title: Vương tử Triều

text:
Vương tử Triều (chữ Hán: 王子朝; trị vì: 520 TCN-516 TCN), là vị vương thất cướp ngôi nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc và không được xem là vua chính thống của nhà Chu.

Ông tên thật là Cơ Triều (姬朝), con trai thứ của Chu Cảnh vương, vua thứ 24 của nhà Chu và em Chu Điệu vương, vua thứ 25 nhà Chu.

Ghi chép trong Tả truyện
Năm 527 TCN, dưới thời cha Cơ Triều là Chu Cảnh vương, thái tử mất. Vương tử Triều được vua cha yêu quý, cùng một người anh khác là vương tử Mãnh tranh giành ngôi vua. Các đại thần Thiền Mục công, Lưu Văn công ủng hộ vương tử Mãnh, đại phu Tân Khởi về phe Tử Triều.

Tháng 4 năm 520 TCN, Chu Cảnh vương bị bệnh, tập hợp đại thần ban lệnh giết vương tử Mãnh để cho Tử Triều làm thái tử. Tuy nhiên việc chưa thành thì Cảnh vương chết, phó thác Tử Triều cho Tân Khởi. Tuy nhiên lúc đó, nhân dân cùng các đại thần giết Tân Khởi, lập Cơ Mãnh làm vua, tức Chu Điệu vương.

Tháng 6 năm đó, Tử Triều xúi giục vương tộc hai chi Linh vương và Cảnh vương nổi loạn, cùng Mao bá Phủ, Doãn Văn công, Triệu Trang công tranh ngôi với Điệu vương, Điệu vương chạy sang nước Tấn. Đến tháng 10, Tấn Khoảnh công sai Tuân Lịch phò Điệu vương về kinh.

Không lâu sau Điệu vương bệnh chết, thái tử Cái lên ngôi tức Chu Kính vương. Sau khi quân Tấn rút đi, Tử Triều một lần nữa nổi loạn, chiếm thành Liễu vương rồi xưng Chu vương. Kính vương ở phía đông và Tử Triều ở phía tây, hình thành cục diện nhị vương.

Năm 516 TCN, Triệu Ưởng và Tuân Lịch nước Tấn hội chư hầu đem quân cứu Kính vương, Tử Triều thất bại, cùng Mao bá Phủ, Duẫn Văn công và Triệu Trang công trốn sang nước Sở.

Năm 505 TCN, nước Ngô chiếm Dĩnh đô của Sở, nhân tình hình rối loạn, năm 504 TCN, vua Chu sai người sang Sở giết Tử Triều.

Ghi chép trong sử ký
Tuy nhiên sử ký ghi chép khác với Tả truyện về Cơ Triều, viết rằng sau khi Điệu vương lên ngôi mới 7 tháng thì Cơ Triều làm binh biến giết Điệu vương. Con Điệu vương là Cơ Cái được nước Tấn giúp, đem quân về kinh, Cơ Triều thần phục Kính vương.

Năm 516 TCN, Tử Triều lại làm loạn, giành ngôi với Chu Kính vương. Kính vương lại chạy sang nước Tấn. Tấn Khoảnh công triệu tập chư hầu đưa Kính vương về nước và xây thành cho nhà Chu. Tuy nhiên Cơ Triều vẫn được tha.

Năm 504 TCN, Tử Triều lại khởi loạn lần thứ 3, Kính vương lại chạy sang nước Tấn. Tấn Định công mang quân đưa Kính vương về nước, dẹp dứt loạn Tử Triều.

Tuy sử liệu ghi chép khác nhau nhưng đều thống nhất điểm chung là: Tử Triều tranh ngôi làm vua 3 lần nhưng đều thất bại, không được xem là vị vua chính thống của nhà Chu.

Xem thêm
Chu Cảnh vương
Chu Điệu vương
Chu Kính vương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Chu bản kỷ
Xuân Thu Tả thị truỵên

Ghi chú

Vua nhà Chu
Năm sinh thiếu
Mất năm 504 TCN
Vua Trung Quốc bị giết


title: Trận Chipotte

text:
Trận col de la Chipotte và Saint-Benoît-la-Chipotte là một trong những trận đánh đã diễn ra ở tả ngạn sông Meurthe vào năm 1914 trong cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, tại vùng núi giữa sông này và Mortagne. Col de la Chipotte là một vị trí quan trọng trên con đường dẫn tới Charmes, Épinal, do đó quân đội Đức đã tấn công quyết liệt vào vị trí này, với quyết tâm phá vỡ chiến ngại vật.

Trận Chipotte là một trong những trận đánh dữ dội nhất trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh. Cùng với những trận đánh khác dọc theo chiến tuyến Meurthe như trận khe hở Charmes hay trận Grand Couronné, các tập đoàn quân số 1 và số 2 của Pháp đã phòng ngự thành công trước các đợt tấn công của các tập đoàn quân số 6 và số 7 ở cánh trái của quân đội Đức từ Nancy đến Saint-Dié. Chiến thắng này, cùng với thắng lợi chiến lược của quân đội Pháp và Lực lượng Viễn chinh Anh trong trận sông Marne lần thứ nhất, đã góp phần phá vỡ kế hoạch tấn công của Đức, và đưa chiến tranh chuyển sang thế cầm cự cho cả hai phe.

Chú thích

Tham khảo
 Jean-Paul Claudel, La Chipotte 1914 - tragiques combats des Vosges, Gérard Louis, Ediprint, 2004, 95 p., broché 14 x ,
 Saint-Benoît et la Chipotte dans la Grande Guerre, Comité des Saint-Benoît de France, (Publié sous l'égide de la Société Philomatique Vosgienne - Collection "Temps de Guerre"), 2006, 39 p., broché 16,5 x ,
 Louis Sadoul (préf. Louis Madelin de l'Académie française), Une petite ville vosgienne - Raon-L'Etape de ses origines à 1918, Édition du Syndicat d'Initatives de Raon-l'Etape, 1934, La Guerre dans les Vosges, 205-233, relié 16,5 x
 L'Alsace et les combats des Vosges - 1914-1918, Volume II, (Metzeral - Le Linge - La Chipote), Guides illustrés Michelin des Champs de Bataille, 1920, 128 p., broché 14 x
 Abbé Alphonse Collé, La Bataille de la Mortagne - La Chipotte, (pref. Louis Madelin de l'Académie française), Librairie catholique Emmanuel Vitte, 1925, 287 p., relié 14,5 x
 Capitaine Humbert, La Division Barbot, Mémoires et récits de guerre, Librairie Hachette & Cie, 79 Boulevard Saint-Germain, Paris, 1919, 245 p., broché 12 x

Xung đột năm 1914
Chipotte
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận đánh liên quan tới Pháp
Pháp năm 1914


title: Âm nhạc thời kỳ Phục Hưng

text:
Âm nhạc thời Phục Hưng là âm nhạc được viết tại Châu Âu trong thời kỳ Phục Hưng. Các nhà nhạc sử học – với những bất đồng đáng kể – đều thống nhất cho rằng thời kỳ này bắt đầu vào khoảng thế kỷ 15 với sự lụi tàn của thời kỳ Trung cổ, và kết thúc vào khoảng thế kỷ 17, với sự tiếp nối của giai đoạn âm nhạc Baroque, do đó trong những các hiểu khác, âm nhạc Phục Hưng đã bắt đầu manh nha trước thời kỳ Phục Hưng trong lịch sử khoảng một trăm năm. Cũng như những môn nghệ thuật khác, âm nhạc thời kỳ này chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ sự phát triển của giai đoạn lịch sử cận đại: sự nâng cao ý thức về quyền con người; sự phục hồi của văn chương và di sản nghệ thuật Hy Lạp và La Mã cổ đại; sự gia tăng của những cách tân và khám phá; sự phát triển của các tập đoàn thương mại; sự lớn mạnh của giai cấp tư sản; và phong trào Cải cách Kháng cách. Xã hội đầy biến động này làm nảy sinh một ngôn ngứ âm nhạc chung, thống nhất, chẳng hạn phong cách nhạc phức điệu của Trường nhạc Pháp-Flemish.

Sự phát triển của công nghệ in ấn tạo khả năng phân phối âm nhạc ở mức độ rộng. Nhu cầu về âm nhạc như một loại hình giải trí và như một hoạt động cho những người được đào tạo nghiệp dư tăng lên cùng với sự phát triển của giai cấp Tư sản. Sự phổ biến của các bản chanson, motet, mass trên toàn châu Âu tương đồng với sự hợp nhất của việc thực hành âm nhạc phức điệu theo phong cách lưu động lên tới đỉnh cao vào nửa sau thế kỷ 16, có thể thấy trong các tác phẩm của những nhà soạn nhạc như Palestrina, Lassus, và William Byrd. Sự ổn định tương đối về chính trị và phồn thịnh của các quốc gia vùng đất thấp (ngay nay thuộc Bỉ, Hà Lan, Luxembourg và miền Bắc Pháp và Tây Đức), cùng với một hệ thống giáo dục âm nhạc bùng nổ trong khu vực thuộc về rất nhiều nhà thờ thiên chúa và nhà thờ lớn, cho phép đào tạo hàng trăm ca sĩ và nhà soạn nhạc. Những nhạc sĩ này được mến mộ khắp châu Âu đặc biệt là ở Ý, nơi các nhà thờ và triều đình quý tộc thuê họ để soạn nhạc và giảng dạy. Vào cuối thế kỷ 17, nước Ý tiếp thu ảnh hưởng từ phương bắc, với Venezia, Roma, và các thành phố khác trở thành trung tâm của hoạt động âm nhạc, đảo ngược tình thế từ một trăm năm trước đó. Opera manh nha ra đời tại Firenze như một nỗ lực thận trọng để phục hồi lại âm nhạc Hy Lạp cổ đại.

Âm nhạc ngày càng thoát ra khỏi những ràng buộc thời trung cổ về âm vực, nhịp điệu, hoà âm, hình thức và ký âm, đã trở thành một phương tiện để thể hiện cảm xúc cá nhân. Các nhà soạn nhạc đã tìm ra nhiều cách khiến cho phần nhạc diễn cảm cho phần ca từ được phổ. Nhạc thế tục hấp thụ những kỹ thuật của nhạc tôn giáo và ngược lại. Các hình thức nhạc thế tục thông dụng như chanson và madrigal phổ biến trên toàn châu Âu. Các triều đình tuyển những bậc thầy biểu diễn, cả ca sĩ và nhạc sĩ. Lần đầu tiên âm nhạc trở nên độc lập, chỉ tồn tại vì chính nó mà thôi. Rất nhiều nhạc cụ quen thuộc ngày nay, kể cả violin, guitar, các nhạc cụ keyboard, được ra đời từ thời kỳ Phục Hưng. Trong thế kỷ 15 tiếng nói của bộ ba đủ trở nên phổ biến, và tới cuối thế kỷ 16 hệ thống các điệu nhạc nhà thờ bắt đầu sụp đổ hoàn toàn, mở đường cho khoá âm chức năng, cái sẽ thống trị nền âm nhạc nghệ thuật phương Tây trong suốt ba thế kỷ tiếp theo.

Từ thời kỳ Phục Hưng cả nhạc thế tục và nhạc tôn giáo tồn tại nhờ chất lượng và cả về thanh nhạc lẫn khí nhạc. Âm nhạc nở rộ vô cùng phong phú về phong cách và thể loại trong suốt thời kỳ này, và cho đến tận thế kỷ 21, chúng ta vẫn còn được nghe thấy từ các thu âm quảng cáo gồm có những khúc mass, motet, madrigal, chanson, những bài hát có lời, vũ điệu không lời và nhiều thể loại khác. Rất nhiều các đoàn ca nhạc chuyên nghiệp của thời kỳ này thực hiện các chuyến lưu diễn, thu âm, sử dụng nhiều phong cách diễn tấu khác nhau.

Lịch sử phát triển
Chống lại những phức tạp của Ars nova, hầu hết các nhà soạn nhạc đầu thế kỉ 15 ưa thích phong cách âm nhạc đơn giản hơn với những giai điệu chảy trôi êm ả, những hòa âm nghe êm tai hơn và ít nhấn mạnh vào đối âm hơn. Nhà soạn nhạc người Anh John Dunstable là người đầu tiên đẩy mạnh việc hướng tới một phong cách đơn giản hơn. Những nét thanh nhã trong phong cách của ông sớm được các nhà soạn nhạc khác ở lục địa châu Âu tiếp thu, đặc biệt là những người phục vụ các công tước Bourgogne miền bắc nước Pháp. Những nhà soạn nhạc Bourgogne này nổi tiếng bởi những chanson trong đó một bè giọng thể hiện giai điệu chính và một hoặc hai bè khác đảm nhiệm vai trò phần đệm. Những người Bourgogne, đầu tiên là Machaut, cũng phát triển thông lệ sáng tác mass với các phần như một tổng thể hòa nhập. Kết quả là mass trở thành một thể loại bất hủ, về tầm vóc có thể sánh với các bản giao hưởng thế kỉ 19. Các mass sử dụng một bè cao nhất thường được dựa trên những chanson hay những giai điệu thế tục khác. Thực tế này phản ánh ảnh hưởng gia tăng của mối quan tâm đến mảng thế tục trong thời Phục Hưng.

Trong viết nhạc đối âm, những nhà soạn nhạc thời Phục hưng dựa nhiều vào việc mô phỏng, sự trình bày liên tiếp, gần gũi về khoảng cách trong một hay nhiều bè giọng có cùng ý đồ giai điệu. Kỹ thuật mô phỏng đã được sử dụng từ cuối thế kỉ 14 nhưng trong thời Phục hưng nó đã trở thành một yếu tố cấu trúc chính trong âm nhạc. Nếu một bè giọng bắt chước một bè giọng khác một cách nhất quán trong một khoảng cách thời gian dài vừa phải, hai bè giọng sẽ hình thành nên một luân khúc. Trong âm nhạc thời Phục hưng, những cặp bè giọng chuyển dịch trong một canon suốt cả tác phẩm hay một phần tác phẩm trong khi những mô phỏng ngắn hơn diễn ra trong những bè giọng khác.

Nhà soạn nhạc nhiều tài nhất đầu thời Phục hưng là Guillaume Dufay. Ông đã viết các motet có sự phức tạp gần với phong cách của ars nova cũng như các chanson theo một kiểu mới hơn và nhẹ nhàng hơn. Nhà soạn nhạc nổi bật về thể loại chanson là Gilles Binchois. Ảnh hưởng của những nhà soạn nhạc Bourgogne đến giữa thế kỉ 15 đã suy giảm. Từ khoảng năm 1450 đến khoảng 1550 hầu hết các chức vụ về âm nhạc quan trọng ở châu Âu do những nhà soạn nhạc sinh vào thời đó ở Hà Lan, Bỉ và những vùng của nước Pháp kề cận đó nắm giữ. Những nhà soạn nhạc này thường được gọi là người Hà Lan theo tên vùng đất quê hương họ.

Nói chung những người Hà Lan ưa thích kiểu âm thanh đồng nhất hơn, chẳng hạn như do một hợp xướng không nhạc đệm tạo ra. Kết cấu âm nhạc chiếm ưu thế của họ là đối âm với mọi bè giọng có tầm quan trọng ngang bằng. Các đặc trưng âm nhạc này tương phản với kiểu âm thanh Bourgogne điển hình, trong đó mỗi bè giọng có màu sắc riêng, chẳng hạn như một giọng solo được hai nhạc cụ solo khác đệm cho, và trong đó một giọng sẽ trội hơn các giọng khác.

Những người Hà Lan tiếp tục truyền thống Bourgogne về sáng tác chanson, motet và mass. Mặc dù nhiều tác phẩm mass xuất sắc được sáng tác vào cuối thế kỉ 15 và thế kỉ 16 nhưng thể loại mass khi đó không tạo ra một sự thách thức như nó đã từng làm đối với những nhà soạn nhạc Bourgogne. Các kỹ thuật cơ bản để thống nhất một bản mass toàn vẹn đã trở thành đặc tính chung của mọi nhà soạn nhạc, lời ca của mass, vẫn luôn giữ nguyên, khơi gợi ít kiểu phổ nhạc hơn. Phần lớn vì những lý do này, thể loại motet trở thành phương tiện biểu lộ để thử nghiệm. Lời ca, rút ra từ mọi phần của Kinh Thánh cũng như từ các nguồn khác, gợi ra cho các nhà soạn nhạc nhiều ý tưởng âm nhạc mang tính minh họa. Chanson của thế kỉ 16 đã xa rời hẳn vẻ hấp dẫn đơn giản của các bài tình ca Bourgogne. Chúng có xu hướng được đối âm tỉ mỉ hoặc là được rót đầy bằng các ngụ ý âm nhạc dí dỏm ám chỉ tiếng gọi chim, tiếng rao của những người bán dạo ngoài phố và tương tự thế. Các bản Chanson của các nhà soạn nhạc người Paris Claudin de Sermisy và Clément Janequin minh họa cho phong cách thứ hai.

Đặc điểm chung
Một trong những đặc điểm dễ nhận thấy nhất của nghệ thuật âm nhạc châu Âu thời Phục Hưng là sự gia tăng mức độ sử dụng quãng ba (ở thời Trung cổ, các quãng ba bị coi là quãng nghịch). Nhạc phức điệu ngày càng trở nên trau chuốt hơn trong suốt thế kỷ 14, với các giọng mang tính độc lập cao: đầu thế kỷ 15 cho thấy sự đơn giản hoá, với các giọng thường thiên về tính uyển chuyển. Điều này có thể thực hiện được nhờ vào sự gia tăng đáng kể về âm vực trong âm nhạc – so với thời kỳ Trung Cổ, biên độ âm vực hẹp tạo ra sự tương phản lớn khi chuyển đoạn.

Các đặc tính về âm vực (trái với âm điệu) của âm nhạc thời kỳ Phục Hưng bắt đầu bị phá vỡ dần vào giai đoạn cuối bởi việc gia tăng sử dụng các quãng năm, cái sau này đã phát triển thành một trong những đặc tính về âm điệu.

Những đặc điểm cơ bản của Âm nhạc Phục Hưng là:
 Âm nhạc dựa trên các điệu.
 Kết cấu phong phú hơn từ bốn phần trở lên.
 Kết cấu âm nhạc thiên về hoà quyện hơn là tương phản.
 Hoà âm được chú trọng hơn với các dòng và chuỗi hợp âm.
Nhạc phức điệu là một trong những thay đổi tiêu biểu cho âm nhạc thời kỳ Phục Hưng. Nó có vai trò thúc đẩy việc sử dụng các dàn hợp tấu lớn hơn và đòi hỏi một dàn nhạc cụ có khả năng hoà quyện lẫn nhau trong toàn bộ biên độ âm vực.

Thể loại
Các thể loại nhạc tôn giáo chủ yếu tồn tại qua suốt thời kỳ Phục Hưng là mass và motet, và một số thể loại khác được phát triển vào giai đoạn cuối, đặc biệt khi các nhà soạn nhạc lễ nghi bắt đầu áp dụng một số thể loại nhạc thế tục (chẳng hạn như madrigal) để thực hiện ý tưởng của riêng mình.

Các thể loại linh nhạc phổ biến bao gồm mass, motet, madrigali spirituali và laude.

Trong giai đoạn này, nhạc thế tục đã có những đóng góp lớn, với sự phát triển phong phú về thể loại. Nhưng cần cẩn trọng khi đánh giá về cái gọi là sự bùng nổ về tính đa dạng vì công nghệ in ấn được phát minh vào thời kỳ này vừa giúp cho sự truyền bá âm nhạc được rộng rãi hơn đồng thời giúp việc lưu giữ các bản nhạc thời kỳ này cũng trở nên dễ dàng hơn so với âm nhạc thời kỳ Trung cổ. Có thể nói phần lớn âm nhạc thời kỳ Trung cổ đã bị chôn vùi theo thời gian và vẫn là bí mật với nhân loại ngày nay. Nhạc thế tục thời kỳ Phục Hưng gồm có các ca khúc cho một hoặc nhiều giọng, chẳng hạn như ở các thể loại frottola, chanson và madrigal.

Nhạc thế tục là thể loại âm nhạc độc lập với các nhà thờ. Những phong cách chủ yếu có lied của Đức, frottola và madrigal của Ý, chanson của Pháp, và villancico của Tây Ban Nha. Các thể loại nhạc thế tục có lời bao gồm madrigal, frottola, caccia, chanson với hình thức rất phong phú (rondeau, virelai, bergerette, ballade, musique mesurée), canzonetta, villancico, villanella, villotta, và lute song. Một số hình thức kết hợp như motet-chanson và motet thế tục cũng xuất hiện.

Nhạc không lời thời kỳ này gồm có hợp tấu consort cho recorder và viol cùng một số nhạc cụ khác, vũ nhạc cho hợp tấu. Các thể loại phổ biến gồm toccata, prelude, ricercar, canzona, và intabulation (intavolatura, intabulierung). Hợp tấu vũ nhạc không lời có thể chơi bằng basse danse (hay bassedanza), pavane, galliard, allemande, hoặc courante.

Vào cuối thời kỳ này, một số thể loại tiền thân của opera cũng được biểu diễn như độc xướng, hài kịch madrigal và intermedio.

Lý thuyết và ký âm
Theo Margaret Bent (1998), "Ký âm thời Phục Hưng nằm ngoài những quy tắc được sử dụng trong âm nhạc của chúng ta ngày nay; khi chuyển thể về hình thức hiện đại, nhạc luật ngày nay làm nó trở nên quá cụ tỉ và mất đi tính cởi mở ban đầu."

Các bản nhạc thời kỳ này chỉ được ký âm bằng những phần riêng lẻ; nhạc bè cực kỳ hiếm, và hoàn toàn không sử dụng khuông nhạc. Giá trị nốt thường lớn hơn các nốt nhạc sử dụng ngày nay; đơn vị của một nhịp chính là một nốt tròn (gấp đôi nốt trắng). Cũng như trong thời kỳ Ars Nova (xem lại Âm nhạc Hạ kỳ Trung cổ), hai hoặc ba nốt ngân (giá trị bằng 2 nốt tròn) cũng được sử dụng, có thể được xem như tương đương với "nhịp" ngày nay, mặc dù bản thân nốt nhạc có giá trị nốt, còn nhịp thì không. Hay nói các khác: cũng giống như quy tắc trong âm nhạc hiện đại một nốt đen sẽ tương đương với hai hoặc ba nốt móc, được biểu diễn bằng một nhóm ba. Tương tự thế, một nốt tròn ở thời kỳ này cũng có thể có giá trị băng hai hoặc ba lần nốt nhỏ hơn kế tiếp là nốt trắng.

Những phép hoán vị khác nhau được gọi là "tempus đủ hoặc thiếu" dựa trên mối quan hệ của dấu ngân-dấu tròn, "prolation đủ hoặc thiếu" dựa trên mối quan hệ của nốt tròn-nốt trắng, và tồn tạ trong mọi dạng kết hợp có thể có giữa chúng. 3/1 được coi là "đủ" và 2/1 được coi là "thiếu". Các quy tắc cũng áp dụng khi gấp đôi hoặc chia đôi giá trị một nốt đơn (lần lượt gọi là biến thiếu hay biến đủ) khi được đứng trước hay theo sau bởi các nốt nhất định. Các nốt đen, nốt móc... thường ít được sử dụng. Sự phát triển của phương pháp ký âm trắng này có thể là do việc sử dụng giấy trở nên phổ biến (thay cho giấy da cừu thời kỳ trước), vì giấy mỏng sẽ dễ bị rách khi tô đậm các nốt đen. Các màu khác sau này được tô vào các nốt cũng được sử dụng đều đặn, chủ yếu là để nhấn mạnh sự biến nốt thiếu hoặc đủ vừa nói ở trên và để đánh dấu sự thay đổi tạm thời về nhịp điệu.

Các ký âm ngẫu hứng (thăng giáng bất thường) không phải lúc nào cũng được chỉ rõ, phần nào cũng giống như đối với ký âm cho một số nhạc cụ ngón bấm (tablature hay gọi tắt là tab) ngày nay. Tuy nhiên các nhạc sĩ thời kỳ Phục Hưng phải được đào tạo bài bản về Dyadic counterpoint (hay nhạc phức điệu) thì mới có thể diễn tấu và cần một số thông tin nhất định để đọc được một bản nhạc phổ, "cái ký âm hiện đại đòi hỏi [các ký âm ngẫu hứng] phải hoàn toàn rõ ràng đối với một ca sĩ khi trình bày đối âm mà không cần đến chú thích ký âm." Một ca sĩ sẽ thể hiện phần của mình bằng cách tự định hình nhịp phách cho khớp với những phần khác, và khi biểu diễn cùng nhau các nhạc sĩ sẽ tránh những quãng tám và quãng năm hay quãng biến đủ song song dựa vào quyết định của những nhạc sĩ khác (Bent 1998).

Nhờ vào ký âm cho những nhạc cụ phím bấm ngày nay mà chúng ta có thể hình dung ra đáng kể về việc sử dụng các ký âm ngẫu hứng bởi những người chơi nhạc thời kỳ này.

Để tìm hiểu thêm về lý thuyết âm nhạc Phục Hưng có thể đọc thêm về: Johannes Tinctoris, Franchinus Gaffurius, Heinrich Glarean, Pietro Aron, Nicola Vicentino, Tomás de Santa María, Gioseffo Zarlino, Vicente Lusitano, Vincenzo Galilei, Giovanni Artusi, Johannes Nucius, và Pietro Cerone.

Các trường phái âm nhạc
Các trường phái âm nhạc thời phục hưng gồm các trường phái là Burgundian School, English Madrigal School, Franco-Flemish School, Notre Dame school, Roman School, Venetian School

Ngoài ra còn có các nhà soạn nhạc hoạt động ở Đức, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Cộng hòa Séc, Scotland, Đan Mạch, Wales, Hungary, Thụy Sĩ, Slovenia, Croatia, Hy Lạp và khu vực Ba Lan.

Các hình thức

Âm nhạc nhà thờ
Âm nhạc nhà thờ thời kỳ Phục hưng là sự phát triển tự nhiên của thể loại bình ca. Dạng nhạc phức điệu 2 bè đơn giản cuối thời Trung cổ được mở rộng thành phức điệu 4 bè, trong đó mỗi bè đều quan trọng như nhau. Hình thức mới này được gọi là motet. Trái với thời Trung cổ, trong giai đoạn này âm nhạc được chú trọng hơn lời ca. Josquin des Prez và Giovanni Palestrina là hai nhạc sĩ nổi tiếng nhất của thời kỳ Phục hưng về thể loại motet.

Trong giai đoạn này, âm nhạc bắt đầu trở nên hoa mỹ hơn. Những bản lễ ca (messe) và motet trở nên tinh vi, phức tạp hơn. Nhiều loại giọng được đưa vào, các chương nhạc trở nên dài hơn và cầu kỳ hơn. Các nhạc sĩ bắt đầu thích thể hiện phong cách hơn là truyền tải các thông điệp tôn giáo. Những vị lãnh đạo nhà thờ bắt đầu lo ngại thính giả sẽ không hiểu được tầm quan trọng của lời ca, và tại Hội đồng tôn giáo, họ đề nghị âm nhạc nhà thờ phải dùng để minh họa cho lời ca. Điều này đánh dấu cho sự khởi đầu của cấu trúc hài hòa giữa lời ca và giai điệu.

Khí nhạc
Trong thời kỳ Phục hưng, các nhạc sĩ bắt đầu viết phức điệu cho nhạc cụ trình diễn. Những bài phức điệu này thường dành cho các vũ hội trong dinh cơ của tầng lớp quý tộc. Ống tiêu (recorder) và đàn lute là 2 nhạc cụ thông dụng nhất. Ống tiêu và đàn viol đủ kích cỡ diễn tấu thành từng nhóm gọi là consort. Những nhạc cụ khác của thời Phục hưng là đàn lute, kèn shawm, krummhorn, kèn trumpet và trombone loại nhỏ. Ngoài ra, nhạc cụ thường dùng để đệm cho người hát. Nhạc sĩ Joan Ambrosia Dalza đã viết 3 vũ khúc rất nổi tiếng, đó là Tasta la corde, Ricercar, và Calata.

Thế kỷ 16 và đầu thế kỷ 17 chứng kiến sự cải tiến liên tục của nhiều loại nhạc cụ. Lỗ khoan nhạc cụ hơi được thiết kế lại để mở rộng phạm vi và cải thiện chất lượng âm thanh của chúng.

Thời kỳ Phục hưng cũng như tên gọi của nó là một giai đoạn đổi mới, sáng chế và trẻ hóa của cả âm nhạc và nhạc cụ.

Các nhạc cụ

Các nhà soạn nhạc

Tham khảo

Tham khảo
Atlas, Allan W. Renaissance Music. New York: W.W. Norton, 1998. ISBN 0-393-97169-4
Baines, Anthony, ed. Musical Instruments Through the Ages. New York: Walker and Company, 1975.
 Bent, Margaret. The Grammar of Early Music: Preconditions for Analysis. In Tonal Structures of Early Music, ed. Cristle Collins Judd. 1998. ISBN 0-8153-3638-1
Bessaraboff, Nicholas. Ancient European Musical Instruments. 1st. Cambridge, Mass: Harvard University Press, 1941.
Brown, Howard M. Music in the Renaissance. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1976. ISBN 0-13-608497-4

 Gleason, Harold and Becker, Warren. Music in the Middle Ages and Renaissance (Music Literature Outlines Series I). Bloomington, IN: Frangipani Press, 1986. ISBN 0-89917-034-X
 Judd, Cristle Collins, ed. Tonal Structures of Early Music. New York: Garland Publishing, 1998. ISBN 0-8153-2388-3.
 Reese, Gustav. Music in the Renaissance. New York: W.W. Norton, 1954. ISBN 0-393-09530-4
Munrow, David. Instruments of the Middle Ages and Renaissance. London: Oxford University Press, 1976.
Ongaro, Giulio. Music of the Renaissance. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 2003.
 Strunk, Oliver. Source Readings in Music History. New York: W.W. Norton, 1950.
Orpheon Foundation, Vienna, Austria

Burgundian School
 Craig Wright, "Burgundy", in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2
 Gustave Reese, Music in the Renaissance. New York, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0-393-09530-4
 Harold Gleason and Warren Becker, Music in the Middle Ages and Renaissance (Music Literature Outlines Series I). Bloomington, Indiana. Frangipani Press, 1986. ISBN 0-89917-034-X
 Walter H. Kemp, Burgundian Court Song in the Time of Binchois: The Anonymous Chansons of El Escorial, MS V.III.24. Oxford, Clarendon Press. 1990.

English Madrigal School
 The Oxford Book of English Madrigals, ed. Philip Ledger. Oxford University Press, Oxford, England, 1978. ISBN 0-19-343664-7 (Issued with recordings of 38 of these madrigals by Pro Cantione Antiqua (augmented) under Philip Ledger - OUP 151/2)

Franco-Flemish School
The New Harvard Dictionary of Music.
A History of Music and Musical Style, by Homer Ulrich & Paul Pisk (1963). New York: Harcourt Brace Jovanoich. ISBN 0-15-537720-5.

Notre Dame school
 History of Music at Notre-Dame de Paris (bằng tiếng Pháp)
 Hoppin, Richard H. Medieval Music. New York, W.W. Norton & Co., 1978. (ISBN 0-393-09090-6)
 Gleason, Harold and Becker, Warren. Music in the Middle Ages and Renaissance (Music Literature Outlines Series I). Bloomington, Indiana. Frangipani Press, 1986. (ISBN 0-89917-034-X)
 "Notre Dame School," "Organum," "Léonin," "Pérotin," in Sadie, Stanley ed. The New Grove Dictionary of Music and Musicians. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. (ISBN 1-56159-174-2)

Roman School
 Various articles, including "Rome" and articles on the individual composers, in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2
 Gustave Reese, Music in the Renaissance. New York, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0-393-09530-4
 Manfred Bukofzer, Music in the Baroque Era. New York, W.W. Norton & Co., 1947. ISBN 0-393-09745-5
 Harold Gleason and Warren Becker, Music in the Middle Ages and Renaissance (Music Literature Outlines Series I). Bloomington, Indiana. Frangipani Press, 1986. ISBN 0-89917-034-X
 Lamla, Michael: Kanonkünste im barocken Italien, insbesondere in Rom, Berlin 2003, ISBN 3-89825-556-5

Venetian School
 Various articles, including "Venice," in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2
 Gustave Reese, Music in the Renaissance. New York, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0-393-09530-4
 Manfred Bukofzer, Music in the Baroque Era. New York, W.W. Norton & Co., 1947. ISBN 0-393-09745-5
 Harold Gleason and Warren Becker, Music in the Middle Ages and Renaissance (Music Literature Outlines Series I). Bloomington, Indiana. Frangipani Press, 1986. ISBN 0-89917-034-X
 Eleanor Selfridge-Field, Venetian Instrumental Music, from Gabrieli to Vivaldi. New York, Dover Publications, 1994. ISBN 0-486-28151-5
 Denis Arnold, Monteverdi. London, J.M. Dent & Sons Ltd, 1975. ISBN 0-460-03155-4
 Blanche Gangwere, Music History During the Renaissance Period, 1520–1550. Westport, Connecticut, Praeger Publishers. 2004

Liên kết ngoài
Pandora Radio: Renaissance Period
Ancient FM (online radio featuring medieval and renaissance music)
 Guide to Medieval and Renaissance Instruments – descriptions, photos, and sounds.
"Here of A Sunday Morning"
Renaissance Period Music Collection of music from 5 countries
"The Renaissance Channel"- Renaissance Music Videos
"Before and After Internet Radio" - Medieval, Renaissance, Modern Classical music
Répertoire International des Sources Musicales (RISM), a free, searchable database of worldwide locations for music manuscripts up to ca. 1800

Thời Hiện đại
City of Lincoln Waites  The Mayor of Lincoln's Own Band of Musick
Pantagruel – A Renaissance Musicke Ensemble
Stella Fortuna: Medieval Minstrels (1370)  from Ye Compaynye of Cheualrye Re-enactment Society. Photos and Audio Download.
The Waits Website – Renaissance Civic Bands of Europe
Ensemble Feria VI – Six voices and a viola da gamba


title: Âm nhạc thời kỳ Baroque

text:
Âm nhạc thời kỳ Baroque là một phong cách âm nhạc phương Tây, được sáng tác trong khoảng thời gian từ 1600 đến 1750. Nó nối tiếp Âm nhạc thời kỳ Phục Hưng và là giai đoạn trước Âm nhạc thời kỳ Cổ điển. Từ "Baroque" là tiếng Bồ Đào Nha có nghĩa là Ngọc trai tuyệt đẹp ("Barocco" trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa là ngọc trai).

Âm nhạc thời kỳ này cho thấy được sự sáng tạo các âm sắc. Trong giai đoạn này các nhà soạn nhạc và các nghệ sĩ biểu diễn sử dụng nhiều các kỹ thuật phức tạp, thực hiện thay đổi trong ký hiệu âm nhạc và phát triển các kỹ thuật chơi nhạc cụ mới. Âm nhạc baroque mở rộng quy mô, phạm vi và tính phức tạp của hiệu năng nhạc cụ và cũng thiết lập các thể loại âm nhạc như opera, cantata, oratorio, concerto, sonata. Nhiều thuật ngữ âm nhạc và các khái niệm từ thời kỳ này vẫn còn đang được sử dụng cho đến ngày hôm nay.

Tổng quan
Thuật ngữ "Baroque" thường được sử dụng bởi các sử gia âm nhạc để mô tả một loạt các phong cách từ một vùng địa lý rộng, chủ yếu là ở châu Âu, bao gồm một khoảng thời gian hơn 150 năm.

Trong một thời gian dài nó được sử dụng như một thuật ngữ quan trọng đầu tiên được áp dụng cho kiến trúc nhưng trong thực tế nó đã xuất hiện trong các tài liệu tham khảo về âm nhạc.

Vào khoảng những năm 1600 ở châu Âu, một số thay đổi khác biệt xuất hiện trong cách tư duy về mục tiêu, văn bản và hiệu suất của âm nhạc. Một phần những thay đổi này đã được cách mạng, thận trọng phát động bởi một nhóm trí thức ở Florence được gọi là Camerata, đã tiến hóa thành tiền thân của phong cách baroque. Quá trình chuyển đổi bắt nguồn từ các trung tâm văn hóa của miền bắc nước Ý, sau đó lan sang Rome, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và cuối cùng đến Anh.

Một sự thay đổi giữa thời kỳ Phục hưng và phong cách Baroque có thể được phân biệt bởi dàn nhạc hoặc các nhóm nhạc cụ. Nhạc cụ hoặc giọng hát được nhóm lại với nhau được gọi là phối ngẫu.

Các hình thức âm nhạc
 Overture: là một hình thức âm nhạc của Pháp phổ biến thời Baroque
 Allemande: là một điệu nhảy phổ biến có nguồn gốc từ thời kì phục hưng ở Đức
 Courante: là một điệu nhảy sống động của Pháp
 Sarabande: là một điệu nhảy ở Tây Ban Nha
 Gigue: là một điệu nhảy có nguồn gốc từ Anh
 Gavotte
 Bourrée
 Minuet
 Passepied : là một điệu nhảy dân gian miền nam nước Pháp, tại các tỉnh ở Vavarais như Languedoc, Dauphiné, và Provence.
 Rigaudon
 Các hình thức khác:
 Basso continuo
 Concerto grosso
 Monody
 Homophony
 Dramma per musica
 Oratorio và Cantata
 Tremolo và Pizzicato
 Melody
 Notes inégales
 Da capo aria
 Ritornello
 Concertato
 Ornamentation
 Cadenza

Các thể loại âm nhạc
 Thanh nhạc: Opera, Masque, Oratorio, Passion, Cantata, Mass, Anthem, Monody, Chorale
 Khí nhạc: Chorale composition, Concerto grosso, Fugue, Suite (Allemande, Courante, Sarabande, Gigue, Gavotte, Bourrée, Minuet, Passepied, Rigaudon), Sonata (Sonata da camera, Sonata da chiesa, Trio sonata), Partita, Canzona, Sinfonia, Fantasia, Ricercar, Toccata, Prelude, Chaconne, Passacaglia, Chorale prelude, Stylus fantasticus

Các nhạc cụ chính thường được sử dụng
 Bộ dây: Violin, Viol, Viola, Cello, Contrebass, Lute, Theorbo, Mandolin, Guitar, Harp.
 Bộ gỗ: Recorder, Bassoon
 Bộ đồng: Horn, Sackbut, Cornett, Serpent
 Bộ đây phím: Clavichord, Harpsichord, Organ

Các nhà soạn nhạc
Nhiều nhân vật nổi tiếng ở giai đoạn đầu của thời kỳ Baroque đến từ Ý, bao gồm Monteverdi, Corelli và Vivaldi. Đến giữa thế kỷ thứ XVIII, trọng tâm của nền âm nhạc thời kỳ chuyển sang hai nhà soạn nhạc người Đức Bach và Handel. Nhiều hình thức thuộc về âm nhạc Baroque có nguồn gốc từ Ý, bao gồm Cantata, Concerto, Sonata, Oratorio và Opera.

Một số nhà soạn nhạc nổi tiếng nhất trong thời kỳ âm nhạc Baroque bao gồm:

 Ý (Italy): Monteverdi, Frescobaldi, Corelli, Vivaldi, Domenico and Alessandro Scarlatti
 Pháp (France): François Couperin, Jean-Baptiste Lully, Marc-Antoine Charpentier và Jean-Philippe Rameau
 Đức (Germany): Praetorius, Schein, Scheidt, Schutz, Telemann, Handel và Bach
 Anh (England): Purcell

Tác dụng của âm nhạc thời kỳ Baroque
Các nhà soạn nhạc từ thế kỷ 17 và 18, bao gồm Vivaldi, Bach, Telemann và Corelli, đã �viết nên những tác phẩm âm nhạc với các hòa âm và cấu trúc nghiêm ngặt. Phong cách và cấu trúc của âm nhạc thời kỳ Baroque đã nhiều lần được chứng minh là mang lại những thay đổi sinh lý cụ thể cho người nghe: nhịp tim chậm lại, giảm huyết áp và sóng alpha thư giãn của não tăng lên.

Âm nhạc thời kỳ Baroque cũng đã được chứng minh có tác dụng giảm đau. Các bác sĩ tại Bệnh viện St. Luke, ở Cleveland đã báo cáo rằng các bệnh nhân tiếp xúc với âm nhạc của Vivaldi, Mozart và Brahms trước và trong khi phẫu thuật cần liều thuốc an thần và thuốc giảm đau thấp hơn. Người đứng đầu đơn vị chăm sóc mạch vành tại Bệnh viện St. Agnes ở Baltimore, Tiến sĩ Raymond Bahr, đã nói rằng ông tin rằng nửa giờ âm nhạc Baroque với  những tiết tấu chậm này tạo ra hiệu ứng tương tự như 10 mg. Valium.

Âm nhạc Baroque cũng có ảnh hưởng tích cực trong việc cải thiện hiệu quả học tập với tác dụng tăng khả năng ghi nhớ, sự tập trung, suy nghĩ... của học sinh. Giáo viên có thể sử dụng âm nhạc Baroque để hỗ trợ giảng dạy, cải thiện hiệu quả học tập và chất lượng giảng dạy.

Chú thích

Tham khảo

  Reprinted in Muse Baroque: La magazine de la musique baroque , n.d.

Xem thêm
 Christensen, Thomas Street, and Peter Dejans. Towards Tonality Aspects of Baroque Music Theory. Leuven: Leuven University Press, 2007. ISBN 978-90-5867-587-3
 Cyr, Mary. Essays on the Performance of Baroque Music Opera and Chamber Music in France and England. Variorum collected studies series, 899. Aldershot, Hants, England: Ashgate, 2008. ISBN 978-0-7546-5926-6
 Foreman, Edward. A Bel Canto Method, or, How to Sing Italian Baroque Music Correctly Based on the Primary Sources. Twentieth century masterworks on singing, v. 12. Minneapolis, Minn: Pro Musica Press, 2006. ISBN 978-1-887117-18-0
 Schubert, Peter, and Christoph Neidhöfer. Baroque Counterpoint. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall, 2006. ISBN 978-0-13-183442-2
 Schulenberg, David. Music of the Baroque. New York: Oxford UP, 2001. ISBN 978-0-19-512232-9
 Stauffer, George B. The World of Baroque Music New Perspectives. Bloomington: Indiana University Press, 2006. ISBN 978-0-253-34798-5
 Strunk, Oliver.Source Readings in Music History. From Classical Antiquity to the Romantic Era. London: Faber & Faber, 1952.

Liên kết ngoài

 Barock Music (webradio)
 Pandora Radio: Baroque Period (not available outside the U.S.)
 Handel's Harpsichord Room – free recordings of harpsichord music of the Baroque era
 Renaissance & Baroque Music Chronology : Composers
 Orpheon Foundation in Vienna, Austria

 Music, Affect and Fire : Thesis on Affect Theory with Fire as the special topic
 Répertoire International des Sources Musicales (RISM), a free, searchable database of worldwide locations for music manuscripts up to c. 1800
Nhạc Baroque hay nhất, không lời tư duy - Kích thích tư duy học tập và thư giãn cực tốt

Thời kỳ Khai sáng
Baroque
Âm nhạc thời kỳ Baroque
Nhạc cổ điển


title: Âm nhạc thời kỳ Lãng mạn

text:
Âm nhạc thời lãng mạn chủ yếu chú trọng đến cảm xúc con người trong thể hiện âm nhạc; giai điệu trở nên mượt mà, tình cảm hơn. Các thể loại chính trong thời kì này bao gồm

Etude

Một Etude (/ eɪ t ju ː d / Phát âm tiếng Pháp: [etyd) là một hình thức sáng tác âm nhạc, thường được thiết kế để cung cấp các phần thực hành để hoàn thiện một kỹ năng âm nhạc đặc biệt. Truyền thống các văn bản Etude xuất hiện vào đầu thế kỷ 19 với sự phổ biến ngày càng tăng nhanh của cây đàn piano.

Các nhà soạn nhạc nổi bật ở hình thức này có Carl Czerny, Muzio Clementi
Frédéric Chopin, Franz Liszt, Claude Debussy, György Ligeti và John Cage.

Romance

Âm nhạc lãng mạn là một thuật ngữ mô tả một phong cách âm nhạc cổ điển phương Tây bắt đầu vào cuối thế kỷ 18, 19. Nó có liên quan đến chủ nghĩa lãng mạn, phong trào nghệ thuật và văn học đã nảy sinh trong nửa sau của thế kỷ 18 ở châu Âu.

Nocturne

Nocturne (từ tiếng Pháp có nghĩa là đêm, từ tiếng La tinh nocturnus) thường là một tác phẩm âm nhạc được lấy cảm hứng từ, hoặc gợi nhiều liên tưởng, đêm.

Variation

Là một hình thức kỹ thuật mà các yếu tố được lặp đi lặp lại. Các thay đổi này có thể liên quan đến hài hòa, giai điệu, đối âm, nhịp điệu, âm sắc, dàn nhạc hoặc bất kỳ sự kết hợp nào trong số này.

Các nhà soạn nhạc

Chú thích

Tham khảo
 Beard, David, and Kenneth Gloag. 2005. Musicology: The Key Concepts. Cornwall: Routledge.
 Casey, Christopher. 2008. "'Grecian Grandeurs and the Rude Wasting of Old Time': Britain, the Elgin Marbles, and Post-Revolutionary Hellenism". Foundations 3, no. 1:31–64 (Accessed ngày 24 tháng 9 năm 2012).
 Child, Fred. 2006. "Salonen on Sibelius". Performance Today. National Public Radio.

 Grunfeld, Frederic V. 1974. Music. New York: Newsweek Books. ISBN 0-88225-101-5 (cloth); ISBN 0882251023 (de luxe).
 Gutek, Gerald Lee. 1995. A History of the Western Educational Experience, second edition. Prospect Heights, Ill.: Waveland Press. ISBN 0881338184.
 Kravitt, Edward F. 1992. "Romanticism Today". The Musical Quarterly 76, no. 1 (Spring): 93–109.

 Levin, David. 1959. History as Romantic Art: Bancroft, Prescott, and Parkman. Stanford Studies in Language and Literature 20, Stanford: Stanford University Press. Bản in lại A Harbinger Book, New York: Harcourt, Brace & World Inc., 1963. Reprinted, New York: AMS Press, 1967.
 Nichols, Ashton. 2005. "Roaring Alligators and Burning Tygers: Poetry and Science from William Bartram to Charles Darwin". Proceedings of the American Philosophical Society 149, no. 3:304–15.
 Ottlová, Marta, John Tyrrell, and Milan Pospíšil. 2001. "Smetana, Bedřich [Friedrich]". The New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie và John Tyrrell. London: Macmillan Publishers.
 Schmidt-Jones, Catherine, and Russell Jones. 2004. Introduction to Music Theory. [Houston, TX]: Connexions Project. ISBN 1-4116-5030-1.
 Young, Percy Marshall. 1967. A History of British Music. London: Benn.
 Adler, Guido. 1911. Der Stil in der Musik. Leipzig: Breitkopf & Härtel.
 Adler, Guido. 1919. Methode der Musikgeschichte. Leipzig: Breitkopf & Härtel.
 Adler, Guido. 1930. Handbuch der Musikgeschichte, second, thoroughly revised and greatly expanded edition. 2 vols. Berlin-Wilmersdorf: H. Keller. Reprinted, Tutzing: Schneider, 1961.
 Blume, Friedrich. 1970. Classic and Romantic Music, translated by M. D. Herter Norton from two essays first published in Die Musik in Geschichte und Gegenwart. New York: W. W. Norton.
 Boyer, Jean-Paul. 1961. "Romantisme". Encyclopédie de la musique, edited by François Michel, with François Lesure and Vladimir Fédorov, 3:585–87. Paris: Fasquelle.
 Cavalletti, Carlo. 2000. Chopin and Romantic Music, translated by Anna Maria Salmeri Pherson. Hauppauge, NY: Barron's Educational Series. (Hardcover) ISBN 0-7641-5136-3; ISBN 978-0-7641-5136-1.
 Dahlhaus, Carl. 1979. "Neo-Romanticism". 19th-Century Music 3, no. 2 (November): 97–105.
 Dahlhaus, Carl. 1980. Between Romanticism and Modernism: Four Studies in the Music of the Later Nineteenth Century, translated by Mary Whittall in collaboration with Arnold Whittall; also with Friedrich Nietsche, "On Music and Words", translated by Walter Arnold Kaufmann. California Studies in 19th Century Music 1. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-03679-4 (cloth); 0520067487 (pbk). Original German edition, as Zwischen Romantik und Moderne: vier Studien zur Musikgeschichte des späteren 19. Jahrhunderts. Munich: Musikverlag Katzbichler, 1974.
 Dahlhaus, Carl. 1985. Realism in Nineteenth-Century Music, translated by Mary Whittall. Cambridge and New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-26115-5 (cloth); ISBN 0-521-27841-4 (pbk). Original German edition, as Musikalischer Realismus: zur Musikgeschichte des 19. Jahrhunderts. Munich: R. Piper, 1982. ISBN 3-492-00539-X.
 Dahlhaus, Carl. 1987. Untitled review of Leon Plantinga, Romantic Music: A History of Musical Styles in Nineteenth-Century Europe and Anthology of Romantic Music, translated by Ernest Sanders. 19th Century Music 11, no. 2:194–96.
Einstein, Alfred. 1947. Music in the Romantic Era. New York: W. W. Norton.
 Geck, Martin. 1998. "Realismus". Die Musik in Geschichte und Gegenwart: Allgemeine Enzyklopädie der Musik begründe von Friedrich Blume, second, revised edition, edited by Ludwig Finscher. Sachteil 8: Quer–Swi, cols. 91–99. Kassel, Basel, London, New York, Prague: Bärenreiter; Suttgart and Weimar: Metzler. ISBN 3-7618-1109-8 (Bärenreiter); ISBN 3-476-41008-0 (Metzler).
 Grétry, André-Ernest-Modeste. 1789. Mémoires, ou Essai sur la musique. 3 vols. Paris: Chez l’auteur, de L'Imprimerie de la république, 1789. Second, enlarged edition, Paris: Imprimerie de la république, pluviôse, 1797. Republished, 3 vols., Paris: Verdiere, 1812; Brussels: Whalen, 1829. Facsimile of the 1797 edition, Da Capo Press Music Reprint Series. New York: Da Capo Press, 1971. Facsimile reprint in 1 volume of the 1829 Brussels edition, Bibliotheca musica Bononiensis, Sezione III no. 43. Bologna: Forni Editore, 1978.
 Grout, Donald Jay. 1960. A History of Western Music. New York: W. W. Norton & Company, Inc.
Hoffmann, Ernst Theodor Amadeus. 1810. "Recension: Sinfonie pour 2 Violons, 2 Violes, Violoncelle e Contre-Violon, 2 Flûtes, petite Flûte, 2 Hautbois, 2 Clarinettes, 2 Bassons, Contrabasson, 2 Cors, 2 Trompettes, Timbales et 3 Trompes, composée et dediée etc. par Louis van Beethoven. à Leipsic, chez Breitkopf et Härtel, Oeuvre 67. No. 5. des Sinfonies. (Pr. 4 Rthlr. 12 Gr.)". Allgemeine musikalische Zeitung 12, no. 40 (4 July), cols. 630–42 [Der Beschluss folgt.]; 12, no. 41 (11 July), cols. 652–59.
 Lang, Paul Henry. 1941. Music in Western Civilization. New York: W. W. Norton.
 Mason, Daniel Gregory. The Romantic Composers. New York: Macmillan, 1936.
 Plantinga, Leon. 1984. Romantic Music: A History of Musical Style in Nineteenth-Century Europe. A Norton Introduction to Music History. New York: W. W. Norton. ISBN 0-393-95196-0; ISBN 978-0-393-95196-7.
Rosen, Charles. 1995. The Romantic Generation. Cambridge, Mass.: Harvard University Press. ISBN 0-674-77933-9.
 Rummenhöller, Peter. 1989. Romantik in der Musik: Analysen, Portraits, Reflexionen. Munich: Deutscher Taschenbuch Verlag; Kassel and New York: Bärenreiter.
 Samson, Jim. 2001. "Romanticism". The New Grove Dictionary of Music and Musicians, second edition, edited by Stanley Sadie và John Tyrrell. London: Macmillan Publishers.
 Spencer, Stewart. 2008. "The 'Romantic Operas' and the Turn to Myth". In The Cambridge Companion to Wagner, edited by Thomas S. Grey, 67–73. Cambridge and New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-64299-X (cloth); ISBN 0-521-64439-9 (pbk).
 Wagner, Richard. 1995. Opera and Drama, translated by William Ashton Ellis. Lincoln: University of Nebraska Press. Originally published as volume 2 of Richard Wagner's Prose Works (London: Kegan Paul, Trench, Trubner & Co., 1900), a translation from Gesammelte Schriften und Dichtungen (Leipzig, 1871–73, 1883).
 Warrack, John. 2002. "Romanticism". The Oxford Companion to Music, edited by Alison Latham. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-866212-2.
 Wehnert, Martin. 1998. "Romantik und romantisch". Die Musik in Geschichte und Gegenwart: allgemeine Enzyklopädie der Musik, begründet von Friedrich Blume, second revised edition. Sachteil 8: Quer–Swi, cols. 464–507. Basel, Kassel, London, Munich, and Prague: Bärenreiter; Stuttgart and Weimar: Metzler.

Liên kết ngoài
 Music of the Romantic Era
 The Romantic Era
 Era on line

Âm nhạc thế kỷ 19
Chủ nghĩa lãng mạn


title: Vrahovice

text:
Vrahovice là một làng thuộc huyện Prostějov, vùng Olomoucký, Cộng hòa Séc.

Tham khảo

Khu dân cư ở huyện Prostějov
Làng của Cộng hòa Séc


title: Lê quý kỷ sự

text:
Lê quý kỷ sự (Ghi chép những chuyện cuối thời Lê) là một tác phẩm sử học chép tay do Nguyễn Bảo (tức Nguyễn Thu, 1799-1855), từng làm Biên tu Quốc sử quán triều Nguyễn (Việt Nam) soạn thảo.

Giới thiệu
Sách chép các sự kiện lịch sử từ năm Cảnh Hưng thứ 38 (1777) đến năm Chiêu Thống thứ 3 (1789), là giai đoạn có nhiều biến cố quan trọng trong lịch sử Việt Nam.

Trong sách, các sự kiện được trình bày gọn, sáng và sinh động theo lối "cương mục" (nêu tóm tắt ý chính, sau đó mới chép chi tiết). Qua đó, Lê quý kỷ sự đã góp thêm một tiếng nói phản ánh cục diện rối bời của triều đình Lê-Trịnh; khẳng định ảnh hưởng to lớn của phong trào Tây Sơn do ba anh em Nguyễn Nhạc lãnh đạo, và đã đưa nước nhà thoát khỏi nguy cơ bị phong kiến Trung Quốc đô hộ lần nữa. Nhưng cũng vì tác giả chưa thoát khỏi quan điểm chính thống, hơn nữa, lại hoàn thành sách dưới triều nhà Nguyễn (là triều đại thù địch với nhà Tây Sơn), nên phần ghi chép về "dựng lại nước sắp đổ, diệt trừ giặc xâm lăng" của nhà Tây Sơn có phần sơ lược hơn phần ghi chép về xã hội Việt Nam dưới thời Lê mạt.

Về giá trị về văn học, tác giả đã biết sử dụng cách hành văn của thể ký khiến sự việc và nhân vật được kể lại sinh động, hoạt bát, chứ không khô khan như lối hành văn chép chính sử đương thời.

Về giá trị sử học, sách đã cung cấp một số chi tiết lịch sử mới, có giá trị tham khảo cho việc nghiên cứu bối cảnh xã hội Việt Nam cuối thế kỷ 18, cũng như về việc quân Tây Sơn tiến quân ra Bắc diệt Trịnh và đại phá quân Thanh. Vì những giá trị ấy, khiến tác giả trở nên nổi tiếng khi làm ra quyển sách này .

Lê quý kỷ sự đã được nhà xuất bản Khoa học xã hội (Hà Nội) tổ chức dịch và xuất bản năm 1974.

Xem thêm
Nguyễn Thu
Phong trào Tây Sơn

Chú thích

Tùng thoại
Sách lịch sử Việt Nam


title: Hà Hậu Hoa

text:
Hà Hậu Hoa (, Edmund Ho Hau-wah, sinh ngày 13 tháng 3 năm 1955), là người từng giữ chức trưởng quan hành chính nhiệm kỳ thứ 1 và 2 của Khu hành chính đặc biệt Ma Cao. Từ 13 tháng 3 năm 2010, ông giữ chức phó chủ tịch Chính hiệp Toàn quốc Trung Quốc nhiệm kỳ 11.

Tiểu sử
Hà Hậu Hoa sinh ra tại Ma Cao, ông đã kết hôn và có một con trai cùng một con gái. Hà Hậu Hoa là con trai của cựu lãnh đạo cộng đồng và doanh nhân Ma Cao Hà Hiền (何賢) và Trần Quỳnh (陳瓊). Hà Hậu Hoa còn có biệt hiệu là "Áo Môn vương". Hà Hiền gia tộc được xem là một trong "tam đại gia tộc Ma Cao".

Giáo dục
Hà Hậu Hoa từng theo học tại học hiệu vĩnh viện Trung-Anh (nay là Trung học vĩnh viện Trần Thụy Kỳ), hoàn thành giáo dục tiểu học tại đây. Năm 14 tuổi, ông sang Canada tiếp tục học tập, và tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh tại Đại học York ở Toronto vào năm 1978, và đủ điều kiện trở thành một kế toán viên đủ tư cách và kiểm toán viên được chứng nhận vào năm 1981. Sau khi dành vài năm làm việc cho một hãng kiểm toán tại Ấn Độ, ông chuyển đến Hoa Kỳ vào năm 1982.

Sự nghiệp
Sau khi trở về Ma Cao, ông công tác ở cả Hồng Kông và Ma Cao. Ông từng làm làm những công việc liên quan đến: kế toán, tài chính, giao thông vận chuyển, phát triển bất động sản, sự nghiệp công cộng và các lĩnh vực khác. Ông từng là Giám đốc quản lý, rồi Tổng Giám đốc của Ngân hàng Đại Phong (Banco Tai Fung), Chủ tịch Công ty Vận tải đô thị Ma Cao, Phó Chủ tịch Công ty Vận tải Hàng không quốc tế Ma Cao, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Hàng không Ma Cao, Phó Chủ tịch Công ty Viễn thông Ma Cao.

Năm 1986, ông bắt đầu tham gia vào hoạt động chính trị, trở thành thành viên của Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc. Hai năm sau, ông đắc cử làm đại biểu Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc. Ông là Ủy viên Ủy ban thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc khóa 8, 9. Đến năm 1988, ông cũng tham gia vào nền chính trị Ma Cao và trở thành Phó chủ tịch Hội Lập pháp trong 11 năm liên tiếp từ 1988 đến 1999.

Hà Hậu Hoa cũng tham gia công việc xây dựng cơ chế pháp lý trong việc Ma Cao trở về Trung Quốc kể từ khi Tuyên bố chung Trung Bồ có hiệu lực. Năm 1988, ông được bổ nhiệm làm Phó chủ tịch Ủy ban Dự thảo Luật Cơ bản Khu hành chính đặc biệt Ma Cao của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Năm sau, ông trở thành phó Chủ tịch của Ủy ban Tư vấn Luật Cơ bản Khu hành chính đặc biệt Ma Cao. Năm 1998, ông trở thành phó Chủ tịch Ủy ban trù bị Khu hành chính đặc biệt Ma Cao của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Trong cuộc tuyển cử trưởng quan hành chính Khu hành chính đặc biệt Ma Cao ngày 15 tháng 5 năm 1999, Hà Hậu Hoa đã đánh bại chủ tịch Tập đoàn Tài chính Hối Nghiệp Khu Tông Kiệt (區宗傑). Ông trở thành trưởng quan hành chính được bổ nhiệm vào ngày 20 tháng 5 cùng năm theo lệnh của Thủ tướng Quốc vụ viện Chu Dung Cơ, và chính thức tuyên thệ nhậm chức trưởng quan hành chính trong một lễ kỉ niệm đặc biệt được tổ chức tại Ma Cao vào ngày 20 tháng 12 năm 1999. Sau nhiệm kỳ đầu tiên (1999-2004), ông lại tái đắc cử chức vụ trưởng quan hành chính nhiệm kỳ 2004-2009 trong một cuộc bầu cử không có đối thủ.

Ông được phân phối một văn phòng tại đường Bào Công Mã (Estrada D. João de Paulino). Ngày 13 tháng 3 năm 2010, trong hội nghị toàn thể lần thứ ba của Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc khóa 11 tại Bắc Kinh, với 2057 phiếu bầu, ông đã trở thành phó Chủ tịch Chính hiệp toàn quốc, trở thành một lãnh đạo cấp quốc gia.

Xem thêm

 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
 Đặc khu trưởng Ma Cao

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiểu sử Hà Hậu Hoa trên sang của chính quyền Ma Cao

Đại biểu Nhân đại toàn quốc
Sinh năm 1955
Nhân vật còn sống
Đặc khu trưởng Ma Cao


title: Thôi Thế An

text:
Thôi Thế An (, , sinh 13 tháng 1 năm 1957). Ông là trưởng quan hành chính của Khu hành chính đặc biệt Ma Cao từ năm 2009 đến năm 2019. Ông cũng từng đảm nhiệm chức vụ trưởng ty ty văn hóa xã hội của Ma Cao, giữ chức chủ tịch và các chức vụ khác của Ủy ban Macau Grand Prix (Giải đua ô tô Công thức 1 Ma Cao).

Gia đình
Thôi Thế An xuất thân từ Thôi gia, một trong "tam đại gia tộc Ma Cao". Ông nội của ông là Thôi Cửu Căn (崔九根), cha của ông là Thôi Đức Thắng (崔德勝), chú của ông là Thôi Đức Kỳ (崔德祺). Anh trai và em họ của Thôi Thế An là Thôi Thế Xương (崔世昌) và Thôi Thế Bình (崔世平), cũng là hai nhân vật chính trị trong cơ quan lập pháp và hành chính của Ma Cao. Phu nhân của ông là Hoắc Huệ Phân (霍慧芬), bà là cháu gái họ của Hoắc Anh Đông (霍英東)- một doanh nhân có uy thế tại Hồng Kông và từng là phó chủ tịch Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân Trung Quốc, Hoắc phu nhân đã tốt nghiệp Middlesex Polytechnic tại Luân Đôn, Anh Quốc.

Học tập
Năm 1973, Thôi Thế An theo học tại trường Trung học Lĩnh Nam Ma Cao, sau đó sang Hoa Kỳ du học. Ông lấy bằng cử nhân ngành quản lý vệ sinh đô thị tại Đại học Bang California tại Sacramento. Ông nhận được học vị thạc sĩ ngành quản lý y khoa, tiến sĩ ngành vệ sinh công cộng tại Đại học bang Oklahoma tại Stillwater.

Sự nghiệp
Sau đó, Thôi Thế An trở về Ma Cao, thành lập "phòng hóa nghiệm y học X quang Thôi thị". Năm 1992, ông bắt đầu tham gia chính đàn Ma Cao, năm đó ông thành công trong việc gia nhập Hội Lập pháp nhiệm kỳ thứ 5. Đến năm 1996, Thôi Thế An đã thất bại trong cuộc chạy đua tái cử. Thôi Thế An cũng từng là ủy viên của Ủy ban Thanh niên chính phủ Bồ Đào Nha tại Ma Cao, ủy viên Ủy ban Môi trường Ma Cao. Ngoài ra, Thôi Thế An từng nhậm chức hiệu trưởng của học hiệu Kính Bình, hiệu trưởng trung tâm chuyên nghiệp tiên tiến Kính Bình.

Tháng 8 năm 1999, Thôi Thế An được Quốc vụ viện Trung Quốc bổ nhiệm trưởng ti ti văn hóa xã hội của chính quyền khu hành chính đặc biệt Ma Cao. Ông tiếp tục tái nhiệm chức vụ này vào ngày 4 tháng 12 năm 2004.

Tháng 6 năm 2009, ông trở thành ứng cử viên duy nhất trong cuộc bầu cử trưởng quan hành chính Ma Cao. Ông được 286 trên tổng số 300-thành viên trong hội đồng đề cử. Trong ngày bầu cử, 26 tháng 5, 282 thành viên hội đồng đã bỏ phiếu cho Thôi Thế An (14 phiếu trắng, 4 không bỏ phiếu) và ông đảm nhiệm chức vụ trưởng quan hành chính Ma Cao từ tháng 12 năm 2009.

Xem thêm

 Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
 Đặc khu trưởng Ma Cao

Tham khảo

Nhân vật chính trị Ma Cao
Chính phủ Ma Cao
Tỉnh trưởng Chính phủ Nhân dân
Đặc khu trưởng Ma Cao


title: Keith Lincoln Ware

text:
Keith Lincoln Ware (sinh ngày 23 tháng 11 năm 1915 mất ngày 13 tháng 9 năm 1968) là một sĩ quan Lục quân Hoa Kỳ, người đã nhận được Huân chương Danh dự trong Thế chiến thứ hai, và đã bị giết trong một chiến dịch trong chiến tranh Việt Nam.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Ware tham chiến ở mặt trận châu Âu, chỉ huy tiểu đoàn 1, trung đoàn bộ binh 15, sư đoàn bộ binh 3. Ware được thưởng Huân chương Danh dự (như anh hùng quân đội) do chiến tích chỉ huy tiểu đoàn đánh chiếm một cao điểm của quân Đức ngày 26 tháng 12 năm 1944. Ông bị thương trong trận này.

Ngày 13 tháng 9 năm 1968, trong khi dùng máy bay trực thăng đi quan sát trận địa trong chiến dịch giải vây Lộc Ninh, Ware lúc đó là tư lệnh Sư đoàn kỵ binh 1 Anh Cả Đỏ cùng với ba sĩ quan tham mưu và bốn thành viên phi hành đoàn đã bị bắn hạ và tử trận. Ware là sĩ quan cấp tướng thứ hai của Mỹ tử vong tại chiến trường Việt Nam và là tướng đầu tiên tử vong lúc chiến đấu (người đầu tiên Alfred Judson Force Moody tử vong vì đau tim). Thi hài Ware được quân Mỹ thu hồi ngay trong trận đánh và đưa về mai táng tại Nghĩa trang Quốc gia Arlington.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 (Includes DSC and MoH citations.)

Sinh năm 1915
Mất năm 1968
Thiếu tướng Lục quân Hoa Kỳ
Người Colorado


title: William Dean

text:
William Frishe Dean (sinh ngày 1 tháng 8 năm 1899 – 24 tháng 8 năm 1981) là một thiếu tướng trong quân đội Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ hai và chiến tranh Triều Tiên, Ông đã nhận được Huân chương Danh dự cho hành động của mình vào ngày 20 và 21 tháng 7 năm 1950, trong Trận Taejon tại Hàn Quốc. Dean cũng là sĩ quan cao cấp nhất của Mỹ bị bắt bởi Bắc Triều Tiên trong cuộc chiến tranh Triều Tiên.

Tham khảo

Tư liệu

Người Illinois
Sinh năm 1899
Mất năm 1981
Thiếu tướng Lục quân Hoa Kỳ
Quân nhân Mỹ trong Chiến tranh Triều Tiên
Chôn cất ở California
Người Khu vực vịnh San Francisco


title: Phương pháp Delphi

text:
Phương pháp Delphi ( ) là kỹ thuật thông tin liên lạc có cấu trúc, có nguồn gốc từ phương pháp dự đoán đối xứng và dự báo tương tác dựa trên bảng trả lời câu hỏi của các chuyên gia.

Trong phiên bản chuẩn, các chuyên gia tạo thành nhóm và trả lời bảng câu hỏi trong hai hoặc nhiều vòng hơn. Sau mỗi vòng, người hỗ trợ cung cấp một bản tóm tắt bất kỳ các dự đoán của các chuyên gia từ vòng trước cũng như lý do tại sao họ đưa ra để hỗ trợ cho lựa chọn của mình. Vì vậy, các chuyên gia được khuyến khích xem lại câu hỏi và cân nhắc phản hồi của thành viên khác trong bảng trả lời của mình. Người ta tin rằng thông qua quy trình này, vùng câu trả lời sẽ giảm xuống và nhóm chuyên gia sẽ tiệm cận đến câu hỏi đúng. Cuối cùng, quy trình kết thúc sau khi một tham số được định nghĩa trước dừng lại (ví dụ như số vòng, tính ổn định của kết quả, đạt được đồng thuận) và điểm trung bình ở vòng cuối cùng xác định kết quả.

Phần mềm
 Principles of Forecasting  A free service to support Delphi forecasting and references are available on this site. However source code is not currently available.
 Institute for Futures Studies and Knowledge Management  Access to several free studies that illustrate the use of the Real-time Delphi method

Nghiên cứu thêm
 von der Gracht, H. A./ Darkow, I.-L.: Scenarios for the Logistics Service Industry: A Delphi-based analysis for 2025. In: International Journal of Production Economics, Vol. 127, No. 1, 2010, 46-59. - A case for a scientificly robust Delphi-based scenario process
 Harold A. Linstone and Murray Turoff, Editors Linstone & Turoff (1975). The Delphi Method: Techniques and Applications: a heavily referenced work on this method with an extensive bibliography.
 Sackman, H. (1974), "Delphi Assessment: Expert Opinion, Forecasting and Group Process", R-1283-PR, April 1974. Brown, Thomas, "An Experiment in Probabilistic Forecasting", R-944-ARPA, 1972 - the first RAND paper.
 Bernice B. Brown (1968). "Delphi Process: A Methodology Used for the Elicitation of Opinions of Experts." : An earlier paper published by RAND (Document No: P-3925, 1968, 15 pages)

Chú thích

Tham khảo

 Sharon Colton and Tim Hatcher (2004). The Web-based Delphi Research Technique as a Method for Content Validation in HRD and Adult Education Research.
 Tim Hatcher and Sharon Colton (2006). Using the Internet to Improve HRD Research: The case of the web-based Delphi research technique to achieve content validity of an HRD-oriented measurement.

 Liên kết ngoài
 The Delphi Method: Techniques and Applications'', edited by Harold A. Linstone and Murray Turoff — a comprehensive book on Delphi method (free download, 11Mb PDF, 618 pages)
 RAND publications on the Delphi Method Downloadable documents from RAND concerning applications of the Delphi Technique.

Lý thuyết đánh giá
Tương lai học
Dự báo công nghệ
Dự đoán


title: Cá nhám cưa mũi ngắn

text:
Cá nhám cưa mũi ngắn (danh pháp hai phần: Pristiophorus nudipinnis) là một loài cá nhám cưa trong họ Pristiophoridae. Loài này được tìm thấy ở bờ biển đông Úc ở độ sâu từ 37-165 mét. Chiếc mũi ngắn của nó dài đến 1,2 m. Chúng đẻ trứng với con non mới nở dài khoảng 25 cm.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1870


title: Trịnh Lan Trinh

text:
Trịnh Lan Trinh (; ?- 1565) là một nhân vật sống trong thời đại của vương triều Triều Tiên.

Cuộc đời
Xuất thân trong gia đình họ Trịnh. Là con gái thứ hai của Đô tổng quan Thanh Khê quân Trịnh Doãn Khiêm (鄭允謙, 정윤겸). Có một anh trai tên Trịnh Thục (鄭淑) và một em trai Trịnh Đạm (鄭淡). Có mẹ xuất thân là vợ lẽ. Bà đã từng là một kỹ nữ, sau này trở thành tiểu thiếp của Doãn Nguyên Hành, em trai Văn Định Vương hậu. Năm 1551, vợ cả của Doãn Nguyên Hành là Kim phu nhân qua đời (có giả thuyết cho là Trịnh Lan Trinh hạ độc). Trịnh Lan Trinh được Văn Định Vương hậu phá lệ phong làm chính thất (danh phận các vợ lẽ thời Triều Tiên không cao, vợ lẽ cũng không được nâng lên làm vợ cả). Bà được phong làm chính nhất phẩm Trinh Kính phu nhân (貞敬夫人).

Lúc Văn Định vương hậu còn ở ngôi Trung điện bà đã giúp Văn Định vương hậu vượt qua rất nhiều sóng gió trong hoàng cung, nên rất được Văn Định Vương hậu tin tưởng và trọng dụng.

Trong thời gian Văn Định Vương hậu nhiếp chính, bà đã vu cáo Phượng Thành quân và Hồng Hi tần có âm mưu cấu kết làm phản nên Phượng Thành quân bị ban chết còn Hồng Hi tần bị đuổi ra ngoài cung sống.

Bà còn tham gia cùng với Văn Định Vương hậu phục hưng Phật giáo ở Triều Tiên, đưa đại sư vào trong cung tham vấn việc nước, xây dựng nhiều chùa chiền. Tuy nhiên các hoạt động cúng tế của bà vô cùng tốn kém khiến người dân vô cùng khó khăn. Điều này khiến người dân rất căm phẫn. Mẹ của Kim phu nhân tố cáo Trịnh Lan Trinh hạ độc con gái mình, tuy nhiên bà có Văn Định Vương hậu đứng sau chống đỡ nên không có vấn đề gì.

Qua đời
Năm 1565, Văn Định Vương hậu qua đời nên bà và chồng không còn ai bảo vệ, thì cùng lúc vụ án của Kim phu nhân lại được lật lại, dân chúng đã phẫn nộ và tấn công bà đến chết, chồng bà là Doãn Nguyên Hành cũng tự tử.

Trong văn hóa đại chúng
Được diễn bởi Park Yoo Mi trong Bộ phim Flower of the prison (2016)

Trong phim Ladies of the palace, nhân vật Trịnh Lan Trinh do Kang-soo yeon thể hiện.

Tham khảo

Nhân vật chính trị nhà Triều Tiên


title: Cá nhám cưa Bahamas

text:
Cá nhám cưa Bahamas (danh pháp khoa học: Pristiophorus schroederi) là một loài cá nhám cưa thuộc học Pristiophoridae, được tìm thấy ở tây trung bộ Đại Tây Dương từ Bahamas và Cuba ở độ sâu từ 400 đến 1.000 m. Loài cá nhám cưa này dài ít nhất 80 cm.
Loài này được tìm thấy ở thềm lục địa và sườn dốc đảo. Nó đẻ trứng.

Chú thích

Tham khảo

  Database entry includes justification for why this species is listed as data deficient

 http://www.marinespecies.eu/species.php?species_group=sharks&id=228

Liên kết ngoài
 Species Description of Pristiophorus schroederi at www.shark-references.com

S
Động vật được mô tả năm 1960


title: Họ Ruồi hạc

text:
Ruồi Flynhh tên khoa học Tipulidae, là một họ côn trùng trong bộ Ruồi. Con trưởng thành có cơ thể thon dài dao động từ , các loài ở khu vực nhiệt đới có thể dài hơn .

Flynh là loài động vật bản địa của Nova Scotia được du nhập vào châu Úc đầu thập niên 2000. Loài động vật này có vẻ ngoài gầy gò, ăn ít nhưng sức tàn phá rất lớn. Đặc biệt thích hút nhựa cây Cocaine và cây Sake

Ở vương quốc Anh, Ireland, Newfoundland và Nova Scotia chúng thường được gọi là daddy longlegs, nhưng tên này cũng có thể đề cập đến 2 nhóm động vật chân khớp không liên quan trong lớp Hình nhện trong bộ Opiliones (đặc biệt ở Hoa Kỳ và Canada) và Pholcus phalangioides Pholcidae (đặc biệt ở Úc). Ấu trùng ruồi hạc châu Âu được gọi là Chloejacket. Ấu trùng này có thể gây hại cho những bãi cỏ khi ăn rễ của các loài cây này. Chúng không tấn công con người.

Nhiều tên gọi khác của ruồi hạc tùy theo khu vực địa lý như mosquito hawk (săn muỗi), mosquito eater (hoặc skeeter eater), gallinipper, gollywhopper và whapper.

Ít nhất 4.250 loài ruồi hạc đã được miêu tả, hầu hết trong số chúng (75%) do Charles Paul Alexander miêu tả.

Các chi

Phân họ Ctenophorinae
 Ctenophora Meigen, 1803
 Dictenidia Brulle, 1833
 Phoroctenia Coquillett, 1910
 Pselliophora Osten Sacken, 1887
 Tanyptera Latreille, 1804
 Phân họ Cylindrotominae
 Cylindrotoma Macquart, 1834
 Diogma Edwards, 1938
 Liogma Osten Sacken, 1869
 Phalacrocera Schiner, 1863
 Stibadocera Enderlein, 1912
 Stibadocerella Brunetti, 1918
 Stibadocerina Alexander, 1929
 Stibadocerodes Alexander, 1928
 Triogma Schiner, 1863
 Phân họ Dolichopezinae
 Dolichopeza Curtis, 1825
 Phân họ Tipulinae
 Acracantha Skuse, 1890
 Angarotipula Savchenko, 1961
 Austrotipula Alexander, 1920
 Brachypremna Osten Sacken, 1887
 Brithura Edwards, 1916
 Clytocosmus Skuse, 1890
 Elnoretta Alexander, 1929
 Euvaldiviana Alexander, 1981
 Goniotipula Alexander, 1921
 Holorusia Loew, 1863
 Hovapeza Alexander, 1951
 Hovatipula Alexander, 1955
 Idiotipula Alexander, 1921
 Indotipula Edwards, 1931
 Ischnotoma Skuse, 1890
 Keiseromyia Alexander, 1963
 Leptotarsus Guerin-Meneville, 1831
 Macgregoromyia Alexander, 1929
 Megistocera Wiedemann, 1828
 Nephrotoma Meigen, 1803
 Nigrotipula Hudson & Vane-Wright, 1969
 Ozodicera Macquart, 1834
 Platyphasia Skuse, 1890
 Prionocera Loew, 1844
 Prionota van der Wulp, 1885
 Ptilogyna Westwood, 1835
 Scamboneura Osten Sacken, 1882
 Sphaerionotus de Meijere, 1919
 Tipula Linnaeus, 1758
 Tipulodina Enderlein, 1912
 Valdiviana Alexander, 1929
 Zelandotipula Alexander, 1922

Chú thích

Tham khảo

 Delta-Intkey.com , Family descriptions and images
 Ohioline.osu.edu, Ohio State University Fact Sheet
 IZ.carnegiemnh.org , Crane Flies of Pennsylvania, Extensive Specimen Collection, Carnegie Museum of Natural History
 NLBIF.eti.uva.nl , Catalog of Craneflies of the World
 Diptera.info, Image Gallery
 BugGuide.bet, photo gallery, many species
 Gaga.jes.mlc.edu.tw , Tipulidae of Taiwan , with images under Latin binomials
 Insects.tamu.edu, Texas A&M Entomology Field Guide

Danh sách loài
Faunaeur.org, Palaearctic
Nearctica.com , Nearctic
Konchudb.agr.agr.kyushu-u.ac.jp , Japan
Oosterbroek, Pjotr, HBS.Bishopmuseum.org, "Tipulidae"

Họ côn trùng


title: Cá nhám đuôi dài

text:
Cá nhám đuôi dài hay còn gọi là cá mập con (danh pháp hai phần: Alopias pelagicus) là một loài cá thuộc họ Cá nhám đuôi dài. Loài cá này phân bố ở các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới của Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, chúng thường xa bờ nhưng thỉnh thoảng vào môi trường sống ven biển. Chúng thường bị nhầm lẫn với cá nhám đuôi dài thông thường (A. vulpinus), thậm chí trong các ấn phẩm chuyên nghiệp, nhưng có thể được phân biệt bởi màu đen huyền, chứ không phải là màu trắng trên chân vây ngực. Nó là loài nhỏ nhất trong ba loài cá nhám đuôi dài, nó thường có thân dài 3 m.

Các chế độ ăn uống của chúng bao gồm chủ yếu là các loài cá nhỏ sống ở tầng nước giữa, bị chúng tấn công nhanh bằng cú đánh bằng roi đuôi. Cùng với tất cả các cá thu cá mập, loài cá này có trứng phát triển thành con trong bụng mẹ và thường sinh mỗi lứa hai con. Phôi thai phát triển ăn trứng chưa được thụ tinh được tạo bởi cá mẹ. Con non sinh ra lớn bất thường, lên đến 43% chiều dài của cá mẹ. Cá nhám đuôi dài là loài có giá trị thương mại, cấp thịt, da, dầu gan, và vây, và cũng là đối tượng của câu cá thể thao. [[Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế| Lê thuý quỳnh đánh giá loài này là loài sắp nguy cấp trong năm 2007.

Phân loại
Cá nhám đuôi dài ban đầu được mô tả khoa học bởi nhà ngư loại học người Nhật Hiroshi Nakamura trên cơ sở của ba mẫu vật lớn, không mẫu nào trong số đó đã được lưu giữ làm mẫu điển hình. Ông minh họa một trong ba mẫu vật trong bài báo của mình có tựa đề "Về hai loài cá nhám đuôi dài từ vùng biển Đài Loan", được xuất bản vào tháng 8 năm 1935. Nakamura cũng riêng minh họa và mô tả một bào thai, Leonard Compagno sau đó kết luận có thể là của cá nhám đuôi dài thông thường. Một số tác giả, bao gồm cả Gohar và Mazhar (1964, Red Sea), Kato, Springer và Wagner (1967, Đông Thái Bình Dương), Fourmanoir và Laboute (1976, New Caledonia), Johnson (1978, Tahiti), và Faughnan (1980, Quần đảo Hawaii) đã công bố hình minh họa của "cá nhám đuôi dài thông thường" mà trên thực tế là của cá nhám đuôi dài.
Một phân tích allozyme tiến hành bởi Blaise Eitner trong năm 1995 cho thấy rằng họ hàng gần gũi nhất của cá nhám đuôi dài là cá nhám đuôi dài mắt to (A. superciliosus), mà nó tạo thành một nhánh. Danh pháp chi tiết pelagicus có gốc tiếng Hy Lạp pelagios, nghĩa là "thuộc về biển". Một tên thông thường khác là cá nhám đuôi dài răng nhỏ.

mô tả

Cá nhám đuôi dài là loài nhỏ nhất trong ba loài cá nhám đuôi dài, trung bình dài 3 m (10 ft) và cân nặng 69,5 kg (153,3 lb) và thường không vượt quá chiều dài trung bình 3,3 m (10,8 ft) và cân nặng trung bình 88,4 kg (194,9 lb). Con đực và con cái đạt chiều dài tối đa lần lượt là 3,5 m (11,5 ft) và 3,8 m (12,5 ft). Một ghi nhận chiều dài 5 m (16,4 ft) là không rõ ràng và có thể đã dẫn đến nhầm lẫn với các loài cá nhám đuôi dài khác. Loài này có cơ thể hình thoi (rộng ở giữa và giảm dần ở hai đầu) và thùy vây đuôi phía trên rất thanh mảnh gần như lâu dài bằng phần còn lại của nó. Vây ngực dài và thẳng rộng, tai tròn. Vây lưng đầu tiên nằm ở giữa vây ngực và vây bụng, và có kích thước tương đương với vây chậu. Vây lưng thứ hai và vây hậu môn là rất nhỏ.
Đầu hẹp với một mõm ngắn hình nón. Có con mắt rất lớn ở cá đang trưởng thành và giảm kích thước tương đối khi độ tuổi tăng lên. Không có rãnh ở các góc của miệng. Răng nhỏ dẹt, phân thành 3 chạc, chạc giữa lớn nhất hình tam giác cạnh bên có 1 - 2 răng cưa nhỏ. Toàn thân màu nâu đen, bụng màu trắng nhạt, viền các vây màu đen nâu. Cơ thể được bao phủ bởi da răng cưa rất nhỏ, mịn. Màu sắc màu xanh đậm mạnh ở trên và màui trắng ở trên và dưới, màu trắng không mở rộng trên vây ngực. Màu nhanh chóng chuyển sang màu xám sau khi chết. Các sắc tố đen trên vây ngực, mũi vây ngực tròn, và không có rãnh môi của loài này là những đặc điểm nhận dạng phân biệt nó với loài cá nhám đuôi dài thông thường.

Phạm vi phân bố
Do nhầm lẫn với cá nhám đuôi dài thông thường, sự phân bố của cá nhám đuôi dài có thể rộng rãi hơn hiện đang được người ta biết đến. Phạm vi phân bố dao động rộng rãi trong Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, với các ghi nhận rải rác từ Nam Phi, Biển Đỏ và biển Ả Rập (ngoài khơi Somalia, giữa Oman và Ấn Độ, và tắt Pakistan), đến Trung Quốc, đông nam Nhật Bản, tây bắc Úc, New Caledonia, Tahiti, quần đảo Hawaii, vịnh California, và quần đảo Galapagos. Quần thể ở Bắc Thái Bình Dương dịch chuyển về phía bắc trong những năm El Nino ấm. Phân tích DNA ti thể đã chỉ ra rằng có mở rộng dòng gen trong quần thể cá nhám đuôi dài phía đông và phía tây Thái Bình Dương, nhưng dòng chảy nhỏ gene giữa chúng.
Chúng chủ yếu sinh sống ở ngoài khơi, xuất hiện từ mặt nước đến độ sâu ít nhất là 150 m (492 ft). Tuy nhiên, đôi khi chúng đến gần bờ ở những vùng có một thềm lục địa hẹp, và đã được quan sát gần các dốc thẳng đứng rạn san hô núi đáy biển trong Biển Đỏ và biển Cortez, và ngoài khơi Indonesia và Micronesia. Nó cũng đã được biết đến xâm nhập đầm phá lớn trong quần đảo Tuamotu.

Sinh thái

Cá nhám đuôi dài là loài cá bơi lội nhanh và hoạt bát và nhảy lên mặt nước (năm lần trong một hàng trong một trường hợp được ghi chép trong tài liệu). Các loài săn mồi bắt loài cá nhám này gồm có các loài cá lớn hơn (bao gồm cá mập và cá nhám khác) và cá voi có răng. Các loài ký sinh trùng được người ta biết đến sống ăn bám loài cá này gồm có giun dẹt Litobothrium amplifica, L. daileyi, và L. nickoli, sống trong ruột van xoắn ốc của nó, và các copepoda trong chi Echthrogaleus, quấy phá da nó. Tại đảo Malapascua ở Philippines, cá nhám đuôi dài đã được quan sát thấy thường xuyên ghé thăm các trạm làm sạch chiếm lĩnh bởi loài cá vệ sinh (Labroides dimidiatus và Thalassoma lunare), trong thời gian đó, chúng thể hiện hành vi đặc trưng để tạo điều kiện thuận lợi cho các con cá vệ sinh làm sạch nó. Những chuyến viếng thăm này diễn ra thường xuyên hơn vào buổi sáng sớm, và có thể là lý do tại sao những con cá cá nhám thường ở đại dương này đôi khi được người ta bắt gặp trong vùng nước nông.

Chú thích

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1935


title: Vương Tự Dụng

text:
Vương Tự Dụng (, ? – 1633), người Tuy Đức (có thuyết là Nghi Xuyên), Thiểm Tây, còn có tên là Vương Hòa Thượng, xước hiệu là Tử Kim Lương, một trong những thủ lĩnh đầu tiên của phong trào khởi nghĩa nông dân cuối đời Minh.

Quá trình hoạt động
Năm Sùng Trinh đầu tiên (1628), ông cùng bọn "Hỗn thiên vương" khởi nghĩa, về sau gia nhập nghĩa quân Vương Gia Dận. Năm thứ 4 (1631), Gia Dận bị hại, Tự Dụng được đề cử làm minh chủ, hoạt động ở một dải bắc bộ Hà Nam. Năm thứ 6 (1633), nghĩa quân giao tranh với quan quân ở Vũ An, ông bị thương, trốn vào trong núi rồi mất . Tàn dư nghĩa quân hơn 2 vạn người theo về với Lý Tự Thành.

Tham khảo
 Ngô Vĩ Nghiệp - Tuy khấu kỉ lược
 Đái Lạp, Ngô Thù - Hoài Lăng lưu khấu thủy chung lục
 Trịnh Thiên Đĩnh, Tôn Việt - Minh mạt nông dân khởi nghĩa sử liệu
 Minh sử

Chú thích

Khởi nghĩa cuối đời Minh
Người Thiểm Tây
Năm sinh thiếu
Mất năm 1633


title: Welcome to Paradise Tour

text:
Welcome to Paradise Tour là tên của chuyến lưu diễn tại Bắc Mỹ của nam ca sĩ người Úc Cody Simpson. Tour diễn được tổ chức nhằm mục đích quảng bá cho EP thứ hai của  Simpson, Coast to Coast (2011). và EP thứ ba của anh, Preview to Paradise (2012)

Danh sách biểu diễn
"On My Mind"
"Angel"
"All Day"
"Not Just You"
"Crazy But True"
"iYiYi"
"So Listen"

Lịch trình

Tham khảo

Chuyến lưu diễn hòa nhạc năm 2011


title: Coast to Coast Mall Tour

text:
Coast to Coast Mall Tour là tên một chuyến lưu diễn hòa nhạc tại Mỹ của nam ca sĩ người Úc Cody Simpson. Tour diễn được tổ chức để quảng bá cho EP thứ hai của Simpson, Coast to Coast (2011).

Danh sách biểu diễn
"All Day"
"Angel"
"Not Just You"
"On My Mind"
"Crazy But True"
"iYiYi"

(Anh chỉ biểu diễn "Crazy But True" và "iYiYi" ở hai buổi diễn)

Lịch trình

Tham khảo

Chuyến lưu diễn hòa nhạc năm 2011


title: Waiting 4U Tour

text:
Waiting 4U Tour là một chuyến lưu diễn hòa nhạc chung của nam ca sĩ người Úc Cody Simpson và nam ca sĩ người Mỹ Greyson Chance. Tour diễn được tổ chức nhằm quảng bá cho EP đầu tay của Simpson, 4 U (2010), đồng thời nhằm gây được sự quan tâm và chú ý của công chúng đối với Greyson Chance. Cả hai ca sĩ thông báo về tour diễn vào ngày 10 tháng 3 năm 2011, trong một cuộc trò chuyện trực tiếp với người hâm mộ trên Ustream.

Danh sách biểu diễn

Danh sách biểu diễn của Greyson Chance
"Heart Like Stone"
"Light Up the Dark"
"Fire"
"Paparazzi"
"Empire State of Mind"
"Unfriend You"
"Waiting Outside the Lines"

Danh sách biểu diễn của Cody Simpson
"Round of Applause"
"iYiYi"
"Don't Cry Your Heart Out"
"Not Just You"
"I Found You"
"All Day"

Lịch trình

Tham khảo

Chuyến lưu diễn hòa nhạc năm 2011


title: Nội chiến Cộng hòa Trung Phi

text:
Nội chiến cộng hòa Trung Phi  là một cuộc xung đột kéo dài từ tháng 12 năm 2012 đến nay, giữa quân chính phủ và phe phiến loạn, những người từng tham gia vào chiến tranh du kích ở Cộng hòa Trung Phi. Những người này cáo buộc chính phủ của tổng thống François Bozizé đã không tuân thủ một cách đúng đắn các thoản thuận trong hiệp ước hòa bình được ký kết năm 2007.

Lực lượng phiến quân được gọi là Liên minh Séléka (Séléka trong tiếng Sango có nghĩa là liên minh) đã chiếm nhiều thị trấn ở miền trung và miền đông nước này. Liên minh bao gồm hai nhóm chính có trụ sở ở miền đông bắc CAR, UFDR và CPJP, và nhóm CPSK ít được biến đến hơn. Hai nhóm khác là FDPC cũng như FPR của người Chad, tuyên bố ủng hộ và tham gia liên minh, đều có trụ sở ở miền bắc CAR. Trừ FPR và CPSK, tất cả các phe phái còn lại đều đã ký kết thỏa thuận hòa bình và đồng ý một quá trình giải trừ quân bị. Nhưng do mất đoàn kết giữa các thủ lĩnh mà liên minh Séléka đã tan rã vào năm 2016.

Tchad, Gabon, Cameroon, Angola, Nam Phi và Cộng hòa Congo đã gửi quân tới giúp chính phủ Bozizé nhàm cản bước tiến của phiến quân về thủ đô Bangui.

Bối cảnh

Chiến tranh du kích ở Cộng hòa Trung Phi bắt đầu với cuộc nổi dậy của Liên minh các lực lượng dân chủ thống nhất (UFDR) do Michel Djotodia lãnh đạo ở đông bắc CAR, sau khi tổng thống hiện nay của Cộng hòa Trung Phi, François Bozizé lên nắm quyền năm 2003. Cuộc nổi loạn nhnanh chóng leo thang thành một cuộc nội chiến lớn vào năm 2004. Phiến quân UFDR đã chiến đấu với quân chính phủ CAR và các nhóm phiến quân khác như Nhóm hành động yêu nước giải phóng Trung Phi (GAPLC), Công ước của những người yêu nước về công lý và hòa bình (CPJP), Quân đội nhân dân vì sự phục hồi dân chủ (APRD),... Hàng chục ngàn người đã được di tản do tình trạng bất ổn, vẫn tiếp tục kéo dài cho đến năm 2007, và các lực lượng nổi dậy đã chiếm giữ một số thành phố trong cuộc xung đột.

Ngày 13 tháng 4 năm 2007, một thỏa thuận hòa bình giữa chính phủ và các UFDR đã được ký kết tại Birao. Thỏa thuận cung cấp cho một lệnh ân xá cho các UFDR, được công nhận là một chính đảng chính trị, và cho phép các tây súng chiến đấu của UFRD tham gia quân đội. Cuộc đàm phán dẫn đến một thỏa thuận hòa giải năm 2008, một chính phủ thống nhất, và một cuộc bầu cử địa phương vào năm 2009, sau đó là cuộc bầu cử quốc hội và tổng thống vào năm 2010. Chính phủ đoàn kết mới được thành lập vào tháng 1 năm 2009.

Theo Human Rights Watch, hàng trăm dân thường đã thiệt mạng, hơn 10.000 ngôi nhà bị đốt cháy, và khoảng 212.000 người phải rời bỏ nhà cửa của họ để sống trong điều kiện tuyệt vọng sâu trong các khu rừng rậm ở phần phía bắc của Cộng hòa Trung Phi. Ngoài ra, các nhóm phiến quân cho rằng Bozizé đã không tuân theo các điều khoản của thỏa thuận năm 2007, và tiếp tục lạm dụng quyền lực chính trị, đặc biệt là ở phần phía bắc của đất nước, chẳng hạn như "tra tấn và hành quyết bất hợp pháp".

Diễn biến

Giao tranh mở màn
Mặc dù việc ký kết thỏa ước ngày 25 tháng 8 về hòa bình giữa chính phủ và CPJP hứa hẹn kết thúc cuộc chiến tranh du kích, nhưng bạo lực vẫn tiếp tục diễn ra ở phía đông và miền trung CAR. Ngày 15 tháng 9, một nhóm bất đồng chính kiến trong CPJP, do Hassan Al-Habib đứng đầu đã lực lượng, tấn công các thị trấn Sibut, Damara và Dekoa. Hai quân nhân của lực lượng vũ trang Trung Phi (FACA) đã được báo cáo là thiệt mạng tại Dekoa. CPJP cơ bản vẫn luôn phản đối thỏa thuận hòa bình, và trong một thông báo trên đài phát thanh, nhóm này đe dọa sẽ tiến quân về Bangui. Ngày 13 tháng 11, hai thường dân và một cảnh sát đi đến Bangui đã bị bắn chết trên đường giữa Sibut và Damara, gần ngôi làng của Libi trên ranh giới của quận Ombella-M'Poko. Tiếp đó ở phía đông Obo, một chiếc xe FACA bị tấn công bởi các phiến quân trong cùng một ngày. Quan chức dân sự trong xe đã thiệt mạng và một số lượng binh sĩ chưa xác định bị thương. Chiếc xe đã bị phá hủy. Các cuộc tấn công được cho là do phiến quân GAPLC gây ra, những người đã từng hoạt động trong khu vực một thời gian.

Giao tranh tháng 12 năm 2012

Ngày 10 Tháng 12, một nhóm phiến quân vũ trang đã đánh chiếm các thị trấn N'Délé, Sam Ouandja và Ouadda. Phiến quân và các đòng minh CPJP đã chiến đấu với quân đội chính phủ trong hơn một giờ trước khi tiến vào thị trấn N'Délé. Ít nhất là năm binh sĩ quân chính phủ được báo cáo là thiệt mạng. Tại Sam Ouandja, quân nổi dậy tuyên bố đã bắt giữ 22 binh sĩ và thu giữ nhiều vũ khí hạng nặng.

Ngày 15 tháng 12, lực lượng phiến quân tiến vào Bamingui, một thị trấn cách N'Délé 120 km (75 dặm) và nằm trên đường dẫn tới Bangui. Ba ngày sau, họ tiến đến Bria, thị trấn khai thác kim cương quan trọng nằm cách 200 km (120 dặm) về phía đông nam của Ouadda. Cuộc tấn công thành công của phiến quân vào buổi sáng sớm ngày 18 tháng 12 đã giết chết hơn 15 binh sĩ chính phủ. Những tuyên bố của Seleka rằng họ đang chiến đấu vì một sự thiếu minh bạch sau khi một thỏa thuận hòa bình được ký kết để kết thúc chiến tranh du kích ở Cộng hòa Trung Phi. Sau khi Tổng thống Trung Phi François Bozizé kêu gọi sự giúp đỡ, Tổng thống Tchad Idriss Deby, cam kết sẽ gửi 2.000 quân để giúp dập tắt cuộc nổi loạn. Các binh sĩ đầu tiên của quân đội Chad đến vào ngày 18 tháng 12 để tăng cường đội ngũ CAR ở Kaga Bandoro, chuẩn bị cho một cuộc tấn công vào thị trấn N'Délé.

Lực lượng Seleka đã chiếm Kabo vào ngày 19 tháng 12, một trung tâm vận chuyển giữa quân Chad và quân chính phủ CAR, nằm ở phía tây và phía bắc của khu vực trước đây được chiếm bởi các phiến quân. Bốn ngày sau, liên quân phiến loạn đã đi qua Bambari, thị trấn lớn thứ ba của Trung Phi, tiếp theo là Kaga-Bandoro vào ngày 25 tháng 12. Cùng ngày, Tổng thống Bozizé gặp gỡ các cố vấn quân sự ở thủ đô Bangui.

Ngày 26 tháng 12 hàng trăm người biểu tình giận dữ bởi bước tiến của quân nổi loạn đã bao vây đại sứ quán Pháp ở Bangui, ném đá, đốt lốp xe và xé cờ Pháp. Những người biểu tình cáo buộc những người cai trị thuộc địa trước đây đã không giúp quân đội chống lại các lực lượng phiến quân. Ít nhất 50 người, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em, đã trú ẩn bên trong tòa nhà, vốn được bảo vệ bởi một đội ngũ đông đảo khoảng 250 binh sĩ Pháp. Một nhóm người biểu tình khác nhỏ hơn đã hô vang khẩu hiệu bên ngoài Đại sứ quán Mỹ và ném đá vào xe ô tô chở hành khách màu trắng. Theo Air France, một lịch trình chuyến bay hàng tuần từ Paris đến Bangui đã phải quay lại "do tình hình bất ổn ở Bangui", một phát ngôn viên của công ty cho biết.

Trong khi đó các lực lượng phiến quân đã đến được Damara, bỏ qua thị trấn Sibut, nơi khoảng 150 binh sĩ Chad đang đóng quân cùng với quân đội CAR được rút từ Kaga-Bandoro. Josue Binoua, Bộ trưởng bộ Nội vụ Trung Phi, đã yêu cầu nước Pháp can thiệp trong bối cảnh các phiến quân đang tiến về rất nhanh, bây giờ chỉ cách có 75 km (47 dặm) là tới thủ đô Bangui. Ngoài ra, một phát ngôn viên của Seleka, kêu gọi quân đội nhanh chóng hạ vũ khí, đồng thời tuyên bố Bozizé đã mất đi tính hợp pháp và không còn có thể kiểm soát đất nước.

Hai trẻ em bị chặt đầu trong tổng số 16 trẻ em bị thiệt mạng trong các giao tranh gần đây ở Bangui. Trong tháng 12 có tổng cộng là 1.000 người bị thiệt mạng bởi giao tranh.

Chính phủ phản kích

Ngày 27 tháng 12, tổng thống Bozizé kêu gọi một sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế, đặc biệt là Pháp và Hoa Kỳ, trong một bài phát biểu ở thủ đô Bangui. Tổng thống Pháp Francois Hollande đã bác bỏ lời đề nghị, và nói rằng quân đội Pháp sẽ chỉ được sử dụng để bảo vệ các công dân Pháp sống và làm việc ở Trung Phi, chứ không phải là để bảo vệ chính phủ Bozizé. Báo cáo cũng chỉ ra rằng giới quân sự Hoa KÌ đang chuẩn bị kế hoạch sơ tán hàng trăm công dân Mỹ, cũng như công dân các quốc gia khác. Tướng Jean-Felix Akaga, chỉ huy lực lượng giừ gìn hòa bình của Cộng đồng kinh tế Trung Phi ở Trung Phi, tuyên bố thủ đô đã được quân đội gìn giữ hòa bình từ MICOPAX bảo đảm an ninh, và nói thêm rằng quân tiếp viện sẽ sớm đến nơi. Tuy nhiên, các nguồn tin quân sự tại Gabon và Cameroon đã bác bỏ những báo cáo trên, đồng thời tuyên bố không có quyết định nào đã được thực hiện liên quan đến cuộc khủng hoảng này.

Quân chính phủ đã phát động một cuộc phản công chống lại lực lượng nổi dậy ở Bambari vào ngày 28 Tháng 12, dẫn đến các cuộc đụng độ lớn, theo nguồn tin từ một quan chức chính phủ. Nhiều nhân chứng trong vòng hơn 60 km (37 dặm) cho biết họ nghe thấy các tiếng nổ từ vũ khí hạng nặng nhiều giờ. Sau đó, một nhà lãnh đạo phiến quân và một nguồn tin quân sự xác nhận cuộc phản công của chính phủ bị đẩy lùi và thị trấn vẫn còn nằm dưới sự kiểm soát của các phiến quân. Ít nhất một tay súng nổi dậy đã thiệt mạng và ba người khác bị thương trong các vụ đụng độ, thương vong của quân chính phủ vẫn chưa được xác định.

Trong khi đó, các Bộ trưởng nước ngoài trong ECCAS thông báo thêm rằng binh lính từ Lực lượng đa quốc gia Trung Phi (FOMAC) sẽ được gửi CAR để hỗ trợ 560 binh sĩ MICOPAX đang hiện diện. Thông báo này được thực hiện bởi Ngoại trưởng Tchad Moussa Faki sau một cuộc họp tại thủ đô Libreville của Gabon. Đồng thời, Phó tổng thư ký ECCAS Guy-Pierre Garcia khẳng định rằng các phiến quân và chính phủ CAR đã đồng ý đàm phán vô điều kiện, chậm nhất là vào ngày 10 tháng 1. Tại Bangui, Không quân Hoa Kỳ tổ chức sơ tán khoảng 40 người khỏi đất nước, bao gồm cả viên đại sứ. Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế cũng sơ tán tám trong số lao động nước ngoài của minh, mặc dù nhiều tình nguyện viên địa phương và 14 người nước ngoài khác vẫn ở lại để giúp đỡ số lượng ngày càng tăng của người tị nạn.

Lực lượng phiến quân chiếm thị trấn Sibut mà không tốn một viên đạn vào ngày 29 tháng 12, buộc quân đội CAR và Chad phải rút về Damara, thành phố cuối cùng nằm giữa phiến quân Seleka và thủ đô. Chính quyền thủ đô ra lệnh giới nghiêm từ 7 giờ tối đến 5 giờ sáng hôm sau và cấm việc sử dụng xe ôm, vì sợ họ có thể được phiến quân sử dụng để di chuyển vào thành phố. Nhiều chủ cửa hàng đã thuê các nhóm có vũ trang để bảo vệ tài sản của họ trong tình trạng cướp bóc có thể xảy ra, cũng như hàng ngàn người đã rời khỏi thành phố bằng xe ô tô và đi bộ. Quân đội Pháp đã tăng đến 400 binh sĩ bằng việc triển khai thêm 150 lính thuộc binh chủng nhảy dù được gửi đến từ Gabon. Thủ tướng Pháp Jean-Marc Ayrault một lần nữa nhấn mạnh rằng quân đội Pháp chỉ có mặt để bảo vệ công dân Pháp và công dân châu Âu, không phải để đối phó với các phiến quân.

Thảo luận hòa bình và sự có mặt của quân đội nước ngoài

Ngày 30 tháng 12, Tổng thống Bozize đã đồng ý về một chính phủ đoàn kết dân tộc có sự tham gia của thành viên Seleka, sau cuộc họp với Chủ tịch Liên minh châu Phi Liên minh châu Phi Thomas Yayi Boni. Ông nói thêm rằng chính phủ CAR đã sẵn sàng để bắt đầu các cuộc đàm phán hòa bình "mà không có điều kiện và không chậm trễ". Ngày 1 tháng 1, quân tiếp viện từ FOMAC bắt đầu đến Damara để hỗ trợ 400 binh sĩ Chad đã đóng quân ở đó như là một phần của nhiệm vụ MICOPAX. Với việc phiến quân đang rất gần thủ đô Bangui, tổng cộng 360 binh sĩ đã được gửi đến tăng cường hàng phòng thủ của Damara - với 120 binh sĩ từ mỗi nước Gabon, Cộng hòa Congo và Cameroon, cùng với một vị tướng chỉ huy của lực lượng Gabon. Tại thủ đô, các cuộc đụng độ chết người đã nổ ra sau khi cảnh sát giết chết một thanh niên Hồi giáo bị nghi ngờ liên quan tới Seleka. Theo báo cáo, người đàn ông này đã bị bắt giữ qua đêm, và bị bắn khi ông ta cố gắng để trốn thoát. Một thời gian ngắn sau đó đụng độ bắt đầu trong khu phố PK5 của Bangui, giết chết một sĩ quan cảnh sát. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ lên tiếng bày tỏ mối quan tâm của mình đối với "vụ bắt giữ và mất tích của hàng trăm cá nhân là thành viên của các nhóm dân tộc thiểu số có quan hệ liên minh với lực lượng Seleka".

Ngày 02 Tháng 1, một nghị định được công bố trên đài phát thanh nhà nước đã thông báo rằng Tổng thống Bozize là sẽ đứng đầu Bộ Quốc phòng. Ngoài ra, chỉ huy quân đội Guillaume Lapo đã bị sa thải do thất bại của quân đội CAR trước quân nổi dậy và phiến loạn trong tháng mười hai. Trong khi đó, phát ngôn viên của phiến quân Djouma Narkoyo xác nhận rằng Seleka đã ngừng bước tiến của họ và sẽ bước vào cuộc đàm phán hòa bình do bắt đầu ở Libreville vào ngày 08 tháng 1, điều kiện tiên quyết rằng các lực lượng chính phủ phải ngừng bắt giữ các thành viên của bộ tộc Gula. Liên minh nổi dậy khẳng định đòi hỏi sự ra đi ngay lập tức của Tổng thống Bozize, người đã cam kết để gia hạn nhiệm kì của mình cho đến khi kết thúc vào năm 2016. Jean-Félix Akaga, chỉ huy Gabon, người phụ trách quản lý các đơn vị MICOPAX được gửi bởi ECCAS, tuyên bố rằng Damara là ranh giới không được phép vượt qua, và nếu phiến quân vượt qua thi sẽ coi đó là "tuyên chiến" với 10 quốc gia thành viên trong khu vực. Đồng thời thông báo rằng Angola sẽ gửi 760 binh sĩ tới CAR, trong khi Pháp đã tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ sự hiện diện quân sự của mình trong nước với 600 quân, để bảo vệ công dân Pháp trong trường hợp cần thiết.

Ngày 06 tháng 1, Tổng thống Nam Phi Jacob Zuma đã công bố việc triển khai 400 quân đến CAR để hỗ trợ các lực lượng đã có mặt ở đó. Lực lượng phiến quân đóng giữ ở hai thị trấn nhỏ gần Bambari như các thỏa thuận đàm phán hòa bình được dự kiến bắt đầu trong hai ngày sau đó.

Cuộc tấn công vào các đài phát thanh

Elisabeth Blanche Olofio, một phóng viên đài phát thanh Đài phát thanh Bé-Oko, đã bị giết chết bởi phiến quân Séléka, những người đã tấn công vào nhà ga Bambari, và một Kaga Radio tại Kaga Bandoro vào ngày 07 Tháng một năm 2013. Đài phát thanh Bé-Oko là một phần của mạng lưới các đài phát thanh phi chính trị hoạt động tại Cộng hòa Trung Phi, được biết đến với tên gọi L'Association des Radios Communautaires de Centrafrique. Giới báo chí quốc tế cho biết họ đang lo ngại các cuộc tấn công đã lấy số điện thoại của họ về khả năng hoạt động của các đài phát thanh CAR. Chỉ bốn ngày sau cái chết của cô, vào ngày 11 tháng 1, chính phủ CAR đã ký một thỏa thuận ngừng bắn với đại diện Liên minh Séléka.

Thỏa thuận ngừng bắn

Ngày 11 tháng 1 năm 2013, một thỏa thuận ngừng bắn đã được ký kết trong Libreville, Gabon. Những người nổi dậy tuyên bố không đời hỏi Tổng thống François Bozizé phải từ chức, nhưng buộc ông này phải chỉ định một thủ tướng mới từ đảng phái đối lập vào 18 tháng 1 năm 2013. Quốc hội lâm thời sẽ hoạt động trong vòng một năm và một cuộc bầu cử lập pháp mới sẽ được tổ chức trong vòng 12 tháng. Chính phủ liên minh tạm thời sẽ thực hiện cải cách tư pháp, hợp nhất quân nổi dậy với những binh sĩ trung thành với Bozizé để thành lập một đội quân quốc gia mới, thiết lập các cuộc bầu cử lập pháp mới, cũng như giới thiệu cải cách khác xã hội và kinh tế. Hơn nữa, Bozizé phải giải phóng tất cả các tù nhân chính trị bị cầm tù trong cuộc xung đột, và quân đội nước ngoài phải trở về quốc gia của họ. Theo thỏa thuận, phiến quân Séléka tiếp tục đóng giữ các thị trấn mà họ vẫn đang chiếm đóng, để đảm bảo rằng Bozizé sẽ không thể lật lọng các thỏa thuận. Bozizé sẽ vẫn là tổng thống cho đến năm 2016 khi có cuộc bầu cử tổng thống mới.

Ngày 13 Tháng Một, Bozizé đã ký sắc lệnh cách chức Thủ tướng Faustin-Archange Touadéra, như là một phần của thỏa thuận với liên minh nổi dậy. Ngày 17 tháng 1, Nicolas Tiangaye được bổ nhiệm làm Thủ tướng.

Ngày 23 tháng 1, thỏa thuận ngừng bắn bị phá vỡ, với việc chính phủ đổ lỗi cho phe Seleka còn Seleka thì lại đổ lỗi về phía chính phủ vì không tôn trọng các điều khoản của thỏa thuận chia sử quyền lực. Ngày 21 tháng 3, phiến quân đã tiến vào Bouca, cách Bangui 300 km. Ngày 22 tháng 3, phiến quân chiếm được thị trấn Damara, cách thủ đô 75 km, các báo cáo trái ngược lúc ấy đã tranh cai nhau xem ai mới là người kểm soát thị trấn. Phiến quân vượt qua các trạm kiểm soát tại Damara và tiến về phía Bangui, nhưng đã bị chặn lại một thời gian ngắn bởi một cuộc tấn công từ một máy bay trực thăng của quân chính phủ.

Bangui thất thủ

Ngày 18 tháng 3, phiến quân đã bắt giữ năm bộ trưởng của họ khi những người này quay về Bangui để tiếp tục hội đàm về tiến trình hòa bình tại thị trấn Saibut. Phiến quân yêu cầu phóng thích các tù nhân chính trị đang bị giam giữ và cho phép các lực lượng phiến quân được gia nhập vào quân đội quốc gia. Seleka cũng yêu cầu các binh lính Nam Phi đang có mặt tại Trung Phi phải lên đường về nước. Phiến quân đe dọa sẽ cầm vũ khí đứng lên một lần nữa nếu tối hậu thư của họ không được đáp ứng trong thời hạn 72 giờ. Trước đó, quân nổi dậy giành quyền kiểm soát hai thị trấn ở phía đông nam đất nước, Gambo và Bangassou.

Ngày 22 tháng 3 năm 2013, phiến quân đã đẩy mạnh hoạt động nhằm lật đổ Tổng thống Bozize. Các thị trấn Damara và Bossangoa lần lượt rơi vào tay các nhóm vũ trang của quân nổi dậy. Sau khi Damara thất thủ, nỗi sợ hãi bao trùm khắp thủ đổ Bangui do lo ngại thành phố sẽ nhanh nhóng thất thủ, khiến nhiều trường học và cửa hàng phải đóng cửa. Bước tiến của quân nổi dậy tạm thời bị ngưng lại bởi hỏa lực từ một máy bay trực thăng chiến đấu của quân chính phủ. Ngày 23/3, lực lượng phiến quân thuộc liên minh Seleka đã tiến vào thủ đô Bangui của Cộng hòa Trung Phi và đụng độ với quân chính phủ. Theo người phát ngôn của phiến quân Seleka, lực lượng này đã bắn hạ một máy bay trực thăng của quân chính phủ và đang tiến đến phủ tổng thống. Lực lượng chính phủ dần bị đẩy lùi ra khỏi các khu phố xung quanh dinh thự của Bozizé, mặc dù chính phủ khẳng định tổng thống Bozizé vẫn đang cố thủ trong dinh tổng thống.

Nguồn cung cầp điện và nước cho thủ đô đã bị quân nổi dậy cắt đứt. Phiến quân kiểm soát các vùng ngoại ô phía bắc còn lực lượng chính phủ kiểm soát trung tâm thành phố. Trong khi đó, người phát ngôn chính phủ, ông Mboli Goumba cho biết quân chính phủ vẫn đang kiểm soát thủ đô. Tuy nhiên, báo Le Monte của Pháp đưa tin Guinea Xích Đạo đã điều máy bay đến đón gia đình ông Bôdidơ ra nước ngoài, nhưng ông vẫn ở lại Bangui. Sau khi quân nổi dậy tiến về Bangui, Pháp đã điều thêm 150 binh sĩ tới Trung Phi để bảo vệ sân bay ở thủ đô, đồng thời yêu cầu công dân nước này ở Trung Phi không ra khỏi nhà để đảm bảo an ninh. Paris cũng kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc triệu tập cuộc họp khẩn cấp để thảo luận giải pháp cho cuộc khủng hoảng này. Hiện Pháp có khoàng 1250 quân ở Trung Phi, nhưng tuyên bố sẽ không can dự vào xung đột của nước này.

Chiến sự ác liệt nổ ra ở thủ đô Bangui vào sáng sớm 24 tháng 3 trong lúc lực lượng phiến quân đang muốn lật đổ chính quyền đã áp sát dinh tổng thống. Các vũ khí hạng nặng đã được cả hai bên sử dụng. Dinh tổng thống và các khu vực còn lại ở thủ đô nhanh chóng rơi vào tay các phiến quân. Tổng thống Bozize tuyên bố ông đã rời Dinh Tổng thống 30 phút trước khi quân nổi dậy tiến vào. Một số nguồn tin nói rằng ông Bozize đang trên đường chạy sang nước láng giềng Cộng hòa Dân chủ Congo sau khi phiến quân tiến về thủ đô. Người phát ngôn của dinh Tổng thống, Gaston Mackouzangba đã xác nhận: "Phiến quân đã kiểm soát hoàn toàn thủ đô, chúng tôi hy vọng sẽ không xảy ra hành động trả thù nào." Lãnh đạo các phiên quân đã tuyên bố giữ nghiêm lệnh với lực lượng của mình, nhưng bày tỏ quan ngại về các cuộc cướp bó của nhân dân trong thành phố. Điện và nước vẫn bị cắt.

Cuộc đảo chính

Sáng sớm 24 tháng 3, tiếng súng hạng nặng đã nổ ra khi lực lượng phiến quân áp sát dinh tổng thống ở trung tâm Bangui. Dinh tổng thống và các khu vực còn lại ở thủ đô nhanh chóng rơi vào tay các phiến quân, và Bozize chạy trốn sang Cộng hòa Dân chủ Congo. Một cố vấn tổng thống cho biết ông đã vượt sông để đến nước láng giềng Congo vào sáng chủ nhật 24-3 khi quân nổi dậy tiến về dinh tổng thống. Trong khi đó, Tân Hoa Xã dẫn một nguồn tin quân sự Cameroon cho hay ông Bozize đang ẩn náu tại nước này. Ủy ban di trú của Liên Hợp Quốc đã đề nghị chính phủ Congo giúp sơ tán 25 thành viên của gia đình Bozizé tới thị trấn biên giới Zongo. Người phát ngôn của dinh Tổng thống, Gaston Mackouzangba đã xác nhận: "Phiến quân đã kiểm soát hoàn toàn thủ đô, chúng tôi hy vọng sẽ không xảy ra hành động trả thù nào."
Lãnh đạo các phiến quân đã tuyên bố giữ nghiêm quân lệnh với lực lượng của mình, nhưng bày tỏ quan ngại về các cuộc cướp bóc của nhân dân trong thành phố. Điện và nước vẫn bị cắt. Các tay súng của phiến quân đã kéo theo dân chúng tới đập phá và cướp bóc các tư gia của những sĩ quan quân đội, nhưng đã bắn chỉ thiên để bảo vệ nhà của những người dân bình thường khác khỏi bị hôi của.
13 binh sĩ Nam Phi bị thiệt mạng, 27 người khác bị thương và 1 người mất tích sau khi căn cứ của họ ở ngoại ô Bangui bị tấn công bởi một lực lượng 3.000 phiến quân có vũ trang, mở đầu cho một xung đột giữa các phiến quân và 400 binh lính Nam Phi trong một khoảng thời gian.

Phản ứng của quốc tế

Các quốc gia
  - Ngày 25 tháng 12, Bộ Ngoại giao Brasil đưa ra một tuyên bố kêu gọi "các bên tham chiến ngay lập tức chấm dút chiến sự và các hành vi bạo lực chống lại dân thường, đồng thời khôi phục tính hợp pháp của thể chế Cộng hòa."
  - Ngày 27 tháng 12, Tổng thống CAR Francois Bozizé yêu cầu quốc tế giúp đỡ đối phó với cuộc nổi loạn, đặc biệt là từ Pháp và Hoa Kỳ. Tổng thống Pháp Francois Hollande từ chối lời thỉnh cầu, và nói rằng 250 quân Pháp đóng tại Sân bay quốc tế Bangui M'Poko "không có cách nào để can thiệp vào công việc nội bộ của Trung Phi". Mặt khác, một tuyên bố của Bộ Ngoại giao lên án "sự thù địch tiếp tục diễn ra bởi các nhóm phiến quân", và nói thêm rằng giải pháp duy nhất cho cuộc khủng hoảng này là đối thoại dân tộc.
  - Ngày 24 tháng 12, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã phát đi một lời cảnh báo cho tất cả các công dân Mỹ, khuyến cáo ngưng lại tất cả các tuyến du lịch nằm bên ngoài thủ đô Bangui. Tất cả các nhân viên không cần thiết đã được sơ tán, và Đại sứ quán chuyển sang hoạt động dưới dạng lãnh sự quán, nhưng chỉ để giải quết các công việc cần thiết nhất. Ngày 28 Tháng 12, Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Bangui bị đình chỉ hoạt động do các cuộc tấn công của phe nổi dậy đang diễn ra, cùng lúc đó Đại sứ Wohlers và nhân viên ngoại giao của ông được sơ tán khỏi đất nước.
 - Giống như Pháp, Nam Phi có nhiều binh sĩ đang ở CẢ từ năm 2007. Bao gồm một Lực lượng đặc nhiệm Nam Phi có nhiệm vụ bảo vệ tổng thống Bozizé và một đơn vị có nhiệm vụ huấn luyện quân đội FACA. Ngày 31 tháng 12, đích thân Bộ trưởng Quốc phòng Nosiviwe Mapisa-Nqakula đã bay tới Bangui để thị sát tình hình. ngày 8 tháng 1 năm 2013, Lực lượng Phòng vệ Quốc gia Nam Phi đã điều thêm 200 binh sĩ đến CAR, một nửa trong số đó theo lệnh của tổng thống Jacob Zuma. Ngày 21 tháng 3, tổng thống Bozizé đi tới Pretoria để hội đàm với Zuma, nhằm thảo luận về tối hậu thư 72 giờ của quân nổi dậy gửi cho ông ta. Quân dội nam Phi chịu 13 thương vong ở tiểu đoàn Parachute số 1, cùng 27 thương vong khác trong các cuộc giao tranh nhằm ngăn bước tiến của lực lượng Séléka về phía thủ đô Bangui. Ngày 24 tháng 3, binh sĩ SANDF bắt đầu rút về căn cứ không quân Entebbe, nhằm tập hợp lại lực lượng tái chiếm CAR từ tay lực lượng Séléka.

Các tổ chức
 Liên Minh châu Phi - Yayi Boni, Chủ tịch Liên Minh châu Phi, đã phát biểu trong một cuộc họp báo ở Bangui: "Tôi khẩn thiết gửi tới các anh em phiến quân lời đề nghị chấm dứt giao tranh, xây dựng hòa bình với tổng thống Bozizé và nhân dân Trung Phi... Nếu các anh em ngừng chiến, các anh em đã góp phần vào củng cố nền hòa bình của châu Phi. Người dân châu Phi không đáng phải chịu thêm những đau khổ như vậy nữa. Châu lục này cần hòa binh chứ không phải là các cuộc chiến tranh". Chủ tịch Boni sau đó vẫn tiếp tục kêu gọi một sự hòa giảo giữa chính phủ và quân nổi dậy. Ngày 25 tháng 3, Cộng hòa Trung Phi bị đình chỉ tư cách thành viên trong Liên Minh châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Xung đột năm 2012
Xung đột năm 2013
Lịch sử Cộng hòa Trung Phi
Xung đột năm 2015
Chiến tranh liên quan tới Pháp
Nội chiến thập niên 2010
Nội chiến liên quan tới châu Phi
Nội chiến sau 1945
Nội chiến tôn giáo
Nội chiến cách mạng
Chiến tranh liên quan tới Tchad
Chiến tranh liên quan tới Nga
Chiến tranh liên quan tới Rwanda
Chiến tranh liên quan tới Nam Phi
Chiến tranh liên quan tới Cộng hòa Trung Phi

pl:Konflikt w Republice Środkowoafrykańskiej


title: Rận mu

text:
Rận mu hay còn gọi là rận lông mu, rận cua, chấy cua, rận bẹn (danh pháp khoa học: Pthirus pubis) là một loài rận thuộc côn trùng hút máu không có cánh sống và sinh sản ở vùng lông mu của con người như vùng da lông mu, vùng sinh dục nhất là ở nam giới. Khi ký sinh trên cơ thể con người, rận mu là tác nhân gây ra bệnh rận mu hay rận lông mu gây ra triệu chứng ngứa ngáy ở vùng sinh dục.

Đặc điểm
Rận mu là những sinh vật ký sinh sống ở lỗ chân lông vùng sinh dục có hình thù giống con cua, nó là loài côn trùng có nhiều chân bám rất chắc vào da và lông của con người, chúng bám vào lông ở phần mu. Rận mu không có cánh, thân trắng, màu giống với màu da của con người và rận này có khả năng đổi màu.

Rận mu còn được gọi là rận bẹn do người ta thấy chúng hút máu ở vùng bẹn, hay là rận cua vì chúng có hình hài giống với con cua. Rận mu hút máu người nơi chúng cư trú như ở chân lông mu (chúng dễ thích nghi với lông ở nam giới cứng và khô), dương vật, bìu, bẹn, bao quy đầu đối với những người đàn ông không cắt bao quy đầu. Rận mu ngoài cư trú và sinh sản bằng hình thức đẻ trứng ở lông vùng sinh dục, chúng có thể trú ở cả ở lông mi, lông mày hoặc có thể thấy ở cả tóc Ngoài ra rận có thể trú trong áo quần, giường chiếu mùng mền, khăn bông nhiễm mầm bệnh.

Nơi chúng hút máu thường xuất hiện nốt mẩn đỏ, chấm đỏ và gây ngứa rất khó chịu. Nhưng cũng có trường hợp xuất hiện thấy các nốt đỏ, mẩn đỏ nhưng không ngứa. Ngoài ra, có thể thấy hạch vùng bẹn sưng, đau. Nói chung, Rận mu là ký sinh trùng gây ngứa ngáy rất khó chịu và là bệnh lây qua quan hệ tình dục.

Bệnh rận mu

Rận mu thường gặp ở lứa tuổi từ 15 đến 40 tuổi, nó có thể lây từ người này sang người khác do tiếp xúc trực tiếp như trong quan hệ tình dục, mặc chung quần lót, áo lót của người có rận mu, dùng chung chăn, màn, khăn tắm. Khi bị bệnh, cần làm sạch nơi ở để loại bỏ rận, dùng thuốc DEP để diệt rận. Có thể diệt rận mu bằng cách dùng bông gòn, thấm dầu hoả (dầu hôi) chà lên toàn bộ khu vực có rận mu và để 30 phút sau, rận mu sẽ bị tiêu diệt. Ngoài ra có thể dùng thuốc trừ sâu hữu cơ Cypermethyl hoặc Pyrethrin (cúc trừ trùng) trong các bình xịt muỗi. Bên cạnh đó cần sinh hoạt tình dục an toàn và lành mạnh để tránh lây nhiễm. Để phòng bệnh rận mu thì có khuyến cáo cho rằng không nên mặc chung quần áo, không dùng chung chăn, chiếu và khăn tắm, không quan hệ tình dục bừa bãi, không mặc quần lót chật nhất là vào mùa nắng nóng.

Nguy cơ tuyệt chủng
Từ lâu trong lịch sử, rận mu đã hoành hành xã hội loài người. Con người bị nhiễm rận mu từ cách đây khoảng 3 triệu năm. Ở phương Tây, rận mu được coi là hung thần của loài người, đặc biệt đối với người Tây Dương qua hàng ngàn năm. Tuy nhiên những năm gần đây loài rận mu đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do môi trường sống của chúng bị hủy diệt theo hướng ngày càng tăng đẩy sinh vật bé nhỏ này đến bờ vực diệt vong.

Trong những năm gần đây, trào lưu tẩy lông (wax) tất cả mọi nơi trên cơ thể, ở cả nam lẫn nữ diễn ra ngày càng tăng. Năm 2011, tại Mỹ có đến 80% thanh niên ở nước trong độ tuổi đại học đi theo xu hướng tẩy lông cơ thể và đây vốn đang là mốt thời thượng tại nhiều nơi. Trào lưu tẩy lông, đặc biệt vùng mặc bikini đã bùng nổ mạnh mẽ và điều này dẫn đến hệ quả là số lượng loài ký sinh này đang giảm đột biến. Một phòng khám chuyên về sức khỏe giới tính tại Sydney nước Úc cho biết chưa nhận ca nhiễm rận mu nào ở nữ giới từ năm 2008, trong khi các trường hợp ở nam giới giảm đến 80% trong thập niên qua.

Đối với các động vật khác
Loài người là vật chủ duy nhất cho rận mu ký sinh, mặc dù loài Pthirus gorillae bà con gần với chúng lại sinh sống trên vật chủ khỉ đột.

Chú thích

Liên kết ngoài

Crab louse on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Edinburgh Royal Infirmary on Pubic Lice
Medline Plus article
Guideline on the Management of Phthirus pubis infestation (UK, 2007)
Genetic Analysis of Lice Supports Direct Contact Between Modern and Archaic Humans

P
Bệnh lây truyền qua đường tình dục
Vật ký sinh
P
P
Động vật được mô tả năm 1758
Bộ Chấy
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên