title: You da One

text:
"You Da One" là một bài hát của nữ ca sĩ người Barbados Rihanna thu âm cho album phòng thu thứ sáu của cô, Talk That Talk (2011). Bài hát được đồng sáng tác bởi Rihanna, cùng với Ester Dean, Henry Walter, John Hill và Lukasz Gottwald. Việc sản xuất của bài hát được hoàn thành bởi Gottwald, dưới nghệ danh Dr. Luke, và Cirkut. Đĩa đơn được phát hành 13 tháng 11 năm 2011 tại Anh và 14 tháng 11 năm 2011 tại Mỹ.
Bài hát có giai điẹu tương tự như các đĩa đơn trước "What's My Name?" và "Man Down". Bài hát đạt vị trí thứ 14 (vị trí cao nhất) trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và vị trí thứ nhất trên Dance Club/Play Songs. Ngoài ra, bài hát cũng lọt vào top 10 của nhiều bảng xếp hạng khác nhau như Hot Digital Songs.

Thu âm và sản xuất
"You Da One" được sáng tác bởi Ester Dean, Henry Walter, John Hill, Lukasz Gottwald và Rihanna. Việc sản xuất được thực hiện bởi Dr. Luke và Cirkut. Rihanna đã thu âm bài hát này tại một số phòng thu trên khắp thế giới, trong khi cô đang thực hiện chuyến lưu diễn Loud Tour (2011), trong đó có Sofital Paris Le Laubourg ở Phòng 538 và tại Westlake Recording Studios trong Studio B tại Los Angeles, California. Việc thu âm giọng hát và sản xuất được thực hiện bởi Kuk Harrell và Marcos Tovar. Còn Alejandro Barajas và Jennifer Rosales thì lại làm trợ lý thu âm giọng hát và sản xuất cho Harrel và Tovar. "You da One" được hòa âm bởi Serban Ghenea và trợ lý Phil Seaford, tại Mixstar Studios, Virginia Beach, Virginia. John Hanes là người chỉnh sửa về kỹ thuật hòa âm. Phần kỹ thuật chung được thực hiện bởi Aubrey "Big Juice" Delaine và Clint Gibbs, với hai người trợ lý Chris Sclafani và Jonathon Steer. Phần nhạc nền được cung cấp bởi Dr. Luke, Cirkut and Hill, và người điều phối sản xuất là Irene Richter và Katie Mitzell.

Bối cảnh phát hành
Bài hát được chọn làm đĩa đơn thứ hai từ album Talk That Talk, và được phát hành vào ngày 11 tháng 11 năm 2011 trên đài phát thanh Mỹ. Bìa đĩa đơn "You Da One" được định dạng trắng-đen, với Rihanna đang hút một điếu thuốc.

Nhiều người cho rằng, giai điệu của You Da One có điệu raggae giống như các đĩa đơn "Man Down" và "What's My Name?" của cô.

Sáng tác

"You Da One" là bài hát mang thể loại electropop với các thể loại khác như raggae và dancehall. Theo Bradley Stern, You Da One mang âm điệu giống như Inside Out của Britney Spears. Ca từ của You Da One có ý nghĩa về quan hệ tình cảm nhẹ nhàng giữa trai gái: "You know how to love me hard/I won't lie, I'm falling hard/Yup, I'm falling for ya, but there's nothing wrong with that" (Anh biết cách yêu em nồng nàn/Em sẽ không lừa dối anh đâu.../Em đang nghiêng ngả vì anh, nhưng không có gì đâu...) hay "My love is your love, your love is mine" (Tình yêu của em cũng là của anh, của anh cũng là của em)... Theo Musicnotes.com, You Da One có tới 126 nhịp/phút. Hợp âm của bài này là: A♭–Cm–E♭ và đoạn điệp khúc là: B♭3-B♭4.

Diễn biến xếp hạng

Bắc Mỹ
Tại Mỹ, "You da One" ra mắt trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 tại vị trí thứ 73 vào ngày 16 tháng 11 năm 2011, chỉ hai ngày sau khi bài hát được chính thức phát hành trên của hàng iTunes. Tuần kế tiếp, bài hát vươn lên vị trí thứ 14. Trên bảng xếp hạng Radio Songs của Mỹ, bài hát ra mắt với vị trí thứ 28, với lượng khán giả trong tuần đầu tiên lên tới 28 triệu. Với vị trí này, "You da One" trở thành bài hát ra mắt tại vị trí cao nhất trên bảng xếp hạng Radio Songs kể từ khi "Born This Way" của Lady Gaga ra mắt tại vị trí thứ 6 vào tháng 2 năm 2011. Trên bảng xếp hạng Hot Digital Songs của Mỹ, bài hát ra mắt và đạt luôn vị trí cao nhất của nó với vị trí thứ 9, với tổng doanh số 124,000 lượt tải về. Theo đó, Rihanna trở thành nữ nghệ sĩ đầu tiên trong lịch sử có ba bài hát lọt vào Top 10 trên bảng xếp hạng này trong cùng một tuần lễ; trong tuần lễ đó, đĩa đơn đầu tiên của Talk That Talk, "We Found Love", đang ở vị trí quán quân với doanh số 211,000 lượt tải về, trong khi đó bản song ca giữa cô và Drake, "Take Care", đang ở vị trí thứ 4 với 162,000 lượt tải. Cô cũng trở thành nghệ sĩ đầu tiên có ba đĩa đơn lọt vào Top 10 của bảng xếp hạng kể từ khi Michael Jackson có sáu đĩa đơn lọt vào Top 10 sau cái chết của anh vào tháng 7 năm 2009.

Trên bảng xếp hạng nhạc pop Pop Songs của Mỹ, "You da One" ra mắt tại vị trí thứ 26 vào ngày 26 tháng 11 năm 2011, đồng thời cũng đạt được thành công lớn trên bảng xếp hạng Hot Dance Club Songs với vị trí quán quân, trở thành đĩa đơn thứ mười bảy của cô đạt được vị trí quán quân trên bảng xếp hạng này. Với kết quả này, cô cùng với nữ ca sĩ Beyoncé đang cùng nhau đứng ở vị trí thứ ba trong việc sở hữu lượng đĩa đơn quán quân trên bảng xếp hạng với lịch sử 35 năm này. Chỉ có Madonna (42 đĩa đơn) và Janet Jackson (19 đĩa đơn) là đang sở hữu số đĩa đơn quán quân nhiều hơn Rihanna và Beyonces mà thôi. "You da One" cũng xuất hiện trên bảng xếp hạng Hot R&B/Hip-Hop Songs với vị trí cao nhất là 60, và trên bảng xếp hạng Canadian Hot 100 tại vị trí thứ 12. Ở Mỹ, "You da One" được chứ nhận đĩa bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Hoa Kỳ (RIAA) vào ngày 27 tháng 3 năm 2012 cho doanh số đạt mốc một triệu bản.

Châu Âu và châu Đại Dương
Ở Pháp, "You da One" ra mắt tại vị trí thứ 64 vào ngày 19 tháng 11 năm 2011, và đạt vị trí cao nhất trong năm 2011 là 28. Trong chín tuần đầu xuất hiện trên bảng xếp hạng, vào ngày 14 tháng 2 năm 2012, bài hát đạt vị trí cao nhất của nó là 23, sau đó tổng cộng "You da One" đã xuất hiện trên bảng xếp hạng này trong 23 tuần. Tại Hà Lan, "You da One" ra mắt tại vị trí #92 vào ngày 19 tháng 11 năm 2011, và đạt vị trí cao nhất là 53 trong ba tuần. Sau đó bài hát lại xuất hiện trở lại trên bảng xếp hạng này vào ngày 31 tháng 12 năm 2011 với vị trí thứ 61 và tiếp tục ở lại trên bảng xếp hạng thêm hai tuần nữa vào tháng 1 năm 2012. "You da One" đã lọt vào Top 20 ở một số quốc gia khác ở châu Âu, điển hình là Ireland với vị trí thứ 12, Na Uy với vị trí thứ 16, và Thụy Điển với vị trí thứ 17. Bài hát cũng lọt vào Top 50 ở Áo, Thụy Sĩ, và Tây Ban Nha. Ở Anh, "You da One" ra mắt bảng xếp hạng UK Singles Chart tại vị trí #39 vào ngày 3 tháng 12 năm 2011. Tuần tiếp theo, bài hát trượt một bậc xuống vị trí thứ 40. Vào tuần cuối cùng của tháng 12 năm 2011, bài hát đã leo lên vị trí thứ 22. Tuần đầu tiên của năm 2012, "You da One" đạt vị trí cao nhất của bài hát trên bảng xếp hạng này, với vị trí thứ 16. Trên bảng xếp hạng UK R&B Chart, "You da One" ra mắt tại vị trí thứ 11 vào ngày 3 tháng 12 năm 2011, và đạt vị trí cao nhất trong năm 2011 là 6. Ngày 1 tháng 1 năm 2012, "You da One" đạt vị trí cao nhất của nó trên bảng xếp hạng này là 5. Ở Úc, "You da One" ra mắt tại vị trí thứ 41 vào ngày 14 tháng 12 năm 2011, và có vị trí cao nhất của nó là 26 trong ba tuần. Bài hát đạt vị trí cao nhất trong năm 2012 là 35. Tổng cộng, bài hát đã xuất hiện trên bảng xếp hạng đĩa đơn của Úc trong mười tuần. "You da One" đã được chứng nhận đĩa bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Úc (ARIA) với doanh số 70,000 đơn vị. Tại New Zealand, "You da One" ra mắt tại vị trí thứ 22 vào ngày 21 tháng 11 năm 2011, và đạt được vị trí cao nhất là 10 trong ba tuần. Bài hát đạt vị trí cao nhất trong năm 2012 là 27. Tổng cộng, bài hát đã xuất hiện trên bảng xếp hạng đĩa đơn của New Zealand trong mười tuần.

Danh sách bài hát

Tải kĩ thuật số
"You da One" – 3:20

Đĩa đơn CD
"You da One"
"We Found Love" (Chuckie Extended Remix)

EP phối khí (The Remixes)
"You da One" (Dave Audé Radio) – 3:53
"You da One" (Dave Audé Club) – 7:59
"You da One" (Dave Audé Dub) – 7:29
"You da One" (Almighty Radio) – 3:46
"You da One" (Almighty Club) – 6:26
"You da One" (Almighty Dub) – 6:26
"You da One" (Gregor Salto Amsterdam Edit) – 2:58
"You da One" (Gregor Salto Amsterdam Club) – 5:21
"You da One" (Gregor Salto Amsterdam Dub) – 5:06
"You da One" (Gregor Salto Vegas Edit) – 2:46
"You da One" (Gregor Salto Vegas Club) – 4:46
"You da One" (Gregor Salto Drum Dub) – 4:34

Tham gia thực hiện
Địa điểm thu âm
Thu giọng – Sofital Paris Le Laubourg, Phòng 538; Westlake Recording Studios (Studio B), Los Angeles, California.
Thu nhạc – eightysevenfourteen Studios, Brentwood, California.
Hòa âm – Mixstar Studios, Virginia Beach, Virginia.

Personnel

Sáng tác – Ester Dean, Lukasz Gottwald, Robyn Fenty, John Hill, Henry Walter
Sản xuất – Dr. Luke, Cirkut
Sản xuất và thu giọng – Kuk Harrell, Marcos Tovar
Trợ lý thu giọng – Alejandro Barajas, Jennifer Rosales
Kỹ thuật – Aubrey "Big Juice" Delaine and Clint Gibbs
Trợ lý kỹ thuật – Chris Sclafani, Jonathan Sheer

Hòa âm – Serban Ghenea
Trợ lý hòa âm – Phil Seaford
Kỹ thuật hòa âm – John Hanes
Dụng cụ và lập trình – Dr. Luke, Cirkut, John Hill
Phối hợp sản xuất – Irene Richter, Katie Mitzell

Thông tin được lấy từ ghi chú trong album Talk That Talk, Def Jam Recordings, SRP Records.

Xếp hạng và chứng nhận

Xếp hạng tuần

Chứng nhận

Xếp hạng cuối năm

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2011
Bài hát của Rihanna
Bài hát sản xuất bởi Dr. Luke
Bài hát sáng tác bởi Dr. Luke
Video âm nhạc do Melina Matsoukas đạo diễn
Video âm nhạc đen trắng
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Bài hát sản xuất bởi Kuk Harrell


title: Danh sách tòa nhà cao nhất châu Á

text:
Đây là danh sách các tòa nhà cao nhất châu Á, xếp hạng các tòa nhà chọc trời mà cao ít nhất là 350m. Tòa nhà cao nhất hiện nay là Burj Khalifa, cao 828 m (2.717 ft), có 164 tầng. Trước đây, tòa nhà chọc trời đầu tiên của châu Á là Bank of China Tower (Trung Ngân Đại Hạ) tại Hong Kong, cao 367 m (1.204 ft) với 74 tầng, được xây dựng vào năm 1990. Đây là tòa nhà chọc trời đầu tiên được xây dựng bên ngoài Bắc Mỹ. Sau khi xây dựng, nó đã dẫn đến sự bùng nổ việc xây dựng những tòa nhà chọc trời ở châu Á.

Ngày nay, hầu hết các tòa nhà trong số 50 tòa nhà chọc trời cao nhất thế giới là ở châu Á. Trước khi xuất hiện của tòa nhà chọc trời ở châu Á, hầu hết các tòa nhà chọc trời được xây dựng ở Bắc Mỹ giữa năm 1800 đến những năm 1980. Các quốc gia có nhiều nhà chọc trời ở châu Á là Trung Quốc, Ấn Độ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Malaysia, Singapore, Philippines, Đài Loan, Indonesia và Trung Đông. Trong số các quốc gia này, Trung Quốc là quốc gia phát triển nhanh nhất về tòa nhà chọc trời đối với các nước khác trên thế giới.

Tòa nhà cao nhất
Danh sách bao gồm các tòa nhà đã hoàn thành có chiều cao trên 350m

Cao nhất theo khu vực

Đang xây dựng
Bao gồm danh sách các tòa nhà chọc trời cao hơn  đang xây dựng.

Kế hoạch, phê duyệt, đề xuất
Bao gồm danh sách các tòa nhà chọc trời cao hơn

Đang trì hoãn hoặc hủy bỏ

Mốc thời gian của tòa nhà cao nhất châu Á

Xem thêm
 Danh sách công trình cao nhất thế giới
 Danh sách công trình và kết cấu cao nhất thế giới
 Danh sách khách sạn cao nhất thế giới
Danh sách tòa nhà cao nhất Châu Âu
Danh sách tòa nhà cao nhất Châu Phi
Danh sách các tòa nhà cao nhất Đông Nam Á

Chú thích

Liên kết ngoài

Nhà chọc trời
Nhà


title: AppleTalk

text:
AppleTalk là một bộ các giao thức độc quyền phát triển bởi Apple Inc cho các máy tính kết nối mạng. Nó được bao gồm trong Macintosh ban đầu phát hành vào năm 1984, nhưng bây giờ là không được hỗ trợ của việc phát hành Mac OS X v10.6 trong năm 2009. trong lợi của mạng TCP/IP. Datagram Protocol Giao hàng tận nơi AppleTalk tương ứng chặt chẽ với các lớp mạng của mô hình hệ thống thông tin liên lạc nối mở (OSI).

Tham khảo

Apple
Giao thức mạng


title: Chopin vodka

text:
Chopin vodka là loại vodka đơn cất qua chưng cất 4 lần. Nguyên liệu để sản xuất loại vodka này là lúa mạch đen, khoai tây, lúa mì trồng ở khu vực Podlasie, Ba Lan. Nó được sản xuất bởi hãng Polmos Siedlce .

Chopin vodka lần đầu tiên được giới thiệu đến Bắc Mỹ vào năm 1997. Quá trình sản xuất được thực hiện theo lô nhỏ. Mỗi chai chopin được làm từ 7 pound khoai tây ..

Đây là loại vodka được đặt theo tên nhà soạn nhạc lãng mạn nổi tiếng Ba Lan Frédéric Chopin .
Chopin vodka khoai tây đã được gửi đến một số tổ chức xếp hạng rượu mạnh quốc tế để đánh giá, bao gồm Cuộc thi rượu mạnh quốc tế tổ chức tại San Francisco, Hội những người đam mê rượu, và Viện kiểm nghiệm đồ uống. Kết quả nhìn chung là thuận lợi, đặc biệt là trong những năm gần đây. Ví dụ, từ năm 2006 và 2011, vodka chopin khoai tây giành được một cú đúp huy chương vàng, 3 huy chương vàng và 2 huy chương bạc từ Cuộc thi rượu mạnh quốc tế tổ chức tại San Francisco.

Các loại cocktail nổi tiếng làm từ chopin vodka
Chopin Extra Olives "CEO" Martini
Chopin On The Rocks
Carrot & Ginger Martini
Chopin Cuban
Christmas Cosmopolitan
Snow White
Chopin Player's Cup
Orange Caipiroska
Polish Summer
I-Dill Cocktail

Tham khảo

Vodka
Sản phẩm Ba Lan

he:וודקה#מותגי וודקה נודעים


title: Ulleungdo

text:
Ulleungdo (còn có thể viết là Ulreungdo; phát âm: "ulːɯŋdo"; âm Hán Việt: Uất Lăng) là một hòn đảo thuộc Hàn Quốc trên biển Nhật Bản. Trước đây, hòn đảo này còn được gọi là Dagelet Island hay Argonaut Island trong các ngôn ngữ châu Âu. Ulleungdo nằm cách 120 km (75 mi) về phía đông của bán đảo Triều Tiên. Đảo có nguồn gốc từ núi lửa và là đỉnh của một núi lửa dạng tầng lớn nổi lên từ đáy biển, đạt độ cao tối đa là  tại đỉnh Seonginbong. Hòn đảo chủ yếu là gồm đá trachyandesite. Một vụ phun trào lớn đã diễn ra cách đây 9.350 năm và đạt đến Chỉ số phát nổ Núi lửa (Volcanic Explosivity Index) cấp 6 và trầm tích tephra bay xa đến tận miền trung đảo Honshu cách đó , cùng lúc tạo thành dòng nham thạch trên đảo và khiến đỉnh núi trở thành một hõm chảo.

Ulleungdo có chiều dài  và chiều rộng là . Ulleungdo có diện tích  với khoảng 10.000 cư dân. Đảo là phần lãnh thổ chính của huyện Ulleung, tỉnh Gyeongsang Bắc, Hàn Quốc. Khu vực đô thị chính trên đảo Ulleungdo là cảng Dodong, là bến phà chính nối giữa Ulleungdo và đất liền Hàn Quốc. Ulleungdo là một địa điểm du lịch nổi tiếng. Hoạt động kinh tế chính khác là ngư nghiệp, bao gồm cả thu hoạch mực nang; mực có thể được phơi khô tự nhiên ở nhiều nơi trên đảo.

Lịch sử
Các bằng chứng khảo cổ học chỉ ra rằng hòn đảo bắt đầu có người cư trú từ thiên niên kỷ thứ 1 TCN. Sử sách đầu tiên đề cập đến Ulleungdo, Tam quốc sử ký Samguk Sagi viết rằng vào năm 512, tướng quân Kim Isabu (Kim Dị Tư Phu) của Tân La (Silla) đã chinh phục hòn đảo và trước đó nó là một quốc gia có tên là Vu San Quốc (Usan-guk). Một số miêu tả ghi rằng ông đã sử dụng một số con sư tử hay hổ bằng gỗ để đe dọa cư dân, dọa sẽ thả chúng ra cho đến khi họ đầu hàng.

Vu San Quốc sau đó tự trị dưới quyền của Tân La. Tuy nhiên, hòn đảo đã không trở thành một thực thế chính trị cố định của Triều Tiên cho đến năm 930, khi nó bị Cao Ly thôn tính. Do vị trí xa xôi của nó với đất liền bán đảo, Ulleungdo là một vấn đề hóc búa dối với cả hai triều đại Cao Ly và Triều Tiên. Đảo bị tàn phá trong các cuộc tấn công của hải tặc Nữ Chân vào thế kỷ 11, và các cuộc tấn công của hải tặc Uy Khấu trong thế kỷ 14. Một va chạm với Nhật Bản về quyền đánh cá đã xảy ra vào những năm 1690. Để giải quyết các khó khăn này, Triều Tiên đã thông qua chính sách "đảo trống", tuy nhiên, chúng đã không thể thi hành trên thực tế. Chính sách đảo trống chính thức bị bãi bỏ vào năm 1881, sau khi triều đình tìm cách khuyến khích người dân định cư tại Ulleungdo.

Du lịch
Các hoạt động du lịch được ưa thích là leo núi, câu cá và ăn hoe (한국어:회) (một món cá sống Hàn Quốc). Các thuyền tham quan đi vòng quanh đảo trong 3 giờ, khởi hành từ bến cảng Dodong và đi ngang qua tất cả các điểm tham quan dọc theo bờ biển, bao gồm nhiều tảng đá thú vị và hòn đảo nhỏ Jukdo lân cận. Các điểm tham quan khác là Seonginbong, đỉnh cao nhất trên đảo (984 m); thác Bongnae; "nhà băng tự nhiên"; và một vách đá ven biển mà từ đó có thể thấy rõ đảo Liancourt

Khí hậu
Ulleungdo có khí hậu cận nhiệt đới ẩm Köppen Cfa, và tương đồng với khí hậu bờ biển phía tây Nhật Bản hơn là Hàn Quốc, do vậy mưa rơi nhiều trong mùa đông. Ánh nắng cũng rất ít trong mùa đông.

Xem thêm
 Danh sách đảo Hàn Quốc

Tham khảo

 Global Volcanism Program: Ulreung

Liên kết ngoài
 Chính quyền huyện Ulleung
 Ullungdo.com: Thông tin du lịch
 Ulleungdo, Dokdo islands to be preserved as Nat'l Park

Đảo Hàn Quốc
Núi lửa Hàn Quốc
Đảo biển Nhật Bản
Núi lửa dạng tầng
Địa mạo Gyeongsang Bắc
Núi lửa Holocen
Núi lửa VEI-6
Núi lửa không hoạt động
Hõm chảo châu Á


title: Ô (vật dụng)

text:
Ô hay dù là một loại dụng cụ, đồ vật cầm tay dùng để che mưa, che nắng hoặc làm đẹp (phụ nữ hoặc giới quyền quý xưa, ô trang trí cho phụ nữ thường có màu sắc và nông lòng hơn). Ô là vật dụng được thiết kế gồm cán ô (hay thân dù, giống cây gậy ba toong) và lọng ô, dụng cụ bằng vải có hình cây nấm để che đậy được gắn cố định vào cán ô và có khả năng xòe, gấp để có thể cụp hoặc bật ô, gấp xếp cho gọn.

Lịch sử

Dù có nguồn gốc từ Trung Quốc và được sử dụng thông dụng trong thế giới ngày nay. Trong lịch sử, ô cũng được phát hiện ở các khu vực văn minh như Trung Đông, Lưỡng Hà, Ai Cập, Hy Lạp cổ đại, La Mã, Ấn Độ. Ô xuất hiện nhiều trong lịch sử và văn hóa. Ở một số nước, việc che ô, lọng là hoạt động phô trương của tầng lớp quyền quý, giàu có, phụ nữ cũng che ô để làm đẹp, ô thường đi kèm với bộ váy đầm và chiếc mũ vải là hình ảnh tiêu biểu cho một quý cô ở Phương Tây thời Trung và cận đại. Ở Nhật Bản, hình ảnh một thiếu nữ Nhật mặc bộ đồ kimono và che ô giấy dầu là hình ảnh khá phổ biến….

Trong văn hóa và đời sống
Hình ảnh chiếc ô còn hiện diện trong văn hóa, trong tiếng Việt, thuật ngữ "ô dù" còn dùng để chỉ bóng gió về việc bao che của cấp trên cho cấp dưới hoặc chỉ về người được nâng đỡ.

Hình ảnh chiếc ô cũng được in trên hàng hóa dùng để ký hiệu quy định loại hàng hóa này phải được bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm ướt. Một phần mềm diệt vi rút, như Avira cũng dùng hình ảnh chiếc ô làm biểu tượng cho sản phẩm của mình.

Tham khảo

 M. C. Miller, "The Parasol: An Oriental Status-Symbol in Late Archaic and Classical Athens", JHS 112 (1992), p. 91 [91–105].
 Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2: Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books, Ltd. Page 70.
 Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2: Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books, Ltd. Page 70–71.
 Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2: Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books, Ltd. Page 71.

Công nghệ Ai Cập cổ đại
Công nghệ La Mã cổ đại
Phát minh của Trung Quốc
Phụ kiện thời trang
Phát minh Pháp
Phát minh của Hy Lạp
Phát minh của Ấn Độ
Mưa


title: Jukdo (đảo)

text:
Jukdo là một hòn đảo nhỏ nằm cạnh đảo Ulleungdo tại Hàn Quốc. Hòn đảo trước đây còn được biết đến với tên gọi Jukseodo (죽서도, 竹嶼島, Trúc Tự đảo). Đảo nằm cách 2 km về phía đông của Ulleungdo, và là đảo lớn thứ hai trong nhóm sau Ulleungdo. Năm 2004, một gia đình gồm 3 thành viên đã sinh sống trên đảo. Về mặt hành chính, Jukdo thuộc Jeodong-ri, thị trấn Ulleung, huyện Ulleung, Gyeongsang Nam.

Jukdo có chiều dài  và chiều rộng . Đúng như tên gọi trong chữ Hán, có nhiều trúc được trồng trên đảo. Ngoài ra, đây cũng là tên bằng Hán tự của Nhật Bản đối với đảo Liancourt đang tranh chấp Takeshima (竹島).

Bản đồ cũ Hàn Quốc

Tham khảo

Xem thêm
 Ulleungdo
 Đảo Liancourt

Đảo Hàn Quốc
Gyeongsang Bắc
Đảo tại biển Nhật Bản


title: Vu San Quốc

text:
Vu San Quốc hay Vu Sơn Quốc, là một quốc gia cổ đại tồn tại trên đảo Ulleung (Uất Lăng), và các đảo lân cận ở ngoài khơi xa bán đảo Triều Tiên trong thời kỳ Tam Quốc. Theo Tam quốc sử ký, quốc gia này bị tướng Kim Isabu (Kim Dị Tư Phu) của Tân La (Silla) chinh phục vào năm 512. Ông được chép rằng đã sử dụng các con sư tử hay hổ bằng gỗ để đe dọa cư dân phải đầu hàng. Vu San Quốc hiếm khi được ghi trong sử sách, song dường như đã tiếp tục tồn tại với quyền tự trị lớn cho đến khi sáp nhập vào Cao Ly năm 930.

Theo "Thế Tông thực lục" (Sejong Sillok), "Cao Ly thư" (Goryeosa), và "Vạn cơ yếu lãm" (Mangi Yoram), Vu San Quốc bao gồm đảo Ulleung-do (Uất Lăng đảo) và Usan-do (Vu San đảo). Người Triều Tiên tin rằng Usan-do là Đảo Liancourt (Dokdo trong tiếng Hàn, Takeshima trong tiếng Nhật), mặc dù một số học giả Nhật Bản tranh cãi về điều này.

Bản đồ cũ Hàn Quốc

Xem thêm
Bán đảo Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Bài toán hôn nhân bền vững

text:
Trong toán học và khoa học máy tính, bài toán hôn nhân bền vững (SMP) yêu cầu tìm một cặp ghép bền vững giữa các phần tử của hai tập hợp theo thứ tự ưu tiên của mỗi phần tử. Một cặp ghép là một ánh xạ từ các phần tử của tập hợp này tới các phần tử của tập hợp kia. Một cặp ghép là bền vững nếu hai điều kiện sau không đồng thời xảy ra:
  Một phần tử A của tập hợp thứ nhất thích phần tử B của tập hợp thứ hai hơn phần tử được ghép với A, và
  B cũng thích A hơn phần tử được ghép với B
Nói cách khác, một tổ hợp ghép là bền vững nếu không tồn tại cặp (A, B) trong đó cả A và B đều thích phần tử kia hơn phần tử được ghép với chúng.

Bài toán hôn nhân bền vững thường được phát biểu như sau:
Có n người đàn ông và n phụ nữ, trong đó mỗi người xếp hạng tất các mọi người khác giới từ 1 đến n theo thứ tự ưu tiên, cần tìm cách tổ thức hôn nhân sao cho không tồn tại hai người khác giới yêu nhau hơn vợ/chồng của họ. Nếu không tồn tại những người như vậy thì tất cả các cuộc hôn nhân được xem là "bền vững."

Thuật toán để tìm lời giải cho bài toán hôn nhân bền vững được áp dụng cho nhiều bài toán thực tế, nổi tiếng nhất là cho việc phân công các bác sĩ mới tốt nghiệp đến các bệnh viện.

Lời giải

Năm 1962, David Gale và Lloyd Shapley chứng minh rằng, với số lượng đàn ông và phụ nữ bằng nhau, luôn tồn tại lời giải bền vững cho SMP. Họ đưa ra một thuật toán để tìm lời giải đó.

Thuật toán Gale-Shapley bao gồm nhiều "lượt" trong đó mỗi người đàn ông chưa đính hôn "cầu hôn" người phụ nữ anh ta thích nhất mà trước đó chưa cầu hôn. Mỗi phụ nữ xem xét tất cả mọi người cầu hôn và trả lời người cô thích nhất "có thể" và từ chối tất cả những người còn lại. Tạm thời cô được "đính hôn" với người đàn ông được cô chọn và anh ta cũng tạm thời "đính hôn" với cô. Như vậy trong lượt đầu tiên,  đầu tiên a) mỗi người đàn ông cầu hôn người phụ nữ anh thích nhất, rồi b) mỗi người phụ nữ trả lời "có thể" với người cô thích nhất và từ chối tất cả những người khác. Ở những lượt tiếp theo, đầu tiên a) mỗi người đàn ông chưa đính hôn cầu hôn người phụ nữ anh ta thích nhất mà anh ta chưa cầu hôn trước đó (bất kể người đó có đang đính hôn hay không), sau đó b) mỗi người phụ nữ trả lời "có thể" với người cầu hôn cô thích nhất (bất kể đó là người đính hôn tạm thời hay người khác) và từ chối tất cả những người khác (có thể bao gồm cả người đính hôn tạm thời). Việc đính hôn tạm thời cho phép người phụ nữ đã đính hôn có thể tìm được người ngày càng tốt hơn ở những lượt về sau.

Thuật toán này đảm bảo rằng:

 Tất cả mọi người đều được kết hôn Sau khi một phụ nữ đã đính hôn, cô luôn đính hôn với một người nào đó. Do đó cuối cùng không thể tồn tại một người đàn ông và một người phụ nữ đều chưa đính hôn vì anh ta nhất định cầu hôn với cô tại một thời điểm nào đó (vì một người đàn ông cuối cùng có thể cầu hôn với tất cả mọi phụ nữ nều cần thiết) và do cô chưa đính hôn, cô sẽ trả lời đồng ý.
 Hôn nhân bền vững Giả sử Alice là một phụ nữ và Bob là một người đàn ông đều đã đính hôn, nhưng không đính hôn với nhau. Tại thời điểm thuật toán kết thúc, không thể xảy ra trường hợp cả Alice và Bob đều thích người kia hơn vợ/chồng của họ. Nếu Bob thích Alice hơn vợ anh ta, anh ta nhất định đã cầu hôn Alice trước khi cầu hôn vợ mình. Nếu Alice chấp nhận lời cầu hôn đó nhưng cuối cùng không kết hôn với Bob, cô nhất định bỏ anh ta theo một người khác cô thích hơn. Nếu Alice từ chối lời cầu hôn, cô nhất định đã đính hôn với người cô thích hơn Bob.

Thuật toán

 function stableMatching {
     Khởi tạo m ∈ M và w ∈ W bằng độc thân
     while ∃ người đàn ông độc thân m vẫn còn có người phụ nữ w để cầu hôn {
        w = người phụ nữ m thích nhất mà vẫn chưa cầu hôn
        if w độc thân
          (m, w) trở thành đã đính hôn
        else một cặp (m', w) đã đính hôn
          if w thích m to m'
            (m, w) trở thành đã đính hôn
            m' trở thành độc thân
          else
            (m', w) vẫn đã đính hôn
     }
 }

Tham khảo

Lý thuyết trò chơi
Trò chơi hợp tác
Cặp ghép
Toán học tổ hợp
Vấn đề toán học


title: Thượng đại đẳng

text:
Thượng đại đẳng (상대등, 上大等, Sangdaedeung) là một chức vụ trong triều đình Tân La. Thượng đại đẳng được lựa chọn từ những người đàn ông thuộc tầng lớp quý tộc "chân cốt" (jingeol), một chế độ cốt phẩm nghiêm ngặt trong xã hội quý tộc Tân La. Thượng đại đẳng sẽ chủ trì hội nghị Hwabaek (화백, 和白, Hòa Bạch), một hội đồng cố vấn và đưa ra các quyết định có thành phần là các quý tộc cao cấp khác nằm giữ chức vụ Đại đẳng (대등, 大等, Daedeung). Nhiệm vụ chính của hội đồng là quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, như kế vị ngai vàng và tuyên chiến. Sự tồn tại của nó bắt đầu từ sơ kỳ của nhà nước Tân La và cho thấy đây là nhà nước bắt nguồn từ các bộ lạc. Trong suốt lịch sử Tân La, hội nghị Hòa Bạch do Thượng đại đẳng chủ trì được coi là một cách kiểm soát quyền lực nhà vua.

Trong thời kỳ giữa của Tân La, sau khi thống nhất bán đảo, trọng tâm của quyền lực chuyển từ hội nghị Hòa Bạch và Thượng đại đẳng sang "chấp sự bộ" (Jipsabu, 집사부, 執事部) và "Thị trung" (Sijung, 시중, 侍中, hay "trung thị" Jungsi', 中侍), một hội đồng được thiếp lập tại Tân La năm 651 và là cơ quan cao nhất trong bộ máy chính quyền trung ương. Điều này phản ánh nỗ lực của chế độ quân chủ trong việc hạn chế sức mạnh của một quý tộc độc lập bằng việc dựa vào "chấp sự bộ" phỏng theo mô hình Trung Hoa thay vì hội nghị Hòa Bạch, một cơ cấu mà sự tồn tại dựa trên các quý tộc cao tuổi và đặc quyền bộ lạc. Khi xảy ra một số thách thức chống lại quyền lực của mình, Thần Văn Vương (Sinmun) thậm chí đã cho hành quyết Thượng đại đẳng Gungwan vào năm 681 vì ông đã đồng lõa trong cuộc nổi dậy của Kim Heumdol (김흠돌, 金欽突, Kim Khâm Đột).

Mặc dù có những nỗ lực để hạn chế sức mạnh của nó, chức vị Thượng đại đẳng vẫn được duy trì cho đến thời kỳ kết thúc của Tân La với vị thế cao nhất và uy tín mà một người có thể đạt được trừ ngai vàng. Vào thời kỳ sau của Tân La, khi việc nối ngôi xảy ra các tranh cãi, một vài vị quân chủ đã nổi lên từ chức danh Thượng đại đẳng.

Thượng đại đẳng cũng được đề cập đến với tên gọi Thượng thần (상신, 上臣, Sangsin).

Tham khảo

Tân La


title: Đông Uế

text:
Đông Uế, là một quốc gia bộ lạc tồn tại ở phần đông bắc bán đảo Triều Tiên từ khoảng thế kỷ 3 TCN đến khoảng đầu thế kỷ 5 TCN. Quốc gia này giáp với Cao Câu Ly (Goguryeo) và Ốc Trở (Okjeo) ở phía bắc, Thìn Hàn ở phía nam, và giáp Lạc Lãng quận do người Hán cai quản ở phía tây. Ngày nay, lãnh thổ của quốc gia cổ này nằm thuộc hai tỉnh Hamgyong Nam và Kangwon tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, và tỉnh Gangwon tại Hàn Quốc.

Lịch sử

Đông Uế xuất hiện trong lịch sử như là một nước chư hầu của Cao Câu Ly. Tuy nhiên vào đầu thế kỷ 5, Quảng Khai Thổ Thái Vương của Cao Câu Ly đã thôn tính Đông Uế, cùng với đó là sự thống trị của Cao Câu Ly với toàn bộ phần phía bắc bán đảo Triều Tiên và một phần lớn Mãn Châu. Một phần nhỏ của Đông Uế ở phía nam trở thành lãnh thổ Tân La.

Con người và văn hóa
Người Đông Uế tự coi mình tương đồng với người Cao Câu Ly, và có chia sẻ cũng nguồn gốc ngôn ngữ và dân tộc với người Ốc Trở và Cao Câu Ly. Điều này có thể chỉ ra rằng Đông Uế cũng chia sẻ cùng một nguồn gốc Phù Dư Quốc và Cổ Triều Tiên. Đông Uế có khoảng 2 vạn hộ.

Có rất ít thông tin về Đông Uế còn lưu lại; hầu hết các thông tin còn lại đến từ các thảo luận về Đông Di trong Tam quốc chí của Trung Hoa. Tục lệ "Mucheon" (무천, 舞天, Vũ Thiên), một lễ hội thờ phụng thượng đế bằng những lời ca và điệu nhảy vào tháng 10 âm lịch, được đề cập đến trong một số tư liệu. Điều này liên quan chặt chẽ với lễ hội Dongmaeng (Đông Minh) ở Cao Câu Ly, tổ chức vào cùng thời điểm trong năm, cũng được phối hợp với các màn võ thuật. Người dân thường thờ phụng con hổ như một vị thần.

Nền kinh tế của Đông Uế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, bao gồm cả nghề nuôi tằm và trồng cây gai dầu. Lễ hội Mucheon chủ yếu nhằm cầu mong một vụ mùa bội thu trong năm tới. Nền nông nghiệp của quốc gia này được tổ chức ở cấp thôn làng. Luật lệ Đông Uế trừng phạt nghiêm khắc những người lấn chiếm đất của chung.

Chú thích

Lịch sử Triều Tiên
Cao Câu Ly
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Yên Thao

text:
Yên Thao (sinh 1927) là một nhà thơ, nhà báo người Việt Nam. Ông được biết từ thời Chiến tranh Đông Dương, với nhiều bài thơ mang chất lãng mạn chiến tranh, nổi bật nhất là bài Nhà tôi, được nhạc sĩ Anh Bằng phổ nhạc với tên "Chuyện giàn thiên lý". Ngoài ra, ông còn có các bút danh khác như Nguyễn Bảo, Cử Yên, Lang Bang, Thái Dương

Thân thế sự nghiệp
Ông tên thật là Nguyễn Bảo Thịnh, sinh ngày 21 tháng 1 năm 1927, quê Đông Ngạc, huyện Từ Liêm, Hà Nội. Sau khi người Pháp tái xâm lược Đông Dương năm 1946, ông tham gia Kháng chiến chống Pháp, chiến đấu trong quân đội. Thời gian này ông sáng tác nhiều bài thơ lãng mạn chiến tranh được nhiều người biết đến, nổi danh cùng với một số nhà thơ trẻ cùng thời như Quang Dũng, Tất Vinh, Hồng Nguyên...

Tác phẩm
Giọt lệ màu nâu (1927)
 Nhà tôi

Về bài thơ "Nhà tôi"
Năm 1949, ông công tác văn nghệ quân đội tại Liên khu 3. Một lần theo một đơn vị đánh vào một đồn binh Pháp đồn trú cạnh sông ở một làng đồi, trong lúc chờ đợi giờ nổ súng, ông trò chuyện với anh em và được biết ở đơn vị này có một chiến sĩ quê ở ngay làng đồi đó. Phía bên ấy đang còn mẹ và vợ. Anh lấy vợ được chừng tháng thì chiến tranh bùng nổ. Chàng trai lên đường đi kháng chiến, chia tay người vợ trẻ. Trong câu chuyện, mấy lần cậu ta nhắc tới giàn thiên lý của nhà mình. Ông rất thích câu chuyện và viết nên bài thơ "Nhà tôi". Có lẽ người viết đã hoà nhập được với người kể nên bài thơ được đông đảo anh em lính thuộc và nhanh chóng được phổ biến cả vào các chiến trường Nam Bộ. Không chỉ lính xuất thân từ nông thôn, cả những lính thành phố cũng tìm thấy thấp thoáng trong bài thơ những nét hợp với mình. Ở đây xin nói thêm, có nhiều văn bản ghi nhầm câu "Nhà tôi ở cuối thôn đồi" thành "Nhà tôi ở cuối thôn Đoài". Điều này không đúng với nguyên gốc bài thơ.

Bài thơ đã được nhạc sĩ Anh Bằng phổ nhạc, dưới tiêu đề "Chuyện giàn thiên lý" và "Chuyện giàn thiên lý 2". Tuy nhiên, bài hát "Chuyện giàn thiên lý" được nhiều người yêu thích hơn. Bài hát đã được nhiều ca sĩ như Mạnh Đình, Trường Vũ, Như Quỳnh, Duy Khánh... thể hiện và khá phổ biến ở cả trong nước và các kiều bào ở nước ngoài.

Hiện tại
Hiện nay ông là Chủ nhiệm Câu lạc bộ thơ trào phúng Hà Nội. Ông ít làm thơ trữ tình (chỉ khi nào xúc cảm thật mới làm). Thơ trào phúng Yên Thao ký dưới nhiều bút danh: Nguyễn Bảo, Cử Yên, Lang Bang, Thái Dương...

Gia đình
Vợ ông là bà Đỗ Thị Phú, sinh 17 tháng 1 năm 1929, quê Đại Gia, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây. Hai người gặp nhau trong kháng chiến chống Pháp, cưới nhau ở Phú Thọ tháng 11 năm 1953. Hai ông bà đều là học sinh thoát ly gia đình đi kháng chiến.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Yên Thao làm thơ trữ tình

Nhà thơ Việt Nam
Người Hà Nội


title: Hậu Bách Tế

text:
Hậu Bách Tế là một trong Hậu Tam Quốc tại Triều Tiên cùng với Hậu Cao Câu Ly và Tân La. Vương quốc chính thức được thành lập từ vị tướng Tân La bất bình là Chân Huyên (Gyeon Hwon) vào năm 900, và thất thủ trước đội quân Vương Kiến (Wanggeon) của Cao Ly vào năm in 936.  Kinh đô của vương quốc đặt tại Jeonju, nay thuộc tỉnh Jeolla Bắc. Hầu hết thông tin về vương quốc này đến từ các biên niên sử Tam quốc di sự và Tam quốc sử ký, phần lớn là trùng khớp với nhau.

Bối cảnh
Khi bắt đầu cuộc tấn công đầu tiên của mình ở Mujinju (Vũ Trân Châu) năm 892, Chân Huyên chỉ là thủ lĩnh của một trong rất nhiều các cuộc nổi loạn chống lại ách cai trị của một Tân La đã suy yếu từ cuối thế kỷ thứ 9. Nhiều trong số các cuộc nổi dậy này đã ban đầu bùng phát từ quyết định sử dụng vũ lực để thu thuế của nông dân vào năm 889 của triều đình. Vào thời điểm này, hầu hết quyền lực trên bán đảo nằm trong tay các quý tộc địa phương, những người thiếu lòng trung thành mạnh mẽ với chính quyền trung ương. Do đó các cuộc khởi nghĩa do các tướng lĩnh bất bình lãnh đạo đã xảy ra.

Qua tên vương quốc, Hậu Bách Tế tìm cách để thể hiện mình như là thực thể kế thừa hợp pháp của vương quốc Bách Tế trước đây, là vương quốc cai trị vùng tây nam của bán đảo Triều Tiên cho đến khi chịu khuất phục trước Tân La vào năm 660.

Đối nội
Trừ giai đoạn cuối cùng, Hậu Bách Tế do Chân Huyên (Gyeon Hwon) trị vì, cá nhân ông đóng vai trò quyết định trong số phận của vương quốc. Sau khi lên ngôi vua, ông nạp thêm một số thê thiếp, và được nói rằng có 10 người con trai trong đó có tám con với người vợ đầu.  Điều này là nguyên nhân dẫ đến sự diệt vong của vương quốc.

Năm 935, Chân Huyên chọn người con trai tên là Kim Cương (Geumgang) làm thái tử Hậu Bách Tế. Khi đó người con trai cả là Thần Kiếm (Singeom) đã âm mưu đảo chính cùng với các em trai của mình, rồi giam cầm phụ thân tại Geumsansa (Kim Sơn tự) ở Gimje. Thần Kiếm giết thái tử Kim Cương và đưa mình lên ngai vàng. Tuy nhiên, Chân Huyên đã trốn thoát sang Cao Ly.

Hoạt động quân sự
Trong giai đoạn tồn tại của mình, Hậu Bách Tế đôi khi đã gặp phải khó khăn khi đối mặt với lực lượng hải quân của Vương Kiến (Wanggeon) ở vùng Naju. Việc này đã làm gián đoạn việc giao thương và các mối quan hệ ngoại giao với các vương quốc ở miền nam Trung Hoa khi đó.

Hậu Bách Tế có sức mạnh quân sự đáng kể, và "Nếu Củng Duệ (Gung Ye) và Vương Kiến không cản đường ông (Chân Huyên), ông chắc chắn sẽ chỉ gặp chút khó khăn trong việc lật đổ Tân La."  Hậu Bách tế thể hiện sức mạnh lớn nhất của nó vào năm 927. Trong năm đó, quân đội vương quốc đã tấn công và cướp phá  kinh đô Tân La ở Gyeongju (Khánh Châu), giết Cảnh Ai Vương (Gyeongae) và lập Kính Thuận Vương (Gyeongsun) làm vua Tân La.  Trước cuộc tấn công, Tân La đã gửi yêu cầu tiếp viện đến Cao Ly, và Vương Kiến đã đến với một đội quân hùng mạnh một thời gian ngắn sau khi Gyeongju thất thủ. Hai đội quân đã giáp mặt nhau tại núi Palgong tại Daegu ngày nay. Lực lượng của Vương Kiến trong cuộc chiến được chép là có 10.000 nam binh. Hậu Bách Tế đã thắng trận, và chỉ một mình Vương Kiến chạy thoát nhờ sự hy sinh anh dũng của các vị tướng Shin Sung-gyeom (Thân Sùng Khiêm) và Kim Nak.

Tuy nhiên, khi hai đội quân giáp mặt nhau lần sau trong trận Gochang gần Andong năm 930, Cao Ly đã giành được chiến thắng quyết định. Lực lượng Hậu Bách Tế bị đẩy vào trong vùng trung tâm của mình và hứng chịu một thất bại tồi tệ ở Hongseong năm 934.

Quan hệ đối ngoại
Vương Kiến tìm cách duy trì tính hợp pháp của mình thông qua mối quan hệ ngoại giao với miền Bắc trung Hoa, trong khi đó, Chân Huyên cũng tìm cách làm điều tương tự với các thế lực ở miền Nam Trung Hoa, chủ yếu là với Ngô Việt. Tuy nhiên, giai đoạn tồn tại của Hậu Bách Tế trùng hợp với thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc tại Trung Hoa, nên không bên nào có thể đánh cược mối quan hệ này bằng trợ giúp quân sự.

Sụp đổ
Sau khi bị những người con trai lật dổ vào năm 935 và trốn sang Cao Ly, bản thân Chân Huyên đã lãnh dạo một đội quân chống lại Hậu Bách Tế. Cùng với Vương Kiến, Tam quốc di sự ghi rằng ông đã lãnh đạo một đội quân lên tới 100.000 người chống lại vương quốc mình đã thành lập. Quân đội Cao Ly và Hậu Bách Tế gặp nhau tại Seonsan (Thiện Sơn), nay thuộc Gumi ở tỉnh Gyeongsang Bắc, và kết quả là lực lượng Hậu Bách Tế đã bị tiêu diệt.  Hậu Bách Tế bị tiêu diệt hoàn toàn vào năm 936, một năm sau khi Kính Thuận Vương (Gyeongsun) của Tân La đầu hàng trước Vương Kiệm. Trận Seonsan đánh dấu sự kết thúc của giai đoạn Hậu Tam Quốc.

Theo phong cách bao dung của mình, Vương Kiến đã trao một tước hiệu cho Thần Kiếm. Các người em là Yanggeom và Yonggeom, những người phải chịu trách nhiệm cho vụ đảo chính, bị cho đi lưu đày.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Hậu Tam Quốc

Tham khảo
Lee, K. (1984). A new history of Korea. Trans. by E. W. Wagner & E. J. Schulz, based on Korean rev. ed. of 1976.  Seoul: Ilchogak. ISBN 89-337-0204-0

Lịch sử Triều Tiên
Quốc gia cổ tại châu Á
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 900
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia châu Á


Phòng thiết kế chế tạo khí cụ thành phố Tula (tiếng Nga: ФГУП «Конструкторское бюро приборостроения»), thường viết tắt là KBP, là nhà thiết kế và chế tạo vũ khí chính xác của Nga. Tiền thân của nó là Phòng Thiết kế Công cụ thời Liên Xô, thành lập năm 1927 tại thành phố Tula.

Có các loại vũ khí sau đã được KBP thiết kế và chế tạo:
 Pháo Gatling AK-630
 Hệ thống phòng không hải quân Kashtan CIWS
 Hệ thống vũ khí có điều khiển GWS Hermes
 Tên lửa chống tăng 9K115-2 Metis-M (định danh của NATO: AT-13 "Saxhorn-2")
 Tên lửa chống tăng 9K121 Vikhr (AT-16 "Scallion")
 Tên lửa chống tăng 9M113 Konkurs (AT-5 "Spandrel")
 Tên lửa chống tăng 9M133 Kornet (AT-14 "Spriggan")
 Hệ thống phòng không Tunguska-M1 (SA-19 "Grison")
 Hệ thống phòng không Pantsir-S1 (SA-22 "Greyhound")
 Tên lửa phòng không 9K22 Tunguska (SA-19 Grisom)
 Khí cụ bay có điều khiển bằng laser 30F39 Krasnopol 152-mm
 Súng Gatling GShG-7,62
 Súng Gatling Yak-B 12,7 mm
 Pháo GSh-30-1
 Pháo GSh-30-2
 Pháo GSh-23
 Pháo Gatling GSh-6-23
 Pháo Gatling GSh-6-30
 Tiểu liên PP-90
 Tiểu liên PP-93
 Tiểu liên PP-2000
 Súng cạc bin 9A-91
 Súng bắn tỉa VSK-94
 Súng bắn tỉa VSSK Vykhlop
 Các loại súng ngắn "Rys"
 Súng ngắn GSh-18
 Shotgun RMB-93
 Súng phóng lựu 6G-30
 Súng phóng lựu GM-94
 Súng phóng lựu GP-25, GP-30
 Súng phóng lựu AGS-17, AGS-30
 Hệ thống phòng thủ chủ động Drozd
 Súng săn Berkut (súng săn)

Tham khảo

Liên kết ngoài
  KBP Trang web chính thức
  KBP Trang web chính thức

Công ty sản xuất súng Nga
Công ty sản xuất vũ khí
Khoa học và công nghệ tại Liên Xô


title: Trịnh Quốc

text:
Trịnh Quốc (鄭國, Zheng Guo hay Cheng Kuo) là một kỹ sư thủy lợi, sống trong thời Chiến Quốc của Trung Hoa cổ đại. Ông vốn là người nước Hàn và được quốc gia này phái đến Tần với mục đích nhằm dụ dỗ Tần tập trung vào việc xây dựng các kênh đào dùng cho việc thủy lợi mà trễ nải trong việc chuẩn bị binh lực đánh các nước khác. Tuy nhiên, mưu kế của Hàn đã mang lại tác dụng ngược: quả thật quá trình chinh phạt của Tần bị chậm lại vài năm nhưng hệ thống kênh đào do Trịnh Quốc xây dựng đã khiến nền nông nghiệp Tần phát triển mạnh mẽ, khiến Tần có đủ tài lực xây dựng một đạo quân khổng lồ nghiền nát các nước còn lại. Một con kênh đào mang tên ông hiện vẫn còn tồn tại tới ngày nay.

Chú thích

Kỹ sư Trung Quốc
Năm sinh không rõ
Năm mất không rõ
Nước Hàn
Người nhà Tần
Nước Tần


title: Tiểu Cao Câu Ly

text:
Tiểu Cao Câu Ly (699 - 820) (소고구려, 小高句麗) là một nhà nước do những người tị nạn Cao Câu Ly lập ra. Vương quốc ban đầu được gọi là "Cao Ly" song về sau được các nhà sử học thêm chữ "Tiểu" để phân biệt với Cao Câu Ly, vốn cũng thường được gọi là "Cao Ly". "Cao Ly" cũng là tên của một triều đại khác trong lịch sử Triều Tiên.

Sau khi Tân La và nhà Đường liên minh để tiêu diệt Cao Câu Ly, bán đảo Liêu Đông một thời gian ngắn được triều Đường cai quản. Tuy nhiên, họ đã sớm mất quyền kiểm soát hiệu quả khu vực này do gặp phải những cuộc nổi dậy của những người Cao Câu Ly tị nạn, và khu vực đã trở thành một vùng đệm giữa nhà Đường và vương quốc Bột Hải. Mặc dù Tiểu Cao Câu Ly tự tuyên bố mình là một quốc gia độc lập, nhưng sau 121 năm tồn tại thì bị hợp nhất vào vương quốc Bột Hải, một nhà nước kế thừa của Cao Câu Ly.

Thành lập
Năm 699, nhà Chu của Võ Tắc Thiên cử hoàng tử Cao Câu Ly trước đây là Cao Đức Vũ (Go Deokmu), con trai thứ ba của vua Cao Câu Ly cuối cùng là Bảo Tạng Vương (Bojang), đến bán đảo Liêu Đông, đặt cho ông tước hiệu "Triều Tiên vương" và đô úy một quận của An Đông đô hộ phủ. Giống như cha mình những năm 677-681 từng lập Đông Minh Thiên hội chống nhà Đường, Cao Đức Vũ lên kế hoạch nổi loạn chống lại nhà Chu và hồi sinh Cao Câu Ly. Cao Đức Vũ giết hết quan lại nhà Chu ở Liêu Đông rồi lên ngôi vua, hình thành vương quốc Tiểu Cao Câu Ly ở Liêu Đông chống đối nhà Chu.

Phát triển

Năm 700, theo Tân Đường thư, thấy Chấn vương Đại Tộ Vinh (Dae Joyoung) đang xây dựng nước Đại Chấn (Daejin) ở đông bắc Liêu Đông và Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ (Go Deokmu) lập quốc Tiểu Cao Câu Ly ở Liêu Đông, Võ hoàng phong cho Lý Giai Cố (李楷固) làm Yên Quốc công, ban quốc tính họ Võ cho Lý Giai Cố (gọi là Võ Giai Cố), rồi phái Võ Giai Cố dẫn 200.000 quân Chu tấn công Đại Tộ Vinh và Cao Đức Vũ bởi Võ Giai Cố biết rõ về Đại Tộ Vinh và Cao Đức Vũ. Yên Quốc công Võ Giai Cố chia quân cho Lạc Vũ Chỉnh tấn công biên giới Tiểu Cao Câu Ly rồi đích thân dẫn quân Chu tấn công các thành trì biên giới nước Đại Chấn. Chấn vương Đại Tộ Vinh dẫn quân đến hỗ trợ các thành trì chống quân Chu. Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ cũng dẫn quân đến biên giới giao tranh với quân đội nhà Chu của Lạc Vũ Chỉnh. Chấn vương Đại Tộ Vinh và Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ cùng Yên Quốc công Võ Giai Cố và Lạc Vũ Chỉnh kịch chiến với nhau ở bắc Liêu Đông và đông bắc Liêu Đông.

Năm 701, Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ (Go Deokmu) đánh tan quân đội nhà Chu của Lạc Vũ Chỉnh ở biên giới Tiểu Cao Câu Ly.

Năm 703, Yên Quốc công Võ Giai Cố và Lạc Vũ Chỉnh tiếp tục dẫn quân Chu tấn công Tiểu Cao Câu Ly của Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ (Go Deokmu) ở Liêu Đông nhưng lại thất bại, phải lui quân.

Từ năm 706 đến năm 707, Cao Đức Vũ sau đó đưa quân đánh chiếm lại các thành trì cũ của Cao Câu Ly) ở đông nam Liêu Đông - thuộc An Đông đô hộ phủ của nhà Đường. Thành Bình Nhưỡng cũng rơi vào tay Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ. Cao Đức Vũ sau đó thiết lập quan hệ hữu hảo với Đại Tộ Vinh của nước Đại Chấn vào năm 707.

Năm 732 vua Bột Hải Vũ Vương thân chinh dẫn bộ binh Bột Hải tiến đến Mã Đô Sơn (馬都山) tại Du Quan của nhà Đường (đời vua Đường Huyền Tông) và tiến hành đánh chiếm nhiều quận huyện của nhà Đường gần đó. Bột Hải Vũ Vương cho quân đi cướp phá thị trấn Matoushan (phía tây bắc Sơn Hải quan ngày nay), và giết chết 10.000 binh lính nhà Đường. Quân Bột Hải còn đột kích và cướp bóc biên giới nhà Đường dọc theo Liêu Hà và bờ biển của Tiểu Cao Câu Ly ở bán đảo Liêu Đông cũng bị quân Bột Hải đột kích.

Triều Đường sau đó phải trải qua một số khủng hoảng, đặc biệt là Loạn An Sử. Cùng với đó là áp lực từ vương quốc Bột Hải. Vương quốc Tiểu Cao Câu Ly được Cao Đức Vũ thành lập và trong thời gian tồn tại của nó, ông đóng vai trò là vua đầu tiên. Năm 756 nhân lúc Loạn An Sử đang làm điên đảo nhà Đường, Cao Câu Ly vương Cao Đức Vũ (khi đó đã gần 80 tuổi) phái quân đi đánh chiếm nhiều thành trì của nhà Đường (đời vua Đường Túc Tông) ở An Đông đô hộ phủ, mở rộng lãnh thổ cho Tiểu Cao Câu Ly.

Các Tiết độ sứ Bình Lư (nay thuộc Thái An, Sơn Đông, Trung Quốc) của nhà Đường như Lý Chính Kỷ (733 - 781), Lý Nạp (758 - 792), Lý Sư Cổ (778 - 806), Lý Sư Đạo (? - 819) đều là người gốc Tiểu Cao Câu Ly/Cao Ly này.

Diệt vong
Một số sử gia cho rằng vương quốc Bột Hải (đời vua Bột Hải Tuyên Vương) đã xuất quân tấn công Tiểu Cao Câu Ly từ cuối năm 818. Quân Tiểu Cao Câu Ly ngăn cản được bước tiến quân của quân đội Bột Hải.

Năm 819, vua Bột Hải Tuyên Vương mở chiến dịch chinh phục vương quốc Tiểu Cao Câu Ly tại Liêu Đông. Quân đội Bột Hải của Bột Hải Tuyên Vương chiếm nhiều thành trì ở đông nam của Tiểu Cao Câu Ly rồi sáp nhập vào Nam Hải phủ và Áp Lục phủ của vương quốc Bột Hải.

Vương quốc Bột Hải đã chấm dứt sự tồn tại của Tiểu Cao Câu Ly vào năm 820 và kiểm soát Liêu Đông. Thành Bình Nhưỡng của Tiểu Cao Câu Ly trở thành thành trì của Bột Hải.

Bộ sách "Mãn Châu Nguyên Lưu Khảo" (满洲源流考) cung cấp các ghi chép cho thấy vương quốc Bột Hải đã chiếm thành Bisa ở mũi phía nam của Bán đảo Liêu Đông. "Liêu sử" ghi lại rằng vương quốc Bột Hải đã thành lập các tỉnh tại  các thành Sin, thành Gaemo, thành Baegam, thành Yodong và thành Ansi ở Liêu Đông, cũng như một phần đáng kể của khu vực Liêu Tây.

Bột Hải Tuyên Vương lấy lãnh thổ Tiểu Cao Câu Ly vừa chiếm được lập ra phủ Yodong (Liaodong, Liêu Đông) - phủ thứ 19 của vương quốc Bột Hải. Thủ phủ của Liêu Đông phủ này là Liêu Đông thành (nay là Bạch Tháp, Liêu Ninh, Trung Quốc) của vương quốc Bột Hải.

Tuy nhiên cũng có người cho rằng Bột Hải sau đó chỉ chiếm đóng Liêu Đông, còn con cháu của Cao Đức Vũ di chuyển đến phía tây của Liêu Tây rồi bị nhà Đường (đời vua Đường Mục Tông) tiêu diệt cùng năm 820. Tiểu Cao Câu Ly này tồn tại được 121 năm, không rõ trải qua bao nhiêu đời vua.

Xem thêm
 Cao Câu Ly
 Vương quốc Bột Hải
 Nhà Chu
 Nhà Đường

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://100.naver.com/100.nhn?docid=12716
 http://100.naver.com/100.nhn?docid=93619
 http://kr.dic.yahoo.com/search/enc/result.html?pk=14973400

Cao Câu Ly
Lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia châu Á
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Tam Hàn

text:
Thời kỳ Tam Hàn trong lịch sử Triều Tiên bao gồm ba liên minh bộ lạc là Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn ở trung và nam bộ của bán đảo Triều Tiên vào thế kỷ cuối cùng trước Công nguyên và các thế kỷ đầu sau Công nguyên. Các liên minh bộ lạc này cuối cùng bị sáp nhập vào hai trong Tam Quốc Triều Tiên vào thế kỷ 4 sau CN.

Han (Hàn) là một từ tiếng Triều Tiên có nghĩa là "vĩ đại" hay "lãnh tụ" (cũng nguồn gốc với "khan (hãn)" được sử dụng cũng với ý nghĩa là lãnh tụ tại vùng trung Á). Han được chuyển sang Hán tự là 韓 (hàn), 幹 (hàn, cán), hay 刊 (khan), nhưng không có liên hệ với người Hán (漢) hay nước Hàn (韓) của Trung Quốc. Ma (mã) nghĩa là "nam", Byeon (biện) nghĩa là "sáng ngời" và Jin (thìn) nghĩa là "đông". Tên của các liên minh bộ lạc này nay được lưu lại trong quốc hiệu, Đại Hàn Dân Quốc.

Tam Hàn được hình thành vào khoảng thời gian sau sự sụp đổ của Cổ Triều Tiên ở miền bắc bán đảo vào năm 108 TCN, khi đó Thìn Quốc ở miền nam bán đảo cũng biến mất khỏi sử sách. Đến thế kỷ thứ 4, Mã Hàn hoàn toàn bị hấp thu vào vương quốc Bách Tế, Thìn Hàn hợp vào lãnh thổ vương quốc Tân La và Biện Hàn trở thành liên minh Già Da (Gaya), sau đó bị Tân La thôn tính.

Tam Hàn

Tam Hàn thường được coi là những liên minh lỏng lẻo của các bộ tộc. Mỗi bộ tộc có một tầng lớp thủ lĩnh, nằm giữ cả quyền lực chính trị và vị thế trong shaman giáo. Mặc dù mỗi bộ tộc có người cai trị riêng của mình, không có bằng chứng về việc kế vị có hệ thống.

Tên gọi của nhà nước Thìn Quốc chưa được biết rõ ràng vẫn còn tồn tại trong tên của liên minh bộ lạc Thìn Hàn và trong "Biện Thìn," một tên khác của Biện Hàn. Ngoài ra, một thời gian lãnh tụ của Mã Hàn tiếp tục tự gọi mình là vua Thìn Quốc, khẳng định mình là chúa tể của tất cả ba liên minh Tam Hàn.

Mã Hàn là liên minh lớn nhất và phát triển từ sớm nhất trong ba liên minh. Liên minh này gồm có 54 tiểu quốc bộ lạc, một trong số đó đã tiến hành chinh phục và hợp nhất các lãnh thổ bộ lạc khác để trở thành trung tâm của vương quốc Bách Tế. Mã Hàn thường được coi là nằm ở đông nam bán đảo Triều Tiên, bao gồm Jeolla, Chungcheong, và một số phần của Gyeonggi ngày nay.

Thìn Hàn có 12 tiểu quốc bộ lạc, một trong số đó đã chinh phục và hợp nhất lãnh thổ của các bộ lạc khác rồi trở thành trung tâm của vương quốc Tân La. Thìn Hàn thường được coi là nằm ở phía đông thung lũng sông Nakdong.

Biện Hàn gồm 12 tiểu quốc bộ lạc, và về sau đã tiến đến liên minh Gaya (Gia Da hay Già Gia), về sau bị Tân La thôn tính. Liên minh này thường được coi là nằm ở nam và tây của thung lũng sông Nakdong.

Địa lý
Vị trí chính xác của ba liên minh bộ lạc là điều vẫn còn tranh cãi. Ranh giới của chúng cũng có thể thay đổi nhanh chóng theo thời gian. Tam quốc sử ký biểu thị rằng Mã Hàn nằm ở vùng miền bắc mà về sau bị Cao Câu Ly chiếm, Thìn Hàn nằm ở vùng về sau bị Tân La chiếm giữ và Biện Hàn ở vùng tây nam mà về sau bị Bách Tế chiếm giữ. Tuy nhiên, Tam quốc chí của Trung Hoa ghi rằng Mã Hàn ở tây nam, Thìn Hàn ở đông nam, và Biện Hàn nằm giữa chúng.

Các ngôi làng thương nằm sâu trong các thung lũng núi cao, nơi chúng tương đối an toàn trước các cuộc tấn công. Các pháo đài miền núi thường được xây dựng để làm nơi trú ẩn trong chiến tranh. Các tiểu quốc bộ lạc nhỏ hơn thường tạo thành các liên minh bao gồm một vùng tương đương với myeon ngày nay.

Căn cứ trên các tư liệu lịch sử và khảo cổ, các tuyến đường sông và biển xuất hiện và đã trở thành phương tiện chính của giao thương đường dài. Vì thế, không ngạc nhiên khi Thìn Hàn và Biện Hàn đã trở nên nối bật trong thương mại quốc tế vào thời gian này.

Kỹ thuật
Tam Hàn đã mở đầu việc sử dụng sắt tại miền nam bán đảo. Điều này được phát triển mạnh một cách đặc biệt tại các tiểu quốc bộ lạc Biện Hàn tại thung lũng sông Nakdong, và đã chế tạo cũng như xuất khẩu các áo giáp và vũ khí bằng sắt ra khắp Đông Bắc Á.

Việc đưa vào công nghệ sắt cũng taọ thuận lợi cho việc trồng trọt trong nông nghiệp, các nông cụ bằng sắt giúp cho việc phát quan và cày cấy dẽ dàng. Sự xuất hiện của chúng đã biến khu vực Jeolla ngày nay trở thành một trung tâm sản xuất lúa gạo.

Quan hệ
Cho đến khi Cao Câu Ly nổi lên, các quan hệ đối ngoại của Tam Hàn phần lớn chỉ giới hạn với các quận của Trung Hoa trên lãnh thổ Cổ Triều Tiên trước đây. Kéo dài lâu nhất trong số này là Lạc Lãng quận. Các mối quan hệ này được duy trì trên cơ sở mỗi tiểu quốc bộ tộc riêng lẻ hơn là lãnh đạo liên minh bộ tộc.

Ban đầu, các mối quan hệ này là một hệ thống giao dịch chính trị gọi là "cống nạp" và được đổi lấy tước vị và quà mang lại uy thế. Ấn chương chính thức xác định người lãnh đạo của mỗi bộ tộc phái cống nạp cho quận. Tuy nhiên, sau sự sụp đổ của Ngụy vào thế kỷ thứ 3, Tam quốc chí chép rằng Lạc Lãng quận đã bàn giao ấn chương chính thức cho bình dân bản địa, không còn quyền lực chính trị tượng trưng.

Các quận của Trung Hoa cũng cung cấp các hàng hóa xa xỉ và tiêu thụ các sản phẩm bản địa. Tiền xu và các chuỗi hạt từ thời Nhà Hán được tìm thấy trên khắp bán đảo Triều Tiên. Chúng được dùng để đối lấy sắt bản địa hoặc tơ tằm thô. Sau thế kỷ 2 SCN, với ảnh hưởng suy yếu của Trung Quốc, các thỉu sắt được đưa vào sử dụng như là tiền tệ cho thương mại tại Thìn Hàn và Biện Hàn.

Quan hệ thương mại cũng tồn tại với các nước nổi lên ở Nhật Bản vào thời điểm đó, phổ biến nhất là đổi các đồ đồng được trang hoàng của Nhật Bản lấy sắt Triều Tiên. Các quan hệ thương mại này thay đổi vào thế kỷ thứ 3, khi liên minh Yamatai tại Kyūshū đạt được quyền kiểm soát thương mại đọc quyền giữa Nhật Bản và Biện Hàn.

Di sản
Các sử gia Cao Ly xác định Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn tương ứng với Cao Câu Ly, Tân La và Bách Tế, với các tư liệu như Tam quốc sử ký, Tam quốc di sự và đế vương vận kỉ. Như vậy, thuật ngữ Tam Hàn đôi khi đồng nghĩa với Tam Quốc. Quan điểm lịch sử này được Choe Chiwon (Thôi Trí Viễn) đưa ra, ông là một nhà Nho học và sử gia nổi tiếng vào cuối thời Tân La. Ngoại trừ vị trí địa lý của Mã Hàn, "Tống sử" xác định nguồn gốc dân tộc của Định An Quốc,một quốc gia kế tục của vương quốc Bột Hải, là người Mã Hàn.

Vào cuối thời Triều Tiên, học giả Thực học Han Baek-gyeom đã nhấn mạnh mối liên hệ giữa Mã Hàn và Bách Tế trên phương diện địa lý. Tuy nhiên điều này đã bị chi trích.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên

Chú thích

Tham khảo
Kim, J.-B. (1974). Characteristics of Mahan in ancient Korean society.  Korea Journal 14(6), 4-10.
Lee, K.-b. (1984). A new history of Korea. Tr. by E.W. Wagner & E.J. Schulz, based on 1979 rev. ed. Seoul: Ilchogak. ISBN 89-337-0204-0
Yi, H.-h. (2001). International trade system in East Asia from the first to the fourth century. Korea Journal 41(4), 239-268.

Lịch sử Triều Tiên
Quốc gia cổ đại
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Biện Hàn

text:
Biện Hàn, cũng gọi là Biện Thần, là một liên minh lỏng lẻo của các bộ lạc tồn tại từ thời Công nguyên đến thế kỷ thứ 4 tại nam bộ bán đảo Triều Tiên. Biện Hàn là một trong Tam Hàn, cùng với Mã Hàn và Thìn Hàn.

Lịch sử
Biện Hàn, cũng như hai liên minh còn lại của Tam Hàn xuất hiện với vị thế là hậu duệ của Thìn Quốc ở miền nam bán đảo. Các bằng chứng khảo cổ đã cho thấy sự gia tăng của các hoạt động quân sự và sản xuất vũ khí tại Biện Hàn vào thế kỷ thứ 3, đặc biệt là gia tăng các mũi tên và áp giáp sắt. Điều này có thể liên hệ đến sự suy tàn của Biện Hàn và sự lớn mạnh của liên minh Già Da (Gaya) có tính tập trung cao hơn. Gìa Da về sau bị sáp nhập vào lãnh thổ Tân La, một trong Tam Quốc Triều Tiên.

Văn hóa-thương mại
Theo Tam quốc chí, ngôn ngữ và văn hóa của Biện Hàn về cơ bản tương tự như Thìn Hàn, và các vật khảo cổ chỉ cho thấy những khác biệt nhỏ. Biện Hàn có thể đơn giản chỉ là các bộ lạc ở phía nam và tây của thung lũng sông Nakdong không là thành viên chính thức của liên minh Thìn Hàn.

Cũng theo Tam quốc chí, Biện Hàn được biết đến với sản xuất đồ sắt; nó xuất khẩu các loại đồ sắt sang các quận do người Hán cai quản ở phía bắc, Yamato tại Nhật Bản cũng như các nơi khác trên bán đảo Triều Tiên. Biện Hàn cũng là trung tâm của sản xuất đồ đá.

Tiểu quốc bộ lạc
Theo Tam quốc chí, Biện Hàn gồm 12 tiểu quốc bộ lạc:

 Mirimidong (, Di Li Di Đống Quốc), nay thuộc Miryang.
 Jeopdo (, Tiếp Đồ Quốc), nay thuộc Haman.
 Gojamidong (, Cổ Tư Di Đống Quốc), nay thuộc Goseong.
 Gosunsi (, Cổ Thuần Thị Quốc), nay thuộc Jinju, Sacheon hay Goseong.
 Ballo (, Bán Lộ Quốc), nay thuộc Seongju.
 Nangno (, Lạc Nô Quốc), nay thuộc Hadong hay Namhae.
 Gunmi (, Quân Di Quốc), nay thuộc Sacheon.
 Mioyama (, Di Ô Da Ma Quốc), nay thuộc Goryeong.
 Gamno (, Cam Lộ Quốc), nay thuộc Gimcheon.
 Guya (, Cẩu Da Quốc), nay thuộc Gimhae.
 Jujoma (, Tẩu Tào Mã Quốc), nay thuộc Gimcheon.
 Anya (, An Da Quốc), nay thuộc Haman.
 Dokgno (, Độc Lô Quốc), nay thuộc Dongnae.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Barnes, G.L. (2000). Archeological armor in Korea and Japan: Styles, technology and social setting. Journal of East Asian Archeology 2 (3–4), 61–96. (Electronic Version).
http://enc.daum.net/dic100/viewContents.do?&m=all&articleID=b09b2934a
http://100.naver.com/100.php?id=75359
http://100.empas.com/dicsearch/pentry.html/?i=146183

Lịch sử Triều Tiên
Tân La
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Recettear ~Item-ya-san no Hajime Kata~

text:
Recettear ~Item-ya-san no Hajime Kata~ (ルセッティア 〜アイテム屋さんのはじめ方〜) là một trò chơi điện tử thể loại hành động nhập vai do nhóm làm dōjin soft EasyGameStation thực hiện cho hệ điều hành Microsoft Windows. Trò chơi được chính thức phát hành vào tháng 12 năm 2007 tại sự kiện Comiket lần thứ 73, sau đó một hàng chuyên phát hành trò chơi thể loại indie là Carpe Fulgur đã thực hiện chuyển thể phiên bản tiếng Anh để phát hành tại thị trường Bắc Mỹ và châu Âu vào ngày 10 tháng 9 năm 2010. Trò chơi chỉ được phân phối dưới dạng tải xuống thông qua các kênh phân phối trực tuyến là Steam, GamersGate và Impulse. Đây cũng là trò chơi đầu tiên của Nhật Bản phân phối qua kênh Steam.

Trò lấy cốt truyện xoay quanh một cô gái trẻ Recette người đã cùng một nàng tiên nhỏ tên Tear mở một cửa hàng buôn bán để kiếm tiền trả nợ cho cha của cô người đã mắc một món nợ khá lớn để mua các trang bị cần thiết trước khi biến mất một cách bí ẩn khi đang chạy theo giấc mơ của mình là trở thành một anh hùng. Mặc dù trò chơi có chủ đề là mô phỏng giao thương với việc cố kiếm đủ tiền để trả nợ trước khi hết thời hạn thì nó cũng có thể loại hành động nhập vai lồng bên trong qua việc Recette có thể thuê các anh hùng cùng cô khám phá các tầng của ngục tối, chống lại quái vật để thu lượm hàng hóa mang về bán cũng như mở ra cốt truyện phiêu lưu song song với việc mua bán.

Mặc dù Carpe Fulgur chỉ dự trù cho 10.000 bản sẽ được bán tại thị trường phương Tây nhưng trò chơi lại nhận được nhiều đánh giá tích cực và được giới thiệu theo kiểu truyền miệng cho nhau nên đã có khoảng 170.000 bản đã được tiêu thụ tính đến tháng 1 năm 2012.

Tổng quan

Sơ lược cốt truyện

Cánh chơi

Phát triển
Recettear được nhóm dōjin maker là EasyGameStation phát triển và kế hoạch ban đầu là chỉ phát hành tại Nhật Bản. Tuy nhiên hãng Carpe Fulgur đã mang trò chơi này phát hành ra thị trường phương Tây, hai nhà sáng lập của hãng này là Andrew Dice và Robin Light-Williams, hai người đã gặp nhau trên diễn đàn Something Awful. Dice vốn đã thấy thích thú trong việc dịch các trò chơi của Nhật sang tiếng Anh như Ted Woolsey đã từng làm với một số trò chơi của Square (nay là Square Enix) đã làm trước đó. Sau khi đạt được thỏa thuận với một công ty phát hành tại California thì Dice đã liên lạc với Light-Williams và đề xuất ý tưởng thành lập một công ty riêng chuyên thực hiện việc nội địa hóa các tác phẩm. Dice đã thấy giá trị tiềm tàng của các trò chơi dōjin đang phát triển tại thị trường Nhật Bản, và quyết định sẽ mang chúng qua thị trường phương Tây với nhận xét là "Sẽ mang đến những trải nghiệm độc đáo ngoài những gì mà những người thích chơi trò chơi điện tử phương Tây từng trải qua".

Đón nhận
Khi Recettear được đón nhận như một trò chơi dōjin bình thường tại Nhật Bản thì tại thì trường phương Tây việc phát hành trò chơi đã nhận được nhiều đánh giá tích cực và được coi là một điều bất ngờ. Tờ báo Metro của Anh đã nói rằng ý tưởng về việc mở và trông nom một cửa tiệm là một chủ đề "Chán nhất để làm" nhưng Recettear lại làm nó trở nên "Thú vị nhất để làm" với một lối chơi độc đáo và có chiều sâu mà nó sẽ không bộc lộ ra hết khi mới bắt đầu. Quintin Smith tại Eurogamer đánh giá việc quản lý cửa hàng trong trò chơi có khả năng cuốn hút rất cao giống như "Một canh bạc nhỏ nơi tập hợp các yếu tố sẽ khiến cho một ngày có thể trở nên đẹp nhất hoặc tệ nhất mà bạn từng trải qua" sẽ khiến người chơi luôn muốn thử thêm một lần nữa. Charles Onyett tại IGN nói rằng một khi người chơi đã biết được các thói quen của các nhân vật thì "Việc suy nghĩ sẽ giảm đi và mọi việc sẽ diễn ra giống như cái máy" tuy nhiên các biến động ngẫu nhiên trên thị trường mà các bản tin trong trò chơi thường thông báo cũng như những người đặt hàng luôn xuất hiện khiến cho việc mua bán vẫn giữ được sự thú vị.

Có nhiều đánh giá khác nhau trong việc thám hiểm các ngục tối. Smith thì khen yếu tố phiêu lưu này với nhận xét "Có sức hút hơn những trò chơi khác đã từng chơi" cũng như nói về việc diều khiển nhân vật khi thám hiểm và những cách tấn công độc đáo của từng sinh vật. Những người khác thì thấy việc thám hiểm hơi bị lập đi lập lại và tạo thêm một chút khó khăn bởi các ngục tối thường tự hình thành các bản đồ khác nhau một cách ngẫu nhiên. Onyett đánh giá "Việc chiến đấu có thể trở nên nhàm chán với việc lập đi lập lại" khi ở trong một bản đồ lớn, nhưng điều này lại hoàn toàn phù hợp với Recettear. Sam Marchello tại RPGamer thì thấy rằng cô thường bị bao vây bởi hàng đàn quái vật khi vừa mới vào ngục tối khiến cho nhân vật không kịp trở tay và nói rằng "Người chơi có thể phải nạp lại màn nhiều lần để có thể ở vào hoàn cảnh tốt hơn".

Việc phiên dịch của Carpe Fulgur cũng nhận được nhiều khen ngợi. Onyett nói việc phiên dịch "Được làm rất tốt" với "Giọng điệu sôi nổi và thường xuyên gây buồn cười" và kết lại là mọi yếu tố trong trò chơi đều tốt. Smith đã nói việc phiên dịch của Carpe Fulgur là "Hoàn hảo" đã giúp cho việc tạo ra một thế giới mà tại đó các nhân vật khiến cho người bán hàng muốn bán giảm giá cho họ dù doanh thu là chủ đề của trò chơi. Một bài đánh giá trên Metro đã viết "Việc phiên dịch thật tuyệt và nó có chất lượng gần tương đương với các trò chơi hay nhất như Disgaea hay Mario Story".

Tại liên hoan trò chơi điện tử Independent năm 2011 trò chơi đã nhận giải khuyến khích của hai danh hiệu là giải thưởng lớn Seumas McNally và thiết kế xuất sắc nhất.

Doanh thu của Recettear vượt xa ngoài mong đợi của Carpe Fulgur khi họ dự tính chỉ có thể bán được cùng lắm là 10.000 bản thì trò chơi đã bán được 26.000 bản trong tháng đầu phát hành và hơn 100.000 bản đã được bán trong năm 2010. Việc này đã giúp cho nhà sản xuất này có thể hy vọng nhiều hơn vào các trò chơi dōjin khác. theo Dice thì Recettear là một trong số ít các thương hiệu không nổi tiếng của Nhật Bản làm được điều này khi lần đầu xuất hiện trong 10 năm qua.

Tham khảo

Liên kết ngoài
EasyGameStation's Recettear site (Japanese)
Carpe Fulgur's Recettear site
http://www.gamespot.com/recettear-an-item-shops-tale/
http://www.ign.com/games/recettear-an-item-shops-tale/pc-81670
http://www.gamerankings.com/pc/604893-recettear-an-item-shops-tale/
http://www.metacritic.com/game/pc/recettear-an-item-shops-tale
Trailer

Trò chơi điện tử năm 2007
Trò chơi điện tử hành động nhập vai
Trò chơi điện tử mô phỏng giao thương
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử nhập vai
Trò chơi điện tử phát triển ở Nhật Bản
Dōjin soft


title: Mã Hàn

text:
Mã Hàn từng là một liên minh lỏng lẻo của các tiểu quốc bộ tộc tồn tại từ khoảng thế kỷ 1 TCN đến thế kỷ to 3 CN tại nam bộ bán đảo Triều Tiên thuộc các vùng Chungcheong và Jeolla. Phát sinh từ sự hợp nhất của những người Cổ Triều Tiên di cư và liên minh Thìn Quốc. Mã Hàn là một trong Tam Hàn, cùng với Biện Hàn và Thìn Hàn. Bách Tế ban đầu chỉ là một tiểu quốc bộ lạc thành viên, nhưng về sau đã nổi lên và trở thành một trong Tam Quốc Triều Tiên.

Lịch sử
Mã Hàn hầu như chắc chắn đã phát triển từ xã hội đồ đồng vào thế kỷ 3 đến thế kỷ 2 TCN, tiếp tục thu nhận những người di cư từ phương bắc trong các thế kỷ tiếp theo. Chuẩn Vương của vương quốc Cổ Triều Tiên ở phía bắc bán đảo, bị mất ngai vàng về tay Vệ Mãn (Wiman), đã chạy sang Thìn Quốc ở miền nam bán đảo trong khoảng 194 TCN-180 TCN. Ông cùng những người đi theo đã thành lập một căn cứ trong lãnh thổ Thìn Quốc. Không chắc là Mã Hàn đã chinh phục các cùng đất khác hay phát sinh từ thực thể này, song Mã Hàn chắc chắn đã chịu ảnh hưởng bởi của dòng văn hóa miền bắc.

Việc di cư tiếp tục sau sự sụp đổ của Cổ Triều Tiên và Trung Quốc thành lập các quận ở khu vực Liêu Ninh ngày nay vào năm 108 TCN. Điều này được mô tả trong biên niên sử Tam quốc chí của Trung Quốc và sau dó khá lâu là Tam quốc di sự và Tam quốc sử ký của Triều Tiên.

Trong thế kỷ 1 CN, tiểu quốc Nguyệt Chi/Mộc chi (月支/目支, Wolji/Mokji) được hình thành và lãnh đạo liên minh Mã Hàn, đã thất bại trong cuộc chiến với Bách Tế, một thành viên khác của Mã Hàn, và mất toàn bộ lưu vực sông Hán ngày nay. Nhưng Tam quốc chí chép rằng Mã Hàn thất thủ trong các cuộc chiến với Lạc Lãng quận và Đới Phương quận năm 246 CN. Dưới áp lực liên tiếp từ Bách Tế, chỉ 20 tiểu quốc bộ lạc của Mã Hàn còn tòn tại cho đến cuối thế kỷ thứ 3. Bách Tế cuối cùng đã hợp chinh phục tất các các tiểu quốc này vào thế kỷ thứ 5, phát triển thành một trong Tam Quốc Triều Tiên, cùng với Tân La và Cao Câu Ly.

Chính trị
Các vị thủ lĩnh Mã Hàn thỉnh thoảng gọi mình là "Thìn Quốc vương," để đề cập đến Thìn Quốc trước đó và khẳng định có danh nghĩa trên khắp Tam Hàn. Một sự thịnh vượng trong các hiện vật đồ đồng và những hành hóa dược sản xuất chứng minh rằng Mã Hàn chắc chắn là nơi phát triển sớm nhất trong Tam Hàn. Vào thời đỉnh cao, Mã Hàn bao phủ phần lớn lưu vực sông Hán và các khu vực Gyeonggi, Chungcheong, và Jeolla, mặc dù thực thể chính trị mạnh nhất là Mục Chi Quốc (목지국, 目支國, Mokji) tại Cheonan, Chungcheong ngày nay.

Di sản
Các sử gia Cao Ly xác định Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn tương ứng với Cao Câu Ly, Tân La và Bách Tế, với các tư liệu như Tam quốc sử ký, Tam quốc di sự và đế vương vận kỉ. Như vậy, thuật ngữ Tam Hàn đôi khi đồng nghĩa với Tam Quốc. Quan điểm lịch sử này được Choe Chiwon (Thôi Trí Viễn) đưa ra, ông là một nhà Nho học và sử gia nổi tiếng vào cuối thời Tân La. Ngoại trừ vị trí địa lý của Mã Hàn, "Tống sử" xác định nguồn gốc dân tộc của Định An Quốc, một quốc gia kế tục của vương quốc Bột Hải, là người Mã Hàn.

Vào cuối thời Triều Tiên, học giả Thực học Han Baek-gyeom đã nhấn mạnh mối liên hệ giữa Mã Hàn và Bách Tế trên phương diện địa lý. Tuy nhiên điều này đã bị chi trích.

Quân vương Mã Hàn

Tiểu quốc bộ lạc
Theo Tam quốc chí, Mã Hàn gồm có 54 tiểu quốc bộ lạc, mỗi tiểu quốc có một vạn gia đình:

 Gamhae (감해국, 感奚國, Cảm Hề Quốc), nay thuộc Iksan.
 Gamhaebiri (감해비리국, 監奚卑離國, Giam Hề Ti Li Quốc), nay thuộc Hongseong.
 Geonma (건마국, 乾馬國, Can Mã Quốc), nay thuộc Iksan.
 Gorap (고랍국, 古臘國, Cổ Lạp Quốc), nay thuộc Namwon.
 Gori (고리국, 古離國, Cổ Li Quốc), nay thuộc Iksan.
 Gobiri (고비리국, 古卑離國, Cổ Ti Li Quốc), nay thuộc Yangpyeong hay Yeoju.
 Gowon (고원국, 古爰國, Cổ Viên Quốc)
 Gotanja (고탄자국, 古誕者國, Cổ Đản Giả Quốc)
 Gopo (고포국, 古蒲國, Cổ Bồ Quốc), nay thuộc Buyeo.
 Guro (구로국, 狗盧國, Cẩu Lô Quốc), nay thuộc Cheongyang.
 Gusaodan (구사오단국, 臼斯烏旦國, Cữu Tư Ô Đán Quốc), nay thuộc Jangseong.
 Guso (구소국, 狗素國, Cẩu Tố Quốc), nay thuộc Jeongeup.
 Guhae (구해국, 狗奚國, Cẩu Hề Quốc), nay thuộc Gangjin.
 Naebiri (내비리국, 內卑離國, Nội Ti Li Quốc)
 Noram (노람국, 怒藍國, Nộ Lam Quốc)
 Daeseoksak (대석삭국, 大石索國, Đại Thạch Sách Quốc), nay thuộc Yangju hay đảo Ganghwa.
 Mangno (막로국, 莫盧國, Mạc Lô Quốc)
 Manro (만로국, 萬盧國, Vạn Lô Quốc), nay thuộc Boryeong hay Gunsan.
 Morobiri (모로비리국, 牟盧卑離國, Mưu Lô Ti Li Quốc), nay thuộc Gochang.
 Mosu (모수국, 牟水國, Mưu Thủy Quốc), nay thuộc Suwon.
 Mokji (목지국, 目支國, Mục Chi Quốc), nay thuộc Cheonan.
 Baekje (백제국, 伯濟國, Bách Tế Quốc), nay thuộc Seoul.
 Byeokbiri (벽비리국, 辟卑離國, Tịch Ti Li Quốc), nay thuộc Gimje.
 Bulmi (불미국, 不彌國, Bất Di Quốc), nay thuộc Naju.
 Bulsabunsa (불사분사국, 不斯濆邪國, Bất Tư Phần Tà Quốc), nay thuộc Jeonju.
 Burun (불운국, 不雲國, Bất Vân Quốc), nay thuộc Gongju hay Boseong.
 Biri (비리국, 卑離國, Ti Li Quốc), nay thuộc Gunsan.
 Bimi (비미국, 卑彌國, Ti Di Quốc), nay thuộc Seocheon.
 Saro (사로국, 駟盧國, Tứ Lô Quốc), nay thuộc Hongseong.
 Sangoe (상외국, 桑外國, Tang Ngoại Quốc), nay thuộc Hwaseong.
 Soseoksak (소석삭국, 小石索國, Tiểu Thạch Sách Quốc), nay thuộc đảo Gyodong.
 Sowigeon (소위건국, 素謂乾國, Tố Vị Can Quốc), nay thuộc Boryeong.
 Songnobulsa (속로불사국, 速盧不斯國, Tốc Lô Bất Tư Quốc), nay thuộc Gimpo.
 Sinbunhwal (신분활국, 臣濆活國, Thần Phần Hoạt Quốc), nay thuộc Anseong hay Gapyeong.
 Sinsodo (신소도국, 臣蘇塗國, Thần Tô Đồ Quốc), nay thuộc Taean.
 Sinunsin (신운신국, 臣雲新國, Thần Vân Tân Quốc), nay thuộc Cheonan.
 Sinheun (신흔국, 臣釁國, Thần Hấn Quốc), nay thuộc Daejeon hay Asan.
 Arim (아림국, 兒林國, Nhi Lâm Quốc), nay thuộc Seocheon hay Yesan.
 Yeoraebiri (여래비리국, 如來卑離國, Như Lai Ti Li Quốc), nay thuộc Iksan.
 Yeomno (염로국, 冉路國, Nhiễm Lộ Quốc), nay thuộc Asan.
 Uhyumotak (우휴모탁국, 優休牟涿國, Ưu Hưu Mưu Trác Quốc), nay thuộc Bucheon.
 Wonyang (원양국, 爰襄國, Viên Tương Quốc), nay thuộc Hwaseong hay Paju.
 Wonji (원지국, 爰池國, Viên Trì Quốc), nay thuộc Yeosu.
 Illan (일난국, 一難國, Nhất Nan Quốc)
 Illi (일리국, 一離國, Nhất Li Quốc)
 Irhwa (일화국, 日華國, Nhật Hoa Quốc)
 Imsoban (임소반국, 臨素半國, Lâm Tố Bán Quốc), nay thuộc Gunsan.
 Jarimoro (자리모로국, 咨離牟盧國, Tư Li Mưu Lô Quốc), nay thuộc Icheon.
 Jiban (지반국, 支半國, Chi Bán Quốc), nay thuộc Buan.
 Jichim (지침국, 支侵國, Chi Xâm Quốc), nay thuộc Eumseong.
 Cheomno (첩로국, 捷盧國, Thiệp Lô Quốc), nay thuộc Jeongeup.
 Chori (초리국, 楚離國, Sở Li Quốc), nay thuộc Goheung.
 Chosandobiri (초산도비리국, 楚山塗卑離國, Sổ San Đồ Ti Li Quốc), nay thuộc Jindo.
 Chiriguk (치리국국, 致利鞠國, Trí Lợi Cúc Quốc), nay thuộc Seocheon.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Bách Tế
Lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Chấm dứt thế kỷ 3 ở châu Á


title: Thìn Hàn

text:
Thìn Hàn là một liên minh lỏng lẻo của các bộ tộc từng tồn tại từ khoảng thế kỷ 1 TCN cho đến thế kỷ 4 SCN ở nam bộ bán đảo Triều Tiên, phía đông thung lũng sông Nakdong, Gyeongsang. Thìn Hàn là một trong Tam Hàn, cũng với Biện Hàn và Mã Hàn. Thìn Hàn về sau bị hợp nhất vào Tân La, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Thìn Hàn được hình thành sau sự hỗn loạn và làn sóng di cư sau khi Cổ Triều Tiên sụp đổ vào năm 108 TCN.

Văn hóa
Mối quan hệ giữa Thìn Hàn với Thìn Quốc trước đó là không rõ ràng, mặc dù biên niên sử Tam quốc sử ký đương thời đã đồng nhất Thìn Hàn với Thìn Quốc (trong khi một ghi chép khác mô tả Thìn là tiền thân của toàn bộ Tam Hàn). Thìn Hàn và Biện Hàn về cơ bản chia sẻ cùng một nền văn hóa, với nhiều phong tục tôn giáo khác nhau, và dường như không dược phân tách bằng một biên giới rõ ràng.

Người dân tuyên bố rằng họ là hậu duệ của những người Tần di cư, chạy trốn các chính sách lao động và chuyển đến Mãn Hàn, và họ được cấp vùng đất phía đông. Liên minh này cũng được gọi là Tần Hàn (秦韓). Có tài liệu cho rằng các vị vua là người Mã Hàn song không có các bằng chứng khảo cổ cho việc này.

Tiểu quốc bộ tộc
Theo Tam quốc sử ký, Thìn Hàn có 12 tiểu quốc:

 Saro (사로국, 斯盧國, Tư Lô Quốc), tiểu quốc hùng mạnh nhất Thìn Hàn, cũng được gọi là Seorabeol. Năm 503, Saro đổi tên thành "Tân La".
 Gijeo (기저국, 己柢國, Kỷ Đế Quốc), nay thuộc Andong.
 Bulsa (불사국, 不斯國, Bất Tư Quốc), nay thuộc Changnyeong.
 Geun-gi (근기국, 勤耆國, Cần Kỳ Quốc), nay thuộc Pohang hay Cheongdo.
 Nanmirimidong (난미리미동국, 難彌理彌凍國, Nan Di Lý Di Đống Quốc), nay thuộc Miryang, cũng được gọi là "Mirimidong".
 Yeomhae (염해국, 冉奚國, Nhiễm Hề Quốc), nay thuộc Ulsan.
 Gunmi (군미국, 軍彌國, Quân Di Quốc), nay thuộc Sacheon.
 Yeodam (여담국, 如湛國, Như Đam Quốc), nay thuộc Gunwi.
 Horo (호로국, 戶路國, Hộ Lộ Quốc), nay thuộc Sangju.
 Juseon (주선국, 州鮮國, Châu Tiên Quốc), nay thuộc Gyeongsan.
 Mayeon (마연국, 馬延國, Mã Diên Quốc), nay thuộc Miryang.
 U-yu (우유국, 優由國, Ưu Do Quốc), nay thuộc Cheongdo hay Yeongdeok.

Theo Tam quốc sử ký, vương quốc Tân La (kinh đô tại Gyeongju ngày nay), được Hách Cư Thế thành lập vào năm 57 TCN, ông đã thống nhất 6 bộ tộc Thìn Hàn dưới quyền cai quản của mình. Các sử sách khá mâu thuẫn vè mối quan hệ của Thìn Hàn, Saro, Seorabeol, và vương quốc Tân La sau này.

Không có nhiều tư liệu về cuộc sống thường ngày của người Thìn Hàn. Tôn giáo thống trị tại đây là Shaman giáo, và nó cũng đóng một vai trò quan trọng trong chính trị. Nông nghiệp tập trung chủ yếu và trồng lúa gạo song cũng tồn tại lĩnh vực chăn nuôi.

Vị trí
Hầu hết các giải thuyết chỉ ra rằng vị trí của Thìn Hàn là các khu vực: bồn địa Gyeongju và vùng bờ biển Nhật Bản liền kề. Nó là láng giềng của liên minh Biện Hàn ở phía tây nam, và giáp với Mã Hàn ở phía tây. Ở phía bắc là các quận của Trung Hoa và tiểu quốc duyên hải Đông Uế. Tuy nhiên, một vài học giả cho rằng Thìn Hàn nằm tại thung lũng sông Hán, giáp với Mã Hàn ở phía bắc và Biện Hàn ở phía nam.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Lịch sử Triều Tiên
Tân La
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Vệ Mãn Triều Tiên

text:
Vệ Mãn Triều Tiên (194 - 108 TCN) là một giai đoạn trong thời kỳ Cổ Triều Tiên (2333 TCN? - 108 TCN) trong lịch sử Triều Tiên. Giai đoạn này bắt đầu khi Vệ Mãn (Wiman) đoạt lấy ngai vàng của Chuẩn Vương và kết thúc với cái chết của Hữu Cừ Vương, cháu trai của Vệ Mãn.

Thành lập
Vệ Mãn được cho là một vị tướng của nước Yên tại Trung Quốc, người đã quy phục Chuẩn Vương. Chuẩn Vương đã chấp thuận và bổ nhiệm Vệ Mãn chức vị chỉ huy tại vùng biên giới phía tây của Cổ Triều Tiên, tương ứng với phía tây của tỉnh Liêu Ninh ngày nay. Mặc dù vậy, Vệ Mãn đã nổi dậy và tiêu diệt Cổ Triều Tiên. Năm 194 TCN, ông đã lập nên Vệ Mãn Triều Tiên và quyết định đặt kinh đô ở Wanggeom-seong (왕검성, 王險城, Vương Hiểm Thành). Sử ký tập giải ghi rằng Vương Hiểm Thành nằm tại Bình Nhưỡng ngày nay. Vị trí chính xác của Vương Hiểm Thành vẫn còn là một điều chưa được giải quyết do thiếu các bằng chứng khảo cổ học.

Trong giai đoạn này, Vệ Mãn Triều Tiên đã mở rộng kiểm soát trên lãnh thổ rộng lớn và kiểm soát thương mại giữa nhà Hán và các quốc gia tại Mãn Châu. Hán Vũ Đế nghĩ rằng Vệ Mãn Triều Tiên ngày càng là một mối đe dọa, và Vệ Mãn Triều Tiên sẽ liên minh với Hung Nô.

Sụp đổ

Cháu trai của Vệ Mãn, Hữu Cừ Vương (우거, 右渠), đã cho phép nhiều người Hán lưu vong sống tại Vệ Mãn Triều Tiên. Số người Hán tăng lên, tuy nhiên, Hữu Cừu lại ngăn cản Thìn Quốc giao thiệp với nhà Hán. Do vậy, năm 109 TCN, Hán Vũ Đế đã xâm lược Vệ Mãn Triều Tiên ở gần Loan Hà. Sau vài lần thất bại trong việc đè bẹp quân đội Vệ Mãn Triều Tiên, Hán Vũ Đế đã cố gắng thuyết phục các hoàng tử của Vệ Mãn giết Hữu Cừ Vương. Âm mưu thất bại song nó là nguyên nhân dẫn đến sự diệt vong của vương quốc. Sau chiến tranh, Hán Vũ Đế đã khép hai vị tướng vào tội chết vì thất bại trong việc đánh bại Vệ Mãn Triều Tiên. Chi tiết về cuộc chiến giữa nhà Hán và Cổ Triều Tiên được đề cập đến trong Sử ký Tư Mã Thiên (chương 115).

Sau một năm chiến tranh, Vương Hiểm Thành bị chiếm và Vệ Mãn Triều Tiên diệt vong. Nhà Hán lập nên Hán tứ quận trên các lãnh thổ chiếm được là Lạc Lãng, Chân Phiên, Lâm Đồn và Huyền Thổ tương ứng với các khu vực bán đảo Liêu Đông và tây bắc bán đảo Triều Tiên ngày nay. Các quận này cuối cùng bị Cao Câu Ly tiêu diệt vào thế kỷ 4 CN .

Một số quốc gia đã được hình thành trên lãnh thổ Vệ Mãn Triều Tiên. Trong số đó có Lạc Lãng Quốc (phân biệt với Lạc Lãng quận).

Xem thêm
 Lịch sử Triều Tiên
 Cổ Triều Tiên

Tham khảo

4. Yap, Joseph P. Chapter 5. 109 BCE. "Wars With The Xiongnu, A Translation From Zizhi tongjian" AuthorHouse (2009) ISBN 978-1-4490-0604-4
 http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-9500.html
 http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Korea-Democratic-People-s-Republic-of-DPRK-HISTORY.html
 http://www.bartleby.com/65/ko/Korea.html
 http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/eak/ht04eak.htm
 http://www.metmuseum.org/explore/publications/pdfs/korea/divided/History-Religions.pdf
 http://www.nytimes.com/books/first/c/cumings-korea.html?_r=1&oref=slogin
 http://www.mmtaylor.net/Literacy_Book/DOCS/Part_2_Korea.html

Cổ Triều Tiên
Quốc gia cũ trong lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Chuẩn Vương

text:
Chuẩn Vương là vị vua của vương quốc Cổ Triều Tiên. Ông bị Vệ Mãn cướp ngôi và bắt đầu giai đoạn Vệ Mãn Triều Tiên của Cổ Triều Tiên.

Vệ Mãn đến Cổ Triều Tiên với vị thế là một người tị nạn từ nước Yên, và phục tùng Chuẩn Vương. Chuẩn Vương cử ông đến trấn giữa vùng biên giới phía tây bắc. Tuy nhiên, khoảng năm 194 đến 180 TCN, Vệ Mãn đã lãnh đọa một cuộc khởi nghĩa và lật đổ Chuẩn Vương, sau đó Vệ Mãn xưng vương.

Chuẩn Vương cùng tùy tùng chạy trốn bằng thuyền và lật đổ Đàn Quân và lập căn cứ tại Iksan, Jeolla Bắc, tự gọi mình là Thiên vương. Vương quốc mới của Chuẩn Vương có thể là nguồn gốc của Mã Hàn, mà về sau bị Bách Tế Ôn Tộ Vương sáp nhập.

Tham khảo

Xem thêm
 Lịch sử Triều Tiên

Vua Cổ Triều Tiên


title: Vệ Mãn

text:
Vệ Mãn là một người nước Yên sang lưu vong tại Cổ Triều Tiên và đã lập nên một vương quốc ở phía tây bắc Triều Tiên vào năm thứ 2 TCN. Ông là nhân vật đầu tiên trong lịch sử Triều Tiên được ghi chép trong sử sách cùng thời.

Tiểu sử
Sau khi nhà Hán được thành lập, đã có một khoảng thời gian nổ ra các cuộc khởi nghĩa chính trị, và dân cư tìm cách lánh nạn về phía đông. Vệ Mãn được cho là nằm trong số những người này, ông được ghi chép rằng đã dẫn theo trên 1 nghìn người và họ ăn vận theo phong tục Triều Tiên, tóc của ông được gắn các lông chim khác nhau đến Cổ Triều Tiên. Ban đầu ông được Chuẩn Vương cử đến củng cố biên giới tây bắc, tuy nhiên bằng cách củng cố sức mạnh trong cộng đồng người Yên tị nạn, Vệ Mãn đã chiếm lấy ngai vàng và xưng vương (194~180 TCN). Chuẩn Vương được cho là đã sang tị nạn tại Thìn Quốc.

Vệ Mãn vẫn duy trì kinh đô tại Vương Hiểm Thành (왕검성, 王險城, Wanggeom-seong, nói chung được xác định là tại Bình Nhưỡng ngày nay). Khi nhà Hán chưa hoàn toàn ổn đinh, Tổng đốc Liêu Đông đã nhận Vệ Mãn là thần dân ngoại biên, đưa ra điều kiện rằng ông không được ngăn cản cư dân bản địa đi vào đế quốc. Việc bổ nhiệm diễn ra vào năm 191 hoặc 192 TCN. Có sức mạnh quân sự cao hơn, Vệ Mãn Triều Tiên đã có thể chinh phục Chân Phiên quận (진번, 眞番, Jinbeon) và Lâm Đồn quận (임둔, 臨屯, Imdun), mở rộng biên giới của mình. Vương quốc của ông cuối cùng bị Hán Vũ Đế diệt vào năm 108 TCN dưới thời trị vì của cháu trai ông là Hữu Cừ Vương.

Gia đình
 Vệ Mỗ: con trai, đệ nhị đại vương, mất dấu tích trong lịch sử
 Vệ Hữu Cừ Hữu Cừ Vương: cháu trai, đệ tam đại vương
 Vệ Trưởng (衛長), hay Vệ Trưởng Hàng (衛長降): chắt

Chú thích

Tham khảo
 Mikami Tsugio 三上次男: Kodai no seihoku Chōsen to Ei-shi Chōsen koku no seiji, shakaiteki seikaku 古代の西北朝鮮と衛氏朝鮮国の政治・社会的性格, Kodai Tōhoku Ajiashi Kenkyū 古代東北アジア史研究, pp. 3–22, 1966.
 Ibaragi Kazuo 荊木計男: Ei Man Chōsen ō Sakuhō ni tsuite 衛満朝鮮冊封について, Chōsen Gakuhō 朝鮮学報 (Journal of the Academic Association of Koreanology in Japan) Vol. 113, pp. 1–25, 1984.
 Tani Toyonobu 谷豊信: Rakurō-gun no ichi 楽浪郡の位置, Chōsen shi kenkyūkai ronbunshū 朝鮮史研究会論文集 (Bulletin of Society for Study in Korean History), No 24, pp. 23–45, 1987.

Xem thêm
 Vệ Mãn Triều Tiên
 List of Korea-related topics

Vua Cổ Triều Tiên
Nhân vật quân sự nhà Hán


title: Hữu Cừ vương

text:
Hữu Cừ Vương (160—108 TCN) là vị vua cuối cùng của Vệ Mãn Triều Tiên, thực thể cuối cùng của Cổ Triều Tiên. Ông là cháu trai của Vệ Mãn.

Nhà Hán có vẻ như muốn thể hiện sức mạnh với vị thế là một triều đại Trung Quốc thống nhất. Hán Vũ Đế đã cử Thiệp Hà (涉何) làm sứ thần đi Cổ Triều Tiên vào năm 109 TCN. Sau một cuộc thương thảo thất bại, Thiệp Hà đã giết một tướng họ Trường (長) ở biên giới khi ông trở về đất Hán.

Thiệp Hà được Hán Vũ Đế tán thưởng vì hành động này và bổ nhiệm ông làm Liêu Đông quận Đông bộ đô úy ở vùng biên giới với Cổ Triều Tiên. Tức giận với hành động của Hán Vũ Đế, Hữu Cừ Vương đã cho tấn công lãnh thổ của Thiệp Hà và giết chết người này. Nhìn thấy đây là một cơ hội để phát động chiến tranh chống lại Cổ Triều Tiên, nhà Hán đã cử 50.000 bộ binh tinh nhuệ và 7.000 thủy binh tinh nhuệ đến Cổ Triều Tiên.

Hữu Cừ Vương bị phe ủng hộ đầu hàng ám sát. Tuy nhiên ngay cả sau cái chết của ông, Cổ Triều Tiên vẫn chống lại quân Hán cho đến năm 108 TCN song đã thất bại và Hán tứ quận được thành lập trên lãnh thổ mới chinh phục được.

Tham khảo

Xem thêm
Cổ Triều Tiên
Vệ Mãn Triều Tiên

Vua Cổ Triều Tiên
Mất năm 108 TCN
Năm sinh không rõ
Mất thập niên 100 TCN
Năm 108 TCN


title: Thời đại Tiền Tam Quốc

text:
Tiền Tam Quốc Triều Tiên đề cập tới thời kỳ sau khi Cổ Triều Tiên sụp đổ đến trước khi Cao Câu Ly, Bách Tế, và Tân La phát triển thành các vương quốc đủ bản lĩnh. Giai đoạn này cũng được coi là một phân nhánh của thời Tam Quốc.

Giai đoạn này nói chung được coi gồm ba thế kỷ cuối cùng trước Công nguyên, là giai đoạn sau của thời kỳ đồ sắt tại Triều Tiên, và thỉnh thoàng cũng được gọi là thời kỳ Tam Hàn để đề cập đến ba liên minh bộ lạc ở miền trung và nam bán đảo. Trong thời kỳ này, Bách Tế và Tân La nổi lên từ Tam Hàn, và Cao Câu Ly mở rộng ở phía bắc, tiêu diệt quận cuối cùng của người Hán là Lạc Lãng.

Lịch sử

Khi Cổ Triều Tiên bị nhà Hán tiêu diệt vào năm 108 TCN, phần phía bắc của bán đảo và Mãn Châu được phân chia giữa các quốc gia như Phù Dư Quốc, Cao Câu Ly, Ốc Trở, Đông Uế, và các thành bang nhỏ khác. Năm thành lập theo truyền thống của Cao Câu Ly là 37 TCN, song quốc gia này đã được đề cập đến trong sử sách Trung Hoa sớm hơn, từ năm 75 TCN, hoặc có thể là từ thế kỷ thứ 2 TCN. Trung Quốc đã lập nên bốn quận trên lãnh thổ Cổ Triều Tiên trước đây, nhưng ba trong số đó đã nhanh chóng gặp phải sự kháng cự của người dân bản địa. Cao Câu Ly dần dần chính phục và sáp nhập các quốc gia láng giềng, và tiêu diệt quận cuối cùng của Trung Quốc vào năm 313.

Ở phía nam, một quốc gia ít được biết đến là Thìn Quốc đã phát triển thành ba liên minh lỏng lẻo là Thìn Hàn, Biện Hàn và Mã Hàn, hay gộp lại là Tam Hàn. Bách Tế được thành lập vào năm 18 TCN trên lãnh thổ Mã Hàn và bắt đầu dần vượt qua nó. Tân La được thành lập từ 6 bộ lạc bên trong Thìn Hàn, theo truyền thống là vào năm 57 TCN, mặc dù nó có thể được hình thành sau đó. Biện Hàn phát triển thành liên minh Già Da (Gaya) sau đó, và cuối cùng bị Tân La thôn tính.

Bởi các điều này diễn ra liên tục, một số sử gia coi Tam Quốc bắt đầu từ khoảng thời gian sau khi Cổ Triều Tiên sụp đổ, song cả ba đã không thống trị bán đảo như những vương quốc cho tận đến khoảng năm 300.

Văn hóa đồ sắt
Các nét đặc trưng quan trọng của thời kỳ này bao gồm việc sản xuất một cách rộng rãi các vật dụng bằng sắt để sử dụng trong cuộc sống hàng ngày và việc đưa vào gốm đất nung xám. Các hiện vật tìm thấy từ thời kỳ này chủ yếu là từ Lạc Lãng quận và Cao Câu Ly ở miền bắc và Tam Hàn ở miền nam.

Hiện vật tiêu biểu của văn hóa đồ đồng Triều Tiên, một số nét văn hóa Hán, và văn hoá thảo nguyên phương Bắc đã được tìm thấy tại các điểm khảo cổ trong khu vực, biểu thị sự ảnh hưởng độc lập với nhà Hán và các khu vực khác. Việc đưa vào công nghệ đồ sắt đã cho phép chế tạo và sử dụng các vũ khí và nông cụ mạnh mẽ và sắc hơn, kết quả là làm nhanh thêm tích hợp chính trị, cũng như tập trung cao độ quyền lực và sự hưng thịnh.

Giao thương
Thương mại được chép trong Tam quốc chí, trong đó nói rằng sắt từ bồn địa sông Nakdong được xuất sang Lạc Lãng quận và Nụy Quốc (Oa Quốc) tại Nhật Bản. Thương tác với các nền văn hóa ở hạ lưu sông Nakdong được chứng minh với các hiện vật khảo cổ có nguồn gốc từ Trung Hoa, Nụy Quốc và Mãn Châu. Ở phần phía nam bán đảo Triều Tiên, gương đồng Trung Hoa, bình thờ bằng đồng ba chân, khóa đồng, và tiền Trung Hoa được tìm thấy cả trong các lăng mộ.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bảo tàng Quốc gia Daegu

Lịch sử Triều Tiên


title: Hậu Tam Quốc

text:
Hậu Tam Quốc Triều Tiên (892–936) bao gồm Tân La, Hậu Bách Tế, Hậu Cao Câu Ly (về sau bị Cao Ly thay thế) và Tân La. Hai quốc gia sau tự tuyên bố là thực thể thừa kế hai quốc gia tương ứng trong Tam Quốc Triều Tiên đã bị Tân La thôn tính trước đó. Thời kỳ này phát sinh sau những bất ổn trên quy mô toàn quốc dưới triều đại của Chân Thánh nữ vương (Jinseong), và thường dùng để chỉ thời kỳ từ khi Chân Huyên (Gyeon Hwon) lập nên Hậu Bách Tế đến khi Cao Ly thống nhất bán đảo.

Bối cảnh
Trong thế kỷ 9 và 10, Tân La Thống nhất đã bị rung chuyển bởi các vấn đề phát sinh từ sự lệ thuộc vào "chế độ cốt phẩm", một hệ thống tầng lớp cứng nhắc mà theo đó chỉ có những người xuất thân quý tộc mới có thể được bổ nhiệm vào vị trí cấp cao. Hệ thống này đã bị lạm dụng như là một phương tiện để giúp hoàng tộc chiếm ưu thế chính trị và điều này đã gây nên nhiều bất ổn trong giai đoạn sau của Tân La. Tầng lớp quý tộc địa phương được gọi là hojok (hangul:호족, hanja: 豪族, "hào tộc"), tức là quý tộc cấp thôn hay lý trưởng, đã tăng cường quyền thế của mình trong thời kỳ này bằng cách tập hợp tư binh. Bất đồng được đào sâu thêm trong tầng lớp quý tộc sau cái chết của Huệ Cung Vương (Hyegong) khi diễn ra cuộc tranh đua kế vị ngai vàng và tranh giành quyền lực liên miên giữa các hào tộc. Không chỉ có bầu không khí chính trị nằm trong tình trạng hỗn độn, tài chính quốc gia của Tân La cũng rất thảm hại. Sưu thuế khó khăn mà lại không có sự phối hợp của quý tộc. Như một kết quả tất yếu, gánh nặng thuế lại đè lên vai người nông dân, dẫn đến cuộc nổi dậy năm 889, tức năm thứ 3 Chân Thánh nữ vương trị vì. Nhiều cuộc khởi nghĩa và nổi dậy đã xảy ra trong 100 năm sau.

Hậu Bách Tế và Hậu Cao Câu Ly
Vào lúc Tân La bắt đầu sụp đổ, Chân Huyên (Gyeon Hwon), một tướng trước đây của Tân La, đã lãnh đạo quân nổi dậy chiếm đô phủ của Mujinju (hangul:무진주, hanja:武珍州, "Vũ Trân Châu") năm 892. Sau đó, ông đã chinh phục vùng tây nam và đến năm 900, Gyeon Hwon tuyên bố mình là vua của Hậu Bách Tế, một quốc gia hồi sinh danh tiếng của Bách Tế. Ông đặt kinh đô tại Wansanju (완산주, 完山州, Hoàn Sơn Châu), tức Jeonju ngày nay, và tiếp tục mở rộng vương quốc.

Cung Duệ (Gung Ye) đến từ Tân La được tin là có xuất thân hoàng gia hoặc quý tộc. Ông là một nhà sư nhưng đã sớm tham gia các cuộc nổi dậy chính trị, và trở thành lãnh đạo của nhiều đội quân. Ông đã chiếm được nhiều đất đai và lập căn cứ tại Myeongju (명주, 溟州, Minh Châu), tức Gangneung ngày nay vào năm 895 với sự ủng hộ của các lãnh đạo bản địa, bao gồm cả Vương Kiến (Wanggeon). Năm 901, Cung Duệ thành lập Hậu Cao Câu Ly song đã sớm đổi tên thành Ma Chấn (Majin) vào năm 904, và dời đô về Cheorwon. Ông tiếp tục đổi tên vương quốc thành Thái Phong (Taebong) vào năm 911.

Thống nhất hậu tam quốc
Mặc dù Hậu Bách Tế ban đầu là thế lực đi đầu về sức mạnh quốc gia nhờ vào các đồng bằng phì nhiêu và mối quan hệ bang giao với Trung Quốc, Hậu Cao Câu Ly về sau đã trở thành thế lực lớn nhất trong tam quốc và nhanh chóng mở rộng lãnh thổ của mình lên đến 3/4 bán đảo dưới quyền của Cung Duệ và tướng Vương Kiến. Tuy nhiên sau một thời gian, Cung Duệ tự gọi mình là Phật Di-lặc và trở nên chuyên quyền, điều này đã khiến ông bị Vương Kiến lật đổ vào năm 918. Vương Kiến lập nên một triều đại mới gọi là Cao Ly và dời đô về Songak (송악, 松嶽, Tùng Nhạc) vào năm sau, tạo ra ba tam hùng Cao Ly, Hậu Bách Tế và Tân La.

Ba vương quốc nằm trong một cuộc chiến quyền lực liên miên, mặc dù vào thời gian này Tân La đã suy yếu và trở nên thoái chí nên không còn là mối đe dọa lớn cho hai nước còn lại. Hậu Bách Tế tấn công lại gần song Vương Kiến của Cao Ly lại đặt trong tâm vào ngoại giao với Tân La. Xung đột giữa Hậu Bách Tế và Cao Ly diễn ra liên miên gần lãnh thổ Tân La, cả hai nước đều muốn thi hành quyền lực của mình đối với khu vực. Hậu Bách Tế tấn công Gyeongju (Khánh Châu), kinh đô Tân La vào năm 927 và triệt hạ quân đội Cao Ly. Goryeo trả dũa bằng chiến thắng trong trận chiến ở Gochang năm 930 và lấy lại lãnh thổ Woongjin năm 934.

Năm 935, Kính Thuận Vương (Gyeongsun) của một nước Tân La rất suy yếu đã đầu hàng Cao Ly. Vào lúc này, cuộc chiến bên trong Hậu Bách Tế đã làm suy yếu đất nước này cùng với sự mệt mỏi sẵn có từ chiến tranh. Chân Huyên (Gyeon Hwon) trao ngai vàng cho người con trai út là Kim Cương (Geumgang), nhưng những người con trai khác (do người vợ trước sinh) đã tập hợp lại và nổi loạn, đưa con trai cả của Chân Huyên là Thần Kiếm (Singeom) lên ngai vàng và giam cầm Chân Huyên tại to Geumsansa (Kim Sơn tự). Chân Huyên về sau trốn thoát đến Cao Ly và gia nhập lực lượng quân đội của Vương Kiến để chống lại quốc gia mình đã thành lập. Hậu Bách Tế thất thủ trước Cao Ly vào năm 936 và bán đảo được tái thống nhất.

Bản đồ

Xem thêm
Tân La
Hậu Bách Tế
Hậu Cao Câu Ly
Chân Huyên / Cung Duệ / Vương Kiến

Chú thích

Tham khảo
 The Academy of Korean Studies, Korea through the Ages Vol. 1, The Editor Publishing Co., Seoul, 2005. ISBN 89-7105-544-8

Xung đột thế kỷ 9
Xung đột thế kỷ 10
Lịch sử Triều Tiên


title: An Đông đô hộ phủ

text:
An Đông đô hộ phủ là một chính quyền quân sự được nhà Đường thiết lập tại Bình Nhưỡng vào năm 668. Bộ máy này đóng vai trò quan trọng trong những sự kiện náo động bán đảo Triều Tiên vào cuối thế kỷ thứ 7.

Đô hộ phủ được thành lập một thời gian ngắn sau khi Cao Câu Ly bị liên minh Đường và Tân La tiêu diệt. Đô hộ phủ do tướng nhà Đường là Tiết Nhân Quý (薛仁貴) đứng đầu. Nhà Đường thiết lập quyền kiểm soát không chỉ các quận được lập trên lãnh thổ Cao Câu Ly và Bách Tế mà còn trên cả chính lãnh thổ Tân La.

Tân La đã chống lại sự thống trị của đô hộ phủ bằng các giúp đỡ cuộc nổi loạn của Kiếm Mưu Sầm (Geom Mojam) ở phía bắc, và tấn công quân của đô hộ phủ trên lãnh thổ Bách Tế. Năm 671, Tân La chiếm thành Tứ Tỉ (Sabi) từ tay quân Đường. Họ lật đổ triều đình bù nhìn của Phù Dư Long (Buyeo Yung). Tức giận trước điều này, nhà Đường tuyên bố một người em trai của Văn Vũ Vương (Munmu) là người cai trị hợp pháp của Tân La, song đây chỉ là một đòn mang tính biểu tượng.

Do hậu quả từ chiến tranh Tân La-Đường, lực lượng Tân La đã trục xuất binh lính đô hộ phủ ra khỏi bán đảo Triều Tiên vào năm 676. Phủ lị của đô hộ phủ chính thức chuyển đến Liêu Dương ngày nay, nơi bộ máy này tiếp tục giám sát các công việc của những người tị nạn Cao Câu Ly và nhiều phần lãnh thổ của vương quốc Cao Câu Ly trước đây.

Nhà vua bị lật đổ của Cao Câu Ly là Bảo Tạng Vương (Bojang) được nhà Đường phong làm Triều Tiên vương và đô đốc Liêu Đông châu (Hangul: 요동주도독 조선왕 Hanja:遼東州都督朝鮮王, Hán Việt: Liêu Đông châu đô đốc Triều Tiên Vương) của An Đông đô hộ phủ, rồi đưa ông đến An Đông đô hộ phủ ở Liêu Đông nhằm lợi dụng ông ta trấn an các thế lực phản loạn ở Cao Câu Ly. Sau đó vua Đường Cao Tông lại đổi phủ đô hộ An Đông từ Liêu Thành về Tân Thành (nay là Phú Thuận, Liêu Ninh, Trung Quốc), đồng thời đưa Phù Dư Long về cai trị quận Hùng Tân (Ungjin, lãnh thổ Bách Tế cũ) với mục đích tương tự như với Bảo Tạng Vương. Phù Dư Long nhanh chóng bị vua Tân La Văn Vũ vương của Tân La đánh đuổi khỏi quận Hùng Tân. Còn Bảo Tạng Vương khi sang An Đông đô hộ phủ ở Liêu Đông thì lại có ý khôi phục quốc gia Cao Câu Ly, đã tập hợp nhiều quân sĩ và khí giới, thành lập hội Đông Minh Thiên Khí Cái Thế (東明天氣盖世) và liên minh với các bộ tộc Mạt Hạt (tổ tiên của người Nữ Chân) do Khất Tứ Bỉ Vũ (Gulsabiwu) cầm đầu tiến hành ám sát các quan lại nhà Đường ở An Đông đô hộ phủ. Tuy nhiên kế hoạch nổi dậy đánh chiếm An Đông đô hộ phủ thất bại, năm 681, quân Đường của Tiết Nhân Quý đánh bại quân Đông Minh Thiên của Bảo Tạng Vương, đày ông ta đến Ba Thục. Tuy nhiên con cháu của Bảo Tạng Vương tiếp tục được cho cai trị Liêu Đông, dần hình thành vương quốc Tiểu Cao Câu Ly (소고구려/小高句麗) (699 - 820).

Các vụ náo động tại địa phương và sức mạnh gia tăng của quân Bột Hải đã khiến đô hộ phủ phải rời phụ lị vài lần. An Đông đô hộ phủ bị phế bỏ năm 756, sau Loạn An Sử.

Khu hoạch
Về khu hoạch, đô hộ phủ được chia thành 9 đô đốc phủ (Hangul:9도독부 Hanja: 九都督府), 42 châu (州) (về sau tổ chức lại thành 14) và 100 huyện (縣).

Cửu đô đốc phủ
 Tân Thành Châu (Hangul: 신성주, Sinseongju; chữ Hán: 新城州,)
 Liêu Thành Châu (Hangul: 요성주, Yoseongju; chữ Hán: 遼城州<辽城州>)
 Ca Vật Châu (Hangul: 가물주, Gamulju; chữ Hán: 哥勿州,)
 Vệ Lạc Châu (Hangul: 위락주, Wuirakju;chữ Hán: 衛樂州<卫乐州>,)
 Xá Lợi Châu (Hangul: 사리주, Saraju; chữ Hán: 舍利州,)
 Khứ Tố Châu/Cư Tố Châu (Hangul: 거소주, Keosoju; chữ Hán: 去素州/居素州,)
 Việt Hỉ Châu (Hangul: 월희주, Wueolhuiji; chữ Hán: 越喜州,)
 Khứ Đán Châu (Hangul: 거단주, Keodanju; chữ Hán: 去旦州,)
 Kiến An Châu (Hangul: 건안주, Keonanju; chữ Hán: 建安州,)

14 châu
 Nam Tô Châu (Hangul: 남소주,; chữ Hán: 南蘇州/南苏州)
 Cái Mưu Châu (Hangul: 개모주; chữ Hán: 蓋牟州/盖牟州)
 Đại Na Châu (Hangul: 대나주; chữ Hán: 大那州)
 Thương Nham Châu (Hangul: 창암주; chữ Hán: 倉巖州/仓岩州)
 Ma Mễ Châu (Hangul: 마미주; chữ Hán: 磨米州)
 Tích Lợi Châu (Hangul: 적리주; chữ Hán: 積利州/积利州)
 Lê Sơn Châu (Hangul: 여산주; chữ Hán: 黎山州)
 Diên Tân Châu (Hangul: 연진주; chữ Hán: 延津州)
 Mộc Để Châu (Hangul: 목저주; chữ Hán: 木底州)
 An Thị Châu (Hangul: 안시주; chữ Hán: 安市州)
 Chư Bắc Châu (Hangul: 제북주,; chữ Hán: 諸北州/诸北州)
 Thức Lợi Châu (Hangul: 식리주,; chữ Hán: 識利州/识利州)
 Phật Niết Châu (Hangul: 불열주,; chữ Hán: 拂涅州)
 Bái Hán Châu (Hangul: 배한주,; chữ Hán: 拜漢州/拜汉州)

An Đông đô hộ

{|class="wikitable" width="550"
|+An Đông đô hộ
|-
!align="center"|Quan hàm
!align="center"|Danh tính
!align="center"|Thời gian tại vị
!align="center"|Sinh thời
  Kiểm giáo An Đông đô hộ
 Ngụy Triết (魏哲)
 668-669
 616-669

  Kiểm giáo An Đông đô hộ
 Tiết Nhân Quý (薛仁貴)
 669-670
 614-683

  Liêu Đông Châu hành quân tổng quản, An Đông đô hộ
 Cao Khản (高侃)
 670-676
 —

  U Châu đô đốc kiêm An Đông đô hộ
 Tiết Nột (薛訥)
 685—696
 649—720

  An Đông đô hộ
 Bùi Huyền Khê (裴玄珪)
 696—？
 —

  U Châu & Doanh Đẳng Châu đô đốc kiêm An Đông đô hộ
 Đường Hưu Cảnh (唐休璟)
 704-705
 627-712

  An Đông đô hộ
 Đan Tư Kính (单思敬)
 713—？
 —

  An Đông đô hộ
 Hưa Khâm Thấu (许钦凑)
 714—？
 —

  An Đông đô hộ
 Hứa Khâm Đạm (许钦澹)
 714—？
 —

  An Đông đô hộ
 Tiết Thái (薛泰)
 720—725
 —

  Bình lô quân Tiết độ sứ diêu lĩnh An Đông đô hộ, Huyền Tông chi tử
 Toánh Vương Lý Kiểu (李璬)
 727—？
 718—783

  An Đông đô hộ
 Tang Hoài Lượng (臧怀亮)
 727—？
 —

  An Đông đô hộ
 Bùi Mân (裴旻)
 733—？
 —

  An Đông phó Đại đô hộ
 Cổ Tuần (贾循)
 742—755
 ？—755

  An Đông phó đô hộ
 Mã Linh Sát (马灵察)
 ？—756
 —

  An Đông đô hộ
 Vương Huyền Chí (王玄志)
 756—758
 ？—758

  Bình lô Tiết độ sứ kiêm An Đông đô hộ
 Hầu Hi Dật (侯希逸)
 758—761
 ？－781

  An Đông đô hộ, Bảo Tạng Vương chi tử
 Cao Liên (高连)
 —
 －

  An Đông đo hộ, Bảo Tạng Vương chi tôn
 Cao Hàm (高震)
 ？－773
 701—773

</table>

Trú địa Đô hộ phủ
 Bình Nhưỡng (668-676)
 Liêu Thành (676—677)
 Tân Thành (677—699)
 U Châu (705—714)
 Bình Châu (714—743)
 Liêu Tây Cố Thành (743—761)

Tham khảo

Lee, K.-b. (1984). A new history of Korea. Tr. by E.W. Wagner & E.J. Schulz, based on the Korean rev. ed. of 1979. Seoul: Ilchogak. ISBN 89-337-0204-0

Xem thêm
 An Nam đô hộ phủ
Lịch sử quân sự Trung Quốc
Hán tứ quận
Tam Quốc Triều Tiên

Giải thể năm 756
Lịch sử quân sự Trung Quốc
Phân cấp hành chính thời cổ Trung Quốc
Lịch sử Mãn Châu
Lịch sử Triều Tiên
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 668


title: Nhà máy chưng cất rượu Glendronach

text:
Glendronach là tên một nhà máy chưng cất rượu Scotch whisky nằm gần Forgue, Huntly, Aberdeenshire, Quận Speyside, Scotland. Nó thuộc sở hữu Công ty TNHH BenRiach Distillery.

Lịch sử

Nhà máy chưng cất rượu được thành lập vào năm 1826 bởi James Allardes (tên thường gọi Allardice), đây là một trong những nhà máy chưng cất rượu Scotch whisky đầu tiên được cấp phép.

Năm 1960, Nhà máy chưng cất rượu Glendronach đã được công ty TNHH Teachers and Sons mua lại và tăng số cột chưng cất từ 2 lên 4 cột.

Năm 2002 nhà máy chưng cất tái mở cửa với đầy đủ các dòng sản phẩm

Năm 2008 Công ty BenRiach Distillery chính thức là chủ sở hữu nhà máy.

Các chủ sở hữu đáng chú ý khác bao gồm Walter Scott, người đã mua lại nó vào năm 1881 và Charles Grant, con trai của người sáng lập nhà máy chưng cất Glenfiddich, vào năm 1920.

Năm 2011 là năm đánh dấu nhiều thành công của Nhà máy chưng cất rượu Glendronach khi các sản phẩm của họ được đánh giá cao tại Malt Maniacs Awards và Jim Murray's 2012 Whisky Bible.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Glendronach thêm sản phẩm mới 21 năm tuổi vào bộ sản phẩm cốt lõi

Nhà máy Scotland
Công ty Scotland
Whisky
Thành lập 1826


title: Serie A 2009-10

text:
Serie A 2009–10  (còn được gọi là Serie A TIM) là mùa giải Serie A thứ 78 kể từ khi giải đấu được thành lập. Giải có 3 đội được thăng hạng từ Serie B, thay thế cho 3 đội phải xuống hạng ở mùa giải 2008–09. Nike là nhà tài trợ cho trái bóng mới - the T90 Ascente - được sử dụng ở mùa giải này.

Cuộc đua giành danh hiệu chỉ được định đoạt vào ngày cuối cùng của mùa giải với việc Inter Milan lên ngôi vô địch và đây cũng là danh hiệu thứ 5 liên tiếp của họ. Inter đồng thời cũng là đội bóng Ý đầu tiên giành được cú ăn 3 sau khi chiến thắng tại Coppa Italia và Champions League.

Câu lạc bộ tham dự

Có tất cả 20 đội bóng tham dự mùa giải 2009–10:

Nhân sự

 Davide Ballardini đã rút khỏi công việc huấn luyện vào ngày 5 tháng 6, ngay khi Walter Zenga được bổ nhiệm làm huấn luyên viên mới. Tiếp đó, ông đã kết thúc hợp đồng của mình bằng 1 thỏa thuận 2 bên vào ngày 13 tháng 6.
 Gennaro Ruotolo ban đầu đã chấp nhận ở lại Livorno sau khi dẫn dắt đội bóng thăng hạng Serie A. Tuy vậy, vào ngày 9 tháng 7, bộ phận kỹ thuật của liên đoàn bóng đá Ý thông báo Ruotolo không thể làm huấn luyện viên tại Serie A do thiếu chứng chỉ để hành nghề. Sau vụ việc này, Vittorio Russo đã được bổ nhiệm làm huấn luyện viên trưởng, dẫu vậy trên thực tế Ruotolo vẫn đóng vai trò huấn luyện viên câu lạc bộ dù ông chỉ giữ chức vụ trợ lý huấn luyện viên cho Russo. Ông sau đó đã rời khỏi vị trí trợ lý huấn luyện viên vào ngày 20 tháng 9.
 Huấn luyện viên đội Siena Primavera (đội U-19) - Marco Baroni đã được bổ nhiệm làm HLV đội 1 vào ngày 29 tháng 10, sau đó ông quay trở về công việc cũ vào ngày 23 tháng 11.
 Gennaro Ruotolo đã được phép đảm nhận ghế huấn luyện viên mà không cần chứng chỉ hành nghề yêu cầu sau khi nhận được giấy phép miễn trừ tạm thời trong 60 ngày từ liên đoàn bóng đá Ý.
 Huấn luyện viên đội trẻ Giorgio Melis được đảm nhận chức vụ huấn luyện viên tạm quyền mà không cần chứng chỉ hành nghề yêu cầu sau khi nhận được giấy phép miễn trừ tạm thời 60 ngày từ liên đoàn bóng đá Ý.

Danh sách trên không bao gồm việc xin từ chức của Serse Cosmi tại Livorno vào ngày 24 tháng 1 năm 2010, do nó đã bị câu lạc bộ từ chối 2 ngày sau đó sau cuộc gặp giữa Cosmi và chủ tịch câu lạc bộ Aldo Spinelli, và do không có trận đấu nào diễn ra trong khoảng thời gian ngắn đấy.

Bảng xếp hạng

||rowspan=10 style="background-color:white;"|

Kết quả

Cầu thủ ghi bàn

Chú thích

Liên kết ngoài
 2009–10 Serie A Season at RSSSF
2009–10 Serie A Season at ESPN

Serie A
Ý năm 2009
Ý năm 2010


title: Serie A 2010-11

text:
Giải vô địch bóng đá Ý 2010–11 (Serie A 2010–11) cũng còn được gọi là Serie A TIM theo lý do tài trợ) là mùa giải thứ 79 của Serie A kể từ khi giải đấu được thành lập, và là mùa giải đầu tiên được tổ chức bởi một hội đồng riêng biệt với Serie B. Giải đấu được bắt đầu từ ngày 28 tháng 8 năm 2010 và kết thúc vào ngày 22 tháng 5 năm 2011. Inter Milan là đương kim vô địch của giải.

A.C. Milan đã giành chức vô địch Serie A 2010–11 và cũng là chức vô địch thứ 18 trong lịch sử câu lạc bộ sau trận hòa không bàn thắng trên sân khách trước Roma vào ngày 7 tháng 5 năm 2011. Kết quả này giúp đảm bảo rằng với 2 vòng đấu còn lại, đội xếp sau - Inter cũng chỉ có thể bằng điểm với Milan, và Milan vẫn là đội nắm giữ lợi thế nhờ có thành tích đối đầu tốt hơn. Cúp vô địch sau đó được trao cho Milan trong trận đấu tiếp theo trên sân nhà vào ngày 14 tháng 5.

Đây là danh hiệu Scudetto đầu tiên của Milan kể từ năm 2004 và là dấu chấm hết cho 5 mùa giải thống trị liên tiếp của Inter Milan. Serie A 2010–11 cũng là danh hiệu đầu tiên của huấn luyện viên Massimiliano Allegri ngay trong năm đầu ông dẫn dắt Milan. Milan là đội dẫn đầu bảng xếp hạng trong phần lớn mùa giải và lên ngôi vô địch sớm trước 2 vòng đấu. Đáng chú ý, họ đã đánh bại đương kim vô địch Inter Milan 2 lần trong giải đấu và cũng làm điều tương tự với đội đứng thứ 3 Napoli. Trước đó trong kì chuyển nhượng mùa hè, Milan đã củng cố đội hình với 2 cầu thủ Zlatan Ibrahimović và Robinho. Sau đó họ tiếp tục mang về Antonio Cassano và Mark van Bommel trong kì chuyển nhượng mùa đông.

Câu lạc bộ tham dự
Giải đấu bao gồm 17 đội từng góp mặt tại Serie A 2009–10, 3 đội thăng hạng từ Serie B 2009–10 (2 đội lên hạng trực tiếp, 1 đội thắng trận playoff). Ngày 30 tháng 5 năm 2010, Lecce và Cesena, bằng việc kết thúc ở 2 vị trí dẫn đầu, đã giành được vé lên chơi tại Serie A. Brescia là đội bóng Serie B thứ 3 thăng hạng vào ngày 13 tháng 6 năm 2010 sau khi vượt qua Torino với tổng tỉ số 2–1 trong lượt trận playoff. Lần gần nhất Cesena tham dự Serie A là ở mùa giải 1990–91, trong khi Brescia đã phải chơi 5 mùa tại Serie B kể từ khi xuống hạng ở mùa giải 2004–05. Còn Lecce, xuống hạng ở mùa giải 2008–09 và chỉ mất 1 năm tại Serie B để quay trở lại giải đấu cao nhất nước Ý.

Thay đổi huấn luyện viên

Bảng xếp hạng

|| style="background:#f9f9f9;"|

|| rowspan="9" style="background:#f9f9f9;"|

kết quả thi đấu

Vua phá lưới

.

Chú thích

Serie A


title: Đỗ quyên lá nhọn

text:
Đỗ quyên lá nhọn (tên khoa học: Rhododendron moulmainense, syn. Rhododendron westladii Hemsl.) là loài thực vật thuộc họ Thạch nam, bản địa của Hoa Nam (Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu, Hồ Nam, Vân Nam), Myanmar, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam.

Đây là loài cây bụi hoặc gỗ nhỏ, thường xanh, cao 3 m -8 m. Lá dài 4–13 cm, hình elip.

Hình ảnh

Chú thích

M
Thực vật Đông Nam Á
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Campuchia
Thực vật Đài Loan
Thực vật Lào
Thực vật Malaysia
Thực vật Myanmar
Thực vật Nhật Bản
Thực vật Thái Lan
Thực vật Việt Nam
Thực vật Trung Quốc
Thực vật Hồng Kông
Thực vật Indomalesia
Thực vật Đông Dương