công Lê Trụ là Lê Thị Ngọc Duyên, được ban phong hiệu Công chúa, cũng là người giỏi văn thơ chữ nghĩa.

Sau khi Thần Tông thiện vị, Trịnh Thái hậu cùng Công chúa đến tu và ở hẳn chùa Bút Tháp, bà lấy pháp hiệu Diệu Viên (妙垣), còn Công chúa có pháp danh Diệu Tuệ (妙慧).

Năm Vĩnh Thọ thứ 3 (1660), Diệu Viên viên tịch tại đây chùa Bút Tháp, bà thọ 65 tuổi.

Thờ tự
Khi Diệu Viên tạ thế, chùa Ninh Phúc đặt ngai vị thờ bà. Đặc biệt ở chùa Mật (Thanh Hoá), có thờ pho tượng sơn son thếp vàng, tạc chân dung bà đang toạ thiền rất uy nghi thanh thoát.

Năm 1992, pho tượng bà Trịnh Thị Ngọc Trúc đã được chuyển về Bảo tàng mỹ thuật Việt Nam (Hà Nội) đặt trong tủ kính trưng bày vì đây là pho tượng rất đặc sắc về nghệ thuật điêu khắc thời Lê-Trịnh. Pho tượng này được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2013.

Xem thêm
 Lê Thần Tông
 Trịnh Tráng
 Nguyễn Thị Duệ
 Chùa Bút Tháp

Chú thích

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Kim toả thực lục
 Chí nam ngọc âm giải nghĩa

Liên kết ngoài
 Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc Trên Web Báo Đất Việt
 Ly tán giữa vàng son trên web Tuổi trẻ du lịch
 Hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc trên Web Xứ Thanh Nét

Sinh năm 1595
Mất năm 1660
Hoàng thái hậu Việt Nam
Hoàng hậu nhà Lê trung hưng
Người Thanh Hóa
Vương nữ chúa Trịnh


title: Kaspar Hassel

text:
Kaspar Fredrik Hassel (sinh ngày 6 tháng 11 năm 1877 – mất ngày 9 tháng 4 năm 1962) là thủy thủ Na Uy thi đấu tại Thế vận hội Mùa hè 1920.

Ông là một thành viên phi hành đoàn của tàu Na Uy "Heira II", giành huy chương vàng trong hình thức 12 mét (đánh giá năm 1919).

Tham khảo

Liên kết ngoài
profile

Vận động viên Na Uy


title: Sylvi Graham

text:
Sylvi Graham (sinh ngày 17 tháng 12 năm 1951) là chính trị gia Na Uy thuộc Đảng Bảo thủ Na Uy.

Từ năm 2004 đến năm 2005, trong thời kỳ Nội các lần 2 của  Bondevik, Graham được chỉ định vị trí quốc vụ khanh của Bộ Ngoại giao Na Uy.

Trong nhiệm kỳ 2005–2009, bà từng là phó đại diện của Storting từ Akershus. Kể từ năm 2017, Graham có vai trò mới là Chủ tịch của Diễn đàn vì Phụ nữ và Phát triển.

Tham khảo

Sinh năm 1951
Nhân vật còn sống
Chính trị gia Na Uy thế kỷ 20


title: Leucophasma

text:
Leucophasma là chi côn trùng, thuộc về họ Tineidae.

Phân loài
Leucophasma carmodiella Busck, 1910
Leucophasma phantasmella Walsingham, 1897

Chú thích

Tham khảo

Tineidae


title: Maximilian Kolbe

text:
Maximilian Maria Kolbe hay Maximilianô Maria Kolbê (tiếng Ba Lan: Maksymilian Maria Kolbe, 8 tháng 1 năm 1894 – 14 tháng 8, 1941) là một tu sĩ Dòng Phanxicô ở Ba Lan, người đã tự nguyện chết thay cho một người khác tại trại tập trung Auschwitz trong thời gian Đức chiếm đóng Ba Lan hồi Chiến tranh thế giới thứ hai.

Ông được Giáo hội Công giáo Rôma tuyên thánh vào ngày 10 tháng 10 năm 1982 bởi Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Ông được tôn làm thánh quan thầy của những người tù nhân (đặc biệt là tù nhân chính trị), người cai nghiện, gia đình, nhà báo và các phong trào phò sự sống.

Tiểu sử
Maximilian Kolbe sinh ngày 7 tháng 1 năm 1894 tại Zdunska Wola, Ba Lan (thời điểm đó thuộc Đế quốc Nga) với tên khai sinh là Raymond Kolbe. Cha ông là người Đức, còn mẹ là người Ba Lan. Thời thơ ấu của Kolbe chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi Maria mà sau này ông kể lại rằng:

Đêm đó, tôi nài xin Đức Mẹ cho tôi được trở nên đứa con ngoan. Đức Mẹ hiện ra mang theo hai triều thiên sáng chói, một màu trắng và một màu đỏ. Thế rồi Đức Mẹ hỏi tôi thích chọn triều thiên nào. Màu trắng nghĩa là tôi sẽ được trở nên trong trắng và màu đỏ thì tôi sẽ trở thành một vị tử đạo. Tôi nói rằng tôi thích cả hai

Năm 1907, Kolbe và anh trai là Francis quyết định gia nhập Dòng Phanxicô. Họ vượt biên trái phép qua biên giới giữa Nga và Áo-Hung rồi gia nhập tu viện dòng Phanxicô ở Lwów. Ba năm sau, Kolbe đã được nhập vào nhà tập. Đến năm 1911, ông khấn tạm với tên là Maximilian.

Năm 1912, ông đã được gửi đến Kraków và cũng trong năm này, ông đến Roma để nghiên cứu triết học, thần học, toán học và vật lý. Tại Roma, ông khấn trọn vào năm 1914 với tên là Maximilian Maria để biểu thị lòng sùng kính của ông với Maria. Ông đậu bằng tiến sĩ triết học vào năm 1915 tại Đại học Giáo hoàng Gregorian và tiến sĩ thần học vào năm 1919 tại Đại học Giáo hoàng Thánh Bonaventura. Trong thời gian tu học ở Roma, ông đã chứng kiến các cuộc biểu tình kịch liệt chống lại Giáo hoàng Piô X và Giáo hoàng Biển Đức XV tại Rome do Hội Tam Điểm tổ chức. Để đối phó với làn sóng này, ông đã thành lập Đạo binh Đức Mẹ Vô Nhiễm với mong muốn qua lời chuyển cầu của Đức Mẹ, những người tội lỗi và những ai chống phá Giáo hội Công giáo trở về đường ngay nẻo chính.

Kolbe đã cho phát hành tờ Hiệp sĩ của Đức Mẹ Vô Nhiễm để rao giảng Phúc Âm. Ông cũng sử dụng radio để truyền bá đức tin Công giáo và lên tiếng chống lại sự tàn bạo của chế độ Quốc xã.

Năm 1918, Kolbe đã được thụ phong linh mục. Một năm sau, ông hồi hương Ba Lan vì nước này mới được độc lập. Tại đây, ông rất tích cực thúc đẩy việc sùng kính Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội, sáng lập và giám sát các Thành phố của Đức Mẹ Vô Nhiễm (còn gọi là Niepokalanów) gần thủ đô Warsaw, một chủng viện, một trạm phát thanh, và một số tổ chức in ấn khác. Năm 1927, tu viện ở Niepokalanów đã trở thành một trung tâm xuất bản lớn.

Năm 1930, Kolbe rời Ba Lan để đến Nhật Bản và ở đó sáu năm. Lúc này, Kolbe bị buộc tội theo chủ nghĩa bài Do Thái. Tuy nhiên, những người làm việc thân cận với ông đã bác bỏ những cáo buộc đó vì thực ra Kolbe đã che chở cho người tị nạn Do Thái trong chiến tranh. Một nhân chứng kể rằng: "Khi người Do Thái đến xin tôi một mẩu bánh mì, tôi hỏi cha Maximilian rằng tôi cho họ bằng lương tâm được không? và ông trả lời: "Được, đó là điều cần thiết phải làm vì tất cả mọi người đều là anh em của chúng ta".

Từ năm 1930 đến 1936, ông đã thiết lập hàng loạt cơ sở tại Nhật Bản, trong đó có một tu viện ở vùng ngoại ô Nagasaki. Kolbe cũng cho xây dựng một tu viện trên sườn núi, khi xảy ra vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, tu viện này đã được cứu thoát và vẫn còn đóng vai trò nổi bật trong Giáo hội Công giáo tại Nhật Bản cho đến ngày nay. Sau đó, ông trở về Ba Lan.

Trong trại tập trung
Năm 1939, Đức Quốc xã xâm lăng Ba Lan, thành phố Niepolalanów bị dội bom. Kolbe và các tu sĩ Phanxicô bị bắt vì đã che chở cho người Do Thái, nhưng sau đó chưa đầy ba tháng thì tất cả được trả tự do vào đúng ngày Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội. Ngày 17 tháng 2 năm 1941, ông lại bị bắt và giam tại nhà tù Pawiak, sau đó ông được chuyển đến trại tập trung Auschwitz với mã số tù nhân là #16670. Cuối tháng 7 năm 1941, có ba tù nhân trốn khỏi trại, khiến phó chỉ huy của Schutzstaffel bắt 10 người đàn ông chết thay bằng cách bỏ đói trong hầm ngầm để răn đe việc trốn trại. Một trong những người bị chọn có Franciszek Gajowniczek, anh này kêu lên: "Còn vợ tôi! con tôi nữa!". Kolbe động lòng thương và tình nguyện chết thay cho anh này.

Trong biệt ngục, Kolbe cử hành Thánh lễ mỗi ngày và hát thánh ca với các tù nhân.
Ông động viên rằng họ sẽ sớm được ở với Đức Mẹ Maria trên thiên đường. Sau hai tuần bỏ đói bỏ khát, chỉ còn Kolbe sống sót. Các lính canh muốn nhanh chóng kết liễu đời ông bằng cách tiêm một liều thuốc độc phenol. Một số nhân chứng kể rằng, khi ấy ông giơ cánh tay trái của mình lên và bình tĩnh chờ đợi mũi tiêm. Thi thể của ông được hỏa táng vào ngày 15 tháng 8, nhằm ngày Lễ Đức Mẹ Lên Trời.

Tuyên thánh

Maximilian Kolbe được tuyên chân phước bởi Giáo hoàng Phaolô VI vào năm 1971 (nhưng không coi Kolbe là thánh tử đạo) và tuyên thánh bởi Giáo hoàng Gioan Phaolô II vào ngày 10 tháng 10 năm 1982 với sự tham dự của Franciszek Gajowniczek - bạn tù được ông thế mạng. Sau khi tuyên thánh, Giáo hoàng cũng tuyên bố Thánh Maximilian Kolbe là một thánh tử đạo thực sự. Phép lạ có sự chuyển cầu của thánh Maximilian là chữa bệnh lao ruột cho Angela Testoni (1948), chữa bệnh vôi hóa động mạch cho Francis Ranier (1950). Ông là một trong mười vị tử đạo của thế kỷ 20 đúc tượng và đặt ở cửa tây của Tu viện Westminster, Luân Đôn.

Chú thích

Thánh Công giáo Rôma
Người Ba Lan
Tu sĩ Dòng Phanxicô
Sinh năm 1894
Mất năm 1941
Linh mục Công giáo Ba Lan
Người chống cộng Ba Lan


title: Đám mây phân tử

text:
Một đám mây phân tử, đôi khi được gọi là vườn ươm sao (nếu sự hình thành sao đang diễn ra bên trong) là một loại đám mây liên sao, mật độ và kích thước cho phép tinh vân tối hình thành các phân tử (phổ biến nhất là phân tử hydro, H2), và hình thành các vùng H II. Điều này trái ngược với các khu vực khác của môi trường liên sao chứa chủ yếu là plasma.

Phân tử hydro rất khó phát hiện bằng quan sát hồng ngoại và vô tuyến, do đó, các phân tử thường được sử dụng để xác định sự hiện diện của H2 là carbon monoxide (CO). Tỷ lệ giữa độ sáng của CO và khối lượng của H2 được cho là không đổi, mặc dù có lý do để nghi ngờ giả định này trong các quan sát về một số thiên hà khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tinh vân
Bụi vũ trụ


title: Park Jung-ah

text:
Park Jeong-ah hay Park Jung-ah (, sinh ngày 24 tháng 2 năm 1981) là một ca sĩ, diễn viên và người mẫu nổi tiếng của Hàn Quốc. Cô cũng là một cựu thành viên của nhóm nhạc Jewelry. Năm 2003,cô bắt đầu làm diễn viên.

Park nổi lên như một trong những thành viên của Jewelry phổ biến hơn và đã được mọi khán giả và fan hâm mộ nhận xét là chị cả trong ban nhạc của mình . Năm 2003, cô ra mắt như một diễn viên và kể từ đó đã xuất hiện trong một số ít các bộ phim và bộ phim truyền hình.

Sự nghiệp

1981-2001: "Cuộc sống và sự nghiệp"
Park Jeong Ah sinh ngày 24 tháng 2 năm 1981 tại Yeongcheon, Gyeongsang, Hàn Quốc.Cô sinh trưởng trong 1 gia đình có ba người con và cô là con trưởng.

2001-tới nay: "Jewelry"
Park Jung Ah là thành viên của nhóm nhạc nữ kỳ cựu nhất Hàn Quốc Jewelry. Cô cùng các bạn gia nhập nhóm từ năm 2001 và là chị cả của nhóm.

Sau hai năm hoạt động khá thành công và được mến mộ tại châu Á, Jewelry bất ngờ tuyên bố giải tán.

2003-tới nay: "Điện ảnh"
Sau khi Jewelry bị giải tán,Park Jung Ah chuyển sang lĩnh vực điện ảnh, cô đã xuất hiện trong một số bộ phim truyền hình.Smile,Donghae là bộ phim ăn khách nhất của cô.

2006: "Yeah"
Đồng thời, trong 5 năm từ 2003-2007, Park Jung Ah cũng phát triển sự nghiệp âm nhạc riêng và cũng khá thành công với album đầu tay mang tên Yeah, trình làng vào mùa thu năm 2006.

Đĩa đơn solo đầu tiên Yeah của Park Jung Ah đã giúp cô phát hiện ra khả năng của mình trong dòng nhạc Rock. Khả năng trình diễn live trên sân khấu và giao lưu với người hâm mộ cũng là một thế mạnh của Park.

Thông tin khác
Khoảng tháng 11 năm 2006 tới năm 2009.Cô phát hanh ra radio show On a Starry Night.Tháng 5 năm 2008,cô bất ngờ tung ra một loạt hình ảnh gợi cảm gây xôn xao cho các dư luận

Phim truyền hình

Phim

Phim tình cảm

Discography

Chương trình truyền hình

TV

Chương trình trên đài phát thanh

Giải thưởng

Chú thích

Liên kết ngoài
 Park Jeong-Ah's Microblogging on Cyworld

Nữ diễn viên truyền hình Hàn Quốc
Nữ diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Nữ diễn viên Hàn Quốc thế kỷ 21
Nữ ca sĩ Hàn Quốc thế kỷ 21
Ca sĩ K-pop
Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Ca sĩ tiếng Triều Tiên
Cựu sinh viên Đại học nữ sinh Dongduk
Nghệ sĩ của Jellyfish Entertainment


title: MG 3

text:
MG3 là súng máy đa chức năng của Đức sử dụng đạn 7.62x51mm NATO. Thiết kế của vũ khí này có nguồn gốc từ súng máy MG 42 của quân đội Đức Quốc Xã sử dụng đạn 7.92x57mm Mauser từ thời Chiến tranh Thế giới II.

MG3 là tiêu chuẩn hóa vào cuối những năm 1950 và được thông qua sử dụng trong quân đội Tây Đức mới được thành lập, nơi mà nó tiếp tục phục vụ cho đến ngày nay như là một vũ khí hỗ trợ bộ binh và súng máy gắn trên các loại xe thiết giáp của Đức (như tăng Leopard 1 và Leopard 2). Vũ khí này và các phụ kiện của nó cũng đã được mua lại và sản xuất bởi các lực lượng vũ trang của hơn 30 quốc gia. Quyền sản xuất súng đã được mua bởi Ý (MG 42/59), Tây Ban Nha, Pakistan (MG 1A3), Hy Lạp, Iran, Sudan và Thổ Nhĩ Kỳ,...

Lịch sử

Sản xuất của các biến thể sau chiến tranh đầu tiên của MG 42 sử dụng đạn tiêu chuẩn của NATO (như MG 1) đã được đưa ra vào năm 1958 tại nhà máy vũ khí Rheinmetall theo yêu cầu của quân đội Tây Đức. Ngay sau đó, loại súng máy MG 42 của Đức Quốc Xã đã được sửa đổi, thêm nòng lót cờ-rôm và tâm ngắm chuẩn theo loại đạn mới, mô hình này được đặt tên là MG 1A1(hay còn gọi là MG 42/58).

Phát triển của MG 1A1 là MG 1A2 (MG 42/59), được trang bị một bộ khóa nòng mới to và nặng hơn rất nhiều so với bộ khóa nòng cũ (950 g so với 550 g của MG 1A1), một vòng đệm giảm ma sát và được điều chỉnh để sử dụng cả hai tiêu chuẩn của Đức là dây đạn DM1 và của Mỹ là dây đạn M13. Một cải tiến nửa về nòng của vũ khí, chân đế và các bu lông và kết quả là MG 1A3.

Đồng thời, tại một số nơi xảy ra chiến tranh súng máy MG 42 vẫn phục vụ và được chuyển đổi sang đạn tiêu chuẩn 7.6251 mm NATO và được gọi là MG 2.Năm 1968, MG3 đã được giới thiệu và đưa vào sản xuất. So với các MG1A3, MG3 có tính năng được cải thiện một cơ chế bắn với một băng đạn được giữ bởi một cái chốt để giữ vành đai súng trong khi các tấm nắp trên được nâng lên, khả năng phòng không gia tăng và có loại hộp đựng đạn mới. MG3s đã được sản xuất cho Đức và cho khách hàng xuất khẩu của Rheinmetall cho đến năm 1979. Một số sản xuất bổ sung của MG3 ở Đức được thực hiện bởi Heckler & Koch. MG3 và các biến thể của nó tất cả đều có thể chia sẻ của các bộ phận ở một mức độ cao với MG 42 ban đầu.

Thiết kế chi tiết

Cơ chế hoạt động

MG3 là súng làm mát bằng không khí tự động, có băng đạn và có độ giật thấp.Nó có cơ chế khóa nòng bao gồm đầu bu lông, một đôi con lăn, hột đinh, bu lông chính và lò xo phản hồi. Bu lông được khóa an toàn do một đinh hình chữ V, trong đó lực lượng hai con lăn hình trụ có đầu bu lông ra ngoài.

Tính năng
Súng máy có một cơ chế kích hoạt tự động duy nhất và an toàn qua chốt trong dạng một nút bấm được vận hành bởi xạ thủ (ở vị trí "an toàn", kim hỏa bị vô hiệu hóa). Vũ khí bắn được khi cơ chế này tắt. Tỷ lệ tuần hoàn có thể được thay đổi bằng cách cài các bu lông khác nhau và các lò xo giật.

MG3 có băng đạn nằm bên trái được giữ bởi một tấm kim loại phía trên, băng đạn 50 viên DM1 (có thể được kết hợp thành hộp đạn) hoặc băng đạn M13 hoặc DM6. Trong vai trò súng máy hạng nhẹ, MG3 được triển khai với một băng đạn 100 viên (hoặc 120 viên trong trường hợp băng đạn rã) được gắn bên trong một hộp đạn tổng hợp được phát triển bởi Heckler & Koch được gắn vào phía bên trái của xạ thủ. Hông phía sau của thùng đạn trong suốt và là một chỉ báo trực quan cho số lượng đạn dược có sẵn. Hệ thống lên đạn của súng được đặt ở mặt i. Hai pawls nguồn cấp dữ liệu được liên kết để kết thúc phía trước của cánh tay bởi một liên kết trung gian và di chuyển theo hướng ngược nhau, di chuyển các vành đai trong hai giai đoạn như tia di chuyển trở lại và chuyển tiếp trong quá trình đốt.

Nòng súng

MG3 có thể thay đổi nòng một cách nhanh chóng, nòng có 4 rãnh xoắn với tỉ lệ cướp cò là 1:305 mm (01:12 in). Ngoài ra nòng MG3 cũng có thể là loại nòng rãnh đa giác. Nòng được tích hợp với hệ thống khóa nòng. Nòng được thay đổi thường xuyên trong quá trình bắn liên tục. Nòng quá nóng có thể thay đổi ra ngoài và có thể được gỡ bỏ bằng cách nâng hoặc xoắn súng. Một nòng được làm mát sau đó có thể tiếp tục được đưa vào bắn tiếp. Một thiết bị nòng được gắn vào đầu nòng súng và nó hoạt động như giảm tia tia lửa, giảm tiếng ồn.

Súng máy được trang bị với một báng polymer tổng hợp, bipod 1 gấp và điểm ruồi. Kể cả thiết bị flip-up chống máy bay.

Trong vai trò một súng máy hạng nặng MG3 được gắn trên một đế ba chân Feldlafette và trang bị với một kính tiềm vọng có thể được sử dụng để tham gia các mục tiêu gián tiếp.

Biến thể

MG 1: Biến thể của MG 42 nhưng sử dụng đạn 7.62x51 mm NATO.
MG 1A1 (MG 42/58): Là MG 1 nhưng điểm ngắm được điều chỉnh để phù hợp với loại đạn mới.
MG 1A2 (MG 42/59): Biển thể của MG 1A1, sản phẩm được cải thiện với cổng suất tống máu dài, khóa nòng và vòng đệm ma sát.
MG 1A3: Biến thể MG của 1A2; cải tiến tất cả các phần chính.
MG 1A4: Biến thể của MG 1, sử dụng vỏ bọc gắn kết cố định
MG 1A5: Biến thể của MG 1A3; cải tiến từ MG 1a3s sang MG1A4 tiêu chuẩn.
MG 2: Được thiết kế để MG 42 bắn đạn 7.62x51 mm NATO.
MG 3: Biến thể của MG 1A3.
MG 3E: Biến thể MG 3, mô hình giảm trọng lượng (khoảng 1,3 kg hay nhẹ hơn), được sử dụng vào cuối những năm 1970 sau các thử nghiệm vũ khí nhỏ của NATO.
MG 3kws: biến thể hiện đại của mg3
MG14z: Biến thể MG3 với 2 nòng súng

Tham chiến
MG3 vẫn được sử dụng như vũ khí thứ cấp tiêu chuẩn hiện đại nhất trên xe bọc thép chiến đấu Đức (ví dụ như Leopard 2, Phz 2000, Marder), như là một vũ khí chính trên các phương tiện hạng nhẹ không bọc thép (ví dụ như xe tải chở quân MAN,ATF Dingo) và như là một vũ khí bộ binh trên đế hai chân cũng như giá đỡ ba chân. Tuy nhiên, các lực lượng vũ trang Đức sẽ loại bỏ MG 3 vào năm 2012, họ giới thiệu HK121 vào năm 2011.

Các nước sử dụng

 : Sử dụng MG 74 là một biến thể MG42/59 được cấp phép từ Beretta và được sản xuất bởi Steyr Mannlicher. Tốc độ bắn của MG 74 là 850 viên/phút.
 : MG3 được thông qua vào những năm 1960
 : Dùng trên xe tăng Leopard 2A4.
 : Được sử dụng bởi lực lượng bảo vệ biên phòng Bangladesh.

 : Sử dụng MG3 và MG3A1 trên Leopard 1 A5
 : Chỉ sử dụng trên 20 chiếc Leopard 2A6M nhập từ Đức. Leopard 2 có được từ các nước khác thì sử dụng FN MAG.

 : sử dụng MG 42/59 và được gọi là M/62.
 : Sử dụng bởi quân đội Đức. Được lên kế hoạch thay thế bằng Heckler & Koch MG5 từ năm 2011.
  Được thiết kế như MG3. là phiên bản MG1A3 với ống ngắm phòng không.
 : Có giấy phép sản xuất.
 : Sử dụng bởi lực lượng quốc phòng Iceland
 : Có giấy phép sản xuất
 : Lực lượng vũ trang Litva.
 : Có giấy phép sản xuất của SEDENA tại México.

 : Có giấy phép sản xuất bởi nhà máy Ordnance Pakistan ở Wah Cantt.
 : Được gọi là MG3 7,62 KK, sử dụng trên xe tăng Leopard 2 và trực thăng NH90.

 : Made by Military Industry Corporation as the Karar.
 : Sản xuất có giấy phép.
 : Được sản xuất bởi MKEK ở Kırıkkale theo giấy phép từ năm 1974 cho các lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ và đội hiến binh Thổ Nhĩ Kỳ.
 : Sử dung trên xe tăng Leopard 2 và Sử dụng cho Bộ binh

 : MG3 được sử dụng từ năm 1976 tới 2007 như là một vũ khí phòng không của quân đội Úc trên xe tăng chiến đấu chủ lực Leopard AS1.
 : Nhận viện trợ từ phương Tây trong cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022.
 : Sản xuất có giấy phép bởi Beretta, được gọi là MG42/59
: Mua một số ít những khẩu MKEK MG3 từ Thổ Nhĩ Kỳ

Xem thêm
Súng máy đa chức năng
Heckler & Koch HK121
 Súng máy MG 51
SIG 710-3

Chú thích

Tư liệu tham khảo

Liên kết ngoài

Bimbel.de—MG3 disassembled
Bimbel.de—MG3 on mount
MG 3 video
Machine Gun MG3 (MG1A3)
7.62 mm MG3 MACHINE GUN

Súng Đức
Súng máy


title: Gia đình tài tử

text:
Gia đình tài tử là một chương trình truyền hình thực tế về âm nhạc bắt đầu phát sóng từ ngày 17 tháng 10 năm 2010, do Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh và MCV Media sản xuất,  được phát sóng vào  8:30 sáng Chủ Nhật hàng tuần trên HTV9 và từ ngày 20 tháng 11 năm 2011 được chuyển sang khung giờ 19:00 tối Chủ Nhật hàng tuần trên kênh HTV7. Sau đó, chương trình chuyển sang khung giờ 19:00 thứ 6 (06/01/2017 - 05/05/2017).  Chương trình dành cho những gia đình yêu ca hát từ 3 thế hệ và gồm 8 thành viên trở lên. Chiến thắng vòng thi tuần, các gia đình sẽ tham dự vòng thi tháng để có cơ hội sở hữu phần quà trị giá 100.000.000 đồng từ Panasonic. Đối với phiên bản "Tài năng tổng hợp" nếu gia đình chiến thắng sẽ nhận 10.000.000 đồng, nếu thất bại nhận 1.000.000 đồng.

Thời gian phát sóng
Chương trình Gia đình tài tử ra đời vào năm 2010 và được phát sóng vào sáng Chủ Nhật hàng tuần trên kênh HTV9, Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh. Đến năm 2011 thì được chuyển sang phát sóng trên kênh HTV7 vào tối Chủ Nhật hàng tuần. Từ tháng 1 năm 2017 đến khi chương trình kết thúc, chương trình được chuyển sang thứ Sáu, nhưng vẫn phát sóng trên kênh HTV7.

Cấu trúc chương trình

Phiên bản gốc (17/10/2010 - 12/05/2013)
Ngoài một vài tập được sản xuất nhân những dịp đặc biệt (sinh nhật, lễ, Tết...), các gia đình tham gia chương trình phải trải qua 2 vòng thi:
 Vòng thi tuần: gồm có 2 gia đình thi đấu, gia đình chiến thắng sẽ đoạt được vé tham gia vòng thi tháng.
 Vòng thi tháng: gồm có 3 gia đình chiến thắng trong những cuộc thi tuần trước, gia đình chiến thắng sẽ đoạt được giải thưởng 100.000.000 đồng.

Phiên bản "Gia đình và những người bạn" (19/05/2013 - 31/08/2014)
Là một cuộc thi hát cho những gia đình từ những người thân, hỗ trợ của gia đình, bạn bè đồng nghiệp... Gia đình vô địch năm nhận được giải thưởng 300.000.000 đồng.

Phiên bản " Ban nhạc và Gia Đình " (07/09/2014 - 13/09/2015)
Là cuộc tranh tài tìm ra nhà vô địch năm với giải thưởng 100.000.000 đồng, với thể thức thi đấu như sau: 36 ban nhạc thi tuần, tìm ra 12 ban nhạc vô địch thi tháng, 4 ban nhạc thi quý, và chọn ra 1 ban nhạc vị trí vô địch năm (với thể thức thi đấu vòng tròn).

Phiên bản "Tài năng tổng hợp" (20/09/2015 - 05/05/2017)
Mỗi số sẽ có 2 gia đình tham gia chinh phục thử thách. Nếu gia đình chiến thắng, sẽ nhận được giải thưởng 10.000.000 đồng, còn nếu không thành công sẽ nhận được 1.000.000 đồng. Từ tập 41 - tập 62, với sự xuất hiện của nhà tài trợ là ngân hàng Maritime Bank, nếu gia đình chiến thắng sẽ nhận được 14.000.000 đồng, trong đó: 10 triệu từ BTC và 4 triệu từ nhà tài trợ Maritime Bank, còn nếu như gia đình nào thất bại sẽ nhận được 2.000.000 đồng, trong đó: 1 triệu từ BTC và 1 triệu từ nhà tài trợ Maritime Bank. Tất cả những phần thưởng của gia đình đó sẽ được chuyển khoản qua hệ thống Internet Banking của Maritime Bank.

Thử thách của chương trình đa dạng với các chủ đề như âm nhạc, trí nhớ, biệt tài, kỹ năng...

Có tất cả là 109 thử thách đã được công bố bởi BTC chương trình dành cho các gia đình.

Trước khi ghi hình, hình ảnh của 1 tuần tập luyện của gia đình sẽ do gia đình tự quay.

Cơ cấu giải thưởng
Bộ giải thưởng Panasonic 100 triệu đồng hiện tại bao gồm:
 TV PLASMA
 TV LCD
 NHÀ HÁT GIA ĐÌNH
 MÁY ẢNH
 MÁY ĐIỀU HÒA
 LÒ VI BA
 TỦ LẠNH
 MÁY GIẶT
 BÀN ỦI
 NỒI CƠM ĐIỆN
 MÁY XAY SINH TỐ
 MÁY SẤY TÓC
 MÁY HÚT BỤI

Với phiên bản Tài năng tổng hợp, nếu chiến thắng thì sẽ được giải thưởng là 10.000.000, nếu thua cuộc thì vẫn có được 1.000.000. Ngoài ra, nhà tài trợ là Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam còn dành tặng thêm 1 sổ tiết kiệm nếu như chiến thắng trong thử thách mà đã được công bố bởi BTC chương trình.

MC, Sứ giả và Giám khảo
Quyền Linh là người dẫn chương trình của Gia đình tài tử từ khi bắt đầu phát sóng, và cũng là MC duy nhất của chương trình.Danh sách Giám khảo:
 Thanh Lam
 Hồ Quỳnh Hương
 Tùng Dương
 Dương Khắc Linh
 Cẩm Ly
 Đông Nhi
 Phước Thịnh
 Thu Minh
 Bằng Kiều
 Lê Quang
 Hồ Ngọc Hà
\Danh sách Sứ giả
 Sứ Duy Vương
 Hồng Phúc
 Yến Trang
 Mai Phương
 Thiên Vương
 Chí Thiện
 Miko Lan Trinh
 Kiều Minh Tuấn
 Trương Thế Vinh
 Diễm My 9x
 Vân Anh
 Tường Vi
 Đại Nghĩa

Tạm ngừng phát sóng
Gia đình tài tử đã có một số lần phải tạm dừng hoặc thay đổi việc ghi hình và phát sóng theo kế hoạch do trùng với các sự kiện đặc biệt. Các chương trình bị hoãn đã được phát sóng trở lại sau đó 7 ngày. Cụ thể:
 11/09/2011, do trùng với lễ Quốc tang Nguyên Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công.
 13/10/2013, do trùng với lễ Quốc tang Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
 04/12/2016, do trùng với lễ Quốc tang Nguyên Chủ tịch nước Cuba Fidel Castro.

Nhà tài trợ
 Panasonic (17/10/2010 - 12/05/2013)
 Maritime Bank (24/04/2016 - 27/11/2016)

Tham khảo

web.archive.org/giadinhtaitu.com.vn

Trò chơi truyền hình Việt Nam
HTV7
Chương trình âm nhạc


title: Minh Thành Hoàng hậu

text:
Minh Thành Hoàng hậu (Hanja: 明成皇后, Hangul: 명성황후, sinh ngày 25 tháng 9 năm 1851 – mất ngày 20 tháng 8 năm 1895, còn được biết đến với danh xưng là Minh Thành Thái Hoàng hậu (明成太皇后) hay Mẫn phi (閔妃)) là Vương phi của Triều Tiên Cao Tông cũng như cuối cùng của nhà Triều Tiên.

Sau khi Triều Tiên Cao Tông xưng Hoàng đế của Đại Hàn Đế Quốc vào năm 1902, bà được truy phong Hoàng hậu. Mặc dù được biết đến rộng rãi với tôn hiệu Hoàng hậu, nhưng trên thực tế bà đã mất trước khi trở thành Hoàng hậu và chưa bao giờ đảm nhiệm vai trò này.

Tiểu sử
Bà xuất thân từ Li Hưng Mẫn thị (驪興閔氏), một gia tộc danh giá trong lịch sử Hàn Quốc, là con gái của Li Thành  Mẫn Trí Lộc (驪城府院君閔致祿) và phu nhân Hàn Xương phủ phu nhân Lí Thị (韓昌府夫人李氏). Theo một số nguồn, tên thật của bà là "Min Ja-yeong" (閔茲暎 - 민자영 - Mẫn Tư Ánh).

Sau khi Triều Tiên Triết Tông qua đời không có người thừa tự, Thần Trinh Vương hậu của Phong Nhưỡng Triệu thị khi đó đang là Đại Vương Đại phi, hiện đang nắm quyền nhiếp chính đã thông qua quyết định chọn một vị quân vương mới. Mùa thu năm 1864, con trai thứ hai của Hưng Tuyên Đại viện quân được chọn làm người nối ngôi, lấy hiệu là Cao Tông.

Khi Cao Tông được 15 tuổi, Vương thất quyết định chọn cho ông một Vương phi để củng cố quyền lực, Hưng Tuyên Đại viện quân muốn tìm kiếm một tiểu thư ít thân nhân nhất để không thể chi phối được quyền lực vương thất. Thông qua Li Hưng Phủ Đại phu nhân (驪興府大夫人; 여흥부대부인), vợ ông đồng thời là mẹ của Cao Tông, cũng là một người trong gia tộc họ Mẫn, triều đình đã quyết định chọn con gái của Mẫn Trí Lộc trở thành Vương phi. Ngày 20 tháng 3 năm 1866, Minh Thành chính thức được sắc phong Vương phi của Triều Tiên, trở thành Quốc mẫu khi mới 16 tuổi.

Can thiệp chính sự

Vương phi Mẫn thị đăng quang vào giai đoạn cuối của nhà Triều Tiên, đất nước lúc bấy giờ đang trong tình cảnh bên ngoài chịu áp lực từ Trung Quốc, Nga, Nhật Bản cùng các đế quốc thực dân phương Tây, bên trong ẩn chứa nhiều hiểm họa cùng sự rối ren về chính trị khi quyền lực triều đình bị chi phối bởi nhiều thế lực. Tuy nhiên, bà đã chứng tỏ cho mọi người thấy mình là một bậc quốc mẫu hết sức đặc biệt trong lịch sử Triều Tiên.

Các Vương phi trước đây thường hay buông rèm nhiếp chính, nắm giữ quyền lực thay cho con hoặc cháu của mình, nhưng với Mẫn thị thì khác. Bà là người luôn đi đầu trong xúc tiến cải cách, mở cửa bằng trí tuệ và sự sáng suốt của bản thân. Có tài năng ngoại giao xuất chúng, bà trở thành một nhà chính trị có chính sách bảo vệ quyền tự chủ của quốc gia thông qua việc mở cửa, bắt tay với các cường quốc trên thế giới.

Tới nay, những ghi chép về Mẫn Vương phi của nhà Triều Tiên vẫn còn được lưu lại ở nhiều nơi trên thế giới. Isabella Bird Bishop, nhà địa lí học và là Hội viên hội Địa lí Hoàng thất Anh Quốc từng có thời gian sinh sống ở Triều Tiên vào giai đoạn cuối, đã miêu tả Mẫn thị là "người có cặp mắt lạnh và sắc sảo, để lại ấn tượng về trí tuệ và tài giỏi hơn người".

William F. Sands, bí thư tòa công sứ Hoa Kỳ thì nhìn nhận rằng: "Bà là một nữ chính trị gia vĩ đại vượt lên trên thời đại và giới hạn của một người phụ nữ".

Miura Gorō, công sứ Nhật Bản cũng đã có những ghi chép cho thấy sự cảm phục và dè chừng đối với bà như: "Khi tiếp kiến vua, tôi thấy hoàng hậu khẽ đến bên nói giúp vua, tỏ ra là người có nhiều tài năng, không hề sơ suất". Tuy nhiên, trên thực tế, Vương phi Mẫn thị không phải là người ngay từ đầu đã tham dự vào việc triều chính. Dù đã kết hôn nhưng vua Cao Tông vẫn sủng ái cung nữ mà ít gần gũi bà, nên bà thường lấy việc đọc sách ra làm thú vui cho bớt cô đơn. Chính những kiến thức thu được qua những cuốn sách này về sau đã trở thành bước đệm để bà tham gia vào việc triều chính giúp nhà vua cai quản đất nước.

Mẫn Vương phi đương thời sinh được hai người con trai, nhưng cả hai đều sớm qua đời. Hưng Tuyên Đại viện quân đã gây ra mâu thuẫn khi sai người kê thuốc sai cho các Vương tử và từ đó, Mẫn thị đã quay lưng, chống lại sự độc đoán, can thiệp cả vào việc nước lẫn việc nhà của cha chồng. Hơn nữa, vào giai đoạn này, Hưng Tuyên Đại viện quân cũng đang làm lung lạc lòng dân bởi nhiều quyết định không thỏa đáng, như chính sách bế quan tỏa cảng, bài xích nước ngoài hay việc xây sửa lại Cảnh Phúc cung.

Năm 1873, nhân có bản tấu của viên quan tên là Thôi Ích Huyễn (崔益鉉 - 최익현) lên án các chính sách cùng đường lối ngoại giao sai lầm của Hưng Tuyên Đại viện quân, vua Cao Tông và Vương phi Mẫn thị đã tuyên bố sẽ trực tiếp đứng ra giải quyết việc triều chính, rút bỏ hoàn toàn quyền lực của cha mình.

Được làm chủ trong mọi việc, Cao Tông đã bãi bỏ chính sách đóng cửa trước đây của Hưng Tuyên Đại viện quân, thiết lập quan hệ ngoại giao với Nhật Bản rồi lần lượt tiếp đó là các nước lớn ở phương Tây. Tuy nhiên, tình hình chính sự ngày càng rối ren bởi những mâu thuẫn với thế lực cũ, sự đối lập với cha cùng mối đe dọa xâm chiếm của Nhật Bản.

Trong bối cảnh đó, năm 1882 đã xảy ra cuộc nổi dậy của giới quân đội được gọi là sự kiện Nhâm Ngọ quân loạn (壬午軍亂), thể hiện sự bất mãn của lực lượng binh sĩ đối với quân đội theo hình thức mới du nhập từ phương Tây vào. Mẫn thị lúc bấy giờ phải đối đầu với nhiều khó khăn cùng lúc tới mức quyết định tạm rời Hoàng cung để lánh nạn. Nhưng chính trong tình cảnh ấy, bà đã phát huy được khả năng ngoại giao của mình thông qua việc nhờ nhà Thanh hỗ trợ giành lại chính quyền.

Không dừng lại ở đó, sau sự kiện chiếm đảo Cự Môn (巨門島 - 거문도) của Đế quốc Anh vào năm 1885, Mẫn thị cũng đã cử cố vấn ngoại giao người Đức là Paul Georg von Möllendorff sang Nhật Bản hiệp thương với Anh để giải quyết vấn đề.

Năm 1894, trải qua các cuộc nổi dậy của phong trào nông dân Đông Học (東學), cuộc chiến giữa nhà Thanh và Nhật Bản, người Nhật ngày càng can thiệp sâu hơn vào tình hình chính trị của Triều Tiên. Để ngăn chặn dã tâm xâm chiếm của Nhật, Vương phi Mẫn thị đã chọn chính sách thân Nga, thể hiện rõ ý chí đối đầu với Nhật.

Ất Mùi sự biến
Thế kỉ 19 là giai đoạn xảy ra nhiều cuộc chiến tranh giành lãnh thổ của các nước lớn trên thế giới. Một nước nhỏ như Triều Tiên thời bấy giờ chỉ còn cách tận dụng sự chia tách của các nước lớn này. Để làm được điều đó, đòi hỏi người lãnh đạo phải có một năng lực hoạt động chính trị hết sức sắc bén, gây dựng được thanh thế cho quốc gia. Trong hoàn cảnh khó khăn đó, Vương phi Mẫn thị đã luôn tìm kiếm đường đi nước bước, đứng ra định hướng mọi việc chính sự. Nhận thấy bà là vật cản lớn nhất trong kế hoạch xâm chiếm Triều Tiên của mình, Đế quốc Nhật Bản đã cho người đột nhập vào cung sát hại bà, gây nên Ất Mùi sự biến (乙未事變).

Ngày 8 tháng 10 năm 1895, Vương phi Mẫn thị bị một nhóm thích khách người Nhật ám sát tại Cảnh Phúc cung, thi thể của bà bị nhóm thích khách thiêu cháy và chôn ở một ngọn đồi bên cạnh hoàng cung. Trong nỗi sầu khổ vì khóc thương nhớ vợ của Cao Tông, Thái tử Lí Chước (李坧, sau này là Đại Hàn Thuần Tông) đã đưa vua cha đến trú ẩn tại Đại sứ quán Nga. Sau này, khi vua Cao Tông xưng là Hoàng đế của Đại Hàn Đế Quốc, Mẫn thị được truy phong "Minh Thành Hoàng hậu" (明成皇后 - 명성황후).

Sự kiện Vương phi bị thế lực nước ngoài giết hại đã khiến tình hình trong nước sục sôi, nhiều hoạt động kêu gọi trả thù rửa hận xuất hiện, dấy lên một phong trào chống Nhật mạnh mẽ gọi là Nghĩa binh năm Ất Mùi - điều mà sau này đã được tiếp nối, phát triển thành phong trào giành độc lập của Hàn Quốc.

Điện ảnh

Xem thêm
 Đế quốc Đại Hàn
Nhà Triều Tiên
 Triết Nhân vương hậu
Triều Tiên Cao Tông

Tham khảo

 Bird, Isabella. (1898). Korea and her Neighbours. London: Murray. OCLC 501671063. Reprinted 1987: ISBN 9780804814898; OCLC 15109843
 Dechler, Martina. (1999). Culture and the State in Late Choson Korea. ISBN 0-674-00774-3
 Duus, Peter. (1998). The Abacus and the Sword: The Japanese Penetration of Korea, 1895–1910. Berkeley: University of California Press. ISBN 9780520086142/ISBN 9780520213616;
 Han, Young-woo, Empress Myeongseong and Korean Empire (명성황후와 대한제국)(2001). Hyohyeong Publishing ISBN 89-86361-57-4
 Hann, Woo-Keun. (1996). The History of Korea. ISBN 0-8248-0334-5
 Keene, Donald. (2002). Emperor of Japan: Meiji and His World, 1852–1912. New York: Columbia University Press. ISBN 9780231123402; OCLC 46731178
 Lewis, James Bryant. (2003). Frontier Contact between Choson Korea and Tokugawa Japan. ISBN 0-7007-1301-8
 MacKensie, Frederick Arthur. (1920). Korea's Fight for Freedom. Chicago: Fleming H. Revell. OCLC 3124752 Revised 2006: ISBN 1-4280-1207-9 (See also Project Gutenberg.)
 __. (1908). The Tragedy of Korea. London: Hodder and Stoughton. OCLC 2008452 Reprinted 2006: ISBN 1-901903-09-5
 Nahm, Andrew C. (1996). A History of the Korean People: Tradition and Transformation. (1996) ISBN 0-930878-56-6
 _. (1997). Introduction to Korean History and Culture. ISBN 0-930878-08-6
 Schmid, Andre. (2002). Korea between Empires, 1895–1919. New York: Columbia University Press. ISBN 9780231125383; ISBN 9780231125390; OCLC 48618117

Sinh năm 1851
Mất năm 1895
Hoàng hậu Triều Tiên
Đế quốc Đại Hàn
Nhà Triều Tiên
Hoàng hậu
Vương phi
Vương hậu
Hoàng gia Triều Tiên
Hoàng tộc Triều Tiên


title: Thái bình La Mã

text:
Thái bình La Mã, còn gọi là Hòa bình La Mã, 	 (tiếng Latinh: Pax Romana) là một thời kỳ lâu dài khi Đế quốc La Mã tương đối hòa bình và quân đội ít bành trướng trong các thế kỷ 1 và 2. Do Hoàng đế Augustus đã mở nền thái bình, đôi khi đây được gọi là Thái bình Augustus (Pax Augusta). Nền thái bình kéo dài khoảng 207 năm (từ năm 27 trước Công nguyên cho đến năm 180). Dù Augustus là người mở nền thái bình, Quân đội La Mã liên tiếp phải chinh chiến với các bộ tộc ở biên cương dưới thời ông. Nhiều sử gia coi nền thái bình ấy và sự thịnh vượng mà nó đem lại là những lợi ích chủ yếu của chính quyền La Mã buổi ấy. Những lợi ích này đặc biệt đáng kể trong giai đoạn "Năm vị hoàng đế anh minh". Các hoàng đế này ưu đãi các tầng lớp thống trị, hợp lực với Viện nguyên lão, giữ yên Đế quốc.

Khởi thủy của thuật ngữ
Nền Thái bình La Mã mở đầu với sự lên ngôi của Hoàng đế Augustus vào năm 27 trước Công nguyên đánh dấu sự kết thúc của nền Cộng hòa La Mã cùng với những cuộc nội chiến cuối cùng của nó và kéo dài đến năm 180 khi Hoàng đế Marcus Aurelius qua đời. Từ pax trong tiếng Latinh, thường được dịch là "hòa bình," cũng mang nghĩa là "Hiệp ước" hoặc "hòa thuận."

Ghi chép về Pax Romana lần đầu tiên xuất hiện từ tác gia Seneca năm 55 CN.

Chú thích

Liên kết ngoài
 United Nations of Roma Victrix History: Pax Romana
 Pax Romana Discussion group

Quan hệ ngoại giao của La Mã cổ đại
Đế quốc La Mã thế kỷ 1 TCN
Romana
Quan hệ quốc tế cổ đại
Augustus
Quan hệ quốc tế thế kỷ 1
Quan hệ quốc tế thế kỷ 2
Quan hệ quốc tế thế kỷ 1 TCN
Thuật ngữ chính trị tiếng Latinh
Đế quốc La Mã thế kỷ 1
Đế quốc La Mã thế kỷ 2


title: Ngân hàng qua điện thoại

text:
Ngân hàng qua điện thoại hay Dịch vụ ngân hàng qua điện thoại (phone banking) là dịch vụ do ngân hàng hoặc tổ chức tài chính khác cung cấp, cho phép khách hàng thực hiện qua điện thoại một loạt giao dịch tài chính không liên quan đến tiền mặt hoặc các công cụ tài chính (chẳng hạn như séc), mà không cần đến chi nhánh ngân hàng hoặc ATM .

Lịch sử
Ngân hàng qua điện thoại đã trở nên phổ biến trên thị trường vào thập niên 1980, do Girobank giới thiệu lần đầu tiên tại Vương quốc Anh, công ty đã thiết lập dịch vụ ngân hàng qua điện thoại chuyên dụng vào năm 1984.

Ngân hàng qua điện thoại đã phát triển trong suốt thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, và được thế hệ ngân hàng trực tiếp đầu tiên sử dụng nhiều. Tuy nhiên, sự phát triển ngân hàng trực tuyến vào đầu những năm 2000 đã bắt đầu sự suy giảm lâu dài trong việc sử dụng ngân hàng qua điện thoại thay vì ngân hàng trực tuyến. Sự ra đời của ngân hàng di động càng làm xói mòn việc sử dụng ngân hàng qua điện thoại trong thập niên 2010.

Hoạt động
Để sử dụng tiện ích ngân hàng qua điện thoại của một tổ chức tài chính, trước tiên khách hàng phải đăng ký dịch vụ với tổ chức đó. Họ sẽ được chỉ định một số khách hàng (không giống với số tài khoản) và họ có thể được cấp hoặc thiết lập mật khẩu của riêng họ (dưới nhiều tên khác nhau) để xác minh khách hàng.

Khách hàng sẽ gọi đến số điện thoại đặc biệt do ngân hàng thiết lập và sẽ xác thực danh tính của họ thông qua số khách hàng và mật khẩu dạng số hoặc bằng lời nói hoặc các câu hỏi bảo mật do đại diện trực tiếp hỏi. Dịch vụ có thể được cung cấp bằng cách sử dụng hệ thống tự động, sử dụng công nghệ  khả năng nhận dạng giọng nói, DTMF hoặc bởi các đại diện trực tiếp của dịch vụ khách hàng.

Xem thêm

 Tài khoản ngân hàng
 Ngân hàng di động
 Ngân hàng trực tuyến

Tham khảo

Công nghệ ngân hàng
Ngành ngân hàng
Thông tin qua điện thoại
Phát minh của Anh


title: Xa lộ Liên tiểu bang 86 (Pennsylvania–New York)

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 86 (tiếng Anh: Interstate 86 hay viết tắt là I-86) là một xa lộ liên tiểu bang dài  đi qua tây bắc tiểu bang Pennsylvania và miền nam tiểu bang New York của Hoa Kỳ. Xa lộ hiện nay tồn tại với hai đoạn: đoạn dài hơn bắt đầu tại một nút giao thông lập thể với I-90 ở phía đông Erie, Pennsylvania, và kết thúc tại một nút giao thông lập thể với Xa lộ Tiểu bang New York 352 (NY 352) tại Elmira, New York trong khi đoạn thứ hai kéo dài từ I-81 ở phía đông của thành phố Binghamton đến NY 79 tại làng Windsor. Khi các dự án nâng cấp NY 17 lên chuẩn xa lộ liên tiểu bang hoàn thành, I-86 sẽ nối dài từ I-90 gần Erie đến New York State Thruway (I-87) tại Woodbury. Con đường hiện tại và tương lại của I-86 được biết với tên gọi là Xa lộ cao tốc Southern Tier ở phía tây I-81 tại Binghamton và Quickway ở phía đông I-81.

I-86 hiện tại có chiều dài  trong tiểu bang Pennsylvania và  trong tiểu bang New York. Trừ một đoạn dài khoảng  nằm sâu bên trong tiểu bang Pennsylvania gần làng Waverly của tiểu bang New York và thị trấn Sayre của tiểu bang Pennsylvania, phần còn lại của I-86 sẽ nằm bên trong tiểu bang New York. Đoạn Xa lộ cao tốc Southern Tier của I-86 và NY 17 hợp thành Hành lang T của Hệ thống Xa lộ Phát triển Vùng Appalachia. I-86 kết nối đến Quốc lộ Hoa Kỳ 219 tại Salamanca, I-390 gần Avoca và Quốc lộ Hoa Kỳ 15 (tương lại thành I-99) ngay phía tây thành phố Corning.

Phần lớn Xa lộ cao tốc Quickway và Southern Tier được xây dựng trong các giai đoạn từ thập niên 1950 đến thập niên 1980. Mã số I-86 được chính thức đặt cho nó vào ngày 3 tháng 12 năm 1999 cho toàn bộ Xa lộ Pennsylvania 17 lúc đó và phần cực tây nhất dài  của Xa lộ Tiểu bang New York 17. Nó đã và đang được mở rộng về phía đông khi nhiều đoạn nữa của Xa lộ Tiểu bang New York 17 hiện tại được nâng cấp lên chuẩn xa lộ liên tiểu bang. Đầu tiên Xa lộ Tiểu bang New York 14 tại làng Horseheads được nâng cấp năm 2004 và kế đến là điểm đầu phía đông hiện tại của nó nằm tại Xa lộ Tiểu bang New York 352 tại Elmira vào năm 2008. Đoạn đường của NY 17 giữa I-81 và NY 79 được cắm biển dấu là I-86 vào năm 2006.

Mô tả xa lộ

Pennsylvania đến Olean
I-86 bắt đầu tại một nút giao thông lập thể với I-90 trong một vùng tương đối bằng phẳng của tây bắc Pennsylvania. Xa lộ hướng về đông nam, gặp PA 89 tại lối ra 3 trước khi bẻ ngoặc về hướng đông và băng qua ranh giới vào tiểu bang New York nơi nó bắt đầu chạy trùng với NY 17. Xa lộ gần như chạy theo hướng đông-tây ngang qua miền tây nam Quận Chautauqua, phục vụ thôn Findley Lake và làng Sherman qua ngã NY 426 và NY 76, theo thứ tự vừa kể khi nó tiếp tục đi đến Hồ Chautauqua.

Sau khi đi qua Hồ Chautauqua, I-86 nhập vào đoạn củ hơn của xa lộ cao tốc tại lối ra 10 gần Bemus Point; xa lộ này bây giờ là NY 954J. NY 954J chạy vào NY 430 là xa lộ từng mang NY 17 đi đến Westfield trước khi được mở rộng vào thập niên 1980. Từ Bemus Point đến Jamestown (lối ra 12), I-86 chạy song song với cựu NY 17 – hiện nay là NY 430 – dọc theo bờ đông bắc của Hồ Chautauqua. Đoạn kéo dài của Đường sắt Erie đến thành phố Chicago chạy vào trong Jamestown từ hướng tây nam, và đi song song với I-86 đến một điểm giao cắt của nó với tuyến đường chính ban đầu của Đường sắt Erie đến Dunkirk.

Từ Jamestown đến Salamanca, NY 17 của, I-86 mới và đường sắt luôn chạy song song qua các Thung lũng sông. Các đường giao thông này chạy dọc theo Sông Chadakoin, Lạch Conewango và Lạch Little Conewango đến Steamburg (lối ra 17), quay sang đông đến Sông Allegheny tại Coldspring. Thung lũng Allegheny mang các con đường này đến Salamanca (lối ra 20). Tại đây, các đường sắt nhập nhau và chạy ra ngoài đến Olean (lối ra 25 và 26). Từ Salamanca đến Olean, NY 17 củ bây giờ là NY 417. Tại Olean, Sông Allegheny và NY 417 (NY 17 củ) tiếp tục hướng đông nam trong khi I-86 và Đườn sắt Erie hướng lên đông bắc. NY 417 không quay trở lại I-86 cho đến lối ra 44 gần Painted Post

Olean đến Elmira
I-86 và tuyến đường củ của Đường sắt Erie (hiện nay là một phần của Đường sắt Tây New York và Pennsylvania) chạy theo hướng đông bắc dọc theo các Thung lũng của Lạch Olean và Lạch Oil đến làng Cuba (lối ra 28). Từ làng Cuba đến Friendship (lối ra 29), chúng chạy qua một Thung lũng và đi trên một đỉnh núi, rồi theo Lạch Van Campen theo hướng đông bắc đến Belvidere (lối ra 30). Tại Belvidere, Đường sắt Erie quay hướng đông nam gặp NY 417 tại Wellsville, nhưng I-86 tiếp tục hướng đông bắc qua các Thung lũng của Sông Genesee và Lạch Angelica đến làng Angelica (lối ra 31), và rồi đi theo hướng đông dọc theo Lạch Angelica và dọc theo Lạch Thung lũng Karr đến làng Almond (lối ra 33). Ở độ cao 2.110 ft (634 mét) trên mặt nước biển, đây là điểm cao nhất dọc theo I-86 nằm giữa lối ra 32 (West Almond) và lối ra 33 và có biển dấu ghi rõ độ cao.

Tại Almond, I-86 nhập lại Đường sắt Erie, đi qua Thung lũng Lạch Canacadea khoảng nửa đường đến Hornellsville. Tuy nhiên, tại nơi đây đường sắt quay hướng đông nam đến Hornellsville trong khi I-86 tiếp tục hướng đông bắc qua một đỉnh núi và vào Thung lũng rộng của Sông Canisteo (lối ra 34). Xa lộ rồi Thung lũng nằm dọc Lạch Carrington, rồi nhanh chóng quay hướng đông qua một đỉnh núi để đi theo lạch Big và đi qua một đỉnh núi khác đến Howard (lối ra 35). I-86 chạy bên cạnh lạch Goff từ Howard đến Thung lũng rộng của Sông Cohocton, nơi nó gặp điểm đầu phía nam của I-390 (lối ra 36) gần Avoca và quay hướng đông nam qua Thung lũng đó.

I-86, NY 415 (Quốc lộ Hoa Kỳ 15 củ) và nhánh đường sắt Erie tất cả đều chạy hướng đông nam dọc theo Sông Cohocton qua làng Bath (lối ra 38) đến Painted Post (lối ra 44), hiện nay là điểm cuối phía bắc của Quốc lộ Hoa Kỳ 15. NY 417 – NY 17 &ndash củ; cũng kết thúc tại lối ra 44 trong khi NY 415 tiếp tục hướng đông vào Corning (lối ra 45–46). Từ Painted Post qua Corning đến Big Flats (lối ra 49), I-86, NY 352 (NY 17 củ) và Đường sắt Erie chạy qua Thung lũng Sông Chemung. NY 352, bắt đầu tại lối ra 45 ở phía tây phố chính thành phố Corning, là đường tránh gồm 4 làn xe đi qua thành phố Corning. Phía đông East Corning (lối ra 48), xa lộ được xây dựng từ NY 17 củ được nâng cấp.

Tại Big Flats, Sông Chemung (và NY 352) quay hướng đông nam đến phố chính thành phố Elmira trong lúc I-86 và Đường sắt Erie tiếp tục hướng đông-đông bắc dọc theo Lạch Singsing đến khu vực Sân bay vùng Elmira/Corning. Xa lộ tiếp tục đi vào làng Horseheads nơi nó trở thành xa lộ nằm trên cao. Nó kết nối đến NY 14 và NY 13 qua lối ra số 52 và 54, theo thứ tự vừa kể trước khi quay hướng nam để đi theo Lạch Newtown vào Elmira. Ngay phí đông khu phố chính thành phố, I-86 gặp NY 352 (lối ra 56). Con đường của I-86 kết thúc tại đây; tuy nhiên một đoạn dài  của NY 17 ngay phía đông thành phố Binghamton cũng được cắm biển là I-86, tạo thành một chỗ đứt đoạn tạm thời. Đoạn thuộc Quận Broome chạy từ I-81 tại lối ra 75 tại Kirkwood đến NY 79 tại lối ra 79 tại Windsor.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Named for former New York Senator Daniel Patrick Moynihan

86E


title: Kim Thiên Hoàng hậu

text:
Kim Thiên Hoàng hậu (chữ Hán: 金天皇后) hay Linh Cảm Hoàng hậu (靈感皇后) mang họ Mai (梅), là chính thê Hoàng hậu tại vị thời vua Lý Thái Tông triều Lý và là Hoàng thái hậu tại vị dưới triều vua Lý Thánh Tông.

Tiểu sử
Bà là con gái của Mai Hựu (梅佑), được phong làm An quốc thượng tướng (安國上將), một chức quan to trong triều đình.

Tương truyền, một đêm nằm mộng bà thấy mặt trăng rơi vào bụng mình. Đến ngày 25, tháng 2, năm Quý Hợi (1023) thì sinh ra vua Lý Thánh Tông.

Năm Long Thụy Thái Bình thứ nhất, bà được tôn làm Kim Thiên Hoàng thái hậu.

Trong Đại Việt sử lược, tên thụy của bà là Linh Cảm Hoàng hậu (靈感皇后). Chiếu theo các tên thụy của các hoàng hậu nhà Lý đều có chữ Linh (靈) nên cho rằng điều này chính xác hơn.

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư
 Đại Việt sử lược

Hoàng hậu nhà Lý


title: Danh sách pharaon của Manetho

text:
Manetho là một nhà sử học đồng thời là giáo sĩ Ai Cập cổ đại, sinh trưởng ở miền Heliopollis vào khoảng thế kỷ 4 TCN. Dưới sự bảo trợ của vua Ptolemée I, ông đã viết một cuốn sách về lịch sử Ai Cập, có tựa đề Aegyptika. Nó được viết bằng tiếng Hy Lạp và kết thúc vào năm 271 TCN. Ông đã cố gắng mô tả lịch sử Ai Cập từ khi thành lập đến khi Alexander Đại đế đông chinh sang Ai Cập và chiếm lĩnh vùng đất này năm 332 TCN. Trong tác phẩm, ông cho rằng Ai Cập cổ có 31 vương triều kế tiếp nhau kể từ khi vua Menes thống nhất Ai Cập và sáng lập Vương triều thứ nhất. Manetho cũng chia Ai Cập cổ đại thành 3 thời kì: Cổ, Trung và Tân vương quốc Ai Cập. Sau khi hoàn thành, cuốn sách của ông đã bị thất lạc, tuy nhiên, tất cả những gì chúng ta biết được hiện nay đều là từ các bảng dịch thuật và tóm lược cuốn sách đó được thực hiện bởi nhà sử học thiên chúa giáo trong các thế kỷ sau đó. Một vài bản dịch khác nhau của các nhà sử học thiên chúa giáo còn tồn tại:

- Flavius Josephus (thế kỷ I)

- Sextus Julius Africanus (thế kỷ III)

- Eusebius của Cesarea (thế kỷ III - IV)

- George Syncellos (sử gia đế quốc Đông La Mã) ở thế kỷ VIII.

Một vài sai lầm trong các bản dịch thuật trên đã làm giảm giá trị lịch sử trong tác phẩm của Manetho. Tuy nhiên, theo lập luận của các nhà sử học hiện đại, Manetho chính là người đã lập một "quy ước" đặt tên cho các pharaoh Ai Cập. Danh sách vua của ông thường được tham chiếu bởi các nhà Ai Cập học, nhưng nhiều người trong số họ từ chối giai đoạn có các pharaoh "thần thoại" cổ Ai Cập - số khác có vẻ đã có lập luận bằng cách phóng đại các triều đại của một số các vị vua và giảm thiểu những triều đại khác.

Toàn bộ khái niệm "triều đại" đến từ Manetho, người đã phá vỡ sự hỗn độn của các vị vua và sắp xếp thành các nhóm hợp lý theo vị trí hoặc gia đình và một số tính năng nhận dạng khác.

Danh sách vua Ai Cập theo Manetho

Triều đại I

 Menes (Menes, 62 năm), 30 năm theo Eusebius
 Athothis (Hor Aha, 57 năm), 27 năm theo Eusebius
 Kenkenes (Djer, 31 năm), 39 năm theo Eusebius
 Uenephes (Djet, 23 năm), 42 năm theo Eusebius
 Usaphais (Den, 20 năm), 20 năm theo Eusebius
 Miebis (Anedjib, 26 năm).
 Sememphses (Semenkhet,18 năm)
 Bienches (Qa'a, ? năm)

Triều đại II

 Boethos (Hotepskhemwy, 38 năm)
 Kaiechos (Nebra, 39 năm)
 Binothris (Nynetjer, 47 năm)
 Tlas (Weneg, 17 năm), có chỗ ghi 8 năm.
 Sethenes (Senedj, 41 năm)
 Chaires (Neterka, 17 năm)
 Nefercheres (Neferkare, 25 năm)
 Sesochris (48 năm)
 Cheneres (Khasekhemwy, 30 năm)

Triều đại III

 Nepheroches (Sanakhte, 28 năm)
 Tosorthios (Djoser, 29 năm)
 Tyreis (Sekhemkhet, 7 năm)
 Mesochris (Khaba, 17 năm)
 Suphis (16 năm)
 Tosertaris (hay Toserfasis, 19 năm)
 Aches (Huni, 26 năm), có chỗ ghi 42 năm.
 Sephouris (30 năm)
 Kerpheres (26 năm)

Triều đại IV

 Soris (Sneferu, 29 năm)
 Suphis I (Khufu, 23 năm)
 Ratoises (Djedefre, 25 năm)
 Suphis II (Khafre, 26 năm)
 Bicheris (22 năm)
 Mencheres (Menkaura, 23 năm)
 Sebercheres (Shepseskaf, 7 năm)
 Tamphthis (Djedefptah, 2 năm), 9 năm theo Flavius, 28 năm theo Eusebius.

Triều đại V

 Usercheres (Userkaf, 7 năm), 28 năm theo Flavius.
 Sephres (Sahure, 13 năm)
 Nepherchres (Neferirkare Kakai, 10 năm), 20 năm theo Flavius.
 Sisires (Sepseekhare Isi, 7 năm)
 Cheres (Neferefre, 20 năm)
 Rathures (Nyuserre Ini, 44 năm)
 Mencheres (Menkauhor Kaiu, 9 năm)
 Tancheres (Djedkare Isesi, 44 năm)
 Onnos (Unas, 33 năm), 30 năm theo Malek.

Triều đại VI

 Othoes (Teti, 30 năm), 12 năm theo Danh sách vua Turin.
 Userkare
 Phiops (Pepi I, 49 năm), 53 năm theo Flavius
 Methusuphis (Merenre Nemtyemsaf I, 7 năm)
 Phiops (Pepi II, 99 năm)
 Menthesupis (Merenre Nemtyemsaf II, 1 năm)
 Nitocris (12 năm)

Triều đại XII

 Ammemenes (Amenemhet I, 16 năm)
 Sesonchosis (Senusret I, 46 năm)
 Ammenemes (Amenemhet II, 38 năm)
 Sesostris (Senusret II, 48 năm)
 Lachares (Senusret III, 8 năm)
 Ameres (Amenemhet III, 8 năm)
 Ammenemes (Amenemhet IV, 8 năm)
 Skemiophris (Sobekneferu, 4 năm)

Triều đại XVIII

 Amos (Ahmose I, 25 năm 4 tháng)
 Amenophis (Amenhotep I, 20 năm 7 tháng)
 Misaphres (Thutmosis I, 13 năm), 12 năm 9 tháng theo Flavius, 12 năm theo Eusebius.
 Chebron (Thutmosis II, 13 năm)
 Amensis (Hatshepsut, 22 năm), 21 năm 9 tháng theo Flavius.
 Mephramuthosis (Thutmosis III, 26 năm), 25 năm 10 tháng theo Flavius.
 Amenophis (Amenhotep II, 31 năm), 30 năm 10 tháng theo Flavius.
 Tethmosis (Thutmosis IV, 9 năm), 9 năm 8 tháng theo Flavius.
 Orus (Amenhotep III, 37 năm), 36 năm 5 tháng theo Flavius, 28 năm theo Eusebius.
 Acherres (Smenkhkare, 12 năm), 12 năm 3 tháng theo Flavius, 6 năm theo Africanus, 39 năm theo Eusebius.
 Rathos (Tuttankhamun, 6 năm), 9 năm theo Flavius, 15 năm Eusebius, 12 năm theo Africanus.
 Amesis (Ay, 5 năm), 4 năm 1 tháng theo Flavius, 12 năm theo Africanus
 Harmesses Miamun (Horemheb, ? năm), 66 năm 2 tháng theo Flavius, 68 năm theo Eusebius.

Triều đại XIX

 Ramesses I (1 năm)
 Sethos (Seti I, 51 năm), 59 năm theo Flavius, 55 năm theo Eusebius.
 Rampses (61 năm), 66 năm theo Flavius.

Tham khảo

M


title: Thượng Dương Hoàng hậu

text:
Lý Thánh Tông Dương Hoàng hậu (chữ Hán: 李聖宗楊皇后 ? - 1073), thường được biết đến với tôn hiệu Thượng Dương Hoàng hậu (上楊皇后) hoặc Thượng Dương Hoàng thái hậu (上陽皇太后), là một Hoàng hậu, Hoàng thái hậu nhà Lý trong lịch sử Việt Nam. Bà là chính thất của Lý Thánh Tông và là mẹ đích (không phải mẹ đẻ) của Lý Nhân Tông.

Cuộc đời bà vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng, nhưng cái chết của bà rất nổi tiếng và được biết đến rộng rãi. Sau khi Lý Thánh Tông băng hà, bà trở thành Thái hậu và nhiếp chính giúp Lý Nhân Tông khi đó còn nhỏ. Thế nhưng, bà bị Linh Nhân Thái hậu lật đổ và bị ép chết cùng Thánh Tông.

Tiểu sử
Không rõ gia thế của bà thế nào, quê quán ra sao. Chỉ biết bà là vợ đích của Lý Thánh Tông và mang họ Dương (楊). Sử sách cho biết bà không có người con nào. Cũng theo đó, bà thường chăm sóc các con gái của Thánh Tông là Động Thiên công chúa, Thiên Thành công chúa, Ngọc Kiều công chúa thay ông.

Gặp khi Thánh Tông nạp phi tần mới, chính là Ỷ Lan Phu nhân (倚蘭夫人), bà cũng không phản đối gì mà đối đãi với phu nhân rất hậu. Ỷ Lan có tài trị nước, khi Thánh Tông đánh Chiêm Thành thì Ỷ Lan được trao quyền trị nước, lâm triều chấp chính.

Khi Lý Nhân Tông được sinh ra, gọi bà là Hoàng đích mẫu (皇嫡母), còn Ỷ Lan Phu nhân là Hoàng sinh mẫu (皇生母). Những khi Ỷ Lan bận việc triều chính, Hoàng hậu thường chăm sóc Nhân Tông khi đó còn là Thái tử trẻ thơ.

Cái chết
Khi vua Lý Thánh Tông mất (1072), theo lễ giáo của Thái sư Lý Đạo Thành, bà sẽ là Hoàng thái hậu nhiếp chính, trong khi đó Ỷ Lan phu nhân sẽ là Hoàng thái phi, nhưng do Ỷ Lan nghĩ mình đã từng nhiếp chính lại là mẹ đẻ của hoàng đế mà không được tham dự triều chính, nên buồn bực.

Sau đó, dưới sự ủng hộ của Thái úy Lý Thường Kiệt, Ỷ Lan lên ngôi Hoàng thái hậu, còn bà cùng 72 cung nhân bị Ỷ Lan hãm hại, giam lỏng và ép phải chết theo Thánh Tông.

Sách Đại Việt sử ký toàn thư (Bản kỷ toàn thư, quyển 3) chép sơ lược việc này như sau:

Quý Sửu (1073)... Giam Hoàng thái hậu họ Dương,... (bởi) Linh Nhân cho mình là mẹ đẻ mà không được dự chính sự, mới kêu với vua rằng: "Mẹ già khó nhọc mới có ngày nay, mà bây giờ phú quý người khác hưởng, thế thì sẽ để mẹ già vào đâu?" Vua bèn sai đem giam Dương thái hậu và 76 người thị nữ vào cung Thượng Dương, rồi bức phải chết chôn theo lăng Thánh Tông... (còn) Thái sư Lý Đạo Thành lấy chức Tả gián nghị đại phu ra coi châu Nghệ An.

Cái chết của bà cùng các cung nữ đã khiến nhiều người chỉ trích, xem xét công lao và đạo đức của Nguyên phi Ỷ Lan. Tục truyền rằng Nguyên phi Ỷ Lan sau này rất hối hận về việc này nên đã làm nhiều chùa Phật để sám hối, rửa oan.

Tên gọi Thượng Dương Hoàng hậu
Theo dã sử, bà được gọi là Thượng Dương Hoàng hậu, nhưng trong chính sử cách gọi như thế chỉ vì bà ở Thượng Dương cung (上陽宮), và sau khi bà đã là Hoàng thái hậu. Nói chính xác ra, đương thời chỉ có thể gọi bà là Hoàng hậu hay Dương Hoàng hậu (楊皇后).

Trong Ngự chế Việt sử tổng vịnh của Tự Đức, thấy chép theo Đường thư rằng: "Thượng Dương cung là một li cung cách kinh đô Lạc Dương về phía Đông, xây cất giữa niên hiệu Thượng Nguyên đời Đường Cao Tông, Cao Tông thường ở cung ấy, để dự thính triều chính. Võ Tắc Thiên sau khi thoái vị, đã ở cung ấy và giá băng. Do đó, triều nhà Lý lấy chữ Thượng Dương đặt cho tên cung của bà Thái hậu ở".

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư
 Đại Việt sử lược

Hoàng hậu nhà Lý
Mất năm 1073
Năm sinh không rõ


title: Walter Zenga

text:
Walter Zenga (, sing ngày 28 tháng 4 năm 1960) là một thủ môn bóng đá quốc tế người Ý, tại Milan, ông thi đấu trong giai đoạn cuối thập niên 70 tới cuối thập niên 90 và là người trấn giữ khung thành số 1 của đội tuyển Italia và câu lạc bộ Inter Milan trong một thời gian dài. Sau khi giải nghệ, Zenga trở thành huấn luyện viên và hiện đang dẫn dắt câu lạc bộ Al Nasr của UAE.

Sự nghiệp cầu thủ

Zenga khởi nghiệp ở một loạt những câu lạc bộ nhỏ ở những hạng đấu cấp thấp như Macallese, Salernitana Calcio, Savona hay nổi bật nhất là Sambenedettese, ở đó Zenga đã giúp câu lạc bộ của mình giành quyền lên hạng Serie B.

Mùa giải 1982-1983, Zenge gia nhập Inter Milan, câu lạc bộ mà ông là cổ động viên từ khi còn bé, Zenga bắt dự bị cho thần tượng của ông là thủ môn Ivano Bordon, thủ thành số 2 của đội tuyển Ý khi đó. Zenga không bắt trận nào ở Serie A, nhưng tại Coppa Italia ông đã chứng tỏ tài năng của mình bắt chính trong 5 trận đấu và giúp Inter giành cúp. Hết mùa giải đó, Ivano Bordon chuyển sang bắt cho Sampdoria, và Zenga nghiễm nhiên trở thành người bắt chính ở Inter. Trận đấu đầu tiên của ông ở Serie A là trận gặp chính Sampdoria của Ivano Bordon ngày 11 tháng 9 năm 1983. Nhờ tài năng của mình Zenga nhanh chóng chiếm được cảm tình của các cổ động viên Inter, ngay trong mùa giải đầu tiên của mình ông đã bắt chính trong cả sáu trận đấu của Inter ở cúp châu Âu, còn ở Serie A ông chỉ để thủng lưới 23 bàn trong 30 trận đấu. Zenga trở thành một phát hiện lớn của mùa giải, giới truyền thông nhận thấy trong chàng thủ môn trẻ này trong tương lai hình ảnh của một thủ môn đẳng cấp thế giới.

Trong những mùa giải tiếp theo, Zenga dần trở thành thủ lĩnh ở Inter. Năm 1986, ông được triệu tập vào đội hình tuyển Ý dự Cúp thế giới, tại giải này Zenga bắt dự bị cho Giovanni Galli.

Mùa giải 1986-1987 trở thành một trong những mùa giải đẹp nhất sự nghiệp Zenga khi ông chỉ để thủng lưới 16 bàn trong 29 trận ở Serie A, phong độ chói sáng đã giúp ông nhận danh hiệu cầu thủ xuất sắc nhất mùa giải.

Năm 1990, tại World cup được tổ chức trên sân nhà, Walter Zenga trở thành thủ môn chính của đội tuyển Ý và giành huy chương đồng. Tại giải này Zenga đã giữ sạch lưới trong 5 trận liên tiếp với tổng thời gian là 517 phút, ông lập kỉ lục là thủ môn có thời gian giữ sạch lưới lâu nhất ở các vòng chung kết giải vô địch bóng đá thế giới .

Mùa giải 1990-1991, Zenga cùng Inter vô địch cúp UEFA sau khi vượt qua A.S. Roma với tổng tỉ số 2-1 qua 2 lượt trận (2-0 lượt đi và 0-1 lượt về). Đây là chiếc cúp UEFA đầu tiên trong lịch sử Inter, 3 năm sau đó, ở tuổi 34, Zenga cùng Inter lần thứ 2 vô địch cúp UEFA khi vượt qua Casino Salzburg của Áo với tổng tỉ số 2-0. Đây cũng là mùa giải cuối cùng của Zenga ở Inter, ông chuyển sang Sampdoria và để lại vị trí bắt chính ở Inter Gianluca Pagliuca.

Hai năm sau đó Zenga chuyển sang Padova và ở lại đó trong 1 mùa giải. Trong mùa giải cuối cùng của sự nghiệp, Zenga sang Mỹ thi đấu cho câu lạc bộ New England Revolution.

Sau khi treo găng, Zenga trở thành huấn luyện viên. Tổng cộng trong sự nghiệp của mình ông đã 58 lần khoác áo đội tuyển Ý, bắt 328 trận ở Serie A và 71 trận ở cúp châu Âu.

Trong suốt sự nghiệp Zenga được đặt biệt danh là Uomo Ragno (người nhện) nhờ những kĩ năng bắt bóng rất tốt của ông, đặc biệt là sự nhanh nhẹn.

Sự nghiệp huấn luyện

Sau khi hết hợp đồng với New England Revolution, Zenga giải nghệ và bắt đầu sự nghiệp huấn luyện. Sau một thời gian ngắn làm việc với câu lạc bộ nghiệp sư Breca ở Milan, Zenga chuyển tới Romania vào năm 2002 và huấn luyện cho hai câu lạc bộ AFC Progresul Bucureşti và FC Steaua Bucureşti.

Hè 2005, sau khi bị Steaua sa thải, Zenga chuyển tới Sao đỏ Belgrade và giúp câu lạc bộ giành cú đúp với chức vô địch quốc gia và cúp quốc gia Serbia và Montenegro.

Hè 2006, Zenga được mới về dẫn dắt câu lạc bộ Thổ Nhĩ Kỳ Gaziantepspor, nhưng sau sự khởi đầu thất vọng với chỉ 5 trận thắng sau 17 trận đấu, Zenga từ chức vào tháng 1 năm 2007 và chuyển tới Al Ain của UAE. Nhưng chỉ sau 5 tháng ông bị sa thải và chuyển tới Dinamo Bucharest, nhưng cũng chỉ 2 tháng sau Zenga từ chức sau trận thua 0-1 trong trận derby với Steaua . Zenga trở về quê hương và trở thành một bình luận viên bóng đá cho kênh truyền hình RAI - Italia.

Ngay 1 tháng 4 năm 2008, Zenga nhận lời thay thế Silvio Baldini làm huấn luyện viên Catania . Trận đấu đầu tiên của Zenga ở Serie A đã kết thúc tốt đẹp khi ông và các học trò nghiền nát Napoli 3-0 tại sân nhà, qua đó giúp đội bóng thoát hiểm trong phút chót sau trận hòa 1-1 với Roma ở vòng đấu cuối cùng. Mùa giải 2008-09, Zenga dẫn dắt Catania giành một loạt kết quả ấn tượng trong giai đoạn đầu mùa bóng, qua đó ông được đội bóng đảo Sicilia gia hạn thêm một năm hợp đồng . Phong cách thi đấu của Catania dưới thời Zenga trở nên đặc biệt qua cách sắp xếp những pha đá phạt.

Ngày 5 tháng 6, Zenga bị phát hiện đã đồng ý một bản hợp đổng 3 năm với Palermo để thay thế Davide Ballardini; đây được xem như một bất ngờ lớn bởi Palermo được cho là quan tâm đến những huấn luyện viên khác và sự thù địch giữa Palermo và đội bóng cũ Catania của Zenga, hai câu lạc bộ duy nhất của đảo Sicilia thi đấu ở hạng đấu cao nhất nước Ý . Zenga khởi đầu khá thuận lợi với trận thắng 4-2 trước SPAL 1907 ở Coppa Italia và trận thắng 2-1 trên sân nhà trước Napoli ở vòng đấu đầu tiên của mùa giải. Tuy nhiên một loạt những kết quả thất vọng sau đó, đỉnh điểm là trận hòa 1-1 trước đội bóng cũ Catania đã khiến chủ tịch Maurizio Zamparini sa thải Zenga vào ngày 23 tháng 11 chỉ sau 13 trận đấu ở Serie A.

Ngày 11 tháng 5 năm 2010 Zenga trở thành huấn luyện viên mới của Al-Nassr, Ả Rập Xê Út . Nhưng Zenga cũng chỉ tại vị tới tháng 12 năm đó sau một sê-ri những kết quả nghèo nàn khiến câu lạc bộ tụt sâu trên bảng xếp hạng .

Ngày 6 tháng 1 năm 2011 Zenga được chỉ định làm huấn luyện viên của Al Nasr SC ở giải vô địch bóng đá UAE .

Đời tư

Zenga có 3 đứa con với hai người vợ đầu tiên của mình. Người con trai cả Jacopo (với người vợ đầu tiên Marche Elvira Carfagna) cũng là một cầu thủ bóng đá, hiện đang chơi ở Serie D (nghiệp dư) sau khi từng tập luyện ở đội trẻ của Inter Milan và Genoa. Zenga cũng có hai con trai Nicolo và Andrea với người vợ thứ hai Roberta Termali . Năm 2005, Zenga làm đám cưới với một phụ nữ 23 tuổi người Romania là Raluca Rebedea , tháng 11 năm 2009 cô sinh cho Zenga con gái Samira Valentina.

Tháng 4 năm 2010, Zenga nói ông muốn nhập quốc tịch Romania.

Danh hiệu

Cầu thủ
Internazionale
 Serie A (1): 1988-89
 Siêu cúp Italia (1): 1989
 UEFA Cup (2): 1991, 1994

Cá nhân
 Cầu thủ xuất sắc nhất Serie A (1): 1987
Thủ môn xuất sắc nhất năm do IFFHS bầu chọn (3): 1989, 1990, 1991
 Thủ môn xuất sắc nhất năm của UEFA (1): 1990
 Huy chương đồng World Cup 1990

Huấn luyện viên
Steaua Bucureşti
 Vô địch quốc gia (1): 2004-05

Red Star Belgrade
 Vô địch quốc gia (1): 2005-06
 Cúp quốc gia (1): 2005–06

Chú thích

Liên kết ngoài

Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Cầu thủ bóng đá Ý
Huấn luyện viên bóng đá Ý
Thủ môn bóng đá
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ bóng đá U.C. Sampdoria
Người Milano
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Ý
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1986
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1990