title: Bình Nguyên Vương

text:
Bình Nguyên Vương (trị vì 559—590) là quốc vương thứ 25 của Cao Câu Ly. Tên húy của ông là Dương Thành. Các sử gia tán thành rộng rãi về thời gian trị vì của Bình Nguyên Vương, song năm sinh của ông không rõ ràng. Các sử gia cho rằng ông là con trai cả của Dương Nguyên Vương và trở thành thái tử năm 557, hai năm trước khi lên ngôi. Ông được cho là người can đảm, có kỹ năng cưỡi ngựa và bắn cung.

Thời điểm này, vương quyền đã bị tầng lớp quý tộc làm cho xói mòn đáng kể. Lo lắng cho người dân, ông khuyến khích phát triển nông nghiệp và nghề nuôi tằm cũng như giảm bớt các món ăn của hoàng gia.

Ông duy trì mối quan hệ căng thẳng song tương đối hòa bình với Đột Quyết và các triều đại Trung Quốc, từng có một cuộc chiến ngắn với Bắc Chu tại bán đảo Liêu Đông năm 577. Ông thường xuyên gửi triều cống đến Trần, Bắc Tề, Bắc Chu và Tùy. Khi nhà Tùy thống nhất Trung Hoa, Bình Nguyên Vương đã chuẩn bị cho một cuộc chiến sắp nổ ra.

Biên giới phía nam tương đối yên bình nhờ việc liên minh giữa hai nước Tân La-Bách Tế tan vỡ. Năm 586, ông rời đô về thành Jangan (Trường An).

Năm 590, quốc vương nhận được tin rằng nhà Trần (Trung Quốc) đã sụp đổ và đặt Cao Câu Ly trước báo động lớn. Để phục vụ cho mục đích phòng thủ, ông lệnh cho quân đội huấn luyện và tăng cường hậu cần quân sự.

Thời gian trị vì Cao Câu Ly của Bình Nguyên Vương kết thúc vào năm 590, tức năm ông qua đời theo Tam quốc sử ký, song không có tài liệu cụ thể nào xác minh việc này.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 590
Năm mất không rõ
Năm sinh không rõ
Sinh thế kỷ 6


title: Anh Dương Vương

text:
Anh Dương Vương (trị vì 590–618) là quốc vương thứ 26 của Cao Câu Ly. Ông là con trai cả của Bình Nguyên Vương. Ông được lịch sử biết đến nhiều vì đã đẩy lui một loạt cuộc tấn công xâm lược của nhà Tùy từ năm 598 đến 614, còn gọi là chiến tranh Cao Câu Ly-Tùy. Ông đã chống đỡ được bốn chiến dịch của quân Tùy do Tùy Văn Đế và Tùy Dạng Đế cử đến, bao gồm cả cuộc đại tấn công năm 612, khi có trên một triệu quân xâm chiếm lãnh thổ Cao Câu Ly.

Tiểu sử
Tam quốc sử ký thuật lại rằng Anh Dương Vương là người có uy tín và là một nhân vật hào hiệp, và "thực hiện các quyết tâm của mình để làm giảm những đau khổ của thế giới và mang hòa bình đến cho người dân" (Tam quốc sử ký, "sử Cao Câu Ly", tập 19). Ông được phụ thân phong làm thái tử năm 566, và kế vị ngai vàng năm 590.

Anh Dương Vương lên ngôi trong bối cảnh gia tăng kình địch giữa Tam Quốc Triều Tiên là Cao Câu Ly, Bách Tế và Tân La, cũng như việc nhà Tùy thống nhất Trung Quốc và tăng thêm tham vọng. Ban đầu Anh Dương Vương có được mối quan hệ thân mật với Tùy, được Tùy Văn Đế sắc phong làm Cao Câu Ly Vương theo truyền thống chư hầu Trung Hoa. Đồng thời, Anh Dương Vương tăng cường mối quan hệ với các bộ lạc Khiết Đan và Mạt Hạt ở phía bắc, một hành động chuẩn bị cho cuộc chiến chống lại Trung Quốc do phụ thân ông khởi xướng.

Tuy nhiên, năm 598, Tùy Văn Đế đã nổi giận khi quân Cao Câu Ly xâm nhập bán đảo Liêu Đông, một vùng mà Tùy tuyên bố chủ quyền. Coi đây là một sự sỉ nhục lớn, cộng thêm tham vọng địa chính trị muốn tái lập quyền bá chủ đối với những khu vực nhà Hán cai quản trước đây, Tùy Văn Đế đã cho 300.000 quân xâm lược Cao Câu Ly vào năm 598. Cuộc xâm lược của Tùy năm 598 đã bị chặn đứng do bệnh tật và thời tiết (một cơn bão khủng khiếp đã tàn phá đội tàu xâm lược).

Năm 607 Tùy Dạng Đế phát hiện ra Cao Câu Ly tiếp xúc với Khải Dân Khả Hãn (?-609), hãn của Đông Đột Quyết, một nước chư hầu khác của Tùy. Điều này đã thuyết phục Dạng Đế khởi động một chiến dịch với 1.133.800 quân tấn công Cao Câu Ly bằng đường bộ và đường biển vào năm 612. Một lần nữa đội quân này lại bị Cao Câu Ly đánh bại, nổi bật nhất là Trận Tát Thủy do tướng Ất Chi Văn Đức (Eulji Mundeok) lãnh đạo quân Cao Câu Ly.

Năm 613, và tiếp đến là năm 614, Tùy Dạng Đế lại tiếp tục cho mở các chiến dịch chống Cao Câu Ly song đều không thành công. Trong khi Anh Dương Vương đã không hề xuất hiện tại triều đình Tùy để chịu khuất phục trước một cuộc tấn công khác đã được lên kế hoạch, thì bù lại chỉ là những rối loạn trong nước và sự sụp đổ sau đó của Tùy năm 618. Cùng năm đó Anh Dương Vương mất, kế vị ông là người đệ khác mẹ Cao Kiến Vũ.

Trong khi đó, Cao Câu Ly đã tấn công hai vương quốc ở phía nam là Bách Tế và Tân La trong một nỗ lực bất thành nhằm tái chiếm khu vực Seoul ngày nay. Tân La phải hứng chịu cuộc tấn công của cả Cao Câu Ly và cả cựu đồng minh Bách Tế, đã tìm đến nhà Tùy. Tân La về sau liên minh với triều đại kế thừa của nhà Tùy là nhà Đường, và thống nhất phần lớn bán đảo năm 668.

Anh Dương Vương đã ra lệnh soạn thảo một tư liệu sử mới gọi là Tân tập (신집, 新集, Sinjip), tuy nhiên nay đã thất truyền.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 618
Năm sinh không rõ


title: Vinh Lưu Vương

text:
Vinh Lưu Vương (Yeongnyu-wang, phát âm như Ieng-nhiu-oan, trị vì 618 — 642) là quốc vương 27 của Cao Câu Ly. Ông là người đệ khác mẹ của Anh Dương Vương, và là con của vị quốc vương thứ 25 là Bình Nguyên Vương. Ông lên ngôi sau cái chết của Anh Dương Vương năm 618.

Tại Trung Quốc, nhà Đường đã kế tục nhà Tùy vào năm 618, tức năm lên ngôi của Vinh Lưu Vương. Cao Câu Ly đã phục hồi sau chiến tranh Cao Câu Ly-Tùy, và hoàng đế mới của nhà Đường vẫn đang phải hoàn tất công việc thống nhất nội bộ. Không cần thiết phải tạo ra tình thế thù địch mới, Cao Câu Ly và nhà Đường đã trao đổi sứ thần và theo yêu cầu của nhà Đường, hai bên đã tiến hành trao đổi tù nhân vào năm 622.

Năm 624, nhà Đường chính thức giới thiệu Đạo giáo đến triều đình Cao Câu Ly, và năm sau Cao Câu Ly đã cử các học giả sang tiếp thu Đại giáo và Phật giáo.

Tuy nhiên, đến khi nhà Đường giành được sức mạnh, năm 631, nước này cử một đội quân đến phá hủy một tượng đài chiến thắng của Cao Câu Ly trước quân Tùy. Đáp lại, Cao Câu Ly cho xây Thiên Lý Trường Thành (Cheolli Jangseong), một bức tường phòng thủ dọc theo biên giới phía tây, kế hoạch 16 năm này bắt đầu vào năm 631 dưới sự giám sát của Uyên Cái Tô Văn (Yeon Gaesomun).

Vào lúc này, Cao Câu Ly tiếp tục các trận chiến nhằm thu phục lại các phần lãnh thổ đã bị mất cho Tân La. Tướng quân Tân La là Kim Dữu Tín (Kim Yu-sin) chiếm thành Nương Tí (Nangbi) của Cao Câu Ly vào năm 629.

Vinh Lưu Vương cùng một số cận thần khác có kế hoạch thủ tiêu một số tướng lĩnh quân đội nhiều quyền lực hơn. Họ có kết hoạch giết Uyên Cái Tô Văn đầu tiên, người có quyền lực và ảnh hưởng nhanh chóng vượt lên trên vương quyền. Vị tướng trẻ phát hiện ra âm mưu, và ngay lật tức đến Bình Nhưỡng để giết những kẻ chủ mưu, bao gồm cả nhà vua. Vinh Lưu Vương bị giết năm 642. Uyên Cái Tổ Văn đưa người cháu trai của Vinh Lưu Vương là Bảo Tạng lên ngôi.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 642
Năm sinh không rõ


title: Bảo Tạng Vương

text:
Bảo Tạng Vương (trị vì 642–668) là vị quốc vương thứ 28 và cuối cùng của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông được lãnh đạo quân sự Uyên Cái Tô Văn (Yeon Gaesomun) đưa lên ngai vàng. Thời kỳ trị vì của ông chấm dứt khi Cao Câu Ly thất thủ trước liên quân giữa nhà Đường và Tân La.

Bối cảnh
Thời gian trị vì của ông được thuật lại trong hai cuốn sách cuối cùng của tập sử Cao Câu Ly trong Tam quốc sử ký. Bảo Tạng là con trai người đệ của Vinh Lưu Vương. Năm 642, tướng Uyên Cái Tô Văn tiến hành chính biến và giết chết Vinh Lưu Vương cùng nhiều người ủng hộ khác. Bảo Tạng Vương được đưa lên ngôi.

Với mục đích thuyết phục Cao Câu Ly chống lại Bách Tế, Tân La đã cử Kim Xuân Thu đến yêu cầu sự cam kết của quân đội hai bên song Cao Câu Ly đã không đồng ý.

Trong suốt thời gian cai trị của mình, Bảo Tạng Vương được coi là một quốc vương bù nhìn, ngụy trang cho tính hợp pháp của hành vi cai trị quân sự của Uyên Cái Tô Văn. Với sự xúi bẩy của Uyên, Bảo Tạng Vương đã ủng hộ Đạo giáo và ra chỉ dụ đàn áp Phật giáo trong nước, tức quốc giáo trước đó của đất nước. Cao Câu Ly cũng phải trải qua nhiều thảm họa thiên nhiên trong suốt thời kỳ cai trị của ông.

Trị vì
Cao Câu Ly tiếp tục cuộc chiến chống lại Tân La ở miền nam và tiến hành liên minh với Bách Tế. Tân La càng bị cô lập hơn nữa khi Cao Câu Ly phục hồi quan hệ với Nụy tại Nhật Bản. Năm 642, Tân La cử Kim Xuân Thu đến để thương lượng một hiệp ước, song khi Uyên Cái Tổ Văn yêu cầu trao trả lại khu vực Seoul ngày nay thì cuộc đàm phán bị đổ vỡ, dẫn đến việc Tân La liên minh với Đường.

Năm 645, Đường Thái Tông đã dẫn một đội quân lớn tấn công Cao Câu Ly bằng cả đường bộ lẫn đường thủy, song Uyên Cái Tô Văn và Dương Vạn Xuân (Yang Manchun) đã đẩy lui được cuộc xâm lược, làm nên trận thắng hoành tráng ở thành An Thị thuộc Liêu Đông cũng như cuộc tấn công nhỏ hơn sau này của Đường.

Năm 647, Đường Thái Tông lại cắt đứt quan hệ với Cao Câu Ly và chuẩn bị thêm 1 cuộc viễn chinh nữa. Lần này Đường Thái Tông nghe lời khuyên của một số đại thần, phát động các chiến dịch quấy rối trước nhắm vào vùng biên giới phía bắc Cao Câu Ly nhằm suy yếu dần Cao Câu Ly. Những người thực hiện các chiến dịch này là Ngưu Tiến Đạt và Lý Thế Tích, và các cuộc tấn công này còn tái diễn. Cùng năm 647 Đường Thái Tông lệnh cho Ngưu Tiến Đạt dẫn quân Đường từ Dengzhou ở Sơn Đông nhà Đường vượt biển đánh thành Shi của Cao Câu Ly. Thành Shi bị hạ, Ngưu Tiến Đạt đánh tiếp thành Yuli ở tây nam thành Shi nhưng thất bại. Ngưu Tiến Đạt phải rút quân theo đường biển về Sơn Đông nhà Đường. Cùng năm 647, mạng lưới Thiên Lý Trường Thành của Cao Câu Ly được hoàn thành ở bán đảo Liêu Đông.

Năm 648, Đường Thái Tông lệnh cho Quách Đãi Phong dẫn quân Đường từ Dengzhou ở Sơn Đông vượt biển đánh thành Bakjak của Cao Câu Ly và Xue Wanche dẫn quân Đường từ Dengzhou ở Sơn Đông vượt biển đánh thành Cholsan của Cao Câu Ly. Xue Wanche hạ thành Cholsan thì dẫn quân Đường theo hướng tây bắc đến hợp quân với cánh quân của Quách Đãi Phong cùng đánh thành Bakjak. Cuối cùng hai cánh quân Đường của Quách Đãi Phong và Xue Wanche không hạ nổi thành Bakjak nên rút lui theo đường biển về Sơn Đông nhà Đường. Tất cả những điều này là nhằm chuẩn bị cho cuộc viễn chinh với 30 vạn đại quân với Đường Thái Tông muốn thân chinh lần 2 vào năm 649, nhưng Đường Thái Tông mất cùng năm 649 làm chiến dịch phải hoãn lại và chuyển sang đời Đường Cao Tông.

Trong năm 649, vua Đường Cao Tông tuyên bố chấm dứt cuộc chiến tranh với Cao Câu Ly ở Liêu Đông do Đường Thái Tông phát động từ năm 645.

Năm 654, nước Cao Câu Ly tấn công tộc Khiết Đan (đời Khả hãn A Bất Cố) ở phía bắc Doanh Châu nhà Đường, những người đã liên minh với Đường. Năm 655, hai nước Cao Câu Ly và Bách Tế (đời vua Bách Tế Nghĩa Từ Vương) tấn công khu vực phía bắc biên giới nước Tân La (đời vua Tân La Vũ Liệt Vương). Vua Tân La Vũ Liệt vương sai sứ sang nhà Đường cầu viện. Tháng 2 năm 655, vua Đường Cao Tông sai Trình Danh Chấn và Tô Định Phương dẫn quân đi cứu Tân La. Quân Đường thắng lớn, bắt được 1000 người Cao Câu Ly đưa sang nhà Đường.

Năm 658 tướng Đường là Trình Danh Chấn và Tô Định Phương, Tiết Nhân Quý soái quân Đường phá quân Cao Câu Ly ở sông Quý Đoan , đốt thành Tân (Shin) , giết quân Cao Câu Ly rất nhiều.

Vương quốc Bách Tế cuối cùng thất thủ trước liên quân Tân La-Đường vào năm 660. Uyên Cái Tô Văn đã đánh bại một cuộc xâm lược lớn tại Bình Nhưỡng năm 661 và tại sông Tát Thủy năm 662, song Tân La và Đường nay có thể tự do tập trung và tăng cường các cuộc tấn công của họ chống lại Cao Câu Ly. Năm 663, phong trào phục quốc Bách Tế chấm dứt và lãnh đạo của nó là Phù Dư Phong (Buyeo Pung) đào thoát đến Cao Câu Ly.

Năm 666 vua Đường Cao Tông phái Tiết Nhân Quý dẫn quân Đường đánh Cao Câu Ly nhằm báo thù vụ Bàng Đồng Thiện và Cao Khản sang Cao Câu Ly đòi cống nạp nhưng bị quân Cao Câu Ly tập kích. Khi ban sư, Tiết Nhân Quý được Đường Cao Tông phong Hữu Uy vệ Đại tướng quân.

Sau cái chết của Uyên Cái Tô Văn (Yeon Gaesomun) vào tháng 6 năm 666, Bảo Tạng Vương đã không thể giành được quyền kiểm soát trên toàn đất nước, mà thay vào đó là sự tàn phá bởi một cuộc tranh giành kế vị giữa các con trai của Uyên. Uyên Nam Sinh (Yeon Namseng) bị hai em là Uyên Nam Kiến (Yeon Namgeon) và Uyên Nam Sản (Yeon Namsan) đánh đuổi phải chạy sang quy hàng nhà Đường. Uyên Nam Kiến tự lập làm Đại ma li chi của Cao Câu Ly.

Cao Câu Ly sụp đổ
Trong khi cuộc xung đột nội bộ vẫn tiếp diễn tại Cao Câu Ly, Uyên Nam Sinh (Yeon Namseng) đã dào thoát sang nhà Đường. Đường Cao Tông sai Khế Bật Hà Lực làm Liêu Đông đạo an phủ đại sứ, cùng Bàng Đồng Thiện, Cao Khản cùng nhau mượn danh nghĩa cứu Uyên Nam Sinh, thực chất là xâm lược Cao Câu Ly.

Sang đầu năm 667, Đường Cao Tông lại cử Lý Tích và Tiết Nhân Quý ra quân tiếp viện cho chiến trường Cao Câu Ly. Tiết Nhân Quý chiêu hàng Khã hãn Khiết Đan là Lý Tận Trung và Tôn Vạn Vinh, khiến họ cùng chinh phạt Cao Câu Ly với lời hứa giao Doanh Châu cho người Khiết Đan sau cuộc chiến. Uyên Nam Sinh (bị Đường Cao Tông đổi sang họ Toàn vì húy kỵ Đường Cao Tổ) dẫn quân Đường hạ 40 thành trì của Cao Câu Ly ở biên giới phía đông. Mùa thu cùng năm, Lý Tích vượt sông Liêu, chiếm Tân Thành ở Liêu Đông rồi hạ được 16 thành. Tiết Nhân Quý cùng Bàng Đồng Thiện, Cao Khản đại phá quân Cao Câu Ly của Uyên Nam Kiến, hợp quân với Uyên Nam Sinh (Yeon Namseng). Tuy nhiên, hải quân Đường do Quách Đãi Phong (郭待封) chỉ huy lại gặp khó khăn trong việc cung cấp lương thực, Quách Đãi Phong muốn cầu viện Lý Tích, song sợ rằng nếu tin này đến chỗ quân Cao Câu Ly thì sẽ bị lộ nhược điểm. Quách Đãi Phong quyết định viết một bài thơ ám hiệu và gửi cho Lý Tích. Thoạt đầu, Lý Tích không hiểu rằng đó là ám hiệu, tức giận rằng Quách Đãi Phong lại viết thơ ở tiền tuyến, song quân quản ký Nguyên Vạn Khoảnh (元萬頃) đã có thể giải mã bài thơ, Lý Tích biết được nội dung thỉnh cầu và đã chuyển lương thực cho quân của Quách Đãi Phong. Quân Đường của Lý Tích và quân Khiết Đan của Tiết Nhân Quý, Lý Tận Trung, Tôn Vạn Vinh bỏ qua thành Ansi (thành An Thị, ngôi thành từng đánh lui quân Đường của Đường Thái Tông vào 22 năm trước), nhanh chóng vượt qua tỉnh Liêu Ninh của Cao Câu Ly mà nhắm đến sông Áp Lục. Sau đó, Uyên Nam Kiến bố trí quân Cao Câu Ly phòng thủ theo tuyến sông Áp Lục, quân Đường của Lý Tích không thể vượt sông.

Tháng 5 năm 668, nước Thổ Phiên tiến chiếm 18 châu của nhà Đường. Vua Đường Cao Tông lại cử Tiết Nhân Quý, A Sử Na Đạo Chân, Quách Đãi Phong kháng cự Thổ Phiên. Quân Đường của Tiết Nhân Quý bị quân Thổ Phiên đánh úp, quân Đường đại bại, tử thương vô số. Ba tướng Tiết Nhân Quý, A Sử Na Đạo Chân, Quách Đãi Phong bỏ chạy thoát thân, vua Đường Cao Tông xét lúc trước họ lập nhiều công trạng, miễn tội chết, nhưng trừ danh. Tiết Nhân Quý nhanh chóng được Đường Cao Tông phái sang phía đông tiếp tục hỗ trợ Lý Tích đánh Cao Câu Ly.

Đến mùa thu năm 668, Lý Tích mới đánh bại quân Cao Câu Ly của Uyên Nam Kiến dọc bờ sông Áp Lục và cho quân vượt sông Áp Lục, tiến đến bao vây thành Bình Nhưỡng. Nghe nhà Đường hứa sẽ chia đất Cao Câu Ly sau khi diệt Cao Câu Ly, nước Tân La (đời vua Tân La Văn Vũ vương) phái Kim Yu-shin (金庾信, 김유신) dẫn quân lên bắc phối hợp với quân Đường diệt Cao Câu Ly. Em trai của Uyên Cái Tô Văn là Uyên Tịnh Thổ (Yeon Jeong-to) quy hàng quân Tân La của Kim Yu-shin. Quân Tân La của Kim Yu-shin nhanh chóng đến hội quân với Lý Tích để cùng vây đánh kinh đô Bình Nhưỡng của Cao Câu Ly.

Em của Uyên Nam Kiến là Uyên Nam Sản và một số quan lại của Cao Câu Ly đã đầu hàng quân Đường, song Uyên Nam Kiến và Bảo Tạng Vương vẫn tiếp tục chiến đấu. Một vài ngày sau đó (vào tháng 9 âm lịch năm 668, tức là tháng 11 dương lịch năm 668), bộ tướng của Uyên Nam Kiến là hòa thượng Tín Thành (Shin Sung, 信誠) lén mở một cổng thành ra đầu hàng quân Đường. Quân Đường của Lý Tích và Tiết Nhân Quý, quân Tân La của Kim Yu-shin, quân Khiết Đan của Lý Tận Trung và Tôn Vạn Vinh, quân Cao Câu Ly trung thành với Uyên Nam Sinh (Yeon Namseng) tiến vào kinh thành Bình Nhưỡng của Cao Câu Ly. Bảo Tạng Vương và Đại ma li chi Uyên Nam Kiến (Yeon Namgeon), Uyên Nam Sản (Yeon Namsan), Phù Dư Phong, Cao Xá Kê (Go Sagye) bị bắt và bị giải sang nhà Đường. Cao Câu Ly bị diệt vong. Ông được Đường Cao Tông cho giữ chức công bộ thượng thư (工部尚書). Đường Cao Tông phong Tiết Nhân Quý làm An Đông đô hộ của An Đông đô hộ phủ (nhiệm sở tại Bình Nhưỡng).

Nỗ lực khôi phục Cao Câu Ly
Nhà Đường phải đối mặt với nhiều vấn đề trong việc cai trị những cư dân Cao Câu Ly, cũng như sự kháng cự của Tân La trước sự hiện diện của Đường tại bán đảo Triều Tiên. Cao An Thắng được Kiếm Mưu Sầm đưa lên ngôi vua tái lập Cao Câu Ly, nhưng sau đó Cao An Thắng giết Kiếm Mưu Sầm và quy hàng Tân La năm 674. Đường Cao Tông phải dời An Đông đô hộ phủ từ Bình Nhưỡng sang Liêu Thành (này là Liêu Ninh, Trung Quốc) thuộc Liêu Đông năm 676, nước Tân La liền xua quân đánh chiếm gần hết bán đảo Triều Tiên từ quân Đường.

Năm 677, vua Đường Cao Tông phong Bảo Tạng Vương, vua cũ của Cao Câu Ly, làm Triều Tiên vương và đô đốc Liêu Đông châu (Hangul: 요동주도독 조선왕 Hanja:遼東州都督朝鮮王, Hán Việt: Liêu Đông châu đô đốc Triều Tiên Vương) của An Đông đô hộ phủ, rồi đưa ông đến An Đông đô hộ phủ ở Liêu Đông nhằm lợi dụng ông trấn an các thế lực phản loạn ở Cao Câu Ly. Còn Tiết Nhân Quý thì bị vua Đường Cao Tông biếm làm Thứ sử Tượng Châu. Sau đó vua Đường Cao Tông lại đổi phủ đô hộ An Đông từ Liêu Thành về Tân Thành (nay là Phú Thuận, Liêu Ninh, Trung Quốc).

Tuy nhiên, Bảo Tạng Vương tiếp tục kích động các cuộc nổi dậy chống lại nhà Đường trong nỗ lực để phục hồi lại Cao Câu Ly, tổ chức những người Cao Câu Ly tị nạn và liên minh với các bộ tộc Mạt Hạt (tổ tiên của người Nữ Chân), lập ra hội Đông Minh Thiên Khí Cái Thế (東明天氣盖世) và liên minh với thủ lĩnh Mạt Hạt là Khất Tứ Bỉ Vũ (Gulsabiwu) tiến hành ám sát quan lại nhà Đường ở An Đông đô hộ phủ tại Liêu Đông. Năm 681 Tiết Nhân Quý phát hiện ra ông là thủ lĩnh của Đông Minh Thiên hội thì tiến hành bắt ông và đàn áp Đông Minh Thiên hội. Tiết Nhân Quý áp giải ông sang nhà Đường lần 2 để trị tội. Thấy ông bị bệnh nặng trên đường đi và sắp chết, Võ hoàng hậu (khi đó đang nắm quyền hành nhà Đường do Đường Cao Tông thường xuyên bị bệnh) không xử trảm ông như ý định ban đầu mà cho lưu đày ông đến Tứ Xuyên trong năm 681. Ông mất một năm sau đó (năm 682).

Bởi Bảo Tạng Vương là vị quốc vương cuối cùng của Cao Câu Ly, ông không được phong miếu hiệu sau khi mất.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 682
Nhân vật chính trị nhà Đường
Năm sinh không rõ


title: Sisowath Kossamak

text:
Sisowath Kossamak (1904 – 1975) là vương hậu của vua Norodom Suramarit, Vương quốc Campuchia. Bà là công chúa của vua Sisowath Monivong và là vương thái hậu của vua Norodom Sihanouk, thái vương thái hậu của vua Norodom Sihamoni.

Danh hiệu chính thức của bà là Đức Vương hậu Samdech Preah Mahaksatriyani Sisowath Kossomak Nearirấth Serey Vatthana.

Tiểu sử
Sisowath Kossamak kết hôn với người anh họ là Norodom Suramarit.

Sau khi Vua Sisowath Monivong mất vào năm 1941, Sihanouk - con trai bà - được chọn làm vua.

Trong suốt thập niên 1940, bà đã cố gắng tái tạo vũ điệu Apsara cổ đại bằng cách truyền dạy cho trưởng nữ là Công chúa Norodom Bopha Devi trở thành một vũ công Apsara truyền thống.

Năm 1955, Sihanouk thoái vị nhằm ủng hộ cha ông. Sau khi vua Suramarit mất vào năm 1960, Norodom Sihanouk một lần nữa trở thành người đứng đầu nhà nước với tước vị Quốc trưởng (mặc dù ông đã không chính thức giành lại danh hiệu vua mãi cho đến năm 1993).

Trong suốt thời kỳ Cộng hòa Khmer, Sisowath Kossamak thường xuyên bày tỏ ý kiến chống đối lại Tổng thống Lon Nol và Phó Thủ tướng Sirik Matak để rồi bị giam lỏng trong hậu cung bất chấp sự phản đối của hoàng gia. Năm 1973, bà được cho phép đến Trung Quốc cùng con trai là Sihanouk, sau vài tháng ở miền Nam Trung Quốc bà đã tới Bắc Kinh sống cùng con trai trong một căn biệt thự nhỏ ở ngoại ô. Ngày 27 tháng 4 năm 1975, bà qua đời ở Bắc Kinh, Trung Quốc.

Tham khảo

Norodom Sihanouk, Hồi ký Sihanouk, Nhà xuất bản Công An Nhân dân, 2005.

Liên kết ngoài
Vũ điệu Apsara
Nữ lãnh đạo Campuchia

Sinh năm 1904
Mất năm 1975
Công chúa Campuchia
Hoàng hậu Campuchia
Người Phnôm Pênh
Vương hậu


title: Hang Thun Hak

text:
Hang Thun Hak (1924 – 1975) là nhà viết kịch, viện sĩ và chính trị gia cấp tiến Campuchia.

Tiểu sử
Hang Thun Hak sinh ngày 2 tháng 8 năm 1924 tại huyện Prek Kak, tỉnh Kampong Cham phía đông Campuchia, trong một gia đình công chức nhỏ. Thuở thiếu thời ông học rất giỏi nhất là các môn nghệ thuật, sau nhận học bổng chính quyền thuộc địa sang Pháp du học nghề biên kịch tại Paris, tại đây ông có mối liên kết với các nhóm sinh viên cấp tiến mà tâm điểm là Keng Vannsak và một số lãnh đạo tương lai của Đảng Cộng sản Campuchia. Ông trở về nước vào năm 1951 và dành phần lớn thời gian tham gia vào các nhóm du kích kháng chiến của Sơn Ngọc Thành chống lại chính quyền thực dân, mà khu vực hoạt động được đặt tại vùng rừng sâu ở Siem Reap. Ít lâu sau, Hak ly khai trở lại đời sống bình thường vào năm 1953, ngay trước khi Campuchia giành độc lập.

Dưới thời kỳ thống trị của Đảng Sangkum do Hoàng thân Norodom Sihanouk lập nên, Hang Thun Hak nhận giảng dạy tại Học viện Sân khấu Quốc gia Campuchia, nơi ông ra sức tập trung vào việc phát triển nền kịch nghệ Campuchia hiện đại. Nhờ kiến thức uyên thâm từ thời du học bên Pháp, ông được đề cử làm Giám đốc Đại học Mỹ thuật Hoàng gia Campuchia sau khi trường thành lập vào năm 1965. Nhiều vở kịch của ông, chẳng hạn như Thma Raom và Kanya Chareya (cả hai được ra mắt công chúng từ cuối thập niên 1950) với dụng ý công kích chính phủ tham nhũng và kết hợp cả yếu tố mạnh mẽ của sự châm biếm chính trị; đồng thời Hak còn có mối quan hệ thân mật với Thái hậu Sisowath Kossamak, nhờ đó đã giúp ông bảo vệ màn trình diễn của những tác phẩm này trước sự kiểm duyệt của chính phủ.

Cuộc đảo chính Campuchia năm 1970 do Tướng Lon Nol thực hiện, dẫn đến lật đổ quyền lực của Sihanouk và tiến tới việc thành lập nước Cộng hòa Khmer. Lúc đầu trong cuộc bầu cử tổng thống, Hak tham gia tranh cử với vai trò lãnh đạo Pracheachon, một Đảng Xã hội Chủ nghĩa mà ông đã từng tham gia, nhưng cuối cùng lại gia nhập Đảng Xã hội Cộng hòa của Lon Nol và giữ chức Thủ tướng Chính phủ từ ngày 17 tháng 10 năm 1972 đến ngày 17 tháng 4 năm 1973.

Tuy nhiên trong thời gian này, nước Cộng hòa bị lôi kéo vào một cuộc chiến ác liệt chống lại GRUNK, một liên minh giữa Sihanouk và Khmer Đỏ. Bất chấp chính sách của Mỹ vẫn có hiệu lực vào thời điểm đó, cố tình phớt lờ Sihanouk trong các cuộc đàm phán, Hak đã cố gắng liên lạc với ông hoàng này nhằm đạt được một thỏa thuận ngừng bắn. Ngoài ra, ông cũng đã thực hiện một số cuộc tiếp xúc riêng biệt với Khmer Đỏ thông qua một trong những nhà lãnh đạo thuộc thành phần ôn hòa là Hou Yuon. Ông cũng đảm bảo rằng Thái hậu Kossamak, mẹ Sihanouk, vẫn được bảo vệ nghiêm ngặt khi hộ tống bà đến Bắc Kinh, Trung Quốc vào năm 1973. Không lâu sau đó, vì bất đồng chính kiến với lề lối cai trị của nội các mới, lon Nol đã buộc Hak phải từ chức vào cuối năm 1973. Bất mãn trước tình hình chính trị hỗn loạn, Hak tuyên bố rút khỏi chính trường về quê sống ẩn cư vào đầu năm 1974.

Sau khi Lon Nol đệ đơn từ chức rồi vội vàng rời khỏi Phnom Penh trong cuộc vây hãm thủ đô của Khmer Đỏ vào đầu tháng 4 năm 1975, Hang Thun Hak được bầu là thành viên của Hội đồng Chính trị Tối cao và cố gắng tìm kiếm một thỏa thuận ngừng bắn với Khmer Đỏ để tránh một cuộc đổ máu tai hại trong thời điểm đấy. Đại sứ quán Mỹ đã kêu gọi Hak cùng di tản khỏi rời khỏi Campuchia vì lo sợ ông sẽ bị sát hại khi phe Cộng sản đánh chiếm thủ đô, thế nhưng Hak kiên quyết từ chối vì lòng yêu nước mãnh liệt. Tuy vậy, vợ và con gái của ông đã được người Mỹ giúp rời khỏi đất nước sang sống tị nạn tại Pháp. Rạng sáng ngày 17 tháng 4, khi quân Khmer Đỏ tiến vào thủ đô Phnom Penh đã ra lệnh xử tử tất cả các quan chức chế độ cũ trong đó có Hak, dù ông đã cố sức van nài và cử đại diện tới thuyết phục họ nhưng vẫn không tránh khỏi cái chết thảm khốc.

Tham khảo

Sinh năm 1924
Mất năm 1975
Cộng hòa Khmer
Nhà văn Campuchia
Người Kampong Cham
Thủ tướng Campuchia
Nhân vật bị Khmer Đỏ sát hại
Chính khách Đảng Pracheachon
Nạn nhân diệt chủng Campuchia
Chính khách Đảng Xã hội Cộng hòa
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam


title: Bùi Tuyên (Thủy hử)

text:
Bùi Tuyên, tên hiệu Thiết Diện Khổng Mục  (tiếng Trung: 鐵面孔目), là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông là một trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

Xuất thân

Bùi Tuyên quê ở phủ Kinh Triệu. Ông làm chức khổng mục ở đó. Do tính tình liêm chính, trung trực, không nhận hối lộ nên có tên hiệu là Thiết Diện Khổng Mục  (Khổng mục mặt sắt). Quan trị vì ở phủ tham tàn nên Bùi Tuyên bị đày ra đảo Sa Môn. Khi đi qua Ẩm Mã Xuyên, Bùi Tuyên được Đặng Phi và Mạnh Khang cứu, mời lên núi làm chủ trại. Bùi Tuyên thường sử dụng song kiếm làm vũ khí.

Gia nhập Lương Sơn Bạc

Một lần Dương Lâm cùng Đới Tung đi qua Ẩm Mã Xuyên, gặp Đặng Phi và Mạnh Khang dẫn lâu la chặn lại đòi tiền mãi lộ. Dương Lâm nhận ra Đặng Phi liền giới thiệu hai bên với nhau. Dương Lâm và Đới Tung được mời lên núi chơi. Sau đó Đới Tung thuyết phục đảng cướp này gia nhập Lương Sơn Bạc. Bùi Tuyên, Đặng Phi và Mạnh Khang, ba hảo hán cầm đầu băng cướp vốn đã nghe danh Tống Công Minh, bèn cùng lâu la thu xếp lương thảo lên Lương Sơn Bạc. Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Bùi Tuyên trở thành đầu lĩnh chuyên lo việc thưởng phạt.

Sau khi chiêu an

Sau khi nhận chiêu an, ông cùng các đầu lĩnh tham gia các chiến dịch đánh dẹp quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống. Trong chiến dịch đánh Vương Khánh, Bùi Tuyên cùng Kim Đại Kiên và Tiêu Nhượng bị địch bắt. Dù tướng địch Lương Vĩnh tra khảo nhưng cả ba không chịu đầu hàng. Cuối cùng, dân trong thành nổi dậy, giết chết Lương Vĩnh và giải thoát cho cả ba.

Trong chiến dịch đánh Phương Lạp, Bùi Tuyên là một trong các đầu lĩnh sống sót trở về. Ông cùng Dương Lâm xin trở về vùng Ẩm Mã Xuyên giữ chức quan nhỏ.

Tham khảo

Nhân vật Thủy hử


title: Lý Hổ

text:
Đường Thái Tổ (chữ Hán: 李虎, ? – 551), tự Uy Mãnh  người trấn Vũ Xuyên, Đại Bắc , tướng lĩnh, khai quốc công thần, một trong "Bát Trụ Quốc" nhà Tây Ngụy. Thời Tây Ngụy, ông được ban họ Tiên Ti là "Đại Dã", đến thời Bắc Chu, Dương Kiên lên làm thừa tướng mới bỏ đi. Lý Hổ được cháu nội là Đường Cao Tổ Lý Uyên tôn làm Hoàng đế, miếu hiệu là Thái Tổ, thụy hiệu là Cảnh Đế.

Thân thế
Nhà Đường nhận mình là hậu duệ Cao Dương thị , con cháu của quốc chủ nước Tây Lương thời Thập lục quốc, tức là sĩ tộc họ Lý ở Thành Kỷ, Lũng Tây  hay Địch Đạo, Lũng Tây .

Theo Cựu – Tân Đường thư, quốc chủ đời thứ hai của Tây Lương là Lý Hâm sinh ra Trùng Nhĩ. Tây Lương bị Bắc Lương diệt, Trùng Nhĩ chạy đến Giang Nam, làm Nhữ Nam thái thú nhà Lưu Tống; sau đó quay về Bắc Ngụy, được bái làm Hoằng Nông thái thú, tặng Dự Châu thứ sử. Trùng Nhĩ sinh ra Hi, ban đầu làm Kim Môn trấn tướng, sau đó dời đến Vũ Xuyên. Hi sinh ra Thiên Tích, làm Trường chủ, trong những năm Đại Thống nhà Tây Ngụy được truy tặng Tư không. Thiên Tích sinh ra Hổ.

Sự nghiệp
Hổ từ nhỏ phong lưu lỗi lạc, chí hướng cao xa; thích đọc sách nhưng không trau dồi câu chữ, giỏi cưỡi ngựa bắn cung; khinh tài trọng nghĩa, kết giao rộng rãi, rất được Hạ Bạt Nhạc xem trọng.

Theo Nhạc chinh thảo Nguyên Hạo, nhờ công được thăng Ninh sóc tướng quân, Truân kỵ hiệu úy. Ông ở lại trấn thủ Lũng Tây, làm Đông Ung Châu thứ sử, sau đó chuyển sang làm Vệ tướng quân. Nhạc trấn thủ Lũng Hữu, lấy Hổ làm Tả sương đại đô đốc, ủy nhiệm Nội ngoại quân sự.

Nhạc bị Hầu Mạc Trần Duyệt sát hại, Hổ đến Kinh Châu khuyên anh Nhạc là Thắng vào Quan Trung thay Nhạc, Thắng không nghe. Nghe tin Vũ Văn Thái khởi binh đánh Duyệt, ông từ Kinh Châu quay về, ở Văn Hương  thì bị biệt tướng của Cao Hoan bắt được, giải đến Lạc Dương. Ngụy Hiếu Vũ đế muốn thu lấy Quan Hữu, gặp Hổ rất mừng, bái làm Vệ tướng quân, ban cho vàng lụa, để ông quay về Quan Trung. Khi Cao Hoan tiến vào Lạc Dương, Hổ đưa quân đón được đế ở Đồng Quan, nhờ công được bái làm Kiêu kỵ tướng quân, gia Nghi đồng tam tư.

Lý Hổ soái quân đánh Linh Châu thứ sử Tào Nê, chiêu dụ người Phá Dã Đầu ở Tắc Hạ, rồi trưng dụng bọn họ. 4 tuần thì hạ được thành, bắt được Nê. Bình xong Linh Châu, bộ lạc A Chí La theo lối riêng cắt đứt đường về, ông soái binh tinh nhuệ tập kích, bắt hết bọn họ. Tiến phong Trường An huyện hầu, thực ấp 500 hộ. Hổ xin nhường con của anh là Khang Sinh, Vũ Văn Thái cho. Sau đó, ông theo Thái đại phá Cao Hoan ở Sa Uyển.

Lương Xí Định khởi nghĩa ở Hà Châu, Hổ kiêm chức Thượng thư tả bộc xạ, làm Lũng Hữu hành đài, tổng lĩnh quân đội đi đánh. Ông phát hiện bộ tướng Ô Quân Trường Mệnh ngầm liên kết với nghĩa quân, bắt chém làm hiệu lệnh, nghĩa quân nghe tin bỏ trốn đến Hà Bắc. Lý Hổ đưa quân vượt sông, Xí Định ra hàng, bắt được mấy vạn nam nữ, bổ sung cho vùng Tam Phụ. Tiến vị Khai phủ nghi đồng tam tư, còn lại như cũ.

Bọn lính ở Nam Kì Châu là Dương Bồn Sinh, Mã Tăng làm phản, liên kết với quân nhà Lương ở Hán Trung. Lý Hổ trên đường về nhân đó tiến đánh nghĩa quân, sai sứ chiêu dụ. Bồn Sinh trá hàng, ông biết vậy, vờ ra lệnh cho tướng sĩ nghỉ ngơi. Bồn Sinh biết tin rất mừng, thả cho quân đội ra ngoài thành tìm lương thực. Lý Hổ đưa quân ập đến khi trời còn mờ sáng, lệnh cho tráng sĩ theo cửa ngách mà vào, người trong thành không ai dám chống lại. Quân lệnh nghiêm túc, không xâm phạm đến ai, lưu quân trấn thủ rồi bắt Bồn Sinh mà về. Vũ Văn Thái thán phục, sai sứ úy lạo, ban chức Kì Châu thứ sử.

Mạc Chiết Hậu Sí cướp Tần Châu, Lý Hổ thảo phạt, quân vừa đến thì nghĩa quân đã hàng, thu lấy mấy ngàn binh sĩ đem về.

Mẹ mất, khi táng được đặc cấp Kinh xa, có chiếu cho lấy đất bên mộ để xây mả.

Sau đó dời sang làm Triệu quận công, Vị, Tần 2 Châu thứ sử. Lại dẹp loạn Hồ Bình Chi, dời phong Lũng Tây công. Tiến bái Thái úy, rồi dời sang làm Hữu quân đại đô đốc, Trụ Quốc Đại tướng quân, Thiếu sư.

Nhà Chu thay ngôi, xét công tá mệnh, truy phong Đường quốc công, thụy là Tương.

Dật sự
Lý Hổ thường theo Vũ Văn Thái duyệt quân đội ở dưới Bắc Sơn, gặp báo tấn công, không ai dám cứu giá. Hổ tay không bắt báo mà giết đi, Thái rất mừng, nói: "Tên ngài là Hổ, quả không sai vậy!"

Ban đầu người Trung Quốc gọi thùng chứa phân là "hổ tử". Đến đời Đường, vì kỵ húy Đường Thái Tổ, nên đổi thành "mã tử", đến ngày nay thì gọi là "mã dũng", còn gọi là tiện dũng, phẩn dũng, cung dũng…

Hậu nhân
Lý Hổ có tám con trai: Diên Bá, Chân, Bính, Chương, Hội, Y, Úy, Lượng. Lý Bính sinh ra Đường Cao Tổ Lý Uyên, được truy tôn Đường Thế Tổ.

Tham khảo
 Ngụy thư
 Chu thư
 Bắc Tề thư
 Tư trị thông giám
 Cựu Đường thư
 Tân Đường thư

Xem thêm
 Vũ Văn Thái
 Hạ Bạt Nhạc
 Hạ Bạt Thắng
 Hầu Mạc Trần Duyệt

Chú thích

Tướng nhà Tây Ngụy
Người Cam Túc
Năm sinh thiếu
Mất năm 551


title: Đường Thái Tổ

text:
Đường Thái Tổ (chữ Hán:唐太祖) có thể là những vị tổ tiên của nhà Đường được hậu thế truy tôn sau:

Danh sách
Đường Thái Tổ Lý Hổ, ông nội của Đường Cao Tổ Lý Uyên
Đường Thái Tổ Lý Khắc Dụng, người đặt nền móng cho nhà Hậu Đường thời Ngũ đại thập quốc
Đường Thái Tổ Từ Ôn, cha nuôi của Nam Đường Liệt Tổ Từ Tri Cáo thời Ngũ đại thập quốc, sau được cải miếu hiệu thành Nghĩa Tổ, còn gọi là Tề Thái Tổ hoặc Tề Nghĩa Tổ

Xem thêm
Thái Tổ
Hán Thái Tổ
Ngụy Thái Tổ
Chu Thái Tổ
Tấn Thái Tổ
Tống Thái Tổ
Triệu Thái Tổ
Nguyễn Thái Tổ
Lương Thái Tổ
Yên Thái Tổ
Tần Thái Tổ
Kim Thái Tổ
Lý Thái Tổ
Hạ Thái Tổ
Thục Thái Tổ
Trần Thái Tổ
Đại Thái Tổ
Ngô Thái Tổ
Đường Hiến Tổ
Đường Liệt Tổ

Miếu hiệu


title: Penelope

text:
Penelpope ( ; , Pēnelópeia, hay Πηνελόπη, Pēnelópē) là vợ của Odysseus trên đảo Ithaca, người anh hùng đã triệt hạ được thành Troia, nhân vật chính trong Sử thi Odysseus của Homer.

Tiểu sử
Penelope là cháu của Helen (công chúa xứ Sparta). Cô không những xinh đẹp mà còn rất thông minh nên rất nhiều người đến cầu hôn. Cuối cùng, Penelope chọn Odysseus, vua xứ Ithaca. Sau khi về Ithaca một thời gian, cô sinh được một con trai. Nhưng chỉ không lâu sau đó, Odysseus phải gia nhập liên minh Sparta, tới thành thành Troia để đòi lại Helen. Với kế sách con ngựa gỗ, Odysseus cùng đồng đội đã triệt hạ được thành Troia.

Tuy nhiên hành trình trở về của Odysseus gặp muôn vàn khó khăn, mất tới mười năm trời ròng rã. Và người vợ chung thủy Penelope đã chờ ông trong từng ấy thời gian, khi hàng trăm kẻ quý tộc nhăm nhe ngai vàng Ithaca đến cầu hôn cô. Penelope đã đưa ra thử thách sẽ lấy người nào giương được cây cung của Odysseus và bắn tên xuyên qua khe của 12 chiếc rìu. Đương nhiên chỉ có Odysseus mới làm được. Penelope còn khéo léo thử thách chồng cô bằng bí mật về chiếc giường không thể dịch chuyển trong phòng hai người. Vợ chồng cô sau đó đoàn tụ trong hạnh phúc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Odyssey in English on the Perseus Project
 Penelope Unravelling Her Web - a painting of Penelope by Joseph Wright of Derby (from the Getty Museum)
 'Penelope and the Suitors', a painting by John William Waterhouse; explore other paintings depicting Penelope

Thần thoại Hy Lạp
Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp


title: Hầu Mạc Trần Duyệt

text:
Hầu Mạc Trần Duyệt (chữ Hán: 侯莫陈悦; ? – 534), người quận Đại, tướng lĩnh nhà Bắc Ngụy.

Cuộc đời
Cha là Bà La Môn, làm Đà Ngưu đô úy. Duyệt vốn lớn lên ở Hà Tây. Thích đi săn, giỏi cưỡi ngựa bắn cung. Vào lúc Lục trấn khởi nghĩa, quy thuận Nhĩ Chu Vinh. Vinh tiến làm Đô đốc phủ trường lưu tham quân, ít lâu sau dời sang làm Đại đô đốc.

Đầu thời Hiếu Trang đế, được ban chức Chinh tây tướng quân, Kim tử quang lộc đại phu, phong Bách Nhân huyện Khai quốc hầu, thực ấp 500 hộ.

Khi Nhĩ Chu Thiên Quang thảo phạt Quan Tây, Vinh lấy Duyệt làm Hữu sương đại đô đốc cho Thiên Quang, quan chức như cũ. Tây phạt thành công, giữ nguyên chức tướng quân, ban chức Thiện Châu thứ sử, còn lại như cũ.

Sau khi Vinh bị giết, cũng theo Thiên Quang xuống Lũng. Nguyên Diệp lên ngôi, được ban chức Xa kỵ tướng quân, Vị Châu thứ sử, tiến tước làm công, đổi phong Bạch Thủy quận, tăng ấp 500 hộ.

Khi Thiên Quang tiến về Lạc Dương, sai Duyệt coi việc Hoa Châu. Thiên Quang hưởng ứng Nhĩ Chu Triệu, Duyệt cùng Hạ Bạt Nhạc xuống Lũng ủng hộ Cao Hoan, đến Ung Châu thì liên quân Nhĩ Chu đã bại.

Năm Vĩnh Hi đầu tiên (532), gia Khai phủ, đô đốc Lũng Hữu chư quân sự, vẫn làm Tần Châu thứ sử.

Cái chết
Tháng giêng năm Vĩnh Hi thứ 3 (534), Nhạc triệu Duyệt cùng đi đánh Linh Châu thứ sử Tào Nê. Duyệt dụ Nhạc vào trướng rồi sát hại ông ta. Bộ hạ của Nhạc sợ hãi tan chạy, nhưng Duyệt lại do dự, không dám thu nạp bọn họ. Rồi quay về Lũng, dừng ở thành Vĩnh Lạc.

Bộ hạ của Nhạc ở tụ họp Bình Lương, đề cử Vũ Văn Thái làm chủ, về Lũng đánh Duyệt báo thù. Duyệt nghe tin, bỏ thành, dựa vào sông núi hiểm trở, quay mặt về phía nam, bày trận mà đợi.

Sau khi hại Nhạc, tâm tình của Duyệt hoảng hốt, hành xử khác thường. Bộ tướng Lý Bật biết ông ắt bại, ngầm xin hàng Thái. Bật bày kế ly gián, khiến cho quân đội của Duyệt tan rã, bỏ chạy về Tần Châu. Duyệt không còn tin ai, cùng 2 em trai và 8, 9 người dự vào âm mưu giết Nhạc chạy đến Linh Châu. Giữa đường bị bắt kịp, treo cổ ngoài đồng mà chết. Em trai và bộ hạ đều bị giết, chỉ có Trung binh tham quân Đậu Lô Quang chạy thoát.

Tham khảo
 Chu thư
 Bắc Tề thư

Chú thích

Tướng nhà Bắc Ngụy
Năm sinh thiếu
Mất năm 534


title: Giải Grammy lần thứ 54

text:
Giải Grammy lần thứ 54 được tổ chức vào ngày 12 tháng 2 năm 2012 tại Trung tâm Staples, thành phố Los Angeles, California tại Mĩ. LL Cool J là người dẫn chương trình. Các đề cử được lên danh sách ngày 30 tháng 11 năm 2011, trong đó Kanye West có số lượng đề cử nhiều nhất, 7 đề cử. Sau đó là Adele, Bruno Mars và Foo Fighters với 6 đề cử. Skrillex, Lil Wayne và Radiohead có 5 đề cử.

Trước lễ trao giải, Whitney Houston đã qua đời đêm trước đó, do vậy Jennifer Hudson đã biểu diễn ca khúc "I Will Always Love You" thay cho Whitney. Adele, là nghệ sĩ thắng lớn tại lễ trao giải, thắng 6/6 đề cử, ngang bằng với kỉ lục Beyoncé nắm giữ. Foo Fighters nhận được 4 giải và Kayne West, nhận được 5 giải.

Lượng người xem
Giải Grammy lần này thu hút tới hơn 39,9 triệu người xem, cao nhất trong lịch sử Grammy từ sau năm 1984 (43,8 triệu người xem) và cao hơn 50% so với giải Grammy năm 2011.

Danh sách các nghệ sĩ chính

Trình diễn
Dưới đây là danh sách các tiết mục:

 Maceo Parker was scheduled to pay tribute to Clarence Clemons following the montage of those that had died in 2011 although his tribute was dropped in the 24 hours leading up to the awards show to make room for the Jennifer Hudson tribute to Whitney Houston.

Người trao giải

Alicia Keys
Bonnie Raitt
Marc Anthony
Fergie
 Reba
 Jack Black
Mario Manningham
Pauley Perrette
Victor Cruz
Ryan Seacrest
Stevie Wonder
Common
Taraji P. Henson
Neil Patrick Harris
Kate Beckinsale (with host LL Cool J)
Miranda Lambert
Dierks Bentley
Gwyneth Paltrow
Taylor Swift
Carrie Underwood
Tony Bennett
Ahmir Thompson (with host LL Cool J)
Drake
Lady Antebellum
Diana Ross (with host LL Cool J)

Danh sách đề cử và thắng giải
Tên người chiến thắng được in đậm.

General
Thu âm của năm
"Rolling in the Deep" – Adele
Paul Epworth, producer; Tom Elmhirst & Mark Rankin, engineers/mixers
 "Holocene" – Bon Iver
 Justin Vernon, producer; Brian Joseph & Justin Vernon, engineers/mixers
 "Grenade" – Bruno Mars
 The Smeezingtons, producers; Ari Levine & Manny Marroquin, engineers/mixers
 "The Cave" – Mumford & Sons
 Markus Dravs, producer; Francois Chevallier & Ruadhri Cushnan, engineers/mixers
 "Firework" – Katy Perry
 Stargate & Sandy Vee, producers; Mikkel S. Eriksen, Phil Tan, Sandy Vee & Miles Walker, engineers/mixers
Album của năm
21 – AdeleRyan Tedder, Jim Abbiss, Adele Adkins, Paul Epworth, Rick Rubin, Fraser T Smith & Dan Wilson, producers; Jim Abbiss, Philip Allen, Beatriz Artola, Ian Dowling, Tom Elmhirst, Greg Fidelman, Dan Parry, Steve Price, Mark Rankin, Andrew Scheps, Fraser T Smith & Ryan Tedder, engineers/mixers; Tom Coyne, mastering engineer Wasting Light – Foo Fighters
 Butch Vig, producer; James Brown & Alan Moulder, engineers/mixers; Joe LaPorta & Emily Lazar, mastering engineers
 Born This Way – Lady Gaga
Paul Blair, DJ Snake, Fernando Garibay, Lady Gaga, Robert John "Mutt" Lange, Jeppe Laursen, RedOne & Clinton Sparks, producers; Fernando Garibay, Lady Gaga, Bill Malina, Trevor Muzzy, RedOne, Dave Russell, Justin Shirley Smith, Horace Ward & Tom Ware, engineers/mixers; Gene Grimaldi, mastering engineer
 Doo-Wops & Hooligans – Bruno Mars
 B.o.B, Cee Lo Green & Damian Marley, featured artists; Dwayne "Supa Dups" Chin-Quee, Needlz & The Smeezingtons, producers; Ari Levine & Manny Marroquin, engineers/mixers; Stephen Marcussen, mastering engineer
 Loud – Rihanna
 Drake, Eminem & Nicki Minaj, featured artists; Ester Dean, Alex da Kid, Kuk Harrell, Mel & Mus, Awesome Jones, Makeba Riddick, The Runners, Sham, Soundz, Stargate, Chris "Tricky" Stewart, Sandy Vee & Willy Will, producers; Ariel Chobaz, Cary Clark, Mikkel S. Eriksen, Alex da Kid, Josh Gudwin, Kuk Harrell, Jaycen Joshua, Manny Marroquin, Dana Nielsen, Chad "C-Note" Roper, Noah "40" Shebib, Corey Shoemaker, Jay Stevenson, Mike Strange, Phil Tan, Brian "B-Luv" Thomas, Marcos Tovar, Sandy Vee, Jeff "Supa Jeff" Villanueva, Miles Walker & Andrew Wuepper, engineers/mixers; Chris Gehringer, mastering engineer

Bài hát của năm"Rolling in the Deep"Adele Adkins & Paul Epworth, songwriters (Adele) "All of the Lights"
 Jeff Bhasker, Stacy Ferguson, Really Doe, Kanye West & Malik Yusef, songwriters (Kanye West hợp tác với Rihanna, Kid Cudi & Fergie)
 "The Cave"
Ted Dwane, Ben Lovett, Marcus Mumford & Country Winston, songwriters (Mumford & Sons)
 "Grenade"
Brody Brown, Claude Kelly, The Smeezingtons & Andrew Wyatt, songwriters (Bruno Mars)
 "Holocene"
 Justin Vernon, songwriter (Bon Iver)

Nghệ sĩ mới xuất sắc nhấtBon Iver The Band Perry
 J. Cole
 Nicki Minaj
 Skrillex

Pop
Trình diễn Solo giọng Pop xuất sắc nhất"Someone like You" – Adele"Yoü and I" – Lady Gaga
"Grenade" – Bruno Mars
"Firework" – Katy Perry
"Fuckin' Perfect" – P!nk

Trình diễn Song ca/ Nhóm nhạc Pop xuất sắc nhất"Body and Soul" – Tony Bennett & Amy Winehouse"Dearest" – The Black Keys
"Paradise" – Coldplay
"Pumped Up Kicks" – Foster the People
"Moves Like Jagger" – Maroon 5 & Christina Aguilera

Best Pop Instrumental AlbumThe Road from Memphis – Booker T. JonesWish Upon a Star: A Tribute to the Music of Walt Disney – Jenny Oaks Baker
E Kahe Malie – Daniel Ho
Hello Tomorrow – Dave Koz
Setzer Goes Instru-Mental! – Brian Setzer

Album giọng Pop xuất sắc nhất21 – AdeleThe Lady Killer – Cee Lo Green
Born This Way – Lady Gaga
Doo-Wops & Hooligans – Bruno Mars
Loud – Rihanna

Dance/Electronic
Thu âm nhạc dance xuất sắc nhất"Scary Monsters and Nice Sprites" – SkrillexSonny Moore, producer & mixer "Raise Your Weapon" – deadmau5 hợp tác với Greta Svabo Bech
Joel Zimmerman, producer
 "Barbra Streisand" – Duck Sauce
 Armand Van Helden & Alain Macklovitch, producers; Armand Van Helden & Alain Macklovitch, mixers
 "Sunshine" – David Guetta & Avicii
Tim Bergling, David Guetta & Giorgio Tuinfort, producers; Tim Bergling, mixer
 "Call Your Girlfriend" – Robyn
 Klas Åhlund & Billboard, producers; Niklas Flyckt, mixer
 "Save the World" – Swedish House Mafia
 Steve Angello, Axel Hedfors & Sebastian Ingrosso, producers; Steve Angello, Axel Hedfors & Sebastian Ingrosso, mixers

Best Dance/Electronic AlbumScary Monsters and Nice Sprites – Skrillex Zonoscope – Cut Copy
 4x4=12 – deadmau5
 Nothing but the Beat – David Guetta
 Body Talk Pt. 3 – Robyn

Traditional Pop
Best Traditional Pop Vocal AlbumDuets II – Tony Bennett The Gift – Susan Boyle
 In Concert on Broadway – Harry Connick, Jr.
 Music Is Better Than Words – Seth MacFarlane
 What Matters Most – Barbra Streisand

Rock
Trình diễn Rock xuất sắc nhất"Walk" – Foo Fighters"Every Teardrop Is a Waterfall" – Coldplay
"Down By the Water" – The Decemberists
"The Cave" – Mumford & Sons
"Lotus Flower" – Radiohead

Best Hard Rock/Metal Performance"White Limo" – Foo Fighters "On the Backs of Angels" – Dream Theater
 "Curl of the Burl" – Mastodon
 "Public Enemy No. 1" – Megadeth
 "Blood in My Eyes" – Sum 41

Bài hát Rock hay nhất"Walk"-Foo Fighters,
Foo Fighters sáng tác
"The Cave"-Mumford & Sons
Mumford & Sons, sáng tác
"Down By the Water"-The Decemberists
Colin Meloy, sáng tác
 "Every Teardrop Is a Waterfall"-Coldplay
Coldplay, sáng tác
"Lotus Flower"-Radiohead,
Radiohead sáng tác

Album Rock xuất sắc nhấtWasting Light – Foo Fighters Rock 'n' Roll Party (Honoring Les Paul) – Jeff Beck
 Come Around Sundown – Kings of Leon
 I'm With You – Red Hot Chili Peppers
 The Whole Love – Wilco

 Alternative
Album Alternative xuất sắc nhấtBon Iver, Bon Iver – Bon Iver Codes and Keys – Death Cab for Cutie
 Torches – Foster the People
 Circuital – My Morning Jacket
 The King of Limbs – Radiohead

R&B
Best R&B Performance"Is This Love" – Corinne Bailey Rae "Far Away" – Marsha Ambrosius
 "Pieces of Me" – Ledisi
 "Not My Daddy" – Kelly Price & Stokley Williams
 "You Are" – Charlie Wilson

Best Traditional R&B Performance"Fool for You" – Cee Lo Green & Melanie Fiona "Sometimes I Cry" – Eric Benét
 "Radio Message" – R. Kelly
 "Good Man" – Raphael Saadiq
 "Surrender" – Betty Wright & The Roots

Best R&B Song"Fool for You"Cee Lo Green, Melanie Fiona, & Jack Splash, songwriters (Cee Lo Green hợp tác với Melanie Fiona) "Far Away"
 Marsha Ambrosius, Sterling Simms & Justin Smith, songwriters (Marsha Ambrosius)
 "Not My Daddy"
 Kelly Price, songwriter (Kelly Price hợp tác với Stokley Williams)
 "Pieces of Me"
 Chuck Harmony, Claude Kelly & Ledisi, songwriters (Ledisi)
 "You Are"
Dennis Bettis, Carl M. Days, Jr., Wirlie Morris, Charlie Wilson & Mahin Wilson, songwriters (Charlie Wilson)

Best R&B AlbumF.A.M.E. – Chris Brown Second Chance – El DeBarge
 Love Letter – R. Kelly
 Pieces of Me – Ledisi
 Kelly – Kelly Price

Rap
Best Rap Performance"Otis" – Jay-Z & Kanye West hợp tác với Otis Redding "Look at Me Now" – Chris Brown, Lil Wayne & Busta Rhymes
 "The Show Goes On" – Lupe Fiasco
 "Moment 4 Life" – Nicki Minaj & Drake
 "Black and Yellow" – Wiz Khalifa

Best Rap/Sung Collaboration"All of the Lights" – Kanye West, Rihanna, Fergie & Kid Cudi
"Party" – Beyoncé & André 3000
"I'm On One" – DJ Khaled, Drake, Rick Ross & Lil Wayne
"I Need a Doctor" – Dr. Dre, Eminem & Skylar Grey
"What's My Name?" – Rihanna, & Drake
"Motivation" – Kelly Rowland, & Lil Wayne

Best Rap Song"All of the Lights"Jeff Bhasker, Fergie, Really Doe, Kanye West & Malik Yusef, songwriters (Kanye West hợp tác với Rihanna, Fergie & Kid Cudi) "Black and Yellow"
 Wiz Khalifa & Stargate, songwriters (Wiz Khalifa)
 "I Need a Doctor"
 Alex da Kid, Dr. Dre, Eminem & Skylar Grey, songwriters (Dr. Dre hợp tác với Eminem & Skylar Grey)
 "Look at Me Now"
 Jean Baptiste, Chris Brown, Ryan Buendia, Diplo, Lil Wayne & Busta Rhymes, songwriters (Chris Brown hợp tác với Lil Wayne & Busta Rhymes)
 "Otis"
 Jay-Z & Kanye West, songwriters (with James Brown, Jimmy Campbell, Reg Connelly, Roy Hammond, J. Roach, Kirk Robinson & Harry M. Woods, songwriters) (Jay-Z & Kanye West) (hợp tác với Otis Redding)
 "The Show Goes On"
Dustin William Brower, Jonathon Keith Brown, Daniel Johnson, Kane & Lupe Fiasco, songwriters (with Isaac Brock, Dann Gallucci & Eric Judy, songwriters) (Lupe Fiasco)

Best Rap AlbumMy Beautiful Dark Twisted Fantasy – Kanye West Watch the Throne – Jay-Z & Kanye West
 Tha Carter IV – Lil Wayne
 Lasers – Lupe Fiasco
 Pink Friday – Nicki Minaj

Country
Best Country Solo Performance"Mean" – Taylor Swift "Dirt Road Anthem" – Jason Aldean
 "I'm Gonna Love You Through It" – Martina McBride
 "Honey Bee" – Blake Shelton
 "Mama's Song" – Carrie UnderwoodBest Country Duo/Group Performance
"Barton Hollow" – The Civil Wars
 "Don't You Wanna Stay" – Jason Aldean & Kelly Clarkson
 "You and Tequila" – Kenny Chesney hợp tác với Grace Potter
 "Are You Gonna Kiss Me or Not" – Thompson Square

Best Country Song"Mean"Taylor Swift, songwriter (Taylor Swift) "Are You Gonna Kiss Me or Not"
 Jim Collins & David Lee Murphy, songwriters (Thompson Square)
 "God Gave Me You"
 Dave Barnes, songwriter (Blake Shelton)
 "Just Fishin'"
 Casey Beathard, Monty Criswell & Ed Hill, songwriters (Trace Adkins)
 "Threaten Me with Heaven"
 Vince Gill, Amy Grant, Will Owsley & Dillon O'Brian, songwriters (Vince Gill)
 "You and Tequila"
 Matraca Berg & Deana Carter, songwriters (Kenny Chesney hợp tác với Grace Potter)

Best Country AlbumOwn the Night – Lady Antebellum My Kinda Party – Jason Aldean
 Chief – Eric Church
 Red River Blue – Blake Shelton
 Here for a Good Time – George Strait
 Speak Now – Taylor Swift

New Age
Best New Age AlbumWhat's It All About – Pat Metheny Northern Seas – Al Conti
 Gaia – Michael Brant DeMaria
 Wind, Rock, Sea & Flame – Peter Kater
 Instrumental Oasis, Vol. 6 – Zamora

Jazz
Best Improvised Jazz Solo"500 Miles High" – Chick Corea "All or Nothing at All" – Randy Brecker
 "You Are My Sunshine" – Ron Carter
 "Work" – Fred Hersch
 "Sonnymoon for Two" – Sonny Rollins

Best Jazz Vocal AlbumThe Mosaic Project – Terri Lyne Carrington & Various Artists Round Midnight – Karrin Allyson
 The Gate – Kurt Elling
 American Road – Tierney Sutton (Band)
 The Music of Randy Newman – Roseanna Vitro

Best Jazz Instrumental AlbumForever – Corea, Clarke & White Bond: The Paris Sessions – Gerald Clayton
 Alone at the Vanguard – Fred Hersch
 Bird Songs – Joe Lovano & Us Five
 Road Shows Vol. 2 – Sonny Rollins
 Timeline – Yellowjackets

Best Large Jazz Ensemble AlbumThe Good Feeling – Christian McBride Big Band The Jazz Ballad Song Book – Randy Brecker with DR Big Band
 40 Acres and a Burro – Arturo O'Farrill & The Afro Latin Jazz Orchestra
 Legacy – Gerald Wilson Orchestra
 Alma Adentro: The Puerto Rican Songbook – Miguel Zenón

Gospel/Contemporary Christian
Best Gospel/Contemporary Christian Music Performance"Jesus" – Le'Andria Johnson "Do Everything" – Steven Curtis Chapman
 "Alive (Mary Magdalene)" – Natalie Grant
 "Your Love" – Brandon Heath
 "I Lift My Hands" – Chris Tomlin

Best Gospel Song"Hello Fear"Kirk Franklin, songwriter (Kirk Franklin) "Sitting with Me"
Gerald Haddon, Tammi Haddon & Mary Mary, songwriters (Mary Mary)
 "Spiritual"
 Donald Lawrence, songwriter (Donald Lawrence & Co. hợp tác với Blanche McAllister-Dykes)
 "Trust Me"
 Richard Smallwood, songwriter (Richard Smallwood & Vision)
 "Window"
 Canton Jones, songwriter (Canton Jones)

Best Contemporary Christian Music Song"Blessings"Laura Story, songwriter (Laura Story) "Hold Me"
 Jamie Grace, Christopher Stevens & TobyMac, songwriters (Jamie Grace hợp tác với TobyMac)
 "I Lift My Hands"
 Louie Giglio, Matt Maher & Chris Tomlin, songwriters (Chris Tomlin)
 "Strong Enough"
 Matthew West, songwriter (Matthew West)
 "Your Love"
 Brandon Heath & Jason Ingram, songwriters (Brandon Heath)

Best Gospel AlbumHello Fear – Kirk Franklin The Love Album – Kim Burrell
 The Journey – Andraé Crouch
 Something Big – Mary Mary
 Angel & Chanelle (Deluxe Edition) – Trin-i-tee 5:7

Best Contemporary Christian Music AlbumAnd If Our God Is for Us... – Chris Tomlin Ghosts Upon the Earth – Gungor
 Leaving Eden – Brandon Heath
 The Great Awakening – Leeland
 What If We Were Real – Mandisa
 Black & White – Royal Tailor

Latin
Best Latin Pop, Rock or Urban AlbumDrama y Luz – Maná Entren Los Que Quieran – Calle 13
 Entre La Ciudad Y El Mar – Gustavo Galindo
 Nuestra – La Vida Bohème
 Not So Commercial – Los Amigos Invisibles

Best Regional Mexican or Tejano AlbumBicentenario – Pepe Aguilar Órale – Mariachi Divas de Cindy Shea
 Amor A La Musica – Mariachi Los Arrieros Del Valle
 Eres Un Farsante – Paquita la del Barrio
 Huevos Rancheros – Joan Sebastian

Best Banda or Norteño AlbumMTV Unplugged: Los Tigres del Norte and Friends – Los Tigres del Norte Estare Mejor – El Güero y Su Banda Centenario
 Intocable 2011 – Intocable
 El Árbol – Los Tucanes de Tijuana
 No Vengo A Ver Si Puedo ... Si Por Que Puedo Vengo – Michael Salgado

Best Tropical Latin AlbumThe Last Mambo – Cachao Homenaje A Los Rumberos – Edwin Bonilla
 Mongorama – José Rizo's Mongorama

American Roots Music
Best Americana AlbumRamble at the Ryman – Levon Helm Emotional Jukebox – Linda Chorney
 Pull Up Some Dust and Sit Down – Ry Cooder
 Hard Bargain – Emmylou Harris
 Blessed – Lucinda Williams

Best Bluegrass AlbumPaper Airplane – Alison Krauss & Union Station Reason and Rhyme: Bluegrass Songs by Robert Hunter and Jim Lauderdale – Jim Lauderdale
 Rare Bird Alert – Steve Martin & Steep Canyon Rangers
 Old Memories: The Songs of Bill Monroe – Del McCoury Band
 A Mother's Prayer – Ralph Stanley
 Sleep with One Eye Open – Chris Thile & Michael Daves

Best Blues AlbumRevelator – Tedeschi Trucks Band Low Country Blues – Gregg Allman
 Roadside Attractions – Marcia Ball
 Man in Motion – Warren Haynes
 The Reflection – Keb Mo

Best Folk AlbumBarton Hollow – The Civil Wars I'll Never Get Out of This World Alive – Steve Earle
 Helplessness Blues – Fleet Foxes
 Ukulele Songs – Eddie Vedder
 The Harrow & The Harvest – Gillian Welch

Best Regional Roots Music AlbumRebirth of New Orleans – Rebirth Brass Band Can't Sit Down – C.J. Chenier
 Wao Akua: The Forest of the Gods – George Kahumoku, Jr.
 Grand Isle – Steve Riley & the Mamou Playboys
 Not Just Another Polka – Jimmy Sturr & His Orchestra

Reggae
Best Reggae AlbumRevelation Pt 1: The Root of Life – Stephen Marley Harlem-Kingston Express Live! – Monty Alexander
 Reggae Knights – Israel Vibration
 Wild and Free – Ziggy Marley
 Summer in Kingston – Shaggy

World Music
Best World Music AlbumTassili – Tinariwen AfroCubism – AfroCubism
 Africa for Africa – Femi Kuti
 Songs from a Zulu Farm – Ladysmith Black Mambazo

Children's
Best Children's AlbumAll About Bullies ... Big and Small – Various Artists Producers Steve Pullara, Jim Cravero, Pat Robinson, Kevin Mackie and Gloria Domina.
 Are We There Yet? – The Papa Hugs Band
 Fitness Rock & Roll – Miss Amy
 GulfAlive – The Banana Plant
 I Love: Tom T. Hall's Songs of Fox Hollow – Various Artists

Spoken Word
Best Spoken Word Album (Includes Poetry, Audio Books & Story Telling)If You Ask Me (And of Course You Won't) – Betty WhiteBossypants – Tina Fey
Fab Fan Memories – The Beatles Bond – Various Artists
Hamlet (William Shakespeare) – Dan Donohue & Various Artists – Oregon Shakespeare Festival
The Mark of Zorro – Val Kilmer & Cast

Comedy
Best Comedy AlbumHilarious – Louis C.K. Alpocalypse – "Weird Al" Yankovic
 Finest Hour – Patton Oswalt
 Kathy Griffin: 50 & Not Pregnant – Kathy Griffin
 Turtleneck & Chain – The Lonely Island

Musical Show
Best Musical Theater AlbumThe Book of Mormon: Original Broadway Cast RecordingJosh Gad & Andrew Rannells, principal soloists; Anne Garefino, Robert Lopez, Stephen Oremus, Trey Parker, Scott Rudin & Matt Stone, producers; Robert Lopez, Trey Parker & Matt Stone, composers/lyricists
 Anything Goes – New Broadway Cast Recording
 Sutton Foster & Joel Grey, principal soloists; Rob Fisher, James Lowe & Joel Moss, producers (Cole Porter, composer/lyricist)
 How to Succeed in Business Without Really Trying – The 2011 Broadway Cast Recording
 John Larroquette & Daniel Radcliffe, principal soloists; Robert Sher, producer (Frank Loesser, composer/lyricist)

Music for Visual Media
Best Compilation Soundtrack for Visual MediaBoardwalk Empire Volume 1: Music from the HBO Original Series – Various Artists Burlesque – Christina Aguilera
 Glee: The Music, Volume 4 – Glee Cast
 Tangled – Various Artists
 True Blood Volume 3 – Various Artists

Best Score Soundtrack for Visual MediaThe King's SpeechAlexandre Desplat, composer Black Swan
 Clint Mansell, composer
 Harry Potter and the Deathly Hallows Part 2
 Alexandre Desplat, composer
 The Shrine
 Ryan Shore, composer
 Tron: Legacy
 Daft Punk, composers

Best Song Written for Visual Media"I See the Light" (from Tangled)Alan Menken & Glenn Slater, songwriters (Mandy Moore & Zachary Levi) "Born to Be Somebody" (from Justin Bieber: Never Say Never)
 Diane Warren, songwriter (Justin Bieber)
 "Christmastime Is Killing Us" (from Family Guy)
 Ron Jones, Seth MacFarlane & Danny Smith, songwriters (Bruce McGill & Seth MacFarlane)
 "So Long" (from Winnie the Pooh)
 Zooey Deschanel, songwriter (Zooey Deschanel & M. Ward)
 "Where the River Goes" (from Footloose)
 Zac Brown, Wyatt Durrette, Drew Pearson & Anne Preven, songwriters (Zac Brown)
 "You Haven't Seen the Last of Me" (from Burlesque)
Diane Warren, songwriter (Cher)

Composing/Arranging
Best Instrumental Composition"Life in Eleven"Béla Fleck & Howard Levy, composers (Béla Fleck and the Flecktones) "Falling Men"
 John Hollenbeck, composer (John Hollenbeck, Daniel Yvinec & Orchestre National de Jazz (ONJ))
 "Hunting Wabbits 3 (Get Off My Lawn)"
 Gordon Goodwin, composer (Gordon Goodwin's Big Phat Band)
 "I Talk to the Trees"
 Randy Brecker, composer (Randy Brecker with DR Big Band)
 "Timeline"
 Russell Ferrante, composer (Yellowjackets)

Best Instrumental Arrangement"Rhapsody in Blue"Gordon Goodwin, arranger (Gordon Goodwin's Big Phat Band) "All or Nothing at All"
Peter Jensen, arranger (Randy Brecker with DR Big Band)
 "In the Beginning"
 Clare Fischer, arranger (The Clare Fischer Big Band)
 "Nasty Dance"
 Bob Brookmeyer, arranger (The Vanguard Jazz Orchestra)
 "Song Without Words"
 Carlos Franzetti, arranger (Carlos Franzetti & Allison Brewster Franzetti)

Best Instrumental Arrangement Accompanying Vocalist(s)"Who Can I Turn To (When Nobody Needs Me)"Jorge Calandrelli, arranger (Tony Bennett & Queen Latifah) "Ao Mar"
 Vince Mendoza, arranger (Vince Mendoza)
 "Moon Over Bourbon Street"
Rob Mathes, arranger (Sting & Royal Philharmonic Concert Orchestra)
 "On Broadway"
Kevin Axt, Ray Brinker, Trey Henry, Christian Jacob & Tierney Sutton, arrangers (The Tierney Sutton Band)
 "The Windmills of Your Mind"
 William A. Ross, arranger (Barbra Streisand)

Package
Best Recording PackageScenes from The SuburbsVincent Morisset, art director (Arcade Fire) Chickenfoot III
Todd Gallopo, art director (Chickenfoot)
 Good Luck & True Love
Sarah Dodds & Shauna Dodds, art directors (Reckless Kelly)
 Rivers and Homes
 Jonathan Dagan, art director (J.Viewz)
 Watch the Throne
Virgil Abloh, art director (Jay-Z & Kanye West)

Best Boxed or Special Limited Edition PackageThe Promise: The Darkness on the Edge of Town StoryDave Bett & Michelle Holme, art directors (Bruce Springsteen) The King of Limbs
Donald Twain & Zachariah Wildwood, art directors (Radiohead)
 25th Anniversary Music Box
Matt Taylor & Ellen Wakayama, art directors (Danny Elfman & Tim Burton)
 25 Years
James Spindler, art director (Sting)
 Wingless Angels (Deluxe Edition)
David Gorman, art director (Wingless Angels)

 Ghi chú
Best Album NotesHear Me Howling!: Blues, Ballads & Beyond as Recorded by the San Francisco Bay by Chris Strachwitz in the 1960sAdam Machado, album notes writer (Various Artists) The Bang Years 1966–1968
 Neil Diamond, album notes writer (Neil Diamond)
 The Bristol Sessions, 1927–1928: The Big Bang of Country Music
Ted Olson & Tony Russell, album notes writers (Various Artists)
 Complete Mythology
Ken Shipley, album notes writer (Syl Johnson)
 The Music City Story: Street Corner Doo Wop, Raw R&B and Soulful Sounds from Berkeley, California 1950–75
Alec Palao, album notes writer (Various Artists)

Historical
Best Historical AlbumBand on the Run (Paul McCartney Archive Collection – Deluxe Edition)Paul McCartney, compilation producer; Sam Okell & Steve Rooke, mastering engineers (Paul McCartney & Wings) The Bristol Sessions, 1927–1928: The Big Bang of Country Music
Christopher C. King & Ted Olson, compilation producers; Christopher C. King & Chris Zwarg, mastering engineers (Various Artists)
 Complete Mythology
Tom Lunt, Rob Sevier & Ken Shipley, compilation producers; Jeff Lipton, mastering engineer (Syl Johnson)
 Hear Me Howling!: Blues, Ballads & Beyond as Recorded by the San Francisco Bay by Chris Strachwitz in the 1960s
 Chris Strachwitz, compilation producer; Mike Cogan, mastering engineer (Various Artists)
 Young Man with the Big Beat: The Complete '56 Elvis Presley Masters
Ernst Mikael Jorgensen, compilation producer; Vic Anesini, mastering engineer (Elvis Presley)

Production
Best Engineered Album, Non-ClassicalPaper AirplaneMike Shipley, engineer; Brad Blackwood, mastering engineer (Alison Krauss & Union Station) Follow Me Down
Brandon Bell & Gary Paczosa, engineers; Sangwook "Sunny" Nam & Doug Sax, mastering engineers (Sarah Jarosz)
 The Harrow & The Harvest
Matt Andrews, engineer; Stephen Marcussen, mastering engineer (Gillian Welch)
 Music Is Better Than Words
Rich Breen & Frank Filipetti, engineers; Bob Ludwig, mastering engineer (Seth MacFarlane)
 The Next Right Thing
Kevin Killen, Brendan Muldowney & John Shyloski, engineers; John Shyloski, mastering engineer (Seth Glier)

Producer of the Year, Non-ClassicalPaul Epworth"Call It What You Want" (Foster the People) (T) "I Would Do Anything for You" (Foster the People) (T) "I'll Be Waiting" (Adele) (T) "Life on the Nickel" (Foster the People) (T) "No One's Gonna Love You" (Cee Lo Green) (S) "Rolling in the Deep" (Adele) (T) Danger Mouse
 Meyrin Fields EP (Broken Bells) (S)
 Rome (Danger Mouse & Daniele Luppi) (A)
 The Smeezingtons
 Doo-Wops & Hooligans (Bruno Mars) (A)
 "If I Was You (OMG)" (Far East Movement hợp tác với Snoop Dogg) (T)
 "Lighters" (Bad Meets Evil hợp tác với Bruno Mars) (T)
 "Mirror" (Lil Wayne hợp tác với Bruno Mars) (T)
 "Rocketeer" (Far East Movement hợp tác với Ryan Tedder) (T)
 Ryan Tedder
 "Brighter Than the Sun" (Colbie Caillat) (T)
 "Favorite Song" (Colbie Caillat hợp tác với Common) (T)
 "I Remember Me" (Jennifer Hudson) (T)
 "I Was Here" (Beyoncé) (T)
 "Not Over You" (Gavin DeGraw) (S)
 "#1Nite (One Night)" (Cobra Starship) (S)
 "Rumour Has It" (Adele) (T)
 "Sweeter" (Gavin DeGraw) (T)
 "Who's That Boy" (Demi Lovato hợp tác với Dev) (T)
 Butch Vig
 Wasting Light (Foo Fighters) (A)

Best Remixed Recording"Cinema" (Skrillex Remix)Skrillex, remixer (Benny Benassi & Gary Go) "Collide" (Afrojack Remix)
 Afrojack, remixer (Leona Lewis & Avicii)
 "End of Line" (Photek Remix)
 Photek, remixer (Daft Punk)
 "Only Girl (In the World)" (Rosabel Club Mix)
 Rosabel, remixers (Rihanna)
 "Rope" (deadmau5 Mix)
 deadmau5, remixer (Foo Fighters)

 Production, Surround Sound
Best Surround Sound AlbumLayla and Other Assorted Love Songs (Super Deluxe Edition)Elliot Scheiner, surround mix engineer; Bob Ludwig, surround mastering engineer; Bill Levenson & Elliot Scheiner, surround producers (Derek and the Dominos) An Evening with Dave Grusin
Frank Filipetti & Eric Schilling, surround mix engineers; Frank Filipetti, surround mastering engineer; Phil Ramone, surround producer (Various Artists)
 Grace for Drowning
 Steven Wilson, surround mix engineer; Paschal Byrne, surround mastering engineer; Steven Wilson, surround producer (Steven Wilson)
 Kind
Morten Lindberg, surround mix engineer; Morten Lindberg, surround mastering engineer; Morten Lindberg, surround producer (Kjetil Almenning, Ensemble 96 & Nidaros String Quartet)
 Spohr: String Sextet in C Major, Op. 140 & Nonet in F Major, Op. 31
Andreas Spreer, surround mix engineer; Robin Schmidt & Andreas Spreer, surround mastering engineer; Andreas Spreer, surround producer (Camerata Freden)

Production, Classical
Best Engineered Album, ClassicalAldridge: Elmer GantryByeong-Joon Hwang & John Newton, engineers; Jesse Lewis, mastering engineer (William Boggs, Keith Phares, Patricia Risley, Vale Rideout, Frank Kelley, Heather Buck, Florentine Opera Chorus & Milwaukee Symphony Orchestra)' Glazunov: Complete ConcertosRichard King, engineer (José Serebrier, Alexey Serov, Wen-Sinn Yang, Alexander Romanovsky, Rachel Barton Pine, Marc Chisson & Russian National Orchestra)
 Mackey: Lonely Motel – Music From SlideTom Lazarus, Mat Lejeune, Bill Maylone & Jon Zacks, engineers; Joe Lambert, mastering engineer (Rinde Eckert, Steven Mackey & Eighth Blackbird)
 Rachmaninov: Piano Concertos Nos. 3 & 4Arne Akselberg, engineer (Leif Ove Andsnes, Antonio Pappano & London Symphony Orchestra)
 Weinberg: Symphony No. 3 & Suite No. 4 From 'The Golden KeyTorbjörn Samuelsson, engineer (Thord Svedlund & Gothenburg Symphony Orchestra)

Producer of the Year, ClassicalJudith Sherman Adams: Son of Chamber Symphony; String Quartet (John Adams, St. Lawrence String Quartet & International Contemporary Ensemble) Capricho Latino (Rachel Barton Pine) 85th Birthday Celebration (Claude Frank) Insects & Paper Airplanes – Chamber Music of Lawrence Dillon (Daedalus Quartet & Benjamin Hochman) Midnight Frolic – The Broadway Theater Music of Louis A. Hirsch (Rick Benjamin & Paragon Ragtime Orchestra) Notable Women – Trios by Today's Female Composers (Lincoln Trio) The Soviet Experience, Vol. 1 – String Quartets by Dmitri Shostakovich & His Contemporaries (Pacifica Quartet) Speak! (Anthony De Mare) State of the Art – The American Brass Quintet at 50 (The American Brass Quintet) Steve Reich: WTC 9/11; Mallet Quartet; Dance Patterns (Kronos Quartet, Steve Reich Musicians & So Percussion) Winging It – Piano Music of John Corigliano (Ursula Oppens)Blanton Alspaugh
Aldridge: Elmer Gantry (William Boggs, Keith Phares, Patricia Risley, Vale Rideout, Frank Kelley, Heather Buck, Florentine Opera Chorus & Milwaukee Symphony Orchestra)
Beethoven: Complete Piano Sonatas (Peter Takács)
Osterfield: Rocky Streams (Paul Osterfield, Todd Waldecker & Various Artists)
 Manfred Eicher
Bach: Concertos & Sinfonias for Oboe; Ich Hatte Viel Bekümmernis (Heinz Holliger, Eric Höbarth & Camerata Bern)
Hymns & Prayers (Gidon Kremer & Kremerata Baltica)
Manto & Madrigals (Thomas Zehetmair & Ruth Killius)
Songs of Ascension (Meredith Monk & Vocal Ensemble, Todd Reynolds Quartet, The M6 & Montclair State University Singers)
Tchaikovsky/Kissine: Piano Trios (Gidon Kremer, Giedre Dirvanauskaite & Khatia Buniatishvili)
A Worcester Ladymass (Trio Mediaeval)
 David Frost
Chicago Symphony Orchestra Brass Live (Chicago Symphony Orchestra Brass)
Mackey: Lonely Motel – Music from Slide (Rinde Eckert, Steven Mackey & Eighth Blackbird)
Prayers & Alleluias (Kenneth Dake)
Sharon Isbin & Friends – Guitar Passions (Sharon Isbin & Various Artists)
Peter Rutenberg
Brahms: Ein Deutsches Requiem, Op. 45 (Patrick Dupré Quigley, James K. Bass, Seraphic Fire & Professional Choral Institute)
The Vanishing Nordic Chorale (Philip Spray & Musik Ekklesia)

Classical
Best Orchestral Performance"Brahms: Symphony No. 4"Gustavo Dudamel, conductor (Los Angeles Philharmonic) "Bowen: Symphonies Nos. 1 & 2"
 Andrew Davis, conductor (BBC Philharmonic)
 "Haydn: Symphonies 104, 88 & 101"
 Nicholas McGegan, conductor (Philharmonia Baroque Orchestra)
 "Henze: Symphonies Nos. 3–5"
 Marek Janowski, conductor (Rundfunk-Sinfonieorchester Berlin)
Martinu: The 6 Symphonies
 Jirí Belohlávek, conductor (BBC Symphony Orchestra)

Best Opera Recording"Adams: Doctor Atomic"Alan Gilbert, conductor; Meredith Arwady, Sasha Cooke, Richard Paul Fink, Gerald Finley, Thomas Glenn & Eric Owens; Jay David Saks, producer (Metropolitan Opera Orchestra; Metropolitan Opera Chorus) "Britten: Billy Budd"
Mark Elder, conductor; John Mark Ainsley, Phillip Ens, Jacques Imbrailo, Darren Jeffery, Iain Paterson & Matthew Rose; James Whitbourn, producer (London Philharmonic Orchestra; Glyndebourne Chorus)
 "Rautavaara: Kaivos"
Hannu Lintu, conductor; Jaakko Kortekangas, Hannu Niemelä, Johanna Rusanen-Kartano & Mati Turi; Seppo Siirala, producer (Tampere Philharmonic Orchestra; Kaivos Chorus)
 "Verdi: La Traviata"
Antonio Pappano, conductor; Joseph Calleja, Renée Fleming & Thomas Hampson; James Whitbourn, producer (Orchestra of the Royal Opera House; Royal Opera Chorus)
 "Vivaldi: Ercole Sul Termodonte"
Fabio Biondi, conductor; Romina Basso, Patrizia Ciofi, Diana Damrau, Joyce DiDonato, Vivica Genaux, Philippe Jaroussky, Topi Lehtipuu & Rolando Villazón; Daniel Zalay, producer (Europa Galante; Coro Da Camera Santa Cecilia Di Borgo San Lorenzo)

Best Choral Performance"Light & Gold"Eric Whitacre, conductor (Christopher Glynn & Hila Plitmann; The King's Singers, Laudibus, Pavão Quartet & The Eric Whitacre Singers) "Beyond All Mortal Dreams – American A Cappella"
Stephen Layton, conductor (Choir of Trinity College Cambridge)
 "Brahms: Ein Deutsches Requiem, Op. 45"
Patrick Dupré Quigley, conductor; James K. Bass, chorus master (Justin Blackwell, Scott Allen Jarrett, Paul Max Tipton & Teresa Wakim; Professional Choral Institute & Seraphic Fire)
 "Kind"
Kjetil Almenning, conductor (Nidaros String Quartet; Ensemble 96)
 "The Natural World of Pelle Gudmundsen-Holmgreen"
Paul Hillier, conductor (Ars Nova Copenhagen)

Best Small Ensemble Performance"Mackey: Lonely Motel – Music from Slide" – Rinde Eckert & Steven Mackey; Eighth Blackbird "Frank: Hilos" – Gabriela Lena Frank; ALIAS Chamber Ensemble
 "The Kingdoms of Castille – Richard Savino, conductor; El Mundo
 "A Seraphic Fire Christmas" – Patrick Dupré Quigley, conductor; Seraphic Fire
 "Sound the Bells!" – The Bay Brass

Best Classical Instrumental Solo"Schwantner: Concerto for Percussion & Orchestra"Giancarlo Guerrero, conductor; Christopher Lamb (Nashville Symphony) "Chinese Recorder Concertos – East Meets West"
Lan Shui, conductor; Michala Petri (Copenhagen Philharmonic)
 "Rachmaninov: Piano Concerto No. 2 in C Minor, Op. 18; Rhapsody on a Theme of Paganini"
Claudio Abbado, Yuja Wang (Mahler Chamber Orchestra)
 "Rachmaninov: Piano Concertos Nos. 3 & 4"
Leif Ove Andsnes, Antonio Pappano (London Symphony Orchestra)
 "Winging It – Piano Music of John Corigliano"
Ursula Oppens

Best Classical Vocal Solo"Diva Divo"Joyce DiDonato (Kazushi Ono; Orchestre De L'Opéra National De Lyon; Choeur De L'Opéra National De Lyon) "Grieg/Thommessen: Veslemøy Synsk"
Marianne Beate Kielland (Nils Anders Mortensen)
 "Handel: Cleopatra"
Natalie Dessay (Emmanuelle Haïm; Le Concert D'Astrée)
 "Purcell: O Solitude"
Andreas Scholl (Stefano Montanari; Christophe Dumaux; Accademia Bizantina)
 "Three Baroque Tenors"
Ian Bostridge (Bernard Labadie; Mark Bennett, Andrew Clarke, Sophie Daneman, Alberto Grazzi, Jonathan Gunthorpe, Benjamin Hulett & Madeline Shaw; The English Concert)

Best Contemporary Classical Composition"Aldridge, Robert: Elmer Gantry" – Robert Aldridge & Herschel Garfein "Crumb, George: The Ghosts of Alhambra" – George Crumb
 "Friedman, Jefferson: String Quartet No. 3" – Jefferson Friedman
 "Mackey, Steven: Lonely Motel – Music From Slide" – Steven Mackey
 "Ruders, Poul: Piano Concerto No. 2" – Poul Ruders

Music Video
Best Short Form Music Video"Rolling in the Deep" – AdeleSam Brown, video director; Hannah Chandler, video producer "Yes I Know" – Memory Tapes
Eric Epstein, video director & video producer
 "All Is Not Lost" – OK Go
Itamar Kubovy, Damian Kulash & Trish Sie, video directors; Shirley Moyers, video producer
 "Lotus Flower" – Radiohead
 Garth Jennings, video director & video producer
 "First of the Year (Equinox)" – Skrillex
Tony Truand, video director; Noah Klein, video producer
 "Perform This Way" – "Weird Al" Yankovic
 "Weird Al" Yankovic, video director; Cisco Newman, video producer

Best Long Form Music VideoFoo Fighters: Back and Forth – Foo Fighters
James Moll, video director; James Moll & Nigel Sinclair, video producers
 I Am... World Tour – Beyoncé
Beyoncé, Ed Burke & Frank Gatson, Jr., video directors; Beyoncé & Camille Yorrick, video producers
 Talihina Sky: The Story of Kings of Leon – Kings of Leon
Stephen C. Mitchell, video director; Casey McGrath, video producer
 Beats, Rhymes & Life: The Travels of a Tribe Called Quest – A Tribe Called Quest
 Michael Rapaport, video director; Robert Benavides, Debra Koffler, Eric Matthies, Frank Mele, Edward Parks & A Tribe Called Quest, video producers
 Nine Types of Light – TV on the Radio
 Tunde Adebimpe, video director; Michelle An & Braj, video producers

Danh sách các nghệ sĩ nhiều giải thưởng và đề cử nhất

Nhiều đề cử nhất:
Bảy: Kanye West
Sáu: Adele, Bruno Mars, Foo Fighters
Năm: Lil Wayne, Radiohead, Skrillex
Bốn: Bon Iver, Drake, Jay-Z, Mumford & Sons, Nicki Minaj, Rihanna
Ba: Blake Shelton, Brandon Heath, Cee Lo Green, Chris Brown, Chris Tomlin, Coldplay, Deadmau5, Fergie, Jason Aldean, Kelly Price, Lady Gaga, Ledisi, Lupe Fiasco, Taylor Swift, Eminem
Hai: Alexandre Desplat, Beyoncé, Charlie Wilson, Christina Aguilera, Daft Punk, David Guetta, Dr. Dre, Foster the People, Gillian Welch, Katy Perry, Kenny Chesney, Kirk Franklin, Kings of Leon, Marsha Ambrosius, Mary Mary, Robyn, R. Kelly, Seth MacFarlane, Skylar Grey, Thompson Square, The Civil Wars, Tony Bennett, "Weird Al" Yankovic, Wiz Khalifa, Afrojack

Nhiều giải thưởng nhất:
Sáu: Adele
Năm: Foo Fighters
Bốn: Kanye West
Ba: Skrillex
Hai: Tony Bennett, Bon Iver, Cee Lo Green, Kirk Franklin, Fergie, The Civil Wars, Taylor Swift, Rihanna, Kid Cudi

Chú thích

Liên kết ngoài
 NARAS
 CBS GRAMMY Site

54


title: Trận Lộc Ninh

text:
Trận Lộc Ninh có thể dùng để chỉ các trận chiến sau:

 Trận Lộc Ninh (1963) diễn ra ngày 18-19 tháng 10 năm 1963, tại xã Lộc Ninh, quận Kiến Thiện, tỉnh Chương Thiện (nay thuộc huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu).
 Chiến dịch Lộc Ninh (1967) diễn ra từ 27 tháng 10 đến 10 tháng 12 năm 1967, diễn ra trên địa bàn chính là quận Lộc Ninh, tỉnh Bình Long (nay thuộc huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước).
 Trận Lộc Ninh (1972) diễn ra ngày 5-7 tháng 4 năm 1972, tại căn cứ Chi khu Lộc Ninh, quận Lộc Ninh, tỉnh Bình Long (nay thuộc thị trấn Lộc Ninh, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước).


title: DirectWrite

text:
DirectWrite là một văn bản trình bày và trả về dạng glyph API của Microsoft.

Các ưu điểm

 Hỗ trợ toàn diện cho Unicode, với hơn 20 dạng mã kịch bản cung cấp mẫu và dạng trả về mỗi ngôn ngữ được dùng trong Windows. DirectWrite hỗ trợ việc đo đạc, vẽ, và hit-testing của nhiều định dạng văn bản. Hỗ trợ các tính năng Unicode bao gồm bidi, sự vỡ dòng, tính đại diện, UVS, thuộc tính hóa ngôn ngữ kịch bản hướng dẫn, số lượng thay thế, và hình glyph.
 Điểm phụ ClearType văn bản trả về hai chiều  khử nhiễu răng cưa có thể tương thích với GDI/GDI+, Direct2D / Direct3D và bất kỳ công nghệ ứng dụng cụ thể.
 Hỗ trợ các tính năng đồ họa tiên tiến của dạng mở (OpenType) như dạng phong cách thay thế và dạng Swash mà chưa hỗ trợ trong GDI và Windows Forms.
 Cung cấp API trả về dạng glyph ở mức độ thấp dành cho các mẫu văn bản ưu tiên và quá trình chuyển mã Unicode sang glyph.

Hỗ trợ các mã kịch bản

Ả Rập
Armenia
Bengal
Bopomofo
‡ Braille

Ký tự thổ dân Canada
Cherokee
Trung hoa Giản thể
Trung hoa Phồn thể
Ngôn ngữ Cyrillic
‡ Coptic

Devanagari
Ngôn ngữ Ethiopia
Georga
‡ Glagolitic
Hy Lạp
Gujarati
Gurmukhi

Ngôn ngữ Do Thái
Nhật Bản
Kannada
Khmer
Triều Tiên
Lào
Latin

Ngôn ngữ Mã Lay
Mông Cổ
Myanmar
New Tai Lue
‡ Ogham
Oriya

’Phags-pa
‡ Runic
Sinhala
Syriac

Tai Le
Tamil
Telugu
Thaana
Thái
Tây Tạng
Yi

‡ Không có phông chữ mặc định trong Windows. Braille, Ogham, và Runic được hỗ trợ bằng ký tự Segoe UI

Xem thêm
Pango là thư viện nền tảng chéo để trả về văn bản có chất lượng cao, nhấn mạnh việc hỗ trợ đa ngôn ngữ.
Cairo là một thư viện đồ họa véc tơ dựa trên nền tảng chéo có thể trả về nội dung văn bản.

Liên kết ngoài
MSDN: Introducing DirectWrite

Tham khảo

Đồ họa máy tính


title: Lịch sử Mãn Châu

text:
Mãn Châu là một khu vực ở Đông Á. Tùy thuộc vào quan điểm của các bên mà Mãn Châu được xem là vùng đất nằm hoàn toàn trong lãnh thổ Trung Quốc ngày nay hay là một vùng đất rộng lớn hơn, bao trùm phía Đông Bắc Trung Quốc và vùng Viễn Đông nước Nga. Để phân biệt hai vùng, vùng Mãn Châu thuộc Nga được gọi là Ngoại Mãn Châu và vùng thuộc Trung Quốc gọi là Nội Mãn Châu.

Tên vùng đất này là đặt theo tên người Mãn Châu, tên tộc Mãn Châu được đổi từ tên Nữ Chân năm 1636. Họ là một các dân tộc Tungus, bắt đầu hùng mạnh lên vào thế kỷ 17 và sau đó thành lập nên nhà Thanh ở Trung Quốc.

Nằm trong khu vực có những ảnh hưởng đan xen của người Trung Quốc, người Nhật, người Nga, vùng đất Mãn Châu có tầm quan trọng chiến lược trong suốt thế kỷ 19, 20.

Đế chế Nga đã thiết lập chế độ cai trị ở phía Bắc Mãn Châu năm 1860 với Hiệu ước Bắc Kinh. Tranh cãi về Mãn Châu và Triều Tiên đã dẫn đến chiến tranh Nga- Nhật từ năm 1904 đến 1905. Người Nhật xâm chiếm Mãn Châu năm 1931, lập nên chính quyền bù nhìn tên là Mãn Châu Quốc. Liên Xô xâm chiếm Mãn Châu năm 1945 làm sụp đổ chính quyền cai trị Nhật Bản tại đây. Mãn Châu cũng là địa bàn hoạt động của quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc trong suốt cuộc Nội chiến Trung Quốc, với kết quả là sự ra đời của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Vào thời kỳ chiến tranh Triều Tiên, các lực lượng Trung Quốc đã sử dụng Mãn Châu như một vùng đệm để trợ giúp Bắc Triều Tiên. Suốt thời chiến tranh lạnh, việc tranh chấp Mãn Châu là một trong những nguyên nhân gây nên sự chia rẽ Nga-Trung, vấn đề đã leo thang thành xung đột biên giới Nga- Trung năm 1969. Tranh chấp biên giới Nga-Trung chỉ được giải quyết qua con đường ngoại giao gần đây, năm 2004.

Tiền sử
Các di chỉ thời kỳ đồ đá mới đã cho thấy ở Mãn Châu có các nền văn hóa: Hưng Long Oa, Tân Nhạc và Hồng Sơn.

Buổi đầu lịch sử

Cổ sử

Tại nhiều thời điểm trong cổ sử, nhà Hán, nhà Tào Ngụy, nhà Tây Tấn, nhà Đường và các vương quốc nhỏ khác đã thiết lập nền cai trị lên vùng đất Mãn Châu. Các vương quốc Triều Tiên như Cao Câu Ly, Phù Dư, nhà Triều Tiên và Bột Hải cũng cai trị nhiều phần của Mãn Châu .

Manchuria là quê hương của các dân tộc Tungus, gồm có người Ulch và người Nanai. Nhiều nhóm dân tộc đã kiểm soát vùng Mãn Châu như người Túc Thận, các bộ lạc Đông Hồ, người Tiên Ti, người Ô Hoàn, người Mạt Hạt và người Khiết Đan.

Tham khảo

Mãn Châu
Lịch sử Triều Tiên
Vương quốc Bột Hải
Lịch sử Mãn Châu


title: Chi Dơi quạ

text:
Pteropus (tên tiếng Anh: Chi Dơi quạ) là một chi dơi thuộc họ cùng tên và phân bộ Dơi lớn. Chúng bao hàm những loài dơi có kích thước lớn nhất trên quả đất. Một số tên thông dụng khác của chúng là dơi ăn quả hay cáo bay. Chúng sống ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt của châu Á (bao hàm cả Ấn Độ), Úc, Indonesia, các đảo ở vùng Đông Phi (nhưng không nằm ở trên lục địa châu Phi) và một số đảo trên Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Có ít nhất 60 loài dơi nằm trong chi này.

Theo các nghiên cứu trên hóa thạch của tổ tiên xưa nhất của chi Dơi quạ, xem ra hình dáng của tổ tiên gần giống hệt như so với "hậu thế"; điểm khác biệt giữa chúng cho thấy sự thích nghi với sự bay của dơi cổ có khác với dơi hiện đại, tỉ như sự hiện diện của đuôi nhằm giữ thăng bằng. Loài dơi lớn cổ xưa nhất xuất hiện cách đây chừng 35 triệu năm, tuy nhiên trước đó có một "khoảng hở" lớn vì vậy tổ tiên chung thật sự của dòng họ dơi vẫn chưa được xác định chắc chắn.

Tất cả các loài dơi quạ chỉ sống nhờ mật hoa, phấn hoa và các loại hoa quả, vì vậy chúng chủ yếu phân bố ở vùng nhiệt đới. Chúng không có khả năng định vị bằng tiếng vọng như các loài dơi trong phân bộ Dơi nhỏ nhưng có tầm nhìn và thính giác rất tốt. Chúng có thể kiếm ăn trong khu vực bán kính lên tới 40 dặm. Khi tìm thấy thức ăn, tỉ như trái cây, chúng lao thẳng vào "mục tiêu" và dùng chân chụp lấy nó. Ngoài ra, dơi qua cũng có thể ăn trong khi đang treo mình ngược trên cành cây, sử dụng một trong hai chân sau hoặc móng tay của chân trước/cánh để kéo các hoa quả vào gần miệng.

Tình trạng bảo tồn

Nhiều loài dơi quạ hiện nay đang bị đe dọa tuyệt chủng, nhất là vùng Thái Bình Dương nơi chúng bị săn bắt quá mức để lấy thịt. Ở quần đảo Mariana, thịt dơi được xem là một đặc sản và có tầm quan trọng lớn về mặt kinh tế. Vào năm 1989 tất cả các loài thuộc chi Dơi quạ đều được xếp vào phần Phụ lục II của Hiệp định Mậu dịch Quốc tế về các loài Động vật và Thực vật bị đe dọa (CITES). Phân loài P. hypomelanus maris  tại đảo Maldives được đánh giá là đang bị đe dọa do phân bổ bị hạn chế cũng như mức độ chọn lọc cao. Tuy nhiên việc săn bắn và buôn bán dơi quạ vẫn tiếp tục theo con đường bất hợp pháp hoặc bằng cách lách qua các khe hở của luật pháp - vốn được đánh giá là chưa đủ mạnh tay trong việc hạn chế nạn săn bắn. Nông dân và các điền chủ cũng tấn công dơi quạ vì chúng hay ăn quả trong các vườn cây của họ, và tại một số địa phương người dân tin rằng thịt dơi có thể chữa được hen suyễn. Các thiên địch của chúng ngoài con người còn có thể có chim săn mồi, rắn và một số động vật khác.

Loài Dơi quạ đeo kính bản địa ở Úc hiện đang bị đe dọa bởi loài ve Ixodes holocyclus vốn mang trong mình chất độc có thể gây tê liệt.

Đặc điểm hình thái

Loài Dơi quạ lớn (P. vampyrus) được ghi nhận là thành viên to xác nhất trong chi Dơi quạ, tuy nhiên một số loài khác cũng có thể đạt được kích thước gần bằng nó. Sải cánh của dơi quạ lớn có chiều dài lên tới  và cân nặng của năm cá thể dơi quạ lớn rơi vào khoảng . Một số cá thể có kích thước còn lớn hơn ( và ) được ghi nhận nằm trong loài Dơi quạ Ấn Độ (P. giganteus) và Dơi quạ Bismarck (P. neohibernicus). Một số cá thể Dơi quạ râu quai nón đen (P. melanopogon) có kích thước khổng lồ và có thể là nặng nhấ trong toàn bộ Phân bộ Dơi lớn, tuy nhiên kích thước thật sự của loài này chựa được xác định rõ ràng. Tương tự, chưa có số liệu chính xác nào về sải cánh của dơi quạ Bismarck nào được ghi nhận, tuy nhiên, với chiều dài cẳng tay của chúng lên đến , rất có khả năng sải cánh của chúng thậm chí còn lớn hơn cả loài Dơi quạ lớn (chiều dài cẳng tay ). Đối với các loài dơi lớn nằm ngoài chi Dơi quạ, loài Dơi quạ khổng lồ mũ vàng (Acerodon jubatus) là thành viên duy nhất có kích thước vĩ đại tương tự.

Phần lớn các loài dơi quạ có kích thước nhỏ hơn nhiều và cân nặng không vượt quá . Những thành viên nhỏ con nhất, loài Dơi quạ mang mặt nạ (P. personatus), Dơi quạ Temminck (P. temminckii), Dơi quạ Guam (P. tokudae) và Dơi quạ lùn (P. woodfordi) đều có cân nặng không quá .

Dơi quạ có bộ lông dài, mượt với lớp lông lót dày và không có đuôi. Dung mạo của dơi quạ khá giống loài cáo với đôi tai nhỏ và mắt lớn, vì vậy chúng có cái tên "cáo bay". Con cái có hai vú nằm ở ngực. Hình dạng tai tương đối đơn giản (dài và nhọn) với phần viền ngoài liền mạch chứ không đứt rời như các thành viên thuộc phân bộ Dơi nhỏ. Móng chân có các ngón cong và sắc.

Giả thuyết dơi quạ tiến hóa từ linh trưởng

Một số nhà khoa học cho rằng dơi quạ là hậu duệ của các loài linh trưởng chứ không phải của các loài dơi khác, và trong lịch sử tiến hóa khả năng bay của động vật có vú hình thành không chỉ một lần. Tuy nhiên phần lớn các nhà động vật học không đồng ý với thuyết này.

Phân loài

Chi Dơi quạ Pteropus
Nhóm P. alecto
Dơi quạ đen, Pteropus alecto
Dơi quạ Torresia, một phân loài của Pteropus alecto, trước đây được xem là một loài riêng với danh pháp Pteropus banakrisi
Nhóm P. caniceps
Dơi quạ đầu tro, Pteropus caniceps
Nhóm P. chrysoproctus
Dơi quạ bạc, Pteropus argentatus
Dơi quạ Molucca, Pteropus chrysoproctus
Dơi quạ Makira, Pteropus cognatus
Dơi quạ Bank, Pteropus fundatus
Dơi quạ Solomon, Pteropus rayneri
Dơi quạ Rennell, Pteropus rennelli
Nhóm P. conspicillatus
Dơi quạ đeo kính, Pteropus conspicillatus (extensive entry).
Dơi quạ Seram, Pteropus ocularis
Nhóm P. livingstonii
Dơi quạ Aru, Pteropus aruensis
Dơi quạ Kei, Pteropus keyensis
Dơi quạ Livingstone, Pteropus livingstonii
Dơi quạ râu quai nón đen, Pteropus melanopogon
Nhóm P. mariannus
Dơi quạ Okinawa, Pteropus loochoensis
Dơi quạ Mariana, Pteropus mariannus
Dơi quạ Pelew, Pteropus pelewensis
Dơi quạ Kosrae, Pteropus ualanus
Dơi quạ Yap, Pteropus yapensis
Nhóm P. melanotus
Dơi quạ tai đen, Pteropus melanotus
Nhóm P. molossinus
Dơi quạ Lombok, Pteropus lombocensis
Dơi quạ Caroline, Pteropus molossinus
Dơi quạ Rodrigues, Pteropus rodricensis
Nhóm P. neohibernicus
Dơi quạ Bismarck, Pteropus neohibernicus
Nhóm P. niger
Dơi quạ Aldabra, Pteropus aldabrensis
Dơi quạ Mauritia, Pteropus niger
Dơi quạ Madagasca, Pteropus rufus
Dơi quạ Seychelles, Pteropus seychellensis
Dơi quạ Pemba, Pteropus voeltzkowi
Nhóm P. personatus
Dơi quạ mang mặt nạ Bismark, Pteropus capistratus
Dơi quạ mang mặt nạ, Pteropus personatus
Temminck's Flying Fox, Pteropus temminckii
Nhóm P. poliocephalus
Dơi quạ tai to, Pteropus macrotis
Dơi quạ vịnh Geelvink, Pteropus pohlei
Dơi quạ đầu xám, Pteropus poliocephalus (extensive entry.)
Nhóm P. pselaphon
Dơi quạ Chuuk, Pteropus insularis
Dơi quạ Temotu, Pteropus nitendiensis
Dơi quạ Palau lớn, Pteropus pilosus (thế kỷ 19 †)
Dơi quạ Bonin, Pteropus pselaphon
Dơi quạ Guam, Pteropus tokudae (thập niên 1970 †)
Dơi quạ Insular, Pteropus tonganus
Dơi quạ Vanikoro, Pteropus tuberculatus (†? đầu thế kỷ 20)
Dơi quạ Tân Caledonia, Pteropus vetulus
Nhóm P. samoensis
Dơi quạ Vanuatu, Pteropus anetianus
Dơi quạ Samoa, Pteropus samoensis
Nhóm P. scapulatus
Dơi quạ Gilliard, Pteropus gilliardorum
Dơi quạ Sanborn hay Dơi quạ nhỏ, Pteropus mahaganus
Dơi quạ đỏ nhỏ, Pteropus scapulatus
Dơi quạ lùn, Pteropus woodfordi
Nhóm P. subniger
Dơi quạ Admiralty, Pteropus admiralitatum
Dơi quạ Dusky, Pteropus brunneus (thế kỷ 19 †)
Dơi quạ Ryukyu, Pteropus dasymallus
Dơi quạ Nicobar, Pteropus faunulus
Dơi quạ xám, Pteropus griseus
Dơi quạ Ontong Java, Pteropus howensis
Dơi quạ nhỏ, Pteropus hypomelanus
Dơi quạ lộng lẫy, Pteropus ornatus
Dơi quạ áo choàng vàng nhỏ, Pteropus pumilus
Dơi quạ xám Philippines, Pteropus speciosus
Dơi quạ nhỏ Mauritia, Pteropus subniger (thế kỷ 19 †)
Nhóm P. vampyrus
Dơi quạ Ấn Độ, Pteropus giganteus
Dơi quạ Andersen, Pteropus intermedius
Dơi quạ Lyle, Pteropus lylei
Dơi quạ lớn, Pteropus vampyrus
incertae sedis
Dơi quạ Samoa nhỏ, Pteropus allenorum (thế kỷ 19 †)
Dơi quạ Samoa lớn, Pteropus coxi (thế kỷ 19 †)

†: đã tuyệt chủng

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Mickleburgh, S., Hutson, A.M. & Racey, P. (1992) Old World Fruit Bats: An Action Plan for Their Conservation. Gland, Switzerland: IUCN
 Musser, Guy G.; Karl F. Koopman, và Debra Califia. (1982) The Sulawesian Pteropus arquatus and P. argentatus Are Acerodon celebensis; The Philippine P. leucotis Is an Acerodon. Journal of Mammalogy 63(2):319-328.

Vardon, M.J. & Tidemann, C.R. (1995) Harvesting of flyingfoxes (Pteropus spp.) in Australia: could it promote the conservation of endangered Thái Bình Dương island species? In Conservation through sustainable use of wildlife (eds G. Grigg, P. Hale & D. Lunney), pp. 82–85, Brisbane, Australia.

Liên kết ngoài

 Flying Fox Manual – A manual for Wildlife Carers in Australia by Dave Pinson

Chi Dơi quạ
Động vật có vú châu Á
Động vật Đông Nam Á
Động vật có vú châu Phi
Động vật có vú Thái Lan


title: Cáo bay (định hướng)

text:
Cáo bay là một trong những tên thông dụng của chi Dơi quạ, họ cùng tên và một chi dơi tên là Acerodon.

Ngoài ra "cáo bay" cũng có thể là tên của loài cá Epalzeorhynchos kalopterus hoặc tên của một loại phương tiện di chuyển bằng cáp treo sử dụng trọng lực.


title: Trận Y Khuyết

text:
Trận Y Khuyết (伊阙之战, Y Khuyết chi chiến) là một trận đánh diễn ra vào năm 293 TCN tại Y Khuyết, nay thuộc địa phận Lạc Dương, Hà Nam. Trong trận này, quân Tần do Bạch Khởi chỉ huy đã đập tan nát liên quân Ngụy-Hàn do Công Tôn Hỉ chỉ huy, giết 24 vạn binh sĩ liên quân và bắt sống được Công Tôn Hỉ. Sau trận đánh, 5 thành của Hàn và Ngụy, trong đó có cả Y Khuyết, đã lọt vào tay quân Tần. Hàn và Ngụy buộc phải cắt đất cầu hòa.

Bối cảnh
Sau cải cách của Thương Ưởng, nước Tần phát triển mạnh mẽ về mặt kinh tế và dần dần trở thành một thế lực quân sự hùng mạnh, nhiều lần đánh bại và lấn chiếm đất đai của các nước xung quanh như Triệu, Ngụy, Hàn, Sở.

Năm 294 TCN, tướng Bạch Khởi tấn công Hàn và chiếm lấy một thành trì quan trọng. Trước đó, Hàn và Ngụy đang kình nhau nên sự chú ý về phía Tần có giảm đi; nay trước mối đe dọa của Tần hai nước liền gác lại thù riêng và hợp binh chống Tần. Một đạo binh vài chục vạn người được trưng tập và dàn quân giáp mặt Tần trên một mặt trận lớn bao gồm năm thành và nhiều vị trí phòng thủ dọc theo các con sông và dãy núi. Mặc dù phía quân Tần chỉ có 12 vạn binh sĩ , tuy nhiên Hàn và Ngụy vẫn lo sợ trước sự anh dũng thiện chiến của quân Tần nên đã quyết định không tấn công trước mà đào hào đắp lũy lập thế phòng thủ. Tình trạng này kéo dài tới năm 293 TCN.

Diễn biến
Bạch Khởi biết rõ mối hiềm thù giữa Hàn và Ngụy vẫn còn sờ sờ ở đó, vì vậy ông quyết định sử dụng kế ly gián. Đầu tiên, ông tấn công Hàn để dụ quân Hàn ra xa khỏi quân Ngụy, sau đó đem đại quân thọc vào khoảng hở giữa quân đội hai nước, đánh ngay vào điểm yếu của quân Ngụy vốn trước kia được cánh quân của Hàn che đỡ. Việc này khiến Ngụy nghi ngờ Hàn cố tình không chịu tương trợ cho Ngụy trong cuộc chiến chống Tần. Mâu thuẫn giữa hai đội quân càng lúc càng tăng và vì vậy Hàn quyết định bỏ mặc Ngụy, thu quân về bảo toàn lực lượng cho mình.

Sau khi chia rẽ thành công Hàn và Ngụy, Bạch Khởi quyết định "bẻ đũa từng chiếc". Ông tránh giao chiến với Hàn mà dồn sức đánh Ngụy - lúc này đã hoàn toàn tác chiến đơn độc. Sau vài tháng chiến đấu quyết liệt, quân Ngụy đã hoàn toàn bị đánh bại. Lúc này Bạch Khởi xua quân ồ ạt tấn công Hàn, bao vây và tiêu diệt toàn bộ quân đội nước này. Sử ký ghi nhận 24 vạn liên quân Hàn-Ngụy bị giết, chủ tướng Công Tôn Hỉ của liên quân cũng bị bắt sống.

Kết quả
Cùng với trận Trường Bình, trận Y Khuyết đánh dấu một mốc quan trọng trong việc Tần thống nhất Trung Nguyên. Sau trận đánh này, lần đầu tiên ảnh hưởng của Tần đã bắt đầu lan tới miền Trung của Trung Hoa. Quân đội Hàn và Ngụy đã bị tiêu diệt sau thảm họa Y Khuyết và cả hai nước buộc phải cắt đất để cầu hòa. Tuy nhiên tình thế đã dường như trở nên không thể đảo ngược được và 6 thập kỷ sau đó, Hàn và Ngụy bị Tần diệt.

Xem thêm
 Bạch Khởi
 Trận Trường Bình

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
Tần bản kỷ
Hàn thế gia
Bạch Khởi Vương Tiễn liệt truyện

Chú thích

Liên kết ngoài
http://baike.baidu.com/view/53498.htm

Nước Tần
Nước Ngụy
Nước Hàn
Trận chiến thời Xuân Thu Chiến Quốc
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)


title: Định lý De Bruijn–Erdős (hình học)

text:
Trong hình học, định lý De Bruijn–Erdős, chứng minh bởi Nicolaas Govert de Bruijn và Paul Erdős, đưa ra một chặn dưới cho số đường thẳng xác định bởi n điểm trong mặt phẳng xạ ảnh. Theo tính chất đối ngẫu, đây cũng là chặn dưới cho số giao điểm xác định bởi n đường thẳng.

Tuy chứng minh của De Bruijn và Erdős là chứng minh tổ hợp, De Bruijn và Erdős cũng nhận xét trong bài báo của họ là kết quả tương tự trong hình học Euclid là hệ quả của định lý Sylvester–Gallai, bằng quy nạp theo số điểm.

Phát biểu định lý
Giả sử P là một cấu hình gồm n điểm không thẳng hàng trên mặt phẳng xạ ảnh. Đặt t là số đường thẳng xác định bởi P. Khi đó,
 t ≥ n,
 Nếu t = n, thì hai đường thẳng bất kì giao nhau tại một điểm trong P.

Chứng minh
Ta chứng minh bằng phương pháp quy nạp. Định lý rõ ràng đúng cho ba điểm không thẳng hàng.

Giả sử n > 3 và định lý đúng cho n − 1.
Giả sử P là một tập hợp n điểm không thẳng hàng.
Theo định lý Sylvester–Gallai, tồn tại một đường thẳng đi qua đúng hai điểm trong P. Đặt a và b là hai điểm trong P nằm trên một đường thẳng như vậy.

Nếu khi xóa a, tất cả các điểm còn lại thẳng hàng thì n − 1 > 2 điểm khác a trong P nằm trên cùng một đường thẳng đi qua b, và không đi qua a.
Trong trường hợp đó nếu ta xóa b thì sẽ thu được tập hợp P'  gồm n − 1 điểm không thẳng hàng.
Theo giả thiết, P'  xác định n − 1 đường thẳng, ít hơn số đường thẳng xác định bởi P đúng 1 (do không có đường thẳng nối a và b).

Trong trường hợp còn lại, khi xóa a còn lại tập hợp P'  gồm n − 1 điểm không thẳng hàng. Tương tự như trường hợp trên, theo giả thiết quy nạp, P'  xác định n − 1 đường thẳng và ít hơn số đường thẳng xác định bởi P ít nhất 1.

Tham khảo
.

Tham khảo

Định lý trong hình học xạ ảnh
Định lý trong hình học rời rạc
Hình học phẳng Euclid


title: Trần Nghi

text:
Trần Nghi (; tự Công Hiệp (公俠) rồi Công Hiệp (khác nghĩa) (公洽), hiệu Thoái Tố (退素); 1883 – 18 tháng 8 năm 1950) là Chủ tịch và Tổng tư lệnh Cảnh vệ (警備總司令) tỉnh Đài Loan sau khi được Nhật Bản trả về cho Trung Hoa Dân Quốc, là đại diện Đồng minh, vào năm 1945. Cách hành xử của ông trên vấn đề giữa người Đài Loan và người đại lục dẫn đến Sự kiện 28 tháng 2. Sau đó ông bị cách chức rồi bị xử tử vì tội phản bội (không liên quan đến các sự kiện tại Đài Loan).

Thời trẻ

Trần sinh tại Thiệu Hưng, Chiết Giang. Sau khi tốt nghiệp Cầu Khởi thư viện (nay là Đại học Chiết Giang), năm 1902, ông sang Nhật học tập quân sự trong 7 năm. Ông gia nhập Quang Phục hội trong thời gian này. Ông lại sang Nhật năm 1917 tiếp tục học tập quân sự trong 3 năm, rồi về sống tại Thượng Hải. Ông được cho là một người "thân Nhật."

Ông là nghị viên đầu tiên của Chiết Giang (總參議) rồi làm Tỉnh trưởng (từ tháng 10 năm 1925). Trần cũng là Tư lệnh Lộ quân 19 Quân đội Cách mạng Quốc dân (國民革命軍第十九路軍軍長). Sau năm 1927, ông làm trong Cục Quân vụ (軍政部), rồi giữ chức Chủ tịch tỉnh Phúc Kiến năm 1933, và Bí thư trưởng Hành chính viện.

Phúc Kiến

Trần giữ chức Chủ tịch tỉnh Phúc Kiến trong 8 năm, từ năm 1934. Những kinh nghiệm tại Phúc Kiến, chỉ cách Đài Loan một eo biển và cũng là quê gốc của đại bộ phận dân cư Đài Loan, khiến Trần được lựa chọn để quản lý Đài Loan sau chiến tranh.

Trong nhiệm kỳ tại Đài Loan, Trần mới biết được sự lợi hại của sự đa dạng sắc tộc và xã hội đến phức tạp giữa người gốc Phúc Kiến và người từ các nơi khác tại đây. Ông va chạm với một Hoa kiều tại Singapore đầy thế lực là ông Trần Gia Canh, thủ lĩnh của một cộng đồng Hoa kiều lớn. Kết quả là Trần phải vất vả đối phó với những cáo buộc về các tệ nạn trong bộ máy hành chính từ phía Tan.

Đài Loan

Năm 1935, Trần được Tưởng Giới Thạch cử sang Đài Loan tham dự "Lễ kỉ niệm 40 năm quản trị Đài Loan" của Nhật, một buổi lễ có một không hai cho tới nay, nhằm minh chứng cho quá trình hiện đại hóa Đài Loan dưới sự cai trị của người Nhật. Trong thời gian tại Đài Loan, ông ca ngợi hệ thống hạ tầng cơ sở và sự phát triển kinh tế mạnh mẽ. Trần cũng công khai bộc lộ sự ngưỡng mộ pha lẫn ghen tị với chất lượng cuộc sống của người dân Đài Loan, so với người dân đại lục đang chìm đắm trong cuộc chiến kéo dài. Sau khi trở về Phúc Kiến, ông gửi một báo cáo cho Tưởng Giới Thạch về chuyến viếng thăm. Với những kinh nghiệm về Nhật Bản và Đài Loan, Trần trở thành ứng cử viên số 1 cho chức Chủ tịch tỉnh Đài Loan sau khi Nhật đầu hàng.

Căn cứ Quân lệnh số 1 của Tướng Douglas MacArthur , Trần Nghi được Tướng Kerr tháp tùng sang Đài Loan chấp nhận sự đầu hàng của chinh quyền Nhật tại đây với tư cách đại diện Trung Hoa. Ngày 25 tháng 10 năm 1945, trước sự chứng kiến của đại diện các nước Đồng minh, Trần ký hiệp ước nhận hàng với Tướng Ando Rikichi, Tổng đốc Đài Loan, tại Tòa thị chính Đài Bắc (nay là cung Trung Sơn). Trần Nghi tuyên bố ngày này là ngày giành lại Đài Loan, dù vẫn có tranh cãi về mặt pháp lý vì Nhật Bản chưa hề trao trả lại Đài Loan trong bất kỳ hiệp ước nào cho tới tận năm 1952.

Ca tụng và chỉ trích

Trần được ca ngợi nhờ sự tận tụy, tiết kiệm và trong sạch. Tuy nhiên ông cũng bị chỉ trích vì làm ngơ trước sự tham nhũng của các quan chức khác, và sự cứng đầu trong một số chính sách. Dù thông thạo tiếng Nhật, ông từ chối sử dụng ngôn ngữ này để giao thiệp với các quý tộc bản địa Đài Loan, dù nhiều người trong số họ không nói được tiếng Quan thoại, cho rằng hòn đảo phải từ bỏ thứ ngôn ngữ thuộc địa để chuyển sang quốc ngữ. Thêm vào đó, ông cũng không chủ động tiếp xúc với xã hội Đài Loan, càng khiến ông không nhận ra những bất ổn đang ngấm ngầm trỗi dậy tại Đài Loan trong năm đầu tiên sau chiến tranh.

Sau đó Trần bị cách chức Chủ tịch tỉnh Đài Loan do những quyết sách sai lầm của ông đã dẫn đến Sự kiện 28 tháng 2. Trong những năm đầu sau khi trở về với Trung Hoa, Đài Loan chìm trong nạn tham nhũng mà Trần là kẻ bao che, dẫn đến lạm phát nghiêm trọng, khiến nhân dân địa phương bất bình. Những cáo buộc đầu cơ trục lợi đối với người đại lục và sự yếu kém của các dịch vụ xã hội và hành chính cũng góp phần gia tăng căng thẳng. Theo Văn Hối báo tại Thượng Hải, Trần kiểm soát mọi thứ "từ khách sạn đến nhà xí." Người Đài Loan cảm thấy bị đối xử như những đứa con rơi của một thuộc địa hơn là những người con lạc lối nay trở về với cố quốc.

Trần và Sự kiện 28 tháng 2

Bạo lực chống lại người đại lục nổ ra ngày 28 tháng 2 năm 1947, sau khi chính quyền địa phương nổ súng vào thường dân khiến nhiều người chết và bị thương, với nguyên nhân là họ vi phạm lệnh cấm bán thuốc lá nếu không có giấy phép. Trong vài tuần tiếp theo, những người nổi dậy kiểm soát phần lớn đảo chính Đài Loan. Theo lệnh Tưởng Giới Thạch, Trần cho quân trấn áp. Đến tháng 4, Trần đã bắt giam hay xử tử hầu hết các lãnh tụ nổi dậy mà ông có thể lùng bắt được, cũng như truy tố và tử hình (theo lời một đại diện Đài Loan tại Nam Kinh) khoảng 3,000 - 4,000 người trên toàn hòn đảo. Hậu quả là "gần như toàn bộ các lãnh tụ bản địa có học thức, kinh nghiệm hành chính và uy tín chính trị" đều bị giết. Tổng số người chết trong sự kiện này vẫn còn trong vòng tranh cãi và đã trở thành một vấn đề chính trị trong những thập kỷ gần đây (thập niên 1990 và 2000).

Trở về đại lục

Sau khi bị bãi nhiệm tại Đài Loan, Trần được cử làm cố vấn cho chính phủ. Tháng 6 năm 1948, ông lại giữ chức Chủ tịch tỉnh Chiết Giang. Tháng 11, ông cho thả hơn 100 tử tù Cộng sản. Tháng 1 năm 1949, thuộc hạ của ông là Thang Ân Bá mật báo cho Tưởng Giới Thạch rằng Trần đã khuyên ông ta nổi dậy chống lại Quốc dân đảng. Tưởng lập tức cách chức và cho bắt giữ Trần với tội danh thông đồng với Cộng sản. Ngày 30 tháng 5, Trần Nghi bị đưa Đài Loan giam giữ; sau đó ông bị xử tử tại Mã Trường Đình (馬場町), Đài Bắc, và được chôn cất tại Ngũ Cổ, Tân Bắc ngày nay.

Chú thích

Tham khảo
Tse-han Lai and Ramon Hawley. A Tragic Beginning: The Taiwan Uprising of ngày 28 tháng 2 năm 1947 (Stanford University Press, Stanford, 1991)

Xem thêm

 Lịch sử Đài Loan
 Lịch sử Trung Hoa Dân Quốc
 Sự kiện 228

Sinh năm 1883
Mất năm 1950
Người Chiết Giang
Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Tỉnh trưởng Đài Loan
Người bị xử tử hình