title: Danh sách tiền tệ

text:
Danh sách này bao gồm các loại tiền tệ ở hiện tại và trong quá khứ. Tên địa phương của tiền tệ được sử dụng trong danh sách này kèm theo tên quốc gia hoặc tên vùng lãnh thổ.

A
Afghani - Afghanistan
Akşa - Tuva
Angolar - Angola
Argentino - Argentina
Ariary - Madagascar
Austral - Argentina
Auksinas - Litva

B
Baht - Thái Lan
Balboa - Panama (Balboa là tiền xu, dùng song song với tiền giấy là đô la Mỹ)
Birr - Ethiopia
Bitcoin - Dùng để thanh toán qua mạng.
Bolívar - Venezuela
Boliviano - Bolivia
Budju - Algérie

C
Cedi - Ghana
Chervonets - Nga
Colón
Colón Costa Rica - Costa Rica
Colón Salvador - El Salvador
Conventionsthaler - Đế quốc La Mã Thần thánh
Córdoba - Nicaragua
Cruzado Bồ Đào Nha - Bồ Đào Nha
Cruzado Brazil - Brazil
Cruzeiro Brazil - Brazil
Cruzeiro Real - Brazil
Cupon - Moldova
Quan kim viên Trung Quốc - Trung Hoa Dân Quốc (1912–1949)

D
Dalasi - Gambia
Daler - Tây Ấn thuộc Đan Mạch
Denar - Cộng hòa Macedonia
Denier - Pháp
Dime
 Dime (Canada) - Canada
 Dime (Hoa Kỳ) - Hoa Kỳ
Dinar (دينار)
Dinar Algerie - Algérie
Dinar Bahrain - Bahrain
Dinar Bosnia and Herzegovina - Bosnia và Herzegovina
Dinar Croatia - Croatia
Dinar Iraq - Iraq
Dinar Jordan - Jordan, Vùng lãnh thổ Palestine
Dinar Kelantan - Kelantan
Dinar Krajina - Krajina
Dinar Kuwait - Kuwait
Dinar Libya - Libya
Dinar Cộng hòa Srpska - Cộng hòa Srpska
Dinar Serbia - Serbia
Dinar Nam Yemen - Nam Yemen
Dinar Sudan - Sudan
Dinar Thụy Sĩ - Iraq
Dinar Tunisia - Tunisia
Dinar Nam Tư - Nam Tư
Diner - Andorra (Chỉ để lưu niệm)
Dinero Tây Ban Nha - Tây Ban Nha
Dinheiro Bồ Đào Nha - Bồ Đào Nha
Dirham (درهم)
Dirham Morocco - Maroc
Dirham Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất - Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Dobra - São Tomé và Príncipe
Dollar
Đô la Antigua - Antigua
Đô la Úc - Úc, Kiribati, Nauru và Tuvalu
Đô la Bahamas - Bahamas
Đô la Barbados - Barbados
Đô la Belize - Belize
Đô la Bermuda - Bermuda
Đô la British Columbia - British Columbia
Đô la Bắc Borneo - Bắc Borneo thuộc Anh
Đô la Tây Ấn thuộc Anh - Tây Ấn thuộc Anh
Đô la Brunei - Brunei
Đô la Canada - Canada
Đô la Quần đảo Cayman - Quần đảo Cayman
Đô la lục địa - Hoa Kỳ thuộc địa
Đô la Quần đảo Cook - Quần đảo Cook
Đô la Dominica - Dominica
Đô la Đông Caribbe - Anguilla, Antigua và Barbuda, Dominica, Grenada, Montserrat, Saint Kitts và Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent và Grenadines
Đô la Fiji - Fiji
Đô la Grenada - Grenada
Đô la Guyana - Guyana
Đô la Hawaii - Hawaii
Đô la Hồng Kông - Hong Kong
Đô la quốc tế - Tiền dự định, tỷ lệ 1:1 với Đô la Mỹ
Đô la Jamaica - Jamaica
Đô la Kiautschou - Thanh Đảo
Đô la Kiribati - Kiribati
Đô la Liberia - Liberia
Đô la Mã Lai và Borneo thuộc Anh - Mã Lai thuộc Anh, Singapore, Sarawak, Bắc Borneo và Brunei
Đô la Mã Lai - Brunei, Malaysia và Singapore
Đô la Mauritius - Mauritius
Đô la Mông Cổ - Mông Cổ
Đô la Namibia - Namibia
Đô la Nevis - Nevis
Đô la New Brunswick - New Brunswick
Đô la New Zealand - New Zealand, quần đảo Cook, Niue, Tokelau, quần đảo Pitcairn.
Đô la Newfoundland - Newfoundland
Đô la Nova Scotia - Nova Scotia
Đô la đảo Hoàng tử Edward - Đảo Hoàng tử Edward
Đô la Penang - Penang
Đô la Puerto Rico - Puerto Rico
Đô la Rhodesia - Rhodesia
Đô la Saint Kitts - Saint Kitts
Đô la Saint Lucia - Saint Lucia
Đô la Saint Vincent - Saint Vincent
Đô la Sarawak - Sarawak
Đô la Sierra Leone - Sierra Leone
Đô la Singapore - Singapore
Đô la quần đảo Solomon - Quần đảo Solomon
Đô la eo biển - Brunei, Malaysia và Singapore
Đô la Sumatra - Sumatra
Đô la Suriname - Suriname
Cựu Đài tệ - Đài Loan
Tân Đài tệ - Đài Loan
Đô la Texas - Cộng hòa Texas
Đô la Tobago - Tobago
Đô la Trinidad - Trinidad
Đô la Trinidad và Tobago - Trinidad và Tobago
Đô la Tuvalu - Tuvalu (không phải là hối đoái độc lập, lệ thuộc vào tiền đô la Australia)
Đô la Mỹ - Hoa Kỳ; cũng được dùng chính thức tại 7 nước khác: Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh (được chấp nhận), Đông Timor (có tiền riêng centavo), Ecuador (tiền riêng là centavo Ecuador), El Salvador, Quần đảo Marshall, Liên bang Micronesia, Palau và Panama (tiền riêng balboa)
Đô la Zimbabwe - Zimbabwe
Đồng
Đồng (tiền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa) - Việt Nam dân chủ cộng hòa
Đồng (tiền Việt Nam Cộng hòa) - Việt Nam Cộng hòa
Đồng Việt Nam - Việt Nam
Drachma - Hy Lạp
Dram (Դրամ) - Armenia

E
Ekwele (Ekuele) - Guinea Xích Đạo
Xem thêm: Scudo (bên dưới)
Escudo
Escudo Angola - Angola
Escudo Cabo Verde - Cabo Verde
Escudo Chile - Chile
Escudo Mozambique - Mozambique
Escudo Bồ Đào Nha - Bồ Đào Nha
Escudo Guinea thuộc Bồ Đào Nha - Guinea Bissau
Escudo Ấn Độ thuộc Bồ Đào Nha - Ấn Độ thuộc Bồ Đào Nha
Escudo Đông Timor thuộc Bồ Đào Nha - Đông Timor
Escudo São Tomé và Príncipe - São Tomé và Príncipe
Escudo Tây Ban Nha - Tây Ban Nha
Euro (Eυρώ, Евро) - Áo, Bỉ, Cộng hòa Síp, Estonia, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Ireland, Ý, Luxembourg, Malta, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Slovakia, Slovenia, Tây Ban Nha
 Các quốc gia có thỏa hiệp chính thức với EU để dùng đồng Euro: Monaco, San Marino, Vatican
 Các quốc gia mà tự dùng đồng Euro: Andorra, Montenegro, Kosovo
 Các hối đoái dựa vào đồng Euro: Escudo Cabo Verde, franc CFA, franc CFP, franc Comorios, lev Bulgaria, Litas Litva, mác chuyển đổi Bosnia và Herzegovina

F
Fanam - Madras
Fiorino - Tuscany
Florin
Florin Aruba - Aruba
Florin Áo - Áo
Florin Đông Phi - Kenya, Somalia, Tanzania và Uganda
Florin Lombardy-Venetia - Lombardy-Venetia
Forint - Hungary
Franc
Franc Algeria - Algeria
Franc Bỉ - Bỉ
Franc Burundi - Burundi
Franc Campuchia - Campuchia
Franc CFA Trung Phi - Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, Tchad, Cộng hòa Congo, Guinea Xích Đạo, Gabon
Franc CFP - New Caledonia, Polynésie thuộc Pháp, Wallis và Futuna
Franc Comoros - Comoros
Franc Congo - Cộng hòa Dân chủ Congo (thay thế năm 1967, tái lập 1998)
Franc Djibouti - Djibouti
Franc Pháp - Pháp
Franc Cameroon thuộc Pháp - Cameroon thuộc Pháp
Franc Châu Phi Xích Đạo thuộc Pháp - Châu Phi Xích Đạo thuộc Pháp
Franc Guyane thuộc Pháp - Guyane thuộc Pháp
Franc Polynésie thuộc Pháp - Polynésie thuộc Pháp
Franc Tây Phi thuộc Pháp - Tây Phi thuộc Pháp
Franc Geneva - Geneva
Franc Guadeloupe - Guadeloupe
Franc Guinea - Guinea (thay thế năm 1971, tái lập 1985)
Franc Katanga - Katanga
Franc Luxembourg - Luxembourg
Franc Madagascar - Madagascar
Franc Mali - Mali
Franc Martinique - Martinique
Franc Monégasque - Monaco
Franc Moroc - Maroc
Franc Nouvelle-Calédonia - New Caledonia
Franc Tân Hebrides - Tân Hebrides
Franc Réunion - Réunion
Franc Rwanda và Burundi - Rwanda và Burundi
Franc Rwanda - Rwanda
Franc Saar - Saar
Franc Saint Pierre và Miquelon - Saint Pierre và Miquelon
Franc Thụy Sĩ - Thụy Sĩ, Liechtenstein
Franc Togo - Togo
Franc Tunisia - Tunisia
Franc thời quân Đồng Minh đổ bộ Pháp - Pháp (được in và dùng bởi quân đội đồng minh, nhưng không được chấp nhận bới bất cứ chính phủ nào)
Franc CFA Tây Phi - Bénin, Burkina Faso, Bờ Biển Ngà, Guinea-Bissau, Mali, Niger, Senegal, Togo
Franc Vaud - Vaud
 Franco
Franco Dominica - Cộng hòa Dominica
Franco Lucca - Lucca
Franco Ticino - Ticino
Frange - Korçë
Frank
Frank Aargau - Aargau
Frank Appenzell - Appenzell
Frank Basel - Basel
Frank Berne - Berne
Frank Fribourg - Fribourg
Frank Glarus - Glarus
Frank Graubünden - Graubünden
Frank Liechtenstein - Liechtenstein
Frank Luzern - Luzern
Frank Schaffhausen - Schaffhausen
Frank Schwyz - Schwyz
Frank Solothurn - Solothurn
Frank St. Gallen - St. Gallen
Frank Thurgau - Thurgau
Frank Unterwalden - Unterwalden
Frank Uri - Uri
Frank Vlorë - Vlorë
Frank Westphalian - Westphalia
Frank Zürich - Zürich

G
Gazeta (Γαζετα) - Quần đảo Ionia
Genevoise - Geneva
Gineih - Ai Cập
Gourde - Haiti
Grosz - Kraków
Guaraní - Paraguay
Guilder - Guyana thuộc Anh
Gulden
Gulden Áo-Hungary - Áo-Hungary
Gulden Baden - Baden
Gulden Bavaria - Bavaria
Gulden Danzig - Danzig
Gulden Hà Lan - Hà Lan
Gulden Fribourg - Fribourg
GuldenLuzern - Luzern
Gulden Antille Hà Lan - Antille thuộc Hà Lan
Gulden Ấn Độ thuộc Hà Lan - Ấn Độ thuộc Hà Lan
Gulden Neuchâtel - Neuchâtel
Gulden Schwyz - Schwyz
Gulden Nam Đức  - Baden, Bavaria, Frankfurt, Hohenzollern, Württemberg và các vương quốc khác
Gulden Suriname  - Suriname
Gulden Tây New Guinea - Tây New Guinea
Gulden Württemberg - Württemberg

H
Hryvnia (Гривня) - Ukraine
Hwan Hàn Quốc (圜 hoặc 환) - Hàn Quốc

I
Inca - Peru
Inti - Peru
Rupee Ấn Độ - Ấn Độ

K
Karbovanet Ukraina - Ukraine
Keping
Keping Kelantan - Kelantan
Keping Terengganu - Terengganu
Kina - Papua New Guinea
Kip - Lào
Mark chuyển đổi (Конвертибилна марка) - Bosna và Hercegovina
Kori - Kachchh
Korona - Hungary
Koruna
Koruna Bohemian và Moravia - Bohemia và Moravia
Koruna Séc - Cộng hòa Séc
Koruna Tiệp Khắc - Tiệp Khắc
Koruna Slovaka - Slovakia
Koruuni - Greenland
Króna
Króna Faroe - quần đảo Faroe (không phải tiền tệ độc lập, quy đổi tương đương với krone Đan Mạch)
Króna Iceland - Iceland
Krona - Thụy Điển
Krone
Krone Áo-Hung - Áo
Krone Đan Mạch - Đan Mạch, Greenland
Krone Liechtenstein - Liechtenstein
Krone Na Uy - Na Uy
Krone Nam Tư - Nam Tư
Kronenthaler
Kronenthaler Áo Hà Lan - Bỉ
Kronenthaler Đế quốc La Mã Thần thánh - Đế quốc La Mã Thần thánh
Kroon - Estonia
Kuna - Croatia
Kuna Nhà nước Độc lập Croatia - Nhà nước Độc lập Croatia
Kwacha
Kwacha Malawi - Malawi
Kwacha Zambia - Zambia
Kwanza - Angola
Kyat () - Myanmar

L
Laari - Maldives
Lari (ლარი) - Gruzia
Lats - Latvia
Lek - Albania
Lempira - Honduras
Leone - Sierra Leone
Leu
Leu Moldova - Moldova
Leu Romania - România
Lev (Лев) - Bulgaria
Libra - Peru
Lilangeni - Swaziland
Lira
Lira Israel (לירה, pound) - Israel
Lira Italia - Ý
Lira Đông Phi thuộc Ý - Đông Phi thuộc Ý
Lira Somaliland thuộc Ý - Somaliland thuộc Ý
Lira Liban (ليرة) - Liban
Lira Lucca - Lucca
Lira Malta - Malta
Lira Napoli - Napoli (vuơng quốc của Joachim Murat)
Lira Lãnh địa Giáo hoàng - Lãnh địa Giáo hoàng
Lira Parma - Parma
Lira Sammarin - San Marino
Lira Sardina - Sardinia
Lira Tripolitania (ليرة) - Tripolitania
Lira Thổ Nhĩ Kỳ - Thổ Nhĩ Kỳ
Lira mới của Thổ Nhĩ Kỳ - Thổ Nhĩ Kỳ
Lira Tuscany - Tuscany
Lira Vatican - Vatican
Lira Venice - Venice
Litas - Litva
Livre
Livre thuộc địa Pháp - French Guiana, Guadeloupe, Haiti, Martinique, Mauritius và Réunion
Livre - Pháp
Livre Guadeloupe - Guadeloupe
Livre Jersey - Jersey
Livre parisis - Pháp
Livre tournois - Pháp
Livre Haiti - Haiti
Livre Tân Pháp - Tân Pháp
Livre Luxembourg - Luxembourg
Livre Saint Lucia - Saint Lucia
Loti - Lesotho

M
Manat
Manat Azerbaijan - Azerbaijan
Manat Turkmenistan - Turkmenistan
Maneti - Gruzia
Maravedí - Tây Ban Nha
Mác
Mác Danzig - Danzig
Mác Estona - Estonia
Mác Đức - Đức
Mác vàng Đức - Đức
Mác giấy Đức - Đức
Reichsmark - Đức
Mác thế chấp (Rentenmark) - Đức
Mác Tây Nam Phi thuộc Đức -  Tây Nam Phi thuộc Đức
Mác Đông Đức - Đông Đức
Mác Hamburg - Hamburg
Mác New Guinea - New Guinea
Mác Saar - Saar
Marka
Marka chuyển đổi Bosnia và Herzegovina (конвертибилна марка) - Bosna và Hercegovina
Marka Ba Lan - Ba Lan
Markka - Phần Lan
Metica - Mozambique (đang đề xuất)
Metical - Mozambique
Mohar - Nepal
Mon - Nhật Bản
Mun - Triều Tiên

N
Nahar - Chechnia (đã được in nhưng không được sử dụng)
Naira - Nigeria
Nakfa - Eritrea
New pence - Anh quốc
Ngultrum (དངུལ་ཀྲམ) - Bhutan
Nuevo Sol - Peru

O
Obol - Quần đảo Ionia
Ora - Orania, Nam Phi
Ostmark
Ostmark - Litva
Mác Cộng hòa Dân chủ Đức - Cộng hòa Dân chủ Đức (có tên khác là Ostmark, hoặc mác Đông)
Ostruble - Litva
Ouguiya (أوقية) - Mauritania

P
Pa'anga - Tonga

 Paisa
 Paisa Bangladesh (পয়সা) – Bangladesh
 Paisa Ấn Độ (पैसा) – Ấn Độ
 Paisa Nepal (पैसा) – Nepal
 Paisa Pakistan (پیسہ) – Pakistan

 Pataca
Pataca Macao (澳門圓) - Macau
Pataca Malta - Malta
Pataca Timor thuộc Bồ Đào Nha - Timor thuộc Bồ Đào Nha

Pengő - Hungary
Penning - Thụy Điển
Perper
Perper Serbia - Serbia
Perper Montenegro - Montenegro
Perun - Montenegro (đề xuất)
Peseta
Peseta Catalunya - Catalunya
Peseta Guinea Xích Đạo - Equatorial Guinea
Peseta Peru - Peru
Peseta Tây Ban Nha - Tây Ban Nha
Peso
Peso Argentina - Argentina
Peso argentino - Argentina
Peso ley - Argentina
Peso moneda corriente - Argentina
Peso moneda nacional - Argentina
Peso Bolivia - Bolivia
Peso Chile - Chile
Peso Colombia - Colombia
Peso Costa Rica - Costa Rica
Peso chuyển đổi Cuba - Cuba
Peso Cuba - Cuba
Peso Dominica - Cộng hòa Dominica
Peso Ecuador - Ecuador
Peso Guatemala - Guatemala
Peso Guinea Bissau - Guinea Bissau
Peso Honduras - Honduras
Peso của Philippines do phát xít Nhật phát hành - Philippines
Peso quần đảo Malvinas - quần đảo Malvinas (quần đảo Falkland)
Peso Mexico - México
Peso Nicaragua - Nicaragua
Peso Paraguay - Paraguay
Peso Philippines - Philippines
Peso Puerto Rico - Puerto Rico
Peso Salvador - El Salvador
Peso Uruguay - Uruguay
Peso Venezuela - Venezuela
Phoenix - Hy Lạp
Piastra
Piastra Napoli - phần lục địa của Vương quốc Hai Sicilia
Piastra Sicilia - Sicilia
Piastra Vuơng quốc Hai Sicila - Vương quốc Hai Sicilia
Piastre
Piastre (Đồng Đông Dương) - Campuchia, Lào và Việt Nam
Piastre Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman - Đế quốc Ottoman
Pitis - Brunei
Bảng
Bảng Alderney - Alderney (tiền kỷ niệm, tuơng đuơng Bảng Anh)
Bảng Anglo-Saxon - Anglo-Saxon England
Bảng Úc - Australia
Bảng Bahamas - Bahamas
Bảng Bermuda - Bermuda
Bảng Biafra - Biafra
Bảng Anh - Vuơng quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, Lãnh thổ Ấn Độ Dương thuộc Anh (được chấp nhận)
Bảng Tây Phi thuộc Anh - Cameroon, Gambia, Ghana, Liberia, Nigeria và Sierra Leone
Bảng Canada - Canada
Bảng Connecticut - Connecticut
Bảng Síp - Cộng hòa Síp, Akrotiri và Dhekelia
Bảng Delaware - Delaware
Bảng Ai Cập - Ai Cập
Bảng quần đảo Falkland - Quần đảo Falkland
Bảng Fiji - Fiji
Bảng Gambia - Gambia
Bảng Georgia - Georgia
Bảng Ghana - Ghana
Bảng Gibraltar - Gibraltar
Bảng Guernsey - Guernsey
Bảng Israel - Israel
Bảng Jamaica - Jamaica
Bảng Jersey - Jersey
Bảng Libya - Libya
Bảng Malawi - Malaŵi
Bảng Malta - Malta
Bảng Man - Đảo Man
Bảng Maryland - Maryland
Bảng Massachusetts - Massachusetts
Bảng New Brunswick - New Brunswick
Bảng Newfoundland - Newfoundland
Bảng New Guinea - New Guinea
Bảng New Hampshire - New Hampshire
Bảng New Jersey - New Jersey
Bảng New York - New York
Bảng New Zealand - New Zealand
Bảng Nigerian - Nigeria
Bảng North Carolina - Bắc Carolina
Bảng Nova Scotia - Nova Scotia
Bảng châu Đại Duơng - Kiribati, Nauru, New Guinea, Quần đảo Solomon và Tuvalu
Bảng Palestine - Lãnh thổ Ủy trị Palestine
Bảng Pennsylvania pound - Pennsylvania
Bảng Đảo Hoàng tử Edward - Đảo Hoàng tử Edward
Bảng Rhode Island - Rhode Island
Bảng Rhodesia và Nyasaland - Rhodesia và Nyasaland
Bảng Rhodesia - Rhodesia
Bảng Saint Helena - Saint Helena
Bảng Scot - Vương quốc Scotland
Bảng Quần đảo Solomon - Quần đảo Solomon
Bảng Nam Phi - Cộng hòa Nam Phi
Bảng Nam Carolina - Nam Carolina
Bảng Nam Rhodesia - Nam Rhodesia
Bảng Sudan - Sudan
Bảng Sudan (mới) - Nam Sudan
Bảng Syria - Syria
Bảng Tonga - Tonga
Bảng Virginia - Virginia
Bảng Tây Ấn - Tây Ấn thuộc Anh
Bảng Tây Samoa - Samoa
Bảng Zambia - Zambia
Pula - Botswana

Q
Qiran - Iran
Quetzal - Guatemala

R
Tiền đá Rai - Yap
Rand - Cộng hòa Nam Phi
Reaal - Curaçao
Real
Real Angola - Angola
Real Argentina - Argentina
Real Azores - Azores
Real Brazil - Brazil
Real Cabo Verde - Cabo Verde
Real Cộng Hòa Trung Mỹ - Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras và Nicaragua
Real Colombia - Colombia
Real Ecuador - Ecuador
Real Gibraltar - Gibraltar
Real Honduras - Honduras
Real Mexico - México
Real Mozambique - Mozambique
Real Paraguay - Paraguay
Real Peru- Peru
Real Philippines - Philippines
Real Guinea thuộc Bồ Đào Nha - Guinea Bissau
Real Bồ Đào Nha - Bồ Đào Nha (số nhiều réis)
Real Santo Domingo - Santo Domingo
Real Salvador - El Salvador
Real São Tomé và Príncipe - São Tomé và Príncipe
Real thuộc địa Tây Ban Nha - Argentina, Bolivia, Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Cộng hòa Dominica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, México, Nicaragua, Panama, Paraguay, Peru, Uruguay và Venezuela
Real Tây Ban Nha - Tây Ban Nha
Real Venezuela - Venezuela
Reichsmark - Đức
Reichsthaler - Đức
Nhân dân tệ (人民币 hoặc 人民幣) - Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Rentenmark - Đức
Rial (ريال)
Rial Iran - Iran
Rial Maroc - Maroc
Rial Bắc Yemen - Bắc Yemen
Rial Oman - Oman
Rial Tunisia - Tunisia
Rial Yemen - Yemen
Riel - Campuchia
Rigsdaler
Rigsdaler Tây Ấn thuộc Đan Mạch - Tây Ấn thuộc Đan Mạch
Rigsdaler Đan Mạch - Đan Mạch
Rigsdaler Greenland - Greenland
Rigsdaler Na Uy - Na Uy
Riksdaler Thụy Điển - Thụy Điển
Rijksdaalder - Hà Lan
Ringgit
Ringgit Malaysia - Malaysia
Ringgit Brunei - Brunei (còn được gọi là dollar Brunei)
Rixdollar - Sri Lanka
Riyal (ريال)
Hejaz riyal - Hejaz
Qatari riyal - Qatar
Saudi riyal - Ả Rập Saudi
Zanzibari riyal - Zanzibar
Roepiah - Ấn Độ thuộc Hà Lan
Ruble (Рубль)
Rúp Armenia - Armenia
Rúp Azerbaijan - Azerbaijan
Rúp Belarus - Belarus
Rúp Nga - Nga
Rúp Tajikistan - Tajikistan
Rúp Transcaucasia - Transcaucasia
Rúp Transnistria - Transnistria
Rublis - Latvia
Rufiyah (ދިވެހި ރުފިޔ) - Maldives
Rupee (Ấn Độ)
Rupee Afghanistan - Afghanistan
Rupee Bhutan - Bhutan
Rupee Miến Điện - Miến Điện
Rupee Ấn Độ thuộc Đan Mạch - Ấn Độ thuộc Đan Mạch
Rupee Đông Phi - Kenya, Somalia, Tanzania và Uganda
Rupee Ấn Độ thuộc Pháp - Ấn Độ thuộc Pháp
Rupee vùng Vịnh - Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar và UAE
Rupee Hyderabad - Hyderabad
Rupee Ấn Độ - Ấn Độ
Rupee Java - Java
Rupee Mauritius - Mauritius
Rupee Nepal - Nepal
Rupee Pakistan - Pakistan
Rupee Ấn Độ thuộc Bồ Đào Nha - Ấn Độ thuộc Bồ Đào Nha
Rupee Seychelles - Seychelles
Rupee Sri Lanka (ரூபாய) - Sri Lanka
Rupee Travancore - Travancore
Rupee Zanzibar - Zanzibar
Rupiah - Indonesia
Rupiah Indonesia - Indonesia
Rupia Somaliland thuộc Ý - Somaliland thuộc Ý
Rupiah Riau - Riau
Rupiah Tây New Guinea - Tây New Guinea
Rupie Đông Phi thuộc Đức - Burundi, Rwanda và Tanzania
Ryō - Nhật Bản

S
Schilling Áo - Áo
Xem thêm: Escudo (bên trên)
Scudo
Scudo Bolivia - Bolivia
Scudo Lombardia-Veneto - Vương quốc Lombardia–Veneto
Scudo Malta - Malta
Scudo Milan - Công quốc Milano
Scudo Lãnh địa Giáo Hoàng - Lãnh địa Giáo Hoàng
Scudo Piedmont - Piedmont và các vùng đất lục địa khác của Vương quốc Sardinia
Scudo Sardinia - Vương quốc Sardinia
Shah (Шаг) - Ukraine
Shekel
New Shekel (שקל חדש) - Israel, Dải Gaza, Bờ Tây
Shekel (שקל) - Israel, Dải Gaza, Bờ Tây
Shilling
Shilling Đông Phi - Kenya, Somalia, Tanzania và Uganda
Shilling Kenya - Kenya
Shilling Somalia - Somalia
Shilling Somaliland - Somaliland
Shilling Tanzania - Tanzania
Shilling Uganda - Uganda
Skender - Korçë
Sol - Peru
Som
Som Kyrgyzstan (Сом) - Kyrgyzstan
So'm Uzbekistan (Сўм) - Uzbekistan
Somalo - Somaliland thuộc Ý
Somoni () - Tajikistan
Speciedaler - Na Uy
Speciethaler - Schleswig-Holstein
Srang - Tây Tạng
Sucre - Ecuador
Syli - Guinea

T
Lạng (兩, liǎng) - Trung Quốc
Taka (টাকা) - Bangladesh
Tala - Samoa
Tallero - Eritrea
Talonas - Litva
Tangka - Tây Tạng
Tenga
Tenga Bukhara - Bukhara
Tenga Kokand - Kokand
Tenga Khwarazm - Khwarazm
Tenge (Теңге) - Kazakhstan
Thaler - Đức, Áo, Hungary
Thaler Basel - Basel
Thaler Berne - Berne
Thaler Bremen - Bremen
Thaler Danzig - Danzig
Thaler Geneva - Geneva
Thaler Hannover - Hannover
Thaler Hesse-Kassel - hoặc (or Hesse-Cassel)
Thaler Mecklenburg - Mecklenburg
Thaler Phổ - Phổ
Thaler St. Gallen - St. Gallen
Thaler Saxon - Mecklenburg
Thaler Solothurn - Solothurn
Thaler Valais - Valais
Thaler Westphalia - Westphalia
Thaler Zürich - Zürich
Tical - Campuchia
Tögrög (Tөгрөг) - Mông Cổ
Tolar - Slovenia
Toman (تومان) - Iran
Đô la thuơng mại
Đô la thuơng mại Anh - Đảo Anh
Đô la thuơng mại Nhật Bản - Nhật Bản
Đô la thuơng mại Hoa Kỳ - Hoa Kỳ

V
Vatu - Vanuatu
Venezolano - Venezuela
Vereinsthaler
Vereinsthaler Hannover- Hannover
VereinsthalerHesse-Kassel - Hesse-Kassel (hay Hesse-Cassel)
VereinsthalerMecklenburg - Mecklenburg
Vereinsthaler Phổ - Phổ
Vereinsthaler Saxon - Saxony

W
Won (원,圓)
 Won Triều Tiên - Triều Tiên
 Won Bắc Triều Tiên - Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
 Won Hàn Quốc - Đại Hàn Dân quốc

Y
Yang (兩 - lạng) - Triều Tiên
Yên (円)
Yên Triều Tiên - Korea
Yên quân quản Nhật Bản - Hong Kong
Yên - Nhật Bản
Yên Đài Loan - Đài Loan
Nguyên
Yuan (元, 圆 hoặc 圓) - Trung Quốc
Nguyên nhân dân tệ (人民币 hoặc 人民幣) - Trung Quốc
Nguyên Mãn Châu Quốc (圓) - Mãn Châu Quốc
Cựu Đài tệ - Trung Hoa Dân quốc (Đài Loan)
Tân Đài tệ - Trung Hoa Dân quốc (Đài Loan)

Z
Zaire (tiền tệ) - Zaire
Złoty - Ba Lan
Złoty Kraków - Kraków
Złoty Ba Lan - Ba Lan

Đọc thêm
 Danh sách các loại tiền tệ đang lưu hành
 Danh sách tiền tệ thay thế
 Danh sách các loại tiền điện tử
 Danh sách các loại tiền tệ cổ

 Danh sách các loại tiền tệ giả định

Tham khảo


title: Hoét đuôi ôliu

text:
{{Bảng phân loại
| name =
| image = Zoothera lunulata Bruny.jpg
| status = LC | status_system = IUCN3.1
| status_ref =
| regnum = Động vật(Animalia)
| phylum = Động vật có dây sống(Chordata)
| classis = Chim(Aves)
| ordo = Bộ Sẻ(Passeriformes)
| familia = Bộ Hoét(Turdidae)
| genus =  Hoét châu Á(Zoothera)
| species = 'Hoét đuôi ôliu| binomial = Hoét đuôi ôliu| binomial_authority = (Gmelin, 1789)
| subdivision_ranks = Phân loài
| subdivision =
 Z. l. cuneata
 Z. l. halmaturina Z. l. lunulata Z. l. macrorhyncha Z. l. macrorhyncha Z. l. papuensis}} (danh pháp khoa học: Zoothera lunulata'') là một loài chim thuộc họ Hoét, chủ yếu ăn côn trùng, có kích thước trung bình được tìm thấy chủ yếu ở đông nam Australia và Tasmania. Loài chim này có thân dài khoảng 27–29 cm, trung bình dài khoảng 28 cm và nặng khoảng 100 gam.

Người ta ước tính rằng quần thể phân bố rộng này là lớn, mặc dù không có kiểm đếm chính thức nào đã từng được thiết lập. Chúng sinh sống trong khu vực cây bụi, rừng, và rừng mưa. Đây là loài chim không di cư. Mặc dù bị ảnh hưởng bởi sự tàn phá của con người đối với môi trường sống tự nhiên của nó, nhưng do phạm vi phân bố là rất lớn nên tác động là không đáng kể. Nó có màu từ màu nâu tới màu ô liu, với một vòng trắng quanh mắt và các sọc màu đen trên lưng, đuôi, đầu. Mặt bụng nhạt màu hơn với các mép viền sẫm màu. Cánh có một dải tối chạy dọc theo chiều dài mặt trong.

Tham khảo

Zoothera
Động vật được mô tả năm 1801
Chim Nam Úc
Chim Tasmania
Động vật đặc hữu Úc


title: Hoét bụng trắng

text:
Hoét bụng trắng (danh pháp hai phần: Turdus cardis) là một loài chim thuộc họ Hoét. Chúng được tìm thấy ở Trung Quốc, Nhật Bản, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc, Lào, Nga, Đài Loan, Thái Lan, và Việt Nam. Môi trường sống tự nhiên của nó là khu rừng ôn đới.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Turdus cardis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 27 tháng 7 năm 2007.

Chim Triều Tiên
C
Chim Lào
Chim Việt Nam
Chim Thái Lan
Chim Nhật Bản
Động vật được mô tả năm 1831
Chim Trung Quốc
Chim Nga
Chim Đài Loan


title: Hoét đa sắc

text:
Hoét đa sắc (danh pháp hai phần: Ixoreus naevius) là một loài chim thuộc họ Hoét. Loài này có họ hàng gần với các chi hoét Tân thế giới khác, như nhánh chứa [Cichlopsis+Entomodestes] và nhánh chứa nhóm [Ridgwayia+Hylocichla]+ Catharus.

Hoét đa sắc sinh sản ở tây Bắc Mỹ từ Alaska đến bắc California. Nó là loài chim di cư, với các nhóm sinh sản ở miền bắc di chuyển xuống phía nam trong vòng hoặc quá phạm vi sinh sản. Các quần thể ở nơi khác chỉ di chuyển theo độ cao.

Phân loài
 I. n. meruloides – (Swainson, 1832)
 I. n. naevius – (Gmelin, J.F., 1789)
 I. n. carlottae – (Phillips, A.R., 1991)
 I. n. godfreii – (Phillips, A.R., 1991)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Varied thrush in Twin Peaks opening theme

N
N
Chim Canada
Chim Mỹ
Chim México
Động vật được mô tả năm 1789


title: Hoàng Sa (huyện)

text:
Hoàng Sa là một huyện đảo thuộc thành phố Đà Nẵng, Việt Nam.

Huyện bao gồm quần đảo Hoàng Sa, được thành lập năm 1982 thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng và sau này trực thuộc thành phố Đà Nẵng vào ngày 23 tháng 1 năm 1997 theo Nghị định số 07/1997/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam.

Hiện nay, Việt Nam không quản lý lãnh thổ nào trên quần đảo Hoàng Sa và trên thực tế toàn bộ quần đảo đang chịu sự quản lý của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa từ năm 1974 sau cuộc hải chiến Hoàng Sa năm 1974 với thất bại của quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Từ tháng 7 năm 2012, Trung Quốc tuyên bố Hoàng Sa đặt dưới sự cai quản của thành phố Tam Sa thuộc tỉnh Hải Nam.

Địa lý

Theo chính phủ Việt Nam, huyện Hoàng Sa có diện tích: 305 km², chiếm 23,76% diện tích thành phố Đà Nẵng, với địa giới bao gồm một quần đảo có tên gọi là quần đảo Hoàng Sa với các đảo san hô nằm cách đất liền khoảng 170 hải lý (315 km).

Huyện bao gồm các đảo: đảo Hoàng Sa, đảo Đá Bắc, đảo Hữu Nhật, đảo Đá Lồi, đảo Bạch Quy, đảo Tri Tôn, đảo Cây, đảo Bắc, đảo Giữa, đảo Nam, đảo Phú Lâm, đảo Linh Côn, đảo Quang Hoà, cồn Bông Bay, cồn Quan Sát, cồn cát Tây, đá Chim Yến, đá Tháp.

Hành chính

Để khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, ngày 9 tháng 12 năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam ra Nghị định tổ chức quần đảo Hoàng Sa thành huyện đảo Hoàng Sa thuộc tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Nghị quyết ngày 6 tháng 11 năm 1996 tại kỳ họp thứ X Quốc hội khóa IX nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam tách huyện Hoàng Sa khỏi tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng (cũ), sáp nhập vào thành phố Đà Nẵng trực thuộc Trung ương.

Ngày 23 tháng 6 năm 1994, Quốc hội Việt Nam khóa IX, kỳ họp thứ 5 phê chuẩn Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1982 có nghị quyết nêu rõ: "Quốc hội một lần nữa khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa và chủ trương giải quyết các bất đồng liên quan đến Biển Đông thông qua thương lượng hòa bình, trên tinh thần bình đẳng, hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau, tôn trọng pháp luật quốc tế, đặc biệt là Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1982, tôn trọng chủ quyền và quyền tài phán của các nước ven biển đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, trong khi nỗ lực thúc đẩy đàm phán để tìm giải pháp cơ bản lâu dài, các bên liên quan cần duy trì ổn định trên cơ sở giữ nguyên hiện trạng, không có hành động làm phức tạp thêm tình hình, không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực". Quốc hội nhấn mạnh: "Cần phân biệt vấn đề giải quyết tranh chấp quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa với các vấn đề bảo vệ các vùng biển và thềm lục địa thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam, căn cứ vào những nguyên tắc và những tiêu chuẩn của Công ước của Liên Hiệp quốc về Luật biển năm 1982".

Ngày 23 tháng 1 năm 1997, Nghị định số 07/1997/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam chính thức xác định thành lập một đơn vị hành chính cấp huyện là Huyện Hoàng Sa có diện tích 305 km², với địa giới bao gồm một quần đảo có tên gọi là quần đảo Hoàng Sa với các đảo san hô nằm cách đất liền khoảng 170 hải lý (315 km), gồm: đảo Hoàng Sa, đảo Đá Bắc, đảo Hữu Nhật, đảo Đá Lồi, đảo Bạch Quy, đảo Tri Tôn, Đảo Cây, đảo Bắc, đảo Giữa, đảo Nam, đảo Phú Lâm, đảo Linh Côn, đảo Quang Hòa, Cồn Bông Bay, Cồn Quan Sát, Cồn cát Tây, Đá Chim Yến, Đá Tháp.
 Trụ sở Ủy ban Nhân dân huyện Hoàng Sa tạm thời đóng tại số 132 đường Yên Bái, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng.

Các đời lãnh đạo:
 Đặng Công Ngữ, Giám đốc Sở Nội vụ Đà Nẵng kiêm nhiệm (24 tháng 5 năm 2009 - 5 tháng 5 năm 2014), Chủ tịch đầu tiên, nguyên Trưởng Văn phòng đại diện UBND huyện đảo Hoàng Sa.
 Võ Công Chánh, Giám đốc Sở Nội vụ Đà Nẵng kiêm nhiệm (5 tháng 5 năm 2014 - 2 tháng 3 năm 2016), nguyên Phó Giám đốc Sở Nội vụ Đà Nẵng.
 Võ Ngọc Đồng, Giám đốc Sở Nội vụ Đà Nẵng kiêm nhiệm (2 tháng 3 năm 2016 - nay), nguyên Chánh Văn phòng Thành ủy Đà Nẵng.

Từ năm 2012, đã có nhiều ý kiến đề nghị sáp nhập 2 phường Thọ Quang và Mân Thái đều thuộc quận Sơn Trà vào huyện đảo Hoàng Sa, hình thành những đơn vị hành chính có tên tương ứng, chủ yếu nhằm mục đích khẳng định chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa.

Lịch sử

Xem thêm
Quần đảo Hoàng Sa
Quần đảo Trường Sa
Huyện đảo Trường Sa
Hải chiến Hoàng Sa, 1974

Chú thích

Liên kết ngoài
 Cổng thông tin điện tử UBND huyện Hoàng Sa.

Huyện đảo Việt Nam
Quần đảo Hoàng Sa


title: Hải đội Hoàng Sa

text:
Đội Hoàng Sa hay Hải đội Hoàng Sa (chữ Hán:黄沙隊), là tên gọi chung của đội tàu hàng hải do chính quyền chúa Nguyễn xứ Đàng Trong lập ra từ thế kỷ 17 với mục đích ban đầu là hàng năm đi thuyền từ Quảng Ngãi ra các đảo thuộc quần đảo Hoàng Sa để khai thác hải sản và thu nhặt các hàng hóa do các tàu buôn bị đắm và trôi dạt vào các đảo này

Theo ghi chép của Lê Quý Đôn (từng làm Hiệp trấn xứ Thuận Hóa thế kỷ 18) thì hải đội phải đi mất 3 ngày 3 đêm từ đất liền mới đến được các đảo tại quần đảo Hoàng Sa này.

Cùng với việc lập đội Hoàng Sa để khai thác ở quần đảo Hoàng Sa thì chính quyền chúa Nguyễn đồng thời cũng thành lập đội Bắc Hải từ Bình Thuận có chức năng tương tự là khai thác hải sản và thu nhặt hàng hóa từ đảo đảo Côn Lôn, đảo Phú Quý và các xứ Bắc Hải, đội này cũng do đội Hoàng Sa kiêm quản

Công việc của hải đội
Theo Lê Quý Đôn:
Ngày trước, họ Nguyễn có thiết lập đội Hoàng Sa gồm 70 suất, lấy người ở xã An Vĩnh bổ sung vào. Mỗi năm luân phiên nhau đi, tháng giêng nhận giấy làm sai dịch, được cấp phát mỗi người sáu tháng lương, chèo năm chiếc thuyền câu nhỏ ra ngoài biển, phải mất ba ngày ba đêm mới đến đảo. Ở đó họ tha hồ bắt chim, bắt cá mà ăn. Họ thu được những đồ vật của tàu (bị đắm) như gươm và ngựa bằng đồng, hoa bạc, tiền bạc, vòng bạc, đồ đồng, thiếc khối, chì, súng, ngà voi, sáp ong vàng, chiêng, đồ sứ,...Họ còn lượm thật nhiều vỏ đồi mồi, hải sâm và hạt ốc vân. Đến tháng 8 thì họ trở về, và cửa Yêu rồi tới thành Phú Xuân để nạp các thứ lượm được. Sau khi cân, phân loại và định giá mới cho họ bán riêng vài thứ như ốc vân, hải ba và hải sâm. Xong, họ được lãnh bằng để về nhà, những thứ lượm được khi nhiều, khi ít không nhất định, có lần họ cũng phải về không

Một hoạt động khác của hải đội Hoàng Sa thời chúa Nguyễn được ghi chép trong Đại Nam thực lục vào năm 1754:
Mùa thu, tháng 7, dân đội Hoàng Sa ở Quảng Ngãi đi thuyền ra đảo Hoàng Sa, gặp gió dạt vào hải phận Quỳnh Châu nước Thanh. Tổng đốc Thanh hậu cấp cho rồi cho đưa về. Chúa sai viết thư cảm ơn

Việc duy trì hải đội Hoàng Sa được diễn ra liên tục, tới đầu thế kỷ 19 (năm 1816) nhân cuộc đo khoảng cách đường biển giữa các dinh trấn, vua Gia Long đồng thời cũng yêu cầu thủy quân cùng với hải đội Hoàng Sa thăm dò và đo đạc đường thủy tại Hoàng Sa.

Thông tin thêm
Trên đảo Lý Sơn, cho đến đầu thế kỉ 21, người dân vẫn lưu truyền những lời ru liên quan đến Hải đội Hoàng Sa:
«Hoàng Sa lắm bể nhiều cồnChiếc chiếu bó tròn mấy sợi dây mây»
hay:
«Hoàng Sa trời nước mênh môngNgười đi thì có mà không thấy về»

Tham khảo

Xem thêm
Quần đảo Hoàng Sa
Hoàng Sa Tự
Hoàng Sa thời nhà Nguyễn

Hoàng Sa thời nhà Nguyễn


title: Chim lam cánh đen

text:
Chim lam cánh đen, tên khoa học Grandala coelicolor, là một loài chim thuộc họ Muscicapidae. Loài này được tìm thấy ở Bhutan, Trung Quốc, Ấn Độ, Myanma, và Nepal.

Gallery

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Grandala coelicolor. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 26 tháng 7 năm 2007.
 Grandala at Birds of the World website
 Meet The Grandala

C
Động vật được mô tả năm 1843
Chim Ấn Độ
Chim Nepal
Chim Bhutan
Chim Trung Quốc
Chim Myanmar


title: Đớp ruồi Nhật Bản

text:
Đớp ruồi Nhật Bản (danh pháp hai phần: Cyanoptila cyanomelana) là một loài chim di cư biết hót. Nó sinh sản tại Nhật Bản, Hàn Quốc, và trong một số khu vực ở Trung Quốc và Nga. Mùa đông ở Đông Nam Á, đặc biệt là tại Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Sumatra và Borneo.

Chú thích

Tham khảo

 Del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2006). Handbook of the Birds of the World. Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers. Lynx Edicions. ISBN 84-96553-06-X.

C
Chim Tây Úc
Chim Nhật Bản
Chim Trung Quốc
Chim Việt Nam
Chim Nga
Chim Campuchia
Chim Thái Lan
Chim châu Á
Động vật được mô tả năm 1829


title: Cổ đỏ trán xanh

text:
Cổ đỏ trán xanh (danh pháp hai phần: Cinclidium frontale) là một loài chim thuộc họ Đớp ruồi (Muscicapidae).. Nó được tìm thấy ở Bhutan, Trung Quốc, Ấn Độ, Lào, Thái Lan và Việt Nam và có thể ở Nepal. Môi trường sống tự nhiên của nó là các khu rừng ôn đới. Nó là loài duy nhất còn lại trong chi Cinclidium sau khi những loài khác đã được chuyển đến chi Myiomela.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Cinclidium frontale. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on ngày 25 tháng 7 năm 2007.

F
Động vật được mô tả năm 1842
Chim Ấn Độ
Chim Nepal


title: Củ cải ngọt

text:
Củ cải ngọt (tên khoa học: Beta vulgaris) là một loài thực vật thuộc họ Chenopodiaceae mà ngày nay thuộc họ Dền. Tùy thuộc vào giống cây trồng mà có thể có các tên khác như củ cải đường, củ dền... Đây là loài có nhiều giống cây trồng khác nhau, dùng để lấy củ để sản xuất đường, lấy củ và lá để làm thức ăn cho người hoặc thức ăn chăn nuôi.

Củ cải ngọt nói chung có củ màu đỏ tía đậm nhưng cũng có một số giống có củ màu vàng hoặc sọc đỏ trắng.

Khóa phân loại
Có ba phân loài điển hình đã được công nhận. Tất cả các giống cây trồng đều thuộc phân loài Beta vulgaris subsp. vulgaris. Hai phân loài hoang dại là Beta vulgaris subsp. maritima phân bố ở khu vực Địa Trung Hải, duyên hải Đại Tây Dương thuộc châu Âu, vùng Cận Đông, Ấn Độ và Beta vulgaris subsp. adanensis, phân bố từ Hy Lạp đến Syria.

Một số thứ và giống được trồng trọt:

B. v. ssp. vulgaris convar. cicla (cải ăn lá: rau cải cầu vồng hay cải củ dền tiếng Anh: chard) - Nhóm này được coi là được thuần hóa tại Địa Trung Hải sau đó lan sang Trung Đông, Ấn Độ rồi đến Trung Hoa vào cuối thế kỷ 9. Nhóm này cũng được dùng làm cây thuốc trong thời kì Hy Lạp cổ đại và châu Âu Trung cổ. Nhu cầu sử dụng loại rau này giảm đi khi xuất hiện rau chân vịt.
B. v. ssp. v. convar. cicla. var. cicla - Lá của thứ này được nấu giống như với rau chân vịt.
B. v. ssp. v. convar. cicla. var. flaviscens - Thứ này có gân lá dày, thường được nấu riêng.
B. v. ssp. vulgaris convar. vulgaris (cải lấy củ)
B. v. ssp. v. convar. vulgaris var. crassa (mangelwurzel) - Thứ này xuất hiện từ thế kỉ 18, củ làm thức ăn cho gia súc.
B. v. ssp. v. convar. vulgaris var. altissima (củ cải đường) - Đây là loại cây trồng thương mại, chứa hàm lượng sacaroza cao, dùng để chế biến đường ăn. Thứ này xuất hiện ở Đức từ cuối thế kỉ 18 sau khi người ta phát hiện củ của chúng chứa đường, vào năm 1747.
B. v. ssp. v. convar. vulgaris var. vulgaris (củ dền) - Thứ này củ có màu đỏ đặc trưng, thường dùng ở Đông Âu để nấu súp.

Sử dụng

Thực phẩm

Thuốc

Cây củ cải đường

Năm 1747, Andreas Marggraf đã tách được đường từ cây củ cải ngọt với hàm lượng khoảng 1,3-1,6%. Ông đã chứng minh được rằng loại đường này giống như đường từ cây mía. Học trò của ông là Franz Karl Achard đã xác định được 23 thứ B. v. ssp. v. convar. vulgaris var. crassa có chứa đường và đã chọn một dòng địa phường từ Saxony-Anhalt, Đức. Một người tên là Koppy và con trai ông đã chọn tiếp được một dòng có củ hình nón, màu trắng. Dòng này chứa hàm lượng đường đến 6%.
Dòng được chọn này là tổ tiên của các giống củ cải đường hiện đại.

Năm 1840, khoảng 5% lượng đường trên thế giới được sản xuất từ củ cải đường, đến năm 1880 con số này đã lên đến 50%.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Rau ăn lá
Rau ăn rễ
Cây thuốc
V
Cây thuốc châu Á
Cây thuốc châu Âu
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Pranab Mukherjee

text:
Kumar Pranab Mukherjee (/ prənəb kʊmɑ ː r mʉkhərdʒi ː /, 11 tháng 12 năm 1935 - 31 tháng 8 năm 2020) là Tổng thống thứ 13 của Ấn Độ. Mukherjee là một nhà lãnh đạo cấp cao của Đảng Quốc Đại Ấn Độ cho đến khi ông từ chức khỏi chức vụ chính trị này trước cuộc bầu cử tổng thống của mình vào ngày 22 tháng 7 năm 2012. Ông sẽ nhậm chức Tổng thống thứ 13 của Ấn Độ ngày 25 tháng 7 năm 2012.
Mukherjee đã bắt đầu sự nghiệp chính trị của ông với Đảng Quốc Đại Ấn Độ vào năm 1969 dưới thời Thủ tướng Indira Gandhi. Ông trở thành một trong những phụ tá hàng đầu của Indira Gandhi và thường được mô tả như là "người đàn ông cho tất cả các mùa" của bà. Ông đã được thăng chức nhanh chóng trong giai đoạn đầu của sự nghiệp và đã trở thành một bộ trưởng trong chính phủ của Indira Gandhi năm 1973. Mukherjee đã đảm trách một loạt các chức vụ trong nội các để trở thành Bộ trưởng Bộ Tài chính của Ấn Độ 1982-1984. Mukherjee là lãnh đạo của Rajya Sabha (Thượng viện) giai đoạn 1980-1985.

Mukherjee đã bị loại khỏi Đảng Quốc Đại trong thời kỳ Rajiv Gandhi. Ông đã xem bản thân mình, và không phải là tân binh Rajiv Gandhi, là người thừa kế hợp pháp của Indira Gandhi. Mukherjee bị thua cuộc trong cuộc đấu tranh quyền lực sau đó. Ông đã thành lập đảng chính trị của ông, Đại hội Rashtriya Samajwadi, nhưng sau đó sáp nhập nó với Đảng Quốc đại trong năm 1989 sau khi đạt đến một thỏa hiệp chính trị với Thủ tướng Rajiv Gandhi. Sự nghiệp chính trị của Mukherjee hồi sinh khi Thủ tướng Narasimha Rao đã chọn bổ nhiệm ông là Phó Chủ tịch Ủy ban Kế hoạch và sau đó là một bộ trưởng liên hiệp trong những năm 1990. Ông đã giữ chứcBộ trưởng Ngoại giao giai đoạn 1995-1996 trong nội các của Rao. Mukherjee là các kiến trúc sư chính của cho Sonia Gandhi tham dự vào đời sống chính trị Ấn Độ vào những năm 1990. Ông đã trở thành các chính khách cao niên của Đại hội bên trong giai đoạn này. Mukherjee đã làm Lãnh đạo Lok Sabha giai đoạn 2004-2012. Ông là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng 2004-2006 và một lần nữa là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao 2006-2009. Ông là Bộ trưởng Bộ Tài chính 2009-2012 trong chính phủ của Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh.

Tham khảo

Sinh năm 1935
Mất năm 2020
Tổng thống Ấn Độ
Người Kolkata
Sơ khai chính khách Ấn Độ


title: Trận chiến đồi Edson

text:
Trận chiến đồi Edson, hay còn gọi là Trận chiến Đồi Máu, là một trận đánh trên bộ trong Chiến dịch Guadalcanal thuộc Mặt trận Thái Bình Dương trong Chiến tranh thế giới thứ hai giữa Lục quân Đế quốc Nhật Bản và quân Đồng Minh (chủ yếu là Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ) diễn ra từ ngày 12 đến ngày 14 tháng 9 năm 1942. Đây là một trong ba cuộc tấn công lớn của quân Nhật nhằm tái chiếm sân bay Henderson và đẩy lùi quân Đồng Minh trên đảo Guadalcanal.

Trong trận đánh này, Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ dưới sự chỉ huy của Thiếu tướng Alexander Vandegrift đã bảo vệ thành công phòng tuyến Lunga bao quanh sân bay Henderson sau khi đánh bại cuộc tấn công của Lữ đoàn Bộ binh số 35 Nhật Bản do Thiếu tướng Kiyotake Kawaguchi chỉ huy. Do đánh giá sai quân số Đồng Minh trên đảo Guadalcanal (khoảng 12.000 quân) mà tướng Kawaguchi đã cho 6.000 quân tấn công trực diện vào phòng tuyến Mỹ nhiều lần vào ban đêm. Địa điểm chính nơi diễn ra trận đánh là ngọn đồi phía nam sân bay Henderson, bảo vệ bởi nhiều đơn vị Thủy quân lục chiến khác nhau, nhưng chủ yếu là Tiểu đoàn 1 Thủy quân lục chiến tuần duyên (Marine Raiders) và Tiểu đoàn 1 Thủy quân lục chiến Nhảy dù (Paramarines) do Thiếu tá Merritt A. Edson chỉ huy. Mặc dù phòng tuyến ở đây gần như đã bị chọc thủng, cuộc tấn công của quân Nhật sau cùng đã bị đánh bại hoàn toàn với tổn thất nặng nề.

Vì các đơn vị chủ chốt tham gia phòng thủ tại ngọn đồi trên đều dưới sự chỉ huy của Thiếu tá Edson, nên ngọn đồi này đã được gọi là "Đồi Edson" trong các sử liệu phương Tây về trận đánh. Sau thất bại này, quân Nhật tiếp tục tăng viện cho Guadalcanal đồng thời tăng cường hoạt động hải quân và không quân để tái chiếm sân bay Henderson.

Hoàn cảnh trận đánh

Chiến dịch Guadalcanal

Ngày 7 tháng 8 năm 1942, lực lượng Đồng Minh (chủ yếu là Hoa Kỳ) đã đổ bộ lên Guadalcanal, Tulagi và nhóm đảo Nggela (thường được gọi là nhóm đảo Florida) thuộc quần đảo Solomon. Cuộc đổ bộ này nhằm mục đích đập tan kế hoạch của người Nhật biến quần đảo này thành căn cứ đe dọa tuyến đường vận tải giữa Úc và Hoa Kỳ, đồng thời cũng chiếm luôn quần đảo để làm nơi xuất phát cho các chiến dịch cô lập căn cứ chính của hải quân Nhật là Rabaul và yểm trợ cho quân Đồng Minh trong Chiến dịch New Guinea. Cuộc đổ bộ này đã chính thức mở đầu cho Chiến dịch Guadalcanal kéo dài 6 tháng sau đó.

Lợi dụng sự bất ngờ của quân Nhật, quân Đồng Minh đã hoàn thành cuộc đổ bộ và chiếm được Tulagi cùng một số hòn đảo nhỏ phụ cận cũng như một sân bay đang xây dựng dở tại Lunga Point thuộc Guadalcanal. Công việc hoàn tất sân bay được tiến hành ngay lập tức, chủ yếu bằng các thiết bị chiếm được của quân Nhật. Vào ngày 12 tháng 8, sân bay được đặt tên là Henderson theo tên của một phi công Thủy quân Lục chiến, Lofton R. Henderson, hy sinh trong Trận Midway. Đến ngày 18 tháng 8, sân bay sẵn sàng hoạt động và lực lượng không quân xuất kích từ sân bay mang tên "Không lực Cactus" (CAF) theo tên mã của Đồng minh cho chiến dịch Guadalcanal. Để bảo vệ sân bay, thủy quân lục chiến (TQLC) Mỹ đã thiết lập một vành đai phòng thủ quanh Lunga Point.

Để phản kích lại cuộc đổ bộ của Đồng Minh lên Guadalcanal, Bộ Tổng tư lệnh Đế quốc Nhật Bản đã lệnh cho Tập đoàn quân 17 đang đóng tại Rabaul dưới quyền chỉ huy của trung tướng Harukichi Hyakutake nhiệm vụ tái chiếm Guadalcanal. Vào lúc này, Tập đoàn quân 17 đang bận rộn tham gia hoạt động tại New Guinea nên chỉ có ít đơn vị có thể đưa đến vùng phía nam quần đảo Solomon. Trong số này, Lữ đoàn bộ binh 35 của Thiếu tướng Kiyotake Kawaguchi đang ở Palau, Trung đoàn 4 bộ binh Aoba đang ở Philippines còn Trung đoàn 28 bộ binh Ichiki dưới quyền chỉ huy của Đại tá Kiyonao Ichiki đang trên tàu vận chuyển từ Nhật Bản đến đảo Guam. Các đơn vị khác nhau này lập tức bắt đầu di chuyển về phía Guadalcanal ngang qua Truk và Rabaul, nhưng Trung đoàn Ichiki, vốn là đơn vị ở gần nhất, đã đến khu vực này trước tiên. Một "Lực lượng thứ nhất" của đơn vị Ichiki, với khoảng 917 binh sĩ, đã đổ bộ từ các tàu khu trục lên Taivu Point, phía Đông ngoại vi Lunga vào ngày 19 tháng 8

Đánh giá thấp sức mạnh của Lực lượng Đồng Minh trên đảo Guadalcanal, đơn vị của Ichiki thực hiện một cuộc tấn công trực diện ban đêm vào vị trí của Thủy quân Lục chiến tại lạch Alligator (cũng được gọi là "sông Ilu" trên bản đồ quân Mỹ) phía Đông ngoại vi Lunga vào những giờ đầu tiên của ngày 21 tháng 8. Cuộc tấn công của Ichiki bị đánh bại với tổn thất nặng cho quân Nhật, và được biết đến dưới tên gọi Trận Tenaru. Lúc trời sáng, các đơn vị Thủy quân Lục chiến phản công vào các lực lượng của Ichiki còn sống sót, tiêu diệt thêm nhiều người trong đó có chính Ichiki. Tổng cộng, chỉ còn lại 128 người trong tổng quân số 917 của Lực lượng thứ nhất Trung đoàn Ichiki. Những người sống sót quay trở về Taivu Point, báo cáo cho Bộ chỉ huy Tập đoàn quân 17 sự thất bại của họ, chờ đợi tăng viện và lệnh từ Rabaul.

Đến ngày 23 tháng 8, Lữ đoàn 35 bộ binh của Kawaguchi đến được Truk và được chất lên các tàu vận tải chậm để đi nốt đoạn cuối của hành trình đến Guadalcanal. Những thiệt hại xảy đến cho đoàn tàu vận tải của Tanaka trong trận chiến đông Solomon khiến phía Nhật Bản phải cân nhắc lại việc gửi thêm lực lượng đến Guadalcanal bằng các tàu vận tải. Thay vì vậy, những con tàu chở binh lính của Kawaguchi được cho hướng đến Rabaul. Tại đây, họ có kế hoạch đưa người của Kawaguchi đến Guadalcanal bằng khu trục hạm thông qua một căn cứ hải quân Nhật tại quần đảo Shortland. Những chiếc khu trục hạm Nhật thường có thể thực hiện chuyến đi khứ hồi dọc theo "khe" (eo biển New Georgia) đến Guadalcanal trong một đêm trong suốt thời gian chiến dịch, tối thiểu khả năng phơi ra trước các cuộc không kích Đồng Minh; chúng được lực lượng Đồng Minh biết đến như là những chuyến "Tốc hành Tokyo" trong khi quân Nhật đặt tên cho nó là "Chuyên chở chuột" (Rat Transportation). Do không có khả năng hoặc không có chủ định, các chỉ huy hải quân Đồng Minh đã không thách thức lực lượng Hải quân Nhật vào ban đêm, nên người Nhật kiểm soát vùng biển chung quanh quần đảo Solomon khi trời tối. Dù vậy, mọi tàu bè Nhật ở lại trong phạm vi hoạt động của máy bay từ sân bay Henderson vào ban ngày, khoảng , sẽ gặp nguy hiểm lớn do bị tấn công từ trên không. Tình huống chiến thuật này tồn tại trong nhiều tháng sau đó trong suốt chiến dịch.

Sự điều động quân của hai bên
Ngày 28 tháng 8, 600 lính của Lữ đoàn Kawaguchi đã được đưa lên các khu trục hạm Asagiri, Amarigi, Yugiri và Shirakumo (thuộc Phân đội Khu trục hạm số 20). Vì thiếu hụt nhiên liệu, Phân đội Khu trục hạm số 20 không thể đến kịp Guadalcanal ngay trong đêm đòi hỏi tốc độ cao. Do đó, một phương án được tính đến là đoàn tàu sẽ khởi hành sớm trong ngày và đến đảo vào sáng hôm sau với vận tốc chậm hơn dựa vào nhiên liệu dự trữ. Lúc 18 giờ 5 phút, 11 máy bay ném bom bổ nhào Hoa Kỳ từ đơn vị VMSB-232 dưới sự chỉ huy của Thiếu tá Richard Mangrum xuất phát từ sân bay Henderson đã phát hiện và tấn công Phân đội này ở vị trí  phía bắc Guadalcanal, đánh chìm chiếc Asagiri và làm hư hại nặng hai chiếc Yugiri và Shirakumo. Chiếc Shirakumo được chiếc Amagiri, rồi tiếp đó là tàu rải mìn Tsugaru kéo về đảo Shortland và từ đây được tàu chở dầu Koa Maru kéo về Truk để được sửa chữa khẩn cấp và phải bỏ dở cuộc hành quân. Cuộc tấn công này đã giết chết 62 lính Nhật và 94 thủy thủ.

Thiệt hại nặng ở lần đổ quân thứ nhất nhưng những chuyến vận tải "tốc hành" tiếp theo của người Nhật đã thành công hơn. Từ ngày 29 tháng 8 đến ngày 4 tháng 9, nhiều tuần dương hạm hạng nhẹ, khu trục hạm và cả tàu tuần tiễu đã được huy động để đưa tiếp 5.000 quân lên Taivu Point, bao gồm toàn bộ Lữ đoàn Bộ binh 35, một tiểu đoàn từ Trung đoàn Aoba và phần còn lại của Trung đoàn Ichiki. Tướng Kawaguchi đổ bộ lên đảo ngày 31 tháng 8 và được giao trọng trách chỉ huy toàn bộ quân Nhật tại Guadalcanal. Trong hai đêm 4 và 5 tháng 9, ba khu trục hạm Nhật Bản Yudachi, Hatsuyuki và Murakumo sau khi đổ bộ lính lên đảo và chuẩn bị pháo kích thì phát hiện thấy hai khu trục hạm làm nhiệm vụ chuyển vận của Mỹ, thường dùng để vận chuyển lính Đồng Minh quanh khu vực Guadalcanal/Tulagi (lính Thủy quân lục chiến Mỹ gọi là APD - "AP" có nghĩa vận chuyển còn "D" cho khu trục hạm) là USS Little và USS Gregory gần đó. Hai chiếc tàu này đã nhanh chóng bị đánh chìm.

Mặc dù việc chuyển quân bằng khu trục hạm đã thành công tốt đẹp, tướng Kawaguchi khăng khăng muốn đưa nhiều người lính thuộc lữ đoàn của ông đến Guadalcanal bằng những thuyền máy với tốc độ rất chậm. Do đó, một đoàn chuyển vận đưa 1.100 người lính và vũ khí hạng nặng trên 61 thuyền máy, chủ yếu là Tiểu đoàn 2, Trung đoàn Bộ binh số 124 của Đại tá Akinosuka Oka đã xuất phát từ bờ biển phía bắc hòn đảo Santa Isabel ngày 2 tháng 9. Ngày 4 và 5 tháng 9, các máy bay từ sân bay Henderson đã tấn công đoàn thuyền máy này, giết chết 90 lính Nhật và phá hủy phần lớn vũ khí hạng nặng. Phần lớn trong số 1.000 lính Nhật còn lại đã đổ bộ lên gần Kamimbo (), phía Tây ngoại vi Lunga trong nhiều ngày sau đó. Đến ngày 7 tháng 9, tướng Kawaguchi đã có trong tay 5.200 quân ở Taivu Point và 1.000 quân ở phía tây phòng tuyến Lunga. Ông tự tin rằng mình có thừa khả năng đánh bại quân Đồng Minh trên đảo và từ chối lời đề nghị tăng viện thêm một tiểu đoàn bộ binh từ Tập đoàn quân 17. Thực ra Kawaguchi đã phán đoán sai về quân số Đồng Minh trên đảo khi ông cho rằng chỉ phải đối mặt với 2.000 lính TQLC Mỹ.

Cũng thời điểm này, tướng Vandegrift tiếp tục cho tăng viện và củng cố phòng tuyến Lunga. Từ ngày 21 tháng 8 đến ngày 3 tháng 9, ông đã cho tái bố trí 3 tiểu đoàn TQLC, trong đó có Tiểu đoàn 1 Thủy quân lục chiến tuần duyên (Marine Raiders) của Thiếu tá Merritt A. Edson và Tiểu đoàn 1 TQLC Nhảy dù từ Tulagi và Gavutu đến Guadalcanal (Tiểu đoàn này đã bị thiệt hại nặng nề trong trận Tulagi và Gavutu-Tanambogo giờ đây cũng được chỉ huy bởi Edson và đến Guadalcanal ngày 2 tháng 9. Lực lượng này có 1.500 người cộng vào quân số ban đầu 11.000 người với nhiệm vụ không đổi là bảo vệ sân bay Henderson.

Diễn biến

Triển khai binh lực
Tướng Kawaguchi ấn định thời điểm tấn công vào phòng tuyến Lunga là ngày 12 tháng 9 và ông bắt đầu cho quân của mình rời Taivu hướng về phía Lunga Point dọc theo bờ biển vào ngày 5 tháng 9. Qua vô tuyến, ông liên lạc với Tập đoàn quân 17 và yêu cầu những cuộc không kích vào sân bay Henderson trong ngày 9 tháng 9, còn các chiến hạm Nhật sẽ đến Lunga Point vào ngày 12 tháng 9 để "tiêu diệt mọi lực lượng Mỹ muốn di tản khỏi hòn đảo". Vào ngày 7 tháng 9, Kawaguchi công bố kế hoạch tấn công của ông nhằm "đánh bại và tiêu diệt đối phương tại vùng lân cận sân bay trên đảo Guadalcanal". Kế hoạch tấn công của Kawaguchi là chia lực lượng của ông làm ba mũi giáp công, âm thầm tiếp cận phòng tuyến Lunga và tung ra một cuộc tấn công bất ngờ vào ban đêm. Lực lượng của Đại tá Oka sẽ tấn công vùng ngoại vi sân bay từ phía Tây trong khi Lực lượng thứ hai của Ichiki, giờ đây được đổi tên thành Tiểu đoàn Kuma, sẽ tấn công từ phía Đông. Mũi tấn công chính sẽ được thực hiện bởi lực lượng chủ lực của Kawaguchi, với binh lực lên đến 3.000 người thuộc ba tiểu đoàn, từ phía Nam phòng tuyến Lunga. Đến ngày 7 tháng 9, hầu hết lực lượng của Kawaguchi đã rời Taivu hướng về phía Lunga Point dọc theo bờ biển. Có khoảng 250 lính Nhật ở lại phía sau để bảo vệ căn cứ hậu cần của Lữ đoàn tại Taivu.

Cùng lúc đó, lính trinh sát bản địa dưới sự chỉ huy của Martin Clemens, một trinh sát duyên hải nguyên là sĩ quan của Lực lượng Phòng vệ Lãnh thổ Bảo hộ Solomon, và dưới sự chỉ đạo của sĩ quan Anh tại Guadalcanal, đã mang báo cáo đến Bộ chỉ huy Thủy quân Lục chiến về tình hình quân Nhật tại Taivu, gần làng Tasimboko. Đại tá Edson từ đó vạch ra một cuộc đột kích vào lực lượng Nhật Bản đang tập trung tại Taivu. Hai chiếc tàu APD McKean và Manley cùng hai thuyền máy đã đưa 813 lính Mỹ đến Taivu trong hai chuyến. Edson đi trong đợt đầu tiên cùng 501 lính đã đến Taivu lúc 5 giờ 20 phút sáng (giờ địa phương) ngày 8 tháng 9. Được yểm trợ bởi máy bay từ sân bay Henderson cũng như hỏa pháo từ các khu trục hạm vận chuyển, lính Mỹ tiến về phía làng Tasimboko nhưng đã vấp phải sự kháng cự của quân Nhật. Phải đến 11 giờ, lực lượng còn lại của Edson mới đến nơi. Với lực lượng tăng viện cộng thêm tiếp tục được máy bay yểm trợ, lính Mỹ tiếp tục tấn công ngôi làng. Quân Nhật phòng thủ vì tin rằng cuộc đổ bộ chính của quân Mỹ đang sắp diễn ra do trông thấy một đoàn chuyển vận hạm Đồng Minh đang tiến về Lunga Point nên đã rút lui vào rừng, để lại 27 xác đồng đội. TQLC Mỹ tử trận 2 người. Trong suốt ngày hôm đó, đại tá Gerald C. Thomas, trưởng phòng hành quân trong bộ tham mưu của tướng Vandegrift đã ba lần đánh điện cho Edson và lệnh cho ông phải bỏ nhiệm vụ này và quay lại căn cứ ngay lập tức nhưng Edson đã lờ đi.

Tại Tasimboko, lực lượng của Edson tìm thấy kho dự trữ tiếp liệu chính của Kawaguchi, bao gồm lượng thực phẩm dự trữ lớn, đạn dược, thuốc men và cả một điện đài sóng ngắn công suất lớn. Sau khi tiêu hủy tất cả những gì trông thấy ngoại trừ một số tài liệu, thiết bị và thực phẩm có thể mang theo được, TQLC Mỹ quay trở về phòng tuyến Lunga lúc 17 giờ 30 phút. Số lượng lớn hàng tiếp liệu tìm thấy, cùng với tin tức tình báo có được do các tài liệu tịch thu, cho phép Thủy quân Lục chiến biết được có ít nhất 3.000 quân Nhật đang hiện diện trên đảo và rõ ràng đang vạch một kế hoạch tấn công.

Edson, cùng với Đại tá Gerald Thomas dự đoán rằng cuộc tấn công của quân Nhật sẽ được thực hiện tại đồi Lunga, một dãy đồi san hô hẹp mọc đầy cỏ, dài khoảng 1.000 m (3.300 ft) chạy song song với sông Lunga ở ngay phía nam sân bay Henderson. Một tuần trước cuộc tấn công vào làng Tasimboko, Edson đã đi thị sát ngọn đồi và ông đã nói với người trợ lý của mình "Chính nơi này. Bọn chúng sẽ tấn công vào nơi này". Dãy đồi này cung cấp một con đường tự nhiên lý tưởng tiếp cận đến sân bay, từ đó khống chế được cả khu vực xung quanh nhưng quan trọng nhất là cho đến lúc đó hầu như không được bảo vệ. Edson và Thomas do đó đã đến gặp và thuyết thục tướng Vandegrift chuyển quân đến bảo vệ ngọn đồi, nhưng Vandegrift đã từ chối vì ông tin rằng quân Nhật sẽ mở cuộc tấn công dọc bờ biển. Cuối cùng, Thomas đã xin được Vandegrift cho lực lượng TQLC tuần duyên của Edson đến "nghỉ ngơi" tại ngọn đồi này sau một tháng chiến đấu ác liệt. Ngày 11 tháng 9, 840 TQLC Mỹ thuộc đơn vị của Edson, bao gồm Tiểu đoàn 1 TQLC Tuần duyên (600 người) và lính Nhảy dù TQLC (214 người) đã đến ngọn đồi và bắt đầu việc phòng thủ.

Lực lượng tấn công chính của Kawaguchi (Lực lượng ở vị trí trung tâm) lên kế hoạch tấn công phòng tuyến từ ngọn đồi, mà họ gọi là "con rết" (mukade gata) vì hình dáng của nó. Ngày 9 tháng 9, lính của Kawaguchi rời bờ biển tại Koli Point. Chia thành bốn đội hình, quân Nhật hành quân xuyên qua rừng để tấn công vào vị trí đã định là phía nam và đông nam sân bay. Tuy nhiên, nhiều vấn đề đã phát sinh. Việc không có bản đồ chi tiết, ít nhất một la bàn không hoạt động và địa hình rừng rậm hiểm trở đã khiến cho các đội hình Nhật phải di chuyển chậm và theo lối zigzag, tốn rất nhiều thời gian quý báu. Cùng thời điểm này, đơn vị của Đại tá Oka đã tiếp cận phòng tuyến Lunga từ phía tây. Oka nhận được một tin tình báo vô cùng quý giá về vị trí phòng thủ của lính TQLC dựa vào khai thác một phi công Mỹ bị bắt sống ngày 30 tháng 8.

Trong ngày 12 tháng 9, các lực lượng của tướng Kawaguchi đã băng rừng thành công và đến được địa điểm cho cuộc tấn công đã định vào ban đêm. Mặc dù Kawaguchi muốn ba tiểu đoàn trung tâm của mình có mặt lúc 14 giờ, nhưng đến tận sau 22 giờ họ mới đến nơi tập hợp. Trong khi đó, tại phòng tuyến TQLC phía tây, quân của Đại tá Oka cũng bị chậm bước tiến quân và chỉ có duy nhất tiểu đoàn Kuma ở phía đông báo cáo đến đúng thời gian. Bất chấp những tính toán sai lầm về thời gian đến được vị trí trong kế hoạch tấn công, Kawaguchi vẫn tự tin về thành công sắp tới do ông đã nắm được ngọn đồi này là nơi phòng thủ yếu nhất của TQLC từ lời khai của một phi công Mỹ bị bắt (tên tuổi và số phận người phi công này không được rõ, nhưng không phải là người bị đại tá Oka bắt trước đó). Các máy bay ném bom của Nhật Bản trong hai ngày 11 và 12 tháng 9 cũng đã tấn công ngọn đồi, gây một số thiệt hại, trong đó có hai TQLC chết.

Cuộc tấn công đêm đầu tiên

Người Mỹ nắm được bước tiến của quân Nhật thông qua lính trinh sát bản địa và lính trinh sát của họ nhưng không biết chính xác cuộc tấn công sẽ diễn ra tại nơi nào. Ngọn đồi nơi đơn vị Edson trú đóng bao gồm ba đồi nhỏ khác nhau. Ở phía nam, bao bọc cả ba phía bằng rừng rậm dày đặc là Đồi 80 (tên này dựa vào chiều cao 80 feet (24 m) của nó). Tiếp theo 600 yards về phía bắc là Đồi 123 (123 feet (37 m), vị trí cao nhất của ngọn đồi. Ở cực bắc là một đồi không tên, cao khoảng 60 feet (18 m). Edson đưa 5 đại đội từ tiểu đoàn TQLC tuần duyên lên trấn giữ phía tây đồi và ba đại đội Nhảy dù trấn giữ phía đông, chiều sâu là từ phía sau Đồi 80 đến Đồi 123. 2/5 đại đội TQLC tuần duyên, "B" và "C" giữ vị trí giữa ngọn đồi, vụng thủy triều đầm lầy nhỏ và sông Lunga. Đội súng máy của Đại đội "E", đại đội trang bị vũ khí hạng nặng, được bố trí rải rác dọc theo tuyến phòng thủ. Sở chỉ huy của Đại tá Edson đặt trên Đồi 123.

21 giờ 30 phút tối ngày 12 tháng 9, tuần dương hạm Nhật Sendai và ba khu trục hạm pháo kích vào phòng tuyến Lunga trong 20 phút và bắn hỏa châu rực sáng cả vùng đồi. Các khẩu pháo của quân Nhật cũng bắt đầu nã đạn vào vị trí TQLC, nhưng không gây được nhiều thiệt hại. Cùng thời điểm đó, các nhóm quân của Kawaguchi cũng bắt đầu chạm trán với TQLC Mỹ quanh ngọn đồi. Tiểu đoàn 1 chỉ huy bởi Thiếu tá Yukichi Kokusho tấn công Đại đội "C" TQLC tuần duyên ở giữa vụng thủy triều và sông Lunga River, đánh tan ít nhất một trung đội, chiếm được ít nhất sáu khẩu súng máy và buộc TQLC phải rút về ngọn đồi. Nhưng đơn vị của Kokusho không nhận được sự phối hợp của Tiểu đoàn 3 dưới quyền Trung tá Kusunichi Watanabe khi mà đơn vị này vẫn chưa đến được vị trí tấn công. Điều này đã khiến cho cuộc tấn công vào ngọn đồi của quân Nhật phải ngừng lại trong đêm hôm ấy. Lữ đoàn của tướng Kawaguchi bị phân tán khắp nơi và ông gần như mất hoàn toàn khả năng kiểm soát đơn vị của mình. Nguyên nhân chính là do địa hình rừng rậm phức tạp đã khiến ông không thể xác định vị trí của mình so với phòng tuyến Mỹ và thực hiện sự hợp đồng tác chiến giữa những cánh quân. Đã có 12 lính TQLC Mỹ tử trận trong đêm, con số này về phía Nhật là không rõ nhưng có lẽ lớn hơn rất nhiều. Mặc dù cả hai đơn vị của Oka (phía tây) và trung đoàn (phía đông) cũng tấn công phòng tuyến TQLC đêm đó, họ không thể liên lạc được với nhau và bị chặn đứng lúc trời gần sáng.

Rạng sáng ngày 13 tháng 9, các máy bay của Không lực Cactus và pháo của TQLC pháo kích dữ dội vào vị trí phía nam ngọn đồi, buộc quân Nhật phải rút lui về cánh rừng gần đó. Quân Nhật chịu một số thương vong, trong đó có hai sĩ quan của Tiểu đoàn Watanabe. Lúc 5 giờ 50 phút, tướng Kawaguchi quyết định cho tập hợp lực lượng, chuẩn bị một cuộc tấn công khác trong đêm.

Cuộc tấn công đêm thứ hai vào ngọn đồi

Đoán trước quân Nhật sẽ tấn công lần nữa vào ban đêm, Đại tá Edson chỉ đạo lính Mỹ củng cố phòng tuyến ở phía trên và xung quanh ngọn đồi. Hai đại đội TQLC được giao nhiệm vụ tái chiếm lại cánh sườn phía phải đã bị Tiểu đoàn 1 Nhật chiếm trong đêm hôm trước nhưng thất bại. Điều này khiến cho Edson phải tái bố trí lực lượng. Ông dời phòng tuyến lại khoảng 400 yards (370 m) đến một phòng tuyến mới có chiều dài 1.800 yards (1.600 m), bắt đầu từ sông Lunga và qua các sườn đồi khoảng 150 yards (140 m) phía nam Đồi 123. Khu vực xung quanh và phía sau Đồi 123 ông cho bố trí 5 đại đội. Như vậy quân Nhật muốn tràn qua Đồi 80 phải vượt qua 400 yards (370 m) địa hình trống trải để tiếp cận vị trí TQLC Mỹ tại đồi 123. Chỉ còn vài giờ để chuẩn bị, lính TQLC chỉ có thể xây dựng một số công sự sơ sài trong bối cảnh còn ít đạn dược, với mỗi lính TQLC mang trong mình chỉ 1 đến 2 quả lựu đạn. Trước tình hình đó, Tướng Vandegrift đã ra lệnh cho đơn vị dự phòng là Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 5 TQLC (Tiểu đoàn 2/5) đến vị trí phía sau quân của Edson. Ngoài ra, một khẩu đội kháo gồm 4 lựu pháo 105mm của Trung đoàn Thủy quân lục chiến số 11 cũng được đưa đến vị trí mà từ đó có thể nã đạn trực tiếp vào ngọn đồi và một lính trinh sát pháo binh được cử đến tuyến đầu lực lượng của Edson.

Cuối buổi chiều, Edson nói chuyện với những người lính đã kiệt sức của mình:

Bài diễn văn của Edson đã "lên tinh thần" cho những người lính TQLC tuần duyên và giúp họ có được sự chuẩn bị về mặt tinh thần cho cuộc tấn công đêm đó.

Khi mặt trời đã lặn, cuộc tấn công ban đêm chuẩn bị bắt đầu với 3.000 lính của Kawaguchi đối đầu với 830 lính TQLC của Edson được trang bị pháo hạng nặng. Một màn đêm đen kịt bao trùm trận địa do đêm đó không có trăng. Lúc 21 giờ, bảy khu trục hạm Nhật Bản bắt đầu pháo kích vào ngọn đồi. Cuộc tấn công bắt đầu ngay trước lúc nửa đêm, Tiểu đoàn của Kokusho tấn công Đại đội B TQLC tuần duyên ở cánh phải đội hình phòng ngự của TQLC, ngay phía tây ngọn đồi. Tiếng còi xung phong lẫn tiếng hò hét của quân Nhật vang rền cả phía triền đồi. Đại đội B chống cự không nổi rút chạy về Đồi 123. Bất chấp hỏa lực pháo của TQLC, Kokusho tập hợp quân của mình lại và tiếp tục tấn công. Không dừng lại để triệt hạ các đơn vị TQLC gần kề mà giờ đây cánh sườn đã bị hở, Kokusho tiếp tục cho lính của mình vượt qua một vùng trũng đầm lầy giữa ngọn đồi và sông Lunga để tiến vào sân bay. Hướng tiến của họ bị gián đoạn lại trong một thời gian khá lâu khi vô tình phát giác ra một kho thực phẩm của quân phòng thủ ngoài vòng đai. Lính Nhật sau nhiều ngày không có gì bỏ bụng đã bất chấp quân lệnh dừng lại. Sau khi ăn uống, Kokusho ra lệnh cho đơn vị của mình tiếp tục xung phong. Lúc 3 giờ sáng, quân Nhật đã đến được phía bắc ngọn đồi, ngay rìa sân bay và Đồi 123. Tuy nhiên, sau một cuộc chạm trán dữ dội, Kokusho và 100 người lính dưới quyền đã tử trận, kết thúc cuộc tấn công. Lực lượng TQLC đã ngăn chặn thành công cuộc tấn công cuối cùng của Tiểu đoàn Kokusho có lẽ là Trung đoàn TQLC 11 có sự hỗ trợ của Tiểu đoàn Công binh số 1 và Tiểu đoàn xe kéo lội nước (Amphibious Tractor Battalion) cũng như lính của Edson trên ngọn đồi.

Một cánh quân khác thuộc lực lượng của Kawaguchi là Tiểu đoàn 2 do Thiếu tá Masao Tamura cũng tập hợp lực lượng chuẩn bị cho cuộc đột kích vào Đồi 80 từ khu rừng phía nam ngọn đồi. Tuy nhiên, lính trinh sát TQLC đã phát hiện được sự chuẩn bị này và gọi pháo binh chi viện. Khoảng 22 giờ, 12 khẩu pháo 105mm đồng loạt nã đạn vào vị trí của tiểu đoàn Tamura. Hai đại đội của Tiểu đoàn Tamura, khoảng 320 người được yểm trợ bởi súng cối và lựu đạn đã lao lên Đồi 80 tấn công bằng lưỡi lê. Đợt tấn công này nhắm vào Đại đội B của Tiểu đoàn Nhảy dù và cả Đại đội B của TQLC Tuần duyên, đẩy lùi lính nhảy dù ở phía đông ngọn đồi. Để bảo vệ cánh sườn bị hở của Đại đội B TQLC tuần duyên, Edson ngay lập tức ra lệnh cho đơn vị này rút về Đồi 123.

Cùng thời điểm đó, một đại đội lính Nhật từ Tiểu đoàn Watanabe đã xâm nhập được vào khe hở giữa phía đông ngọn đồi và Đại đội C Nhảy dù. Tin chắc rằng vị trí của mình không thể giữ được nữa, Đại đội B và C đã leo lên ngọn đồi và rút về phía sau Đồi 123. Trong bóng tối và khung cảnh hỗn loạn của trận đánh, cuộc rút lui nhanh chóng trở nên vô tổ chức. Một số lính TQLC la hét quân Nhật đang tấn công bằng khí độc làm hoảng loạn những người lính TQLC khác không mang mặt nạ phòng khí độc. Sau khi rút về sau Đồi 123, nhiều lính TQLC tiếp tục chạy về hướng sân bay và liên tục kêu gọi đồng đội "rút lui". Ngay trong lúc tưởng chừng như lực lượng TQLC phòng thủ trên đồi sắp tan rã hoàn toàn và tháo chạy tán loạn, Đại tá Edson, Thiếu tá Kenneth D. Bailey, sĩ quan tham mưu của Edson và các sĩ quan TQLC khác xuất hiện kịp thời đã mạnh mẽ ra lệnh cho TQLC Mỹ tái tập trung và ngay lập tức quay lại vị trí phòng thủ quanh Đồi 123.

Khi TQLC Mỹ tạo một phòng tuyến hình móng ngựa bao quanh Đồi 123, Tiểu đoàn Tamura bắt đầu mở các cuộc tấn công trực diện từ hai hướng là Đồi 80 và phía đông ngọn đồi. Dưới ánh sáng của hỏa châu được thả bởi ít nhất một thủy phi cơ Nhật, TQLC Mỹ đã đẩy lùi hai cuộc tấn công đầu. Lính Nhật bắt đầu đưa lên đỉnh Đồi 80 một khẩu sơn pháo 75mm với ý định nã pháo trực tiếp vào TQLC Mỹ. Khẩu pháo này có khả năng thay đổi cục diện trận đánh đã bị vô hiệu hóa bởi lỗi kỹ thuật. Lúc nửa đêm, khi chiến sự tạm lắng xuống, Edson lại tiếp tục điều động Đại đội B và C Nhảy dù đến phía sau Đồi 123 để củng cố cánh trái đội hình phòng thủ. Với lưỡi lê, lính nhảy dù TQLC đã tiêu diệt sạch những lính Nhật vượt qua được phòng tuyến đang cố chiếm lấy cánh sườn của TQLC ở phía đông ngọn đồi. TQLC từ các đơn vị khác cũng như các sĩ quan trong bộ chỉ huy của Edson, như thiếu tá Bailey, đã bất chấp làn hỏa lực đưa thêm đạn và lựu đạn đến cho TQLC đang cần gấp quanh Đồi 123. Một Đại úy TQLC là William J. McKennan kể lại, "Quân Nhật tấn công gần như không ngớt, cứ như một cơn mưa cứ lớn dần… Khi một hàng lính bị tàn sát như rạ, hàng lính khác lại tiếp tục lao vào chỗ chết."

Lính Nhật đã vào được đến cánh trái của phòng tuyến TQLC ngay sau khi lính nhảy dù chiếm giữ vị trí này nhưng một lần nữa hỏa lực súng trường, súng máy, cối và lựu đạn đã ngăn họ lại. Pháo 105 mm và 75 mm của TQLC cũng gây thương vong nặng nề cho quân Nhật. Một người lính Nhật bị bắt làm tù binh sau đó đã nói đơn vị của anh ta đã bị "xóa sổ" bởi đạn pháo, chỉ có 10% lính đại đội của anh còn sống sót. Trong đêm đó, TQLC Mỹ đã sử dụng 2.800 quả đạn pháo, riêng các khẩu lựu pháo 105 mm của Trung đoàn TQLC 11 đã bắn hết 1.992 quả.

Đến 4 giờ sáng, sau khi đẩy lui quân Nhật tấn công trực diện hết đợt này đến đợt khác, đôi khi phải kết thúc bằng những cuộc giáp lá cà, lực lượng của Edson đã được tăng cường Tiểu đoàn 2/5 TQLC giúp đẩy lùi thêm hai cuộc tấn công nữa trước lúc bình minh. Trong suốt đêm hôm đó, khi mà đã có lúc quân Nhật tiến gần đến việc xuyên thủng phòng tuyến, Đại tá Edson vẫn luôn đứng ở vị trí phía sau phòng tuyến trên Đồi 123 khoảng 20 yards (18 m), liên tục động viên những người lính của mình và chỉ huy việc phòng thủ. Một Đại úy TQLC, Tex Smith, người ở vị trí quan sát được Edson gần như cả đêm đã nói, "Tôi có thể nói rằng nếu có một người đàn ông có thể gắn kết cả một tiểu đoàn lại với nhau, đó chính là Edson đêm hôm đó. Ông ấy đứng ở vị trí ngay trước tuyến đầu. Vâng, ông ấy đã đứng, trong khi phần lớn chúng tôi trú vào các hầm hố."

Đêm hôm đó ba đại đội Nhật Bản, bao gồm hai từ Tiểu đoàn Tamura và một từ Tiểu đoàn Watanabe đã tiến được đến rìa đường băng thứ hai của sân bay Henderson mặc dù gặp nhiều thương vong. Công binh TQLC đã phản công đánh chặn một đại đội Nhật và buộc đại đội này rút lui. Hai đại đội còn lại đợi quân tăng viện ở bìa rừng vì không dám tấn công vào vùng địa hình trống trải quanh sân bay. Khi đợi mãi không có viện binh đến, cả hai đại đội rút lui về vị trí ban đầu phía nam ngọn đồi trước khi trời sáng. Phần lớn quân số của Tiểu đoàn Watanabe đã không tham gia trận đánh vì mất liên lạc với chỉ huy trưởng của họ suốt đêm.

Khi mặt trời bắt đầu lên vào ngày 14 tháng 9, vẫn còn nhiều nhóm lính Nhật rải rác dọc theo hai phía ngọn đồi. Tuy nhiên với việc tiểu đoàn Tamura đã mất ¾ quân số, cả sĩ quan và lính cũng như thương vong nặng nề của các đơn vị tấn công khác, cuộc tấn công vào ngọn đồi đã xem như chấm dứt. Khoảng 100 lính Nhật vẫn còn ở sườn nam Đồi 80 có dấu hiệu chuẩn bị tấn công nữa vào Đồi 123. Phi đoàn Chiến đấu cơ số 67 tại sân bay Henderson nhận được yêu cầu của Thiếu tá Bailey đã cử ba chiến đấu cơ P-400 đến tiêu diệt gần hết số lính Nhật trên, chỉ còn một số sống sót rút chạy về phía khu rừng.

Cuộc tấn công của tiểu đoàn Kuma và đại tá Oka
Trong khi trận chiến trên ngọn đồi đang diễn ra, tiểu đoàn Kuma và đơn vị của đại tá Oka cũng tấn công phía đông và phía tây phòng tuyến Lunga. Tiểu đoàn Kuma, do Thiếu tá Takeshi Mizuno chỉ huy tấn công phía đông nam phòng tuyến, phòng thủ bởi Tiểu đoàn 3 Trung đoàn 1 TQLC. Cuộc tấn công bắt đầu vào khoảng nửa đêm với một đại đội xung phong xuyên qua hỏa lực pháo và chạm trán giáp lá cà với quân phòng thủ trước khi bị đánh bật trở lại. Thiếu tá Mizuno cũng tử trận sau đợt tấn công. Lúc rạng sáng, lính TQLC cho rằng lực lượng còn lại của Tiểu đoàn Kuma vẫn còn trong khu vực nên cho sáu xe tăng hạng nhẹ M3 Stuart không có bộ binh yểm trợ đi càn quét khu vực phía trước phòng tuyến. Tuy nhiên, bốn khẩu pháo chống tăng 37 mm của quân Nhật đã tiêu diệt hoặc làm vô hiệu hóa ba chiếc xe tăng. Sau khi bỏ chạy khỏi chiếc tăng đang bốc cháy, nhiều lính tăng bị quân Nhật dùng lưỡi lê đâm chết. Một chiếc tăng bị lật nhào xuống dòng sông Tenaru và toàn bộ đội tăng chết đuối. Các khẩu pháo chống tăng Nhật thuộc về Đại đội của Trung đoàn Pháo chống tăng 28 chỉ huy bởi Thiếu úy Yoshio Okubo. Tám lính tăng TQLC chết trong cuộc chạm trán này.

23 giờ ngày 14 tháng 9, tiểu đoàn Kuma lại mở cuộc tấn công vào vị trí cũ và bị đẩy lùi một lần nữa. Đêm ngày 15 tháng 9, cuộc tấn công "yếu ớt" cuối cùng của tiểu đoàn này cũng bị đập tan.

Tiểu đoàn của Oka bao gồm 650 người (chủ yếu là Tiểu đoàn 2, Trung đoàn Bộ binh 124) tấn công vào nhiều vị trí phía tây phòng tuyến Lunga. Khoảng 4 giờ sáng ngày 14 tháng 9, hai đại đội quân Nhật tấn công vào vị trí trấn giữ bởi Tiểu đoàn 3 Trung đoàn 5 TQLC gần bờ biển và bị đánh bại với thương vong lớn. Một đại đội Nhật khác chiếm giữ một ngọn đồi nhỏ nhưng bị pháo binh TQLC pháo kích suốt trong ngày và phải rút lui với thương vong lớn đêm ngày 14 tháng 9. Phần còn lại của đơn vị này đã không thề tìm ra vị trí phòng tuyến TQLC nên không thể tham gia cuộc tấn công.

Ngày 17 tháng 9, tướng Vandegrift điều động hai đại đội từ Tiểu đoàn 1, Trung đoàn TQLC số 1 làm nhiệm vụ truy đuổi tàn quân Nhật. Tuy nhiên, lực lượng này đã bị hai đại đội Nhật Bản làm nhiệm vụ bọc hậu cho cuộc rút lui phục kích. Một trung đội TQLC bị vây trong khi những người lính TQLC còn lại bỏ chạy. Đại đội trưởng TQLC này đã đề nghị được lệnh cứu trung đội này nhưng Vandegrift đã từ chối. Đến chập tối, quân Nhật đã gần như xóa sổ được trung đội này, giết chết 24 lính TQLC với chỉ một số người bị thương còn sống sót. Ngày 20 tháng 9, một nhóm trinh sát từ TQLC tuần duyên của Edson chạm trán với một nhóm lính Nhật đang rút lui và nhanh chóng gọi pháo chi viện, giết chết 19 lính Nhật.

Kết quả

Lúc 13 giờ 5 phút ngày 14 tháng 9, Kawaguchi đã dẫn những người lính của lữ đoàn còn sống sót rút chạy khỏi ngọn đồi vào rừng sâu, tại đây họ nghỉ ngơi và dựng trại để trị thương trong suốt ngày kế tiếp. Đơn vị của Kawaguchi được lệnh rút lui về phía tây đến sông Matanikau để gia nhập đơn vị của Oka. Cuộc rút lui này đòi hỏi đoàn tàn quân phải di chuyển 6 dặm (10 km) qua vùng địa hình hiểm trở. Sáng ngày 16 tháng 9, đơn vị của Kawaguchi bắt đầu di chuyển. Phần lớn số binh sĩ còn đi được phải đỡ thêm những người bị thương. Trên đường đi, những người lính kiệt sức và đói bụng, đã không ăn gì kể từ ngày 14 tháng 9, bắt đầu bỏ các vũ khí hạng nặng và thậm chí cả súng trường lại. Khi đoàn quân đến được vị trí của đơn vị Oka tại Kokumbona năm ngày sau đó, chỉ còn một nửa số binh lính còn mang vũ khí. Những người còn sống sót của tiểu đoàn Kuma cố gắng bám theo tướng Kawaguchi đã bị lạc và lang thang trong rừng suốt ba tuần, gần như chết đói khi đến được trại của đơn vị Kawaguchi.

Trong trận đánh này, quân Nhật chết khoảng 830 người, trong đó có 350 người thuộc Tiểu đoàn Tamura, 200 người thuộc Tiểu đoàn Kokusho, 120 người thuộc Tiểu đoàn Oka, 100 người thuộc Tiểu đoàn Kuma và 60 người thuộc Tiểu đoàn Watanabe. Ngoài ra còn nhiều lính Nhật tử thương trên đường rút về Matanikau nhưng không rõ bao nhiêu. Trên và dọc ngọn đồi, Thủy quân lục chiến Mỹ đếm được 500 xác lính Nhật, gồm cả 200 xác tìm thấy tại Đồi 123. TQLC Mỹ chết 80 người từ ngày 12 tháng 9 đến ngày 14 tháng 9.

Trong khi quân Nhật tái tập trung ở phía tây Matanikau, quân Mỹ tiếp tục cho củng cố phòng tuyến Lunga. Ngày 14 tháng 9, Vandegrift quyết định đưa thêm Tiểu đoàn 3, Trung đoàn Thủy quân lục chiến số 2 từ Tulagi đến Guadalcanal. Ngày 18 tháng 9, một đoàn chuyển vận hạm đưa đến thêm 4.157 người thuộc Lữ đoàn 3 Thủy quân Lục chiến (gồm Trung đoàn 7 Thủy quân Lục chiến, một tiểu đoàn từ Trung đoàn 11 Thủy quân lục chiến và một số đơn vị hỗ trợ) đến Guadalcanal. Sự tăng viện kịp thời này cho phép Vandegrift, bắt đầu từ ngày 19 tháng 9, thành lập một vành đai phòng thủ liên tục chung quanh ngoại vi Lunga. Trong các ngày 23 đến 27 tháng 9 và 6 đến 9 tháng 10, quân Mỹ và Nhật đã chạm trán với nhau dọc theo sông Matanikau.

Ý nghĩa trận đánh

Sau khi đưa thêm quân đến Guadalcanal, quân Nhật vào cuối tháng 10 mở thêm một cuộc tấn công nữa vào sân bay Henderson nhưng tiếp tục thất bại thảm hại. Tướng Vandegrift sau đó đã thừa nhận cuộc tấn công của quân Nhật vào ngọn đồi trong tháng 9 là thời khắc duy nhất trong toàn chiến dịch mà ông cảm thấy lo ngại nhất, "chúng ta sẽ có thể ở trong một tình trạng rất xấu." Sử gia Richard B. Frank nói thêm, "Vào tháng 9 năm 1942, người Nhật chưa bao giờ tiến gần đến chiến thắng trên hòn đảo này như thế. Họ đã tiến hành một mũi tấn công thọc sâu qua rừng rậm vào ngọn đồi và suýt nữa đã chiếm được sân bay. Ngọn đồi này sau đó trở nên nổi tiếng nhất với cái tên Đồi Máu."

Ngày 15 tháng 9, tướng Hyakutake tại Rabaul biết được tin tức về thất bại của tướng Kawaguchi và báo cáo tin tức này về Bộ tổng tư lệnh Đế quốc tại Nhật Bản. Trong một cuộc họp khẩn cấp, lãnh đạo cao cấp của Lục quân và Hải quân Nhật đều đưa ra kết luận rằng "Guadalcanal có thể phát triển thành một trận chiến quyết định của cuộc chiến". Kết quả của trận chiến này sẽ có ảnh hưởng chiến lược mạnh mẽ đến các hoạt động tại các khu vực khác của Thái Bình Dương. Hyakutake ý thức rằng để thi hành mệnh lệnh tập trung đầy đủ nhân lực và phương tiện để có thể đánh bại lực lượng Đồng Minh tại Guadalcanal, ông không thể đồng thời hỗ trợ cho chiến dịch tấn công đang diễn ra trên đường mòn Kokoda tại New Guinea. Với sự tán thành của Bộ tổng tư lệnh, tướng Hyakutake đã ra lệnh cho lực lượng của ông tại New Guinea, vốn chỉ còn cách mục tiêu cảng Moresby không đầy 48 km (30 dặm), rút lui cho đến khi "vấn đề Guadalcanal " được giải quyết. Quân Nhật sau đó đã không bao giờ có thể tấn công trở lại cảng Moresby do đó có thể nói thất bại của họ trong trận chiến đồi Edson không chỉ dẫn đến thất bại tại Guadalcanal mà còn cả thất bại chung cuộc trên chiến trường Nam Thái Bình Dương.

Chú thích

Ghi chú
a.  Con số này là toàn bộ số quân Đồng Minh có mặt trên đảo Guadalcanal chứ không phải là số quân thực tế tham gia trận đánh, bao gồm 11.000 quân đổ bộ lên đảo lúc đầu và ba tiểu đoàn (khoảng 1.500 quân) chuyển từ Tulagi đến sau đó.b. Con số này cũng là toàn bộ số quân Nhật dưới quyền chỉ huy của tướng Kawaguchi tại Guadalcanal chứ không phải là số quân thực tế tham gia trận đánh.c. Lữ đoàn Bộ binh 35, thuộc Sư đoàn 18, có quân số 3.880 người, chủ yếu là từ Trung đoàn Bộ binh 124 với nhiều đơn vị hỗ trợ khác. Trung đoàn Ichiki được mang theo tên người chỉ huy là đại tá Ichiki Kiyonao và là một phần của Sư đoàn 7 từ Hokkaido. Trung đoàn Aoba, thuộc Sư đoàn 2, mang tên của lâu đài Aoba tại Sendai, bởi vì hầu hết quân lính của trung đoàn đều đến từ tỉnh Miyagi. Trung đoàn Ichiki đã từng được giao nhiệm vụ tấn công đánh chiếm đảo Midway nhưng đã phải trở lại Nhật Bản sau khi hạm đội Nhật bị đánh bại trong trận Midway khiến cuộc đổ bộ bị hoãn lại.d.  Griffith cho rằng có 400 lính Nhật chết trong khi Frank và Smith đưa ra con số 90. Đại tá Oka vốn là chỉ huy trưởng Trung đoàn 124 do đó ông phải chuyển sang chỉ huy Tiểu đoàn 2 vào thời điểm trên. Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 2 là Thiếu tá Takamatsu đã bị giết chết trong cuộc không kích.e.  Khu trục hạm chuyển vận Colhoun đã bị máy bay Nhật Bản đánh chìm vào ngày 30 tháng 8 sau khi đưa Đại đội D Thủy quân lục chiến tuần duyên lên bờ. 51 thủy thủ chết.f.  Hầu hết những người lính thuộc Lực lượng thứ hai của Ichiki đều đến từ Asahikawa, tỉnh Hokkaidō. "Kuma" là tên của những con gấu xám sống ở khu vực đó.g.  Alexander đưa ra con số 833 người, bao gồm 605 lính TQLC tuần duyên và 208 lính Nhảy dù TQLC. Đi theo cuộc đột kích này còn có phóng viên Richard Tregaskis, Robert C. Miller và Jacob C. Vouza; Vouza phải ở trên thuyền suốt vì vết thương gặp phải trong trận Tenaru chưa hồi phục kịp.h.  Vào thời điểm đó, Kawaguchi và phần lớn lực lượng của ông đang ở vị trí 6 dặm phía tây Tasimboko gần Tetere và cũng chỉ vừa mới tiến vào bên trong đảo.i.  Richard Tregaskis đã tìm ra được phần lớn số tài liệu. Đêm hôm đó, tàu tuần tra Hoa Kỳ YP-346 đã bị tấn công và bị thương bởi đoàn chuyển vận Tốc hành Tokyo.k.  Người phi công này là một trong 2 phi công của Lục quân, Chilson hoặc Wyethes, bị bắn rơi ngày 30 tháng 8 (khi đang bay trên chiếc P-400 từ sân bay Henderson) và sau đó được tuyên bố là tử trận (KIA).l.  11 lính TQLC tử trận bị đưa vào danh sách "mất tích" dù không bao giờ thấy họ lần nữa; một số xác lính TQLC tìm thấy sau trận đánh đang trong quá trình phân hủy nên không thể xác định được chính xác là ai. Nhiều lính TQLC còn nghe những tiếng la hét của một hay nhiều đồng đội bị bắt sống trong đêm 12 tháng 9. Robert Youngdeer người đã có mặt ở ngọn đồi đêm đó kể lại "Những âm thanh đó trong bóng đêm mịt mù vẫn còn ám ảnh tôi đến ngày hôm nay. Cả tiểu đoàn của tôi đều có thể nghe thấy tiếng la hét của họ."m.  Jersey cho rằng Thiếu tá Kokusho không tử trận vào thời điểm đó, mà tử trận vào ngày 2 tháng 1 năm 1943 trong Trận chiến núi Austen, đồi Galloping Horse và đồi Sea Horsen.  Tiểu đoàn Tamura thực chất là Tiểu đoàn 2 thuộc Trung đoàn Bộ binh 4 (Trung đoàn Aoba) trong khi Tiểu đoàn 2 thuộc Trung đoàn Bộ binh 124 lại thuộc cánh quân của Đại tá Oka tấn công phía tây phòng tuyến Lunga. Alexander đánh vần họ của Tamura là Masuro. Trong trận đánh, Thiếu tá Charles A. Miller, tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn lính nhảy dù đã không tuân lệnh Edson và bất lực trong việc chỉ huy có hiệu quả quân lính dưới quyền. Miller sau trận đánh đã bị cách chức, bị đưa về Mỹ và bị thải hồi khỏi Thủy quân lục chiến.o.  Khói và mùi magiê cháy cộng thêm tiếng hô "Tsu-geki!" (Tấn công!) của lính Nhật có thể đã khiến lính TQLC lầm tưởng là lính Nhật đang sử dụng hơi độc tấn công. Thiếu tá Bailey đã phải dùng súng lục của mình để ngăn chặn làn sóng rút lui hỗn loạn về phía sau và dọa những người lính TQLC còn lại. Đại úy lính nhảy dù Harry Torgerson cũng tham gia vào việc ngăn cuộc rút lui phía sau Đồi 123. Edson đã nói với những người lính TQLC đang bỏ chạy "Điều khác nhau duy nhất giữa các anh và bọn Nhật là lòng dũng cảm. Quay lại ngay."p.  Nhiều tài liệu khẳng định chi tiết về khẩu sơn pháo 75 mm của Nhật là không có thật, nhưng Christ dựa vào nhân chứng là một số lính TQLC đã chứng kiến khẩu pháo xuất hiện nhưng không khai hỏa.q. Vì vết thương cũ tái phát, trung tá Watanabe phải bước đi tập tễnh suốt đêm tìm kiếm Kawaguchi trong vô vọng ở khu rừng phía nam ngọn đồi. Vì một lý do không rõ, phần lớn tiểu đoàn Watanabe vẫn giữ nguyên vị trí và không tham gia tấn công theo mệnh lệnh trước đó.r. Ba phi công bao gồm Đại úy John A. Thompson, Bryan W. Brown và B. E. Davis. Hai chiếc trong số đó bị trúng hỏa lực mặt đất của quân Nhật nhưng vẫn trở về được sân bay.s. Alexander đánh vần họ của Mizuno là "Eishi", tên đầy đủ Eishi Mizuno.t. Đại đội trưởng của trung đội bị tiêu diệt là Đại úy Charles Brush, người đã chỉ huy nhóm lính tuần tra TQLC tiêu diệt nhóm lính trinh sát của Đại tá Ichiki trong trận Tenaru.u. Chỉ có 86 lính TQLC nhảy dù trong số 204 ban đầu có thể đi trên ngọn đồi vào buổi sáng sau trận đánh; số còn lại đã tử trận hoặc bị thương rất nặng. Christ cho số liệu 53 lính TQLC chết trên ngọn đồi và 237 người bị thương nặng, trong khi quân Nhật có 1.133 người chết hoặc bị thương. Lính Mỹ chôn lính Nhật trong các hố chôn tập thể hoặc hỏa thiêu.

Trích dẫn

Nguồn tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

- Bản đồ đa phương tiện mô tả sinh động trận chiến tại Guadalcanal

- Trang web cung cấp nhiều hình ảnh về nơi xảy ra các trận đánh ở Guadalcanal vào năm 1942 và hiện nay.

Xung đột năm 1942
Đồi Edson
Nhật Bản năm 1942
Chiến tranh Thái Bình Dương
Lịch sử quân sự Nhật Bản trong Thế chiến thứ hai
Mặt trận Thái Bình Dương trong Thế chiến thứ hai

fr:Bataille de Guadalcanal#La bataille de la côte Edson


title: Goin' In

text:
"Goin' In" là một ca khúc của nữ ca sĩ thu âm người Mỹ Jennifer Lopez. Ca khúc có mặt trong album nhạc phim Step Up Revolution (2012) và album tổng hợp hit của cô, Dance Again... the Hits (2012). Ca khúc có sự góp giọng của hai nam ca sĩ nhạc rap người Mỹ, Flo Rida và Lil Jon, mặc dù Lil Jon không được chính thức cho vào phần hợp tác. "Goin' In" được đồng dáng tác bởi Joseph Angel, Tramar Dillard, David Quiñones, Coleridge Tillman, Warren Michael và Jamahl "GoonRock" Listenbee, người đồng thời cũng là nhà sản xuất của ca khúc.

Lopez ra mắt "Goin' In" tại vòng chung kết của American Idol mùa thứ 11 vào 23 tháng 5 năm 2012.

Thực hiện và phát hành
Vào 27 tháng 4 năm 2012, Digital Spy thông báo rằng, Lopez sẽ thu âm hai ca khúc với nhà sản xuất GoonRock (được biết đến nhiều nhất qua việc hợp tác với bộ đôi LMFAO qua các bản hit "Party Rock Anthem" và "Sexy and I Know It") và được viết bởi Ryan Tedder: "Clothes Off" and "Goin' In". Vào 10 tháng 5, GoonRock viết một tin nhắn lên Twitter rằng: "Crazy day finishing 2012 's Song of the Summer for @jlo and @Official_flo #goinin." (Tạm dịch: "Một ngày điên cuồng, đã hoàn thành Ca khúc Mùa hè 2012 cho @jlo và @Official_flo #goinin."). Ca khúc được phát hành trên đài phát thanh vào 24 tháng 5 năm 2012 trên On Air with Ryan Seacrest. "Goin' In" được phát hành kĩ thuật số vào 12 tháng 6 năm 2012.

Video âm nhạc
Video âm nhạc cho ca khúc được quay vào tháng 6 năm 2012 và được đạo diễn bởi Ace Norton. Flo Rida đã nói về video này: "Tôi đứng hát ca khúc bên cạnh chiếc Lamborghini này. Và nó cũng thực sự khó khăn khi có một cảnh tôi chạy trên chiếc máy chạy bộ và hát phần rap của tôi. Khi xem lại cả video, tôi thấy nó thật tuyệt vời.

Danh sách ca khúc
EP Remix kĩ thuật số
 "Goin' In" (Michael Woods Remix) – 6:22
 "Goin' In" (Michael Woods Remix Edit) – 4:14
 "Goin' In" (Michael Woods Dub) – 6:22
 "Goin' In" (Michael Woods Instrumental) – 6:22
 "Goin' In" (Gustavo Scorpio Club Mix) – 7:44
 "Goin' In" (Gustavo Scorpio Edit) – 4:35
 "Goin' In" (Gustavo Scorpio Dub) – 7:44
 "Goin' In" (Jacob Plant Remix) – 4:40

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Chú thích

Đĩa đơn năm 2012
Bài hát năm 2012
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Bài hát của Flo Rida
Bài hát của Jennifer Lopez
Bài hát sản xuất bởi Kuk Harrell
Bài hát trong phim


title: Rajiv Gandhi

text:
Rajiv Ratna Gandhi (sinh ngày 20 tháng 8 năm 1944 - mất ngày 21 tháng 5 năm 1991) là Thủ tướng thứ sáu của Ấn Độ (tại vị: 1984-1989). Ông được đề cử làm Thủ tướng sau khi mẹ ông - Indira Gandhi - bị ám sát vào ngày 31 tháng 10 năm 1984. Bản thân ông bị ám sát vào ngày 21 tháng 5 năm 1991. Khi nhậm chức, ông mới 40 tuổi và trở thành Thủ tướng trẻ nhất của Ấn Độ cho tới nay.

Rajiv Gandhi là con trai cả của Indira và Feroze Gandhi. Ông từng học tại Trinity College, Cambridge, và sau đó tại trường Imperial College London, nhưng đều không hoàn thành văn bằng tại cả hai trường này. Khi ở Cambridge, ông đã gặp Antonia Albina Maino - một phụ nữ sinh ra ở Ý, lúc đó một nữ hầu bàn nhà hàng. Sau này hai người đã kết hôn. Sau khi bỏ học đại học, ông đã trở thành một phi công chuyên nghiệp cho các hãng hàng không Ấn Độ. Ông vẫn xa lạ với chính trị, mặc dù là người trong dòng họ nổi bật trên chính trường Ấn Độ. Mãi tới sau em trai ông là Sanjay Gandhi qua đời vào năm 1980, Rajiv mới bắt đầu tham gia vào đời sống chính trị. Sau khi Thủ tướng Indira Gandhi bị ám sát vào năm 1984, các lãnh đạo Đảng Quốc Đại Ấn Độ đề cử ông làm Thủ tướng Chính phủ.

Lập tức, Rajiv Gandhi đã lãnh đạo đảng Quốc Đại giành chiến thắng lớn trong cuộc bầu cử vào năm 1984, giành được tỷ lệ phiếu lớn lớn nhất từng thấy trong Quốc hội Ấn Độ, Đảng Quốc Đại giành 411 ghế trong số 542 ghế. Ông bắt đầu bãi bỏ Licence Raj (Giấy phép Raj - chế độ cấp phép liên quan đến hạn ngạch, thuế quan và điều tiết hoạt động kinh tế), hiện đại hóa ngành viễn thông, hệ thống giáo dục, phát triển các sáng kiến khoa học và công nghệ, và cải thiện quan hệ với Hoa Kỳ.

Thời gian Rajiv Gandhi làm thủ tướng có nhiều mâu thuẫn và tranh cãi; có lẽ khủng hoảng lớn nhất là thảm họa Bhopal và trường hợp của Shah Bano. Năm 1988, ông bảo vệ Tổng thống Gayyoom trong cuộc đảo chính ở Maldives, chống lại các nhóm dân quân Tamil như PLOTE, can thiệp và sau đó gửi binh sĩ gìn giữ hòa bình đến Sri Lanka năm 1987, dẫn tới xung đột với Những con hổ Giải phóng Tamil (LTTE). Vào giữa năm 1987, vụ bê bối Bofors đã phá hỏng hình ảnh không tham nhũng của ông và dẫn đến một thất bại lớn cho đảng của ông trong cuộc bầu cử năm 1989.

Vào ngày 30 tháng 7 năm 1987, một ngày sau khi Rajiv Gandhi đến Sri Lanka và ký Hiệp ước Indo-Sri Lanka, một người bảo vệ tên là Vijitha Rohana đánh vào vai ông bằng súng trường; Phản xạ nhanh của Rajiv Gandhi đã cứu ông khỏi bị thương. Người bảo vệ cho biết ý định của ông là giết Rajiv Gandhi vì "những thiệt hại ông đã gây ra" cho Sri Lanka.

Rajiv Gandhi vẫn là Chủ tịch Quốc hội cho đến cuộc bầu cử năm 1991. Trong khi vận động bầu cử vào ngày 21 tháng 5 năm 1991, tại Sriperumbudur, một ngôi làng cách Madras khoảng 40 km Vào lúc 10:10 tối, một người phụ nữ sau này được xác định là Thenmozhi Rajaratnam, tiếp cận Rajiv Gandhi trước công chúng và chào đón ông. Sau đó, cô cúi xuống và kích nổ một vành đai chứa 700 g chất nổ RDX giấu dưới váy cô. Vụ nổ đã giết Gandhi, Rajaratnam và ít nhất 25 người khác.

Góa phụ của ông Sonia trở thành chủ tịch của Đảng quốc đại vào năm 1998 và lãnh đạo đảng để chiến thắng trong cuộc bầu cử quốc hội năm 2004 và 2009. Con trai ông Rahul là một thành viên của Quốc hội và Chủ tịch Quốc hội Ấn Độ hiện tại. Năm 1991, chính phủ Ấn Độ đã tặng Rajiv Gandhi giải thưởng Bharat Ratna, giải thưởng dân sự cao nhất của đất nước.

Tham khảo

Thủ tướng Ấn Độ
Rajiv
Người bị ám sát
Mất năm 1991
Chính trị gia Ấn Độ thế kỷ 20


title: Finyov Lug

text:
Finyov Lug () là một làng (деревня) của Liên bang Nga. Nó là một phần của khu dân cư kiểu đô thị Tyosovo-Netylskoye thuộc huyện Novgorod, tỉnh cùng tên.

Từ năm 1940 đến 1967, Finyov Lug là nơi tọa lạc của Финёвский лесопункт Новгородского леспромхоза, cơ quan đảm trách ngành lâm nghiệp và trồng rừng của thị trấn Tyosovo-Netylskiy. Xung quanh làng là một hệ thống đường sắt khổ hẹp (750 mm) chuyên dùng để vận chuyển than bùn, với tổng chiều dài tuyến đường chính từng lên tới 150 cây số. Линия узкоколейной железной дороги пересекалась с линией МПС: Новолисино — Новгород-на-Волхове в разных уровнях.

Chú thích


title: London, Ontario

text:
London là một thành phố ở Tây Nam Ontario, Canada, nằm dọc theo hành lang thành phố Quebec-Windsor. Thành phố có dân số 366.151 người theo điều tra dân số Canada 2011. London là thủ phủ hạt Middlesex, tại ngã ba của sông Thames không thuận lợi cho tàu bè lưu thông, khoảng nửa chừng giữa Toronto, Ontario và Detroit, Michigan. Thành phố London là một thành phố riêng biệt về chính trị với hạt Middlesex, mặc dù nó vẫn là thủ phủ hạt.
London đã có khu định cư lần đầu của châu Âu giữa 1801 và 1804 bởi Peter Hagerman và trở thành một ngôi làng vào năm 1826. Kể từ đó, London đã phát triển thành đô thị lớn nhất Tây Nam tỉnh Ontario, sáp nhập của các cộng đồng nhỏ hơn bao quanh nó. Thành phố đã phát triển một trọng tâm mạnh mẽ đối với sức khỏe, chăm sóc giáo dục, du lịch, và sản xuất.
London là nơi có các trường Fanshawe College và Đại học Western Ontario, góp phần vào danh tiếng của thành phố là một trung tâm quốc tế của giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và hoạt động văn hóa. Thành phố tổ chức một số cuộc triển lãm âm nhạc và nghệ thuật. Lễ hội London đóng góp cho ngành du lịch của thành phố, nhưng hoạt động kinh tế của nó là trung tâm nghiên cứu giáo dục, y tế, bảo hiểm, và công nghệ thông tin. Trường đại học và bệnh viện của London là một trong mười đơn vị hành đầu về sử dụng lao động. London nằm tại ngã ba quốc lộ 401 và 402, kết nối tới Toronto, Detroit, và Sarnia. Nó cũng có một sân bay quốc tế (sân bay quốc tế London và trạm xe buýt.

Khí hậu

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài

Ontario


title: Hành lang thành phố Quebec-Windsor

text:
Hành lang thành phố Quebec-Windsor là khu vực tập trung đông dân nhất và công nghiệp hóa cao của Canada. Như tên gọi của nó, nó kéo dài từ thành phố Quebec ở phía đông đến Windsor, Ontario ở phía tây, trải dài 1.150 km (710 dặm). Với hơn 18 triệu người, nó chứa 51% dân số của đất nước và ba trong 4 vùng đô thị lớn nhất của Canada theo điều tra dân số năm 2001. Trong tầm quan trọng tương đối của nó đến cơ sở hạ tầng kinh tế và chính trị của đất nước, nó có nhiều điểm tương đồng với Northeast megalopolis Đông Bắc Hoa Kỳ. Tên lần đầu tiên được phổ biến rộng rãi bởi tuyến Via Rail, chuyên chở hành khách bằng đường sắt thường xuyên trong Hành lang thành phố Quebec-Windsor trên tuyến đường của nó có tên là "Hành lang".

Địa lý
Hành lang này kéo dài từ thành phố Quebec, Quebec ở đông bắc đến Windsor, Ontario ở tây nam, chạy theo hướng bắc của sông Saint Lawrence, hồ Ontario và hồ Erie.

Các khu vực đô thị chính dọc theo hành lang bao gồm:

 Toronto
 Montreal
 Ottawa
 Mississauga
 Thành phố Quebec
 Hamilton
 London
 Kitchener-Waterloo
 St. Catharines
 Oshawa
 Windsor
 Sherbrooke
 Trois-Rivières

Các khu vực đô thị đáng kể khác gồm có: Lévis, Cornwall, Brockville, Kingston, Belleville, Niagara Falls, Chatham–Kent, Sherbrooke, Laval, Gatineau, Peterborough, Guelph, Brantford, Barrie, và Sarnia.

Tham khảo

Thành phố của Canada


title: Sân bay quốc tế London

text:
Sân bay quốc tế London  (tên tiếng Anh: London International Airport hay London Airport) là một sân bay có cự ly  về phía đông bắc thành phố London, Ontario, Canada. Năm 2009, sân bay này đã phục vụ 501.836 lượt hành khách và năm 2011 là sân bay bận rộn thứ 20 ở Canada về số lượt chuyến với 94.747 lượt chuyến. Các hãng hàng không hoạt động tại sân bay này gồm có Air Canada Express, United Express (vận hành bởi SkyWest Airlines), và WestJet.

Lịch sử
Sân bay này được xây dựng trong gần 1939 Crumlin, trên một địa điểm thời điểm đó nằm ngoài giới hạn thành phố London, nhưng đã được sáp nhập vào thành phố. Đó là một căn cứ không quân dưới sự chỉ huy của Kế hoạch đào tạo hàng không Khối thịnh vượng chung, nơi mà các phi công từ Khối thịnh vượng chung Anh và các thuộc địa cũ đã được đào tạo như là một cống thời gian này.
Với việc hãng hàng không WestJet phục vụ tại sân bay này trong thời gian đầu những năm 2000, việc mở rộng nhà ga là cần thiết. Kết quả là, nhà ga của sân bay này đã được cải tạo hoàn toàn và mở rộng để đáp ứng nhu cầu hành khách hoàn thành vào năm 2003.

Hãng hàng không và tuyến bay

Tham khảo

London


title: Lịch sử hành chính Đắk Nông

text:
Đắk Nông là một tỉnh biên giới của Việt Nam, thuộc vùng Tây Nguyên, Việt Nam, phía bắc giáp tỉnh Đắk Lắk, phía nam giáp các tỉnh Lâm Đồng và Bình Phước, phía đông giáp tỉnh Lâm Đồng, phía tây giáp Vương quốc Campuchia.

Trước năm 1975

Tỉnh Đắk Lắk của nước Việt Nam thống nhất từ năm 1976 hình thành từ hai tỉnh Darlac và Quảng Đức, có diện tích lớn thứ hai Việt Nam sau tỉnh Gia Lai - Kon Tum, gồm thị xã Buôn Ma Thuột và 5 huyện: Đắk Mil, Đắk Nông, Krông Búk, Krông Pắc, Lăk. Tỉnh chỉ lớn nhất nước khi tỉnh Gia Lai - Kon Tum tách làm đôi, khi đó Đắk Lắk diện tích 19.800 km². Số huyện tăng dần cho đến 18 huyện.

Năm 1950 - 1978, thành lập một số xã thuộc các huyện Đắk Mil, Đắk Nông.

Năm 1984, chia tách một số xã thuộc các huyện Đắk Mil, Đắk Nông.

Năm 1986, chia tách một số xã thuộc huyện Đắk Nông. Cùng năm, chia huyện Đắk Nông thành 2 huyện: Đắk Nông và Đắk R'lấp.

Năm 1987, thành lập huyện Krông Nô trên cơ sở tách một số xã thuộc các huyện Đắk Mil, Đắk Nông và Lắk.

Năm 1989, chia tách một số xã thuộc các huyện Đắk Nông và Đắk Rlấp.

Năm 1990, thành lập huyện Cư Jút trên cơ sở tách ra từ huyện Đắk Mil và thị xã Buôn Ma Thuột.

Năm 1992, chia tách một số xã thuộc các huyện Đắk Rlấp, Krông Nô, Cư Jút.

Năm 1994, chia tách một số xã thuộc các huyện Đắk Nông, Đắk Rlấp, Krông Nô.

Năm 1995, điều chỉnh địa giới thành phố Buôn Ma Thuột và huyện Cư Jút.

Năm 1996, chia tách, thành lập xã, thị trấn thuộc huyện Krông Nô.

Năm 1998, chia tách thành lập một số xã, thị trấn thuộc huyện Đắk Nông.

Năm 1999, chia tách, thành lập một số xã, thị trấn thuộc huyện Krông Nô.

Năm 2001, chia tách, thành lập một số xã thuộc huyện Cư Jút. Cùng năm, thành lập huyện Đắk Song trên cơ sở tách ra từ 2 huyện Đắk Nông và Đắk Mil.

(Thời kỳ trước khi thành lập tỉnh Đắk Nông, xem Lịch sử hành chính Đắk Lắk để biết thêm thông tin)

Năm 2003, chia tách, thành lập một số xã thuộc các huyện Krông Nô và Đắk R'lấp. Cùng năm, Quốc hội ra Nghị quyết số 22/2003/QH.11 chia tỉnh Đắk Lắk thành hai tỉnh mới là Đắk Lắk và Đắk Nông. Tỉnh Đắk Nông có 6 đơn vị hành chính cấp huyện gồm: Cư Jút, Đắk Mil, Đắk Nông, Đắk R'lấp, Đắk Song, Krông Nô.

Năm 2004, điều chỉnh địa giới một số xã thuộc các huyện Cư Jút và Krông Nô.

Năm 2005, chia tách một số xã thuộc các huyện Đắk Mil, Đắk R'lấp, Đắk Song, Krông Nô. Cùng năm, thành lập thị xã Gia Nghĩa, thành lập các phường thuộc thị xã Gia Nghĩa, đổi tên huyện Đắk Nông thành huyện Đắk Glong.

 Thành lập xã Đắk Wer (Đắk R'lấp) trên cơ sở một phần xã Nhân Cơ. Xã Đắk Wer có 4.572 ha diện tích tự nhiên và 6.078 nhân khẩu.
 Thành lập xã Nâm N'jang (Đắk Song) trên cơ sở một phần xã Đắk Rung. Xã Nâm N'jang có 17.086 ha diện tích tự nhiên và 5.449 nhân khẩu.
 Đổi tên xã Đắk Rung (Đắk Song) thành xã Đắk N'drung Xã Đắk N'drung có 7.243 ha diện tích tự nhiên và 5.618 nhân khẩu.
 Thành lập xã Đắk N'drót (Đắk Mil) trên cơ sở một phần xã Đức Mạnh và xã Đắk R'la. Xã Đắk N'drót có 4.748 ha diện tích tự nhiên và 3.441 nhân khẩu.
 Thành lập xã Tân Thành (Krông Nô) trên cơ sở một phần xã Đắk Rồ. Xã Tân Thành có 8.689 ha diện tích tự nhiên và 2.452 nhân khẩu.
 Đổi tên xã Đắk Rồ (Krông Nô) thành xã Đắk Drô. Xã Đắk Drô có 5.430 ha diện tích tự nhiên và 5.663 nhân khẩu.
 Thành lập thị xã Gia Nghĩa trên cơ sở một phần huyện Đắk Nông (gồm toàn bộ thị trấn Gia Nghĩa, xã Quảng Thành và xã Đắk Nia).
 Thành lập đơn vị hành chính thuộc thị xã Gia Nghĩa trên cơ sở chia tách thị trấn Gia Nghĩa và một phần các xã Quảng Thành, Đắk Nia. Phường Nghĩa Đức có diện tích tự nhiên 1.664 ha và 3.926 nhân khẩu. Phường Nghĩa Thành có diện tích tự nhiên 286 ha và 8.040 nhân khẩu. Phường Nghĩa Phú có diện tích tự nhiên 1.313 ha và 2.340 nhân khẩu. Phường Nghĩa Tân có diện tích tự nhiên 1.728 ha và 3.644 nhân khẩu. Phường Nghĩa Trung có 1.416 ha diện tích tự nhiên và 6.861 nhân khẩu. Xã Đắk R'Moan có 4.956 ha diện tích tự nhiên và 4.045 nhân khẩu.
 Thị xã Gia Nghĩa có 28.664 ha diện tích tự nhiên và 35.559 nhân khẩu, có 8 đơn vị hành chính trực thuộc gồm 5 phường và 3 xã.
 Đổi tên huyện Đắk Nông thành huyện Đắk Glong

Năm 2006, chia tách một số xã thuộc các huyện Đắk Mil, Đắk R'lấp, Đắk Song. Cùng năm, thành lập huyện Tuy Đức.

 Thành lập xã Đắk Ngo (Đắk R'lấp) trên cơ sở một phần xã Đắk Ru và xã Quảng Tín. Xã Đắk Ngo có 16.786 ha diện tích tự nhiên và 3.029 nhân khẩu.
 Thành lập xã Nghĩa Thắng (Đắk R'lấp) trên cơ sở một phần xã Đạo Nghĩa. Xã Nghĩa Thắng có 4.910 ha diện tích tự nhiên và 6.762 nhân khẩu.
 Thành lập xã Quảng Tâm (Đắk R'lấp) trên cơ sở một phần xã Đắk R'tíh và xã Đắk Búk So. Xã Quảng Tâm có 6.995 ha diện tích tự nhiên và 3.028 nhân khẩu.
 Thành lập xã Đắk Hòa (Đắk Song) trên cơ sở một phần xã Đắk Môl. Xã Đắk Hoà có 11.509 ha diện tích tự nhiên và 3.070 nhân khẩu.
 Thành lập xã Long Sơn (Đắk Mil) trên cơ sở một phần xã Đắk Sắk. Xã Long Sơn có 3.058 ha diện tích tự nhiên và 2.198 nhân khẩu.
 Sáp nhập một phần xã Đức Minh (Đắk Mil) vào xã Đắk Sắk. Xã Đắk Sắk có 3.170,88 ha diện tích tự nhiên và 9.704 nhân khẩu. Xã Đức Minh có 3.313,68 ha diện tích tự nhiên và 13.392 nhân khẩu.
 Thành lập huyện Tuy Đức trên cơ sở một phần huyện Đắk R'lấp. Huyện Tuy Đức có 112.327 ha diện tích tự nhiên và 23.238 nhân khẩu, có 6 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm các xã: Đắk Ngo, Quảng Tân, Đắk Búk So, Đắk R'Tíh, Quảng Tâm, Quảng Trực. Huyện Đắk R'Lấp còn lại 63.420 ha diện tích tự nhiên và 65.075 nhân khẩu, có 10 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm các xã: Đắk Wer, Nhân Đạo, Nhân Cơ, Đạo Nghĩa, Nghĩa Thắng, Kiến Thành, Quảng Tín, Đắk Sin, Đắk Ru và thị trấn Kiến Đức.

Năm 2007, chia tách một số xã thuộc các huyện Đắk Glong, Đắk R'lấp, Đắk Song, Krông Nô.

 Thành lập xã Hưng Bình (Đắk R'lấp) trên cơ sở một phần xã Đắk Sin. Xã Hưng Bình có 8.892 ha diện tích tự nhiên và 3.465 nhân khẩu.
 Thành lập xã Quảng Hòa (Đắk Glong) trên cơ sở một phần xã Quảng Sơn. Xã Quảng Hoà có 8.665 ha diện tích tự nhiên và 3.721 nhân khẩu.
 Thành lập thị trấn Đức An (Đắk Song) trên cơ sở một phần xã Đắk Song và xã Nâm N'jang. Thị trấn Đức An có 1.293 ha diện tích tự nhiên và 4.323 nhân khẩu.
 Thành lập xã Thuận Hà (Đắk Song) trên cơ sở một phần xã Đắc Song, xã Đắk N'drung và xã Thuận Hạnh. Xã Thuận Hà có 5.643 ha diện tích tự nhiên và 3.653 nhân khẩu.
 Thành lập xã Nam Xuân (Krông Nô) trên cơ sở một phần xã Đắk Sôr và xã Nam Hà. Xã Nam Xuân có 3.013 ha diện tích tự nhiên và 6.687 nhân khẩu.
 Đổi tên xã Đắk Song (Đắk Song) thành xã Nam Bình. Xã Nam Bình có 8.058 ha diện tích tự nhiên và 5.454 nhân khẩu.

Năm 2010, giải thể xã Đắk Plao cũ, thành lập xã Đắk Plao mới thuộc huyện Đắk Glong.

Năm 2019, thành lập phường Quảng Thành thuộc thị xã Gia Nghĩa và thành lập thành phố Gia Nghĩa thuộc tỉnh Đắk Nông.

 Thành lập phường Quảng Thành (TX. Gia Nghĩa) trên cơ sở toàn bộ xã Quảng Thành. Phường Quảng Thành có 77,59 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 5.783 người.
 Thành lập thành phố Gia Nghĩa trên cơ sở toàn bộ thị xã Gia Nghĩa. Thành phố Gia Nghĩa có 284,11 km² diện tích tự nhiên và quy mô dân số 85.082 người, gồm 8 đơn vị hành chính trực thuộc: 6 phường và 2 xã.

Năm 2021, điều chỉnh địa giới hành chính hai huyện Cư Jút, Đắk Mil và một số xã, thị trấn thuộc huyện Krông Nô.

Điều chỉnh 2,56 km² diện tích tự nhiên của thôn Năm Tầng thuộc xã Đắk R'La, huyện Đắk Mil về xã Cư Knia, huyện Cư Jút quản lý
Điều chỉnh 4,64 km² diện tích tự nhiên và 425 người của thôn Đắk Hưng thuộc thị trấn Đắk Mâm về xã Nam Xuân quản lý
Điều chỉnh 2,60 km² diện tích tự nhiên và 270 người của thôn Đắk Tân thuộc thị trấn Đắk Mâm về xã Tân Thành quản lý
Điều chỉnh 2,58 km² diện tích tự nhiên của thôn Đắk Ri thuộc xã Tân Thành về xã Nam Xuân quản lý.

Chú thích

Hành chính Đắk Nông


title: Liên kết tam nhị

text:
Liên kết tam nhị là một liên kết hóa học thiếu điện tử (electron-deficient chemical bond) khi 2 nguyên tử hình thành liên kết có chung 2 electron. Để đơn giản, người ta còn gọi liên kết này là liên kết 3c-2e (3-center 2-electron bond)

Hợp chất của Bo

Liên kết 3c-2e được tìm thấy ở các hợp chất của Bo, chẳng hạn như điboran (B2H6). Hai electron trong liên kết B-H-B là minh họa cho liên kết 3c-2e.

Cacbocation

Phản ứng chuyển vị cacbocation xảy ra thông qua trạng thái chuyển tiếp liên kết 3 tâm.

Các ion carbon thường có liên kết 3c-2e

Xem thêm
 Liên kết tam tứ

Tham khảo

Liên kết hóa học


title: Sông Naf

text:
Sông Naf (tiếng Myanmar: နတ်မြစ်; tiếng Bengal: নাফ নদী) là con sông nằm giữa huyện Cox's Bazar của Bangladesh và bang Rakhine của Myanmar.

Sông Naf bắt nguồn từ dãy núi Arakan của Myanmar rồi đổ ra vịnh Bengal. Sông dài 62 km; chiều rộng thay đổi tuỳ nơi, khoảng từ 1,61 đến 3,22 km. Phần lớn phần hạ lưu của sông phân định nên biên giới Bangladesh-Myanmar. Sông Naf chịu ảnh hưởng của thủy triều.

Bangladesh và Myanmar tranh chấp một số quyền lợi liên quan đến dòng sông này. Myanmar từng có kế hoạch xây dựng một con đập tại đây, khiến Bangladesh phải triệu hồi đại sứ của Myanmar để thể hiện mối lo ngại vào đầu năm 2001. Sau đó binh lính hai quốc gia đã có cuộc chạm súng ngắn tại biên giới trên sông Naf.

Chú thích

Sông quốc tế châu Á
Sông biên giới
Sông Bangladesh
Sông Myanmar
Biên giới Bangladesh-Myanmar
Vịnh Bengal
Phân khu Chittagong
Huyện Cox's Bazar
Bang Rakhine
Tranh chấp lãnh thổ của Bangladesh
Tranh chấp lãnh thổ của Myanmar


title: Windsor, Ontario

text:
Windsor là thành phố cực nam ở Canada và nằm ở Tây Nam Ontario ở cuối phía tây của hành lang đông dân cư, hành lang thành phố Quebec-Windsor. Thành phố nằm bên trong khu vực điều tra dân số Essex, Ontario, mặc dù hành chính tách ra khỏi chính quyền hạt. Ngăn cách bởi sông Detroit, Windsor nằm ở phía nam của Detroit, Michigan ở Hoa Kỳ. Windsor được gọi là Thành phố Hoa hồng và người dân trong tiếng Anh được gọi là Windsorites.

Khí hậu

Tham khảo

Đọc thêm

 Ernest J. Lajeunesse, The Windsor Border Region, Windsor: The Champlain Society, 1960.
 Jack Cecillon, Prayers, Petitions and Protests: The Catholic Church and the Ontario Schools Crisis in the Windsor Border Region, 1910–1928, Montreal: McGill-Queen's University Press, 2013.

Liên kết ngoài

Khu định cư cảng Ontario
Sông Detroit
Thành phố ở Ontario
Khu dân cư trên Tuyến hỏa xa ngầm
Khu dân cư ở Ngũ Đại Hồ
Khu định cư truyền giáo của Pháp ở Bắc Mỹ
Địa điểm biểu diễn đường phố