title: Triệu Ưởng

text:
Triệu Ưởng (chữ Hán: 趙鞅; ?-475 TCN), tức Triệu Giản tử (趙簡子) là vị tông chủ thứ 8 của họ Triệu, một trong Lục khanh của nước Tấn và là tổ tiên của quân chủ nước Triệu thời Chiến Quốc sau đó. Sinh thời, Triệu Ưởng đã ban hành nhiều chính sách cải cách để làm cho họ Triệu hưng thịnh. Những cải cách của ông được đánh giá là sánh ngang với những biến pháp vĩ đại thời Chiến Quốc sau này, như biến pháp của Ngụy Văn hầu, Thương Ưởng hay Triệu Vũ Linh vương.

Thân thế
Triệu Ưởng là con của Triệu Thành, tức Triệu Cảnh thúc, tông chủ thứ 7 của họ Triệu. Năm 517 TCN, Triệu Thành mất, Triệu Ưởng lên thế tập.

Quan hệ với các nước

Năm 519 TCN, nhà Chu có loạn. Vương tử Triều là con thứ của Chu Cảnh vương nhân lúc Chu Điệu vương vừa chết đã nổi loạn chống lại Chu Kính vương, tự xưng là Chu vương, cùng Kính vương hai bên phân tranh, nhà Chu bị chia làm hai.

Năm 516 TCN, Tấn Khoảnh công sai Triệu Ưởng cùng Tuân Lịch hội chư hầu cứu Chu Kính vương, đích thân ông dẫn binh tiến đánh vương tử Triều, Tử Triều chạy sang Sở, nhà Chu chấm dứt cục diện nhị vương.

Năm 502 TCN, nước Tề và nước Lỗ nổ ra chiến tranh. Tấn Định công đứng về phía Lỗ, cử Triệu Ưởng cùng Phạm Ưởng và Tuân Dần (Trung Hành Dần) đi cứu Lỗ. Tuy nhiên năm sau Tề và Tấn bãi binh.

Cùng năm đó, tướng Lỗ là Dương Hổ có ý định lật đổ Tam Hoàn nhưng thất bại, chạy sang Tấn. Triệu Ưởng giúp Dương Hổ, phong cho ở ấp Thích.

Năm 494 TCN, Triệu Ưởng mang Tấn Định công đi đánh Trịnh. Hai bên gặp nhau ở đất Thiết, giao tranh lớn. Quân Trịnh đánh Triệu Ưởng bị thương ở vai nhưng ông không lui quân mà tiếp tục đánh, phá tan quân Trịnh.

Năm 482 TCN, Ngô Phù Sai đánh bại quân Tề ở Ngải Lăng, tổ chức họp chư hầu. Tấn Định công và Triệu Ưởng đi hội ở Hoằng Trì. Bấy giờ nước Việt đánh nước Ngô, nước Ngô bị tàn phá nặng nề mà Phù Sai vẫn muốn ở lại tranh bá. Triệu Ưởng khuyên Tấn Định công nhường Phù Sai ngồi ở trên.

Năm 494 TCN, thế tử nước Vệ là Khoái Hội có tội trốn sang nước Tấn. Năm 492 TCN, Vệ Linh công mất, thế tôn Triếp là con Khoái Hội lên nối ngôi. Triệu Ưởng muốn giúp Khoái Hội về nước, bèn cho ở thành Thích. Sau đó Khoái Hội về nước lên ngôi tức Vệ Hậu Trang công.

Do Vệ Hậu Trang công về nước không thần phục mình nữa nên năm 477 TCN, Triệu Ưởng đem quân đánh Vệ, đuổi Vệ Trang công và đưa Vệ Ban Sư lên ngôi.

Sáu họ còn bốn

Năm 514 TCN, Triệu Ưởng cùng Ngụy Thư thấy Tấn Khoảnh công không bằng lòng với hai họ công thất là Kỳ Doanh và Dương Tự Ngã, bèn dùng pháp luật buộc tội và giết chết hai người. Tấn Khoảnh công diệt hẳn hai họ công thất, khiến vây cánh họ vua Tấn ngày càng yếu không có ai giúp. Ngụy và Triệu chia họ Kỳ làm 7 huyện, đất họ Dương thành 3 huyện, chia nhau và cho con cháu mình vào triều làm quan. Từ đó thế lực họ Triệu được củng cố.

Mùa xuân năm 497 TCN, Triệu Ưởng đến Hàm Đan, gặp tướng trấn thủ là Triệu Ngọ vốn là người cùng họ đằng xa, trước đó Triệu Ngọ được Vệ Linh công tặng 500 hộ dân, Triệu Ưởng muốn xin. Triệu Ngọ ban đầu bằng lòng, sau nghe thủ hạ can ngăn, bèn thác cớ không đáp ứng.

Triệu Ưởng giận Triệu Ngọ bèn mang quân tấn công Hàm Đan, giết Triệu Ngọ. Con Triệu Ngô là Triệu Ngữ không đầu hàng mà tiếp tục cố thủ. Triệu Ngọ là cháu gọi Tuân Dần (Trung Hàng Dần) bằng cậu; nhà Tuân Dần lại thông gia với Phạm (Sĩ) Cát Xạ. Vì vậy Tuân Dần và Sĩ Cát Xạ ủng hộ Triệu Ngữ, bèn cùng nhau đánh Triệu Ưởng. Triệu Ưởng chạy về cố thủ ở đất Tấn Dương.

Theo luật nước Tấn, người làm loạn đầu tiên phải bị tử hình, do đó họ Phạm và họ Trung Hàng được Tấn Định công ủng hộ, tháng 10 năm đó mang quân vây Tấn Dương. Tuy nhiên các đại phu là Ngụy Xỉ (Ngụy Tương tử), Hàn Bất Tín (Hàn Giản tử), đem quân giúp Triệu. Tấn Định công lại ngả theo phe bốn họ Hàn, Ngụy, Trí, Triệu, sai Tuân Lịch đem quân giúp Triệu Ưởng. Tuân Dần và Sĩ Cát Xạ định phản công nhưng thua trận phải bỏ chạy về thành Triều Ca. Hàn Bất Tín và Ngụy Xỉ xin hộ với Tấn Định công về lỗi khơi mào loạn của Triệu Ưởng. Định công bằng lòng tha tội Triệu Ưởng, cho giữ chức như cũ. Sau khi Triệu Ưởng trở về, Tuân Lịch sau đó gọi Triệu Ưởng đến ép xử tội Vu An (người đồng mưu với hai nhà đánh Triệu Ưởng), Vu An tự tử.

Năm 492 TCN, bốn họ Ngụy, Hàn, Trí, Triệu hạ được thành Triều Ca, tiêu diệt hai nhà. Tuân Dần và Phạm Cát Xạ chạy trốn sang nước Tề. Tuân Lịch tiến cử Sĩ Cao thay cho Phạm thị, sủng thần Lương Anh thay thế Trung Hàng thị, nhưng bị Triệu Ưởng cự tuyệt. Từ đó nước Tấn chỉ còn bốn họ đại phu, sử gọi là Tứ khanh. Cùng năm Tuân Lịch chết, Triệu Ưởng lên làm chính khanh.

Qua đời

Triệu Ưởng thấy con trưởng là Bá Lỗ không có tài bằng con thứ là Triệu Vô Tuất, nên lập Vô Tuất làm thế tử.

Năm 476 TCN, Tuân Dao cùng lúc đem quân đánh Trịnh, Triệu Ưởng bị bệnh, sai con là Triệu Vô Tuất đi thay. Tuân Dao ghét Vô Tuất, ép Triệu Ưởng phế đi nhưng ông không nghe. Cùng năm Triệu Ưởng mất, dặn Vô Tuất nếu gặp nguy khốn thì nên lánh vào Tấn Dương. Sau khi ông qua đời, Vô Tuất thế tập tức Triệu Tương tử.

Xem thêm
Triệu Vô Tuất
Triệu Thành
Lục khanh
Tấn Định công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Triệu thế gia
Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 5, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Ghi chú

Nhân vật chính trị Xuân Thu
Nhân vật quân sự Xuân Thu
Năm sinh thiếu
Mất năm 576 TCN


title: Nhật Bằng

text:
Nhật Bằng (tên đầy đủ: Trần Nhật Bằng, 1930-2004) là một nhạc sĩ Việt Nam trước năm 1975. Ông có các ca khúc nổi tiếng như "Bóng chiều tà", "Khúc nhạc ngày xuân", "Thuyền trăng", "Chiến sĩ ca",...

Tiểu sử
Nhật Bằng sinh trưởng trong một gia đình Nho giáo mà ông nội làm chức Án sát và cha là công chức cao cấp thời Pháp thuộc và Đệ Nhất Cộng hòa. Nhật Bằng có ba người em là Nhật Phượng, Hồng Hảo và Thể Tần.

Thuở ấu thơ, ông học tiểu học trường Công giáo. Năm 1944, ông nhập học trường Bưởi tại Hà Nội và kết thân với hai nhạc sĩ cùng thời nổi tiếng là Phạm Đình Chương và Vũ Đức Nghiêm.

Sau Tổng khởi nghĩa tháng 8 năm 1945, năm 1946, ông cùng gia đình tản cư vào Thanh Hoá. Ông tiếp tục học tại Trường Trung học công lập Đào Duy Từ tại Thanh Hóa, tốt nghiệp bằng thành chung năm 1949.

Ông say mê âm nhạc từ thuở nhỏ. Trong những năm đi học và kháng chiến, ông học ký âm pháp, hòa âm, vĩ cầm và sáng tác với người em họ là nhạc sĩ Đỗ Thế Phiệt. Ông đã cùng các em ông biểu diễn và chơi nhạc trong nhà trường thời bấy giờ. Năm 1947, Nhật Bằng viết ca khúc đầu tay là "Hoa trăng" ở Thanh Hoá để ghi nhớ mối tình thời học trò của ông ở Hà Nội. Khi Phạm Đình Chương đem vào miền Nam và phổ biến trong thập niên 1950 đã đề nghị đổi tên thành "Đợi chờ".

Về sau, ông gia nhập Đoàn văn nghệ Liên khu 4 cùng thời với Hoài Bắc Phạm Đình Chương, Hoài Trung Phạm Đình Viêm và Phạm Duy. Tại Liên khu 4 Thanh Hóa, ông tự học guitar.

Khi Việt Minh phát động phong trào cải cách ruộng đất mà chính dòng họ ông là nạn nhân, thân phụ ông khuyên các anh em ông nên cố gắng tìm cách trở về Hà Nội vào năm 1949 - 1950. Về Hà Nội, ông tiếp tục học trung học đệ nhị cấp, sau đó bị động viên đi Nam Định. Vì muốn theo đuổi ngành âm nhạc nên ông tình nguyện gia nhập Ban quân nhạc Đệ tam Quân Khu cùng thời với các nhạc sĩ Nguyễn Túc, Đan Thọ, Văn Phụng,...

Năm 1951, ông và ba người em thành lập ban hợp ca Hạc Thành (tiếng con chim Hạc của Hà Nội) và trình diễn với phong thái tài tử trên đài phát thanh Hà Nội và các nhạc hội sinh viên học sinh. Ban nhạc của ông được rất nhiều người yêu thích, đặc biệt trong giới sinh viên học sinh. Mặc dù các em ông đều cắp sách đến trường nhưng vì cả gia đình say mê âm nhạc và trau dồi nhạc lý nên nhạc lý và âm nhạc nên họ đều có một căn bản nhạc lý vững chắc. Thời gian này, Nhật Bằng viết một số ca khúc như "Khúc nhạc ngày xuân", "Ánh sáng đồng quê", "Dạ tương sầu", "Một chiều thu",...

Sang năm 1952, ông gia nhập ngành quân nhạc cùng các nhạc sĩ Nguyễn Hiền, Văn Phụng, Đan Thọ...

Năm 1954 xảy ra Hiệp định Genève chia cắt đất nước; đại gia đình ông di cư vào miền Nam. Nhạc sĩ Nhật Bằng gia nhập và tòng sự tại Nha Chiến tranh Tâm lý, Đài Phát thanh Quân đội. Các em ông sau khi hoàn tất bậc trung học thì người đi làm, người tiếp tục học đại học nên ban hợp ca Hạc Thành chỉ còn thuần tuý trình diễn trên hai Đài Phát thanh Sài Gòn và Quân đội. Trong thời gian này ông đã cho ra đời những ca khúc như "Vọng cố đô", "Bóng quê xưa", "Tiếng vọng rừng xanh",... Trong thời gian này, ông viết chung nhiều ca khúc với nhạc sĩ Đan Thọ.

Năm 1956, Nhật Bằng vào Sài Gòn. Thời gian đầu ông làm việc trong Đài phát thanh Quân đội của VTVN. Bản "Về đây anh" do ông viết cùng với nhạc sĩ Nguyễn Hiền được dùng làm nhạc hiệu cho chương trình Chiêu hồi của đài này thời đó.

Theo tài liệu thì ông lập ra ban nhạc tên là ban Nhật Bằng trên đài phát thanh Sài Gòn và đài Quân đội. Đồng thời, ông là nhạc sĩ sử dụng contrebasse cho các ban nhạc Hoàng Trọng, Nghiêm Phú Phi, Văn Phụng, Tiếng Hát Tâm Tình, Vũ Thành trên đài Sài Gòn. Ngoài ra, ông còn soạn hòa âm cho các ban nhạc trên đài phát thanh, đài truyền hình Việt Nam và cho nhiều hãng băng, hãng dĩa.

Đến năm 1963, Nhật Bằng cùng với Văn Phụng và Anh Ngọc thành lập ban tam ca nam Đô Si La chuyên trình bày những ca khúc vui tươi. Ban nhạc chiếm được cảm tình của khán thính giả qua cách trang phục lạ mắt với những chiếc áo nhiều màu sắc sọc carô hay những hình vẽ chim cò sặc sỡ. Cùng với những nhạc sĩ di cư từ miền Bắc vào nam khác như Nguyễn Hiền, Văn Phụng, Trịnh Hưng, Đan Thọ,... nhạc sĩ Nhật Bằng đã góp công tạo nên một nền âm nhạc phong phú.

Có một thời gian, Nhật Bằng phục vụ cho phòng Văn nghệ thuộc Cục Tâm lý chiến với cấp bậc chuẩn úy. Năm 1968, Nhật Bằng được trao giải sáng tác nhạc quân đội hay nhất năm với bài "Chiến sĩ ca". Ngoài phục vụ quân đội ông còn còn cộng tác với các vũ trường và câu lạc bộ, tiêu biểu là vũ trường Đêm màu hồng chung với Nguyễn Hiền, Nghiêm Phú Phi.

Từ 1956 đến 1969 là thời kỳ Nhật Bằng sáng tác hăng say nhất. Trong tổng số hơn một trăm nhạc bản của ông, người nghe nhận ra ba thể loại khác nhau là nhạc quê hương, nhạc tình cảm, và nhạc chiến đấu. Rất nhiều ca khúc của ông nói lên nỗi sầu ly hương như "Vọng cố đô", "Anh về một mùa trăng",...

Ca sĩ Anh Ngọc nói về kỷ niệm với nhạc sĩ Nhật Bằng như sau: "Loại nhạc tình cảm thì tiêu biểu là các bản "Thuyền trăng", "Dạ tương sầu", "Lỡ làng", "Bóng chiều tà", "Một chiều thu",... Trong thời kỳ quân ngũ, Nhật Bằng sáng tác các bài thuộc loại chiến đấu như "Bóng người chiến sĩ", nhất là bài "Chiến sĩ ca" được phổ biến khắp các quân trường''".

Từ năm 1969, Nhật Bằng ngừng hẳn việc sáng tác sau khi đã sáng tác gần 100 bài hát đủ thể loại.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông bị đi tù bảy năm vì có phục vụ trong ngành tâm lý chiến. Sang năm 1986, ông cùng nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu và một số nhạc sĩ trẻ khác ôm đàn đi diễn nhạc tiền chiến tại một số nơi như trường đại học, khách sạn sau khi những nhạc phẩm này được cho phép.

Tháng 9 năm 1990, Nhật Bằng và gia đình sang Mỹ định cư tại tiểu bang Virginia theo diện HO. Ông mở lớp luyện ca sĩ và soạn hòa âm, đồng thời thành lập ban nhạc cho ba người con trai có nơi hoạt động. Ngoài ra, Nhật Bằng còn tiếp tay với phong trào Hưng Ca Việt Nam và Cao Trào Nhân Bản. Vào năm 1991, ông soạn bài "Ngày Quốc Tế cho Cao Trào Nhân Bản" làm nhạc hiệu cho tổ chức đấu tranh nhân quyền này.

Vợ của nhạc sĩ Trần Nhật Bằng là bà Vũ Thị Tường Huệ. Ông bà có năm người con, gồm bốn trai và một gái. Các con của ông là Trần Nhật Hải (guitar), Trần Thị Bích Vân, Trần Nhật Hùng (bass), Trần Nhật Huấn (keyboard) và Trần Nhật Hào (ca sĩ Nhật Hào) đang định cư tại Virginia. Gia đình Trần Nhật Bằng được nhiều đồng hương ở Washington biết đến qua ban nhạc "The Blue Ocean" nổi tiếng chơi cho các trung tâm băng nhạc hải ngoại, sau đổi thành Five Stars. Các con của nhạc sĩ Nhật Bằng có hợp tác với The Diamond Club với tên ban nhạc Saigon Stars Band.

Năm 1998 ông có về thăm Thanh Hoá.

Ông qua đời vì tai biến mạch máu não vào lúc 8 giờ 35 phút tối thứ Sáu ngày 7 tháng 5 năm 2004; lễ viếng được tổ chức trong hai ngày 10 và 11 tháng 5 năm 2004 tại nghĩa trang Fairfax Memorial Park, Fairfax, Virginia, Hoa Kỳ. Tang lễ được cử hành vào lúc 9 giờ sáng thứ Tư ngày 12 tháng 5 năm 2004.

Tác phẩm
Dưới đây liệt kê các sáng tác riêng và sáng tác chung với nghệ sĩ khác.

 Ánh sáng đồng quê
 Ánh sáng miền Nam (Xuân Lôi & Nhật Bằng)
 Anh về một mùa trăng
 Bên quán vắng (Đan Thọ & Nhật Bằng)
 Bóng chiều tà
 Bóng người chiến sĩ
 Bóng quê xưa (Đan Thọ & Nhật Bằng)
 Chiều nhớ quê
Chiều cuối thôn (Thanh Châu & Nhật Bằng)
 Chiến sĩ ca
 Chờ anh em nhé (Xuân Tiên & Nhật Bằng)
 Cùng một mái nhà (Xuân Tiên & Nhật Bằng)
 Dạ tương sầu
 Đàn vui (Nhật Bằng & Thanh Nam)
 Đợi chờ (Nhật Bằng & Phạm Đình Chương)
 Hãy hát cùng tôi (Nhật Bằng & Thanh Nam)
 Hãy quên đi niềm thương nhớ
 Hãy trả lời em (Trần Thiện Thanh, Đào Duy & Nhật Bằng)
 Hương quê (Nhật Bằng & Huỳnh Hiếu)
 Khúc nhạc ngày xuân
 Lỡ làng
 Một chiều thu
 Mùa đông tuyết trắng
 Mùa ly biệt
 Mưa đầu mùa
 Nàng tiên trắng
 Ngày tươi sáng (Nguyễn Hiền & Nhật Bằng)
 Nhịp sống miền Nam
 Nhắn bạn (Xuân Tiên & Nhật Bằng)
 Nếu em có về thăm quê cũ (thơ: Phạm Thế Trường)
 Nỗi lòng chinh phụ (Văn Phụng & Nhật Bằng)
 Nước mắt quê hương
 Sài Gòn nắng nhớ mưa thương (thơ: Nguyễn Thị Ngọc Dung)
 Sắc hương tàn (Trịnh Kim & Nhật Bằng)
 Sau lũy tre xanh
 Thu ly hương (Nhật Bằng & Đan Thọ)
 Thuyền trăng (Nhật Bằng & Thanh Nam)
 Tiếng đàn trong đêm
 Tiếng than miền Bắc (Nguyễn Hiền & Nhật Bằng)
 Tình nghệ sĩ (Nhật Bằng & Thanh Nam)
 Tình tuyệt vọng (thơ: Hồng Thủy)
 Ước mơ (thơ: Phan Khâm)
 Về đây anh (Nguyễn Hiền & Nhật Bằng)
 Về làng cũ (Xuân Lôi & Nhật Bằng)
 Vui hát trên đường
 Vọng cố đô (Đan Thọ & Nhật Bằng)
 Xin em đừng hỏi (Trần Thiện Thanh, Đào Duy & Nhật Bằng)
 Xuân nhớ kinh kỳ (Nguyễn Túc & Nhật Bằng)
 Ý nhạc ngày xanh (Nhật Bằng & Thanh Nam)

Tham khảo

Nhạc sĩ tiền chiến
Nhạc sĩ nhạc vàng
Nhạc sĩ Việt Nam Cộng hòa
Nhạc sĩ tình khúc 1954–1975
Cục Tâm lý chiến, Tổng cục Chiến tranh Chính trị
Người Mỹ gốc Việt
Người Hà Nội


title: Triệu Thuẫn

text:
Triệu Thuẫn (chữ Hán: 趙盾; 656 TCN-601 TCN), tức Triệu Tuyên tử (赵宣子) là vị tông chủ thứ tư của họ Triệu, một trong Lục khanh của nước Tấn dưới thời Xuân Thu và là tổ tiên của nước Triệu sau này.

Ông nổi tiếng trong sử sách với vụ án thí quân ở Đào Viên, dẫn đến cái chết của Tấn Linh công và gián tiếp dẫn đến câu chuyện về con côi nhà họ Triệu sau này.

Thân thế
Triệu Thuẫn là con của Triệu Thôi, tức Triệu Thành tử, tông chủ thứ ba của họ Triệu. Năm 656 TCN, Triệu Thôi theo công tử Trùng Nhĩ (Tấn Văn công) lưu vong ở đất Địch, vua Địch gả bà Địch nữ cho Triệu Thôi sau đó sinh ra Triệu Thuẫn. Sau khi Tấn Văn công về nước lên ngôi, Triệu Thôi được phong đại phu. Năm 622 TCN, Triệu Thôi chết, Triệu Thuẫn thế tập.

Lập Tấn Linh công
Bấy giờ các công thần thời Văn công đều mất, Tấn Tương công tin dùng Triệu Thuẫn và Hồ Xạ Cô, tổ chức lại quân đội, cho Hồ Xạ Cô làm Trung quân Nguyên soái, tức Chính khanh; Triệu Thuẫn làm Trung quân tá (thứ khanh), Cơ Trịnh Phủ làm Thượng quân tướng, Tuân Lâm Phụ làm Thượng quân tá, Tiên Miệt làm Hạ quân tướng, Tiên Đô làm Hạ quân tá. Sau Tương công thấy Hồ Xạ Cô tính tình tàn bạo nên cho đổi Triệu Thuẫn lên làm Trung quân Nguyên soái, chấp chưởng quốc chính Hồ Xạ Cô xuống làm Trung quân tá.

Tháng 8 năm 621 TCN, Tấn Tương công mất, thế tử Di Cao còn nhỏ. Tương công ủy thác Di Cao cho đại phu Triệu Thuẫn, dặn rằng:

"Đứa con này nếu có tài thì ta được nhờ nó, nếu không có tài thì ta cần nhà ngươi".

Tuy nhiên sau khi Tương công mất, Triệu Thuẫn lại cho rằng nên lập vua lớn tuổi để an định quốc chính, nên muốn lập công tử Ung (con thứ Tấn Văn công, đang làm Á khanh nước Tần) lên làm vua, trong khi đó Hồ Xạ Cô lại muốn lập em công tử Ung là công tử Nhạc.

Triệu Thuẫn sai Sĩ Hội sang nước Tần đón công tử Ung, Hồ Xạ Cô cũng sai người sang nước Tần đón công tử Nhạc.

Triệu Thuẫn và Hồ Xạ Cô mâu thuẫn gay gắt. Hồ Xạ Cô giết chết thuộc tướng của Triệu Thuẫn là Dương Xử Phụ. Triệu Thuẫn bèn đánh Hồ Xạ Cô, Hồ Xạ Cô chạy sang nước Địch. Đúng lúc đó Tần Khang công điều quân hộ tống công tử Ung về nước Tấn.

Tấn Tương hậu là Mục Doanh bèn chạy vào triều khóc với Triệu Thuẫn, nhắc lại di huấn của Tương công, nhất định đòi lập Di Cao. Triệu Thuẫn và các quan đều ngại Mục Doanh, bèn đồng ý lập Di Cao. Triệu Thuẫn rước thế tử Di Cao lên ngôi, tức là Tấn Linh công.

Nhiếp chính
Sau khi đưa Linh công lên ngôi, Triệu Thuẫn mang quân ra ngăn đường công tử Ung. Quân Tần đến Lệnh Hồ, Triệu Thuẫn ra đón đánh bại quân Tần. Các tướng Tấn theo công tử Ung là Tiên Miệt và Sĩ Hội bỏ trốn sang nước Tần.

Các tướng Cơ Trịnh Phủ, Sĩ Cốc, Lương Ích Nhĩ, Khoái Khắc nổi loạn, giết chết Tiên Khắc, bị Triệu Thuẫn giết chết. Do Linh công còn quá nhỏ, Triệu Thuẫn chuyên quyền, bổ nhiệm các tướng thân cận mình vào các chức vụ chủ chốt như Tuân Lâm Phụ làm Trung quân tá thay Tiên Khắc, Khước Khuyết thăng làm Thượng quân tướng thay Cơ Trịnh Phủ, Du Biền làm Thượng quân tá, Loan Thuẫn làm Hạ quân tướng thay Tiên Miệt, Tư Giáp làm Hạ quân tá thay Tiên Đô. Đề Di Minh làm Xa hữu, Hàn Quyết làm Tư mã.

Cuối năm 621 TCN, Triệu Thuẫn họp chư hầu Vệ, Trịnh, Tào, Hứa ở đất Hỗ cùng ăn thề.

Năm 617 TCN, Triệu Thuẫn đánh Tần, chiếm đất Thiếu Lương, đồng thời quân Tần cũng đánh Tấn chiếm đất Hào.

Năm 615 TCN, Tần Khang công lại đánh Tấn, chiếm đất Ky Mã. Tấn Linh công bèn sai Triệu Thuẫn, Triệu Xuyên và Khước Khuyết đi đánh báo thù, thắng quân Tần một trận lớn ở Hà Khúc.

Triệu Thuẫn cùng các quan khanh nước Tấn lo lắng Sĩ Hội ở nước Tần sẽ giúp Tần hại Tấn, bèn sai Thọ Dư đi lôi kéo được Sĩ Hội trở về. Triệu Thuẫn thay Tư Giáp bằng Tư Khắc, con Tư Giáp, làm Trung quân tá; đồng thời dùng mưa đưa Sĩ Hội về nước, giảng hòa và phong làm Đại phu.

Năm 613 TCN, Chu Khoảnh Vương mất. Triệu Thuẫn nghe tin, bèn mang quân sang dẹp loạn nhà Chu và lập Chu Khuông vương lên ngôi. Cùng năm, ông cùng Lỗ Văn công hội thề.

Năm 608 TCN, Sở và nước Trịnh đánh nước Tần, nước Tống, Triệu Thuẫn hội các nước Tống, Trần, Vệ, Tào hội chư hầu ở Phỉ Lâm, sau đó hợp quân đánh Trịnh.

Án Đào Viên
Tấn Linh công lớn lên ham mê tửu sắc, vui chơi không lo việc triều chính, xây cất trang trí cung điện và giết người vô tội. Năm 607 TCN, Linh công giết một người đầu bếp rồi quăng thây đi, Triệu Thuẫn cùng với Sĩ Hội vào cung khuyên giải, Tấn Linh công hứa sẽ sửa đổi, Sĩ Hội báo lại với Triệu Thuẫn, tuy nhiên Tấn Linh công vẫn không thay đổi, Triệu Thuẫn lại can ngăn. Linh công lâu ngày chán ghét Triệu Thuẫn, bèn sai tráng sĩ Sừ Nghê đi ám sát Triệu Thuẫn. Sừ Nghê đến nơi thấy Triệu Thuẫn chuẩn bị vào triều kiến Linh công vẫn giữ nghi thức kính cẩn, nghĩ Triệu Thuẫn là người tốt bèn tự vẫn mà chết, không thi hành.

Tấn Linh công thấy việc không thành, lại định giết Triệu Thuẫn lần nữa. Tháng 9 năm đó, Linh công sai võ sĩ mai phục trong triều và mời Triệu Thuẫn đến uống rượu. Người đầu bếp của Linh công là Đề Di Minh vốn từng được Triệu Thuẫn cứu giúp lúc khó khăn, nhưng Thuẫn lâu ngày không nhớ. Lúc đó Đề Di Minh sợ Triệu Thuẫn say không dậy nổi, bèn bước ra xin ngừng tiệc rượu theo đúng nghi lễ, vua chỉ chúc bầy tôi 3 chén. Triệu Thuẫn bèn trở dậy đi ra, nhưng giáp sĩ vẫn chưa xông vào. Tấn Linh công sốt ruột bèn sai con chó Ngao ra cắn Triệu Thuẫn. Đề Di Minh bèn cản đường đánh chết con chó.

Tấn Linh công hô giáp sĩ xông ra. Đề Di Minh một mình hộ vệ cho Triệu Thuẫn chạy, đánh cho các giáp sĩ không tiến lên được nhưng cuối cùng cũng bị đánh chết. Triệu Thuẫn đang chạy thì được người học trò là Linh Chiếp – đây mới là người mang ơn Triệu Thuẫn cứu khi đói - đến đánh chặn cho Triệu Thuẫn chạy thoát.

Tháng 9 năm đó, em Triệu Thuẫn là Triệu Xuyên mang quân đánh úp vào cung giết chết Tấn Linh công rồi đón Triệu Thuẫn về nước, lập chú Linh công là công tử Hắc Đốn lên ngôi, tức Tấn Thành công.

Thái sử nước Tấn là Đổng Hồ chép sử viết rằng:"Triệu Thuẫn thí kì quân Di Cao". Triệu Thuẫn gặp thái sử, giải thích rằng mình đã đi xa nên không thể thí quân được. Đổng Hồ nói:"Ngài là chánh khanh, can vua không nghe nên mới bỏ trốn, nhưng chạy đi không xa thì nghịch tặc đã giết vua, mà lại là em ngài, tất là ngài phải đồng tội". Triệu Thuẫn đành phải chấp nhận.

Năm 606 TCN, Tấn Thành công sai Triệu Thuẫn đi đánh nước Trịnh vì nước Trịnh bỏ Tấn theo Sở.

Năm 601 TCN, Triệu Thuẫn mất, thọ 56 tuổi. Em ông là Triệu Quát thế tập.

Xem thêm
Triệu Quát (Xuân Thu)
Triệu Thôi
Lục khanh
Tấn Linh công
Hồ Xạ Cô

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Triệu thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 3, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Ghi chú

Nhân vật chính trị Xuân Thu
Nhân vật quân sự Xuân Thu
Sinh năm 656 TCN
Mất năm 601 TCN
Người nhà Chu
Nước Tấn


title: Eudyptula minor albosignata

text:
Eudyptula minor albosignata là một loài chim cánh cụt nhỏ cao khoảng  và nặng khoảng 1.5 kg. Nó chỉ làm tổ tại Banks Peninsula và Đảo Motunau, gần Christchurch, New Zealand, với chỉ khoảng 3,750 cặp giao phối.

Phân loại
Loài Eudyptula minor albosignata hiện được hầu hết các nhà phân loại học coi là một bản morph màu sắc hoặc một phân loài của chim cánh cụt nhỏ (E. minor).

Bảo tồn
Vào tháng 8 năm 2010 loài chim cánh cụt này đã được liệt kê là loài nguy cấp trong Endangered Species Act của Mỹ.

Nhóm Phát triển Đa dạng sinh học Biển Motunau đang làm việc trong một dự án bảo tồn đối với loài chim cánh cụt này.

Tham khảo

M
Chim New Zealand
Động vật được mô tả năm 1874


title: Vương triều Ayyub

text:
Vương triều Ayyub (tiếng Ả Rập: الأيوبيون al-'Ayyūbiyyūn) là một vương triều Hồi giáo của người Kurd do Ṣalāḥ al-Dīn Yūsuf ibn Ayyūb sáng lập ở miền Trung Ai Cập. Vương triều này từng thống trị vùng Trung Đông hồi thế kỷ 12 và 13. Sau khi vị Hồi vương sáng lập qua đời, các con của ông đã xung đột với nhau để tranh giành ngôi báu. Điều này mở đầu thời kỳ suy thoái của triều Ayyub. Đến giữa thế kỷ 13, nhiều vùng đất vốn dưới sự thống trị của Ayyub đã giành được độc lập. Các chiến binh Mamluk từng phục vụ vương triều Ayyub về sau lại dần nắm hết quyền lực và loại bỏ gia tộc Ayyub. Trong thời kỳ cai trị ngắn ngủi, vương triều Ayyub đã làm cho lãnh thổ của mình thịnh vượng và có nhiều tiến bộ về tri thức. Vương triều Ayyub góp phần đáng kể thúc đẩy sự phát triển của dòng Hồi giáo Sunni thông qua việc lập rất nhiều trường madrasa.

Tham khảo

Gia đình hoàng gia Trung Đông
Hoàng gia
Lịch sử người Kurd

Cựu quốc gia ở Trung Đông
Cựu quốc gia châu Phi
Cairo trung cổ
Khởi đầu năm 1171
Syria trung cổ
Israel trung cổ
Palestine trung cổ
Liban trung cổ
Jordan trung cổ
Khởi đầu thế kỷ 12 ở châu Phi
Lịch sử Bắc Phi
Lịch sử Nubia
Lịch sử Levant


title: Triệu Quát (Xuân Thu)

text:
Triệu Quát (chữ Hán: 赵括; ?-583 TCN), là vị tông chủ thứ năm của họ Triệu, một trong Lục khanh của nước Tấn dưới thời Xuân Thu và là tổ tiên của nước Triệu sau này.

Thân thế
Triệu Quát là con của Triệu Thôi, tức Triệu Thành tử, tông chủ thứ ba của họ Triệu, mẹ ông là Triệu Cơ. Sau khi Tấn Văn công về nước đã gả con gái cho Triệu Thôi và sinh ra Triệu Quát, bởi vậy Quát là con đích. Tuy nhiên mẹ ông thấy Triệu Thuẫn có tài nên xin Triệu Thôi cho lập Triệu Thuẫn làm con đích và nối nghiệp mình.

Năm 607 TCN, Tấn Thành công lên ngôi, Triệu Thuẫn xin vua phong cho Triệu Quát làm đại phu vì Quát mới là đích tử của Triệu Thôi. Tấn Thành công nghe theo.

Năm 601 TCN, Triệu Thuẫn chết, Triệu Quát trở thành thủ lĩnh của họ Triệu.

Chiến tranh với Sở
Năm 597 TCN, Sở Trang vương đem quân đánh nước Trịnh, Triệu Quát làm Trung quân đại phu dẫn quân cùng Tuân Lâm Phủ, Sĩ Hội, Khước Khắc, Loan Thư, , Hàn Quyết cứu Trịnh, khi đến Hoàng Hà, thì Sở và Trịnh đã giảng hoà rồi. Tuân Lâm Phủ muốn lui binh, Tiên Hộc không theo, đề nghị tiến quân giao chiến. Tuân Lâm Phủ lệnh cho toàn quân qua Hoàng Hà.

Trịnh Tương công đã hàng Sở nên phải mang quân phối hợp với Sở cùng đánh Tấn. Hai bên đánh nhau to, quân Tấn bị đánh bại. Khi chạy về đến Hoàng Hà, các binh sĩ tranh nhau qua sông, nhiều người bị giết. Tướng Trí Anh bị bắt.

Thăng chức khanh
Năm 588 TCN, do Tề Khoảnh công trêu ghẹo Khước Khắc, Khước Khắc bèn xin Tấn Cảnh công đánh Tề, Triệu Quát cũng tham gia vào trận chiến này. Sử gọi là . Sau đó quân Tấn đại thắng, suýt bắt được vua Tề, Tấn Cảnh công ban thưởng công thần, phong Triệu Quát lên chức khanh, nhậm chức Trung quân tá.

Cứu Trịnh
Năm 585 TCN, tướng Sở là  đánh Trịnh, Triệu Quát cùng Loan Thư đem quân cứu, quân Sở rút lui. Sau đó Tấn lại đánh sang nước Sái. Sở sai ,  cứu Sái, Triệu Quát và Triệu Đồng muốn xuất chiến, Loan Thư lúc đầu nghe theo, nhưng ,  và Hàn Quyết phản đối nên Loan Thư đem quân rút về.

Bị giết
Năm 586 TCN, em ông là  cùng  tư thông, Triệu Quát bèn đuổi Anh Tề sang nước Tề.

Năm 583 TCN, Trang Cơ nói với Tấn Cảnh công:"Triệu Đồng và Triệu Quát tác loạn, họ Loan và họ Khước có thể làm chứng". Cảnh công nghe theo, đem quân đánh họ Triệu, Triệu Đồng và Triệu Quát bị giết, đất họ Triệu bị sung công. Hàn Quyết khuyên Tấn Cảnh công nhớ ơn Triệu Thôi và Triệu Thuẫn bảo tồn hương hoả cho họ Triệu, Cảnh công mới phong cho con Triệu Sóc, cháu Triệu Thuẫn là Triệu Vũ thế tập và trả lại đất cũ.

Ghi chép trong Sử ký
Theo Triệu thế gia trong Tư Mã Thiên chép, thì Triệu Quát đã mất trước 598 TCN, Triệu Sóc con Triệu Thuẫn là tông chủ họ Triệu. Năm 598 TCN, Tư khấu  cậy được Tấn Cảnh công trọng dụng, lấy cớ Triệu Thuẫn cùng Triệu Xuyên trước đây từng giết Tấn Linh công nên phải trị tội họ Triệu. Được Cảnh công ưng thuận, Đồ Ngạn Cổ bèn mang quân diệt họ Triệu. Cả nhà Triệu Sóc bị giết, chỉ còn sót lại một người con mới ra đời là Triệu Vũ, được 2 gia nhân trung thành là  và  và đại phu Hàn Quyết che chở nên thoát chết.

Năm 583 TCN, Triệu Vũ lên 15 tuổi. Tấn Cảnh công mang bệnh. Hàn Quyết xin Tấn Cảnh công nhớ công lao của họ Triệu với nước Tấn để khôi phục họ Triệu. Tấn Cảnh công thuận theo, phục chức cho Triệu Vũ và cho Triệu Vũ tự đi báo thù giết Đồ Ngạn Cổ. Nhưng trong sách Triệu thị cô nhân bổn sự khảo thì ghi chép trong sử ký chỉ là hư cấu.

Xem thêm
Triệu Thuẫn
Triệu Vũ
Triệu Thôi
Tấn Cảnh công
Con côi nhà họ Triệu

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Triệu thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 3, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Ghi chú

Nhân vật chính trị Xuân Thu
Sinh TCN
Mất năm 583 TCN


title: Cá mập xanh

text:
Cá mập xanh (tên khoa học Prionace glauca) là một loài cá thuộc họ Carcharhinidae sống ở vùng nước sâu trong các đại dương vùng ôn đới và nhiệt đới. Chúng là loài cá mập di chuyển linh hoạt và nhanh, sống thành từng nhóm nhỏ tùy theo giới tính và kích thước, vì vậy chúng được mệnh danh là "sói biển". Loài này có tuổi thọ khoảng 20 năm.

Phạm vi và môi trường sống
Cá mập xanh là một loài cá mập đại dương, sống ở tầng nước nổi các vùng biển sâu thuộc ôn đới và nhiệt đới trên toàn thế giới. Độ sâu phổ biến là từ bề mặt tới khoảng 350 mét. Trong các vùng biển ôn đới người ta cũng có thể thấy chúng ở các vùng biển gần bờ, còn ở nhiệt đới thì chúng sống ở những vùng biển sâu. Chúng có mặt trên các vùng biển trải dài từ Na Uy về phía Bắc tới tận Chile. Cá mập xanh được tìm thấy ngoài khơi bờ biển ở tất cả các châu lục, trừ châu Nam Cực. Nhiều nhất là ở Thái Bình Dương, ở khu vực giữa 20 °và 50 °Bắc, nhưng với biến động theo mùa. Trong vùng nhiệt đới, nó có mặt ở giữa 20 °N 20 °S. Nó thích vùng biển mát lạnh với nhiệt độ dao động từ 7-16 °C (45-61 °F), nhưng cũng chịu đựng được nhiệt độ trên 21 °C (70 °F).

Mô tả

Cá mập xanh nổi bật với đôi vây ngực rất dài. Phần trên của cơ thể có màu xanh đậm, nhạt hơn ở hai bên sườn, và phần dưới là màu trắng. Con cá mập đực thường phát triển có chiều dài từ 1,82 đến 2,82 m (6,0 đến 9,3 ft), trong khi những con cái lớn hơn thường lên tới 2,2 đến 3,3 m (7,2 đến 11 ft). Một số con có thể phát triển đến 3,8 m (12 ft) thậm chí là đạt 6,1 m (20 ft) nhưng vẫn chưa được xác nhận rõ. Cá mập xanh có cơ thể khá thuôn và mảnh mai và thường nặng từ 27 đến 55 kg (60 120 lb) ở con đực và từ 93 đến 182 kg (210-400 lb) ở con cái.. Theo báo cáo thì có những con cá mập xanh được phát hiện nặng tới 391 kg (860 lb).

Sinh sản
Cá mập xanh là loài đẻ con, mỗi lần con cái đẻ từ 4 tới 135 con non. Thời kỳ mang thai là từ 9 đến 12 tháng. Độ tuổi trưởng thành sinh dục ở con cái là từ 5 đến 6 năm và ở con đực là từ 4 đến 5 năm tuổi. Những vết sẹo để lại ở con cái là do những vết cắn của con đực trong quá trình tán tỉnh. Vì vậy, để thích nghi với nghi lễ giao phối này, lớp da của con cái thường dày gấp 3 lần so với con đực.

Thức ăn
Nguồn thức ăn quan trọng của cá mập xanh là các loài động vật không xương sống bao gồm mực và bạch tuộc, động vật giáp xác như tôm hùm, cua, các loài cá bao gồm các con cá mập nhỏ hơn, cá tuyết, và thi thoảng là các loài chim biển và thịt cá voi.

Mối nguy hiểm
Cá mập xanh trưởng thành ít bị đe dọa ngoại trừ con người và loài cá voi sát thủ. Nhưng con nhỏ thì gặp nhiều những mối nguy hiểm hơn đến từ cả cá mập trắng lớn, cá nhám hổ. Không chỉ những kẻ săn mồi lớn hơn, cá mập xanh còn bị mối đe dọa từ các loài ký sinh trùng như sán dây khiến chúng bị nhiễm bệnh và chết. Nguyên nhân là do chúng ăn phải các loài thức ăn trung gian như cá tuyết chấm đen (Lampris guttatus) hay cá thương mũi dài (Alepisaurus ferox).

Mối quan hệ với con người
Người ta ước tính rằng 10 - 20 triệu con bị giết mỗi năm. Thịt của chúng dùng để chế biến trong các món ăn dưới dạng tươi, sấy khô, hun khói và ướp muối và sản xuất bột cá. Da được sử dụng cho sản xuất da thuộc, vây dùng để nấu súp vây cá mập và gan cho dầu.

Cá mập xanh sinh trưởng kém trong điều kiện nuôi nhốt. Những mẫu vật thử nghiệm cuối cùng chỉ sống được khoảng 30 ngày. Trong năm 2008, một mẫu vật được nuôi ở hồ New Jersey State Aquarium sống được trong thời gian 7 tháng trước khi nó bị chết bởi nhiễm một loại vi trùng không rõ ràng.

Tính đến năm 2009 đã có 13 cuộc tấn công con người được ghi nhận và 4 trường hợp đã tử vong.

Xem thêm

 Danh sách các loài cá mập
 Danh sách các cá sụn thời tiền sử

Tham khảo

Liên kết ngoài

 ARKive – Images and movies of the blue shark (Prionace glauca)
 Canadian Shark research laboratory
 BBCNews – 'Jaws' comes to a US beach ngày 3 tháng 8 năm 2010.
 BBCNews – Footage of shark which closed New Quay (Wales) beach ngày 8 tháng 8 năm 2012.
 Species Description of Prionace glauca at www.shark-references.com

Động vật được mô tả năm 1758
G
Cá Đại Tây Dương

Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Dewoitine D.21

text:
Dewoitine D.21 là một loại máy bay tiêm kích của Pháp trong thập niên 1920.

Quốc gia sử dụng

Không quân Argentina
Hải quân Argentina
Không quân Hải quân Argentina

Không quân Paraguay

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Donald, David, ed. The Encyclopedia of World Aircraft. Ottawa, Ontario, Canada: Prospero Books, 1997. ISBN 1-85605-375-X.
 Taylor, John W. R. and Jean Alexander. Combat Aircraft of the World. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969. ISBN 0-71810-564-8.

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
D.021
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay cánh trên
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Dewoitine D.27

text:
Dewoitine D.27 là một loại máy bay tiêm kích của Pháp, do Émile Dewoitine thiết kế vào năm 1928.

Biến thể
 D.531
 D.532
 D.535
 D.534

Quốc gia sử dụng

Aviation Navale

Không quân Hoàng gia Romania
Hải quân Pháp
 Cộng hòa Tây Ban Nha
Không quân Cộng hòa Tây Ban Nha

Không quân Thụy Sĩ

Không quân Hoàng gia Nam Tư

Tính năng kỹ chiến thuật (D.27)

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Virtual Aviation Museum

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
D.027
Máy bay cánh trên
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Dewoitine D.371

text:
Dewoitine 371 là một loại máy bay tiêm kích của Pháp trong thập niên 1930.

Biến thể
D.371
D.372
D.373
D.376

Quốc gia sử dụng

Không quân Pháp
Hải quân Pháp
 Cộng hòa Tây Ban Nha
Không quân Cộng hòa Tây Ban Nha

Tính năng kỹ chiến thuật (371)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Taylor, John W. R. and Jean Alexander. Combat Aircraft of the World. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969. ISBN 0-71810-564-8.

Liên kết ngoài
Dewoitine 371 in Spain. Short History and Characteristics  (Spanish)
A photo & profile
A profile

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1930
D.371
Máy bay cánh dưới
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Farman F.60 Goliath

text:
Farman F.60 Goliath là một loại máy bay chở khách, do hãng Farman Aviation Works chế tạo từ năm 1919.

Biến thể
FF.60
F.60
F.60bis
F.60 Bn.2
F.60 Torp
F.60M
F.61
F.62 BN.4
F.63 BN.4
F.65
F.66 BN.3
F.68 BN.4
F.4X
F.140 Super Goliath

Quốc gia sử dụng

Dân sự

Compañía Colombiana de Navegación Aérea (C.C.N.A.)

Farman Airlines (Société Générale des Transports Aériens, SGTA)
Compagnie des Grands Express Aériens (CGEA)
Compagnie des Messageries Aériennes (CMA)
Air Union

Société Nationale pour l'Etude des Transports Aériens (SNETA)

Československé státní aerolinie (ČSA)
Československá letecká společnost (ČLS)

Quân sự

Không quân Pháp
Hải quân Pháp

Không quân Bỉ

Không quân Tiệp Khắc

Không quân Peru
Hải quân Peru

Không quân Ba Lan

Không quân Liên Xô

Không quân Tây Ban Nha

Tính năng kỹ chiến thuật (F.60)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Alderson, Catherine et al. Marden's Aviation History. Marden, UK: The Marden History Group, 2009.
 Humphreys, Roy. Kent Aviation, A Century of Flight. Stroud, UK: Sutton Publishing, 2001. ISBN 0-7509-2790-9.

Liên kết ngoài

 "The Farman "Goliath" Type F-60 Aerobus", Flight, Volume XI, Issue 40, No. 562, ngày 2 tháng 10 năm 1919, pp. 1318–1320 (Contemporary technical description of the F.60 with photographs and drawings
Farman Goliath
Farman Goliath webpage

Máy bay chở khách Pháp 1910–1919
Máy bay quân sự Pháp thập niên 1910
F.0060
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay chở khách
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Farman F.160

text:
Farman F.160 là loại máy bay ném bom hạng nặng được phát triển tại Pháp vào cuối thập niên 1920.

Biến thể
 F.160
 F.161
 F.162
 F.163
 F.165
 F.166
 F.167
 F.168
 F.169
 F.268
 F.269
 F.368

Quốc gia sử dụng

Hải quân Pháp

Không quân Hoàng gia Romania

Tính năng kỹ chiến thuật (F.168)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
F.0160
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: FBA 17

text:
FBA 17 là một loại tàu bay huấn luyện sản xuất tại Pháp vào cuối thập niên 1920.

Biến thể

FBA 17
Phiên bản dùng động cơ Hispano-Suiza 8A
 HE 2 - (Hydravion d'École)
 HL 1 - (Hydravion de Liaison)
 HL 2
 HMT 2 - (Hydravion Mixte de Transport)
 HMB 2
 HMT 4
 HT 4 - (Hydravion de Transport'')

FBA 171
Phiên bản dùng động cơ Lorraine Mizar
 HE 2

FBA 172
Phiên bản dùng động cơ Gnome et Rhône 5B
 HE 2
 HMT 2
 HT 4
 Type 172/2

Phiên bản do Viking chế tạo
 V-2
 OO-1

Quốc gia sử dụng

Không quân Brazil

Hải quân Pháp

Hải quân Ba Lan

Bảo vệ Bờ biển Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (17 HE 2)

Xem thêm

Tham khảo

 aviafrance.com
 Уголок неба

Máy bay huấn luyện quân sự Pháp 1920–1929
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay FBA
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay quân sự
Máy bay huấn luyện
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Daylight (bài hát của Maroon 5)

text:
"Daylight" là bài hát của ban nhạc pop rock Mỹ Maroon 5. Bài hát đã được phát hành làm đĩa đơn thứ ba từ album phòng thu thứ tư của nhóm, Overexposed (2012). Bài hát được sáng tác bởi Adam Levine, Max Martin, Sam "SAMM" Martin và Mason "MdL" Levy, và do Levine, Martin và MdL sản xuất.

Ca khúc nhận được những đánh giá khác nhau từ các nhà phê bình âm nhạc. Một số nhận xét rằng phần cuối đoạn điệp khúc có ảnh hưởng bởi Coldplay. Ca khúc đã lọt vào bảng xếp hạng ở nhiều quốc gia sau khi phát hành, lọt vào top 40 ở Canada, Hà Lan, Hoa Kỳ, New Zealand và Úc. Nó đã được thể hiện trong Overexposed Tour. Levine đã phát biểu nhiều lần rằng đây là bài hát yêu thích của anh trong cả album.

Ca khúc được biểu diễn lần đầu trong The Voice Mỹ ngày 8 tháng 11 năm 2012. Bài hát cũng đã được biểu diễn trong The Ellen DeGeneres Show ngày 12 tháng 11 năm 2012 và trong Saturday Night Live ngày 18 tháng 11 năm 2012 cùng với "One More Night".

Video âm nhạc

Ngày 18 tháng 9 năm 2012, nhóm thông báo trên website của mình: "Chúng tôi cần sự giúp đỡ của các bạn cho video âm nhạc tới. Chúng tôi cần các bạn ghi lại và chia sẻ câu chuyện của BẠN, và đoạn phim đó sẽ có thể được chọn xuất hiện trong video cho đĩa đơn thứ ba của chúng tôi, 'Daylight', do Jonas Akerlund đạo diễn." Levine nói, "Cũng như việc chúng ta khác nhau, có những câu chuyện mang chúng ta lại gần nhau, truyền cảm hứng và cho mọi người thấy điều gì là quan trọng ngày nay. Với video ngày, chúng tôi sẽ trình diện thế giới ngày nay và hơn thế nữa, tạo ra một thứ còn hơn cả một video âm nhạc." Họ cũng đã lập ra một website với tên "Daylight Project" để người hâm mộ có thể gửi những video của mình. Video đã được phát hành ngày 10 tháng 12 năm 2012, trong video người hâm mộ chia sẻ những điều họ thích, ghét, những câu chuyện riêng của họ.

Đội ngũ thực hiện
Địa điểm thu âm
Thu âm - Conway Studios, (Los Angeles, California)
Phối tại – MixStar Studios, (Virginia Beach, Virginia)

Đội ngũ thực hiện
 Sáng tác – Adam Levine, Mason Levy, Max Martin, SAMM
 Nhà sản xuất – Adam Levine, MdL, Max Martin
 Backing vocals – Brie Larson, Max Martin, Mickey Madden, Savannah Buffet
 Trống – MdL, Shellback, Matt Flynn
 Engineer (trợ lý cho phối âm) – Phil Seaford
 Engineer (trợ lý) – Eric Eylands
 Engineer (for mix) – John Hanes
 Ghita (phụ), vocals (phụ), keyboards (phụ) – Max Martin
 Phối bởi – Serban Ghenea
 Guitar (trưởng) - James Valentine
 Bass - Mickey Madden
 Programmed by (additional) – Max Martin, Shellback
 Programmed by, keyboards – MdL
 Thu âm bởi – Noah "Mailbox" Passovoy

Danh sách trên lấy từ ghi chú album Overexposed, A&M/Octone Records.

Bảng xếp hạng, chứng nhận và doanh số

Xếp hạng tuần

Lượng tiêu thụ

Xếp hạng cuối năm

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bài hát của Maroon 5
Đĩa đơn năm 2012
Video âm nhạc do Jonas Åkerlund đạo diễn
Bài hát sản xuất bởi Max Martin
Rock ballad
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Top 40
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop Songs
Bài hát viết bởi Max Martin
Bài hát năm 2012
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)


title: Nguyên Bưu (diễn viên)

text:
Nguyên Bưu (Phồn thể: 元彪; Giản thể: 元彪; Bính âm: Yuán Biāo; tiếng Anh: Yuen Biao; sinh ngày 26 tháng 6 năm 1957) là một nam diễn viên, đạo diễn, nhà sản xuất phim và nhà biểu diễn võ thuật của điện ảnh Hồng Kông. Ông chuyên đóng các vai nhào lộn và võ thuật Trung Quốc, xuất hiện trong hơn 80 bộ phim với các vai trò diễn viên, đóng thế và biểu diễn võ thuật. Xuất thân từ "Học viện Hý kịch Trung Quốc" tại Hồng Kông bên cạnh hai sư huynh Thành Long và Hồng Kim Bảo, Nguyên Bưu bắt đầu tham gia nghệ thuật từ khi nhỏ tuổi với vai trò thành viên nhóm Thất Tiểu Phúc. Ông nổi tiếng với khán giả khi đóng các bộ phim võ thuật về môn phái Vịnh xuân quyền và là một trong những người biểu diễn môn võ thuật này xuất sắc trên màn ảnh, bên cạnh Lý Tiểu Long, Lương Triều Vỹ, Chân Tử Đan và Ngũ Doãn Long. Ông là diễn viên Hồng Kông hiếm hoi có lượng người hâm mộ trung thành ở Nhật Bản lớn hơn cả bản địa của mình.

Tiểu sử
Nguyên Bưu tên thật là Hạ Linh Chấn (夏令震), sinh ngày 26 tháng 7 năm 1957 tại Hồng Kông. Ông là con thứ năm trong một gia đình có tám người con. Vào cuối năm 1959, võ sư kinh kịch Vu Chiêm Nguyên thành lập Học viện Hý kịch Trung Quốc tại Hồng Kông, thu nhận nhiều đệ tử để đào tạo về kỹ thuật biểu diễn hý kịch, đặc biệt là về võ thuật và kỹ thuật nhào lộn. Năm sáu tuổi, ông theo học Kinh kịch Bắc Kinh tại Học viện Hý kịch Trung Quốc, tham gia vào nhóm diễn viên nhỏ tuổi Thất Tiểu Phúc (Bảy học viên xuất sắc nhất được Vu sư phụ chọn ra), từ đó lấy nghệ danh là Nguyên Bưu.

Sự nghiệp
Cho đến nay, Nguyên Bưu đã xuất hiện trong hơn 130 bộ phim. Ông từng thủ vai trong tám loạt phim truyền hình cho kênh Hồng Kông TVB.

Đầu thập niên 1970
Nguyên Bưu bắt đầu sự nghiệp bằng việc đóng thế cho một số bộ phim như Mãnh Long Quá Giang (1972), Tinh Võ Môn (1972) và đóng thế những pha nguy hiểm cho Lý Tiểu Long trong Long Tranh Hổ Đấu (1973), Trò Chơi Tử Thần (1978).

Cuối thập niên 1970 đến thập niên 1980
Nhờ những người bạn tốt của mình và các sư huynh "Nguyên Long" Hồng Kim Bảo và "Nguyên Lâu" Trần Thành Long, ông bắt đầu làm việc thường xuyên hơn là một diễn viên đóng thế. Sau The Dragon, the Odds (1977) và Lang thang (1978), ông đóng vai chính trong nhiều bộ phim trong đầu những năm 1980, đặc biệt là Phá gia chi tử (Bại Gia Tử) do Hồng Kim Bảo đạo diễn và Dreadnaught (1981) do Viên Hòa Bình đạo diễn. Sau đó, ông đồng đóng vai chính cùng với Thành Long và Hồng Kim Bảo trong Kế hoạch A (1983), Quán ăn lưu động (1984) và Rồng bất tử (1988), và cũng xuất hiện một vai nhỏ trong các bộ phim Ngũ phúc tinh (1985). Thập niên 1980, Nguyên Bưu cùng với Hồng Kim Bảo và Thành Long là bộ ba vàng của điện ảnh võ thuật Hồng Kông thời bấy giờ với nhiều bộ phim làm khuynh đảo phòng vé. Tuy nhiên, kể từ Rồng bất tử thì cả ba không còn đóng chung bộ nào nữa.

Thập niên 1990
Các vai diễn của Nguyên Bưu ngày càng giảm trong thập niên 1990, dù ông có vai diễn phụ đáng chú ý đóng cùng Lý Liên Kiệt trong Hoàng Phi Hồng (1991) với vai Lương Khoan. Ông xuất hiện trong phần tiếp theo và được thay thế bởi Max Mok. Cuối thập niên 1990, Nguyên Bưu tham gia một số bộ phim như Hero (1997) hợp tác với Kaneshiro Takeshi và Trung Hoa Anh hùng (1999) có sự tham gia của Trịnh Y Kiện, chứng kiến ông trở lại màn ảnh rộng.

Thập niên 2000
Năm 2000, Nguyên Bưu đã đi đến Hoa Kỳ để làm việc với Thành Long làm biên đạo võ thuật. Năm 2001, ông là người đồng đóng vai chính trong Quyền Thần. Nguyên Bưu cũng đóng vai chính trong Không có vấn đề 2 (2002). Trong năm 2006, Nguyên Bưu đóng vai Thanh tra Steve trong Kế hoạch BB cùng với sư huynh Thành Long. Năm 2007 ông tham gia phim truyền hình Vịnh xuân quyền cùng với Tạ Đình Phong và Hồng Kim Bảo trong vai Lương Tán. Năm 2009 ông thủ vai Đàm Tông trong phần hai của loạt phim Thiếu lâm tự truyền kì với Lương Gia Nhân và Kế Xuân Hoa.
Tháng 10 năm 2013, ông và hai nhân vật chính được diễn vai trò nổi tiếng bậc nhất trong cuộc sống trong bộ phim "Phi Long mãnh tướng", "Quán ăn lưu động",... Dựa vào kỹ năng điêu luyện, ông là nhân vật thứ ba theo dạng nhảy vô lê và tấn công trực diện vào đối thủ.

Đời tư
Nguyên Bưu kết hôn với vợ là Bành Tú Hà năm 1982, năm ông 25 tuổi. Một thời gian sau ông dẫn vợ sang Canada để định cư. Vợ chồng Nguyên Bưu có hai con là Ha Ming Chak và Hà Dĩ Côn.

Danh sách phim

Điện ảnh

Truyền hình dài tập

Tất cả các phim có ông góp mặt đều phát sóng bởi truyền hình TVB trừ một số phim.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nguyên Bưu tại Hong Kong Movie DataBase

Sinh năm 1957
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Nhà sản xuất phim Hồng Kông
Chỉ đạo hành động Hồng Kông
Diễn viên đóng thế
Chỉ đạo hành động
Diễn viên phim võ thuật
Nam diễn viên Hồng Kông thế kỉ 20
Nam diễn viên Hồng Kông thế kỉ 21


title: Garuda

text:
Garuda (), hay Đại bàng Kim sí điểu (), hay Ca-lâu-la (), là một loài chim thần trong Ấn Độ giáo và ảnh hưởng sang Phật giáo. Trong Ấn Độ giáo, Garuda là một con vật cưỡi của thần Vishnu, nó được biểu hình bằng một con chim săn mồi có đầu người, với ba mắt và mỏ đại bàng. Chim đại bàng cánh vàng là loài chim dữ, có thể tấn công con người. Nó có thể suy nghĩ và còn có phép thuật, chim cánh vàng vốn chuyên môn ăn rồng. Rồng mà gặp chim đại bàng cánh vàng thì mềm nhũn, thần thông gì cũng vô dụng chỉ ở đó làm mồi cho đại bàng. Một đớp của nó giống như chúng ta ăn cơm, ăn tới mười mấy con rồng, kim sí điểu quạt cánh một cái thì biển cạn, rồng lộn ngửa ra. Rồng là con cháu của Long Vương, lão Long Vương thống lĩnh loài rồng gặp nó cũng phải ba chân bốn cẳng chạy trốn. Vì thần thông mạnh hơn loài rồng nên trốn thoát được. Sau này chim được Phật thuần hóa nên không còn ăn rồng nữa mà ăn tinh hoa của thức ăn tịnh (chay). Chim và rồng cũng giống như các vị thần tiên và âm ma tà quỷ sống ở cõi khác nên mặc dù được miêu tả rất to lớn đôi cánh có thể che trời nhưng con người bình thường không thể nhìn thấy được, trừ khi chúng muốn lộ diện ở nhân gian.

Garuda và rắn Naga
Garuda là anh em họ và kẻ thù của những Naga, Garuda thường được thể hiện đang dùng mỏ xé xác những con rắn và dùng chân có móng sắc nhọn đè nát chúng. Những con rắn bị nó giết chết thường có đầu và nửa thân người thay cho cái đầu của con vật bò sát. Theo truyền thuyết thì rắn thần Naga đã giết chết mẹ của chim thần Garuda nên đây là mối thù không đội trời chung. Hễ gặp rắn là Garuda liền xé xác, sau này thần Vishnu đã thu phục được và Garuda trở thành vật cưỡi của vị thần này. Chim được cho luôn là kẻ thù của rắn, ở nhân gian thì chim bắt sâu, gà bắt giun, rắn ăn trứng.

Biểu trưng
Người Tây Tạng thường tạo cho Garuda một vẻ dữ tợn, trong một số hình ảnh nó tỏ ra bị khuất phục bởi chúa tể địa ngục.

Cuộc chiến đấu giữa chim và rắn là một đề tài quen thuộc ở các tranh tượng thờ châu Á, người ta thấy ở đấy hình ảnh cuộc đấu tranh của sự sống chống lại cái chết, của cái thiện chống lại cái ác, của những sức mạnh trên trời chống lại sức mạnh âm ty, của tính hai mặt của thần Vishnu, vừa giết chết vừa làm sống lại, vừa phá hủy vừa xây dựng lại. Có thể nhà phân tâm học có thể phát hiện ở con rắn có đầu người, bị đè nát bởi con mãnh cầm, hình ảnh của vô thức bị bóp nghẹt bởi lý trí hoặc những ham muốn xác thịt bị kìm nén bởi những cấm kỵ về đạo đức.

Ngày nay chúng ta thấy hình tượng chim thần Garuda trong những kiến trúc chùa chiền của Phật giáo Nam tông ở Việt Nam, Indonesia, Thái Lan, Campuchia (những con chim Garuda nâng đỡ mái chùa)... Hình tượng Garuda cũng chính là chủ thể trên Quốc huy Thái Lan và Quốc huy Indonesia.

Tham khảo

 Từ điển biểu tượng văn hóa Thế giới - Nhà xuất bản: Đà Nẵng, tr345.

 The Garuḍa Purana (Sâroddhâra), by Ernest Wood and S.V.Subramanyam, 1918 (Online, downloadable PDF) archive.org
The Garuda Purana (Wood and Subrahmanyam translation, 1911) at sacred-texts.com
 Garuda Purana

Chư thiên Phật giáo
Nam thần Ấn Độ giáo
Sinh vật truyền thuyết Ấn Độ giáo
Biểu tượng quốc gia Indonesia
Thuật ngữ tiếng Phạn
Chim lai ghép


title: Canthigaster valentini

text:
Canthigaster valentini, một số tài liệu tiếng Việt gọi là cá nóc dẹt va-lăng, là một loài cá biển thuộc chi Canthigaster trong họ Cá nóc. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1853.

Từ nguyên
Từ định danh valentini được đặt theo tên của nhà tự nhiên học người Hà Lan François Valentijn, người đầu tiên ghi chép về loài cá này vào năm 1726.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
Từ Biển Đỏ, C. valentini được phân bố trải dài về phía đông, băng qua nhiều vùng biển thuộc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đến Tuamotu (Polynésie thuộc Pháp), ngược lên phía bắc đến Nhật Bản (gồm cả quần đảo Ogasawara) và Hàn Quốc, xa về phía nam đến Úc (đến bang New South Wales, bao gồm đảo Lord Howe); những cá thể lang thang đã được bắt gặp ở quần đảo Galápagos (Ecuador) phía đông Thái Bình Dương.

Ở Việt Nam, được ghi nhận tại quần đảo Hoàng Sa; cù lao Chàm (Quảng Nam); đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi); vịnh Nha Trang (Khánh Hòa) và quần đảo Trường Sa; bờ biển Phú Yên và Ninh Thuận; cù lao Câu và một vài đảo đá ngoài khơi Bình Thuận.

C. valentini sống tập trung gần các rạn san hô trong đầm phá dưới triều hay trên các rạn viền bờ, cũng có khi được tìm thấy trong các thảm cỏ biển, độ sâu được tìm thấy đến ít nhất là 55 m.

Mô tả

Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở C. valentini là 11 cm. Loài này có màu trắng với nhiều đốm màu vàng nâu phủ khắp cơ thể (trừ vùng bụng). Có 4 vệt đen/nâu sẫm dọc lưng, vệt thứ nhất ngay sau mắt và vệt cuối nằm trên cuống đuôi, hai vệt giữa lan rộng và hẹp dần về phía bụng. Mắt có vòng cam bao quanh đồng tử. Sau mắt thường có các vạch ngắn màu xanh lam. Vây đuôi vàng, có viền đen ở hai thùy trên và dưới. Gốc các vây lưng và vây hậu môn có dải vàng cam.

Số tia vây ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây hậu môn: 9; Số tia vây ở vây ngực: 16–17.

Sinh thái học
Thức ăn của C. valentini bao gồm các loại tảo (tảo lục, tảo nâu và tảo đỏ, bao gồm cả rong san hô), động vật phân ngành Sống đuôi, động vật hình rêu, giun nhiều tơ, cầu gai và động vật thân mềm. C. valentini được ghi nhận là ăn cả san hô và có thể ảnh hưởng xấu đến quá trình phục hồi của san hô bị tẩy trắng.

Ở vùng biển Việt Nam, C. valentini được đánh giá là một loài cá nóc có độc tính rất mạnh.

Hậu cung
C. valentini đực duy trì một hậu cung gồm nhiều con cá cái, mỗi con chiếm giữ một lãnh thổ và chịu sự kiểm soát của cá đực. Những con đực có lãnh thổ này ngăn cản những con đực độc thân (không lãnh thổ) tiếp cận "hậu cung" của nó.

Trong một thí nghiệm, khi những con cá cái trong hậu cung bị loại bỏ, cá đực cũng sẽ rời bỏ lãnh thổ của chính nó. Ngược lại, khi cá đực đầu đàn bị loại bỏ, cá cái vẫn sống trong lãnh thổ riêng của nó và di chuyển tự do mà không bị cá đực kiểm soát; bên cạnh đó, cá đực độc thân có thể tiếp quản hậu cung của cá đực trước "để lại" và trở thành cá đực có lãnh thổ.

Tăng trưởng và sinh sản
Tốc độ tăng trưởng có sự khác nhau giữa hai giới: cá đực thường phát triển nhanh hơn cá cái. Khi chiều dài tăng lên, tốc độ tăng trưởng của cá đực và cá cái giảm dần.

Thời điểm sinh sản của C. valentini diễn ra cả ngày và quanh năm. Theo quan sát tại đảo Lizard (thuộc hệ thống rạn san hô Great Barrier, bờ đông Úc), khoảng cách giữa các lần sinh sản của C. valentini cái là 4 ngày vào mùa nước ấm và khoảng 10 ngày vào mùa nước mát.

Trứng đã thụ tinh không nhận được sự chăm sóc hay bảo vệ từ cá bố mẹ. Trứng hình cầu, có độ kết dính cao, đường kính 0,68–0,72 mm, bên trong chứa các giọt dầu li ti, nở vào lúc hoàng hôn khoảng 3 đến 5 ngày sau khi được thụ tinh.

Loài kiểu mẫu

C. valentini là một loài kiểu mẫu cho nhiều loài cá khác bắt chước, như cá mú Plectropomus laevis và cá bò giấy Paraluteres prionurus. Do những loài săn mồi thường tránh những loài có độc nên nhiều loài cá khác bắt chước kiểu hình của cá nóc (gọi là bắt chước kiểu Bates) để tạo cơ hội sống sót cho chúng.

C. valentini và P. prionurus thoạt nhìn hầu như không thể phân biệt ngay. Nếu quan sát kỹ, ta thấy rằng vây lưng và vây hậu môn của P. prionurus kéo dài từ giữa thân đến cuống đuôi; còn hai vây này ở C. valentini khá ngắn, chỉ giới hạn ở vùng thân (không kéo rộng ra đuôi). Ngoài ra, P. prionurus có một gai trên vây lưng đôi khi dựng thẳng lên, cá đực còn có thêm các ngạnh ở mỗi bên cuống đuôi. C. valentini thường có các vạch xanh sau mắt, và có cơ chế phồng mình đặc trưng của họ Cá nóc.

Khi cơ thể đang căng phồng, khả năng hấp thụ oxy của C. valentini tăng lên đáng kể, với tốc độ hấp thụ oxy tăng lên gấp 5 lần so với khi nghỉ ngơi. Da không phải là cơ quan hô hấp đáng kể, mà mang mới chính là cơ quan hấp thụ oxy chủ yếu khi C. valentini thổi phồng lên.

Thương mại
C. valentini được thu thập trong ngành thương mại cá cảnh. Ở Maldives, C. valentini từng là loài cá nóc được thu thập nhiều nhất trước khi có lệnh cấm xuất khẩu vào năm 2003.

Tham khảo

V
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá biển Đỏ
Cá Somalia
Cá Tanzania
Cá Kenya
Cá Mozambique
Cá Nam Phi
Cá Maldives
Cá Sri Lanka
Cá Nhật Bản
Cá Đài Loan
Cá Hàn Quốc
Cá Việt Nam
Cá Philippines
Cá Indonesia
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Động vật được mô tả năm 1853


title: Gemenea

text:
Gemenea là một xã thuộc hạt Suceava, România. Dân số thời điểm năm 2002 là 920 người.

Tham khảo

Xã của hạt Suceava

en:Gemenea


title: Cá nhám dẹt

text:
Cá nhám dẹt (thường được gọi không chuẩn là cá mập thiên thần dựa theo tên tiếng Anh angelshark), là tên gọi thông thường của chi Squatina, là chi duy nhất thuộc họ Squatinidae, họ này là họ duy nhất trong bộ Squatiniformes. Các loài thuộc chi này có đặc điểm là hai chiếc vây ngực lớn như một đôi cánh được ví như đôi cánh của thiên thần. Chi cá nhám dẹt bao gồm 23 loài được xếp trong một chi duy nhất. Các loài cá này có mặt khắp các vùng biển ôn đới và nhiệt đới cạn trên toàn thế giới, nhưng cũng có loài sống ở những tầng nước ở độ sâu tới 1.300 m (4300 ft).

Mô tả
Phần phía trước của cá nhám dẹt rộng và phẳng nhưng phần phía sau vẫn giữ được một diện mạo điển hình của một loài cá nhám. Mắt và hai lỗ thở nằm ở trên đỉnh của cái đầu dẹt trong khi 5 khe mang lại nằm ở phía lưng của chúng. Vây ngực lớn và nằm theo chiều ngang của cơ thể. Chúng có hai vây lưng, không có vây hậu môn nhưng chúng lại có phần thùy dưới ở vây đuôi dài hơn thùy trên, một điều bất thường so với các loài cá mập khác. Hầu hết các loại phát triển có chiều dài khoảng 1,5 m (5 ft), riêng loài cá nhám dẹt Nhật Bản có chiều dài lên tới 2 m.. Cá nhám dẹt là loài thụ tinh trong, mỗi lần chúng có thể đẻ được khoảng 13 con cá mập nhỏ.

Mặc dù các loài cá nhám này sống ở đáy và sự tồn tại của chúng gần như vô hại, nhưng cũng nên dè chừng bởi chúng có bộ hàm khỏe với những chiếc răng sắc nhọn có thể gây ra rách da nếu bị khiêu khích. Chúng có thể cắn nếu thợ lặn đến gần phần đầu hay đuôi của chúng.

Giá trị
Cá nhám dẹt được coi là những loài không có lợi ích thương mại, nhưng vào năm 1978 một dây chuyền sản xuất chế biến cá nhám dẹt ở Santa Barbara được đưa vào hoạt động, và 310 tấn đã được xuất ra vào năm 1984.
Cá nhám dẹt từng bị đánh bắt rất nhiều nhưng hiện này các biện pháp đã được áp dụng để nhằm giảm việc khai thác quá mức. Tháng 4 năm 2008, chính phủ Anh dành cho cá nhám dẹt được bảo vệ một cách đầy đủ theo Luật Động vật hoang dã và nông thôn.

Phân loài
Hiện nay có 23 loài cá nhám dẹt nằm trong chi duy nhất bao gồm:
 Squatina aculeata Cuvier, 1829 (Cá nhám dẹt gai lớn)
 Squatina africana Regan, 1908 (Cá nhám dẹt châu Phi)
 Squatina albipunctata Last & W. T. White, 2008 (Cá nhám dẹt phương Đông)
 Squatina argentina (Marini, 1930) (Cá nhám dẹt Argentina)
 Squatina armata (Philippi {Krumweide}, 1887) (Cá nhám dẹt Chile)
 Squatina australis Regan, 1906 (Cá nhám dẹt Australia)
 Squatina caillieti J. H. Walsh, Ebert & Compagno, 2011
 Squatina californica Ayres, 1859 (Cá nhám dẹt Thái Bình Dương)
 Squatina dumeril Lesueur, 1818 (Cá nhám dẹt đu me)
 Squatina formosa S. C. Shen & W. H. Ting, 1972 (Cá nhám dẹt Đài Loan)
 Squatina guggenheim Marini, 1936 (Cá nhám dẹt góc)
 Squatina heteroptera Castro-Aguirre, Espinoza-Pérez & Huidobro-Campos, 2007 (Cá nhám dẹt vùng vịnh)
 Squatina japonica Bleeker, 1858 (Cá nhám dẹt Nhật Bản)
 Squatina legnota Last & W. T. White, 2008 (Cá nhám dẹt Indonesia)
 Squatina mexicana Castro-Aguirre, Espinoza-Pérez & Huidobro-Campos, 2007 (Cá nhám dẹt Mexico)
 Squatina nebulosa Regan, 1906
 Squatina occulta Vooren & K. G. da Silva, 1992 (Cá nhám dẹt ẩn)
 Squatina oculata Bonaparte, 1840 (Cá nhám dẹt lưng mịn)
 Squatina pseudocellata Last & W. T. White, 2008 (Cá nhám dẹt phương Tây)
 Squatina punctata Marini, 1936
 Squatina squatina (Linnaeus, 1758) (Cá nhám dẹt)
 Squatina tergocellata McCulloch, 1914 (Cá nhám dẹt hoa)
 Squatina tergocellatoides J. S. T. F. Chen, 1963

Phát sinh loài

Chi Pseudorhina đã tuyệt chủng vào Jura muộn cũng được xếp vào họ Squatinidae.

Xem thêm
 Danh sách các loài cá mập
 Danh sách các loài cá sụn thời tiền sử

Tham khảo

Tham khảo

 OceanFootage Angel Shark Images and Video Clips
 Reefquest page on angel sharks
 Monterey Bay Aquarium page on Pacific angel shark
 Checklist of Living Sharks (Revised ngày 1 tháng 1 năm 2007) (also a reference)

S
Cá đẻ thai trứng
Squatinidae


title: La Nhữ Tài

text:
La Nhữ Tài (, ? – 1642), xước hiệu là "Tào Tháo", người Duyên An, Thiểm Tây, thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân cuối đời Minh, từng tham gia Đại hội Huỳnh Dương, về sau bị Lý Tự Thành sát hại.

Quá trình hoạt động
Cuối đời nhà Minh, thiên tai kéo dài, quan lại tham nhũng. Năm Sùng Trinh đầu tiên (1628), phong trào khởi nghĩa nông dân bùng nổ ở Thiểm Bắc, La Nhữ Tài tham gia nghĩa quân.

Năm thứ 4 (1631), ông được biết đến là thủ lĩnh một cánh quân dưới sự chỉ huy của minh chủ Vương Tự Dụng hoạt động ở Sơn Tây.

Mùa đông năm thứ 6 (1633), nhóm Cao Nghênh Tường, Trương Hiến Trung, Lý Tự Thành, La Nhữ Tài vượt qua huyện Mẫn Trì đột phá phòng tuyến Hoàng Hà, dời đến tây bộ Hà Nam.

Trong khoảng tháng 5, 6 năm thứ 7 (1634), Nhữ Tài nằm trong số các thủ lĩnh bị quan quân của Trần Kỳ Du vây chặt ở Xa Tương Hạp thuộc huyện Hưng An (nay là An Khang, Thiểm Tây). Nghĩa quân trá hàng, đột vây.

Mùa xuân năm thứ 8 (1635), ông là một trong 13 thủ lĩnh tham gia Đại hội Huỳnh Dương.

Năm thứ 11 (1638), nghĩa quân bị quan quân của Hồng Thừa Trù bức bách, cùng nhóm Trương Hiến Trung dưới chiêu bài "thụ phủ" (chấp nhận đầu hàng), nuôi quân chứa lương, chờ đợi thời cơ quật khởi. Năm sau (1639), Trương Hiến Trung lại nổi dậy, Nhữ Tài đang đồn trú ở huyện Vân, lập tức hưởng ứng.

Năm thứ 13 (1640), ông tiến vào Vu Sơn, bị Tứ Xuyên nữ tổng binh Tần Lương Ngọc ngăn trở, bèn quay sang tấn công Quỳ Châu, lại bị Tần Lương Ngọc đuổi theo. Không lâu sau, nghĩa quân bị thổ quân của Tần Lương Ngọc tập kích ở Mã Gia Trại, tướng lĩnh "Đông Sơn hổ" bị giết, tổn thất hơn 600 người. Thổ quân thừa thắng liên tiếp đánh bại nghĩa quân tại Đàm Gia Bình, Tiên Tự Lĩnh, lấy đi cờ soái của La Nhữ Tài, bắt sống phó thủ lĩnh Tháp Thiên. Ông đành bỏ chạy. Tháng 7, Nhữ Tài hội quân với Trương Hiến Trung ở Tứ Xuyên.

Năm thứ 14 (1641), vì bất đồng ý kiến với Trương Hiến Trung, ông đưa quân đến liên kết với Lý Tự Thành. Khi cướp phá thành trì, Lý lấy 6 phần, La lấy 4 phần. Tự Thành đặt hiệu cho ông là "Đại thiên Phủ dân Uy đức Đại tướng quân".

Tháng 5 năm thứ 15 (1642), liên quân Lý – La vây đánh Khai Phong, hơn 20 ngày không hạ được. Tháng 9, họ quay lại đón đánh viện quân của Tôn Truyện Đình. Lý Tự Thành bày trận ở Giảng Vũ trường ở phía đông thành huyện Giáp, Nhữ Tài đóng quân trong rừng tùng bên ngoài chùa Hương Sơn, kết thành thế ỷ giốc. Tự Thành trá bại bỏ chạy, vất lại rất nhiều quân nhu. Quan quân đang lúc đói kém, giành giật lẫn nhau, rối loạn đội ngũ. Nhữ Tài xông ra đón đánh, Tự Thành cũng quay lại, hai mặt giáp kích, đánh cho quan quân đại bại.

Cái chết
Lý Tự Thành sinh hoạt khắc khổ giản dị, sử chép "không thích tửu sắc, ăn uống qua loa, cùng bộ hạ đồng cam cộng khổ" . Còn La Nhữ Tài ham tiền hiếu sắc, thê thiếp thành bầy, mang theo trong quân, bày đủ trò vui chơi tiêu khiển, Lý Tự Thành ghét lắm, đâm ra nghị kỵ, rồi giết chết ông .

Bành Tôn Di - Bình khấu chí kể rằng: sau khi Nhữ Tài bị giết, quân đội của ông huyên náo, Tự Thành đưa đại quân đến trấn áp, 7 ngày mới xong. Nhóm Dương Thừa Tổ, Vương Long không phục, đưa quân bản bộ đến hàng Thiểm Tây tổng đốc Tôn Truyện Đình.

Giai thoại liên quan: Phượng Dương Hoa Cổ
Nghĩa quân chiếm được Phượng Dương, không chuyện xấu xa nào không làm. La Nhữ Tài cưỡng bức một thiếu nữ nhà lành là Chu Trinh Nương. Sau khi nghĩa quân rời đi, cha của Trinh Nương lấy cớ gia đình thư hương, ép nàng tự sát. Trinh Nương không chịu, bỏ trốn. Nàng không biết làm gì, đành dùng một cái trống nhỏ vừa vỗ vừa hát mà ăn xin. Trinh Nương kiếm được kha khá, sẵn lòng chu cấp cho những kẻ ăn xin khác, dần trở thành thủ lĩnh trong nhóm. Sau này gặp lại, La Nhữ Tài muốn nối lại tình xưa, Trinh Nương vờ đồng ý, trong lúc hắn không đề phòng, rút dao đâm vào mắt của Nhữ Tài. Hắn điên cuồng giết chết Trinh Nương.

Chu Trinh Nương được xem là tổ của Phượng Dương Hoa Cổ, một hình thái của khúc nghệ Trung Quốc, còn gọi là Song điều cổ.

Tham khảo
 Minh sử
 Tra Kế Tá - Quốc thọ lục
 Ngô Vĩ Nghiệp - Tuy khấu kỷ lược

Chú thích

Khởi nghĩa cuối đời Minh
Người Thiểm Tây
Năm sinh thiếu
Mất năm 1642


title: Name (manga)

text:
Trong nghề sáng tác và biên tập manga, name (ネーム nēmu) là loại hình bản phác thảo sơ đẳng nhất, còn được gọi là "rough name" (ラフ・ネーム rafu name) hay chỉ là "rough". Đây là một thuật ngữ thuộc hệ thống wasei-eigo (từ ngữ có hình thức như tiếng Anh nhưng do người Nhật sáng tạo ra, không có sẵn hoặc không mang nghĩa nguyên thủy trong tiếng Anh). Name do tác giả kịch bản của manga viết, thường thô và không yêu cầu trau chuốt vì mục đích chính là thể hiện ý tưởng kịch bản, diễn biến câu chuyện, cách bố trí khung hình cùng nhân vật và khung hội thoại trong mỗi khung hình, tức là có dạng một như một sơ đồ, và thường được tác giả đưa cho biên tập của mình xem trước khi đi vào phác thảo chính thức. Vì không yêu cầu trau chuốt nên name có thể do tác giả kịch bản không giỏi vẽ viết (lưu ý rằng tác giả kịch bản không phải luôn đồng nhất với họa sĩ thể hiện). Name tương đương với hình thức kịch bản bằng tranh mà một số tác giả kịch bản của comics Âu-Mĩ sử dụng, do đặc thù ngành công nghiệp truyện tranh thực hiện theo dây chuyền (kịch bản-biên tập-vẽ tranh) và tác giả muốn đảm bảo rằng họa sĩ thể hiện đúng ý tưởng của mình ngay ở việc bố trí trên trang vẽ, hoặc tránh việc phải mô tả cách bố trí đó bằng chữ viết.

Tham khảo

Manga


title: Lyudmila Aleksandrovna Putina

text:
Lyudmila Aleksandrovna Putina (, , Lyudmila Aleksandrovna Putina, nhũ danh Shkrebneva, Шкребнева; sinh ngày 6 tháng 1 năm 1958 ở Kaliningrad, Liên Xô) là vợ cũ của đương kim Tổng thống Nga Vladimir Putin. Bà kết hôn với Vladimir Putin ngày 28 tháng 7 năm 1983.  Lúc này, vợ ông đang là sinh viên khoa Triết học trường đại học Leningrad. Họ có hai con gái, Maria sinh năm 1985 và Yekaterina (Katja) sinh năm 1986 ở Dresden, Đông Đức. Các con gái của họ theo học Trường Đức ở Moskva (Deutsche Schule Moskau) cho đến khi Putin được bổ nhiệm làm thủ tướng năm 1999. Các bức ảnh của họ không các phương tiện truyền thông Nga công bố, và không có chân dung gia đình đã được in ấn.

Putina hiếm khi được nhìn thấy đi cùng chồng và thường có các đồn đại rằng họ đã ly thân. Putin đã có mối liên hệ với những người phụ nữ khác, bao gồm Alina Kabayeva và Anna Chapman.

Ngày 6 tháng 6 năm 2013, Tổng thống Putin và bà Lyudmila bất ngờ tuyên bố ly hôn trên kênh truyền hình quốc gia, chấm dứt nhiều năm nghi ngờ của giới truyền thông về mối quan hệ của cặp đôi này. Tuyên bố được đưa ra trong cuộc phỏng vấn trên kênh truyền hình Rossiya 24, sau khi hai người cùng đến dự một buổi biểu diễn ba lê tại Moscow. Đó là lần đầu tiên họ xuất hiện cùng nhau kể từ khi ông nhậm chức hồi tháng 5/2012.

Ngày 2 tháng 4 năm 2014, Điện Kremlin xác nhận Tổng thống Nga Vladimir Putin đã hoàn tất việc ly hôn vợ.

Tham khảo

Sinh năm 1958
Đệ Nhất Phu nhân Nga
Vladimir Putin
Nhân vật còn sống


title: Squatina aculeata

text:
Squatina aculeata là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Cuvier miêu tả khoa học đầu tiên năm 1829.
Loài này phân bố ở đông Đại Tây Dương: tây Địa Trung Hải, Maroc, Sénégal, Guinea Nigeria, sau đó Gabon đến Angola. Tọa độ 43 ° B - 19 ° N, 18 ° T - 30 ° Đ.
Môi trường sinh sống ở ngoài khơi khu vực cận nhiệt đới, thềm lục địa và các sườn dốc trên, nước lợ gần đáy, thường được tìm thấy trên đáy bùn ở độ sâu 30 - 500m trở xuống.
Chế độ ăn gồm: ăn cá mập nhỏ, cá xương, cá mực, và động vật giáp xác.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1829


title: Cá mập thiên thần châu Phi

text:
Cá mập thiên thần châu Phi, tên khoa học Squatina africana, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Regan miêu tả khoa học đầu tiên năm 1908.

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 138 ISBN 978-0-691-12072-0
 Regan, 1908: A new generic name for an Orectolobid shark. Annals and Magazine of Natural History, ser. 8, vol. 2, n. 11, .

 Eintrag in der Datenbank der Hai-Stiftung

A
Động vật được mô tả năm 1908


title: Cá mập thiên thần phương Đông

text:
Cá mập thiên thần phương Đông, tên khoa học Squatina albipunctata, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Last & W. T. White miêu tả khoa học đầu tiên năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 148. ISBN 978-0-691-12072-0
 Lee K. Curtis et al.: Queensland's Threatened Animals. Csiro Publishing, 2012, ISBN 978-0643096141, S. 58. (Google Books)

A
Động vật được mô tả năm 2008


title: Cá mập thiên thần Argentina

text:
Cá mập thiên thần Argentina (tên khoa học Squatina argentina) là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Marini miêu tả khoa học đầu tiên năm 1930.. Đây là loài cá mập phân bố ở Tây nam Đại Tây Dương, từ miền nam Brazil xuống phía nam Patagonia (Argentina) giữa 19 ° S - 53 ° S và từ 68 ° W - 38 ° W. Chúng sống ở môi trường nước lợ, trên thềm lục địa ở độ sâu từ 100 - 400 mét.

Người ta ước tính để tăng số lượng quần thể hiện tại lên gấp đôi thì cần mất 14 năm, cùng với đó là khả năng sinh sản thấp chỉ từ 7 đến 11 con mỗi lứa, vì thế loài này được đưa vào danh sách loài nguy cấp của IUCN.

Đặc điểm
Loài này có cơ thể màu tím nâu với nhiều điểm tròn màu nâu sẫm. Ở phần vây lưng thì có màu sắc nhạt hơn trong khi vây bụng lớn và rộng. Mắt của chúng nằm ở vùng lõm cùng với đó là vùng vai nhô lên tạo cho chúng một sự khác biệt.

Chú thích

Tham khảo

 Compagno, Dando, & Fowler, Sharks of the World, Princeton University Press, New Jersey 2005 ISBN 0-691-12072-2

A
Động vật được mô tả năm 1930


title: Cá mập thiên thần Chile

text:
Cá mập thiên thần Chile, tên khoa học Squatina armata, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Philippi Krumweide miêu tả khoa học đầu tiên năm 1887.

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 139-140. ISBN 978-0-691-12072-0

 Eintrag in der Datenbank der Hai-Stiftung

A
Động vật được mô tả năm 1887


title: Cá mập thiên thần Úc

text:
Cá mập thiên thần Úc, tên khoa học Squatina australis, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Regan miêu tả khoa học đầu tiên năm 1906.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 140 ISBN 978-0-691-12072-0
 Eintrag in der Datenbank der Hai-Stiftung

A
Động vật được mô tả năm 1906


title: Squatina caillieti

text:
Squatina caillieti là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được J. H. Walsh, Ebert & Compagno miêu tả khoa học đầu tiên năm 2001.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 2001


title: Cá mập thiên thần Thái Bình Dương

text:
Cá mập thiên thần Thái Bình Dương, tên khoa học Squatina californica, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Ayres miêu tả khoa học đầu tiên năm 1859.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1859


title: Cá mập thiên thần Đại Tây Dương

text:
Cá mập thiên thần Đại Tây Dương, tên khoa học Squatina dumeril, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Lesueur miêu tả khoa học đầu tiên năm 1818.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 138 ISBN 978-0-691-12072-0

Liên kết ngoài
 Squatina dumeril, Sand devil at FishBase
 Squatina dumeril (Atlantic Angel Shark, Sand Devil) at IUCN Red List
 Biological Profiles: Atlantic angel shark  at Florida Museum of Natural History Ichthyology Department
 Eintrag in der Datenbank der Hai-Stiftung

D
Cá Đại Tây Dương
Động vật được mô tả năm 1818


title: Cá mập thiên thần Đài Loan

text:
Cá mập thiên thần Đài Loan, tên khoa học Squatina formosa, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được S. C. Shen & W. H. Ting miêu tả khoa học đầu tiên năm 1972.

Chú thích

Tham khảo

 Shen & Ting; 1972; Ecological and morphological study on fish-fauna from the waters around Taiwan and its adjacent islands: 2. Notes on some rare continental shelf fishes and description of two new species, Bulletin of the Institute of Zoology Academia Sinica (Taipei), 11-1, 13–31
 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 142. ISBN 978-0-691-12072-0
 Walsh, JH and DA Ebert. 2007. A review of the systematics of western North Pacific angel sharks, genus Squatina, with redescriptions of Squatina formosa, S. japonica, and S. nebulosa (Chondrichthyes: Squatiniformes, Squatinidae). Zootaxa 1551: 31-47.

F
Động vật được mô tả năm 1972


title: Squatina guggenheim

text:
Squatina guggenheim là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Marini miêu tả khoa học đầu tiên năm 1936.

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 138 ISBN 978-0-691-12072-0

 Eintrag in der Datenbank der Hai-Stiftung

G
Động vật được mô tả năm 1930


title: Squatina heteroptera

text:
Squatina heteroptera là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Castro-Aguirre, Espinoza-Pérez & Huidobro-Campos miêu tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

H
Cá México
Cá vịnh California
Loài ít quan tâm theo Sách đỏ IUCN
Squatinidae


title: Cá nhám dẹt Nhật Bản

text:
Cá nhám dẹt Nhật Bản, tên khoa học Squatina japonica, là một loài cá mập trong chi Cá nhám dẹt, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Bleeker miêu tả khoa học đầu tiên năm 1858.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 143-144. ISBN 978-0-691-12072-0

Liên kết ngoài

 "Squatina japonica, Japanese angelshark" at FishBase

 "Species description of Squatina japonica" at Shark-References.com

J
Cá Thái Bình Dương
Động vật được mô tả năm 1858


title: Cá mập thiên thần Indonesia

text:
Cá mập thiên thần Indonesia, tên khoa học Squatina legnota, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Last & W. T. White miêu tả khoa học đầu tiên năm 2008.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

L
Động vật được mô tả năm 2008


title: Cá mập thiên thần Mexico

text:
Cá mập thiên thần Mexico, tên khoa học Squatina mexicana, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Castro-Aguirre, Espinoza-Pérez & Huidobro-Campos miêu tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Chú thích

Tham khảo

M


title: Squatina nebulosa

text:
Squatina nebulosa là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Regan miêu tả khoa học đầu tiên năm 1906.

Chú thích

Tham khảo

 Regan, 1906: Descriptions of some new sharks in the British Museum collection, Annals and Magazine of Natural History, ser. 7, vol. 18,  (texte intégral)
 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 144-145. ISBN 978-0-691-12072-0
 Walsh JH and DA Ebert. 2007. A review of the systematics of western North Pacific angel sharks, genus Squatina, with redescriptions of Squatina formosa, S. japonica, and S. nebulosa (Chondrichthyes: Squatiniformes, Squatinidae). Zootaxa 1551: 31-47.

 Squatina nebulosa sur le site de la FAO

N
Động vật được mô tả năm 1906


title: Squatina oculata

text:
Squatina oculata là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Nó tìm thấy ở phía đông Đại Tây Dương giữa vĩ độ 47 ° bắc và 28 ° tây. Chiều dài của nó lên đến 1,6 mét.

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 144-145. ISBN 978-0-691-12072-0.

 Eintrag in der Datenbank der Hai-Stiftung

O
Động vật được mô tả năm 1840


title: Cá mập thiên thần phương Tây

text:
Cá mập thiên thần phương Tây, tên khoa học Squatina pseudocellata, là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Last & W. T. White miêu tả khoa học đầu tiên năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

 Compagno, Dando, & Fowler, Sharks of the World, Princeton University Press, New Jersey 2005 ISBN 0-691-12072-2

P
Động vật được mô tả năm 2008


title: Squatina punctata

text:
Squatina guggenheim là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được Marini miêu tả khoa học đầu tiên năm 1936.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

P


title: Squatina squatina

text:
Squatina squatina là một loài cá trong họ cá nhám dẹt từng phân bố rộng rãi ở vùng nước ven biển phía đông bắc Đại Tây Dương. Đây là loài ngụy trang tốt ở khu vực đáy đại dương, với cơ thể phẳng, mở rộng ở phần vây bụng và vây ngực khiến chúng có bề ngoài giống với một con cá đuối. Squatina squatina có cơ thể rộng, râu hình nón, lưng có ít gai, cơ thể có màu xám hoặc nâu nhạt ở lưng với một mô hình của rất nhiều chấm sáng nhỏ li ti. Một con trưởng thành có thể dài tới 2,4 m (7,9 ft).

Giống như các loài khác trong họ, Squatina squatina là động vật ăn thịt, săn mồi vào ban đêm. Chúng vùi mình trong lớp trầm tích bùn và chờ đợi con mồi đi qua. Thức ăn chủ yếu là các sinh vật đáy bao gồm cá và động vật không xương sống. Con cái đẻ 2 năm một lần, mỗi lần sinh từ 7 - 25 con cá con. Squatina squatina thường ít gây nguy hiểm cho con người, nhưng nếu bị khiêu khích chúng có thể cắn và làm bị thương. Loài cá này bị đánh bắt làm thức ăn từ thời Hy Lạp cổ đại, và hiện nay được bán trên thị trường châu Âu dưới tên "monkfish". Kể từ giữa thế kỷ 20, căng thẳng thương mại trong đánh bắt cá đã khiến số lượng loài bị giảm nhanh chóng, tại một số nước, loài này gần như đã tuyệt chủng, còn lại một số khu vực ở phía bắc thì quần thể phát triển phân tán, tương đối chậm và bấp bênh bởi tỷ lệ sinh sản thấp. Kết quả là, Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN) đã đưa chúng vào danh sách loài cực kỳ nguy cấp.

Phân loại
Squatina squatina được nhà lịch sử tự nhiên học người Thụy Điển Carl Linnaeus - được biết đến như là "cha đẻ của phân loại học" - mô tả lần đầu tiên vào năm 1758 trong ấn bản lần thứ mười của Systema Naturae, với danh pháp Squalus squatina, nhưng không định rõ mẫu vật điển hình. Trong tiếng Latinh, "squatina" là tên gọi để chỉ cá nhám dẹt, có nguồn gốc từ từ để chỉ cá đuối. Nhà động vật học người Pháp là André Duméril đã dùng từ này làm tên gọi cho chỉ chi chứa tất cả các loài cá nhám dẹt vào năm 1806. Các tên gọi phổ biến khác được sử dụng cho loài này bao gồm cá thiên thần, cá vĩ cầm thiên thần, thiên thần đuối, cá thần tiên, cá tu sĩ... Stelbrink và các cộng sự vào năm 2010 đã tiến hành một nghiên cứu phát sinh loài dựa trên DNA ti thể, và thấy rằng loài gần gũi nhất với nó là Squatina aculeata (S. aculeata). Hai loài này tạo thành một nhánh có quan hệ chị-em với một số loài cá nhám dẹt khác ở châu Á.

Phân bố và môi trường sống

Trong lịch sử, Squatina squatina từng có mặt ở các vùng biển ôn đới ở Đông Bắc Đại Tây Dương, kéo dài từ miền nam Na Uy, Thụy Điển xuống tới Tây Sahara và quần đảo Canary, bao gồm cả vùng biển quanh quần đảo Anh, Địa Trung Hải và Biển Đen. Trong thời gian gần đây chúng tập trung phần nhiều ở Biển Bắc và một phần ở Bắc Địa Trung Hải. Chúng là sinh vật đáy sống ở thềm lục địa, thích nghi với vùng biển có nền đất mềm như bùn hoặc cát, và có thể được tìm thấy từ gần bờ cho tới độ sâu 150 m (490 ft). Đôi khi người ta cũng thấy chúng ở môi trường nước lợ. Tiểu quần thể cá nhám dẹt ở phía Bắc di chuyển về phía Bắc vào mùa hè và xuống phía Nam vào mùa đông.

Mô tả

Là một trong số các thành viên to lớn nhất trong họ này, cá nhám dẹt cái có thể đạt chiều dài 2,4 m (7,9 ft) và cá đực là 1,8 m (5,9 ft) với trọng lượng tối đa theo báo cáo là 80 kg (180 lb). Giống với các loài khác cùng họ, cá nhám dẹt có một cơ thể dẹt, các vây ngực lớn giống như đôi cánh, có các thùy trước không hợp nhất với đầu. Đôi mắt nhỏ và cặp lỗ thở lớn hơn ở vị trí đỉnh đầu , cùng với đó là một cặp râu hình nón. Những chiếc răng nhỏ, sắc và đều ở cả hai hàm.

Các vây ngực và vây bụng rộng, với đầu chóp thuôn tròn. Hai vây lưng nằm trên phần đuôi đầy cơ bắp, ở phía sau hai vây bụng. Loài này không có vây hậu môn, còn vây đuôi có thùy dưới lớn hơn so với thùy trên, một điều khác với các loài cá mập khác. Những con nhỏ có một hàng gai ở giữa lưng. trên cơ thể màu xám nâu đỏ hoặc màu xanh lục, với nhiều đốm nhỏ màu đen trắng, còn phía dưới bụng có màu trắng. Con non có các đường nhạt và vệt tối hơn. Một số con có một đốm trắng trên mặt sau ở "cổ".

Sinh học

Ban ngày, Squatina squatina thường nằm bất động dưới đáy biển, dưới những lớp bùn và lớp trầm tích, phải quan sát kỹ mới thấy được chúng bằng mắt thường. Vào ban đêm nó trở nên nhanh nhẹn hơn, có thể nhìn thấy đôi mắt của chúng từ phía dưới. Vào mùa hè, chúng có thể quy tụ tới một trăm con.

Ký sinh trùng của loài này bao gồm các loài sán dây như: Grillotia smaris Gora, G. Angeli, và Christianella minuta, và một số loài sán như Pseudocotyle squatinae, monogenean Leptocotyle, và isopod Aega rosacea.

Thức ăn của Squatina squatina bao gồm các loài cá ít xương như cá bẹt, cá đuối và một số động vật không xương sống khác. Chúng cũng được phát hiện là có cỏ biển trong dạ dày.

Squatina squatina là loài thụ tinh trong. Con cái có hai buồng trứng, buồng trứng bên phải chứa nhiều tế bào trứng và tử cung bên phải tương ứng có chứa nhiều phôi. Chu kỳ sinh sản được ước tính khoảng 2 năm với sự rụng trứng diễn ra vào mùa xuân, mặc dù chu kỳ này là khó xác định. Mỗi lần, con cái đẻ từ 7 đến 25 con sau 8-10 tháng mang thai. Quá trình sinh đẻ là từ tháng 12 đến tháng hai ở Địa Trung Hải và trong tháng bảy ở Anh. Con non mới đẻ có chiều dài 24–30 cm và trưởng thành khi đạt chiều dài từ 0,8-1,3 m (2,6-4,3 ft) ở con đực và 1,3-1,7 m (4,3-5,6 ft) đối với con cái.

Tương tác

Squatina squatina không gây hại cho con người, nhưng nó có thể cắn nếu bị khiêu khích. Thậm chí, khi con người tiếp cận, chúng còn nằm bất động hoặc lẩn trốn ra chỗ khác. Tuy nhiên những người đánh bắt cá nên thận trọng khi tiếp cận loài này; trong ấn bản năm 1776 của cuốn sách "British Zoology", Thomas Pennat cho rằng "loài Squatina squatina trở nên cực kỳ hung hãn và nguy hiểm khi bị tiếp cận. Chúng ta biết trường hợp một ngư dân bất cẩn bị cắn nát chân bởi một con cá lớn thuộc loài này khi nó bị dính vào lưới trong vùng nước nông". Con người đã sử dụng các sản phẩm từ loài này ngay từ thời Hy Lạp cổ đại. Một số học giả chẳng hạn như Diphilus và Mnesitheus đánh giá thịt của nó như là "đồ ăn nhẹ" và "dễ tiêu hóa" còn Pliny Già, tác giả của cuốn Naturalis Historia (Lịch sử tự nhiên, 77-79) mô tả da thô ráp của nó được những người thợ thủ công dùng để đánh bóng đồ gỗ và ngà voi. Aristotle ghi chép các yếu tố lịch sử tự nhiên của loài này, bao gồm việc sinh con non và nhìn nhận chính xác rằng đó là cá mập, mặc dù nó gần giống với cá đuối. Ngày nay, cá được buôn bán ở dạng tươi, sấy khô hoặc ướp muối, dưới tên gọi "monkfish". Chúng cũng là nguyên liệu để sản xuất bột cá và gan dùng để chiết dầu gan cá.

Bảo tồn
Vào thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, Squatina squatina sống nhiều ở tất cả các vùng biển xung quanh bờ biển Tây Âu. Tuy nhiên, từ nửa sau thế kỷ 20 trở đi loài này đã chịu áp lực lớn từ việc đánh bắt thương mại. Cùng với đó là tỷ lệ sinh sản thấp của loài cá mập này khiến nó bị suy giảm nhanh chóng.

Số lượng Squatina squatina đã giảm nhanh chóng ở hầu hết các khu vực phân bố. Người ta cho rằng loài đã tuyệt chủng ở Biển Bắc và phía Bắc Địa Trung Hải và trở thành loài hiếm ở nhiều nơi khác. Trong chương trình Khảo sát quốc tế (MEDITS) việc đánh bắt cá ở Địa Trung Hải từ năm 1995 đến năm 1999, chỉ có hai con cá nhám dẹt bắt được từ 9.905 lần kéo lưới. Tương tự, một cuộc khảo sát ở Ý thì cũng chỉ bắt được có 38 con trong số 9.281 lần kéo lưới. Dữ liệu thủy sản được thống kê bởi tổ công tác cho Elasmobranch Fishes (WGEF) cho thấy không có con nào được tìm thấy tại Đông Bắc Đại Tây Dương kể từ năm 1998. Hiện nay, tiểu quần thể loài này được cho là vẫn còn tồn tại và phát triển tốt ở Bắc Phi và xung quanh quần đảo Canary.

Với tốc độ suy giảm nhanh chóng, IUCN đã đưa loài này vào danh sách các loài cực kỳ nguy cấp. Nó được liệt kê trong Phụ lục III của công ước Barcelona năm 1976. Chúng đang được bảo tồn tại ba khu bảo tồn trong quần đảo Baleares, mặc dù số lượng ở đây đã không được báo cáo từ giữa thập niên 1990. Năm 2008, pháp lệnh bảo vệ loài cá này chính thức có hiệu lực ở Anh và Wales trong khoảng cách 11 km tới bờ (6,8 dặm). Một chương trình sinh sản nuôi nhốt đã được khởi xướng tại Deep Sea World, North Queensferry, với những con non đầu tiên ra đời năm 2011.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Linnaeus, C. (1758). Systema Naturae per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, Tomus I. Editio decima, reformata. Holmiæ: impensis direct. Laurentii Salvii. i–ii, 1–824 pp: pages 233–234.

 Squatina squatina in the WoRMS

S
Động vật được mô tả năm 1758
Cá Đại Tây Dương
Cá Địa Trung Hải
Cá Biển Đen


title: Squatina tergocellata

text:
Squatina tergocellata là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được McCulloch miêu tả khoa học đầu tiên năm 1914.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 146-147 ISBN 978-0-691-12072-0

 Eintrag in der Datenbank der Hai-Stiftung

T
Động vật được mô tả năm 1914


title: Squatina tergocellatoides

text:
Squatina tergocellatoides là một loài cá mập trong chi Squatina, chi duy nhất còn sinh tồn trong họ và bộ của nó. Loài này được J. S. T. F. Chen miêu tả khoa học đầu tiên năm 1963.

Chú thích

Tham khảo

 Chen, 1963: A review of the sharks of Taiwan. Biological Bulletin Tunghai University Ichthyology Series Number 1 1–102.
 Leonard Compagno, Marc Dando, Sarah Fowler: Sharks of the World. Princeton University Press, Princeton und Oxford 2005, S. 143–144, ISBN 978-0-691-12072-0.
 Walsh, JH and DA Ebert. 2007. A review of the systematics of western North Pacific angel sharks, genus Squatina, with redescriptions of Squatina formosa, S. japonica, and S. nebulosa (Chondrichthyes: Squatiniformes, Squatinidae). Zootaxa 1551: 31-47.
 Yano, K., A Ali, AC Gambang, IA Hamid, SA Razak, and A Zainal. 2005. Sharks and rays of Malaysia and Brunei Darussalam, Marine Fishery Resources Development and Management Department, Southeast Asian Fisheries Development Center, Kuala Terengganu, Malaysia, 591pp.

T
Động vật được mô tả năm 1963


title: Kentrosaurus

text:
Kentrosaurus ( ) là một chi khủng long phiến sừng từ cuối kỷ Jura của Tanzania. Hóa thạch của nó chỉ được tìm thấy ở thành hệ Tendaguru ở Tanzania, niên đại vào giai đoạn Kimmeridgia, giữa khoảng 155,7 ± 4 Ma và 150,8 ± 4 Ma (triệu năm trước). Rõ ràng, tất cả hóa thạch phát hiện được đều thuộc về một loài, K. aethiopicus Hennig 1915.

Kentrosaurus được mô tả bởi nhà cổ sinh vật học Đức Edwin Hennig vào năm 1915. Thường được coi là một thành viên nguyên thủy của Stegosauria, một số phân tích nhánh gần đây cho thấy nó được bắt nguồn, và tương đối gần Stegosaurus từ thành hệ Morrison của Bắc Mỹ.
Kentrosaurus thường có chiều dài khoảng 4,5 mét ở con trưởng thành, có lẽ đã có một hàng đôi tấm sừng gai chạy dọc trên lưng, và có thể được sử dụng đuôi của nó như là một "thagomizer" cho tự vệ.
Giống như tất cả các loài khủng long ornithischia, Kentrosaurus là một động vật ăn cỏ. Chỉ có một cái răng hoàn chỉnh đã được biết đến khi Hennig xuất bản chuyên khảo của mình vào năm 1925. Sau đó, một phần của một phần răng đã được tìm thấy, mang một chiếc răng mới nhú, và một số mảnh vỡ răng đã được thu hồi từ ma trận gắn với các xương khác.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Stegosauria  tại Thescelosaurus.com

Khủng long kỷ Jura
Khủng long phiến sừng
Khủng long châu Phi
Stegosauridae
Dự án Khủng long/Theo dõi


title: ODA tại Việt Nam

text:
Hỗ trợ phát triển chính thức cho Việt Nam hay ODA tại Việt Nam đề cập đến những nguồn hỗ trợ phát triển chính thức của các nước dành cho Việt Nam.

Nguồn cung cấp
Viện trợ nước ngoài cho Việt Nam cung cấp nguồn vốn ODA tuân theo các điều khoản thỏa thuận trong Diễn đàn Phát triển Việt Nam bởi các cơ quan tài trợ

Ngân hàng thế giới
Ngân hàng thế giới (World Bank) là một trong các nguồn cung cấp ODA lớn nhất cho Việt Nam.

Vốn ODA cung cấp từ ngân hàng thế giới cho Việt Nam từ năm 2003-2012:

Nhật Bản

Nhật Bản là quốc gia tài trợ ODA lớn nhất cho Việt Nam, chiếm đến hơn 40% tổng số vốn đầu tư. Trong năm 2011, Nhật Bản đã cam kết hơn 1,9 tỷ USD cho Việt Nam.

Hàn Quốc

Hàn Quốc tuyên bố trong giai đoạn từ 2012 đến 2015, nước này sẽ cung cấp khoản tài trợ 1,2 tỷ USD cho Việt Nam, bên cạnh các dự án hợp tác hàng năm từ Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA).

Liên Minh Châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) là nhà tài trợ song phương lớn thứ hai về ODA và là nhà cung cấp viện trợ không hoàn lại lớn nhất cho Việt Nam với tổng ODA cam kết trong giai đoạn 1996-2010 là hơn 11 tỷ USD, góp phần tích cực vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. EU cam kết khoảng 1,01 tỷ USD cho năm 2012, tương đương 13,24% tổng cam kết viện trợ nước ngoài. Tài trợ không hoàn lại chiếm 32,5% (khoảng 324,05 triệu USD).

Thụy Điển là một trong những nước phương Tây viện trợ sớm nhất cho Việt Nam, bắt đầu từ năm 1969. Tính đến năm 2008, Thụy Điển đã tài trợ cho Việt Nam tổng số vốn không hoàn lại trị giá 3,46 tỷ USD.

Chú thích

Hỗ trợ phát triển chính thức
Kinh tế Việt Nam


title: FBA 19

text:
FBA 19 là một loại tàu bay ném bom, được phát triển ở Pháp vào năm 1924 bởi hãng Franco-British Aviation.

Biến thể
 HB 2 (Hydravion de Bombardement)
 HMB 2 (Hydravion Mixte de Bombardement)
 HMT 3 (Hydravion Mixte de Transport)

Quốc gia sử dụng

Air Union

Tính năng kỹ chiến thuật (HB 2)

Xem thêm

Tham khảo

 Уголок неба
 aviafrance.com

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay FBA
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: FBA 290

text:
Franco-British Aviation Model 290 là một loại tàu bay lưỡng cư 4 chỗ của Pháp, do hãng Franco-British Aviation (FBA) chế tạo thay thế cho loại Model 17 thuộc biên chế của Hải quân Pháp.

Biến thể
Model 290
Model 291
Model 293
Model 294

Quốc gia sử dụng

Hải quân Pháp

Tính năng kỹ chiến thuật (Model 293)

Xem thêm

Tham khảo

 The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985), 1985, Orbis Publishing, Page 1633

Máy bay vận tải quân sự Pháp 1930–1939
Máy bay FBA
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Gourdou-Leseurre GL.2

text:
Gourdou-Leseurre GL.2 (tên gốc là Gourdou-Leseurre Type B) là một loại máy bay tiêm kích của Pháp vào cuối thập niên 1910.

Biến thể
 B/GL.2
 B2/GL.21
 B3/GL.22
 B4/GL.23
 GL.23TS
 B5/GL.22ET
 GL.24
 GL.24X
 B6
 B7

Quốc gia sử dụng

 Aéronautique Militaire
 Aéronautique Maritime

 Không quân Tiệp Khắc - 15 × GL.22

 Không quân Estonia - 15 × GL.22

 Không quân Phần Lan - 1 × GL.21, 18 × GL.22

 Không quân Latvia
 Aizsargi - 1 × GL.22

 Không quân Hoàng gia Nam Tư

Tính năng kỹ chiến thuật (GL.22C.1)

Xem thêm

Tham khảo

Gourdou Leseurre GL.21

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1910
Máy bay Gourdou-Leseurre
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay cánh trên
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Gourdou-Leseurre GL.30

text:
Gourdou-Leseurre GL.30 là một loại máy bay đua chế tạo tại Pháp vào năm 1920, dựa trên họ máy bay tiêm kích thành công.

Biến thể

GL.30
 GL.30
 GL.31
 LGL.32
 LGL.32.01
 LGL.32T
 LGL.32 Hy
 LGL.321
 LGL.323
 LGL.324
 LGL.33
 LGL.34
 LGL.341
 LGL.35
 LGL.351
 LGL.390

GL.40
 GL.410
 GL.430
 GL.432
 GL.450
 GL.480
 GL-482

GL.520
 GL.520
 GL.521

GL.60
 GL.630
 GL.633

Quốc gia sử dụng

Không quân Pháp
Hải quân Pháp

Không quân Hoàng gia Romania
 Cộng hòa Tây Ban Nha
Không quân Cộng hòa Tây Ban Nha

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (LGL-32C.1)

Xem thêm

Tham khảo

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Máy bay Gourdou-Leseurre
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay cánh trên
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Hanriot HD.14

text:
Hanriot HD.14 là một loại máy bay huấn luyện quân sự, được sản xuấtts số lượng lớn tại Pháp trong thập niên 1920.

Biến thể
 HD.14
 HD.14ter
 HD.14S (Sanitaire)
 HD.141
 H.410
 H.411
 LH.412
 H.28
 Ki 1

Quốc gia sử dụng

 Không quân Bỉ

 Aéronautique Militaire''

 Không quân Lục quân Đế quốc Nhật Bản (145, do Mitsubishi chế tạo)

 Không quân Estonia (2)

 Không quân Ba Lan (295)

 Không quân Liên Xô (30)

 Không quân Bulgary

Tính năng kỹ chiến thuật (HD.14)

Xem thêm

Tham khảo

Tài liệu

Liên kết ngoài

Máy bay huấn luyện quân sự Pháp 1920–1929
Máy bay Hanriot
Máy bay quân sự
Máy bay huấn luyện
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt