title: Vệ Hiến công

text:
Vệ Hiến công (chữ Hán: 衛獻公, trị vì 576 TCN-559 TCN và 546 TCN-544 TCN), tên thật là Cơ Khản (姬衎), là vị vua thứ 26 của nước Vệ - chư hầu của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Cơ Khản con trai của Vệ Định công - vua thứ 25 nước Vệ. Năm 576 TCN, Vệ Định công qua đời, Cơ Khản lên ngôi vua, tức Vệ Hiến công.

Làm vua lần thứ nhất
Vệ Hiến công theo đuổi chính sách thân Tấn chống Sở. Ông nhiều lần hưởng ứng nước Tấn đi đánh nước Sở và các chư hầu thân Sở.

Tháng 2 năm 576 TCN, Vệ Hiến công cùng các nước Tấn, Trịnh, Tề, Lỗ hội thề ở đất Thích thuộc nước Vệ, rồi cùng vua Tấn mang quân đánh nước Tào, bắt Tào Thành công mang tới kinh thành Lạc Ấp của nhà Chu giam giữ.

Năm 575 TCN, Vệ Hiến công đem quân giúp quân Tấn đánh bại quân Sở ở trận Yển Lăng rồi lại đến hội chư hầu ở đất Tống.

Tháng 4 năm 573 TCN, Vệ Hiến công đến hội chư hầu ở đất Tống. Năm 570 TCN ông một lần nữa đến dự hội cùng các nước Tống, Trịnh, Lỗ, Cử, Chu ở đất Tấn.

Tháng 7 năm 571 TCN, thấy nước Trịnh bỏ theo nước Sở, Tấn Điệu công hội chư hầu ở đất Thích thuộc nước Vệ để bàn kế đánh Trịnh. Vệ Hiến công và các chư hầu theo kế của nước Lỗ đắp thành Hổ Lao để khống chế nước Trịnh, buộc nước Trịnh đầu hàng.

Năm 568 TCN, Sở Cung vương tấn công nước Trần. Trần Ai công cầu cứu nước Tấn. Tấn Điệu công bèn hội quân chư hầu, Vệ Hiến công mang quân hưởng ứng cùng các nước Lỗ, Tề, Tống, Trịnh cùng đi cứu nước Trần. Quân Sở giải vây rút về.

Năm 565 TCN, Sở Cung vương lại sai công tử Trinh đi đánh nước Trần. Trần lại cầu cứu Tấn. Vệ Hiến công lại cùng họp binh cùng nước Tấn, Tống, Lỗ, Tào, Châu ở nước Trịnh, bàn việc đi cứu Trần. Nhưng Tấn Điệu công vẫn không quả quyết tiến quân. Kết quả Trần Ai công phải xin giảng hòa, thần phục với Sở Cung vương để được giải vây.

Năm 564 TCN, Vệ Hiến công có một người thiếp yêu không biết âm nhạc. Hiến công sai nhạc sư là Sư Tào dạy nhạc cho người thiếp. Người thiếp của Vệ Hiến công ghét Sư Tào, gièm pha với Vệ Hiến công. Ông ra lệnh đánh Sư Tào 300 roi.

Tháng 12 năm 563 TCN, Vệ Hiến công đến hội chư hầu cùng Tấn Điệu công ở Tiêu Ngư.

Năm 559 TCN, Vệ Hiến công cử Bắc Cung Quát mang quân hợp với Tấn, Tề, nước Lỗ, Tống, Tào, Cử, Châu, Đằng và Tiết cùng đánh Tần, nhưng chưa thắng đã lui quân.

Vệ Hiến công ham chơi bời, không chú trọng việc chính sự. Hai đại phu Tôn Lâm Phủ và Ninh Thực vào cung chờ mãi nhưng Hiến công vẫn chơi bắn ngỗng. Tôn Lâm Phủ giận lui về ấp, con là Tôn Khoái lại vào triều, Vệ Hiến công bèn sai Nhạc sư ca thiên cuối bài Xảo ngôn trong Kinh Thi để trách Tôn Văn Tử. Nhạc sư không chịu ca, người phó là Sư tào vốn mắc oán với Hiến công bèn nhận ca thay, để Tôn Khoái oán Hiến công.

Tôn Khoái về báo lại việc vua oán trách cho cha biết. Tôn Lâm Phủ bèn tập hợp lực lượng ở ấp Thích khởi binh đánh Vệ Hiến công. Hiến công sai 3 người thân thích đi dàn xếp nhưng Tôn Lâm Phủ không nghe, giết chết cả ba người.

Tháng 4 năm 559 TCN, Vệ Hiến công bỏ chạy đến ấp Quyến, rồi sai Tử Hành đi điều đình, nhưng Tử Hành cũng bị giết. Vệ Hiến công bèn bỏ chạy sang nước Tề. Tôn Văn Tử đuổi theo, đánh tan quân Hiến công ở A Trạch.

Hiến công tiếp tục chạy. Trong lúc chạy trốn, người đánh xe của Hiến công là Công Tôn Đinh gặp 2 người đuổi theo là Doãn Công Đà và Dữu công Sai. Công Tôn Đinh là thầy dạy bắn cho Dữu công Sai, còn Dữu công Sai là thầy của Doãn công Đà. Dữu công Sai ngại bắn vào thầy mình, bèn cố ý bắn trượt, Doãn Công Đà cố đuổi, vì cho rằng Công Tôn Đinh không phải là thầy mình. Công Tôn Đinh bèn bắn trúng tay Doãn công Đà.

Quân đuổi theo phải dừng lại. Em Vệ Hiến công là Tử Tiên theo ông đi lưu vong, chạy vào đất Lai (nước bị Tề diệt). Tôn Lâm Phủ và Ninh Thực lập em ông là Cơ Thu lên làm vua, tức là Vệ Thương công.

Về nước
Vì nước Tề chứa chấp ông, Vệ Thương công liên minh với nước Tấn mấy lần đánh Tề, nhưng không thắng phải rút lui.

Năm 548 TCN, Vệ Hiến công bắt đầu tìm đường về nước, đến đất Di Nghi. Ninh Thực chết, dặn con là Ninh Hỉ nên giúp vua cũ trở về. Ninh Hỉ ủng hộ Hiến công, bàn với Hiến công phải nhờ công tử Tử Tiễn. Mẹ Hiến công và Thương công là Kính Tự nài nỉ người em là Tử Tiễn giúp Vệ Hiến công về nước. Vệ Hiến công hứa với Ninh Hỉ nếu về được nước sẽ giao quyền chính cho họ Ninh, còn mình chỉ giữ thờ tự. Ninh Hỉ bàn với Cừ Bá Ngọc không được đồng tình, bèn bàn với Hữu tể Cốc đều, quyết định làm binh biến.

Vệ Thương công giao quyền chính cho Tôn Lâm Phủ. Lâm Phủ giữ ấp Thích, sai con là Tôn Gia đi sứ nước Tề, người con khác là Tôn Tương giữ kinh đô nước Vệ.

Tháng 2 năm 547 TCN, Ninh Hỉ và Hữu tể Cốc mang quân đánh Tôn Tương tại kinh đô. Tôn Tương bị thương chạy về nhà cố thủ, đến nửa đêm đó thì chết. Nghe tin nhà họ Tôn khóc, Ninh Hỉ biết không còn ai bảo vệ cho Vệ Thương công, bèn mang quân đánh vào cung. Vệ Thương công bị quân Ninh Hỉ sát hại.

Làm vua lần thứ hai
Vệ Hiến công được Ninh Hỉ rước trở lại ngôi vua. Tôn Lâm Phủ mang ấp Thích theo nước Tấn. Vệ Hiến công bèn đánh ấp Thích. Tôn Lâm Phủ bèn đến nước Tấn, cầu viện binh. Tấn Bình công chỉ phát 300 quân, kết quả bị quân Vệ giết hết.

Sau đó Tấn Bình công tổ chức hội chư hầu. Vệ Hiến công cùng Ninh Hỉ và Bắc Cung Di đi hội cùng Tấn Bình công và các nước Trịnh, Tào, Tống. Tấn Bình công bèn bắt giam cả vua tôi Vệ Hiến công vì cớ giết Vệ Thương công là vị vua đã được chư hầu công nhận và giết 300 quân Tấn.

Tề Cảnh công đi cùng Án Anh và Trịnh Giản công sau đó cũng đến hội chư hầu, nói hộ cho Vệ Hiến công để Tấn Bình công tha cho. Cuối cùng Tấn Bình công bằng lòng thả Vệ Hiến công về nước.

Vệ Hiến công giữ đúng lời hứa với Ninh Hỉ, giao quyền chính cho họ Ninh. Nhưng sau một thời gian, sự chuyên quyền của Ninh Hỉ khiến Hiến công không bằng lòng. Miễn Dư đề nghị giết Ninh Hỉ, Vệ Hiến công ngại vì đã giao ước, Miễn Dư xin tự làm, rồi bàn với Công Tôn Vô Địa và Công Tôn Thần, sai 2 người đánh họ Ninh. Công Tôn Vô Địa và Công Tôn Thần đi đánh bị thua và bị họ Ninh giết. Miễn Dư bèn tự mình hành động, mang quân tấn công, kết quả giết chết Ninh Hỉ và Hữu tể Cốc, phanh thây giữa triều đình.

Vệ Hiến công muốn ban cho Miễn Dư ấp 60 dặm làm đất ăn lộc, phong làm khanh, nhưng Miễn Dư chỉ nhận 30 dặm và chức Thiếu sư. Em Hiến công là công tử Chuyên vốn là người chứng kiến việc giao ước giữa Hiến công và Ninh Hỉ khi Hiến công còn phải lưu vong, thấy Hiến công bội lời ước giết Ninh Hỉ. Công tử Chuyên thấy mình có lỗi vì đã đứng ra đảm bảo lời thề của Hiến công với họ Ninh, bèn bỏ nước đi sang nước Tấn, lấy nghề thêu giày kiếm sống không màng đến việc nước Vệ. Đại phu Thạch Ác cũng bất mãn vì việc này, nhân nhận lệnh đi sứ nước Tống, bèn ôm xác Ninh Hỉ khóc rồi sang Tấn không trở lại.

Năm 544 TCN, Vệ Hiến công qua đời. Ông làm vua lần thứ nhất 17 năm, lưu vong 13 năm, làm vua lần thứ hai ba năm, tổng công ở ngôi được 20 năm. Con ông là Cơ Ác lên nối ngôi, tức là Vệ Tương công.

Xem thêm
Vệ Định công
Vệ Tương công
Vệ Thương công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Vệ Khang Thúc thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
Khổng Tử (2002), Xuân thu Tam truyện, tập 4, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Vua nước Vệ
Năm sinh thiếu
Mất năm 544 TCN


title: Tập đoàn (sinh học)

text:
Trong sinh học, tập đoàn là tập hợp nhiều cá thể sinh vật thuộc cùng một loài, mà sự tồn tại và phát triển của mỗi cá thể gắn liền với các cá thể khác trong tập đoàn.

Ở thuật ngữ tiếng Anh, từ này là "colony", bắt nguồn từ tiếng Latinh colonia.

Đặc điểm là sống gần gũi với nhau nhằm cùng hợp tác giúp đỡ nhau tồn tại, ví dụ như giúp nhau bảo vệ trước kẻ thù hoặc giúp bắt giữ các con mồi lớn. Một số loài côn trùng, tỉ như một vài loài kiến, ong, mối là các côn trùng xã hội và chỉ sống trong tập đoàn. Một ví dụ khác, mỗi "con vật" thuộc loài Physalia physalis thực chất là một tập đoàn bao hàm nhiều cá thể được chia làm bốn dạng polyp khác nhau.

Một "tập đoàn" bao gồm những cá thể là sinh vật đơn bào được gọi là sinh vật tập đoàn. Có thể, sinh vật tập đoàn là bước trung gian đầu tiên trong viêc hình thành các sinh vật đa bào thông qua chọn lọc tự nhiên. Sự khác biệt giữa sinh vật tập đoàn và sinh vật đa bào là khi một tập đoàn bị chia tách thì các mẩu nhỏ của tập đoàn hoàn toàn có thể tự phát triển thành các tập đoàn mới, trong khi đó các tế bào riêng lẻ của sinh vật đa bào thì nhiều trường hợp không thể tự phát triển thành cơ thể mới hoàn chỉnh (ví dụ tế bào não). Tập đoàn Volvox là ví dụ điển hình của giai đoạn trung gian này.

Một "tập đoàn" vi khuẩn được gọi là khuẩn lạc, và nó được định nghĩa là một cụm (nhìn thấy được bằng mắt thường) sinh khối của vi khuẩn phát triển trên bề mặt của một giá thể cứng. Dạng tương tự của nấm được gọi là cụm nấm. Trong trường hợp khuẩn lạc chỉ phát triển từ 1 tế bào gốc, thì bộ gen của tất cả con cháu đời sau đều y hệt nhau, theo kiểu nhân bản vô tính (nếu như không tính trường hợp đột biến hoặc vi sinh vật từ môi trường ngoài tình cờ lọt vào khuẩn lạc). Những vi khuẩn cùng kiểu gen này được gọi là một dòng.

Một màng sinh học là một tập đoàn vi sinh vật, có thể gồm nhiều loài khác nhau, với các tính chất và khả năng thích nghi tốt hơn so với các sinh vật đơn lẻ cùng loài.

Xem thêm

 Tổ ong
 Bird colony
 Colonisation (biology)
 Tập đoàn đơn dòng
 Eusociality
 Superorganism
 Hành vi bầy đàn
 Nấm thủy sâm

Hình ảnh

Chú thích

Community ecology
Microbiology terms
Habitat (ecology) terminology
Environmental terminology
Sơ khai vi sinh vật học
Thuật ngữ môi trường
Hệ sinh thái cộng đồng


title: Vệ Tương công

text:
Vệ Tương công (衞襄公, trị vì 543 TCN-535 TCN), tên thật là Cơ Ác (姬惡), là vị quân chủ thứ 27 của nước Vệ - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con trai của Vệ Hiến công, vua thứ 26 của nước Vệ. Năm 543 TCN, Vệ Hiến công qua đời, Cơ Ác lên ngôi vua, tức Vệ Tương công.

Trong thời gian làm vua, Vệ Tương công quan hệ khá tốt với nước Tấn bá chủ, trong nước yên ổn không xảy ra biến cố gì lớn.

Năm 538 TCN, Sở Linh vương hội chư hầu, triệu Vệ Tương công, Tương công xưng bệnh không đến chầu vua Sở.

Năm 535 TCN, Vệ Tương công mất. Ông làm vua được 9 năm. Thượng khanh nước Tấn là Hàn Khởi sai người sang viếng tang, Tấn Bình công nhân đó trả lại nước Vệ đất Thích Điền.

Con ông là Cơ Nguyên lên kế vị, tức Vệ Linh công.

Xem thêm
Vệ Hiến công
Vệ Linh công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Vệ Khang Thúc thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Vệ
Năm sinh thiếu
Mất năm 535 TCN


title: Mưa rừng

text:
Mưa rừng là một câu chuyện tình cảm, tâm lý, ly kỳ hư cấu nổi tiếng của Việt Nam viết bởi tác giả Hà Triều - Hoa Phượng.

Mưa rừng đã nổi tiếng trong nhiều thập kỷ và được trình diễn dưới nhiều hình thức khác nhau như cải lương, phim điện ảnh, phim truyền hình, kịch nói, ca khúc tân nhạc... Ra mắt lần đầu dưới dạng tuồng cải lương vào năm 1961, vở tuồng này đã góp phần khẳng định tên tuổi của cố nghệ sĩ Thanh Nga cũng như nhạc sĩ Huỳnh Anh - người viết bài tân nhạc "Mưa rừng" cùng tên dành riêng cho Thanh Nga.

Trải qua hơn nửa thế kỷ, câu chuyện liên tục được trình diễn qua nhiều thế hệ nghệ sĩ từ những thế hệ ban đầu như Hữu Phước, Thanh Nga, Ngọc Dọc, Kim Cương, Kiều Chinh, Lê Quỳnh, Út Trà Ôn, Thành Được, Thanh Sang, Lệ Thủy, Mộng Tuyền, Bạch Tuyết cho đến Khánh Hoàng, Trịnh Kim Chi, Quốc Thái, Anh Vũ, Lê Khánh, Thanh Ngân, Tú Sương, Quế Trân,...

Nguồn gốc
Trong một chuyến đi chơi tắm suối ở Tây Nguyên, một nhóm soạn giả trong đoàn cải lương Thanh Minh-Thanh Nga gồm: Nguyễn Phương, Hà Triều, Hoa Phượng, Kiên Giang Hà Huy Hà phải trọ qua đêm trong một buôn bản người Thượng vì mưa to không về được. Khi họ đang vui chơi thâu đêm tại nhà ông chủ bản thì từng tràng tiếng hú của người rừng trỗi lên giữa cơn mưa bão tạo cảm giác rùng rợn. Hà Triều, Hoa Phượng viết tuồng "Mưa Rừng" nổi tiếng dựa trên bối cảnh đó. Tuồng cải lương thành công rực rỡ do Thanh Nga đóng và được đánh giá là sự kiện "cháy vé" lúc bấy giờ.

Nội dung
Câu chuyện lấy bối cảnh một đồn điền. Khanh được ông Tịnh là chủ đồn điền thuê từ thành phố để làm cai phu, anh rất được mọi người thương mến. K’Lai, cô gái dân tộc, người giúp việc nhà cho ông Tịnh thầm yêu anh nhưng anh lại yêu Tuyền là con dâu trưởng của ông Tịnh, nhưng cô Tuyền có chồng là Thuyết bị điên vốn nhốt riêng trong phòng không để cho ai biết, trừ K'Lai. Em trai của Thuyết là Bằng đem lòng si mê K’Lai, nên hắn tìm cách đuổi Khanh đi. Chán ngán cảnh ba đường, anh bỏ đi làm cho Tuyền và K’Lai đau khổ.

Ở rừng, hằng đêm có những tiếng hú ghê rợn vọng về, người ta mê tín cho rằng do những người phu chết trong đồn điền. Khanh lợi dụng tình cảm của K’Lai để điều tra phát hiện tiếng hú đó là của Thuyết, bị gia đình xích chân tại một nơi kín đáo, chỉ có K’Lai hàng ngày đem cơm đến.

Câu chuyện hé mở rằng Thuyết đã bắn chết cha K’Lai. Để trả thù, K’Lai xin vào giúp việc và dùng lá thuốc rừng trộn vào thức ăn đầu độc Thuyết khiến cho anh ta điên. Vì danh dự gia đình, ông Tịnh nói dối mọi người rằng Thuyết đã chết. Khanh thuyết phục K’Lai tìm thuốc cứu Thuyết hết điên. Thuyết chứng kiến vợ mình tỏ tình với Khanh, anh ghen toan giết Tuyền thì ông Tịnh đến. Tưởng Thuyết còn điên nên ông bắn chết Thuyết để cứu con dâu.

Khanh và Tuyền đã rộng đường để tới với nhau, nhưng đối với K’Lai thì là sự mất mát lớn. Cô bỏ đồn điền, từ chối tình yêu với Bằng. Khanh cũng bỏ đi lần nữa vì tự thấy mình hèn hạ khi lợi dụng tình cảm của K’Lai để đạt ý nguyện của mình.

Tất cả chia tay giữa tiếng Mưa Rừng tạo nên một kết thúc buồn.

Vở Cải lương
Ra mắt lần đầu dưới dạng tuồng cải lương vào năm 1961, tuồng cải lương thành công rực rỡ do Thanh Nga đóng và được đánh giá là sự kiện "cháy vé" lúc bấy giờ.

Bài hát "Mưa rừng"
Bài hát nhạc vàng cùng tên "Mưa rừng" được Hà Triều, Hoa Phượng nhờ nhạc sĩ Huỳnh Anh viết riêng cho Thanh Nga năm 1961 khi tuồng cải lương đã gần kề -do lúc đó Huỳnh Anh đang tập ca tân nhạc cho Thanh Nga. Bài hát nhanh chóng nổi tiếng theo vở tuồng năm 61 và bộ phim năm 62 khẳng định tên tuổi Huỳnh Anh. Trong một buổi phỏng vấn thu hình với Nguyễn Ngọc Ngạn, trong Paris By Night 74 năm 2004 Huỳnh Anh đã ngỏ ý cảm ơn và biết ơn Thanh Nga vì điều này.. Bài hát nhanh chóng được phát đi phát lại nhiều lần trên làn sóng của đài Phát Thanh Sài Gòn và về sau được nhiều danh ca trình bày lại như Sơn Ca, Thanh Thúy, Phương Dung, Thanh Tuyền, Mộng Tuyền... đều thành công, trở thành một trong những ca khúc yêu thích nhất miền Nam Việt Nam lúc đó.

Phim Mưa rừng
Bộ phim chuyển thể cùng tên của đạo diễn Thái Thúc Nha do Hãng phim Alpha sản xuất năm 1962 có sự tham gia của Kim Cương, Kiều Chinh, Lê Quỳnh, Ngọc Phu, Hoàng Vĩnh Lộc, Xuân Phát, Năm Châu …. Phim đoạt giải Tượng Vàng- phim có cốt truyện hay nhất và là một bộ phim ảnh màu, đại vĩ tuyến đầu tiên của Việt Nam. Phim được in, rửa và thâu thanh tại Nhật Bản, trình chiếu năm 1963. Ca khúc "Mưa rừng" do Thanh Nga và Phương Dung trình bày.

Các phiên bản khác

Về sau và cho đến tận ngày nay, "Mưa rừng" tiếp tục được thực hiện lại nhiều lần:

Hãng dĩa nhạc Continental cho thâu tuồng Mưa Rừng với: Út Trà Ôn vai ông Tịnh, Thành Được vai Khanh, Hữu Phước vai Bằng, Thanh Sang vai Thuyết, Mộng Tuyền vai K'Lai, Bạch Tuyết vai Tuyền.
Mưa Rừng được quay trên Đài truyền hình Sài Gòn số 9 với sự tham gia của Mộng Tuyền - về sau nổi tiếng rực rỡ với vai K'Lai trong vở cải lương này. Mộng Tuyền cùng Phương Thanh, Dũng Thanh Lâm, Thành Được… còn quay thêm tuồng này một lần nữa cho trung tâm Thúy Nga.
Năm 2003, Sân khấu kịch Phú Nhuận ra mắt Mưa rừng với sự đạo diễn của Xuân Phước và sự tham gia của các diễn viên: Khánh Hoàng, Trịnh Kim Chi, Trương Minh Quốc Thái, Anh Vũ, Lê Khánh...
Tháng 6 năm 2005, vở cải lương Mưa rừng được ra mắt lại tại rạp Hưng Đạo, mở màn cho hoạt động của một nhóm "xã hội hóa" mới do Nghệ sĩ ưu tú Thanh Thanh Tâm khởi xướng.
Nhóm tác giả Lê Quang Thanh Tâm và Vy Uyên viết lại kịch bản thành bộ phim truyền hình 30 tập. Nữ nghệ sĩ Mộng Tuyền sẽ tái ngộ khán giả trong phim với vai nàng K'Lai lúc về già kể lại câu chuyện cho con cháu nghe.
Phim truyện cải lương năm 2013 với Tấn Giao (vai Thầy Khanh), Hồ Ngọc Trinh (Chuông Bạc Vọng Cổ 2006, vai Tuyền), Ngân Tuấn (vai Bằng), Thu Vân (Chuông Vàng Vọng Cổ 2009, vai K'Lai).

Trích đoạn

Cổ nhạc
"Thầy cai lên ngựa về rồi!
Sao K'Lai còn đứng bên đồi ngó theo.
Mưa rừng gió lạnh đìu hiu!
Em mang gùi nhỏ đựng nhiều nhớ thương".

Tân nhạc
"Mưa rừng ơi! Mưa rừng!
Hạt mưa nhớ ai mưa triền miên
Phải chăng mưa buồn vì tình đời,
Mưa sầu vì lòng người, duyên kiếp không lâu….

Chú thích

Khởi đầu năm 1961
Tuồng cải lương
Ca khúc nhạc vàng
Bài hát tiếng Việt
Kịch Việt Nam
Phim năm 1962
Nghệ thuật Việt Nam
Phim lãng mạn Việt Nam


title: Vườn quốc gia Los Katíos

text:
Công viên tự nhiên quốc gia Los Katíos () là một khu vực được bảo vệ có diện tích  nằm ở tây bắc Colombia. Độ cao của nó dao động từ  và là một phần của Gián đoạn Darién, một khu vực rừng rậm chung giữa Panama và Colombia và tiếp giáp với Vườn quốc gia Darién của Panama. Xa lộ Liên Mỹ khi hoàn thành dự kiến sẽ băng qua hoặc gần với với vườn quốc gia. Nó được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1994 bởi sự đa dạng phi thường của hệ động thực vật hoang dã. Vườn quốc gia là nơi chứa 25% số loài chim của Colombia, trong khu vực có diện tích chưa đến 1% của đất nước.

Địa hình
Vườn quốc gia Los Katíos được thành lập vào năm 1974 với diện tích ban đầu 52.000 ha và được mở rộng thêm vào năm 1980. Nơi đây có địa hình chủ yếu là đồi núi thấp, rừng và đồng bằng, đầm lầy ẩm được chia thành 2 khu vực là: Vùng núi Serranía del Darien ở phía Tây và vùng đồng bằng ngập nước của sông Atrato (đây là con sông chảy nhanh nhất thế giới). Vùng cao nhất trong vườn quốc gia cũng chỉ khoảng 600 m, còn lại là vùng đồi núi thấp hơn, đồng bằng, khu vực đầm lầy, cùng những thác nước rất đẹp.

Động thực vật
Los Katíos chỉ chiếm chưa đầy 1% diện tích của Colombia nhưng chiếm 25% số loài chim của cả quốc gia này cùng rất nhiều các loài động thực vật tạo thành sự đa dạng sinh học rất lớn. Vườn quốc gia bao gồm chủ yếu là các khu rừng đầm lầy ở vùng đất thấp, chiếm nửa diện tích. Phần còn lại ở những đồi núi thấp thì là các khu rừng mưa nhiệt đới với rất nhiều các cây chỉ có ở Colombia, Nam Trung Mỹ và Jamaica. Động vật bao gồm những loài đặc trưng khu vực với tổng cổng 450 loài như (chim ruồi, chim Chachalaca đầu xám...), 550 loài động vật có xương sống cùng với các loài động vật có vú (chó bụi rậm, thú ăn kiến khổng lồ và heo vòi Trung Mỹ). lưỡng cư và lợn biển tìm thấy trong vùng.

Văn hóa
Vườn quốc gia trước đây là nơi sinh sống của dân tộc Kuna, một nhóm người bản xứ nhưng buộc phải chuyển đến Panama vì các cuộc giao tranh của bộ tộc với nhóm Katío-Embera nên vườn quốc gia cũng có tên là Los Katíos. Các tàn tích khảo cổ được phát hiện là minh chứng về lịch sử khu vực cách đây 20.000 năm về những người dân đầu tiên di cư từ Bắc Mỹ đến sống ở khu vực này.

Đe dọa
Năm 2009, vườn quốc gia này bị đưa vào danh sách Di sản thế giới bị đe dọa theo yêu cầu của Chính phủ Colombia nhằm xử lý các mối đe dọa của nó, đặc biệt là phá rừng, định cư, khai thác tài nguyên trái phép và sẵn bắn. Tuy nhiên, nhờ những nỗ lực hợp tác quốc tế, di sản này đã dần khắc phục được các mối đe dọa kể trên, nhất là việc khai thác gỗ trái phép và săn bắt động vật quá mức. Năm 2015, tại phiên họp thứ 39 của Ủy ban Di sản thế giới tại Bonn, vườn quốc gia đã được đưa ra khỏi danh sách Di sản thế giới bị đe dọa.

Xem thêm
 Danh sách các vườn quốc gia tại Colombia

Tham khảo

UNESCO
World Conservation Monitoring Centre
OAS.org

Liên kết ngoài

Di sản thế giới tại Colombia
Los Katíos


title: Vũ Hòa, Đức Linh

text:
Vũ Hòa là một xã thuộc huyện Đức Linh, tỉnh Bình Thuận, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vũ Hòa nằm về phía đông nam huyện Đức Linh, cách trung tâm huyện 3 km theo tỉnh lộ ĐT. 720, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp huyện Tánh Linh
Phía tây giáp xã Nam Chính
Phía tây nam giáp xã Đức Hạnh
Phía bắc giáp thị trấn Võ Xu.

Xã Vũ Hòa có diện tích 23,61 km², dân số tháng 8 năm 2016 là 8.680 người, mật độ dân số đạt 368 người/km².

Lịch sử
Ngày 28 tháng 11 năm 1983, Hội đồng Bộ trưởng Quyết định 140-HĐBT về việc chia xã Võ Xu thành hai xã lấy tên là xã Võ Xu và xã Vũ Hòa.

Chú thích

Tham khảo


title: Nguyễn Thị Tâm Chính

text:
Nguyễn Thị Tâm Chính (sinh ngày 23 tháng 07 năm 1945 tại xóm chợ Đầm, xã Xuân Thiên, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa) là nghệ sĩ xiếc nổi tiếng với tiết mục "Cô hàng giải khát". Bà là giám đốc nữ đầu tiên của Liên Đoàn Xiếc Việt Nam từ năm 1987 đến 2004. Bà được nhận danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân vào đợt 4 năm 1997.

Chú thích

Tham khảo
 Nhọc nhằn nghiệp xiếc, Quân đội Nhân dân
 Xiếc Việt còn chưa "nuột nà" về nghệ thuật
 Những đóng góp và thành tích tiêu biểu

Nghệ sĩ xiếc Việt Nam
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Người Thanh Hóa
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 21


title: Thảm sát Natchez

text:
Thảm sát Natchez là một cuộc nổi dậy bất ngờ chống lại thực dân Pháp ở khu vực nay là Natchez, tiểu bang Mississippi bởi người Anh Điêng Natchez ngày 29 tháng 11 năm 1729. Người Natchez đã sống cùng với những người Pháp trong hơn một thập kỷ trước khi vụ việc diễn ra, đã có trao đổi thương mại và lao động một cách hòa bình và thậm chí kết hôn với một số người Pháp thực dân. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Natchez bị khiêu khích khi thực dân Pháp chỉ huy, Sieur de Chépart, yêu cầu đất từ một ngôi làng Natchez để làm đồn điền riêng của mình gần pháo đài Rosalie. Hơn 240 người đã thiệt mạng trong cuộc nổi dậy tiếp theo, hầu hết trong số họ những người Pháp, và pháo đài còn lại trong đống đổ nát.

Cuộc tàn sát phá hủy một số trang trại năng suất nhất của thuộc địa Louisiana, và gây nguy hiểm cho các lô hàng thực phẩm và hàng thương mại trên sông Mississippi. Kết quả là, nhà nước Pháp rút quản lý Louisiana khỏi Công ty Tây Ấn Pháp và trả lại quyền kiểm soát cho hoàng gia năm 1731. Toàn quyền thuộc địa, Étienne Perier đã được triệu hồi về Pháp vào năm 1732.

Bối cảnh
Thực dân Pháp đã thành lập một pháo đài và một tiền đồn thương mại tại Natchez, Mississippi, 1717, và sau đó xây dựng một số đồn điền lớn hoặc các tô giới, cũng như các trang trại nhỏ hơn, trên đất có được từ những người Natchez. Quan hệ với các bộ lạc nói chung thân thiện, và một vài đàn ông Pháp thậm chí đã kết hôn và có con với phụ nữ Natchez. Tuy nhiên vào năm 1722 và 1723, các cuộc xung đột vũ trang ngắn đã nổ ra, rồi sau đó được giải quyết thông qua các cuộc đàm phán giữa toàn quyền Louisiana đốc Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville và tù trưởng chiến tranh Natchez. Căng thẳng lại nổi lên khi quan chỉ huy mới, Chépart, yêu cầu đất ở trung tâm của một ngôi làng Natchez, những cư dân bản địa đã miễn cưỡng di dời mồ mả của tổ tiên của họ.

Tham khảo

Mississippi
Xung đột năm 1729


title: Chiến tranh Köln

text:
Chiến tranh Köln diễn ra từ 1583 đến 1588 tàn phá tuyển hầu quốc Köln, một lịch công quốc giáo hội lịch sử của Thánh chế La Mã, ngày nay Nordrhein-Westfalen, ở Đức. Cuộc chiến xảy ra trong bối cảnh của cuộc Cải cách Tin Lành ở Đức và sau đó là cuộc Phản Cải cách, và đồng thời với cuộc nổi dậy Hà Lan và các cuộc chiến tranh tôn giáo Pháp.

Cũng được gọi là Chiến tranh của Seneschal hoặc Biến động Seneschal, và đôi khi Chiến tranh Sewer, cuộc xung đột đã thử nghiệm nguyên tắc Reservatum ecclesiasticum (bảo lưu giáo hội), vốn đã được đưa vào trong Hòa ước tôn giáo Augsburg (1555). Nguyên tắc này loại trừ, hoặc "bảo lưu", các vùng lãnh thổ của Giáo hội của Đế chế La Mã thần thánh khỏi việc áp dụng của cuius regio, eius religio, hoặc "người nào cai trị thì theo tôn giáo người đó", như là phương tiện chính để xác định tôn giáo của một vùng lãnh thổ. Nó quy định thay vào đó, nếu một hoàng thân của Giáo hội chuyển đổi sang đạo Tin lành, ông sẽ từ chức khỏi vị trí của mình, không ép buộc chuyển đổi của các đối tượng của mình.

Trong tháng 12 năm 1582, Gebhard, Truchsess von Waldburg, tuyển đế hầu của Köln, cải đạo sang đạo Tin Lành. Nguyên tắc đặt giáo hội yêu cầu ông từ chức. Thay vào đó, ông tuyên bố bình đẳng tôn giáo cho các thần dân của mình, và năm 1583, kết hôn với Agnes von Mansfeld-Eisleben, với ý định chuyển đổi công quốc của Giáo hội thành một lãnh địa công tước triều đại thế tục. Một phe nhóm trong Cathedral Chapter bầu một tổng giám mục, Ernst xứ Bavaria.

Ban đầu, quân đội của tổng giám mục tranh đua của Köln đã chiến đấu giành quyền kiểm soát các khu vực của lãnh thổ. Một số các nam tước và bá tước tổ chức lãnh thổ với các nghĩa vụ phong kiến với tuyển đế hầu cũng được tổ chức lãnh thổ ở các tỉnh Hà Lan lân cận, Westphalia, Liege, và Phía Nam hay Hà Lan thuộc Tây Ban Nha. Sự phức tạp của việc cấp thái ấp và thái ấp triều đại đã mở rộng mối thù địa phương để bao gồm cả những người tuyển hầu quốc Palatinate và lính đánh thuê Hà Lan, Scotland và Anh ở phe Tin Lành, và Bavaria và lính đánh thuê của Đức Giáo hoàng về phía Công giáo. Năm 1586, nó mở rộng hơn nữa, với sự tham gia trực tiếp của quân đội Tây Ban Nha và lính đánh thuê Ý cho phía bên Công giáo, và hỗ trợ tài chính và ngoại giao từ Henry III của Pháp và Elizabeth I của Anh cho phe Tin Lành.
Cuộc xung đột xảy ra đồng thời với cuộc nổi dậy Hà Lan, 1568-1648, khuyến khích sự tham gia của các tỉnh Hà Lan nổi loạn và người Tây Ban Nha. Cuộc chiến Köln dẫn đến việc củng cố thẩm quyền Wittelsbach trong Tây Bắc vùng lãnh thổ Đức và một sự chấn hưng Công giáo ở hạ lưu sông Rhine. Quan trọng hơn, nó cũng thiết lập một tiền lệ cho sự can thiệp bên ngoài trong các cuộc xung đột tôn giáo và triều đại của Đức.

Tham khảo

Thư mục tham khảo
Benians, Ernest Alfred, et al. The Cambridge Modern History. New York: MacMillan, 1905.
Black, Jeremy. European warfare, 1494–1660. New York: Routledge, 2002 ISBN 9780415275323.
 Brady, Thomas, et al. Handbook of European history, 1400–1600. v. 2. Leiden: Brill, 1995 ISBN 9789004097612.
 Brodek, Theodor V. "Socio-Political Realities of the Holy Roman Empire", Journal of Interdisciplinary History, 1971, 1(3), pp. 395–405.
 Davies, Charles Maurice. The History of Holland and the Dutch Nation. London: G. Willis, 1851.
 Dotzauer, Winifred. Die Deutschen Reichskreise, 1377–1803, Stuttgart: Steiner, 1998, ISBN 3515071466.
 Encyclopedia Americana. "Chapter", New York: Encyclopedia Americana, 1918.
 Ennen, Leonard. Geschichte der Stadt Köln. Düsseldorf: Schwann'schen, 1863–1880.
 Götz (Goetz), Walter. "Gebhard II and the Counter Reformation in the Lower Rhinelands", Schaff Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge. Johann Jakob Herzog (ed.). v. 4, New York: Funk and Wagnalls, 1909, pp. 439–441.
Heal, Bridget. The Cult of the Virgin Mary in Early Modern Germany: Protestant and Catholic Piety, 1500–1648. Cambridge: Cambridge University Press, 2007, ISBN 9780521871037.
 Hennes, Johann Heinrich. Der Kampf um das Erzstift Köln zur Zeit der Kurfürsten. Köln: DuMont-Schauberg, 1878.
 Holborn, Hajo. A History of Modern Germany, The Reformation. Princeton: Princeton University Press, 1959 [1982], ISBN 9780691007953.
 Hsia, Po-chia. Social Discipline in the Reformation. New York: Routledge, 1989, ISBN 9780415011488.
 Israel, Jonathan I. Conflict of empires: Spain, the Lowlands, and the struggle for world supremacy, 1585–1713. London: Hamblin, 2003, ISBN 978-1852851613.
 Jackson, Samuel Macauley. "Communal Life", in Schaff Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge. Johann Jakob Herzog (ed.). v. 3, New York: Funk and Wagnalls, 1909, pp. 7–8.
 Jardine, Lisa. The Awful End of William the Silent: The First Assassination of a Head of State with A Handgun. London: Harper Collins, 2005, ISBN 0007192576.
 Jedin, Hubert.  Konciliengeschichte. Freiburg: Herder, 1980, ISBN 9780816404490.
 MacCaffrey, Wallace T. Elizabeth I: War and Politics, 1588–1603. Princeton: Princeton University Press, 1994, ISBN 978-0-691-03651-9.
 MacCulloch, Dairmaid. The Reformation. New York: Viking, 2003, ISBN 978-0670032969.
 Meister, Aloys. Der Strassburger Kapitelstreit, 1583–1592. Strassburg: Heit, 1899.
 Parker, Geoffrey. The Thirty Years Wars, 1618–1648. New York: Routledge, 1997 (second edition), ISBN 978-0415128834.
 Parker, Geoffrey. The Army of Flanders and the Spanish Road, 1567–1659. Cambridge: Cambridge University Press, 2004, ISBN 978-0521543927.
 Schenck, A.D. (Alexander DuBois). Rev. William Schenck, his Ancestry and his Descendants. Washington: Darby, 1883.
Schiller, Friedrich. History of the Thirty Years War in Morrison, Alexander James William, ed. The Works of Frederick Schiller. Bonn: np, 1843.
 Scribner, Robert W.. "Why Was There No Reformation in Cologne?", Bulletin of the Institute of Historical Research. (1976), 49: 217–241.
 Sutherland, N.M. "Origins of the Thirty Years' War and the Structure of European Politics." The English Historical Review, 1992, 107 (424): pp. 587–625.
 Tappert, Theodore Gerhardt. The Book of Concord: the confessions of the Evangelical Lutheran Church. Minneapolis, Minnesota: Augsburg Fortress Press, 1959. ISBN 978-0800608255.
 Tenison, Eva Mabel. Elizabethan England. Glasgow: Glasgow University Press, 1932.
 Waldburg, Michaela. Waldburg und Waldburger – Ein Geschlecht steigt auf in den Hochadel des Alten Reiches. Switzerland: TLC Michaela Waldburger, 2009, Accessed 15 October 2009.
  Weyden, Ernst. Godesberg, das Siebengebirge, und ihre Umgebung. Bonn: T. Habicht Verlag, 1864.
 Wernham, Richard Bruce. The New Cambridge Modern History: The Counter Reformation and Price Revolution 1559–1610. Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press, 1971, pp. 338–345.

Lịch sử Nordrhein-Westfalen
Koln
Koln
Vương tộc Wittelsbach


title: Discovery Science (kênh truyền hình)

text:
Discovery Science là kênh truyền hình châu Âu về lĩnh vực không gian, công nghệ và khoa học.

Lịch sử
Ở châu Âu, kênh truyền hình có tên ban đầu là Discovery Sci-Trek tại Anh năm 1998 và được đổi thành Discovery Science vào ngày 1 tháng 4 năm 2003.

Chương trình
Beyond Tomorrow
Building the Ultimate
Extreme Engineering
How It's Made
How Do They Do It?
How Machines Work
Invention Nation
Nextworld
Race To Mars
Raging Planet
Rough Science
Ten Ways
The Big Experiment
Understanding
Universe (với John Hurt kể chuyện)

Tham khảo

Kênh truyền hình Mỹ
Kênh truyền hình Bỉ
Kênh truyền hình Đan Mạch
Đài truyền hình Hà Lan
Kênh truyền hình Vương quốc Anh


title: Parnall 382

text:
Parnall 382 là một loại máy bay huấn luyện của Anh trong thập niên 1930, do hãng Parnall Aircraft thiết kế chế tạo.

Tính năng kỹ chiến thuật

Ghi chú

Tham khảo

Máy bay quân sự Anh thập niên 1930
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: PWS-33 Wyżeł

text:
PWS-33 Wyżeł là một loại máy bay huấn luyện quân sự hai động cơ của Ba Lan trước Chiến tranh thế giới II, do hãng Podlaska Wytwórnia Samolotów (PWS) chế tạo. Đề án này đã bị hủy bỏ khi Đức xâm lược Ba Lan

Quốc gia sử dụng

Không quân Ba Lan

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Andrzej Glass: "Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939" (Polish aviation constructions 1893-1939), WKiŁ, Warsaw 1977 (Polish language, no ISBN)

Liên kết ngoài
Photos and drawings at Ugolok Neba
Photo from LIFE magazine

Xem thêm

Máy bay huấn luyện quân sự Ba Lan 1930–1939
Máy bay PWS
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Ba Lan
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Reid and Sigrist R.S.1

text:
Reid and Sigrist R.S. 1 là một loại máy bay huấn luyện của Anh trong Chiến tranh thế giới II.

Tính năng kỹ chiến thuật (R.S.1)

Tham khảo

 Gunston, Bill. Back to the Drawing Board: Aircraft That Flew, but Never Took Off. London: Zenith Imprint, 1996. ISBN 0-7603-0316-9.
 Swanborough, Gordon. British Aircraft at War, 1939–1945. East Sussex, UK: HPC Publishing, 1997. ISBN 0-9531421-0-8.

Liên kết ngoài
 British Aircraft of World War II: Reid and Sigrist R.S. 1

Máy bay quân sự Anh thập niên 1930
Máy bay Reid and Sigrist
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Reid and Sigrist R.S.3

text:
Reid and Sigrist R.S.3 là một loại máy bay huấn luyện nâng cao của Anh được phát triển khi Chiến tranh thế giới II sắp kết thúc.

Tính năng kỹ chiến thuật (R.S.3)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Gunston, Bill. Back to the Drawing Board: Aircraft That Flew, but Never Took Off. London: Zenith Imprint, 1996. ISBN 0-7603-0316-9.
 Gunston, Bill. World Encyclopedia of Aircraft Manufacturers: From the Pioneers to the Present Day. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1993. ISBN 1-55750-939-5.
 "Reid and Sigrist R.S.3 Desford." Control Column, Official Organ of the British Aircraft Preservation Council, Volume 13, No. 2, February/March 1979.
 Swanborough, Gordon. British Aircraft at War, 1939-1945. East Sussex, UK: HPC Publishing, 1997. ISBN 0-9531421-0-8.

Liên kết ngoài
 British Aircraft of World War II: Reid and Sigrist R.S.3 Desford

Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Rogožarski SIM-XI

text:
Rogožarski SIM-XI (Рогожарски СИМ-XI) là một loại máy bay huấn luyện của Vương quốc Nam Tư, được chế tạo vào năm 1938. SIM-XI do nhà máy Rogožarski ở Belgrade thiết kế chế tạo.

Quốc gia sử dụng

Không quân Hoàng gia Nam Tư
 (ISC)
Không quân Nhà nước Độc lập Croatia

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
www.airwar.ru SIM-X (SIM-XI i SIM-XII-H)
airserbia.com Rogožarski SIM-XI
www.lmresin.com Rogozarski SIM XI
1000aircraftphotos.com No. 4649. Rogozarski SIM-XI Yugoslav Air Force
www.aviarmor.net Rogozarski SIM-X \ SIM-XII
Siemens Zeitschrift November 1928

Máy bay Rogozarski
Máy bay huấn luyện quân sự Nam Tư 1930–1939
Máy bay cánh trên
Máy bay quân sự
Máy bay huấn luyện
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Nam Tư
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Rogozarski SIM-XI

text:
Rogožarski SIM-XI (Рогожарски СИМ-XI) là một loại máy bay huấn luyện của Vương quốc Nam Tư, được chế tạo vào năm 1938. SIM-XI do nhà máy Rogožarski ở Belgrade thiết kế chế tạo.

Quốc gia sử dụng

 Không quân Hoàng gia Nam Tư
 (ISC)
 Không quân Nhà nước Độc lập Croatia

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Chuỗi định danh máy bay khác
 Rogozarski SIM-Х
 Rogozarski SIM-XII-H
 Rogozarski PVT
 Rogozarski R-100

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.airwar.ru SIM-X (SIM-XI i SIM-XII-H)
 airserbia.com Rogožarski SIM-XI
 www.lmresin.com Rogozarski SIM XI
 1000aircraftphotos.com No. 4649. Rogozarski SIM-XI Yugoslav Air Force
 www.aviarmor.net Rogozarski SIM-X \ SIM-XII
 Siemens Zeitschrift November 1928

Máy bay Rogozarski
Máy bay huấn luyện quân sự Nam Tư 1930–1939
Máy bay cánh trên
Máy bay quân sự
Máy bay huấn luyện
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Nam Tư
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Akodon spegazzinii

text:
Akodon spegazzinii là một loài gặm nhấm trong chi Akodon được tìm thấy ở phía tây bắc Argentina. Nó hiện diện ở đồng cỏ và rừng ở độ cao từ 400 đến 3500 m trên mực nước biển. Sau khi loài này lần đầu tiên được đặt tên vào năm 1897, một số tên gọi khác đã được đặt cho các quần thể khác nhau mà hiện nay bao gồm trong A. spegazzinii. Ngày nay tất cả chúng được công nhận thuộc một loài duy nhất, phân bố rộng rãi và biến đổi. Akodon spegazzinii có quan hệ họ hàng với Akodon boliviensis và các thành viên khác của nhóm loài A. boliviensis. Nó sinh sản quanh năm. Bởi vì nó phân bố rộng rãi và phổ biến, Akodon spegazzinii được liệt kê vào nhóm "loài ít quan tâm" trong sách đỏ IUCN.

Akodon spegazzinii có kích thước vừa đối với nhóm các loài A. boliviensis. Màu sắc trên lưng của nó thay đổi đáng kể, từ sáng đến tối và từ màu vàng nhạt đến nâu đỏ. Phần bụng có màu nâu vàng đến xám. Đôi mắt được bao quanh bởi một vòng lông màu vàng. Hộp sọ có chứa một khu vực giữa hố mắt (giữa hai mắt) hình đồng hồ cát và các đặc trưng khác của hộp sọ phân biệt loài này với các loài bà con gần của nó. Chiều dài đầu và cơ thể là 93 đến 196 mm và khối lượng cơ thể là 13,0 đến 38,0 g. A. spegazzinii có 40 nhiễm sắc thể.

Phân bố và sinh thái
Akodon spegazzinii được tìm thấy ở phía tây bắc Argentina, ở các tỉnh Salta, Catamarca, Tucumán, La Rioja, và Mendoza, ở độ cao 400 đến 3500 m. Mặc dù khu vực phân bố chính của nó là ở các tỉnh phía bắc Salta, Tucumán, và Catamarca, cũng có ghi nhận sự hiện diện rải rác từ các tỉnh phía nam của La Rioja và Mendoza, nơi nó có thể bị giới hạn trong các mảng khu vực có môi trường sống ẩm ướt. Akodon alterus đã được báo cáo từ Jujuy, nhưng việc ghi nhận đã có thể dựa trên các mẫu vật bị xác định nhầm của A. boliviensis, và ghi nhận Akodon spegazzinii từ Jujuy được dựa trên xác định nhầm A. sylvanus. Akodon spegazzinii được biết đến từ một địa điểm cổ sinh vật học trong tỉnh Tucumán có niên đại [Pleistocene] mới nhất (Lujanian), nó là một trong những loài phổ biến nhất ở đó. Loài này hiện diện trong rừng Yungas cũng như sa mạc Monte khô hơn và Puna, nơi mà nó chỉ được tìm thấy ven suối. Trong đồng cỏ đám mây của các phần cao hơn của Yungas, nó là loài động vật gặm nhấm sigmodontine chi phối.

Mặc dù sinh sản diễn ra quanh năm, có một cao điểm sinh sản trong mùa hè (tháng mười một-tháng tư). Sự thay lông chủ yếu xảy ra trong mùa thu và mùa đông (tháng tư-tháng tám). Tại một địa phương ở Mendoza, Akodon spegazzinii hiện diện với mật độ ước tính khoảng 21 cá thể/ha và có kích thước phạm vi cư trú khoảng 300 m2. Một số sigmodontines đã được ghi nhận là hiện diện cùng với A. spegazzinii, bao gồm A. caenosus, A. simulator, Neotomys ebriosus, Abrothrix illuteus, Reithrodon auritus, Andinomys edax, và các loài khác nhau của các chi Eligmodontia, Necromys, Calomys, Oligoryzomys, Oxymycterus, và Phyllotis. Loài ve bét Ixodes sigelos được ghi nhận trên A. spegazzinii ở Tucumán.. Ngoài ra, những con ve Androlaelaps fahrenholzi, Androlaelaps rotundus, và Eulaelaps stabularis và chấy Cleopsylla townsendii được biết đến từ loài này.

Mô tả

Phân bố và sinh học

Hiện trạng bảo tồn

Chú thích

Tham khảo

Allen, J.A. 1901. New South American Muridae and a new Metachirus. Bulletin of the American Museum of Natural History 14:405–412.
Beolen, B., Watkins, M. and Grayson, M. 2009. The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 591 pp. ISBN 978-0-8018-9304-9
Braun, J.K., Mares, M.A. and Ojeda, R.A. 2000. A new species of grass mouse, genus Akodon (Muridae: Sigmodontinae), from Mendoza Province, Argentina . Zeitschrift für Säugetierkunde 65:216–225.
Colombetti, P.L., Autino, A.G., Claps, G.L., Carma, M.I. and Lareschi, M. 2008. Primera cita de Cleopsylla townsendi (Siphonaptera: Stephanocircidae: Craneopsyllinae) en la Argentina. Revista de la Sociedad Entomológica de Argentina 67(1–2):179–182 (in Spanish).

S
Động vật Argentina
Động vật có vú Argentina
Động vật được mô tả năm 1897


title: Santa Cruz de Mompox

text:
Mompox hay Mompós có tên chính thức Santa Cruz de Mompox là một thị trấn ở miền bắc Colombia, thuộc tỉnh Bolívar. Thị trấn tọa lạc trên một hòn đảo bên sông Magdalena nơi mà nó dòng sông này đổ vào sông Cauca. Thị trấn Mompox phụ thuộc vào nghề đánh bắt cá, chăn nuôi gia súc, du lịch và thương mại. Dân số ở đây khoảng 30.000 người, và liền kề với các đô thị Pinillos và San Fernando.
Simón Bolívar đến Mompox vào năm 1812 và tuyển dụng gần như tất cả những người đàn ông khỏe mạnh để hình thành quân đội cho chiến thắng của ông ở Caracas.

Lịch sử
Mampo (hoặc Mompoj) là tên của thủ lĩnh nền văn minh Quimbaya trước khi người Tây Ban Nha đến. Mompox có nghĩa là "vùng đất cai trị của Mampo ". Thành phố được thành lập vào năm 1540 bởi Juan de Santa Cruz với mục đích là thành lập một cảng trên sông Magdalena. Sau đó, thị trấn trở nên khá thịnh vượng nhờ việc vận chuyển hàng hóa từ thượng nguồn vào bên trong nội địa. Một xưởng đúc tiền hoàng gia đã được thành lập ở đây và từ đó thị trấn nổi tiếng với các thợ kim hoàn. Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, khi những thay đổi của dòng sông cùng với việc chiến tranh giành độc lập ở Colombia khiến Mompox suy yếu dần và sau đó, Magangué đã trở thành cảng ưa thích

Kiến trúc
Thị trấn nhờ có kiến trúc thuộc địa, pha trộn giữa kiến trúc Tây Ban Nha và Indians (người bản địa Nam Mỹ) được bảo tồn rất tốt. Vì vậy, trung tâm lịch sử của Santa Cruz de Mompox được UNESCO đưa vào danh sách di sản thế giới vào năm 1995.

Các tòa nhà vẫn được sử dụng với mục đích ban đầu của nó tạo thành ví dụ tuyệt vời về một thị trấn thuộc địa của Tây Ban Nha. Thị trấn có kiến trúc kết hợp hài hòa với dòng sông bên cạnh, được chia thành những ô vuông để xây dựng các khu dân cư, cửa hàng, nhà thờ, pháo đài được chú ý bởi những lan can, khung cửa sắt, đồ trang trí dọc theo các con phố chính như Calle de la Albarrada, Real Calle del Medio và de Atrás Calle. Cùng với đó là những nhà thờ tạo thành một bảo tàng tôn giáo thuộc địa đặc sắc như: Nhà thờ Giáo hội Đức Mẹ, nhà thờ Santa Bárbara, nhà thờ San Agustín, nhà thờ San Francisco hay nhà thờ San Juan de Dios... được xây dựng vào thế kỷ 16,17 trong đó nổi bật nhất là nhà thờ Santa Bárbara có kiến trúc và được trang trí tinh tế đẹp nhất ở thị trấn. Một số công trình đáng chú ý khác như tòa thị chính, tu viện Cloister of San Carlos, nghĩa trang thị trấn, quảng trường trung tâm...Phía bờ sông người ta xây dựng các bức tường để ngăn mỗi khi nước sông lên cao.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 In Spanish, Official Website of Santa Cruz de Mompox
In English, a fantastic resource for information about Mompox, in particular transport and where to stay
 In Spanish, the architecture of Mompox .
World heritage list nomination

Di sản thế giới tại Colombia
Đô thị tỉnh Bolivar


title: Alopias vulpinus

text:
Alopias vulpinus là loài cá nhám đuôi dài lớn nhất trong họ cá nhám đuôi dài, dài đến . Khoảng một nửa chiều dài của nó là thùy trên dài của vây đuôi. Với một cơ thể thuôn, mõm nhọn ngắn, và đôi mắt có kích thước khiêm tốn, loài cá này giống như (và thường bị nhầm lẫn với) Alopias pelagicus. Nó có thể được phân biệt với loài sau bởi màu trắng của bụng của nó kéo dài trong một dải trên chân của vây ngực. Alopias vulpinus phân phối trong các vùng nước nhiệt đới và ôn trên khắp thế giới, mặc dù nó thích nhiệt độ lạnh. Nó có thể được tìm thấy cả hai gần bờ và trong đại dương mở, từ bề mặt đến độ sâu 550 mét. Nó là loài di cư theo mùa và trải qua mùa hè tại khu vực có vĩ độ thấp hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Alopias vulpinus, Thresher at FishBase

Biological Profiles: Thresher Shark at Florida Museum of Natural History Ichthyology Department
Biology of the Common Thresher (Alopias vulpinus) at ReefQuest Centre for Shark Research
Species Fact Sheets: Alopias vulpinus at FAO Fisheries and Agriculture Department

V
Động vật được mô tả năm 1788
B
V
V


title: Nissin Foods

text:
là tập đoàn chuyên sản xuất mì ăn liền lớn nhất của Nhật Bản do chủ tịch Andō Momofuku sáng lập vào ngày 4 tháng 9 năm 1948 tại Nhật Bản.

Sau 10 năm đã cho ra mắt sản phẩm mì ăn liền đầu tiên trên thế giới, Chikin Ramen (Mì ramen vị gà). Chi nhánh Nissin Foods được thành lập năm 1970 và cho ra thị trường sản phẩm mì ramen ăn liền có tên Top Ramen.

Mì ăn liền (1958) và mì ly (1971) đều là những phát minh của chủ tịch Andō Momofuku. Nissin Foods có các trụ sở chính đặt tại Yodogawa, Osaka. Công ty đã chuyển đến trụ sở chính hiện nay từ năm 1977 khi việc xây dựng tòa nhà được hoàn thành.

Lịch sử
Sau chiến tranh thế giới thứ II, Andō Momofuku đã trăn trở khi chứng kiến cảnh người dân Nhật Bản nối đuôi nhau chờ mua những tô mì dưới trời đêm rét lạnh. Và chính từ những khoảnh khắc ngắn ngủi đó đã đem đến cho ông niềm tin, sự quyết tâm để phát minh ra loại mì tiện dụng có thể bảo quản ở nhiệt độ thường và thưởng thức ngay tại nhà ngay sau khi cho nước nóng vào, mà ngày nay được gọi là mì ăn liền.

Năm 1958, Andō Momofuku đã phát minh ra mì ăn liền "Chicken Ramen" đầu tiên trên thế giới và sáng lập Công ty TNHH Thực phẩm Nissin tại Nhật Bản.
Từ đó, ngành mì ăn liền được mở rộng và phát triển trên toàn thế giới.

Năm 1971, mì ly "Nissin Cup Noodle" đầu tiên trên thế giới ra đời. Mì ly đầu tiên trên thế giới ra đời đã làm thay đổi cả nền văn hóa ẩm thực của thế giới và  giúp người tiêu dùng có thể ăn mì mọi lúc mọi nơi.

Năm 1999, Bảo Tàng Mì Ăn Liền Nissin được xây dựng tại thành phố Ikeda, Osaka. Đây là bảo tàng duy nhất trên thế giới, triển lãm các loại mì ăn liền được tiêu thụ trên toàn cầu.

Năm 2005, Andō Momofuku tiếp tục nghiên cứu thành công "Mì không gian" đầu tiên trên thế giới, có thể ăn trong môi trường không trọng lực. Cùng với những thành tựu nổi bật nêu trên, Công ty TNHH Thực phẩm Nissin đã trở thành công ty mì bán chạy số 1 tại Nhật Bản. Hơn thế, Nissin Foods còn vươn ra thế giới với 47 nhà máy sản xuất, sản phẩm được bán trên 15 quốc gia và tạo ra hơn 1.200 loại mì gói trên toàn cầu.

Sản phẩm
 Nissin Top Ramen
 Mì Ramen Nissin Chikin
 Mì ly Nissin
 Thương hiệu Doll - được sáng lập bởi Winner Food Products Limited (thành lập năm 1968), một chi nhánh của Nissin từ năm 1984
 Chow Mein
 Mì ăn liền Chow
 Các loại mì tô, vị phong phú thơm ngon và vị cay nóng
Mì Tô và hộp Spice Route, Tô Châu, Hàn Quốc, Thái Lan
Mì NuPasta tô và túi

Mì Ramen Demae
Mì Ramen Demae hay Demae Itcho ( có nghĩa là "cung cấp một đơn hàng'") được giới thiệu lần đầu tại Nhật năm 1969 và gia nhập thị trường Hồng Kông vào năm sau. Kể từ đó, nó đã trở thành một trong những nhãn hiệu mì ăn liền nổi tiếng nhất tại đây, với nhiều loại hương vị.

Mì ly
Mì ly là mì ăn liền nấu sẵn với bột hương liệu và/hoặc nước sốt gia vị được bán trong polystyrene, polyetylen hoặc cốc giấy. Hương liệu có thể ở dạng gói riêng biệt hoặc dạng lỏng trong cốc. Nước nóng là thành phần duy nhất cần riêng biệt. Nấu mất 3-5 phút. Mì cốc đã được tiêu thụ ở châu Á trong nhiều năm. Nó đã bắt đầu xuất hiện trên toàn thế giới và nó đã trở thành một mặt hàng chủ lực phổ biến trên toàn thế giới.

Năm 1971, Nissin giới thiệu Nissin Cup Noodles, một loại mì ly mà nước sôi được thêm vào để nấu mì. Một sự đổi mới hơn nữa là thêm rau sấy khô vào ly, tạo ra một món mì ăn liền hoàn chỉnh.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Nissin Food Holdings Co., Ltd.
Nissin Food Vietnam

Công ty thành lập năm 1948
Công ty thực phẩm Nhật Bản
Thương hiệu mì ăn liền
Mì ăn liền


title: Ramen

text:
là một món mì của Nhật Bản. Món này bao gồm mì làm từ lúa mì của Trung Quốc được phục vụ với thịt hoặc (thỉnh thoảng) nước dùng làm từ cá, thường có hương vị với nước tương hoặc miso, và sử dụng các lớp phủ như thịt lợn thái mỏng (叉焼, xá xíu), nori (rong biển sấy khô), menma, và  hành lá.

Gần như mọi vùng ở Nhật Bản đều có biến thể ramen riêng, chẳng hạn như ramen tonkotsu (nước hầm xương heo) của Kyushu và ramen miso của Hokkaido. Mazemen là tên của một loại mì ramen không dùng với nước xúp mì mà là với nước xốt (như xốt Yakiniku), giống như mì được dùng với tương chua ngọt.

Lịch sử
Ramen có nguồn gốc từ đâu vẫn là một câu hỏi không rõ ràng. Nhiều nguồn cho rằng ramen có nguồn gốc từ Trung Quốc nhưng người ta không rõ nó được du nhập vào Nhật Bản từ khi nào. Nhiều nguồn khác cho rằng nó được phát minh ở Nhật Bản vào đầu thế kỷ 20.

Từ nguyên học của "Ramen" vẫn còn là một chủ đề tranh cãi. Có giả thiết cho rằng ramen là cách phát âm trong tiếng Nhật của từ gốc tiếng Trung là lạp miến (拉麺), nghĩa là "mì kéo sợi thủ công (bằng tay)." Giả thiết thứ 2 cho rằng nó xuất phát từ 老麺 (lão miến) còn một nguồn khác cho rằng ramen ban đầu là 鹵麺 (lỗ miến), mì được nấu trong nước xốt nhiều tinh bột. Giả thiết thứ 4 xuất phát từ 撈麵 (lao miến). Cho tới thập niên 1950, ramen vẫn được gọi là shina soba (支那そば, nghĩa là "soba Trung Quốc") nhưng ngày nay chūka soba (中華そば, cũng có nghĩa là "soba Trung Quốc") hoặc đơn giản là Ramen (ラーメン) thường gặp hơn, khi mà từ "支那" (shina, đọc âm Hán Việt là "chi na") mang một ý nghĩa miệt thị.

Đến năm 1900, các nhà hàng phục vụ ẩm thực Trung Hoa từ Quảng Châu và Thượng Hải đã phục vụ một món mỳ ramen với sợi mỳ đơn giản (cắt chứ không kéo bằng tay), một vài đồ ăn bày kèm, và nước dùng từ xương lợn và muối. Nhiều người Hoa sống tại Nhật Bản cũng kéo các xe bán đồ ăn mang đi, bán ramen và bánh bao và gyōza cho công nhân. Đến giữa thập niên 1900, những xe bán đồ ăn này sử dụng một loại còi phát nhạc gọi là charumera (チャルメラ, xuất phát từ tiếng Bồ Đào Nha charamela) để quảng cáo sự hiện diện của họ, một thói quen mà một vài nhà hàng vẫn giữ lại thông qua một cái loa và một đoạn thu âm được lặp lại. Đến đầu thời kỳ Shōwa, ramen đã trở thành một món ăn phổ biến khi ra ngoài ăn.

Theo chuyên gia ramen Osaki Hiroshi, cửa hàng ramen chuyên biệt đầu tiên được mở tại Yokohama vào năm 1910.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, bột mỳ rẻ tiền nhập khẩu từ Hoa Kỳ tràn vào thị trường Nhật Bản. Cùng thời điểm đó, hàng triệu quân nhân Nhật đã trở về từ Trung Quốc và lục địa Đông Á từ sau Chiến tranh Trung - Nhật. Nhiều người trong số những người trở về đã trở nên quen thuộc với các món ăn Trung Quốc và sau đó mở ra các nhà hàng Trung Quốc trên khắp Nhật Bản. Việc ăn ramen, trong khi đó đang phổ biến, vẫn còn là một dịp đặc biệt mà yêu cầu phải ra ngoài đường để đi ăn.

Năm 1958, mỳ ăn liền được phát minh bởi Andō Momofuku, nhà sáng lập và là chủ tịch người Nhật Bản gốc Đài Loan của Nissin Foods, hiện được điều hành bởi người con trai Andō Kōki. Được mệnh danh là phát minh vĩ đại nhất thể kỷ 20 của Nhật Bản trong một cuộc thăm dò của Nhật Bản, ramen ăn liền cho phép bất cứ ai có thể làm ra một phiên bản món ăn gần giống chỉ đơn giản bằng cách thêm nước sôi.

Bắt đầu từ thập niên 1980, ramen đã trở thành một biểu tượng văn hóa của Nhật Bản và đã được nghiên cứu trên toàn thế giới từ nhiều góc độ. Đồng thời, các phiên bản địa phương của ramen đã được đưa ra thị trường quốc gia và thậm chí có thể được sắp xếp theo tên khu vực của họ. Một bảo tàng ramen đã được mở cửa tại Yokohama vào năm 1994.

Các loại
Có một loạt các loại món ramen tồn tại ở Nhật Bản, với sự khác biệt về địa lý và nhà cung cấp cụ thể, ngay cả trong các phân loại chia sẻ cùng tên. Ramen có thể được phân loại bởi hai thành phần chính: sợi mỳ và nước dùng.

Sợi mỳ

Hầu hết mì được làm từ bốn thành phần cơ bản: bột mì, muối, nước và ) một loại nước khoáng có tính kiềm, có chứa natri cacbonat và thường có kali cacbonat, cũng như đôi khi một lượng nhỏ axit photphoric.

Kansui là thành phần phân biệt trong mỳ ramen, và có nguồn gốc từ vùng Nội Mông, nơi mà một số hồ nước chứa một lượng lớn các chất khoáng này và có loại nước được cho là hoàn hảo để làm món mỳ này. Làm mỳ với kansui khiến cho mỳ có một màu vàng cũng như một kết cấu vững chắc. Trứng cũng có thể được thay thế cho kansui. Một vài loại mỳ không làm từ trứng hay kansui và chỉ nên được sử dụng cho yakisoba, vì chúng có một cấu trúc yếu hơn và trở nên cực kỳ mềm khi nấu mỳ nước.

Ramen có nhiều dạng và độ dài sợi khác nhau. Nó có thể dày, mỏng, hoặc thậm chí chỉ mỏng như sợi ruy băng, cũng như có thể thẳng hoặc nhăn nheo.

Nước dùng
Nước dùng của ramen nói chung là nước dùng nấu từ thịt gà hoặc thịt lợn, kết hợp với một loạt các thành phần như kombu (tảo bẹ), katsuobushi (vụn cá ngừ vằn phơi khô bào mỏng), niboshi (cá mòi nhỏ phơi khô), xương bò, nấm hương (shiitake) và hành tây.

Hương vị

Kết quả của các sự kết hợp nói chung được chia làm năm loại (mặc dù các biến thể mới và ban đầu thường làm cho sự phân loại này ít rõ ràng). Thứ tự từ loại lâu đời nhất.
Shōyu (醤油, "nước tương") ramen là loại lâu đời nhất trong năm loại, nó có nước dùng trong màu nâu, nấu từ gà và rau củ (hoặc đôi khi là cá hoặc thịt bò) với nhiều nước xốt đậu nành được thêm vào dẫn đến một món xúp thơm, mặn và đậm vị thịt nhưng vẫn khá vừa miệng. Shōyu ramen thường dùng mỳ xoăn chứ không thẳng, nhưng không phải luôn như vậy. Nó thường được trang trí với măng tre ướp hay menma, hành lá, kamaboko (chả cá Nhật), nori (rong biển), trứng luộc, giá đỗ và/hoặc hạt tiêu; thỉnh thoảng món canh cũng sẽ chứa dầu ớt hoặc gia vị Trung Quốc, và một số cửa hàng phục vụ thịt bò thái lát thay vì chāshū bình thường.
 Shio ("muối") ramen là một loại nước dùng vàng nhạt và trong làm với nhiều muối và bất kỳ sự kết hợp nào cùng thịt gà, rau củ, cá và rong biển. Đôi khi xương lợn cũng được sử dụng, nhưng chúng không được hầm như ở món tonkotsu ramen, giữ cho món canh vị nhạt và trong. Chāshū đôi khi được đổi cho món thịt viên thịt nạc gà, và mận ngâm và kamaboko (một lát cá cuộn đã chế biến đôi khi được phục vụ như một vòng tròn màu trắng xếp nếp với một xoắn ốc màu hồng hoặc đỏ gọi là narutomaki) cũng là những món bày kèm phổ biến. Có các kết cấu và độ dày của sợi mỳ khác nhau giữa các món shio ramen, nhưng chúng thường thẳng chứ không xoăn.
 Miso ramen là một loại tương đối mới, bắt đầu nổi bật trên toàn quốc vào khoảng năm 1965. Loại ramen Nhật Bản độc đáo này, được phát triển ở Hokkaido, có nước dùng kết hợp với một lượng dư miso và được pha trộn với nước dùng béo của gà hoặc nước dùng cá – và đôi khi với tonkotsu hoặc mỡ lợn – để tạo ra một món canh đặc, hấp dẫn, hơi ngọt và rất nồng. Nước dùng của miso ramen có xu hướng đạt được một hương vị mạnh mẽ, hơi gắt, vì vậy nó đi kèm với một loạt các món ăn đầy hương vị bày kèm trên bề mặt: xốt đậu tương cay tōbanjan (豆板醤), bơ và ngô, tỏi tây, hành tây, giá đỗ, thịt lợn xay, cải bắp, hạt mè, hạt tiêu trắng và tỏi băm nhỏ là tương đối phổ biến. Sợi mỳ thường dày, xoăn và hơi dai.
  (豚骨, "xương lợn"; không nên nhầm lẫn với tonkatsu) ramen thường có nước dùng màu trắng đục. Nó tương tự như món bạch thang (白湯) của Trung Quốc và có một loại nước dùng đặc làm từ xương lợn hầm, chất béo và collagen trên lửa to trong nhiều giờ, mà thêm cho nước dùng một hương vị nồng và một dạng kem đục đồng nhất có thể so sánh với sữa, bơ nấu chảy hoặc nước thịt (tuỳ thuộc vào cửa hàng). Nhiều cửa hàng, nhưng không phải tất cả, hoà trộn loại nước dùng lợn này với một lượng nhỏ nước luộc gà và rau và/hoặc nước tương. Sợi mỳ mỏng và thẳng, và nó thường được phục vụ với beni shoga (gừng ngâm). Trong những năm gần đây, xu hướng mới nhất trong các món bày kèm bên trên tonkotsu là māyu (dầu vừng), một loại dầu có màu hơi đen và mùi thơm chiết từ tỏi nghiền đốt thành than hoặc hạt vừng. Đó là một đặc sản của Kyushu, đặc biệt là vùng Hakata, Fukuoka (vì thế đôi khi món này được gọi là "Hakata ramen").
Ramen cari được tạo ra lần đầu vào năm 1965 ở Hokkaido, chủ yếu sử dụng nước dùng từ xương lợn và rau củ ướp với bột cà ri. Món này sử dụng sợi mỳ dày và xoăn, và có các món ăn kèm như xá xíu, wakame và giá đỗ. Đó là một đặc sản của Hokkaido, đặc biệt là thành phố Muroran (vì thế đôi khi món này được gọi là "ramen cari Muroran").

Đồ bày kèm
Sau khi chế biến cơ bản, ramen có thể được nêm nếm và tăng hương vị với bất kỳ số lượng đồ ăn bày kèm nào, bao gồm nhưng không giới hạn trong:
Chāshū (thịt lợn nướng/om rồi thái lát)
Hành lá
Trứng luộc đã thêm gia vị
Giá đỗ hoặc bất kì loại rau mầm nào khác
Menma (măng muối chua)
Kakuni (thịt lợn viên hoặc nặn hình vuông và om)
Nori (rong biển sấy khô)
Narutomaki/kamaboko (chả cá nặn thành hình sẵn)
Ngô
Bơ
Wakame

Món thêm theo sở thích
Các loại gia vị thường được thêm vào ramen là tiêu đen, bơ, ớt, hạt mè và tỏi nghiền. Công thức nấu nước dùng và các phương pháp chế biến thường là các bí mật được bảo vệ chặt chẽ.

Trong hầu hết các nhà hàng phục vụ tonkotsu ramen cũng cung cấp một hệ thống gọi là kae-dama (替え玉), nơi mà khách đã ăn mỳ xong có thể yêu cầu một phần mỳ "thêm vào" (với khoảng vài trăm yên trở lên) để thêm vào phần nước dùng còn lại trong tô của họ.

Các biến thể địa phương
Trong khi các phiên bản ramen tiêu chuẩn luôn có sẵn trên khắp Nhật Bản từ thời kỳ Đại Chính, vài thập kỷ qua đã cho thấy một sự gia tăng của các biến thể mang tính địa phương. Một số trong đó đã trở nên nổi tiếng trên toàn quốc có thể kể đến như:

Sapporo, thủ phủ của Hokkaido, đặc biệt nổi tiếng với loại ramen của họ. Hầu hết người dân Nhật Bản đều nhắc tới Sapporo với món mỳ miso ramen đậm đà của nó, món ăn được phát minh tại đây và là món ăn lý tưởng cho mùa đông khắc nghiệt và nhiều tuyết của Hokkaido. Món miso ramen của Sapporo thường được bày kèm với ngô ngọt, bơ, giá đỗ, thịt lợn băm nhỏ và tỏi, và đôi khi có cả hải sản địa phương như sò điệp, mực ống và cua. Hakodate, một thành phố khác của Hokkaido, thì nổi tiếng với ramen vị muối của họ, trong khi Asahikawa ở phía Bắc hòn đảo phục vụ một biến thể với vị nước tương. Ở Muroran, nhiều nhà hàng ramen phục vụ món Muroran curry ramen.

Kitakata ở phía bắc đảo Honshu được biết đến với món mỳ có sợi mỳ khá dày, dẹt và xoăn, phục vụ với nước dùng từ thịt lợn và niboshi. Khu vực này trong phạm vi thành phố cũ có số lượng bình quân đầu người cao nhất của các cơ sở ramen. Ramen có sự nổi bật trong khu vực như vậy đến mức độ, từ soba thường dùng để nhắc đến ramen, không phải là soba thực sự mà được nhắc tới như nihon soba ("soba Nhật Bản").

Ramen kiểu Tokyo gồm sợi mỳ xoăn hơi mỏng, phục vụ với nước dùng từ thịt gà với hương vị đậu nành. Nước dùng phong cách Tokyo thường có sự hiện diện của dashi, khi mà các cơ sở ramen lâu đời ở Tokyo thường có nguồn gốc từ các cửa tiệm bán soba. Đồ ăn bày kèm tiêu chuẩn thường có hành lá băm nhỏ, menma, thịt lợn thái lát, kamaboko, trứng, nori và rau bina. Ikebukuro, Ogikubo và Ebisu là ba khu vực ở Tokyo được biết đến với loại ramen của họ.

Ramen đặc trưng của Yokohama được gọi là Ie-kei (家系). Nó bao gồm sợi mỳ dày và rất thẳng, phục vụ với nước dùng từ thịt lợn có hương vị đậu nành tương tự như tonkotsu. Đồ ăn bày kèm thường có thịt lợn quay (xá xíu), rau bina luộc, vài tấm nori, thường có hành hoa (negi) thái nhỏ, và một quả trứng luộc lòng đào hoặc chín hẳn. Theo truyền thống, khách sẽ được yêu cầu độ mềm của sợi mỳ, độ đậm của nước dùng và lượng dầu mà họ muốn.

Wakayama ramen ở vùng Kansai có nước dùng được nấu từ nước tương và xương lợn.

Hakata ramen có nguồn gốc từ quận Hakata của thành phố Fukuoka ở Kyushu. Nó có nước dùng tonkotsu đục và đậm đà từ xương lợn, và sợi mỳ khá mỏng, không xoắn và đàn hồi. Thông thường, những đồ ăn kèm bày trên đặc trưng như tỏi nghiền, beni shoga (gừng muối), hạt mè, và mù tạt xanh muối cay (karashi takana) được để trên bàn cho khách tự phục vụ. Các quầy hàng ramen ở Hakata và Tenjin đều rất nổi tiếng ở Nhật Bản. Các xu hướng gần đây đã làm cho Hakata ramen trở thành một trong những loại mỳ phổ biến nhất ở Nhật Bản, và một số chuỗi nhà hàng chuyên về Hakata ramen có thể được tìm thấy trên khắp đất nước.

Các món ăn có liên quan
Có một số món mỳ chịu ảnh hưởng từ Trung Quốc có liên quan ở Nhật Bản. Các món sau thường được phục vụ bên cạnh ramen trong các cơ sở bán ramen. Chúng không bao gồm các món mỳ được coi như món ăn truyền thống của Nhật Bản, như soba hoặc udon, những món hầu như không bao giờ bán trong cùng một nhà hàng như ramen.
 Nagasaki champon. Món này có sợi mỳ dày hơn ramen nhưng mỏng hơn udon. Champon được bày kèm một số loại nguyên liệu khác nhau, hầu hết là hải sản, được xào và nấu tươi sống trong một loại sốt từ tinh bột. Các nguyên liệu đã xào được đổ trực tiếp vào phần mỳ đã nấu, với phần sốt đồng thời đóng vai trò nước dùng.
 Tan-men là một món mỳ nước có vị dịu, thường là vị muối, phục vụ với một hỗn hợp rau củ xào và hải sản/thịt lợn. Không nên nhầm lẫn với tantan-men (xem bên dưới).
 Wantan-men có sợi mỳ thẳng dài và hoành thánh, phục vụ với nước dùng có vị dịu, thường là vị muối.
 Abura soba ("mỳ dầu"). Về cơ bản, ramen và các đồ bày kèm được phục vụ mà không có nước canh, nhưng có một lượng nhỏ xốt dầu đậu nành thay thế.
 Tsuke-men ("mỳ nhúng"). Sợi mỳ và nước canh được phục vụ trong các bát riêng biệt. Thực khách sẽ nhúng mỳ vào nước canh trước khi ăn. Món này có thể phục vụ nóng hoặc lạnh.
 Tantan-men (担担麺). phiên bản Nhật hoá của đam đam miến, một đặc sản của Tứ Xuyên. Ramen nằm trong nước dùng màu đỏ, có vị cay của ớt và vừng, thường chứa thịt lợn băm nhỏ, trang trí với hành lá và ớt xắt nhỏ, và thi thoảng bày kèm với những món như rau bina hoặc cải chíp (chingensai).
 Sūrātanmen hoặc sanrātanmen (酸辣湯麺, "mỳ trong súp chua cay") rất giống món súp chua cay Tứ Xuyên phục vụ với sợi mỳ dài. Các nguyên liệu bày kèm được xào và một chất làm đặc được thêm vào, trước khi hỗn hợp được đổ vào nước canh và mỳ.
 Hiyashi-chūka (冷やし中華, "món nguội Trung Hoa"). Cũng gọi là reimen, đặc biệt là ở miền tây Nhật Bản. Một món ramen nguội mùa hè trên một đĩa bày nhiều loại đồ ăn kèm (thường là trứng ốp la, thịt nguội, dưa chuột và cà chua, tất cả đều thái lát) và phục vụ với một loại xốt đậu nành có dấm và karashi (mù tạt Nhật Bản). Nó được chế biến lần đầu ở Ryutei, một nhà hàng Trung Quốc ở Sendai.

Các nhà hàng ở Nhật Bản

Ramen được phục vụ ở nhiều loại nhà hàng và địa điểm khác nhau, bao gồm cả các quán rượu izakaya, các quán cafe ăn trưa, quán kinh doanh karaoke và khu vui chơi giải trí. Tuy nhiên, những món ramen có chất lượng tốt nhất thường chỉ có ở những nhà hàng ramen-ya chuyên biệt.

Khi mà các nhà hàng  chủ yếu phục vụ các món ramen, họ thường thiếu sự đa dạng trong menu. Bên cạnh ramen, một vài món thường có sẵn trong một nhà hàng ramen-ya bao gồm cơm chiên (gọi là Chahan hoặc Yakimeshi), gyoza (há cảo) và bia.

Bên ngoài Nhật Bản

Ramen đã trở nên phổ biến ở Trung Quốc, nơi nó được gọi là rìshì lāmiàn (日式拉麺, "lạp miến kiểu Nhật"). Các chuỗi nhà hàng phục vụ ramen Trung Quốc một cách rõ ràng bên cạnh các món ăn Nhật Bản như tempura và yakitori, những món theo truyền thống không được phục vụ cùng nhau ở Nhật Bản. Tại Hàn Quốc, ramen được gọi là ramyeon (라면). Có nhiều phiên bản khác nhau, ví dụ như ramyeon vị kimchi. Trong khi thường được phục vụ với các loại rau củ như cà rốt và hành là hoặc trứng, một vài nhà hàng phục vụ các biến thể của ramyeon có những nguyên liệu thêm vào như há cảo mandu, tteok hoặc phô mai. Tại Trung Á, món ăn này (được gọi là laghman) có sợi mỳ dày hơn và vị cay đáng kể hơn.

Bên ngoài châu Á, có các nhà hàng chuyên về đồ ăn kiểu Nhật như mỳ ramen, đặc biệt là ở các khu vực có nhu cầu lớn về ẩm thực châu Á. Ví dụ, Wagamama, một chuỗi nhà hàng tại Anh chuyên phục vụ món ăn châu Á, có phục vụ một món mỳ nước ramen. Jinya Ramen Bar có phục vụ tonkotsu ramen tại Mỹ và Canada.

Ramen ăn liền

Mỳ ramen ăn liền đã được xuất khẩu từ Nhật Bản bởi Nissin Foods bắt đầu từ năm 1971, mang tên "Oodles of Noodles" (Muôn vàn sợi mỳ, một cách chơi chữ). Một năm sau, sản phẩm này đã được tái định vị thương hiệu thành "Nissin Cup Noodles", được đóng gói trong một hộp xốp đựng thực phẩm (nó được nhắc đến với tên gọi Cup Ramen ở Nhật Bản), và sau đó đạt được một sự tăng trưởng doanh số bán hàng trên toàn cầu. Theo thời gian, thuật ngữ "ramen" trở thành cách gọi ở Bắc Mỹ để nhắc đến các loại mỳ sợi ăn liền khác, kể cả khi không phải ramen về mặt kỹ thuật. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tiêu thụ mì ăn liền hai hoặc nhiều lần một tuần làm tăng khả năng mắc bệnh tim và các bệnh khác, bao gồm cả bệnh tiểu đường và đột quỵ, đặc biệt là ở phụ nữ.

Bảo tàng
Bảo tàng Shin-Yokohama Raumen Museum là một bảo tàng độc đáo về ramen, đặt tại quận Shin-Yokohama của Kōhoku-ku, Yokohama.

Phiên bản đóng hộp
Tại Akihabara, các máy bán hàng tự động phân phối ramen ấm trong một hộp bằng thép, gọi là . Sản phẩm này được sản xuất bởi một nhà hàng ramen nổi tiếng và chứa mỳ, nước canh, menma và thịt lợn. Nó được thiết kế như một món ăn nhanh, và bao gồm một nĩa nhựa nhỏ gấp được. Có vài loại hương vị như tonkotsu và cà ri.

Trong văn hoá đại chúng

Tampopo
Việc sản xuất và tiêu thụ ramen là một nội dung lớn trong bộ phim hài năm 1985 Tampopo của đạo diễn Itami Jūzō. Hai tài xế xe tải, Goro và Gun (Yamazaki Tsutomu và Watanabe Ken), giúp goá phụ Tampopo (Miyamoto Nobuko) với cửa hàng ramen không thành công của bà. Thực phẩm trong mọi khía cạnh của cuộc sống là chủ đề bao quát, nhưng nghệ thuật của món ramen tốt được đề cập đến nhiều lần trong suốt bộ phim khi Goro và Gun giúp cô học cách làm ra món ramen tuyệt hảo nhất.

The Ramen Girl
Ramen và bảo tàng Shin-Yokohama Ramen Museum đều đã được nhắc tới trong bộ phim chính kịch hài lãng mạn The Ramen Girl, với diễn viên chính Brittany Murphy vào vai Abby, một phụ nữ Mỹ ở lại Tokyo sau khi chia tay bạn trai của mình.

Một đêm mưa, cảm thấy cô đơn và lạc lõng trong căn hộ tại Tokyo, nhân vật chính thấy mình tới một nhà hàng ramen gần đó và đã được miễn cưỡng phục vụ một bát nóng ramen bởi người chủ quán, Maezumi (Nishida Toshiyuki), người đang buồn rầu về việc con trai bỏ nghề để theo đuổi ẩm thực Pháp và nỗi lo không có người kế vị. Khi Abby nhấn mạnh việc học nghề của ông, Maezumi miễn cưỡng đồng ý đào tạo cô. Câu chuyện tập trung vào việc học nghề của Abby dưới sự giám sát của Maezumi, rào cản ngôn ngữ không bao giờ được hoàn toàn giải quyết của họ, và sự đụng độ giữa phong cách giảng dạy của Maezumi và phong cách học tập của Abby, với một cốt truyện phụ liên quan đến sự cạnh tranh giữa Maezumi và một chủ cửa hàng ramen khác. Nó lên đến đỉnh điểm trong sự công nhận chính thức của công thức cá nhân "Nữ thần Ramen" của Abby bởi người đại sư về ramen và sự kế vị của cô cho Maezumi với nhà hàng ramen mới của cô ở New York.

Xem thêm

 Iekei Ramen
 Danh sách các món canh và món hầm Nhật Bản
 Danh sách các món mỳ
 Danh sách các món canh
 Lao miến
 Pot Noodle
 Hawaiian saimin
 Mỳ shirataki
 Tsukemen

Ghi chú

Đọc thêm

  Phỏng vấn với tác giả.

Liên kết ngoài

 International Ramen Manufacturers Association
 Ramen Walker Magazine (Japanese)
 rameniac's map and guide to ramen styles in japan
 World Ramen.net
 Ramen Tokyo
 International Ramen Manufacturers Association
 Ramen Database

Ẩm thực Nhật Bản
Ramen
Mì sợi Nhật Bản
Phát minh của Trung Quốc


title: Dầu cọ

text:
Dầu cọ là một loại dầu thực vật được chiết xuất từ thịt (cùi) của quả cọ từ cây cọ dầu. Dầu cọ thô sau khi ép có màu vàng-đỏ sậm do chúng chứa nhiều hàm lượng Caroten và Vitamin E. Dầu cọ chứa khoảng 60 % chất béo no, khoảng 26 % chất béo chưa no đơn nhóm và 12 % chất béo chưa no đa nhóm. Dầu cọ được ví như món quà từ thiên nhiên dành tặng cho Malaysia và thế giới loài người. Malaysia là nước sản xuất dầu cọ lớn thứ hai trên thế giới, sau Indonesia. Năm 2011, kim ngạch xuất khẩu dầu cọ của Malaysia đạt khoảng 25,6 tỷ USD.

Nguyên nhân dầu bị đông

Trạng thái vật lý (nhiệt độ môi trường)
Ở nhiệt độ thường, dầu cọ tồn tại ở dạng sáp với đặc trưng là chứa xấp xỉ 50% chất béo bão hòa. Khi nhiệt độ môi trường xuống dưới 20 độ C Dầu chuyển sang trạng thái đông đặc.

Tính chất đặc trưng của dầu cọ có độ nóng chảy tương đối cao hơn so với dầu nành, dầu mè, dầu phộng….cho nên khi nhiệt độ môi trường xuống thấp nên dầu dẫn đến bị đông. Nguyên nhân là dầu cọ chứa nhiều axit béo no hơn các loại dầu khác. Theo PGS TS Phan Thị Sửu người tiêu dùng mua dầu thực vật nên chọn mua loại dầu lỏng, chứa nhiều axit béo không no theo thứ tự: dầu ôliu, dầu mè (vừng), dầu ngô, dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu cọ.
Đối với sản phẩm Cooking oil sự chịu nhiệt từ 20 – 22oC, nếu nhiệt độ môi trường trên 30oC dầu sẽ tan chảy ngay và trở lại trạng thái bình thường lúc ban dầu.

Thành phần cấu tạo

Tính chất cấu tạo và thành phần dinh dưỡng không có gì thay đổi. cho nên khách hàng cứ yên tâm dùng sản phẩm.

Hầu hết các gia đình đều có thói quen "trung thành" với một loại dầu ăn nào đó. Nếu dùng duy nhất một loại dầu để chế biến mọi loại thức ăn trong một thời dài thì vô hình trung đã hạn chế phần nào nguồn dinh dưỡng phong phú đồng thời sẽ làm giảm hứng thú ăn uống. Thực tế là hiếm có loại dầu ăn nào lại cung cấp đầy đủ mọi chất cần thiết cho cơ thể, mỗi loại dầu đều có những "sở trường" riêng, đáp ứng nhu cầu cần thiết cho cơ thể mỗi người.

Cách dùng đúng
Tốt nhất nên sử dụng dầu phù hợp với từng loại thực phẩm hoặc tối thiểu nên thay đổi loại dầu trong thời gian nhất định để đổi khẩu vị ăn uống cũng như làm phong phú thêm thành phần dinh dưỡng cho cơ thể.

Chiên rán
Dầu cọ (và các sản phẩm dầu cọ) có khả năng chịu nhiệt và chống oxy hóa rất tốt; do vậy dầu cọ được xem là nguyên liệu lý tưởng trong sản xuất hỗn hợp dầu chiên.

Các nhà sản xuất và tiêu dùng trên khắp thế giới đã ứng dụng dầu cọ với tỷ lệ cao trong dầu chiên vì hai mục đích: kinh tế và chất lượng tốt. Trong thực tế, dầu cọ đã dùng thay thế 100% các loại dầu chiết xuất từ các hạt truyền thống khác như đậu tương, hạt cải.

Các sản phẩm dùng dầu chiên thường là khoai tây chiên, bánh donut, mỳ ăn liền và các loại hạt.

Dù được chế biến từ nguồn gốc khác nhau: dầu cọ, dầu hướng dương, dầu lạc, dầu đậu nành, dầu vừng, dầu cải... nhưng các loại dầu thực vật đều có ưu điểm là không chứa cholesterol.

Tham khảo

Dầu thực vật
Nhiên liệu sinh học
Nông nghiệp nhiệt đới
Cây trồng


title: Pasta

text:
Pasta (mì ống và nui) là một loại thực phẩm thường được làm từ bột mì không men trộn với nước hoặc trứng  và được tạo hình thành dạng tấm hoặc các hình dạng khác nhau, sau đó được làm chín bằng cách luộc hoặc nướng. Bột gạo hoặc các loại cây họ đậu như đậu hoặc đậu lăng, đôi khi được sử dụng thay cho bột mì để tạo ra một hương vị và kết cấu khác hoặc như một chất thay thế không chứa gluten. Mì ống là thực phẩm chủ yếu của ẩm thực Ý.

Mì ống được chia thành hai loại chính: khô (pasta secca) và tươi (pasta freshca). Hầu hết mì ống khô được sản xuất thương mại thông qua quy trình đúc ép đùn (extrusion), mặc dù cũng có thể được làm tại nhà. Mì ống tươi được sản xuất thủ công theo cách truyền thống, đôi khi có sự hỗ trợ của máy móc đơn giản. Mì ống tươi bán sẵn trong các cửa hàng tạp hóa được sản xuất thương mại bằng máy quy mô lớn.

Cả hai loại mì ống khô và tươi đều có nhiều hình dạng và chủng loại, với 310 dạng cụ thể được biết đến với hơn 1.300 tên được ghi nhận. Ở Ý, tên của các hình dạng hoặc loại mì ống cụ thể thường khác nhau tùy theo ngôn ngữ. Ví dụ, mì ống cavatelli được gọi bằng 28 tên khác nhau tùy thuộc vào thị trấn và khu vực. Các hình thức phổ biến của mì ống bao gồm hình dạng dài và ngắn, ống, hình phẳng hoặc tấm, hình dạng thu nhỏ để nấu súp, hình dạng được làm đầy hoặc nhồi, có các hình dạng đặc biệt hoặc hình trang trí.

Là một thành phần quan trọng của ẩm thực Ý, theo cách truyền thống cả mì ống tươi và khô đều được sử dụng cùng một trong ba loại món ăn chế biến sẵn: như pasta asciutta (hoặc pastasciutta), mì ống nấu chín được tráng và phục vụ với nước sốt hoặc gia vị bổ sung; phân loại thứ hai của các món mì là mì ống ở brodo, trong đó mì ống là một phần của món ăn dạng súp. Loại thứ ba là pasta al forno, trong đó món mì này được kết hợp vào một món ăn sau đó được nướng trong lò. Các món mì nhìn chung rất đơn giản nhưng các món ăn riêng lẻ sẽ khác nhau về cách chế biến. Một số món mì ống được phục vụ như một món nhỏ đầu tiên hoặc cho bữa trưa nhẹ, chẳng hạn như món salad mì ống. Các món ăn khác có thể được chia khẩu phần lớn hơn và dùng cho bữa tối. Tương tự như vậy, nước sốt mì ống có thể khác nhau về hương vị, màu sắc và kết cấu.

Về mặt dinh dưỡng, mì ống nấu chín có 31% cacbohydrat (chủ yếu là tinh bột), 6% protein và ít chất béo, với một lượng mangan vừa phải, nhưng mì ống nói chung có hàm lượng vi chất dinh dưỡng thấp. Mì ống có thể được làm giàu hoặc tăng cường, hoặc làm từ ngũ cốc nguyên hạt.

Từ nguyên
Từ "pasta" lần đầu tiên được chứng thực trong tiếng Anh vào năm 1874, bắt nguồn từ pasta trong tiếng Ý, lần lượt đến pasta trong tiếng Latinh, nó được viết tắt của tiếng Hy Lạp παστά (pasta) có nghĩa là "cháo lúa mạch".

Lịch sử
Các tài liệu tham khảo đầu tiên ghi chép về pasta có từ năm 1154. Nó cũng thường được sử dụng để chỉ sự đa dạng của các pasta. Tổng cộng có hơn 310 loại pasta khác nhau với 1300 tên gọi gần đây đã được ghi chép.

Thông thường, mì pasta được làm từ bột nhào lúa mì không lên men lúa mì cứng trộn với nước và làm thành tấm hoặc các hình dạng khác nhau, sau đó nấu chín và phục vụ trong bất kỳ số lượng các món ăn. Món này có thể được làm từ bột từ các loại ngũ cốc khác và trứng có thể được sử dụng thay vì nước. Mỳ có thể được chia thành hai thể loại lớn, mì khô (pasta secca) và mì tươi (pasta fresca). Trứng gà thường xuyên là nguyên liệu chủ yếu của chất lỏng khi làm mì tươi.

Phân loại
Tại Ý, tên của các hình dạng cụ thể hoặc các pasta thường khác nhau theo phương ngữ. Ví dụ dạng cavatelli được biết đến bởi 28 tên gọi khác nhau tùy thuộc vào khu vực và thị trấn. Hình thức phổ biến của mì ống bao gồm hình dạng dài, hình dạng ngắn, ống, hình dạng phẳng hoặc tấm phẳng, hình dạng súp thu nhỏ, nhồi, và đặc biệt hoặc các hình dạng trang trí.

Sự phân định này dựa trên hình dạng, thành phần và thói quen sử dụng. Trong đó, spaghetti vẫn là một loại phổ biến nhất. Spaghetti có dạng sợi tròn nhỏ, được làm từ bột mì loại semolina và nước.
Nhìn chung, những món ăn từ Pasta thường được người ta chế biến tương đối nhanh chóng. Trong đó, điểm nhấn chủ yếu vẫn là nước xốt đi kèm. Xốt đi kèm với pasta thường là xốt cà chua, thêm ít phô mai, thịt băm. Các loại xốt này có thể có nhiều loại rau gia vị (đặc biệt là oregano và húng, dầu ô liu, thịt, hoặc rau.

Hình dạng pasta thường rất đa dạng và theo đó, các loại xốt đi kèm với chúng cũng có đôi chút khác biệt. Các loại pasta sợi nhỏ thì thường ăn chung với các loại nước xốt không quá đặc, vị nồng không cao lắm. Ngược lại, các loại sợi to lại nên ăn cùng với nước xốt đặc sánh. Còn các loại không phải dạng sợi thì dùng chung với xốt có nhiều rau củ. Nước xốt không được đổ ngập mì và khi ăn hết mì trên dĩa thì vẫn còn lại nước xốt.

Phần lớn pasta khô được sản xuất thương mại thông qua các máy cán mì. Pasta tươi theo truyền thống đã được làm thủ công, đôi khi với sự hỗ trợ của máy móc đơn giản. Nhưng ngày nay nhiều loại pasta được sản xuất thương mại bằng máy móc quy mô lớn và bán nhiều ở các siêu thị.

Là một danh mục trong các món ăn Ý, cả mì khô và tươi được sử dụng một cách kinh điển trong một trong ba loại món ăn chế biến sẵn. Như pasta asciutta (hay pastasciutta), pasta nấu chín dọn lên dĩa và ăn với sốt hoặc gia vị bổ sung. Một phân loại thứ hai của món pasta là pasta in brodo trong đó pasta là một phần của một món ăn loại xúp. Một loại thứ ba là pasta al forno trong đó pasta được đưa vào một món ăn sau đó được nướng.

Khẩu phần
Pasta nói chung là một món ăn đơn giản, nhưng có nhiều dạng khác nhau vì nó là một loại thực phẩm đa năng. Một số món pasta được phục vụ như là món ăn đầu tiên tại Ý vì khẩu phần ăn nhỏ và đơn giản. Phần ăn thường đi kèm với một lát thịt. Pasta cũng được chế biến cho bữa ăn trưa nhẹ, như món salad hoặc khẩu phần ăn lớn cho bữa ăn tối. Nó có thể được làm thủ công hoặc bằng máy chế biếný thực phẩm và ăn nóng hoặc lạnh.

Nước sốt mì ống khác nhau về màu sắc, hương vị và kết cấu. Khi lựa chọn loại mì ống và nước sốt để phục vụ với nhau, có một quy tắc chung là phải được quan sát. Nước sốt đơn giản như pesto là lý tưởng cho các sợi mì ống dài và mỏng trong khi nước sốt cà chua kết hợp tốt với mì dày hơn. Nước sốt dày hơn và đặc quánh hơn có khả năng tốt hơn để bám vào các lỗ và cắt giảm ngắn, hình ống, mì xoắn. Nước sốt nên được phục vụ bình đẳng với mì ống của nó. Điều quan trọng là nước sốt không tràn mì ống. Thêm nước sốt còn lại trên đĩa sau khi tất cả mì ống ăn.

Đa dạng

Chú thích

Tham khảo
Thư mục

Liên kết ngoài

National Museum of Pasta Foods - Rome, Italy
International Pasta Organisation
Pasta Facts – Facts about pasta

Ẩm thực Ý
Mì sợi
Pasta
Ẩm thực Địa Trung Hải


title: Lúa mì cứng

text:
Lúa mì cứng (danh pháp hai phần: Triticum durum) là một loài lúa mì. Đây là dạng tứ bội duy nhất được sử dụng rộng rãi ngày nay và là loài lúa mì được gieo trồng nhiều thứ hai. Phần lớn các loài lúa mì tứ bội (như lúa mì Emmer (T. dicoccon) và lúamì cứng có nguồn gốc từ lúa mì Emmer hoang (T. dicoccoides). Lúa mì Emmer hoang là kết quả lai ghép giữa 2 loài cỏ lưỡng bội hoang dại là T. urartu và các loài cỏ dê hoang dại như A. searsii hay Ae. speltoides. Quá trình lai ghép để tạo ra lúa mì Emmer hoang dại diễn ra trong tự nhiên, từ rất lâu trước khi có quá trình thuần dưỡng.

Chú thích

Tham khảo

D
Ẩm thực Trung Đông
Lúa mì


title: Đinh Tiên Hoàng (định hướng)

text:
Đinh Tiên Hoàng là vị vua sáng lập triều đại nhà Đinh, nước Đại Cồ Việt trong lịch sử Việt Nam. Các tên gọi của địa danh/ vật thể được đặt theo tên ông như:

Đinh Tiên Hoàng (phố Hà Nội), tên một khu phố ở Hà Nội.
Đinh Tiên Hoàng (HQ-011), tên một chiếc tàu đang hoạt động do Hải quân Nhân dân Việt Nam vận hành thuộc Lớp tàu hộ vệ Gepard.


title: Điều ước Ái Hồn

text:
Điều ước Ái Hồn hay Điều ước Aigun (, ) là một hiệp ước 1858 giữa Đế quốc Nga và Đế quốc Thanh, thiết lập phần lớn biên giới hiện đại giữa Viễn Đông của Nga và Mãn Châu (quê hương của những người Mãn Châu và triều đại nhà Thanh), mà ngày nay được gọi là Đông Bắc Trung Quốc. Điều ước này đảo ngược quy định của Điều ước Nerchinsk (năm 1689) bởi quy định chuyển khu vực đất giữa các dãy núi Stanovoy và sông Amur từ nhà Thanh sang cho Đế quốc Nga. Nga đã nhận được hơn 600.000 km² đất từ Trung Quốc.

Bối cảnh
Kể từ thế kỷ 18, Nga đã mong muốn trở thành một cường quốc hải quân ở Thái Bình Dương. Nga đã thực hiện điều này bằng cách thiết lập các tiền đồn hải quân gần lưu vực sông Amur, khuyến khích dân Nga đến định cư, và dần triển khai hiện diện quân sự mạnh mẽ trong khu vực. Trung Quốc chưa bao giờ thực sự cai trị khu vực này, do đó việc người Nga tiến vào khu vực đã không được phía Trung Quốc chú ý.

Từ 1850 đến 1864, triều đình Trung Quốc đã phải chống chọi với quân Thái Bình Thiên Quốc, và Toàn quyền Viễn Đông Nikolay Muraviev đã cắm hàng chục doanh trại với nhiều binh lính trên biên giới với Mông Cổ và Mãn Châu, chuẩn bị để thực hiện việc kiểm soát de facto (trên thực tế) hợp pháp của Nga đối với Amur từ khu định cư trong quá khứ. Muraviev nắm lấy cơ hội khi nó xuất hiện rõ ràng rằng phía Trung Quốc đã thua trong cuộc chiến tranh Nha phiến thứ hai, và đe dọa chiến tranh với Trung Quốc trên một mặt trận thứ hai. Nhà Thanh đã chấp nhận đàm phán với Nga..

Đàm phán và ký kết
Các cuộc đàm phán diễn ra căng thẳng và kéo dài sáu ngày, lực lượng Nga liên tục bắn đạn súng thần công và đe dọa trục xuất người dân địa phương. Đại diện Nga là Nikolay Muravyov và đại diện nhà Thanh Ái Tân Giác La Dịch Sơn, cả hai đều là thống đốc quân sự của khu vực này, đã cùng ký kết hiệp ước này vào 28 tháng 5 năm 1858, ở Ái Hồn.

Kết quả

Điều ước đã thiết lập một đường biên giới giữa đế quốc Nga và Trung Quốc dọc theo sông Amur, vượt xuống phía nam so với biên giới trước khi ký điều ước. Theo các điều khoản của điều ước này:
 Nga đã đoạt được tả ngạn của sông Amur vốn đã được giao cho Trung Quốc nhờ kết quả của Điều ước Nerchinsk năm 1689. (Cư dân người Mãn tại sáu mươi bốn làng phía đông của sông Hắc Long Giang được phép ở lại, dưới quyền tài phán của chính phủ Mãn Châu). Các sông Amur, Tùng Hoa, Ussuri đã được mở riêng cho cả tàu của Trung Quốc và Nga. Lãnh thổ bao quanh ở phía tây bởi Ussuri, phía bắc bởi Amur, phía đông và phía nam bởi biển Nhật Bản được đồng quản lý bởi Nga và Trung Quốc, một sự sắp xếp "chế độ quản lý chung" tương tự như mà người Anh và người Mỹ đã thoả thuận cho Lãnh thổ Oregon trong Hiệp ước 1818  (Nga giành quyền kiểm soát duy nhất đối với vùng đất này hai năm sau đó).  Tính cả phần mất mát vùng đất này nữa, Trung Quốc trên thực tế đã bị mất hơn một triệu cây số vuông lãnh thổ.
 Những cư dân dọc theo các con sông Amur, Sungari, và Ussuri được phép giao thương.
 Người Nga sẽ giữ lại các văn bản tiếng Nga và tiếng Mãn còn người Trung Quốc sẽ giữ lại bản bằng tiếng Mãn và tiếng Mông Cổ.
 Tất cả các hạn chế thương mại được hủy bỏ dọc theo biên giới.

Hoàng đế Hàm Phong xem điều ước này là một cách câu giờ trước khi một hiệp ước khác "đối phó với người Nga kiên quyết hơn", nhưng cơ hội như vậy đã không bao giờ đến. Trên thực tế, Nga đã trở lại Trung Quốc trong tháng 11 năm 1860 và yêu cầu quyền sở hữu duy nhất đối với vùng lãnh thổ mà hai bên cùng quản lý, lập ra vùng Primorsky, dẫn đến việc chặn đường ra biển Nhật Bản của Trung Quốc. Trung Quốc đã không công nhận điều ước bất bình đẳng này nhưng sau đó cũng buộc phải xác nhận trong Điều ước Bắc Kinh.

Tham khảo

Hiệp ước của Đế quốc Nga
Lịch sử Mãn Châu
Hiệp ước bất bình đẳng
Nga thế kỷ 19
Hiệp ước liên quan đến thay đổi lãnh thổ
Quan hệ Nga-Trung Quốc
Hiệp ước biên giới
Biên giới Nga-Trung Quốc
Hiệp ước năm 1858
Hiệp ước của Nhà Thanh