title: The Transporter

text:
Người vận chuyển (tựa tiếng Anh: The Transporter, tựa tiếng Pháp: Le Transporteur) là bộ phim hành động / võ thuật / tâm lý của Mỹ do [Louis Leterrier]] và Corey Yuen làm đạo diễn, phim được phát hành vào năm 2002. The Transporter có sự tham gia của Jason Statham, Thư Kỳ, François Berléand, Matt Schulze, Ric Young...

Nội dung
Frank Martin là một người vận chuyển tài ba, anh có thể vận chuyển mọi loại hàng hóa, ba điều luật Frank tự đặt ra cho mình là: không đổi hợp đồng, không hỏi tên, không mở gói hàng. Vào cảnh đầu phim, ở Paris, Frank đã chở một băng cướp chạy thoát khỏi cảnh sát sau vụ cướp ngân hàng. Băng cướp này nhờ Frank chở chúng đến Avignon nhưng Frank từ chối vì hợp đồng là chỉ đến ngoại ô Paris, băng cướp liền lên xe khác chạy đi, Frank lái xe về nhà. Ông bạn thân của Frank là thanh tra Tarconi rất nghi ngờ Frank giúp đỡ băng cướp trốn thoát, may mắn là ông ta không có bằng chứng buộc tội Frank.

Ngày hôm sau, Frank được bọn gangster thuê chở hàng, anh phải giao gói hàng cho tên trùm buôn người Darren Bettencourt. Đang trên đường giao hàng, Frank mở gói hàng ra do thấy nó nhúc nhích, Frank phát hiện có cô gái người Hoa nằm bên trong. Cô gái định bỏ chạy rồi bị Frank đuổi theo bắt lại. Sau khi Frank giao hàng cho Bettencourt, Bettencourt bảo thuộc hạ cài bom vào xe của Frank. Lúc đang về nhà, Frank ghé qua trạm xăng để ăn uống, vừa ra khỏi xe thì chiếc xe nổ tung. Frank hiểu Bettencourt muốn thủ tiêu mình, anh tức giận trở lại căn biệt thự của Bettencourt, Frank đánh gục hết bọn thuộc hạ nhưng không tìm thấy Bettencourt. Frank cướp một chiếc xe trong garage rồi lái đi, cô gái người Hoa cũng đang nằm trong xe này.

Về nhà Frank, cô gái cho Frank biết cô ta tên Lai, cô ta đang là nạn nhân của một vụ buôn người từ Trung Quốc sang Pháp, kẻ cầm đầu trong vụ này là bố của Lai, ông này đang làm ăn với Bettencourt. Biết Frank còn sống nên Bettencourt cử vài tên sát thủ giết Frank, bọn sát thủ dùng hỏa tiễn bắn nổ nhà Frank. Frank và Lai nhảy xuống biển bơi qua căn nhà khác của Frank, họ bắt đầu yêu nhau từ đó. Frank và Lai vào phòng làm việc của Bettencourt để tìm hắn, tại đây họ gặp ông Kwai - bố của Lai. Bettencourt và ông Kwai gọi cảnh sát bắt Frank đi vì chúng vu khống Frank bắt cóc Lai. Ở đồn cảnh sát, Frank kể thanh tra Tarconi nghe rõ ràng về vụ buôn người của Bettencourt và ông Kwai chủ mưu, Tarconi đồng ý thả Frank để anh ta đi cứu Lai.

Frank đến sào huyệt của Bettencourt và ông Kwai, anh nhìn thấy chúng đưa Lai cũng như nhiều người Hoa khác lên xe chở đi buôn, Lai bị ông Kwai bắt ngồi chung xe hơi, còn những người Hoa kia ngồi trong những chiếc container. Trước khi xe chạy, Bettencourt bảo thuộc hạ xử lý Frank, tuy nhiên Frank đánh bại hết bọn này. Frank lấy xe đuổi theo Bettencourt và ông Kwai, vì chạy quá tốc độ nên xe hư giữa đường. Frank đành nhờ ông nông dân gần đó chở đi bằng máy bay nông nghiệp, sau đó anh nhảy xuống một chiếc container, giết chết Bettencourt và tên tài xế. Đoàn xe dừng lại, ông Kwai định bắn Frank nhưng Lai đã nhặt súng của tên thuộc hạ rồi bắn ông Kwai chết. Tarconi cùng lực lượng cảnh sát xuất hiện, Tarconi rất mừng vì Frank và Lai vẫn còn sống, họ đã cứu được những người Hoa trong container.

Diễn viên
Jason Statham vai Frank Martin
Thư Kỳ vai Lai Kwai
François Berléand vai Thanh tra Tarconi
Matt Schulze vai Darren "Wall Street" Bettencourt
Ric Young vai Ông Kwai
Tonio Descanvelle vai Thuộc hạ của Bettencourt
Laurent Desponds vai Thuộc hạ của Bettencourt
Matthieu Albertini vai Thuộc hạ của Bettencourt
Alfred Lot vai Cảnh sát Pháp
Christian Gazio vai Cảnh sát Pháp

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức.
The Transporter tại Internet Movie Database
The Transporter tại Allmovie
The Transporter tại Box Office Mojo
The Transporter tại Metacritic
Danh sách súng trong phim.
Trailer phim.

Phim năm 2002
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim tiếng Pháp
Phim hành động Mỹ
Phim võ thuật Mỹ
Phim tâm lý Mỹ
Phim lấy bối cảnh ở Paris
Phim lấy bối cảnh ở Pháp
Phim của 20th Century Fox
Phim đạo diễn đầu tay
Phim Pháp
Phim của Icon Productions
Phim hãng Pathé
Phim về bắt cóc


title: The Mechanic

text:
The Mechanic (tựa trong tiếng Việt: Thợ máy, Sát thủ thợ máy hay Trừng phạt tội ác) là một bộ phim hành động, tâm lý Mỹ của đạo diễn Simon West thực hiện; phát hành vào năm 2011. The Mechanic là phim làm lại từ một bộ phim hành động cùng tên năm 1972; phiên bản làm lại này có sự tham gia của Jason Statham, Ben Foster, Donald Sutherland và Tony Goldwyn.

Nội dung
Arthur Bishop là một sát thủ chuyên nghiệp, anh rất khôn ngoan và nhanh nhẹn, sẵn sàng tiêu diệt bất cứ mục tiêu nào được giao. Một hôm nọ, thủ lĩnh Dean Sanderson trong tổ chức ra lệnh Bishop giết người bạn thân của anh là ông Harry McKenna vì nghi ngờ ông phản bội tổ chức, Dean cho Bishop xem hình ảnh 5 thành viên bị chết ở Nam Phi trong khi làm nhiệm vụ do bị tiết lộ bí mật. Bishop đành làm theo lệnh Dean, Harry tự tay đưa súng cho Bishop để anh ta bắn chết ông, trước khi chết Harry bảo Bishop hãy dàn xếp hiện trường như một vụ cướp xe.

Vào ngày đám tang Harry, Bishop đã gặp con trai của Harry là Steve McKenna, anh chàng này khát khao trở thành sát thủ và nhờ Bishop chỉ dạy. Chưa đầy một tháng mà Bishop đã đào tạo Steve trở thành sát thủ chuyên nghiệp giống mình, Bishop còn đưa Steve vào làm chung tổ chức. Khi nhiệm vụ được giao thì Bishop nhường cho Steve thử đi hành động một mình, mục tiêu là tên sát thủ Burke của tổ chức khác. Sau vài ngày Steve giả vờ kết bạn với Burke, Burke mời Steve về nhà. Tên Burke rất to con lực lưỡng, vì thế Bishop dặn Steve giết Burke bằng thuốc độc chứ đừng liều lĩnh đánh nhau với hắn. Steve không nghe lời Bishop, anh ta lấy dây nịt siết cổ Burke nhưng bị hắn đánh lại, Steve nhanh tay nhặt dụng cụ đâm chết Burke.

Nhiệm vụ tiếp theo được giao, Bishop cùng đi với Steve, hai người được lệnh khử gã mục sư Andrew Vaughn. Bishop và Steve lên tòa nhà cao tầng, lẻn vào phòng riêng của Vaughn rồi làm hắn ngạt thở đến chết. Bọn vệ sĩ đi vào phát hiện Bishop và Steve, một trận đấu súng diễn ra. Bishop và Steve vẫn chạy thoát được, hai người hẹn gặp nhau tại nhà Bishop vào sáng mai. Trên đường về Bishop chạm trán Sebastian - một đồng nghiệp cũ, ông này nói Dean từng đưa ông ta số tiền lớn để giết bốn thành viên còn lại ở Nam Phi. Bishop nhận ra mình đã bị Dean lừa giết Harry, anh tức giận giết gã Sebastian đúng lúc ông ta tấn công anh. Sau đó Dean gửi đội sát thủ giỏi nhất của hắn đến xử lý Bishop và Steve nhưng cả hai đều tiêu diệt hết bọn này, họ lên kế hoạch giết Dean trả thù cho ông Harry.

Bishop và Steve phục kích đoàn xe của Dean, cuối cùng họ cũng giết được Dean. Steve về nhà Bishop thu xếp đồ đạc chuẩn bị rời khỏi tiểu bang với Bishop, anh ta tìm ra khẩu súng của ông Harry ở trong garage, giờ Steve mới biết Bishop là kẻ trực tiếp bắn bố mình. Lúc ngừng xe đổ xăng, Steve bắn nổ xe của Bishop. Steve tưởng Bishop đã chết, anh ta trở lại nhà Bishop rồi lấy chiếc xe còn lại ra chạy. Steve không ngờ Bishop vừa cài bom sẵn vào xe, chiếc xe đó nổ tung. Thực ra Bishop biết trước Steve sẽ giết mình nên anh đã nhảy ra khỏi xe trước khi Steve bắn nổ nó ở trạm xăng, bộ phim kết thúc với cảnh Bishop lên một xe tải khác và chạy đi.

Diễn viên
 Jason Statham vai Arthur Bishop
 Ben Foster vai Steve McKenna
 Tony Goldwyn vai Dean Sanderson
 Donald Sutherland vai Harry McKenna
 Jeff Chase vai Burke
 John McConnell vai Andrew Vaughn
 Mini Andén vai Sarah
 Christa Campbell vai Kelly
 James Logan vai Jorge Lara
 J.D. Evermore vai Người bán súng
 David Leitch vai Sebastian
 John Teague vai Ney
 Lance E. Nichols vai Henry
 Stuart Greer vai Ralph
 Joshua Bridgewater vai Tên ăn cướp
 Derek Schreck vai Tên vệ sĩ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang web chính thức.
The Mechanic tại Internet Movie Database
The Mechanic tại Allmovie
The Mechanic tại Rotten Tomatoes
Danh sách súng trong phim.
Trailer phim.

Louisiana

Phim năm 2011
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim hành động Mỹ
Phim tâm lý Mỹ
Phim làm lại
Phim của CBS Films
Phim hãng Momentum Pictures
Phim của hãng Lions Gate Entertainment
Phim quay tại New Orleans


title: Karl von Einem

text:
Karl Wilhelm George August Gottfried von Einem genannt von Rothmaler (1 tháng 1 năm 1853 – 7 tháng 4 năm 1934) là một Thượng tướng Phổ và Đế quốc Đức. Là một cựu chiến binh của cuộc Chiến tranh Pháp-Đức, ông giữ chức vụ Bộ trưởng Chiến tranh Phổ từ năm 1903 cho đến năm 1909. Trên cương vị này, ông đã tiến hành nhiều cải cách về kỹ thuật Đức. Trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, ông ban đầu là tư lệnh Quân đoàn VII, và sau đó được bổ nhiệm làm tư lệnh Tập đoàn quân số 3. Dưới sự chỉ huy của ông, Tập đoàn quân số 3 đã đẩy lùi nhiều cuộc tấn công của quân Pháp và giao chiến với quân Mỹ trong trận Meuse-Argonne.

Cuộc đời và sự nghiệp
Einem chào đời tại Herzberg am Harz, xứ Hannover vào ngày 1 tháng 1 năm 1853. Sớm mồ côi cha, Einem trở thành thiếu sinh quân Phổ từ sau năm 1866. Sau khi được thuyên chuyển đến Trung đoàn Thương kỵ binh số 14 vào năm 1870, Einem lập tức tham gia trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), và trở thành sĩ quan trong cuộc chiến. Sau khi kết hôn với con gái của một viên tướng giàu có mang tên von Rothmaler, ông đã lấy tên họ vợ mình. Vào năm 1880, ông được bổ nhiệm làm sĩ quan phụ tá trong Bộ Tổng tham mưu, và vào năm 1898 ông được chuyển sang Bộ Chiến tranh Phổ. Hai năm sau đó, ông lên quân hàm Thiếu tướng và được bổ nhiệm làm tổng cục trưởng Tổng cục Chiến tranh. Đến năm 1903, ông kế nhiệm tướng Heinrich von Goßler làm Bộ trưởng Chiến tranh Phổ. Trong suốt 6 năm tại nhiệm của mình, Einem đã tiến hành hàng loạt cải tiến quan trọng về kỹ thuật quân đội Đức, trong đó có việc giới thiệu quân phục chiến trường màu xám và áp dụng súng trường M98 cùng với súng máy. Ông cũng đề cao vai trò của pháo dã chiến hạng nặng trong chiến tranh hiện đại. Đồng thời, Bộ Chiến tranh thực hiện một chính sách tuyển mộ quân tinh nhuệ với mục đích giữ một đội ngũ sĩ quan có lợi cho tầng lớp quý tộc địa chủ trong xã hội Đức.

Vào tháng 11 năm 1908, Einem được bổ nhiệm làm tư lệnh của Quân đoàn VII tại Münster, và vẫn giữ chức vụ này khi cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ năm 1914. Vào tháng 8 năm 1914, Quân đoàn VII dưới sự chỉ huy của ông đã dẫn đầu cuộc tấn công vào pháo đài Liège của Bỉ. Sau đó, quân đoàn này tiến vào Pháp bên cánh phải của Tập đoàn quân số 2 do tướng Karl von Bülow chỉ huy. Quân đoàn VII đã tham gia trong trận sông Marne lần thứ nhất, nhưng bị mất liên lạc với Tập đoàn quân số 1 kề bên vốn đã chuyển sang hướng bắc nhằm đẩy lui một đợt tấn công của quân đội Pháp. Một lỗ hổng chết người đã xuất hiện và điều này buộc Bộ Chỉ huy Tối cao của Đức phải chấm dứt tấn công.

Sau cuộc triệt thoái về sông Aisne, vào ngày 12 tháng 9 năm 1914, Einem kế nhiệm tướng Max von Hausen làm tư lệnh của Tập đoàn quân số 3 tại miền Champagne. Đầu năm 1915, ông được phong quân hàm Thượng tướng, và trong năm đó ông phải đối mặt với hai cuộc tấn công lớn của quân Pháp vào vùng Champagne giữa Rheims và Argonne. Trong Chiến dịch tấn công Champagne của quân Pháp từ ngày 20 tháng 12 năm 1914 cho tới ngày 17 tháng 3 năm 1915, Tập đoàn quân số 4 của Pháp do tướng Fernand de Langle de Cary đã giành thắng lợi ban đầu trước Tập đoàn quân số 3 dưới quyền Einem. Tuy nhiên, do sự yểm trợ kém hiệu quả của pháo binh cùng với những đợt phản công mạnh mẽ của phía Đức, cuộc tấn công của quân Pháp đã bị bẻ gãy. Vào ngày 25 tháng 9, người Pháp lại phát động Chiến dịch tấn công Champagne lần thứ hai, và ban đầu quân Đức của Einem bị quân Pháp áp đảo về mặt quân số. Tuy nhiên, sự phối hợp tệ hại của pháo binh đã mang lại thiệt hại nặng nề cho quân Pháp, và các lực lượng trừ bị lớn của Đức cuối cùng đã đánh bật được cuộc tấn công của quân Pháp. Trong khi quân Đức chịu tổn thất 85.000 người, thương vong của phía Pháp lên đến 144.000.

Einem cũng tham gia trong cả ba trận sông Aisne, và trong trận sông Aisne lần thứ hai, một phần của Chiến dịch Nivelle của Pháp từ ngày 16 tháng 4 cho đến ngày 15 tháng 3 năm 1917, Tập đoàn quân số 3 lại là mục tiêu của các cuộc tấn công quyết liệt của Tập đoàn quân số 4 dưới quyền tướng Anthoine (một phần thuộc Cụm tập đoàn quân Trung tâm của Pháp do tướng Philippe Petain chỉ huy). Quân Đức của Einem một lần nữa bẻ gãy được những đợt tấn công của quân Pháp. Tình hình chiến tranh chiến hào vẫn tiếp diễn tại Champagne tiếp diễn cho đến ngày 15 tháng 7 năm 1918, khi các đơn vị cánh phải của Tập đoàn quân số 3 tham chiến trong một chiến dịch tấn công quy mô lớn của tướng Erich Ludendorff, yểm trợ cánh phía đông của Tập đoàn quân số 1 của Đức. Cuộc tấn công kết thúc thất bại, và kể từ tháng 8 năm 1918 trở đi tập đoàn quân của Einem tiến hành triệt thoái. Trong Chiến dịch tấn công Meuse-Argonne của liên quân Mỹ - Pháp từ tháng 9 cho đến ngày 11 tháng 11 năm 1918, quân của ông bị Lực lượng Viễn chinh Mỹ dưới quyền tướng John J. Pershing đánh thiệt hại nặng, phải triệt thoái về phía Bắc không lâu trước khi chiến tranh kết thúc.

Vào ngày 10 tháng 11 năm 1918, một ngày trước khi Hiệp định Đình chiến được ký kết, Einem được bổ nhiệm làm Tư lệnh Cụm tập đoàn quân Thái tử, thay thế cho Thái tử Wilhelm. Ông đã rút Cụm tập đoàn quân này về hữu ngạn sông Rhein, và đây là nhiệm vụ cuối cùng của Einem sau Hiệp định Đình chiến. Sau khi trở về nước Đức, ông giải ngũ vào ngày 18 tháng 1 năm 1919. Ông viết hồi ký trong thời gian cuối đời, và từ trần tại Mülheim an der Ruhr vào ngày 7 tháng 4 năm 1936.

Chú thích

Tham khảo
 Buchan, John. History of the Great War, 5 vols., Boston, 1922.

Liên kết ngoài

 Karl Einem at FirstWorldWar.com
 WWI Biographical Dictionary: Karl von Einem

Sinh năm 1853
Mất năm 1934
Người Herzberg am Harz
Tướng Phổ
Quý tộc Đức không có tước hiệu
Hiệp sĩ Huân chương Thánh Johann
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Quân nhân Đức trong Thế chiến thứ nhất
Tướng Đức
Người Vương quốc Hanover
Nhà chính trị Phổ
Người nhận Huân chương Đại bàng Đen
Người nhận Pour le Mérite
Người Harz
Hiệp sĩ Chỉ huy Huân chương Sư tử Zähringer hạng nhất


title: Lý Kiến Thành

text:
Lý Kiến Thành (chữ Hán: 李建成, 589 – 2 tháng 7, năm 626), biểu tự Tỳ Sa Môn (毗沙門), là một Thái tử nhà Đường. Ông là con trưởng của hoàng đế khai quốc Đường Cao Tổ Lý Uyên, được phong làm Thái tử sau khi triều đại thành lập vào năm 618.

Lý Kiến Thành là một vị tướng tài giỏi, một chính trị gia xuất sắc song bị lu mờ trước các công lao của em trai là Tần vương Lý Thế Dân. Hai người tiến hành tranh giành quyền lực trong nhiều năm, trong đó Lý Kiến Thành nhận được sự ủng hộ của Tề vương Lý Nguyên Cát. Năm 626, Đường Cao Tổ dần dần tỏ ý muốn hạn chế quyền lực của Lý Thế Dân để củng cố địa vị Thái tử, Lý Thế Dân biết Đường Cao Tổ sẽ không đổi ý nên đã gây ra Sự biến Huyền Vũ môn, giết chết Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát, ép Lý Uyên nhường ngôi vị.

Thân thế
Lý Kiến Thành sinh năm 589, tức trong thời gian trị vì của Tùy Văn Đế Dương Kiên. Ông là trưởng tử của Lý Uyên với Đậu phu nhân, con gái của Thần Vũ công Đậu Nghị (竇毅) với Tương Dương công chúa Bắc Chu. Đậu phu nhân còn hạ sinh Lý Thế Dân, Lý Huyền Bá, Lý Nguyên Cát và Bình Dương Chiêu công chúa.

Năm 616, các cuộc khởi nghĩa nông dân bắt đầu nhấn chìm miền Bắc Trung Hoa, còn Đông Đột Quyết thường xuyên suất quân xâm nhập, Tùy Dạng Đế phái Lý Uyên đi trấn thủ Thái Nguyên, với nhiệm vụ chống lại cả quân nổi dậy và quân Đột Quyết. Khi đó, Lý Uyên đưa Lý Thế Dân cùng đến Thái Nguyên, song để Lý Kiến Thành, Lý Nguyên Cát và một người con khác là Lý Trí Vân, cùng gia thuộc ở Hà Đông (河東, nay thuộc Vận Thành, Sơn Tây). Ông cũng lệnh cho Lý Kiến Thành bí mật kết giao với anh tài ở Hà Đông.

Năm 617, do lo sợ sẽ bị Tùy Dạng Đế trừng phạt vì không đối phó được với Định Dương khả hãn Lưu Vũ Chu (một thủ lĩnh nổi dậy), lại được Lý Thế Dân thuyết phục, Lý Uyên đã nổi dậy phản Tùy. Sau đó, Lý Uyên phái người đến Hà Đông mật báo cho Lý Kiến Thành đưa gia quyến đến Thái Nguyên. Cả nhà đến nơi an toàn, riêng Lý Trí Vân (mới 13 tuổi) ở lại Hà Đông.

Tuy nhiên, trước khi Lý Kiến Thành, Lý Nguyên Cát và Sài Thiệu (con rể) đến được Thái Nguyên, Lý Uyên đã nổi dậy, tuyên bố là muốn lập Dương Hựu làm Hoàng đế, và để Tùy Dạng Đế làm Thái thượng hoàng. Đáp lại, các quan lại triều Tùy bắt giữ Lý Trí Vân, giải đến Trường An rồi xử tử.

Góp phần khai quốc
Lý Uyên cho Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân làm tướng, tấn công quận Tây Hà. Lúc này nghĩa quân phần lớn là lính mới được chiêu mộ, Lý Kiến Thành ra lệnh chấn chỉnh quân pháp, cấm tơ hào của dân, đồng cam cộng khổ với tướng sĩ, vừa hành quân đánh trận vừa lấy lòng dân chúng, trong vòng chín ngày đã chiếm được quận Tây Hà (西河, nay gần tương ứng với Lữ Lương, Sơn Tây), gây ấn tượng với cha. Lý Uyên vui vẻ nói: "Cứ dụng binh theo cách này, có thể hoành hành thiên hạ." rồi phong cho Lý Kiến Thành làm Lũng Tây quận công, nhận chức 'tả lĩnh quân đại đô đốc'. Sau đó, Lý Uyên chia quân đội thành chín lộ, Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân mỗi người nắm ba lộ. Lý Uyên tiến quân hướng về Trường An, song khi đến gần Hà Đông, quân lính không thể tiếp tục tiến tiếp do mưa lớn. Do có tin đồn rằng Lưu Vũ Chu và Đông Đột Quyết sắp tiến công Thái Nguyên, Lý Uyên bắt đầu hạ lệnh lui quân về Thái Nguyên, song Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân đã thuyết phục được Lý Uyên thay đổi quyết định. Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân sau đó chiếm được Hoắc Ấp (霍邑, nay thuộc Lâm Phần, Sơn Tây), thuyết phục được Lý Uyên bỏ qua Hà Đông và tiến thẳng về kinh thành Trường An. Sau khi vượt Hoàng Hà ở Quan Trung, Lý Uyên phái Lý Kiến Thành cùng Lưu Văn Tĩnh (劉文靜) tiến về phía đông để bảo vệ Đồng Quan và kho Vĩnh Phong (永豐倉), và cũng để chuẩn bị ngăn chặn bất kỳ đội quân cứu viện nào của Tùy từ đông đô Lạc Dương. Khi Lý Uyên tiến gần đến Trường An, Lý Uyên cho triệu cả Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân đến để cùng bao vây kinh thành. Vào mùa đông năm 617, Lý Uyên chiếm được Trường An và tuyên bố lập Dương Hựu làm hoàng đế, tức Tùy Cung Đế. Lý Uyên tự phong cho mình làm Đường vương (唐王), trở thành quan phụ chính cho Tùy Cung Đế, Lý Kiến Thành được phong làm Đường vương Thế tử (唐王世子).

Vào mùa xuân năm 618, Lý Kiến Thành được bổ nhiệm làm Phủ Quân đại tướng quân, Đông Thảo nguyên soái, được Lý Uyên phái cùng Lý Thế Dân suất 10 vạn quân hướng về Lạc Dương, tuyên bố là đến cứu viện quân Tùy ở đây chống lại Ngõa Cương quân của Lý Mật. Quân Tùy ở Lạc Dương từ chối giao thiệp, Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân rút về Trường An sau một số cuộc chạm trán nhỏ với Ngõa Cương quân.

Cũng vào mùa xuân năm 618, Vũ Văn Hóa Cập lãnh đạo một cuộc binh biến ở Giang Đô (江都, nay thuộc Dương Châu, Giang Tô), sát hại Tùy Dạng Đế. Khi tin tức truyền đến Trường An, Lý Uyên đã buộc Tùy Cung Đế phải thiện nhượng, lập ra triều Đường. Đường Cao Tổ lập Lý Kiến Thành làm Hoàng thái tử.

Năm 619, Đường Cao Tổ phái Lý Kiến Thành suất quân tiến công quân nổi dậy của thủ lĩnh Hộ Hương công Chúc Sơn Hải (祝山海), kết quả Lý Kiến Thành giành được chiến thắng. Cũng trong năm đó, khi Lương Đế Lý Quỹ (một thủ lĩnh nổi dậy) bị thuộc hạ là An Hưng Quý (安興貴) bắt giữ và xin hàng Đường, Đường Cao Tổ đã phái Lý Kiến Thành đến Nguyên châu ứng tiếp An Hưng Quý và giải Lý Quỹ về Trường An.

Lý Kiến Thành nổi danh khoan dung song ham thích uống rượu và săn bắn. Đường Cao Tổ muốn bồi dưỡng khả năng chính trị cho Lý Kiến Thành nên đã giao nhiều quốc sự cho Lý Kiến Thành xử lý, chỉ cần không phải quân vụ trọng yếu thì có quyền tự quyết. Đồng thời, phái Lễ bộ thượng thư Lý Cương (李綱) và Dân Bộ thượng thư Trịnh Thiện Quả (鄭善果) đến làm cung quan, tham mưu cho Lý Kiến Thành.

Vào mùa thu năm 620, tin vào lời tấu trình rằng Lý Trọng Văn (李仲文) - người khi đó đang trấn thủ Thái Nguyên, liên kết với Đông Đột Quyết và có kế hoạch nổi dậy, Đường Cao Tổ đã phái Lý Kiến Thành suất quân đến Bồ Phản (蒲反, tức Hà Đông) để chuẩn bị chống Lý Trọng Văn, trong khi triệu Lý Trọng Văn trở về kinh thành, kết quả Lý Trọng Văn tuân theo lệnh và bị xử tử.

Vào mùa xuân năm 621, khi tù trưởng Hung Nô Lưu Tiên Thành (劉仚成) suất vạn người quấy rối biên thùy của Đường, Đường Cao Tổ đã phái Lý Kiến Thành đem quân đi chống trả. Khi Lý Kiến Thành đến Phu châu, gặp quân của Lưu Tiên Thành, quân Đường giết chết hàng trăm và bắt được hơn một nghìn người Hung Nô. Lý Kiến Thành giả vờ cho phóng thích số tù nhân Hung Nô bị bắt, khiến một lượng lớn người Hung Nô đến xin hàng. Lý Kiến Thành thấy quân Hung Nô quá đông, lo sợ sẽ có biến nên đã giết chết hết họ, chỉ Lưu Tiên Thành trốn thoát và chạy đến chỗ Lương Đế Lương Sư Đô. Năm 622, Lý Kiến Thành là một trong các tướng lĩnh được Đường Cao Tổ phái đi chống lại một cuộc tiến công của Đông Đột Quyết.

Kình địch với Lý Thế Dân
Trong khi đó, giữa Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân diễn ra cạnh tranh quyền lực khốc liệt. Lý Thế Dân được phong tước Tần vương, có công đánh bại các đối thủ lớn như Tiết Nhân Cảo, Vương Thế Sung, và Đậu Kiến Đức trong công cuộc thống nhất Trung Hoa, có được uy thế to lớn trong quân đội. Lý Nguyên Cát được phong tước Tề vương, về phe với Lý Kiến Thành trong cuộc cạnh tranh này và thường thúc đẩy Lý Kiến Thành có hành động cứng rắn chống lại Lý Thế Dân. Bản thân Lý Kiến Thành cũng có ưu thế riêng: do ở ngôi Thái tử lâu ngày, tham gia khá sâu vào quốc sự lại hành động cẩn trọng, không phạm sai sót nên cũng chiếm được sự ủng hộ của hầu hết quan viên trong triều. Ngoài ra Lý Kiến Thành còn duy trì được mối quan hệ thân thiết với các phi tần của Đường Cao Tổ hơn hẳn Lý Thế Dân, góp phần tác động đến cảm tình của Đường Cao Tổ dành cho mình. Có thể nói lúc này nội bộ triều Đường đã chia làm hai phe phái: Phe ủng hộ Tần vương chủ yếu là các võ tướng nắm binh quyền trong quân đội và phe ủng hộ Thái tử chủ yếu là những văn thần nắm những chức vụ quan trọng trong triều đình.

Vào mùa đông năm 622, một tướng cũ của nước Hạ là Lưu Hắc Thát nổi dậy sau khi Đường Cao Tổ cho xử tử Đậu Kiến Đức. Khi Đường Cao Tổ phái Lý Thế Dân tiến quân đi đánh Lưu Hắc Thát. Lý Thế Dân thắng trận nhưng lại để ông ta trốn thoát được và cùng năm đó đã quay lại cùng với viện binh là quân Đông Đột Quyết, thế như chẻ tre, nhanh chóng đánh bại nhiều tướng lĩnh triều Đường và khôi phục lãnh thổ đã chiếm đóng khi trước. Lý Kiến Thành đã tình nguyện dẫn quân xung trận nhằm lập thêm công trạng theo đề xuất của Vương Khuê và Ngụy Trưng. Khoảng tết năm 623, quân của Lưu Hắc Thát sa lầy khi tiến công Ngụy Châu (魏州, nay thuộc Hàm Đan, Hà Bắc) của Đường. Lý Kiến Thành vừa dẫn binh tấn công, vừa dùng kế thả tù binh để chiêu an, khiến quân của Lưu Hắc Thát dao động, thừa cơ tiêu diệt toàn quân tại Quán Đào (館陶, nay cũng thuộc Hàm Đan). Lưu Hắc Thát bị Lưu Hoằng Cơ truy đuổi, phải chạy trốn sang Đông Đột Quyết, song bị Gia Cát Đức Uy (諸葛德威) bắt giữ, rồi bị giải đến chỗ Lý Kiến Thành, Lý Kiến Thành cho xử tử Lưu.

Năm 623, Đông Đột Quyết lại chia hai cánh quân xâm nhập vào lãnh thổ Đường, Đường Cao Tổ phái Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân xuất binh ngăn cản. Sau khi trở về, vào một dịp, Lý Nguyên Cát đã cố thuyết phục Lý Kiến Thành ám sát Lý Thế Dân khi Lý Thế Dân đến phủ của Lý Nguyên Cát, song Lý Kiến Thành không nỡ giết chết hoàng đệ nên đã yêu cầu Lý Nguyên Cát dừng lại.

Năm 624, Lý Kiến Thành trưng dụng một số tinh binh của tướng La Nghệ để bổ sung cho đội cận vệ của mình, một hành động trái với quy định của Đường Cao Tổ. Khi biết về sự việc, Đường Cao Tổ đã trách mắng Lý Nguyên Cát và cho lưu đày thuộc hạ của ông là Khả Đạt Chí (可達志).

Mùa hè năm đó, để củng cố quyền lực của thái tử, Đường Cao Tổ giao việc triều chính lại cho Lý Kiến Thành xử lý, còn mình dẫn theo Lý Thế Dân và Lý Nguyên Cát đi nghỉ ở Nhân Trí cung (仁智宮, nay thuộc Đồng Xuyên, Thiểm Tây). Lý Kiến Thành đã nhân lúc này lệnh cho tổng quản Khánh châu (慶州, nay thuộc Khánh Dương, Cam Túc) Dương Văn Can (楊文幹) mộ lính đưa đến Trường An. Lang tướng Nhĩ Chu Hoán (爾硃煥) và hiệu úy Kiều Công Sơn (橋公山) đã thượng tấu với Đường Cao Tổ rằng Lý Kiến Thành khuyến khích Dương Văn Can nổi dậy. Đường Cao Tổ biết tin liền nổi giận, cho triệu Lý Kiến Thành từ Trường An đến Nhân Trí cung. Lý Kiến Thành tuân mệnh, đem theo rất ít thủ vệ đến Nhân Trí cung thỉnh tội, Đường Cao Tổ bèn hạ lệnh giam giữ Thái tử và cho triệu Dương Văn Can đến đối chất. Nhưng Dương Văn Can biết tin này lại quyết định nổi dậy. Đường Cao Tổ phái Thế Dân xuất binh đi đánh Dương Văn Can, hứa với Lý Thế Dân nếu thắng sẽ lập Thế Dân làm thái tử và giáng Lý Kiến Thành làm Thục vương, đưa đến đất Thục. Tuy nhiên đến khi Lý Thế Dân đem quân rời đi, Lý Nguyên Cát cùng các phi tần của Đường Cao Tổ và tể tướng Phong Đức Di (封德彝) đã nói giúp cho Lý Kiến Thành. Đường Cao Tổ thấy Lý Kiến Thành ngoan ngoãn đến thỉnh tội thì cũng cho rằng ông không có ý mưu phản, hành động trưng binh này chủ yếu để đối phó với Tần vương phủ nên đã thay đổi ý định, phóng thích Lý Kiến Thành và cho phép ông trở về Trường An, vẫn giữ tước vị Thái tử. Đường Cao Tổ cho rằng Lý Kiến Thành đã bị thuộc hạ xúi giục đối phó với Lý Thế Dân, và trong việc cáo án Thái tử mưu phản cũng có sự tham gia của Tần vương phủ nên đã quy tội gây bất hòa giữa các hoàng nhi cho thuộc hạ của Thái tử là trung doãn Vương Khuê, Tả vệ soái Vi Đĩnh (韋挺), lẫn thuộc hạ của Lý Thế Dân là Thiên sách phủ binh tào Đỗ Yêm, đưa họ đi lưu đày.

Cùng năm, trước các cuộc tiến công liên tục từ Đông Đột Quyết, Đường Cao Tổ đã suy tính nghiêm túc đến việc đốt bỏ Trường An và rời kinh đô đến Phàn Thành, Lý Kiến Thành, Lý Nguyên Cát và Bùi Tịch chấp thuận đề xuất này. Tuy nhiên, Lý Thế Dân đã phản đối, vì thế kế hoạch không được thực hiện. Trong khi đó, Lý Thế Dân phái tâm phúc của mình đến Lạc Dương để lập căn cứ ở đó. Đến khi Lý Thế Dân bị ngộ độc mà không chết sau một bữa tiệc ở Đông cung, Đường Cao Tổ đã tính đến việc phái Lý Thế Dân đến trấn thủ Lạc Dương để ngăn ngừa xung đột tiếp diễn. Tuy nhiên, Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát sau khi đàm luận thì cho rằng điều này sẽ giúp Lý Thế Dân có cơ hội gây dựng căn cứ quyền lực riêng, vì thế đã phản đối, Đường Cao Tổ quyết định không thực hiện điều này.

Qua đời

Trong hai năm 625 và 626, Đường Cao Tổ nhiều lần tỏ ý muốn hạn chế bớt quyền lực của Lý Thế Dân, củng cố ngôi vị thái tử. Lý Thế Dân lo sợ mình sẽ dần dần mất hết quyền lực và bị Lý Kiến Thành sát hại, các thuộc hạ của Thế Dân là Phòng Huyền Linh, Đỗ Như Hối và Trưởng Tôn Vô Kị liên tục thúc giục Lý Thế Dân có hành động trước, còn Ngụy Trưng cũng khuyến nghị Lý Kiến Thành tiến công Lý Thế Dân trước. Lý Kiến Thành sai người đem thư và một xe chở vàng bạc đến chỗ Uất Trì Kính Đức, tỏ ý muốn kết thân, song Uất Trì Kính Đức từ chối. Lý Kiến Thành thuyết phục Đường Cao Tổ loại bỏ Phòng Huyền Linh và Đỗ Như Hối, cũng như Uất Trì Kính Đức và Trình Giảo Kim khỏi địa vị thuộc hạ của Lý Thế Dân. Trưởng Tôn Vô Kị không bị loại bỏ, và ông ta vẫn tiếp tục cố thuyết phục Lý Thế Dân hành động trước.

Vào mùa đông năm 626, Đông Đột Quyết lại tiến công Đường, và theo đề xuất của Lý Kiến Thành, Đường Cao Tổ đã quyết định để Lý Nguyên Cát xuất quân đi kháng cự thay thế Lý Thế Dân, Lý Nguyên Cát được quyền chỉ huy phần lớn các binh lính dưới quyền Lý Thế Dân trước đây. Lý Thế Dân hết sức lo lắng, sợ rằng với việc quyền binh nắm trong tay Lý Nguyên Cát, ông ta sẽ không thể kháng cự lại một khi bị tiến công. Lý Thế Dân đã phái Uất Trì Kính Đức bí mật đưa Phòng Huyền Linh và Đỗ Như Hối về phủ của mình, và vào một đêm, họ đã dâng tấu cáo buộc với Đường Cao Tổ rằng Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát thông gian với các phi tần của Đường Cao Tổ. Đáp lại, Đường Cao Tổ đã hạ chiếu triệu Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát vào triều sáng hôm sau, ngoài ra cũng triệu các lão thần Bùi Tịch, Tiêu Vũ và Trần Thúc Đạt đến để tra xét cáo buộc của Lý Thế Dân. Biết Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát sẽ đi qua Huyền Vũ môn (玄武門) ở phía bắc hoàng cung, Lý Thế Dân đã phái Trưởng Tôn Vô Kỵ và Uất Trì Kính Đức dẫn theo vài trăm binh lính của Tần vương phủ phục kích. Lý Thế Dân đã đích thân bắn một mũi tên giết chết Lý Kiến Thành, còn Uất Trì Kính Đức giết chết Lý Nguyên Cát. Nghe tin Thái tử và Tề vương bị phục kích, Phùng Lập và Phùng Dực đã dẫn 2000 binh mã của Đông cung tấn công dữ dội vào Huyền Vũ môn, giết chết tướng thủ Huyền Vũ môn là Kính Quân Hoằng và Lữ Thế Hành, thậm chí Tiết Vạn Triệt còn hô hào quân lính tấn công Tần vương phủ. Chỉ khi Uất Trì Kính Đức chặt thủ cấp Lý Kiến Thành và Lý Nguyên Cát để phủ dụ thì đạo binh này mới tan. Quân của Lý Thế Dân tiến vào cung, Đường Cao Tổ đứng trước sự đã rồi buộc phải lập Lý Thế Dân làm thái tử, hai tháng sau thì nhường ngôi. Cả năm con trai của Lý Kiến Thành cũng bị Lý Thế Dân giết chết.

Lý Kiến Thành thoạt đầu bị tước bỏ khỏi danh sách tông thất. Sau khi Đường Thái Tông lên ngôi đã cho táng Lý Kiến Thành theo lễ thân vương, lệnh các cựu thần Đông cung đến dự. Đường Thái Tông cũng truy phong Lý Kiến Thành là Tức Ẩn vương (息隐王), cho hoàng tử Lý Phúc (李福) của mình làm hậu tự của Lý Kiến Thành.

Năm 642, Đường Thái Tông lại truy phong Lý Kiến Thành là Ẩn thái tử (隱太子).

Gia đình

Thê thiếp

Thái tử phi Trịnh Quan Âm (郑观音; 599 - 676), xuất từ Huỳnh Dương Trịnh thị (荥阳郑氏), chắt nữ Bắc Ngụy Thái thường khanh, Từ châu Thứ sử Trịnh Đạo Ngọc (郑道玉), cháu gái Bắc Ngụy Tư đồ phủ Trường sử, Gián nghị Đại phu, Thái thú Dĩnh Xuyên quận, Ngô Sơn quận công Trịnh Kham (郑谌), con gái Bản châu Đại trung chính, Tùy Khai phủ nghi đồng tam ty, Kim Tử quang lộc đại phu, Hoạt châu Thứ sử Trịnh Kế Bá (郑继伯). Gả cho Lý Kiến Thành năm 614, sinh được ít nhất một con gái.
Thừa huy Dương Xá Nương (杨舍娘; 598 - 668), xuất từ Hoằng Nông Dương thị (弘农杨氏), chắt nữ Bắc Ngụy Sứ trì tiết Đại tướng quân; Phu châu, Mân châu, Yên châu, Thành châu, Văn châu, Phù châu, Đặng châu, Triệu châu Thứ sử; Thảng Thành quận công Dương Thiệu (杨绍), cháu gái Sứ trì tiết Nghi Đồng Đại tướng quân Dương Trường (杨长), con gái Tùy Thông Hóa phủ Ưng Dương Lang tướng Dương Mân (杨珉). Gả cho Lý Kiến Thành năm 618, sinh được ít nhất một con gái.

Hậu duệ
Lý Kiến Thành có 6 con trai và 5 con gái. Sau sự biến Huyền Vũ Môn, 5 người con trai còn sống đều bị giết, 5 con gái bị giáng từ quận chúa xuống huyện chúa. Từ mộ chí của thê thiếp Lý Kiến Thành, rất có thể Lý Kiến Thành và các con trai  được chôn cùng một nơi.
 Con trưởng: Lý Thừa Tông (李承宗; 620), phong Thái Nguyên quận vương (太原郡王), mất sớm.
 Con trai thứ 2: Lý Thừa Đạo (李承道; 620 - 626), phong An Lục quận vương (安陆郡王).
 Con trai thứ 3: Lý Thừa Đức (李承德; ? - 626), phong Hà Đông quận vương (河东郡王).
 Con trai thứ 4: Lý Thừa Huấn (李承訓; ? - 626), phong Vũ An quận vương (武安郡王).
 Con trai thứ 5: Lý Thừa Minh (李承明; ? - 626), phong Nhữ Nam quận vương (汝南郡王).
 Con trai thứ 6: Lý Thừa Nghĩa (李承義; ? - 626), phong Cự Lộc quận vương (钜鹿郡王).
 Con gái thứ 2: Lý Uyển Thuận (李婉順; 622 - 661), tự là Uông Nương, phong Văn Hỉ huyện chúa (闻喜县主), lấy Lưu Ứng Đạo (刘应道).
 Con gái thứ 5: Quy Đức huyện chúa (归德县主), con Trịnh Quan Âm.
Con gái Nhạc Lăng huyện chúa, con Dương Xá Nương, gả cho Vu Thiện Tuần, huyện lệnh huyện Ôn ở Lạc Châu.

Tham khảo

 Cựu Đường thư, quyển 64
 Tân Đường thư, quyển 79

Hoàng tử nhà Đường
Nhân vật quân sự nhà Đường
Sinh năm 589
Mất năm 626
Bài viết có văn bản tiếng Trung Quốc


title: Sở Nhập tịch và Di trú Hoa Kỳ

text:
Cơ quan Di Trú và Nhập Tịch của Hoa Kỳ (tiếng Anh United States Citizenship and Immigration Services) là một cơ quan phụ trách nhập tịch và di trú của Chính phủ Hoa Kỳ. Sở này là một cơ quan thuộc Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ. Nó thực hiện nhiều chức năng hành chính trước đây được thực hiện bởi cơ quan cũ là Cục Di Trú và Nhập tịch (INS), thuộc Bộ Tư pháp.

Ưu tiên quy định của USCIS là để thúc đẩy an ninh quốc gia, loại trừ trường hợp tồn đọng nhập cư, và cải thiện dịch vụ khách hàng. USCIS do một giám đốc người báo cáo trực tiếp cho thứ trưởng Bộ An ninh nội địa. USCIS trước đây và một thời gian ngắn có tên là Cục Di trú (BCIS) Quốc tịch và Hoa Kỳ, trước khi trở thành USCIS.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Sở Nhập tịch và Di trú Hoa Kỳ


title: Đoạn Nghĩa Phu

text:
Đoạn Nghĩa Phu (Yi-Fu Tuan, Tiếng Hán: 段義孚, sinh ngày 5 tháng 12 năm 1930, tại Thiên Tân, Trung Quốc - mất ngày 10 tháng 8 năm 2022), giáo sư địa lý người Mỹ gốc Trung Quốc, chuyên quan tâm nghiên cứu và phát triển lĩnh vực lý thuyết của ngành địa lý nhân văn.

Sinh ra trong một gia đình làm chính trị thuộc tầng lớp trên của xã hội Trung Quốc, cha ông là Đại sứ, ông sớm được hưởng nền giáo dục tiên tiến ngay từ thuở nhỏ. Công việc của cha khiến gia đình ông phải thường xuyên di chuyển từ nước này sang nước khác (Úc, Philippin, Anh). Điều đó giúp ông mở rộng nhân sinh quan nhưng cũng khiến ông sớm phải thích nghi với sự thay đổi môi trường liên tục và đối diện với sự kỳ thị sắc tộc, nhất là trong hoàn cảnh thời đại của những năm sau chiến tranh thế giới lần thứ hai.

Sự nhạy cảm với vẻ đẹp của thiên nhiên và những ấn tượng trong quá khứ khiến ông nảy sinh mong muốn tìm kiếm câu trả lời về lý do tồn tại của bản thân trên Trái Đất rộng lớn và lựa chọn học ngành địa lý, để sau này phát triển nhánh địa lý nhân văn lý giải thích tính triết lý cảm giác của con người trước không gian.

Ông bắt đầu con đường học tập cả đời của mình từ trường University College, London (1947), sau lấy bằng cử nhân và thạc sĩ ngành địa lý tại University of Oxford (1951, 1955). Việc học tại Oxford tuy là một kinh nghiệm quý giá nhưng không giúp ông lý giải được câu hỏi của bản thân, do đó ông tiếp tục học lên và lấy bằng tiến sĩ tại University of California, Berkeley, Hoa Kỳ – cái nôi của ngành địa lý (1957).

Sự nghiệp

Sau khi lấy tiến sĩ, ông giảng dạy và vẫn tiếp tục nghiên cứu ngành địa lý. Ông đi sâu vào đề tài địa lý nhân văn vào khoảng năm 1968 khi ông đang giảng dạy tại trường University of Minnesota. Ông đã xuất bản hàng chục đầu sách, bài viết, tham luận, được dịch ra nhiều thứ tiếng (Tiếng Ba Lan, Bồ Đào Nha, Đức, Ý, Nhật, Tây Ban Nha, Trung quốc) lần lượt phân tích những khía cạnh khác nhau của đề tại địa lý nhân văn: cảm giác không gian, sự yêu mến nơi chốn, sự sợ hãi nơi chốn, sự trốn chạy khỏi không gian…Tác phẩm mới nhất của ông vừa xuất bản năm 2012 tóm lược lại toàn bộ quá trình ông khởi phát và xây dựng hệ thống lý thuyết cho ngành địa lý nhân văn .

Khái niệm Địa lý nhân văn được ông chia sẻ trong 'lá thư gửi đồng nghiệp' năm 2004:

Ngành địa lý nghiên cứu về con người nói chung nghiên cứu mối quan hệ con người. Khía cạnh lạc quan nhất của ngành tin rằng những mối quan hệ bất đối xứng và có tính lợi dụng có thể được loại bỏ hoặc đảo chiều. Khía cạnh mà ngành địa lý về con người không tập trung nghiên cứu, cũng chính là lĩnh vực quan tâm của ngành địa lý nhân văn, là những quy ước xã hội (ngầm), hình thành khi ở trong một không gian nhất định, chi phối cộng đồng trong các mối liên hệ và giao tiếp trao đổi. Trong một thể nghiệm thực tế, sẽ không một ai đủ sự trong sạch lương tâm để có dũng khí "ném hòn đá đầu tiên". Dạng quy ước ngầm đó, sự dối trá đó, như lời răn của đạo Zoroastrianism (Iran) "Ngươi sẽ không nói dối" . Tất cả sự dối trá này là cần thiết để vận hành xã hội một cách uyển chuyển. Từ những suy nghĩ trên, tôi cho rằng ngành địa lý nhân văn ít nhận được sự quan tâm thích đáng vì quá khó khăn khi tiếp cận. Mặc dù vậy, ngành lại hấp dẫn suy nghĩ và ý tưởng của những người cuối cùng còn tin rằng con người có thể đối mặt với hầu hết những tình huống khắc nghiệt, thậm chí có thể hành động mà không tuyệt vọng.

Sau 14 năm giảng dạy ở University of Minnesota, ông chuyển đến University of Wisconsin–Madison để tiếp tục công việc với cương vị là giáo sư J.K. Wright và Vilas (1985-1998). Ông là hội viên của Hội nghiên cứu khoa học cấp cao Hoa Kỳ (1986), Hội Học giả Anh (2001), Hội Học giả khoa học và nghệ thuật Hoa Kỳ (2002). Ông được trao giải Cullum Geographical Medal bởi Hội Địa lý Hoa kỳ năm 1987.

Ông hiện đã nghỉ hưu và là giáo sư danh dự tại University of Wisconsin-Madison. Ông vẫn giảng dạy, tiếp tục chia sẻ thông qua những ‘lá thư gửi đồng nghiệp’ trên trang web cá nhân và viết sách. Ông chọn sinh sống tại Wisconsin vì nơi này gợi cho ông cảm giác ‘ở nhà’.

Ông qua đời tại Madison, Wisconsin vào ngày 10 tháng 8 năm 2022, hưởng thọ 91 tuổi.

Những khái niệm cơ bản trong lý thuyết địa lý nhân văn

Mô tả không gian/ nơi chốn

Đối tượng trọng tâm của ngành địa lý nhân văn, là ‘không gian’ và ‘nơi chốn’. Con người dùng thời gian để di chuyển trong không gian từ nơi này đến nơi khác. Tương tự, một nơi chốn luôn cần có không gian để trở thành nơi chốn có bản sắc. Mối quan hệ không gian – nơi chốn là mối quan hệ hai chiều tác động qua lại lẫn nhau.

Topophilia

Mô tả trạng thái con người có tình cảm yêu thương gắn bó với một địa điểm cụ thể, như làng quê thuở ấu thơ, thông thường liên quan đến cảm giác về vẻ đẹp của nơi chốn hoặc rất nhiều những khía cạnh khác từ vẻ đẹp thiên nhiên bên ngoài tới không gian bên trong ngôi nhà thông qua kỷ niệm, niềm tự hào sở hữu, sự sáng tạo hay những sản phẩm vô hình và hữu hình mà nơi chốn đem lại, là mối liên hệ hai chiều giữa con người và không gian sống của họ.

Topophobia

Mô tả trạng thái chối bỏ, sợ hãi với địa điểm ví dụ như là nơi mà một sự kiện tồi tệ, có tác động xấu, nặng nề đã xảy ra.

Tác phẩm
•	Humanist Geography: An Individual's Search for Meaning. 2012. University of Wisconsin Press, Madison. (Địa lý nhân văn: Một hành trình tìm kiếm ý nghĩa)

•	Religion: From Place to Placelessness. 2010. Center for American Places, Chicago, IL. ISBN 978-1-930066-94-6 (Tôn giáo: Từ địa điểm đến phi địa điểm)

•	Human Goodness. 2008. University of Wisconsin Press, Madison, WI. ISBN 978-0-299-22670-1 (Con người nhân từ)

•	Coming Home to China. 2007. University of Minnesota Press, Minneapolis, MN. ISBN 0-8166-4992-8 (Về quê)

•	Place, Art, and Self. 2004. University of Virginia Press, Santa Fe, NM, in association with Columbia College, Chicago, IL. ISBN 1-930066-24-4. (Nơi chốn, nghệ thuật và cái tôi)

•	Dear Colleague: Common and Uncommon Observations. 2002. University of Minnesota Press, Minneapolis, MN. ISBN 0-8166-4055-6. (Thư gửi đồng nghiệp: Những góc nhìn thông thường và khác lạ)

•	Who am I?: An Autobiography of Emotion, Mind, and Spirit. 1999. University of Wisconsin Press, Madison, WI. ISBN 0-299-16660-0. (Tôi là ai? Bản tiểu sử của cảm xúc, ý nghĩ và linh hồn)

•	Escapism. 1998. Johns Hopkins University Press, Baltimore, MD. ISBN 0-8018-5926-3. (Chạy trốn)

•	Cosmos and Hearth: A Cosmopolite's Viewpoint. 1996. University of Minnesota Press, Minneapolis, MN. ISBN 0-8166-2730-4. (Vũ trụ và lò sưởi: góc nhìn của một công dân thế giới)

•	Passing Strange and Wonderful: Aesthetics, Nature, and Culture. 1993. Island Press, Shearwater Books, Washington, DC. ISBN 1-55963-209-7. (Sự trải nghiệm lạ lùng và hứng khởi: thẩm mỹ, tự nhiên và văn hóa)

•	Morality and Imagination: Paradoxes of Progress. 1989. University of Wisconsin Press, Madison, WI. ISBN 0-299-12060-0. (Đạo đức và ảo tưởng: Sự nghịch lý của tiến trình)

•	The Good Life. 1986. University of Wisconsin Press, Madison, WI. ISBN 0-299-10540-7. (Cuộc đời tươi đẹp)

•	Dominance and Affection: The Making of Pets. 1984. Yale University Press, New Haven, CT. ISBN 0-300-03222-6. (Sự thống trị và tình cảm: Nuôi vật nuôi)

•	Segmented Worlds and Self: Group Life and Individual Consciousness. 1982. University of Minnesota Press, Minneapolis, MN. ISBN 0-8166-1109-2. (Thế giới phân đoạn và cái tôi: Cộng đồng sống và ý thức cá nhân)

•	Landscapes of Fear. 1979. Pantheon Books, New York, NY. ISBN 0-394-42035-7. (Quang cảnh của nỗi sợ)

•	Space and Place: The Perspective of Experience 1977. University of Minnesota Press, Minneapolis, MN. ISBN 0-8166-0808-3. (Không gian và nơi chốn: Góc nhìn trải nghiệm)

•	Topophilia: a study of environmental perception, attitudes, and values 1974. Prentice-Hall, Englewood Cliffs, NJ. ISBN 0-13-925248-7. (Topophilia: Một nghiên cứu nhận thức, thái độ và giá trị đối với quang cảnh môi trường)

•	The Climate of New Mexico. 1973. State Planning Office, Santa Fe, NM. (Khí hậu New Mexico)

•	Man and Nature. 1971. Association of American Geographers, Washington, DC. Resource paper #10. (Con người và thiên nhiên)

•	China. 1970. In "The World's Landscapes". Harlow, Longmans. ISBN 0-582-31153-5. (Trung Quốc)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Yi-Fu Tuan's homepage Địa chỉ trang nhà của Giáo sư Yi-Fu Tuan

Nhà địa lý Trung Quốc
Nhà địa lý Mỹ
Người Mỹ gốc Hoa


title: Sao đổi ngôi

text:
Sao đổi ngôi (tựa gốc tiếng Anh là: The good daughter) là một sê ri (series) phim truyền hình của Philippines. Phim được sản xuất bởi GMA Network, đạo diễn Michael Tuviera, kịch bản Aloy Adlawan.

Tại Việt Nam, bộ phim được chiếu trên kênh VTC7 từ ngày 27/04/2013 đến ngày 31/05/2013.

Tóm tắt

Bộ phim xoay quanh cuộc đời của Bea Guevarra (Do Kylie Padilla thủ vai), một cô gái duyên dáng sống trong một gia đình giàu có và hạnh phúc. Cha của cô - Rico Guevarra (do Raymond Bagatsing thủ vai) là một doanh nhân thành đạt và là một người cha chu đáo, cung cấp cho cô một cuộc sống tiểu thư và đầy đủ. Nhưng mọi thứ bắt đầu thay đổi khi một phụ nữ tên là Sharon (Alicia Mayer thủ vai) xuất hiện cùng với cô con gái 10 tuổi Julia (Angelie Nicole Sanoy) trong ngày sinh nhật lần thứ 18 của Bea. Họ tự xưng là một gia đình khác của người cha Rico Guevarra.

Trong khi Tina (vợ của Rico Guevarra) quằn quại trong đau đớn thì Sharon nhân cơ hội này đã giết Tina. Bea khóc lóc vì cái chết của người mẹ và đổ lỗi tất cả cho cha mình. Trong khi đó Sharon gây áp lực đòi cưới Rico, nếu không cô và con gái Julia sẽ bỏ đi. Giằng xé giữa sự thất vọng của con gái và cơ hội xây dựng gia đình mới với người tình cũ, Rico đã từng bước chấp thuận yêu cầu của Sharon. Trở thành vợ mới của Rico, Sharon dần lộ rõ bộ mặt thật khi ngược đãi Bea sau lưng Rico. Vô vọng và cô đơn, Bea rời khỏi gia đình đến nhà của bà ngoại ở.

Tuy nhiên khi Bea cảm thấy yên bình trong vòng tay của bà ngoại Lola Lourdes cũng là lúc cha của cô bị ốm nặng và người mẹ kế bắt đầu thâu tóm gia sản của họ. Hơn thế Bea dần dần nhận ra âm mưu quỷ kế của Sharon và lý do thực sự đằng sau cái chết của mẹ cô - Tina. Cô đã quyết định trở về bên cạnh người cha của mình và tìm cách chống lại Sharon.

Từ đây cuộc sống của Bea càng trở nên khổ sở hơn, nhưng cô đã quyết tâm bảo vệ người cha của mình cũng như gia sản mà lẽ ra cô được hưởng.

Liên kết ngoài
 Trang Facebook chính thức
http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/phim/diem-phim/buoc-ngoat-cua-kylie-padilla-trong-sao-doi-ngoi-2663187.html
http://www.todaytv.vn/chuongtrinh/2/1/445/sao-doi-ngoi

Tham khảo

Phim truyền hình nhiều tập thập niên 2010
Phim truyền hình Philippines
Telenovela GMA Network


title: Tư Mã Lãng

text:
Tư Mã Lãng (chữ Hán: 司馬朗; 171-217), biểu tự Bá Đạt (伯達), là một quan lại cuối đời Đông Hán, đầu đời Tam Quốc. Ông là anh ruột của Tư Mã Ý, quyền thần nhà Tào Ngụy, và là ông bác của Tấn Vũ Đế Tư mã Viêm, cháu nội Tư Mã Ý.

Thân thế
Tư Mã Lãng sinh tại huyện Ôn, quận Hà Nội (nay là tỉnh Hà Nam). Ông là hậu duệ của nhà sử học nổi tiếng Tư Mã Thiên, tác giả cuốn Sử Ký. Ông nội ông Tư Mã Tuấn (司馬儁) làm Thái thú Toánh Xuyên (潁川; nay là Vũ Châu, Hà Nam), cha ông Tư Mã Phòng làm chức Lạc Dương lệnh (洛阳令).

Bấy giờ ông là con trưởng trong 8 người con trai của Tư Mã Phòng, nhưng tính khiêm nhường, hiểu lễ nghi, giữa cha con trong nhà cũng nguyên tắc rất nền nếp. Năm 12 tuổi, ông qua kì thi kinh văn, được nhận chức Đồng tử lang (童子郎), nhưng quan khảo thí nhìn ông cường tráng khác hẳn những đứa trẻ khác, cho rằng ông khai gian nên chất vấn. Tư Mã Lãng khẳng khái giải biện rất đúng phép tắc, khiến quan giám thi kinh ngạc và khâm phục.

Sử sách miêu tả Tư Mã Lãng là một người to lớn và cao ráo ( xấp xỉ 191 cm). Ông không bao giờ ngần ngại khen ngợi em trai mình là Tư Mã Ý. Ông có lần làm quá trớn khi nói rằng "Ta còn chưa gần đến mức để sánh bước với những tài năng của nhị đệ".

Khi Đổng Trác chiếm Lạc Dương, ông đã cùng với gia đình chạy thoát. Sau đó, ông phục vụ cho Tào Tháo, ông đã thể hiện tài năng của mình thông qua những chính sách với dân chúng và lấy được lòng dân, nên ông lần lượt được phong Chủ bạ (主簿), Tri huyện, Tri châu rồi làm Thứ sử Duyện Châu.

Năm 217, ông cùng với Trương Cáp và Tang Bá tham gia chống lại Đông Ngô. Trong chiến dịch lần này, một dịch bệnh đã nổ ra làm ông và nhiều binh sĩ ốm đau. Tương truyền ông đã từ chối nhận thuốc vì muốn để lại cho vô vàn người lính bị mắc dịch bệnh, vì vậy nên không lâu sau ông đã qua đời, hưởng thọ 46 tuổi.

Gia quyến
Tư Mã Lãng xuất thân từ gia đình có tám người con trai. Mỗi người đều có một hiệu kết thúc bằng chữ Đạt. Do đó, anh em họ đều được gọi chung là Tư Mã Bát Đạt (司馬八達).

Em trai: Tư Mã Ý (司馬懿), tự Trọng Đạt (仲達).
Em trai: Tư Mã Phu (司馬孚), tự Thúc Đạt (叔達).
Em trai: Tư Mã Quỳ (司馬馗), tự Quý Đạt (季達).
Em trai: Tư Mã Tuân (司馬恂), tự Hiển Đạt (顯達).
Em trai: Tư Mã Tiến (司馬進), tự Huệ Đạt (惠達).
Em trai: Tư Mã Thông (司馬通), tự Nhã Đạt (雅達).
Em trai: Tư Mã Mẫn (司馬敏), tự Ấu Đạt (幼達).
Hậu duệ:
 Con ruột: Tư Mã Di (司馬遺), được Ngụy Minh Đế phong Xương Vũ đình hầu (昌武亭侯). Mất không có thừa tự, do con của Tư Mã Vọng là Tư Mã Hồng (司馬洪) thừa tự, tước Hà Gian Bình vương (河間平王).
 Con nuôi: Tư Mã Vọng (司馬望), tự Tử Sơ (子初), vốn là con Tư Mã Phu, gọi Tư Mã Lãng bằng bác, nhưng về sau được Tư Mã Phu cho làm con thừa tự của Tư Mã Lãng.

Chú thích

 Tấn thư
 Tam quốc chí

Liên kết ngoài

Sinh năm 171
Nhân vật chính trị Tào Ngụy
Mất năm 217
Người Hà Nam (Trung Quốc)


title: Medellín, Veracruz

text:
Medellín là một đô thị thuộc bang Veracruz, México. Năm 2005, dân số của đô thị này là 38840 người.

Tham khảo

Đô thị bang Veracruz


title: Nhật thực 3 tháng 11, 2013

text:
Hiện tượng nhật thực lai (toàn phần và hình khuyên) diễn ra vào ngày 3 tháng 11 năm 2013, quan sát được ở phía bắc Đại Tây Dương, từ miền đông Florida đến Gabon và Châu Phi, tối đa 1 phút 39 giây quan sát được từ Đại Tây Dương, phía nam Bờ Biển Ngà và Ghana.

Hình ảnh

Những lần nhật thực liên quan

Những lần nhật thực từ 2011 đến 2014

Saros 143

Metonic series

Chú thích

Tham khảo

Khoa học năm 2013
2013 11 3
Nhật thực thế kỷ 21


title: Sengoku Otome ~Momoiro Paradox~

text:
Sengoku Otome ~Momoiro Paradox~ (戦国乙女～桃色パラドックス～) là bộ anime chuyển thể từ trò chơi điện tử đóng thùng pachinko CR Sengoku Otome do Heiwa phát triển. Hãng TMS Entertainment đã thực hiện bộ anime với sự đạo diễn của Okamoto Hideki. Cốt truyện xoay quanh cô gái tên Hide "Hideyoshi" Yoshino một nữ sinh trung học vô tình đi qua thế giới song song khi một cánh cổng dịch chuyển mở ra, tại đây cô kết bạn với lãnh chúa Oda Nobunaga nhưng là nữ thay vì là nam như trong thế giới của mình và bắt đầu thực hiện việc tìm kiếm tập hợp các mảnh của bộ áo giáp có sức mạnh ma thuật cao để thống nhất các vùng lãnh thổ lại.

Bộ anime phát sóng từ ngày 05 tháng 4 đến ngày 27 tháng 6 năm 2011 tại Nhật Bản trên kênh TV Tokyo.

Tổng quan

Sơ lược cốt truyện

Nhân vật

Truyền thông

Anime
Hãng TMS Entertainment đã thực hiện bộ anime với sự đạo diễn của Okamoto Hideki. Bộ anime rất khác biệt so với trò chơi gốc CR Sengoku Otome như các kỹ năng quyền thuật và tên gọi tuyệt kỹ của các nhân vật. Các nhân vật lồng tiếng cũng khác. Bộ anime phát sóng từ ngày 05 tháng 4 đến ngày 27 tháng 6 năm 2011 tại Nhật Bản trên kênh TV Tokyo. Việc chiếu tập 6 đã được đình lại khi trận động đất và sóng thần Tōhoku 2011 xảy ra để thay vào bằng việc phát đi thông điệp kêu gọi hỗ trợ của tổ chức Ad Council Japan, nhưng nó vẫn được phát tại một số khu vực ở Nhật để được xem là không bị trễ lịch cho việc phải sửa lại lịch chiếu hay không bao giờ phát sóng hoàn tất. Sentai Filmworks đã đăng ký bản quyền của bộ anime để tiến hành phân phối tại thị trường Bắc Mỹ.

Internet radio
Một chương trình internet radio có tựa Sengoku Otome ~Radio Paradox~ (戦国乙女〜ラジオパラドックス〜) đã được thực hiện và phát sóng từ ngày 05 tháng 4 đến ngày 20 tháng 9 năm 2011 với 13 chương trình trên trang mạng ONSEN. Hai người dẫn chương trình chính là nhân vật Yoshino và Date Masamune.

Âm nhạc
Bộ anime có ba bài hát chủ đề, một mở đầu và hai kết thúc. Bài hát mở đầu có tựa Kagerou (陽炎ーkagerou-) do nhóm Tenka Tori Tai trình bày, bài hát kết thúc thứ nhất có tựa Atsuki Ya no Gotoku (熱き矢の如く) cũng do nhóm Tenka Tori Tai trình bày dùng từ tập 1 đến 9, 11 và 12 còn tập 10 thì bài hát chỉ do Kitamura Eri trình bày, đĩa đơn chứa hai bài hát đã phát hành vào ngày 18 tháng 5 năm 2011 với hai phiên bản giới hạn và bình thường, phiên bản giới hạn đ1nh kèm một đĩa chứa đoạn phim trình bày nhạc phẩm. Bài hát kết thúc thứ hai có tựa Ashita e (あしたへ) do Hidaka Rina trình bày. Album chứa các bản nhạc dùng trong bộ anime đã phát hành vào ngày 01 tháng 6 năm 2011.

Hai album chứa các bài hát do các nhân vật trình bày đã phát hành vào ngày 18 tháng 5 và ngày 15 tháng 6 năm 2011.

Đón nhận

Liên kết ngoài

Anime năm 2011
Chương trình truyền hình dài tập anime
Trò chơi PlayStation Vita


title: Độ sáng

text:
Độ sáng (luminosity) là một thước đo tuyệt đối của năng lượng điện từ bức xạ (ánh sáng), năng lượng bức xạ phát ra từ một vật phát sáng.

Trong thiên văn học, độ sáng là tổng lượng năng lượng điện từ được phát ra trên một đơn vị thời gian của một ngôi sao, thiên hà hoặc vật thể thiên văn khác.

Trong các đơn vị SI, độ sáng được đo bằng joules mỗi giây hoặc watts. Trong thiên văn học, giá trị cho độ sáng thường được đưa ra theo tỷ lệ của nó với độ sáng của Mặt Trời, L⊙. Độ sáng cũng có thể được đưa ra theo hệ thống cường độ thiên văn: cường độ đo độ tuyệt đối (Mbol) của vật thể là thước đo logarit của tổng tốc độ phát xạ năng lượng của nó, trong khi cường độ tuyệt đối là thước đo logarit của độ sáng trong một số bước sóng cụ thể hoặc dải lọc.

Trái ngược vời luminosity, thuật ngữ brightness trong thiên văn học thường được sử dụng để chỉ độ sáng biểu kiến của một vật thể: đó là độ sáng của một vật thể đối với người quan sát. Độ sáng biểu kiến phụ thuộc vào cả độ sáng của vật thể và khoảng cách giữa vật thể và người quan sát, và cũng phụ thuộc vào bất kỳ sự hấp thụ ánh sáng nào dọc theo đường đi từ vật thể đến người quan sát. Độ sáng biểu kiến là thước đo logarit của độ sáng biểu kiến. Khoảng cách được xác định bằng các biện pháp độ chói có thể hơi mơ hồ, và do đó đôi khi được gọi là khoảng cách độ sáng.

Đo lường
Khi không đủ điều kiện, thuật ngữ "độ sáng" có nghĩa là độ sáng đo trong miền bolometric, được đo hoặc bằng đơn vị SI watt, hoặc theo độ sáng năng lượng mặt trời L⊙. Một bolometer là dụng cụ được sử dụng để đo năng lượng bức xạ trên một dải rộng bằng cách hấp thụ và đo nhiệt. Một ngôi sao cũng tỏa ra neutrino, phát ra một số năng lượng (khoảng 2% trong trường hợp Mặt trời của chúng ta), góp phần vào tổng độ sáng của ngôi sao. IAU đã xác định độ sáng mặt trời danh nghĩa là  để thúc đẩy công bố các giá trị phù hợp và có thể so sánh theo đơn vị độ sáng của mặt trời.

Mặc dù các bolometer tồn tại, chúng không thể được sử dụng để đo cả độ sáng biểu kiến của một ngôi sao vì chúng không đủ độ nhạy trên phổ điện từ và vì hầu hết các bước sóng này không chạm tới bề mặt Trái Đất. Trong thực tế, độ lớn của phép đo được đo bằng cách thực hiện các phép đo ở các bước sóng nhất định và xây dựng một mô hình của tổng phổ có khả năng phù hợp nhất với các phép đo đó. Trong một số trường hợp, quá trình ước tính là cực kỳ, với độ chói được tính khi quan sát được ít hơn 1% năng lượng, ví dụ với một ngôi sao Wolf-Rayet nóng chỉ quan sát được trong tia hồng ngoại. Độ sáng của phép đo độ sáng cũng có thể được tính bằng cách sử dụng hiệu chỉnh độ chụm cho độ chói trong dải thông cụ thể.

Thuật ngữ độ sáng cũng được sử dụng liên quan đến các băng thông cụ thể như độ sáng trực quan của độ chói của dải K.  Đây không phải là độ sáng nói chung theo nghĩa chặt chẽ của một phép đo tuyệt đối của công suất bức xạ, mà là cường độ tuyệt đối được xác định cho một bộ lọc nhất định trong một hệ thống trắc quang. Một số hệ thống trắc quang khác nhau tồn tại. Một số như hệ thống UBV hoặc Johnson được xác định dựa trên các sao tiêu chuẩn trắc quang, trong khi các hệ thống khác như hệ thống AB được xác định theo mật độ thông lượng quang phổ.

Độ sáng của sao

Độ sáng của một ngôi sao có thể được xác định từ hai đặc điểm của sao: kích thước và nhiệt độ hiệu dụng. Kích thước sao thường được đo tỷ lệ với bán kính Mặt Trời R⊙, trong khi nhiệt độ hiệu dụng được thể hiện bằng độ Kelvin, nhưng trong nhiều trường hợp không thể đo trực tiếp. Để xác định bán kính của một ngôi sao, cần có hai số liệu khác: đường kính góc của ngôi sao và khoảng cách của nó với Trái Dất. Cả hai đều có thể được đo với độ chính xác cao trong một số trường hợp nhất định, với các siêu sao mát thường có đường kính góc lớn và một số ngôi sao tiến hóa mát có các mặt nạ trong khí quyển có thể được sử dụng để đo thị sai bằng VLBI. Tuy nhiên, đối với hầu hết các ngôi sao, đường kính góc hoặc thị sai, hoặc cả hai, đều thấp hơn khả năng đo lường của chúng tôi một cách chắc chắn. Vì nhiệt độ hiệu quả chỉ là một con số đại diện cho nhiệt độ của vật thể đen sẽ tái tạo độ sáng, nên rõ ràng không thể đo trực tiếp, nhưng có thể ước tính được từ quang phổ.

Một cách khác để đo độ sáng của sao là đo độ sáng biểu kiến và khoảng cách của sao. Thành phần thứ ba cần thiết để thu được độ sáng là mức độ tuyệt chủng giữa các vì sao, một điều kiện thường phát sinh do khí và bụi có trong môi trường liên sao (ISM), bầu khí quyển của Trái Đất và vật chất giữa các liên sao. Do đó, một trong những thách thức trung tâm của thiên văn học trong việc xác định độ sáng của một ngôi sao là lấy được các phép đo chính xác cho từng thành phần này, mà không có con số độ sáng chính xác nào để nắm bắt. Sự tuyệt chủng chỉ có thể được đo trực tiếp nếu cả độ sáng thực tế và độ sáng quan sát đều được biết, nhưng nó có thể được ước tính từ màu sắc quan sát được của một ngôi sao, sử dụng các mô hình mức độ đỏ dự kiến từ môi trường liên sao.

Trong hệ thống phân loại sao hiện nay, các ngôi sao được phân nhóm theo nhiệt độ, với các sao lớp O khổng lồ, rất trẻ và tràn đầy năng lượng, có nhiệt độ vượt quá 30.000 K trong khi các sao lớp M lớn hơn, thường già hơn có nhiệt độ dưới 3.500 K. Bởi vì độ sáng tỷ lệ thuận với nhiệt độ với năng lượng thứ tư, sự thay đổi lớn về nhiệt độ của sao tạo ra một sự thay đổi lớn hơn về độ sáng của sao. Do độ sáng phụ thuộc vào công suất lớn của khối sao, nên các ngôi sao phát sáng có khối lượng lớn có tuổi thọ ngắn hơn nhiều. Những ngôi sao sáng nhất luôn là những ngôi sao trẻ, có tuổi thọ tối đa không quá vài triệu năm. Trong sơ đồ Hertzsprung-Russell, trục x biểu thị nhiệt độ hoặc loại quang phổ trong khi trục y biểu thị độ chói hoặc cường độ. Phần lớn các ngôi sao được tìm thấy dọc theo dãy chính với các ngôi sao lớp O màu xanh được tìm thấy ở phía trên bên trái của biểu đồ trong khi các ngôi sao lớp M màu đỏ thuộc vùng phía dưới bên phải. Một số ngôi sao như Deneb và Betelgeuse được tìm thấy ở trên và bên phải của chuỗi chính, sáng hơn hoặc mát hơn so với các điểm tương đương của chúng trên chuỗi chính. Độ chói tăng ở cùng nhiệt độ, hoặc nhiệt độ lạnh hơn ở cùng độ chói, cho thấy những ngôi sao này lớn hơn những ngôi sao trên dãy chính và chúng được gọi là sao khổng lồ hoặc sao siêu khổng lồ.

Các sao siêu khổng lồ màu xanh và trắng là những ngôi sao có độ sáng cao có phần mát hơn so với các ngôi sao theo trình tự chính phát sáng nhất. Một ngôi sao như Deneb, ví dụ, có độ sáng khoảng 200.000 L⊙, loại quang phổ A2, và nhiệt độ hiệu dụng khoảng 8.500 K, có nghĩa là nó có bán kính khoảng  . Để so sánh, các siêu khổng lồ đỏ Betelgeuse có độ sáng khoảng 100.000 L⊙, loại quang phổ của M2, và nhiệt độ ~ 3.500 K, có nghĩa là bán kính của nó là khoảng . Sao siêu khổng lồ đỏ là loại sao lớn nhất, nhưng các sao sáng nhất thì nhỏ hơn và nóng hơn nhiều, với nhiệt độ lên tới 50.000 K và hơn nữa với độ sáng vài triệu L⊙, có nghĩa là bán kính của họ chỉ là một hàng chục R⊙. Ví dụ, R136a1 có nhiệt độ trên 50.000 K và độ sáng của hơn 8.000.000 L⊙ (chủ yếu ở các tia cực tím), nó chỉ có kích cỡ  .

Độ sáng vô tuyến
Độ chói của nguồn vô tuyến được đo bằng , để tránh phải chỉ định băng thông mà nó được đo. Cường độ quan sát, hoặc mật độ từ thông của nguồn vô tuyến được đo bằng Jansky trong đó .

Ví dụ, hãy xem xét một máy phát 10W ở khoảng cách 1 triệu mét, tỏa ra trên băng thông 1   MHz. Vào thời điểm năng lượng đến được người quan sát, năng lượng được lan truyền trên bề mặt của một quả cầu có diện tích  hoặc khoảng , do đó mật độ từ thông của nó là .

Tổng quát hơn, đối với các nguồn ở khoảng cách vũ trụ, phải thực hiện hiệu chỉnh k cho chỉ số phổ α của nguồn và hiệu chỉnh tương đối phải được thực hiện vì thực tế là thang tần số trong khung nghỉ phát ra khác với khung nghỉ ngơi của người quan sát. Vì vậy, biểu thức đầy đủ cho độ chói của sóng vô tuyến, giả sử phát xạ đẳng hướng, là

Trong đó L ν là độ sáng đo bằng , S obs là mật độ từ thông quan sát được đo bằng , D L là khoảng cách độ sáng tính bằng mét, z là độ lệch màu đỏ, α là chỉ số phổ (trong giác quan  và trong thiên văn học vô tuyến, giả sử phát xạ nhiệt, chỉ số phổ thường bằng 2.)

Ví dụ, hãy xem xét tín hiệu 1 Jy từ nguồn vô tuyến ở độ dịch chuyển 1, ở tần số 1,4   GHz. Máy tính vũ trụ học của Ned Wright tính toán khoảng cách độ sáng cho độ dịch chuyển 1 là 6701 Mpc = 2 × 10 26 m cho độ sáng vô tuyến .

Để tính tổng công suất vô tuyến, độ sáng này phải được tích hợp trên băng thông phát xạ. Giả định phổ biến là đặt băng thông cho tần số quan sát, giả định có hiệu quả công suất bức xạ có cường độ đồng đều từ tần số 0 đến tần số quan sát. Trong trường hợp trên, tổng công suất là  Điều này đôi khi biểu diễn dưới dạng tổng (tức là tích hợp trên tất cả các bước sóng) ánh sáng của Mặt Trời mà là  cho một công suất vô tuyến bằng

Công thức độ sáng

Phương trình Stefan-Boltzmann áp dụng cho vật đen mang lại giá trị về độ sáng cho vật thể màu đen, một vật thể lý tưởng hóa hoàn toàn mờ đục và không phản xạ:

 ,

Trong đó A là diện tích bề mặt, T là nhiệt độ (tính bằng Kelvins) và σ là hằng số Stefan- Boltzmann, với giá trị là

Hãy tưởng tượng một nguồn điểm sáng của độ sáng  tỏa ra đều nhau theo mọi hướng. Một mặt cầu rỗng tập trung vào điểm sẽ chiếu sáng toàn bộ bề mặt bên trong của nó. Khi bán kính tăng, diện tích bề mặt cũng sẽ tăng và độ sáng không đổi có nhiều diện tích bề mặt hơn để chiếu sáng, dẫn đến giảm độ sáng quan sát được.

 ,

trong đó

  là diện tích của bề mặt được chiếu sáng.
  là mật độ từ thông của bề mặt được chiếu sáng.

Diện tích bề mặt của một hình cầu có bán kính r là , vì vậy đối với các ngôi sao và các nguồn sáng khác:

 ,

trong đó  là khoảng cách từ người quan sát đến nguồn sáng.

Đối với các ngôi sao trên dãy chính, độ sáng cũng liên quan đến khối lượng:

 .

Tham khảo

Đại lượng vật lý
Vật lý thiên văn


title: Braindead (phim 1992)

text:
Braindead, còn được phát hành dưới tên Dead Alive ở Bắc Mỹ, là một bộ phim hài kịch - kinh dị phát hành năm 1992 do Peter Jackson viết kịch bản và đạo diễn. Bộ phim được tạp chí Time liệt vào danh sách 25 phim kinh dị hay nhất mọi thời đại.

Phim được Peter Jackson viết kịch bản cùng Fran Walsh và Stephen Sinclair. Bộ phim đánh dấu buổi đầu sự nghiệp điện ảnh của Peter Jackson, ông cũng được biết đến nhiều với loạt phim nổi tiếng sau này là Chúa tể của những chiếc nhẫn hay King Kong.

Nội dung

Những cảnh đầu tiên của phim là một nhóm người đàn ông thuộc sở thú Wellington, New Zealand đang khiêng một chiếc cũi chứa con khỉ mặt chuột rất hung dữ bắt được từ thung lũng Sumatra, đảo Sọ người, nếu ai bị nó cắn lập tức sẽ trở thành một thây ma. Trong lúc tìm cách thoát khỏi đám thổ dân bản xứ, một trong số những người đàn ông này bị con khỉ cắn phải, anh ta đã bị đồng nghiệp giết hại và vứt bỏ lại đảo, con khỉ mặt chuột cuối cùng được đưa lên máy bay chở về sở thú Wellington, New Zealand.

Thị trấn Wellington, New Zealand, năm 1957. Lionel Cosgrove mất bố từ nhỏ và ở cùng bà mẹ lập dị Vera Cosgrove trong một gia đình danh giá. Lionel vô tình gặp Paquita Maria Sanchez trong một cửa hàng trong thị trấn và đem lòng yêu cô gái này khiến bà Vera không hài lòng.

Trong một lần lén theo dõi con trai trong sở thú, bà Vera không may trượt chân và bị con khỉ mặt chuột cắn phải, Lionel lập tức đưa mẹ về nhà. Từ lần trở về từ sở thú bệnh tình của bà Vera ngày càng nặng, trong lúc ăn trưa với vợ chồng chủ tịch Martheson, bà bị rớt lỗ tai xuống tô súp khiến bà vợ chủ tịch Martheson sợ hãi bỏ về.

Người bà của Paquita tiên tri rằng Lionel sắp phải đương đầu với một mối nguy hiểm, Paquita liền chạy tới báo tin cho Lionel, con chó của cô chạy lên lầu và bị bà Vera nuốt vào bụng, sau đó bà vật lộn với Paquita và ngã xuống cầu thang bất tỉnh. Y tá Emma McTavish được gọi đến, cô cho rằng bà Vera đã qua đời, tuy nhiên bà bất ngờ hồi sinh thành thây ma và giết chết nữ y tá. Lionel tìm cách nhốt mẹ và nữ y tá xuống tầng hầm và tìm đến nhà bà tiên tri, tại đây bà đã trao cho Lionel một chiếc bùa hộ mệnh và dặn anh phải luôn đem theo nó bên người. Lúc này bà Vera đã phá cửa tìm cách ra khỏi nhà, trên đường đi bà bị một chiếc xe điện đâm phải, Lionel buộc phải tổ chức tang lễ cho người mẹ xấu số trước sự chứng kiến của mọi người.

Đêm xuống, Lionel ra nghĩa trang để đào mộ người mẹ với hi vọng ngăn chặn thêm những cái chết mới, tại đây anh gặp một nhóm thanh niên lang thang say xỉn phá hoại. Bà Vera đã thoát ra khỏi nấm mồ, giết hại và biến nhóm thanh niên trở thành những thây ma. Cha xứ Jon McGruder, người gác nghĩa trang chạy đến ngăn chặn những thây ma nhưng chính ông cũng bị chúng giết chết. Lionel tìm cách tiêm thuốc an thần lấy từ ông bác sĩ lập dị cho những thây ma và đem chúng nhốt dưới tầng hầm trong nhà.

Chuyện chưa hết rối ren thì Les, ông chú đến từ phương xa của Lionel, em trai của bà Vera tìm đến, gã đến không phải vì cái chết của người chị mà vì muốn tranh chấp tài sản của nhà Cosgrove. Biết Lionel đang giữ những thây ma trong nhà, Les đã uy hiếp buộc Lionel phải trao giấy tờ sở hữu căn nhà cho gã và chôn cất những thây ma. Lionel buộc phải dùng thuốc độc cực mạnh hòng tiêu diệt chúng với sự giúp đỡ của Paquita, thật không may thứ thuốc Lionel tiêm cho lũ thây ma bị nhầm khiến chúng hồi sinh và càng hung hãn hơn.

Sự việc diễn ra đúng lúc chú Les mời bạn bè tới nhà mới mừng lễ tân gia, họ bị những thây ma giết hại để rồi chính họ cũng hồi sinh trở thành những thây ma khát máu, bữa tiệc bỗng chốc trở thành một đêm kinh hoàng. Trong lúc cùng Paquita và chú Les vật lộn với những thây ma, Lionel vô tình tìm được bộ xương của bố anh cùng những bức ảnh ông chụp với người phụ nữ tóc vàng chính là người tình của ông. Lionel biết được sự thật rằng chính mẹ anh là hung thủ thực sự dẫn đến cái chết của bố anh.

Cuối phim là những hình ảnh vô cùng cảm động khi bà Vera biến thành một con quái vật khổng lồ nuốt Lionel vào trong bụng, nhưng nhờ có chiếc bùa hộ mệnh của bà tiên tri, anh đã dùng nó khoét bụng mẹ thoát ra ngoài. Căn nhà bùng cháy và đổ sụp, con quái vật ngã vào trong đám cháy, Lionel và Paquita may mắn thoát khỏi căn nhà trước khi đoàn xe cứu hỏa đến nơi.

Diễn viên
 Timothy Balme vai Lionel Cosgrove
 Diana Peñalver vai Paquita Maria Sanchez
 Elizabeth Moody vai Vera Cosgrove, mẹ của Lione
 Ian Watkin vai chú Les, em trai của bà Vera
 Brenda Kendall vai Y tá Emma McTavish
 Stuart Devenie vai Cha xứ McGruder
 Jed Brophy vai Thomas Jacob, gã say xỉn Void
 Stephen Papps vai thây ma Cha xứ McGruder
 Glenis Levestam vai bà Nora Matheson
 Lewis Rowe vai ông chủ tịch Albert Matheson
 Elizabeth Mulfaxe vai Rita Bridell, cô gái váy đỏ
 Harry Sinclair vai Roger Tryton
 Davina Whitehouse vai Mary Sanchez, bà của Paquita
 Silvio Famularo vai Slaver Don Sanchez, bố của Paquita

Một số vai phụ:
 Jim Booth (đồng thời là nhà sản xuất) vai bố Lionel lúc còn sống
 Sam Dallimore vai Lionel lúc nhỏ
 Robert Ericson vai cậu bé ngã xe đạp
 Chris Short vai Nhân viên hải quan
 Bill Ralston vai Nhân viên sở thú Stewart McAlden
 Daniel Sabic vai ma con Selwyn

Âm nhạc
Các ca khúc được sử dụng trong phim:
 The stars and moon - Kate Swadling
 29 Steps - Tony Backhouse
 Heat of my thoughts - Tony Backhouse
 Barwick green - Arthur Wood
 Maori battalion - the Maori Battalies

Địa danh trong phim
Một số địa danh được làm cảnh quay trong phim:
 Thung lũng Putangirua Pinnacles: là Đảo Sọ người trong cảnh đầu của bộ phim.
 Sở thú Wellington, New Zealand: cảnh hẹn hò giữa Lionel và Paquita.
 Căn nhà Số 12 Hinau Road, Hataitai, Wellington: trong phim là Ngôi nhà nơi cất giấu những thây ma, trên thực tế là căn nhà số 12 đường Hinau, quận Hataitai, phía Bắc Wellington. Một số người từng ở đã giúp cho quá trình quay phim vào thời điểm đó, nửa trước của tòa nhà đã được rao bán và xây thêm một dãy nhà vào đầu những năm 2000.
Cửa hiệu nơi Lionel và Paquita gặp nhau trong phim là ở góc đường Rodrigo Road, Kilbirnie  và Sutherland Road hoặc số (29 Sutherland Road, Melrose) ở Wellington.
 Nghĩa trang Karori Cemetery, Wellington.
 Công viên Wellington Botanical Gardens nơi Lionel và Ma con Selwyn dạo chơi.
 Chiếc máy bay Fieldair Freight Dc-3 (possibly ZK-BBJ) hạ cánh tại phi trường Wellington airport
 Chiếc xe chở con khỉ mặt chuột ở đầu phim đi trên đường Queens Drive, Lyall Bay, Wellington.
 Lionel đến phòng khám thú y trên đường Standen Street, Karori, Wellington (20 Standen St, Karori, Wellington).

Thông tin sản xuất
Những cảnh đầu tiên của phim trên "Đảo Sọ người", thực chất được quay tại thung lũng Putangirua Pinnacles, cũng chính là nơi sau này Jackson dùng để làm phim Chúa tể của những chiếc nhẫn.

Bộ phim được cho là đẫm máu nhất mọi thời đại (đo bằng số lượng máu phim được sử dụng trong quá trình sản xuất). 300 lít máu giả đã được sử dụng trong những cảnh cuối cùng của bộ phim. Trong cảnh Lionel dùng máy xén cỏ chống lại thây ma, máu giả được bơm vào 5 gallon mỗi giây.

Tiêu đề tiếng Tây Ban Nha của bộ phim "Tu madre se ha comido mot mi Perro" theo nghĩa đen dịch là "mẹ của anh đã ăn con chó của tôi", một câu nói bởi Paquita (nữ diễn viên Tây Ban Nha Diana Peñalver) trong một cảnh của bộ phim.

Tên của con chó của Paquita là Fernando, như để liên tưởng đến đạo diễn Fernando Trueba, bởi Peter Jackson lần đầu gặp nữ diễn viên Diana Peñalver trong những bộ phim của ông.

Cảnh cuối cùng của phim là cảnh Lionel đưa bé Selwyn (Ma con) dạo chơi trong công viên. Bộ phim phần lớn đã kết thúc những cảnh quay chính trước thời hạn một tuần với 45.000$ New Zealand còn lại. Vì vậy Peter Jackson đã quyết định sử dụng số ngân sách còn lại để thực hiện cảnh quay giữa Lionel và ma con Selwyn trong công viên, Jackson cho rằng đây là một trong những cảnh quay hài hước và vui nhộn nhất trong toàn bộ bộ phim.

Nhân vật Diana Peñalver được đặt theo tên bà ngoại của nữ diễn viên Paquita María Sánchez.

Các lá bài dùng ở cảnh đầu phim là bộ bài Thoth Deck của Aleister Crowley. Chỉ có hai lá bài ngôi sao và chàng kỵ sĩ đội mũ giáp là ngoại lệ được làm riêng cho bộ phim.

Bản nhạc trong cảnh tại nhà tang lễ của phim được Jackson dùng lại từ bộ phim trước đó của ông là Meet the Feebles.

Bob McCarron, người được biết rõ gần đây với cái tên Dr. Bob trên show truyền hình Anh Quốc I'm a Celebrity Get Me Out of Here! chính là người đã tạo những hiệu ứng đặc biệt cho phim. Anh đã nhận được giải tại Liên hoan phim quốc tế Sitges - Catalonian và được đề cử cho giải Sao Thổ Saturn Awards.

Một số cảnh quay trong thành phố lấy bối cảnh năm 1957 được Jackson dựng lại bằng mô hình.
Bộ phim được quay và hoàn thành trong vòng 3 tháng.

Kiện cáo
Bộ phim bị các nguyên đơn cáo buộc xâm hại quyền riêng tư của họ khi đưa lên những hình ảnh bia mộ của gia đình các nguyên đơn trong những cảnh quay của phim tại nghĩa trang lớn nhất thành phố Wellington.

Phát hành
Bộ phim được phát hành rộng rãi tại nhiều quốc gia:

Ở một số quốc gia, chẳng hạn như Anh Quốc hay Australia, bộ phim được phát hành đầy đủ cảnh quay dưới thời lượng 104 phút.
 Ở những nước mà các nhà kiểm duyệt ngần ngại trước cảnh máu me cực đoan, bộ phim ban đầu bị cấm hoặc kiểm duyệt trước khi bị cắt giảm nặng nề. Ở Đức một phiên bản 94 phút đã được cắt giảm lớn đối với một số cảnh máu me, nhưng nhà phát hành đã lờ đi. Một phiên bản đầy đủ khác của phim bị cấm tại Đức mặc dù vậy nó vẫn được phát hành rộng rãi dưới cái tên phiên bản Mỹ "Dead Alive".
 Tại Mỹ bộ phim được phát hành hai phiên bản dưới cái tên Dead Alive (vì tránh nhầm lẫn với bộ phim đã phát hành trước đó Brain Dead), một phiên bản đã kiểm duyệt chỉ còn 85 phút với hầu hết những cảnh máu me, bạo lực bị gỡ bỏ. Trong khi một phiên bản khác 97 phút thì những cảnh máu me chủ yếu còn nguyên vẹn, đây là phiên bản mà Peter Jackson ưng ý nhất.

Tiếp nhận
Bộ phim được tiếp nhận rộng rãi trên khắp thế giới đối với những người ưa cảm giác mạnh trong đó có khán giả Việt Nam vào thập niên 1990.

Nó nhận được 86% đánh giá tích cực trên trang Rotten Tomatoes.

Tại thời điểm phát hành, David Stratton của tạp chí Variety đã đưa ra một đánh giá tích cực, gọi đó là "bộ phim hay nhất của Jackon cho đến nay" và ca ngợi sự hài hước, diễn xuất và đặc tính kỹ thuật (hiệu ứng máu me, trang điểm). Ông nói "Peter Jackson, người đã bứt phá tài tình những màn máu me không kém phần vui nhộn, kịch tính. Một số phim lạm dụng điều đó, nhưng Braindead thì không".

Tạp chí Time đã vinh danh Braindead trong danh sách 25 phim kinh dị hay nhất mọi thời đại.

Giải thưởng
 Amsterdam Fantastic Film Festival – Silver Scream Award (1993);
 Avoriaz Fantastic Film Festival – Grand Prize (1993);
 Fantasporto – International Fantasy Film Award, Phim tốt nhất và hiệu ứng đặc biệt tốt nhất(1993)
 New Zealand Film và TV Awards – Film Award, hóa trang ấn tượng, Đạo diễn tốt nhất, phim hay nhất, biên kịch tốt nhất (1993);
 Catalonian International Film Festival, Sitges, Spanien – hiệu ứng đặc biệt tốt nhất (1992);
 Fantafestival – Diễn viên chính và hiệu ứng xuất sắc nhất (1992).

Kế thừa
 Trong phiên bản King Kong (2005) của Jackson, các hầm hàng của con tàu có một hòm ghi Sumatran Rat Monkey — Beware the bite!, nhắc lại con khỉ mặt chuột từ Braindead.
 Trong video game Left 4 Dead (2008), một căn phòng được phát hiện (trong chiến dịch thu hoạch máu) chứa một chiếc máy cắt cỏ cùng một số lượng lớn máu, tham khảo một cảnh trong phim.
 Trong phim Scooby-Doo! Mystery Incorporated 2010 tập "The Secret Serum", cũng nhắc đến "khỉ mặt chuột Sumatra" từ đảo Sọ người.
 Nam diễn viên đồng thời là bạn Jackson Simon Pegg nói trong cuốn sách của anh Nerd Do Well rằng Braindead là một trong những ảnh hưởng lớn đến bộ phim của anh Shaun of the Dead.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Website thông tin phim

Phim năm 1992
Phim New Zealand
Phim tiếng Anh
Phim kinh dị New Zealand
Phim hài New Zealand
Phim hài đen
Phim về gia đình
Phim về gia đình bất thường
Phim về quái vật
Kịch bản phim của Peter Jackson
Phim kinh dị thập niên 1990
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1950
Phim lấy bối cảnh năm 1957


title: Việt Dzũng

text:
Việt Dzũng (8 tháng 9 năm 1958 – 20 tháng 12 năm 2013) là một người dẫn chương trình, nhạc sĩ, ca sĩ người Mỹ gốc Việt nổi tiếng với dòng nhạc Việt Nam hải ngoại hoạt động tại Hoa Kỳ.

Thân thế và sự nghiệp
Ông tên thật là Gioakim Nguyễn Ngọc Hùng Dũng, sinh ngày 8 tháng 9 năm 1958 tại Sài Gòn. Cha là Nguyễn Ngọc Bảy, người Nghệ An, cựu dân biểu Hạ nghị viện thời Đệ Nhị Cộng hòa Việt Nam, thiếu tá, y sĩ trưởng Bộ tổng tham mưu và Sư đoàn 5 Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Mẹ là cựu giáo viên Trường Nữ Trung học Gia Long. Ông có một anh, một chị, và một em trai. Lúc nhỏ, ông từng học tại Trường Trung học Lasan Taberd.

Trong giai đoạn từ 1971 cho đến trước sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông tham dự nhiều đại hội nhạc trẻ bên cạnh Trường Kỳ, Tùng Giang, Nam Lộc,... Năm 1975, ông vượt biên tỵ nạn sang đến Singapore, sau đó là đến trại tỵ nạn Subic ở Philippines rồi sau sang Hoa Kỳ định cư, đến năm 1976 gia đình mới sang cùng đoàn tụ. Ngay những năm đầu tiên tại Mỹ ông đã sáng tác và thắng giải Iowa Grand Ole Opry. Năm 1985 ông cho ra ban nhạc tiếng Anh Children of the Ocean hợp tác với một số nhạc sĩ Mỹ.

Đối với tân nhạc Việt Nam ở hải ngoại, ông đã sáng tác một số bài được cộng đồng người Việt tại hải ngoại biết đến như "Một chút quà cho quê hương", "Lời kinh đêm", "Tình ca cho Nguyễn Thị Sài Gòn". Album Một bông hồng cho người ngã ngựa. Ông kết nghĩa anh em với ca nhạc sĩ Nguyệt Ánh, Nguyễn Hữu Nghĩa, đi lưu diễn nhiều nơi ở Mỹ, Úc, Nhật Bản, châu Âu, mở đường cho Phong trào Hưng ca ở hải ngoại, chính thức thành lập ngày 14 tháng 4 năm 1985 tại Houston, Texas. Do hoạt động tích cực trong phong trào chống Cộng, Việt Dzũng và Nguyệt Ánh bị nhà cầm quyền Việt Nam tuyên án tử hình khiếm diện. Việt Dzũng với bài "Một chút quà cho quê hương" cùng với Nam Lộc (tác giả bài "Sài Gòn vĩnh biệt") được nêu danh là một trong những tên tuổi chính của dòng nhạc Việt Nam hải ngoại.

Ngoài những sáng tác có nội dung nỗi niềm ly hương và chống Cộng, ông còn có những tác phẩm tình ca vui trẻ như "Tình như cây cà rem", "Có những cuộc tình không là trăm năm", "Người yêu tôi" (phổ thơ Cung Vũ) hay uẩn ức như "Bên đời hiu quạnh". Tổng cộng ông đã viết hơn 450 bài, một số ra mắt trong hai tập nhạc Kinh Tỵ nạn và Lưu vong khúc. Năm 1990 ông lập hãng ra băng và đĩa nhạc mang tên Trung tâm Việt Productions.

Ngoài hoạt động âm nhạc, Việt Dzũng còn có chân trong văn học, chủ bút nguyệt san Nhân chứng ở California. Sau ông chuyển sang đóng góp cho đài phát thanh Little Saigon Radio bắt đầu từ năm 1993 làm phóng viên và xướng ngôn viên cho đài phát thanh tiếng Việt toàn phần đầu tiên ở miền Nam California. Đến năm 1997 thì ông lập đài phát thanh riêng là Radio Bolsa.

Đối với các chương trình thu hình, ông xuất hiện lần đầu trên video Asia 9 Tình ca chọn lọc 75-95 (1995) với vai trò là ca sĩ. Sau đó, ông xuất hiện trong vai trò người dẫn chương trình trong các đại nhạc hội của Trung tâm Asia bắt đầu từ cuốn video Asia 14 Yêu (1996) cho đến cuốn Asia 73 Mùa hè rực rỡ 2013 là lần xuất hiện cuối cùng của ông trước khi qua đời.

Ông xuất hiện nhiều trong những cuộc vận động chống chủ nghĩa cộng sản, hoạt động tích cực hỗ trợ các cuộc đấu tranh dân chủ, nhân quyền cho Việt Nam, tham gia trong các đoàn thể trẻ tại miền Nam California như Thanh Sinh Phó Đức Chính, Thanh Niên Cờ Vàng, đấu tranh cho nhân quyền ở Việt Nam, và ông cũng luôn vận động cứu giúp thuyền nhân Việt Nam tỵ nạn. Năm 2010 ông được thượng nghị sĩ tiểu bang California là Lou Correa trao giải "Community Heroes" vì 20 năm hoạt động đóng góp cho cộng đồng.

Qua đời
Việt Dzũng đột ngột qua đời tại Bệnh viện khu vực Fountain Valley ở thành phố Fountain Valley, California, Hoa Kỳ do căn bệnh tim hồi 10h35' sáng, ngày 20 tháng 12 năm 2013, hưởng dương 55 tuổi.<ref>"Nhạc sĩ Việt Dzũng qua đời..." , Người Việt, 20 tháng 12 năm 2013</ref>

Để vinh danh những đóng góp của nghệ sĩ Việt Dzũng, nghị sĩ thượng viện tiểu bang California Lou Correa đã vận động cho thông qua nghị quyết đặt tên một khúc đại lộ Beach (Beach Boulevard) gần góc đường Talbert là "Việt Dzũng Human Rights Memorial Highway" (Xa lộ Nhân quyền Việt Dzũng) khánh thành ngày 15 tháng 8, 2014 thuộc khu vực Little Saigon.

Danh sách bài hát

Anh có yêu em không
Anh khóc cho em đêm nay
Anh Vẫn Mơ Một Ngày Về ("Dreamer's Dream", Việt Dzũng đặt lời Việt)
Ba năm qua rồi
Bài ca cho người lữ khách
Bài ca dao cho Mẹ
Bài ca dân chủ mới
Bài ca tình nhớ (thơ Nguyễn Bính)
Bắc Thái Bình Nam Xuân Lộc
Bên đời hiu quạnh (phổ thơ Hoàng Ngọc Ẩn)
Bài tango cuối cùng
Buồn gọi tên người
Bước chân trên cát
Chàng vẫn về Quê Hương
Chào những người yêu còn ớ lại Saigon
Children of the ocean (Nhạc ngoại, Việt Dzũng đặt lời Việt)
Cho đồng bào tôi (viết chung với Nguyễn Đức Quang)
Chuyện một em bé ngoan mà Santa Claus quên qùa
Có những cuộc tình không là trăm năm
Cỏ tương tư
Con trai
Cùng chắp cánh bay ("We'll fly again", viết chung với Trúc Hồ & Cardin)
Cùng đi với tôi
Cũng đành lãng quên
Cuộc tình hoàng hôn
Dạ khúc
Dáng xưa (viết chung với Trúc Hồ)
Dấu chân của biển
Đồng dao hòa bình
Đừng nói lời chia tay
Đừng sợ
Đường về (Việt Dzũng hát, Khúc Lan đặt lời Việt)
Giòng cuồng lưu
Gởi người dưới mộ (thơ Đinh Hùng)
Hạnh phúc không như hôm qua
Hãy Đến Cùng Âm Nhạc ("Let Me Keep The Music", Việt Dzũng đặt lời Việt)
Hát cho người dân oan
Hát cho tự do
Hãy đứng lên (viết chung với Nguyệt Ánh)
Khóc ru đời trinh nữ
Kinh tỵ nạn
Keep on trying (Nhạc ngoại, Việt Dzũng đặt lời Việt)
Livin' la vida loca (Nhạc ngoại, Việt Dzũng đặt lời Việt)
Love is all you know (Nhạc ngoại, Việt Dzũng đặt lời Việt)
Lời kinh đêm (ý thơ Mãn Thuận)
Lời tỏ tình đầu tiên
Mambo Italiano (Nhạc ngoại, Việt Dzũng đặt lời Việt)
Maria dưới chân thập tự giá
Màu máu Tigôn
Một chút quà cho quê hương
Một đời trau chuốt
Một lần tình xa
Mời em về 1,2
Mùa đông tuyết trắng
Mùa hè rực rỡ (viết chung với Jason Lâm)
Mùa thu trên phím đàn (viết chung với Sỹ Đan)
Mùa tiếc thương
Noel rồi! Đừng hờn anh nữa bé ơi
Nhân danh nhân quyền
Những đứa con của Mẹ
Ngày con về
Ngày đẹp tươi
Ngày trời Nam
Người yêu tôi đó
Ôi mùa đông
Quân lệnh cuối cùng
Rồi cũng có ngày ta về lại
Sao ánh trăng vàng (Việt Dzũng hát, Khúc Lan đặt lời Việt)
Sao đêm
Say tình
Sông dài
Tan theo ngày nắng vội (viết chung với Trần Duy Đức)
Tell me once again (Nhạc ngoại, Việt Dzũng đặt lời Việt)
Tên tôi là Di Cư
Thà chết trên biển đông
Thiên đàng đánh mất
Tiếng hát trái tim (viết chung với Trúc Hồ)
Tìm sống
Tình ca cho 200 người bỏ mạng bờ biển Mã Lai
Tình ca cho Nguyễn Thị Sài Gòn
Tình như cây cà rem
Thu vàng có chàng tới hỏi (Thơ: Huyển Kiêu)
Thung lũng chim bay
Thuyền tự do (viết chung với Nguyệt Ánh)
Tự tình khúc
Tự trầm
Và em hãy nói yêu anh
Viên đạn cũ
When I die (Nhạc ngoại, Việt Dzũng đặt lời Việt)
Xuống đường cùng cánh hoa là
Yêu đời yêu người (viết chung với Sỹ Đan)
Yêu là thế (Việt Dzũng hát, Khúc Lan đặt lời Việt)
Yêu người muộn màng

Băng và đĩa nhạc
 Anh vẫn còn thươngBên bờ đại dươngBên em đang có taHát cho Tự doHùng ca quật khởiLên đườngMình ơi, đưa em về quê hươngQuê hương và emRu em sông núi đợi chờTuổi trẻ về nguồnThánh ca vào đờiThắp lửa Tự doThắp lửa yêu thươngTrái tim ở lạiVuốt mặt''

Chú thích

Liên kết
Nghệ sĩ Việt Dzũng
Nhạc sĩ Việt Dzũng gặp gỡ độc giả theo báo Người Việt
Việt Dzũng
Radio Bolsa

Người Mỹ gốc Việt
Nhạc sĩ Việt Nam
Nhạc sĩ hải ngoại
Ca sĩ Trung tâm Asia
Tín hữu Công giáo Việt Nam
Nghệ sĩ Công giáo Việt Nam
Cựu học sinh Lasan Taberd
Người chống cộng Việt Nam


title: Jakob Meckel

text:
Klemens Wilhelm Jacob Meckel (28 tháng 3 năm 1842 – 5 tháng 7 năm 1905) là một tướng lĩnh quân đội Phổ, từng tham gia Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871). Từ năm 1885 cho đến năm 1888, với quân hàm Thiếu tá, ông được chọn làm cố vấn quân sự cho triều đình Nhật Bản thời Minh Trị. Là một trong những cố vấn Đức có ảnh hưởng lớn nhất tại Nhật Bản, Meckel đã gạt bỏ ảnh hưởng của học thuyết quân sự Pháp – nước đã bị Đức đánh bại trong cuộc chiến năm 1870 – đối với Nhật. Đường lối chiến lược của ông đã giúp cho quân đội Nhật Bản đánh bại Đại Thanh trong chiến tranh Giáp Ngọ (1894 – 1895) và Nga trong chiến tranh Nga-Nhật (1904 – 1905).

Tiểu sử
Meckel chào đời tại Köln, tỉnh Rhein, Phổ. Ông đã tốt nghiệp Trường Cao đẳng Tham mưu Quân sự Phổ vào năm 1867. Ông là một cựu chiến binh của cuộc Chiến tranh Pháp-Đức, và được tặng thưởng Huân chương Thập tự Sắt trong cuộc chiến tranh này.

Ở Nhật Bản
Cuộc Chiến tranh Pháp-Đức đã chấm dứt ưu thế của học thuyết quân sự Pháp. Sau chiến thắng của Đức trong cuộc chiến, triều đình Minh Trị của Nhật Bản quyết định tổ chức Lục quân Đế quốc Nhật Bản, Meckel (với quân hàm thiếu tá trong thời gian đó) được mời đến Nhật với cương vị là giáo sư Đại học Lục Quân đồng thời là cố vấn của Bộ Tổng tham mưu Đế quốc Nhật Bản. Để hồi đáp thỉnh cầu của người Nhật, Tổng tham mưu trưởng quân đội Phổ Helmuth von Moltke đã cử Meckel xuất dương. Ông phối hợp hoạt động chặt chẽ với các Thủ tướng tương lai của Nhật Bản là tướng Katsura Tarō và tướng Yamagata Aritomo, và với nhà chiến lược quân đội – tướng Kawakami Soroku. Meckel đã đưa ra nhiều đề xuất, trong đó có việc tái cấu trúc cơ cấu chỉ huy của quân đội thành các sư đoàn và trung đoàn, nhờ đó gia tăng tính cơ động, củng cố hệ thống hậu cần và vận tải của quân đội, qua việc nối liền các căn cứ quan trọng của quân đội bằng đường sắt, thiết lập các trung đoàn pháo binh và công binh như những đơn vị độc lập, và duyệt lại hệ thống nghĩa vụ quân sự phổ quát để xóa bỏ hầu như tất cả các trường hợp ngoại lệ (chế độ cưỡng bách tòng quân). Một bức tượng bán thân Meckel được đặt ở phía trước Đại học Lục quân từ năm 1909 cho tới năm 1945.

Mặc dù thời kỳ làm việc ở Nhật (1885 – 1888) của ông tương đối ngắn, Meckel có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của nền quân sự Nhật Bản. Được xem là người đã giới thiệu các học thuyết quân sự của Clausewitz và khái niệm về các cuộc tập trận giả của Phổ (Kriegspiel) đến Nhật Bản trong một quá trình cải tiến chiến thuật. Bằng việc huấn luyện về chiến thuật, chiến lược và tổ chức cho khoảng 60 sĩ quan cao cấp nhất của Nhật Bản trong thời gian đó, ông gạt bỏ ảnh hưởng trước đó của các cố vấn quân sự người Pháp bằng những học thuyết của mình. Meckel đặc biệt nhấn mạnh tư tưởng của cố vấn Hermann Roesler về lòng trung kiên với Thiên hoàng qua việc giảng dạy cho các học trò của ông rằng thắng lợi quân sự của Phổ là một hệ quả của sự trung kiên của đội ngũ sĩ quan dành cho vị Hoàng đế tối cao của họ, việc mà các Điều XI-XIII của Hiến pháp Đế quốc Nhật Bản đã quy định rõ ràng.

Là người chủ trương thực hiện các cuộc tấn công ồ ạt bằng bộ binh, Meckel tin rằng ưu thế về quân số, tổ chức, tinh thần kỷ cương và dũng cảm tuyệt đối sẽ đè bẹp mọi thứ trong những đợt tấn công như vậy. Các cải cách của Meckel đã giúp cho Nhật Bản đánh bại đế quốc Thanh-Trung Quốc trong cuộc Chiến tranh Giáp Ngọ (1894 – 1895). Trong chiến tranh, những học trò Nhật Bản của ông đã chứng tỏ sự thành thạo của mình đối với những bài giảng của Meckel. Nhờ áp dụng chiến thuật xung kích ào ạt bằng những đội hình bộ binh dày đặc, họ đánh chiếm được cảng Lữ Thuận từ tay một lực lượng nhỏ hơn của Mãn Thanh.

Tiếp theo đó, trong cuộc chiến tranh Nga-Nhật (1904 – 1905), các học trò của Meckel một lần nữa giành phần thắng. Mặc dù vậy, chiến lược của ông đã mang lại thiệt hại nặng nề cho phía Nhật trong cuộc chiến. Để đánh chiếm cảng Lữ Thuận, quân Nhật chịu thiệt hại đến 59.000 người. Sang trận Phụng Thiên, quân Nhật phải chuyển sang tấn công bằng những đội hình lỏng lẻo, nhờ đó mà tổn thất ít hơn kẻ thù bại trận của họ.

Về Bộ Tổng tham mưu Đức
Khi trở về nước Đức, Meckel làm việc trong Trung đoàn Bộ binh số 2 tại pháo đài Mainz, về sau được phong cấp Thiếu tướng, và được cử làm tổng chỉ huy các lực lượng Đức ở vùng sông Rhein. Ông là biên tập viên của các ấn bản thứ hai và ba của cuốn Những trách nhiệm của Bộ Tổng tham mưu ('Der Dienst des Generalstabes) của nhà lý luận quân sự Paul Bronsart von Schellendorff. Ông được bổ nhiệm làm Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội Đức vào năm 1895. Tuy nhiên, Đức hoàng Wilhem II không ưa chuộng ông và phản đối việc liệt ông vào hàng Tiểu Nam tước Phổ (Junker) . Thay vì đó, ông lại được chỉ định làm Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn Bộ binh số 8, nhưng về hưu không lâu sau đó. Ông từ trần ở thành phố suối khoáng Gernrode, hưởng thọ 65 tuổi.

Chú thích

Tham khảo
 Bassford, Christopher. (1994). Clausewitz in English: The Reception of Clausewitz in Britain and America, 1815-1945. New York: Oxford University Press. 10-ISBN 0-19-508383-0; 13-ISBN 978-0-19-508383-5
 Martin, Bernd. (1995). Japan and Germany in the modern world. Providence/Oxford: Berghahn Books. 10-ISBN 1-84545-047-7; 13-ISBN 978-1-84545-047-2
 Schellendorff, Paul Leopold Eduard Heinrich Anton Bronsart. (1893). Duties of the General Staff translated by William Aldworth Home Hare. London: Her Majesty's Stationery Office.
 Schramm, Helmar, Ludger Schwarte and Jan Lazardzig. (2005). Collection, Laboratory, Theater: Scenes of Knowledge in the 17th Century. Berlin: Walter de Gruyter. 10-ISBN 3-11-017736-6; 13-ISBN 978-3-11-017736-7
 Welch, Claude Emerson. (1976). Civilian Control of the Military: Theory and Cases from Developing Countries. Albany: State University of New York Press. 10-ISBN 0-87395-348-7; 13-ISBN 978-0-87395-348-1
 Yiu, Angela. (1998). Chaos and order in the works of Natsume Sōseki. Honolulu: University of Hawaii Press. 10-ISBN 0-8248-1981-0; 13-ISBN 978-0-8248-1981-1

Sinh năm 1842
Mất năm 1905
Cố vấn nước ngoài ở Nhật Bản
Người nhận Huân chương Mặt trời mọc
Giảng viên nước ngoài ở Nhật Bản
Người Đức sống ở Nhật Bản
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Tướng Đức
Người Köln
Người tỉnh Rhein
Tướng Phổ
Người nhận Huân chương Thập tự Sắt
Nhà văn quân sự Đức


title: Dạng Mẫn Hoàng hậu

text:
Dạng Mẫn hoàng hậu (chữ Hán: 煬愍皇后, 567 – 17 tháng 4, năm 648), thường gọi Tiêu hoàng hậu (蕭皇后), là Hoàng hậu của Tùy Dạng Đế Dương Quảng trong lịch sử Trung Quốc.

Bà vốn là vật báu giữa nhân gian, vừa chào đời đã là tuyệt thế giai nhân, khuôn mặt như hoa mẫu đơn, đôi mắt long lanh, eo mềm mại như cây liễu, sắc đẹp tuyệt trần, phong thái quyến rũ hơn người, dường như tất cả những cái đẹp trên đời đều hội tụ trên người bà. Trong lịch sử Trung Quốc, có mấy ai có thể giống như Tiêu hoàng hậu trải qua sự thay đổi triều đại, vẫn luôn ở bên cạnh nhiều vị quân vương.

Sau bao gian truân, chính bằng nhan sắc cùng khí chất bẩm sinh, Tiêu thị trở thành tuyệt thế giai nhân được truyền tụng muôn đời.

Thân thế
Tiêu hoàng hậu là một thành viên của hoàng tộc Tây Lương, là một công chúa của Lương Minh Đế, hoàng đế của nước Tây Lương, song nước Tây Lương là chư hầu của Bắc Chu và sau đó là nhà Tùy.

Tiêu Hoàng hậu sinh ra đã mang trong mình số phận đặc biệt. Khi vừa chào đời, tướng mạo của nàng khiến thầy tướng số phải kinh ngạc. Sở hữu dung nhan hiếm có, lại thêm việc sinh vào ngày giờ đặc biệt, thầy tướng đã đoán trước vận mệnh của Tiêu thị bằng 8 chữ: "Mẫu nghi thiên hạ, mệnh đới đào hoa".

Bà sinh vào tháng 2 âm lịch, song theo phong tục Giang Nam thì sinh vào tháng 2 âm lịch là điều không tốt lành. Lương Minh Đế do tin vào điều mê tín này nên đã trao bà cho em họ là Đông Bình vương Tiêu Ngập (蕭岌) nuôi dưỡng. Tuy nhiên, do Tiêu Ngập đã qua đời vào năm đó, bà được chuyển cho cữu phụ Trương Kha (張軻). Do Trương Kha có gia cảnh bần hàn, bà phải tham gia lao động.

Sau đó, Lương Minh Đế về phe Tùy Văn Đế trong cuộc nội chiến vào năm 580 chống Uất Trì Huýnh, năm 582, Tùy Văn Đế ngỏ ý muốn cưới một công chúa của Tây Lương cho hoàng tử của mình là Tấn vương Dương Quảng. Tây Lương Minh Đế đã mời thầy bói xem mệnh của công chúa trong cung, song thầy bói nói những công chúa trạc tuổi Dương Quảng người thì không hợp mệnh, người thì không hợp tuổi. Tây Lương Minh Đế bất đắc dĩ đưa bà hồi cung, và thầy bói nói quẻ của bà đại cát, vì thế bà được gả cho Dương Quảng.

Vì tuổi nhỏ không được nuôi trong gia đình quý tộc, không hiểu lễ tiết cung đình nên bà chưa được tiến cung thành thân ngay. Lúc đó, Độc Cô hoàng hậu vô cùng yêu thích cô con dâu bé bỏng nên đã nuôi dưỡng chăm sóc nàng như con đẻ.

Độc Cô hoàng hậu cho mời rất nhiều thầy giỏi đến dạy bà đọc sách, viết văn, hội họa, đàn hát. Không chỉ sở hữu nhan sắc nổi trội của một mỹ nhân mà Tiêu hoàng hậu còn có tố chất thông minh hơn người, bà học gì thạo đó. Nhờ vậy, chỉ vài tháng sau, Tiêu hoàng hậu đã nhanh chóng trở thành một tiểu tuyệt thế giai nhân, lại tinh thông thư lễ, đa tài đa nghệ.

Vốn háo sắc nên ngay khi nhìn thấy nhan sắc tuyệt trần của người vợ đã được mẫu thân lựa chọn, Dương Quảng liền muốn đưa bà vào cung. Năm Khai Hoàng thứ 3, Dương Quảng vào triều, sợ không thể chờ đợi lâu hơn nữa, Dương Quảng đã nhanh chóng kết hôn với Tiêu thị. Tiêu thị trở thành chính thất của Dương Quảng, được phong làm Tấn vương phi. Năm đó, Dương Quảng 14 tuổi, còn Tiêu thị vừa bước vào tuổi 17.

Đêm động phòng hoa chúc, Dương Quảng lóng ngóng ôm chặt tiểu vương phi e ấp như nụ hoa mới nở vào lòng, ngoài ra Dương Quảng còn giả vờ diễn những hành động như một kẻ ngờ nghệch đang si tình để làm vừa lòng vương phi.

Trong quẻ bói của Tiêu thị lúc mới sinh ra có 4 chữ "mẫu nghi thiên hạ" và quả thực sau này Tiêu thị đã trở thành mẫu nghi thiên hạ, nhưng liệu Dương Quảng có trở thành hoàng đế không? Mặc dù anh trai của Dương Quảng - Dương Dũng đã được lập làm thái tử vào năm Khai Hoàng đầu tiên, nhưng đối với những người sinh ra trong một hoàng tộc như Dương Quảng thì ôm mộng hoàng đế là chuyện hoàn toàn bình thường. Vì vậy, ông đã coi Tiêu phi như là ngôi sao may mắn của mình, hết mực yêu thương trân trọng bà. Vì coi Tiêu phi là ngôi sao hy vọng của mình nên Dương Quảng đã bắt đầu thực hiện những mưu kế quỷ quyệt để tranh ngôi với anh trai mình. Đáng tiếc là Dương Quảng chỉ mới biết được vế trước trong quẻ của Tiêu thị mà không biết rằng vế sau bà lại là một người có "mệnh đới đào hoa".

Tấn vương phi và thái tử phi
Sách sử ghi rằng Tiêu vương phi tính tình hòa thuận, hiếu học, dung mạo xinh đẹp có cả tài xem vận mệnh. Tùy Văn Đế hài lòng với bà, còn Dương Quảng sủng ái và tôn trọng bà. Hơn nữa, để làm hài lòng mẹ là Độc Cô hoàng hậu (không ưa người nào có nhiều tiểu thiếp), Dương Quảng mặc dù có một số người thiếp song cũng cố gắng hài hòa các mối quan hệ. Nhưng Dương Quảng chưa phải động chân động tay thì thái tử Dương Dũng lại tự tìm tới cái chết. Tùy Văn Đế và Độc Cô hoàng hậu đã bỏ ra rất nhiều tiền để cưới Nguyên thị về làm thái tử phi nhưng Dương Dũng lại không hề màng tới mà lại dành hết tâm trí của mình cho thứ phi là Vân Chiêu Nghĩa. Nguyên thị thấy thế tức giận tới nỗi đã thắt cổ tự vẫn.

Dương Quảng nhân cơ hội đó, cố tình tỏ ra là một người con hiếu thảo mỗi lần xuất hiện trước mặt mẫu thân của mình, ngoài ra Dương Quảng cũng cố tình xa lánh Tiêu phi để ra vẻ tập trung vào công việc triều chính. Là một người thông minh, Tiêu phi hiểu được tình hình triều đình lúc bấy giờ, bà đã phối hợp ăn ý với Dương Quảng để diễn một vở kịch hoàn hảo. Tiêu phi thường xuyên tới cung của Hoàng hậu Độc Cô khóc lóc, kể lể rằng Dương Quảng chỉ lo chuyện quốc gia đại sự mà lạnh nhạt với mình.

Hai vợ chồng Dương Quảng “kẻ đàn, người hát” đã khiến Độc Cô hoàng hậu động lòng và quyết định phế truất Dương Dũng khỏi vị trí Thái tử vào năm 600, đưa Dương Quảng lên thay thế. Do đó, Tiêu vương phi trở thành thái tử phi. Thành công của Dương Quảng có được sau 17 năm cưới Tiêu phi làm vợ, hay nói cách khác, cả hai đã phải diễn vở kịch giả sầu, giả khổ này trước mặt Độc Cô hoàng hậu trong suốt 17 năm.(Năm 582 Dương Kiên hỏi cưới vua Lương, 583 chính thức tứ hôn)

Bà và Dương Quảng có với nhau hai con trai là Dương Chiêu và Dương Giản và một con gái là Nam Dương công chúa.

Đại Tùy Hoàng hậu
Tùy Văn Đế qua đời năm 604, Dương Quảng đăng cơ kế vị, tức Tùy Dạng Đế. Năm 605, Tiêu vương phi được phong làm hoàng hậu. Dạng Đế sau đó đã sống xa hoa, trong cung có hàng vạn cung nữ. Tuy vậy, Dạng Đế vẫn duy trì sự tôn trọng dành cho Tiêu hoàng hậu, phong nhiều người thân của bà làm quan trong triều. Tuy nhiên, Thái tử Dương Chiêu đã qua đời vào năm 606, còn Dương Giản để mất sủng ái của Dạng Đế vào năm 608 do dùng bùa chú gây hại cho các nhi tử của Dương Chiêu. Tiêu hoàng hậu thường tháp tùng Tùy Dạng Đế đi tuần thú khắp đế chế, và bà nhận thấy phu quân trở nên bạo chính. Bà vì sợ hãi mà không dám nói thẳng, phải viết Thuật chí phú (述志賦) với lời lẽ thận trọng để nhẹ nhàng khuyến nghị Dạng Đế thay đổi.

Năm 607, khi Dạng Đế đến chỗ Khải Dân khả hãn của Đông Đột Quyết, Tiêu hoàng hậu cũng tháp tùng, và bà đã đích thân viếng thăm lều của Nghĩa Thành công chúa - thê của Khải Dân khả hãn và cũng là nhi nữ của một thành viên hoàng tộc Tùy. Năm 615, khi Dạng Đế và Tiêu hoàng hậu ở tại biên thành Nhạn Môn (雁門, nay thuộc Hãn Châu, Sơn Tây), Thủy Tất khả hãn (người kế vị Khải Dân khả hãn) đã suất quân tập kích, bao vây thành Nhạn Môn. Một huynh đệ của Tiêu hoàng hậu là Tiêu Vũ (蕭瑀) đã tìm kiếm sự giúp đỡ từ Nghĩa Thành công chúa (kết hôn với Thủy Tất khả hãn theo tục lệ Đột Quyết), Nghĩa Thành công chúa đã nói dối với phu quân rằng Đột Quyết bị tiến công từ phương bắc. Nhưng sau đó, không nghe theo lời khuyên của Tiêu Vũ để kết thúc các chiến dịch tấn công Cao Câu Ly, Dạng Đế đã trục xuất Tiêu Vũ khỏi triều.

Năm 618, do toàn đế chế đắm chìm trong các cuộc nổi dậy, Tiêu hoàng hậu cùng Dạng Đế đã lưu lại Giang Đô (江都), thủ phủ Dương Châu, được Kiêu Quả quân (驍果) tinh nhuệ bảo vệ. Khi một cung nữ báo cho bà biết các binh sĩ Kiêu Quả quân dự tính tiến hành binh biến, Tiêu hoàng hậu đã báo lại với Dạng Đế, song Dạng Đế lại cho xử tử người cung nữ này vì không muốn nghe tin xấu. Sau đó, khi các cung nữ khác muốn bẩm báo về âm mưu của các binh sĩ, Tiêu hoàng hậu đã khuyên họ không nên làm vậy, nói rằng tình thế đã không thể cứu vãn được nữa. Sau đó, Vũ Văn Hóa Cập đã tiến hành binh biến, sát hại Dạng Đế cùng hai hoàng tử Dương Giản, Dương Cảo và hoàng tôn Dương Đàm (楊倓).

Sau khi Dạng Đế bị giết
Vũ Văn Hóa Cập tôn Tần vương Dương Hạo làm hoàng đế, và sau đó quyết định từ bỏ Giang Đô để tiến về phương Bắc, đưa cả Tiêu hoàng hậu cùng các cung nữ đi theo. Tuy nhiên, Vũ Văn Hóa Cập lại liên tục thất bại khi giao chiến, và đến mùa thu năm 618 đã quyết định đầu độc Dương Hạo để soán vị (để được làm hoàng đế trước khi thất bại).

Năm 619, Hạ vương Đậu Kiến Đức (một thủ lĩnh nổi dậy) bắt giữ và xử tử Vũ Văn Hóa Cập. Sau đó, ông đến yết kiến Tiêu hoàng hậu và xưng thần. Đậu Kiến Đức còn cho an trí bà ở Vũ Cường. Lúc bấy giờ, thế lực của người Đột Quyết ở phía bắc ngày càng lớn mạnh, nhiều lần đe dọa Trung Nguyên. Khi ấy, Khả hãn (thủ lĩnh) của Đột Quyết có hôn ước với Nghĩa Thành công chúa (em gái Tùy Dạng Đế năm xưa), tức em chồng của Tiêu thị.

Nghĩa Thành công chúa ngỏ ý muốn Đậu Kiến Đức đưa Tiêu Hoàng hậu đến chỗ mình. Đậu Kiến Đức không dám một mình đối kháng của người Đột Quyết, đành phải ngoan ngoãn giao nộp mỹ nhân, Nam Dương công chúa cũng đi theo mẹ.

Khi ở Đột Quyết, một trong số các phi tần của Dương Giản đã hạ sinh một di phúc tử, đặt tên là Dương Chính Đạo (楊政道). Tiêu hoàng hậu nuôi dưỡng Dương Chính Đạo, còn Xử La khả hãn sau đó phong Chính Đạo làm Tùy vương. Tiêu hoàng hậu sau đến sống ở Định Tương, qua 2 đời thủ lĩnh của người Đột Quyết là Xử La Khả Hãn và sau đó là Hiệt Lợi Khả Hãn. Trong những năm này, các khả hãn Đột Quyết tiếp tục sử dụng Dương Chính Đạo để thu hút người Trung Nguyên hàng phục, nhằm cạnh tranh thế lực với triều Đường.

Năm 630, khi Đường Thái Tông phái tướng Lý Tĩnh đi đánh Đột Quyết, Khang Tộ Mật (康蘇密) đã đầu hàng Đường và đưa Tiêu hoàng hậu cùng Dương Chính Đạo đến chỗ quân Đường. Thời điểm đó Tiêu hoàng hậu đã 63 tuổi, Đường Thái Tông còn tổ chức một bữa tiệc xa hoa đầy những cao lương mỹ vị, cho ca nữ đàn hát cả ngày, thắp đèn rực sáng khắp cung điện để chào đón bà. Lúc ấy, Đường Thái Tông có hỏi Tiêu thị: "Khanh thấy cảnh tượng trước mắt thế nào so với Tùy cung năm xưa?".

Kỳ thực, cảnh tượng bấy giờ còn thua xa so với vẻ xa xỉ trong cung điện nhà Tùy năm nào. Trước kia, Dương Quảng (người chồng đầu tiên của Tiêu thị) vốn rất thích ăn chơi hưởng lạc, mỗi khi có yến tiệc đều đốt đèn mà dùng dạ minh châu để thắp sáng, còn cho người đốt đàn hương (hương liệu cao cấp), khiến cung điện chẳng khác gì chốn bồng lai tiên cảnh.

Bà không tiện so sánh, liền khôn khéo mà nói: "Bệ hạ là Hoàng đế khai quốc, sao lại đem mình đi so sánh với một vị vua làm mất nước?" Đường Thái Tông nghe vậy rất mực hài lòng, càng thêm hậu đãi bà. Dương Văn Quán (楊文瓘) muốn thẩm vấn Tiêu hoàng hậu để xem có quan lại triều Đường nào bí mật liên hệ với bà không, song Đường Thái Tông từ chối. Do em trai của Tiêu hoàng hậu là Tiêu Vũ một trọng thần dưới thời Đường Cao Tổ và Đường Thái Tông, bà vẫn có được danh giá ở một mức độ nhất định tại kinh thành Trường An. Sau đó, Tiêu hoàng hậu đã phụ trách việc cải táng Dạng Đế theo đúng lễ nghi.

Bà qua đời vào ngày 17 tháng 4 năm 648 tại Trường An và được hợp táng tại Giang Đô cùng với Dạng Đế với nghi lễ Hoàng hậu.

Điện ảnh
Trong Tùy Đường diễn nghĩa (phim truyền hình), vai Tiêu Mỹ nương do Bạch Băng đảm nhiệm

Tham khảo

 Tùy thư, quyển 36

|- style="text-align: center;"

|-

|-

|-

|-

Người họ Tiêu tại Trung Quốc
Người nhà Lương
Hoàng hậu nhà Tùy
Sinh năm 566
Mất năm 648
Công chúa nhà Lương
Mỹ nhân Trung Hoa


title: Bình Dương Chiêu Công chúa

text:
Bình Dương Công chúa (chữ Hán: 平陽公主; 599 hoặc sau - 623), thụy hiệu là Bình Dương Chiêu công chúa (平陽昭公主), là một Hoàng nữ của Đường Cao Tổ Lý Uyên, hoàng đế khai quốc của triều đại nhà Đường.

Bà đã tổ chức một đội Nương tử quân giúp cha đoạt lấy quyền lực và cuối cùng soán ngôi nhà Tùy.

Tiểu sử
Bình Dương công chúa là con gái thứ ba của Đường Cao Tổ Lý Uyên và Thái Mục Thuận Thánh Hoàng hậu. Thái Mục Thuận Thánh Hoàng hậu sinh hạ bốn người con trai là Lý Kiến Thành, Lý Thế Dân, Lý Huyền Bá, Lý Nguyên Cát và Lý Tú Ninh (tức Bình Dương công chúa) là người con gái duy nhất. Lý Uyên gả bà cho Sài Thiệu (柴紹), con của Cự Lộc quận công Sài Thận (柴慎).

Năm 617, Lý Uyên âm mưu nổi dậy chống triều đình nhà Tùy trong khi đang lưu thủ tại Thái Nguyên. Lý Uyên phái người đến Trường An để triệu con gái và con rể đến Thái Nguyên. Sài Thiệu lo sợ rằng họ sẽ không thể dễ dàng thoát khỏi kinh thành cùng nhau, vì thế bà đã bảo ông hãy chạy đến Thái Nguyên một mình, còn bà sẽ lẩn trốn. Sau một thời gian lẩn trốn, bà tiến hành phát của cải cho vài trăm người, khiến họ hưởng ứng cuộc nổi dậy của cha. Bà phái gia nô Mã Tam Bảo (馬三寶) đi thuyết phục thủ lĩnh nổi dậy Hà Phan Nhân (何潘仁) hội quân với mình và sau đó cũng chiêu hàng các thủ lĩnh nổi dậy Lý Trọng Văn (李仲文), Hướng Thiện Chí (向善志) và Khâu Sư Lợi (丘師利). Bà dẫn quân tiến công và chiếm được một số thành lân cận Trường An, tập hợp được 7 vạn lính, hiệu là Nương tử quân. Các nông dân cung cấp đồ ăn thức uống cho Nương tử quân vì họ xem đây là một đội quân giải phóng.

Năm 617, Lý Uyên vượt sông Hoàng Hà tiến vào Quan Trung, phái Sài Thiệu đến nơi hẹn trước với bà. Họ sau đó hợp quân với Lý Thế Dân, chỉ huy một cánh quân của Lý Thế Dân. Năm 618, Lý Uyên buộc Tùy Cung Đế phải nhường ngôi, lập ra nhà Đường. Bà được phong làm Bình Dương công chúa và do bà đã có đóng góp to lớn vào chiến thắng, ông đặc biệt vinh danh bà so với 18 người con gái khác.

Bà qua đời năm 623 khi mới hơn 20 tuổi, Đường Cao Tổ ra lệnh tiến hành táng lễ lớn theo nghi thức quân nhân dành cho một tướng quân cấp cao, bà được ban thụy hiệu là Chiêu (昭).

Tham khảo
 Đường thư, quyển 58.
 Tân Đường thư, quyển 83.
 Tư trị thông giám, 183, 184, 190.

Mất năm 623
Công chúa nhà Đường
Nhân vật quân sự nhà Đường
Nữ tướng Trung Quốc
Năm sinh không rõ
Sinh thế kỷ 6


title: Bình Dương Công chúa

text:
Bình Dương Công chúa có thể là:
 Bình Dương Công chúa (Hán Cảnh Đế), hoàng nữ của Hán Cảnh Đế và Vương hoàng hậu, hoàng tỉ của Hán Vũ Đế
 Bình Dương Công chúa (Hán Nguyên Đế), hoàng nữ của Hán Nguyên Đế và Vệ tiệp dư
 Bình Dương Công chúa (Hán Minh Đế), hoàng nữ của Hán Minh Đế và Giả quý nhân
 Bình Dương Công chúa (Tấn Vũ Đế), hoàng nữ của Tấn Vũ Đế và hoàng hậu Dương Diễm
 Bình Dương Công chúa (Đường Cao Tổ), hoàng nữ của Đường Cao Tổ và Đậu thị
 Bình Dương Công chúa (Lý Thánh Tông), hoàng nữ của Lý Thánh Tông


title: Prunus padus

text:
Prunus padus là một loài thực vật thuộc chi Mận mơ. Đây là loài bản địa Bắc Âu và Bắc Á.
Nó là một cây nhỏ rụng lá hoặc cây bụi lớn, 8–16 m, mọc ở phía nam của vòng Bắc cực ở Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan, Nga và Ukraine. Ngoài ra còn có một số cây trong Vương quốc Anh, Pháp.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Thực vật Na Uy
Thực vật Ukraina
Thực vật châu Âu
Cây thuốc
Anh đào
Thực vật được mô tả năm 1753