title: Chromidotilapiini

text:
Chromidotilapiini là tông (sinh học) của họ Cá hoàng đế từ vùng nhiệt đới Tây Phi và Trung Phi. Có bảy chi (sinh học) và hơn 40 loài trong tông này.

Chi
 Benitochromis (6 loài)
 Chromidotilapia (11 loài)
 Nanochromis (8 loài)
 Pelmatochromis (3 loài)
 Pelvicachromis (7 loài)
 Teleogramma (4 loài)
 Thysochromis (2 loài)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Chromidotilapiini,helsinki.fi

Họ Cá hoàng đế


title: Benitochromis

text:
Benitochromis là chi (sinh học) thuộc họ Cá hoàng đế và là loài đặc hữu ven sông và hồ ở Trung Phi (Cameroon và Guinea Xích Đạo, bao gồm đảo Bioko). Chi cá chứa 6 loài.

Phân loài
Benitochromis batesii Boulenger, 1901
Benitochromis conjunctus Lamboj, 2001
Benitochromis finleyi Trewavas, 1974
Benitochromis nigrodorsalis Lamboj, 2001
Benitochromis riomuniensis Thys van den Audenaerde, 1981
Benitochromis ufermanni Lamboj, 2001

Chú thích

Tham khảo

FishBase (2006) Eds. Froese, R. and D. Pauly. World Wide Web electronic publication. fishbase.org version (07/2006).

Chromidotilapiini
Cá ở Châu Phi
Cá châu Phi


title: Lampetra fluviatilis

text:
Lampetra fluviatilis là một loài cá không hàm thuộc họ Petromyzontidae. Loài này được tìm thấy ở các vùng biển ven bờ bao quanh gần như toàn châu Âu từ phía tây bắc Địa Trung Hải về phương bắc đến các hồ của Phần Lan, Scotland, Na Uy (hồ Mjosa), Wales (Cors Caron) và Nga, bao gồm cả sông ở Alps. Nó là ký sinh trùng của cá. Nó bám vào hông hay mang của cá nhờ giác hút và bắt đầu ăn vào bên trong. Lampetra fluviatilis có một chu kỳ sinh sản giống như của cá hồi.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

F
Động vật ký sinh


title: Chromidotilapia

text:
Chromidotilapia là chi (sinh học) thuộc họ Cá hoàng đế. Chi bao gồm 11 loài. Trong số này, 9 loài từ Trung Phi, một loài (C. guentheri) từ Liberia tới Cameroon, loài cuối cùng (C. cavalliensis) ở khu vực Bờ Biển Ngà.

Phân loài
 Chromidotilapia cavalliensis
Chromidotilapia elongata
Chromidotilapia guentheri
Chromidotilapia kingsleyae
Chromidotilapia linkei
Chromidotilapia mamonekenei
Chromidotilapia melaniae
Chromidotilapia mrac
Chromidotilapia nana
Chromidotilapia schoutedeni

Chú thích

Tham khảo

Chromidotilapiini
Cá châu Á
Cá châu Phi


title: Nanochromis

text:
Nanochromis là chi (sinh học) thuộc họ Cá hoàng đế. Các loài này là loài đặc hữu của sông Congo ở Trung Phi.

Phân loài
Nanochromis consortus
Nanochromis minor
Nanochromis nudiceps
Nanochromis parilus
Nanochromis splendens
Nanochromis teugelsi
Nanochromis transvestitus
Nanochromis wickleri

Chú thích

Tham khảo

Chromidotilapiini


title: Cá mút đá biển

text:
Cá mút đá biển (danh pháp hai phần: Petromyzon marinus) là một loài cá sống ký sinh thuộc họ Petromyzontidae. Loài này được tìm thấy ở bờ biển Đại Tây Dương của châu Âu và Bắc Mỹ, ở phía tây Địa Trung Hải, và Ngũ Đại Hồ. Nó có màu nâu, xám hoặc đen trên lưng và màu trắng hoặc màu xám ở mặt dưới và có thể phát triển đến độ dài lên đến 90 cm. Cá mút đá biển sống ký sinh trên nhiều loại cá. Các cá mút đá sử dụng tách như hút của nó miệng để tự gắn vào da của một con cá và nạo mô cá chủ bằng lưỡi và răng kertin sắc của nó. Dịch tiết trong miệng của cá mút đá ngăn chặn máu của nạn nhân không bị đông. Nạn nhân thường chết vì mất máu quá nhiều hoặc nhiễm trùng.

Phân bố và môi trường sống
Loài này được tìm thấy ở phía bắc và phía tây Đại Tây Dương dọc theo bờ biển của Châu Âu và Bắc Mỹ, ở phía tây Biển Địa Trung Hải, Biển Đen, và ở bờ biển Ngũ Đại Hồ. Chúng được tìm thấy ở độ sâu 4000 m và chịu được nhiệt độ . Chúng là loài bản địa lưu vực sông Connecticut ở Hoa Kỳ.

Các quần thể cá mút đá biển lớn nhất ở châu Âu nằm trên khắp các khu vực phía tây nam của châu Âu (bắc trung bộ Bồ Đào Nha, bắc tây bắc của Tây Ban Nha và tây-tây nam của Pháp). Các quốc gia này cũng cung cấp nguồn cá chính cho chúng.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Invading Species.com Ontario Ministry of Natural Resources and Ontario Federation of Anglers and Hunters
 GLANSIS Species Fact Sheet, United States Geological Survey
 Species Profile – Sea Lamprey (Petromyzon marinus), National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for Sea Lamprey.
 View the Lamprey genome in Ensembl.
 "Battle of the Great Lakes" by CleLand Van Dresser, Popular Mechanics, February 1950, pp. 159–161/244.

M
Động vật được mô tả năm 1758
Loài cá xâm lấn
Động vật ký sinh
Cá Ngũ Đại Hồ


title: Lucas Piazon

text:
Gustavo Lucas Domingues Piazón thường được gọi ngắn là Lucas Piazón (sinh ngày 20 tháng 1 năm 1994 tại São Paulo, Brasil) là một cầu thủ bóng đá Brasil đang chơi ở vị trí hộ công hay tiền đạo cánh cho câu lạc bộ Reading ở Giải Vô địch Bóng đá Anh theo một bản hợp đồng cho mượn từ Chelsea. Anh thi đấu ở vị trí hộ công nhưng cũng có thể thi đấu ở vị trí tiền đạo cánh và tiền vệ công. Vì vị trí thi đấu lẫn lối chơi ngay cả khuôn mặt của anh gần giống Kaká nên anh có biệt danh là "Kaká mới"

Bắt đầu sự nghiệp
Gustavo Lucas Domingues Piazón sinh tại São Paulo, có bố tên là Antonio Carlos Piazón và mẹ Marizabel Domingues. Anh lớn lên cùng với người em là Juliana trẻ hơn anh 3 tuổi, hồi nhỏ anh là một cổ động viên cuồng nhiệt cho Chelsea và cũng mong muốn 1 ngày được thi đấu tại đây.

Lúc anh lên 8 tuổi, cả gia đình anh đã chuyển sang bang Paraná sinh sống nhưng anh vẫn phát triển sự nghiệp bóng đá tại môn bóng đá Futsal. Piazón bắt đầu với CLB Coritiba Futsal Club. Năm 11 tuổi, anh chuyển sang thi đấu tại sân mini.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Các câu lạc bộ Brasil

Chelsea

Đội trẻ
Đầu năm 2011, Chelsea đã bất ngờ có được anh sau khi giành chiến thắng trước CLB Juventus trong thương vụ chuyển nhượng này nhưng anh vẫn chưa chính thức đến Chelsea vì lúc đó anh chưa đủ 18 tuổi để chuyển sang thi đấu cho 1 CLB ngoại quốc. Tuy nhiên 15/3/2011 anh vẫn được đặc cách và thi đấu cho đội trẻ của Chelsea. Dù tháng 1/2012 anh mới được nhận visa ở nước ngoài nhưng cuộc đàm phán vẫn diễn ra vào hè năm 2011, Chelsea phải trả 5 triệu bảng cho São Paulo và cũng có thể tăng lên thành 10 triệu theo điều khoản hợp đồng

Anh bắt đầu chơi cho đội dự bị đầu mùa giải 2011 và có trận đầu tiên trước đội dự bị Fulham. Anh có bàn thắng đầu tiên trong trận đấu gặp đội dự bị Arsenal. Anh đã cùng đội trẻ Chelsea giành vô địch FA cup dành cho đội trẻ sau khi giành chiến thắng trước đội trẻ Blackburn Rovers

Đội một
Ngày 20 tháng 1 năm 2012, Piazón chính thức tròn 18 và cũng chính thức có visa ở nước ngoài, vậy với tuổi của anh thì có thể chơi cả đội dự bị lẫn đội một. 6 ngày sau, anh được gia hạn hợp đồng tới năm 2017, anh sẽ được mặc áo số 35. Anh được ngồi dự bị trong các trận hòa 1-1 trước Swansea City và trận hòa 3-3 trước Man United. Anh cũng đã ngồi dự bị trong trận thắng 2-1 trước Blackburn Rovers tại vòng 38 nhưng cũng không được ra sân.

Mùa giải 2012-2013
Ngày 23 tháng 7, trong chuyến du đấu ở Mỹ, anh đã có một bàn thắng cho Chelsea trong trận giao hữu hòa 1-1 trước CLB PSG.

Piazón đã được cho ra sân lần lượt trong trận thắng 6-0 trước Wolverhampton Wanderers và thắng 5-4 trước Manchester United tại Cúp Liên đoàn bóng đá Anh.

23 tháng 12, anh có trận đấu chính thức đầu tiên cho Chelsea tại giải Ngoại hạng Anh trong trận thắng hủy diệt 8-0 trước CLB Aston Villa. Trong trận này, anh đã có một pha kiến tạo để cho Ramires ghi bàn và một quả sút hỏng penalty ở những phút cuối cùng.

Cho mượn tới Málaga
Tháng 1 năm 2013 Piazón chuyển sang thi đấu cho câu lạc bộ Málaga ở La Liga theo bản hợp đồng cho mượn.

Cho mượn tới Vitese
Ngày 9 tháng 8 năm 2013, anh được cho mượn tới câu lạc bộ Vitesse đang chơi tại giải hạng nhất Hà Lan tới hết mùa giải.

Ngày 22 tháng 9,anh lập cú đúp trong trận thắng PEC Zwolle 3-0. Một tuần sau,anh có bàn thắng đầu tiên tại giải vô địch quốc gia Nga khi ghi bàn ấn định chiến thắng 2-1 trước NEC Nijmegen.

Đội tuyển quốc gia
Anh được triệu tập vào đội U-17 Brasil để thi đấu tại Giải vô địch bóng đá U-17 thế giới 2011, anh đã thi đấu rất xuất sắc tại giải đấu này cho dù đội không giành được chức vô địch.

Phong cách thi đấu

Thống kê sự nghiệp

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Đội trẻ Chelsea
'''FA Youth Cup: 2011–12

Chú thích

Liên kết ngoài
Lucas Piazón profile at the Chelsea website
Soccerway Profile
Footballzz
Sky Sports

Sinh năm 1994
Cầu thủ bóng đá Chelsea F.C.
Cầu thủ bóng đá Malága CF
Tiền đạo bóng đá
Tiền vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Cầu thủ bóng đá Eintracht Frankfurt
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ bóng đá Vitesse
Cầu thủ bóng đá Bundesliga
Nhân vật thể thao từ São Paulo
Người Brasil gốc Ý
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Ý

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Hà Lan

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha

Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Bồ Đào Nha

Cầu thủ bóng đá nam Brasil ở nước ngoài
Cầu thủ bóng đá Fulham F.C.


title: Pelmatochromis

text:
Pelmatochromis là chi (sinh học) thuộc họ Cá hoàng đế. Có 3 loài, 2 loài là loài đặc hữu ở Trung Phi, và một là đặc hữu ở Tây Phi. Các loài có kích thước từ  chiều dài.

Phân loài
 Pelmatochromis buettikoferi
 Pelmatochromis nigrofasciatus
 Pelmatochromis ocellifer

Chú thích

Tham khảo

Tông Cá rô phi


title: Teleogramma

text:
Teleogramma là chi (sinh học) của Họ Cá hoàng đế ở châu Phi với 4 loài. Chúng có kích thước  chiều dài, và sinh sống tại sông Congo ở Cộng hòa Dân chủ Congo/Cộng hòa Congo.

Chú thích

Tham khảo

Chromidotilapiini


title: Katarina Tarr

text:
Katarina Tarr là hậu vệ (bóng đá) nữ từ Montana, Hoa Kỳ, hiện chơi cho SG Essen-Schönebeck ở giải vô địch Bundesliga Đức.

Tham khảo

Sinh năm 1987
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá nữ Hoa Kỳ
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Đức


title: Nguyễn Thị Ngọc Diễm

text:
Nguyễn Thị Ngọc Diễm (chữ Hán: 阮氏玉琰, 1721-1784), là thứ phi của chúa Trịnh Doanh, mẹ Trịnh Sâm, bà nội của Trịnh Khải và Trịnh Cán.

Tiểu sử

Thân thế
Bà có tên húy là Nguyễn Thị Khương, quê ở làng Linh Đường, huyện Thanh Trì, phía Nam kinh thành Thăng Long. Ngôi làng xưa thuộc xã Linh Đàm, sau đổi thành xã Hoàng Liệt, huyện Thanh Trì, trong gia đình co cha là Nguyễn Luân (1686 - 1739), tên tự là Đình Anh hay Đình Tư.

Nguyễn Đình Tư sinh được 6 người con, 3 trai 3 gái thì con trai đều được phong làm Quận công, con gái đều làm phu nhân đại thần. Cha bà thấy Trịnh Doanh thông minh, chăm học, trầm tĩnh và có chí khí, rất nhiều triển vọng lên ngôi chúa thay cho người anh trai hoang dâm tửu sắc Trịnh Giang, nên đã tiến cung con gái mình. Từ đó bà trở thành Thứ phi của chúa Trịnh Doanh và được ban mỹ hiệu là Hoa Dung.

Với công lao và tài trí, Nguyễn Đình Tư được triều đình phong cho nhiều tước vị cao: Tiền tả tư giảng, Bồi tụng, Thượng thư bộ Công, tước Nam quận công. Ông còn là bạn kết giao với nhiều danh sĩ như Hoàng giáp Ngô Thì Sĩ; Thượng thư Nguyễn Công Cơ, Thượng thư Nguyễn Công Thái, Hoàng giáp Nguyễn Quý Ân, Đỗ Thế Giai... Tư thất của ông là nơi mọi người thường đến thưởng hoa, ngâm thơ, bình văn xướng họa nên nhà ông được gọi là Nguyễn môn đào lý (vườn đào, tài trí, thơ văn nhà họ Nguyễn).

Tham vọng quyền lực
Khi Trịnh Doanh nối ngôi cha, bà đã dâng kế sách “Ngũ qui” (mọi việc qui vào năm rường mối), Chúa khen hay, lấy làm rường cột cải tổ triều chính. Đi kinh lý, Chúa nhờ bà buông rèm trông coi việc triều. Bà được thỏa chí thi thố tài năng tạo phúc cho trăm họ.

Quy nông tắc ổn: Phát triển nông nghiệp, khi nghề nông phát đạt thì thế nước nhất định sẽ mạnh, xã hội ổn định.
Quy công tắc phú: Mở mang công nghiệp để đem lại sự giàu có cho đất nước.
Quy thương tắc hoạt: Thúc đẩy thương mại, mua bán trao đổi hàng hóa sẽ tạo sự linh hoạt, năng động trong xã hội.
Quy trí tắc hưng: Quan tâm tới giáo dục, nâng cao hiểu biết bằng học vấn, đào tạo nhân tài để sử dụng thì đất nước sẽ hưng thịnh.
Quy pháp tắc bình: Lấy pháp luật làm công cụ quản lý xã hội, giữ nghiêm phép nước thì xã hội bình yên.

Dù Thứ phi Hoa Dung đã hạ sinh được con trai trưởng là Trịnh Sâm, nhưng khi ấy, chúa Trịnh Doanh đang sủng ái người vợ họ Nguyễn Mậu ở Thanh Hóa và đã phong bà này làm Chính phi; bà Hoa Dung chỉ được phong Trường cung. Chính phi họ Nguyễn chỉ sinh được một con gái là Tiên Dung quận chúa và được chúa Trịnh Doanh hứa gả cho Thái tử Lê Duy Vỹ. Thái tử có chí nhất thống, lật đổ binh quyền nhà chúa, nên bị thế tử Trịnh Sâm ghen ghét.

Một hôm, thái tử và thế tử cùng ở phủ đường được chúa Trịnh Doanh ban cho ăn cơm và bảo cùng ngôi một măm, lúc ấy Chính phi Nguyễn thị can rằng:
Thế tử, với thái tử có danh phận vua tôi, lẽ nào được ngồi cùng mâm? Nên phân biệt ngồi làm hai chiếu.

Sâm đổi nét mặt, bước ra về, nói với người ngoài rằng
Ta với Duy Vĩ hai người, phải một chết một sống, quyết không song song cùng tồn tại được với nhau được.

Vương Thái phi
Năm Quý Dậu (1753), Trịnh Sâm chính thức được lập làm Thế tử. Sau khi Trịnh Doanh mất (1767), trong thời gian đầu khi Trịnh Sâm lên nối nghiệp chúa, bà Hoa Dung rất quan tâm giúp đỡ con mình, Trịnh Sâm tôn bà là Vương Thái phi, còn vua Lê Hiển Tông ban Kim sách (sách vàng), một ân huệ đặc biệt cao quý và phong bà làm Quốc Thánh mẫu.

Những năm sau khi bà Chính phi và Chúa Trịnh Doanh lần lượt qua đời, ở đỉnh cao quyền lực, bà Hoa Dung vẫn đau khổ và căm phẫn Chính phi đã mất đến nỗi hận lây cả con rể là Thái tử Duy Vĩ. Khi Trịnh Sâm thực hiện hành động trả thù truy bức Thái tử Lê Duy Vỹ một cách vô cùng dã man thì Thứ phi Hoa Dung đang giúp con điều hành triều chính, đã không có ý kiến gì can ngăn. Sau khi Trịnh Sâm nối ngôi, mượn việc khác mà vu tội, phế truất và sát hại thái tử Duy Vĩ.

Sách Việt sử thông giám cương mục chép lời phê của vua Tự Đức:

Một việc vô cùng thê thảm, đau đớn đến ngàn đời. Đọc Sử đến đây làm cho lỗ mũi người ta phải chua xót! Việc này cùng với việc phá tường để bắt Phục Hậu cùng một cảnh đáng đau lòng. Lại đáng giận lúc ấy khanh tướng đầy triều đình, mà không một người nào dám nói, chỉ có Nguyễn Lệ vì liên can mới phải tự tiết mà thôi, như thế có thể trong triều lúc bấy giờ không có người nào ra gì cả.

Đến cả Nguyễn Thị là mẹ Trịnh Sâm cũng không nói một lời để giải cứu, thế thỉ bụng dạ Nguyễn Thị ra thế nào? Thà rằng trước kia đừng phân biệt chỗ ngồi lại còn hơn. Đem so sánh với Vũ Thị thì Nguyễn Thị còn kém nhiều lắm."

Cũng theo Việt sử thông giám cương mục, sau khi Duy Vĩ bị truất, Duy Cận là con thứ tư của nhà vua, ra vào phủ Chúa Trịnh, tôn thờ mẹ Trịnh Sâm rất kính cẩn. Bấy giờ hoàng tử thứ tư Duy Cận có quan hệ thân thiết với Nguyễn Thái phi, nên được chọn lên thay làm thái tử.

Bà có những ảnh hưởng nhất định đến việc cai trị của chúa lúc mới nắm quyền, bấy giờ:  chúa Trịnh Sâm hăng hái làm việc, chán thói cẩu thả từ trước, mong có biến thông cổ vũ thực hành chính sự đổi mới .

Sử sách đánh giá chính sự thời Trịnh Sâm có nhiều tiến bộ tích cực nhưng về sau, vì ông quá say mê sắc đẹp của Tuyên phi Đặng Thị Huệ mà dần bỏ bê việc nước, rồi cho phế con trưởng lập con thứ, lập con thứ Trịnh Cán làm Thế tử. Nhận thấy nguy cơ của sự bất ổn, bà Hoa Dung đã nhiều lần can ngăn nhưng không được Trịnh Sâm nghe theo, bà chán nản rời phủ chúa về sống ở quê Linh Đường, giúp làng sửa đình, chùa, cày cấy, dệt lụa, làm nhiều việc thiện cho dân.

Cụ thể, khi Trịnh Sâm quá mê mẩn Đặng Thị Huệ, muốn bỏ con lớn, lập con nhỏ, thì bà đã vào cung, nói cho Chúa biết điều hơn lẽ thiệt:

"(Trịnh) Cán mắc bệnh từ khi còn phải bế ẵm, tay chân thân thể ốm yếu, bao nhiêu thuốc thang chữa trị vẫn không khỏi. Thế mà kể từ khi (Trịnh) Khải bị tội, bỗng dưng bệnh tình của (Trịnh) Cán ngày một giảm dần, coi bói thấy mọi sự đều thuận, (Trịnh) Sâm lấy làm vui vẻ lắm. Bầy tôi trong kinh ngoài trấn cùng chúc mừng và khuyên (Trịnh) Sâm nên sớm lập người nối nghiệp, cốt mau thống nhất nhân tâm. (Trịnh) Sâm nghe theo.

Mẹ của (Trịnh) Sâm là Thứ phi Nguyễn Thị nói với (Trịnh) Sâm rằng: Khải với Cán đều là cháu nội của già này, nhưng già này nghĩ rằng Khải đã trưởng thành mà Cán thì còn quá nhỏ, lại đau yếu luôn, già này chỉ mong vương thượng coi trọng tôn miếu xã tắc, hãy tạm để khuyết ngôi kế tự, chờ xem Khải có tự răn mình mà sửa lỗi hay không, nhược bằng không thì hãy đợi đến khi Cán đã lớn cùng chẳng có gì là muộn.

Trịnh Sâm nói: Việc lớn của nước nhà cốt sao tìm được người xứng đáng để phó thác. Nếu như bệnh tình của Cán không khỏi thì thà là lập (Trịnh) Bồng trả lại cơ nghiệp cho ngành cả của nhà bác.Thái phi nghe vậy thì không nói thêm gì nữa."

Chính biến
Trịnh Sâm mới tâu với nhà vua lập Trịnh Cán mới 5 tuổi làm thế tử, dùng quận Huy Hoàng Đình Bảo nuôi dạy (1781). Chúa ngã bệnh, ngày càng nguy kịch. Quốc mẫu Hoa Dung hoảng sợ, thường vào cung chăm sóc. Khi Chúa lâm chung, sai thảo cố mệnh đưa Trịnh Cán lên ngôi. Bà đau lòng vì sắp phải vĩnh biệt đứa con độc nhất, nhưng vẫn rất tỉnh táo, bảo đưa chiếu cho xem. Rồi tự tay bà dùng bút son phê: "Không phải bút rồng của tiên vương, không đủ làm bằng”.

Nhưng tình thế không thể đảo ngược. Phe cánh Thị Huệ áp đảo vì Quận Huy nắm binh quyền đã ngả theo, Trịnh Cán đang thoi thóp trên giường bệnh, vẫn lên ngôi chúa. Thị Huệ và Quận Huy cùng nhiếp chính.

Đầu năm 1783, lính kiêu binh phò thái tôn Duy Khiêm, con thái tử Duy Vĩ về cung. Thái phi sợ Duy Cận mất ngôi thái tử, bèn sai hoạn quan là Liêm Tăng đến bắt ép thái tôn sang chầu, để toan bí mật giết đi. Khi thái tôn đang đi thì bị quân tuần sát ngăn lại. Các quân lính phát hiện âm mưu, la hét ầm ĩ, lùng tìm Liêm Tăng không được, ngờ là Duy Cận chủ mưu. Lúc ấy, Duy Cận đương chầu Trịnh thái phi, nghi trượng để ngoài cửa phủ đường, quân sĩ đều đập phá tan nát. Duy Cận phải thay đổi quần áo đi lẻn về cung. Nhà chúa biết việc này là do thái phi gây ra, nhân dụ dỗ quân sĩ chớ làm huyên náo, rồi lập tức hạ lệnh cho bầy tôi trong triều xin nhà vua lập Duy Khiêm làm hoàng thái tôn, truất Duy Cận làm Sùng Nhượng công.

Sau này, khi quân Tam phủ mưu lật Trịnh Cán để đưa Trịnh Khải lên ngôi chúa, đã xin ý chỉ của Quốc mẫu thì bà đã đồng ý ngay và ra lệnh cho Quận Huy công Hoàng Đình Bảo hãy để Trịnh Khải nắm quyền. Khi Quận Huy không chịu nghe theo thì bà đã để mặc cho quân Tam phủ giết; phế Trịnh Cán và Đặng Thị Huệ. Tất cả các bước như xin chỉ dụ của Quốc mẫu, rồi tâu lên nhà vua phong Khải làm vương đều có ý kiến và bút phê của Quốc mẫu Hoa Dung. Lên ngôi chúa, Trịnh Khải đã tôn phong bà là Thánh Từ Thái Tôn Thái Phi.

Bà lâm bệnh rồi mất vào ngày 28 tháng 7 năm Giáp Thìn (1784), thọ 65 tuổi vào thời điểm khi mà cơ nghiệp nhà chúa sắp tiêu vong trước cơn bão táp của phong trào Tây Sơn. Năm Bính Ngọ (1786), quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long phò Lê diệt Trịnh. Trịnh Khải phải bỏ kinh thành chạy lên phía Bắc, rồi bị bắt và tự sát.

Linh cữu của bà được đưa về an táng tại chân núi Mông Cù (còn có tên là Bút Sơn) ở làng Đa Bút, huyện Vĩnh Lộc, xứ Thanh Hóa. Lăng Hoa Dung được xây bằng đá, dân gian trong vùng gọi là lăng bà Quốc mẫu hay lăng bà Trịnh. Việc chủ trì tế lễ khi khánh thành lăng do đại thần, Tiến sĩ Phan Huy Áng làm chủ tế; còn việc phụ trách, điều hành việc xây dựng lăng do con trai ông là quan Đốc đồng Thanh Hóa, Tiến sĩ Phan Huy Ích đảm nhiệm.

An táng
Khu lăng mộ Thứ phi Hoa Dung được hoàn thành vào tháng 11 năm Giáp Thìn (1784). Trong tác phẩm Dụ Am thi văn tập của mình, Phan Huy Ích có bài thơ lại ghi việc làm lễ sơn lăng cho bà, có đoạn viết:

Tuổi già chăm lo yên xã tắcLập ra khuôn phép giúp ba triều
Linh Đường mưa máu âu trời xótNúi Bút sương buông, buồn tịch liêu

Phía trước lăng mộ có dựng tượng 12 võ quan tạc bằng đá nguyên khối, đứng nghiêm trang, kính cẩn thành hai hàng. Đầu tượng đội mũ tròn, mình mặc giáp trụ dài có viền nhiều lớp, chân đi giày chiến kiểu hia cao đường bệ, một tay cầm kiếm, tay còn lại đặt trước ngực như nguyện bảo vệ sự yên giấc của bà Hoa Dung. Ngoài ra, còn hai bức tượng phỗng đá đầu to có ngắn, tóc búi quả đào, mắt lồi, mũi dô, miệng rộng với ý nghĩa là những người hầu cận.

Tượng được tạo tác trong tư thế quỳ chầu đợi lệnh, hai chân quặp ra phía sau, hai tay khoanh trước ngực. Cách lăng mộ không xa còn có ngôi miếu nhỏ thờ tự bà Thứ phi Hoa Dung, phía trước miếu có phiến đá đề dòng chữ Hán: Thiên tiên quốc thánh mẫu.

Tham khảo

 Bà Nguyễn Thị Ngọc Diễm  Phụ nữ Today.
 Nguyễn Thị Ngọc Diễm  Báo Thanh Hóa.
 Danh sĩ Thanh Hóa và việc học thời xưa, Trần Văn Thịnh - Trịnh Mạnh - Lê Bá Chức - Nguyễn Thế Long, Nhà xuất bản Thanh Hóa - 1995.
 Ân vương Trịnh Doanh, Trịnh Xuân Tiến – Nhà xuất bản Lao động - 2003.

Sinh năm 1721
Mất năm 1784
Vương phi chúa Trịnh
Bạn đã truy cập trang wep này 548 lần


title: Đảo Jindo

text:
Jindo - Hán-Việt: Trân Đảo (Đảo Trân châu) - là hòn đảo lớn thứ ba của Hàn Quốc. Nó cùng với một số nhóm đảo và đảo nhỏ khác cấu thành nên huyện Jindo, thuộc tỉnh Nam Jeolla. Đảo Jindo được ngăn cách khỏi đất liền bởi eo biển Myeongnyang, đảo và đất liền được nối với nhau bởi cây cầu treo dài nhất của Hàn Quốc kéo dài 484 mét. Năm 1597, đô đốc Yi Sun-sin của Nhà Triều Tiên với quân số ít ỏi đã đánh bại hạm đội Nhật Bản (với số lượng đông hơn nhiều) trong trận Myeongnyang.

Lịch sử
Đảo Jindo có sự xuất hiện của con người từ thời tiền sử. Năm 995, được gọi là Haeyangdo, sau đó đổi tên thành huyện Okju và trở thành một trong 14 bang hành chính của Triều Tiên. Năm 1001 đảo Okju được đổi tên thành Jindo và tồn tại cho đến ngày nay. Trong cuộc xâm lược của quân Mông Cổ vào Triều Tiên (1231-1270), đảo trở thành nơi trú ẩn cho các lực lượng nổi loạn Sambyeolcho. Tuy nhiên, năm 1271, quân Mông Cổ chiếm được hòn đảo và xóa bỏ tất cả các khu định cư. Người dân trở lại đảo sau cuộc xâm lược Mông Cổ đã liên tục bị đe dọa bởi cuộc xâm lược cướp biển Nhật Bản, và do đó các hòn đảo gần như không có người ở trong suốt thế kỷ 14.

Ngày 16.9.1597, trong cuộc chiến tranh Bảy Năm với Nhật Bản, đô đốc nhà Triều Tiên là Yi Sun-sin đã có một chiến thắng quyết định trong trận Myeongnyang diễn ra tại eo biển Myeongnyang. Với 13 tàu chiến loại panokseons và khoảng 200 người, ông đã đánh bại hạm đội Nhật Bản với 133 tàu chiến và 200 tàu hỗ trợ.

Xem thêm
 Vụ lật phà Sewol

Tham khảo

Đảo Hàn Quốc
Huyện Jindo
Đảo Hoàng Hải
Địa mạo Jeolla Nam


title: Thuyết động học chất khí

text:
Thuyết động học mô tả một chất khí là tập hợp của một số lượng lớn các hạt siêu vi (nguyên tử hoặc phân tử), các hạt này đều chuyển động nhanh không ngừng và có sự ngẫu nhiên trong những lần chúng va chạm với nhau và với tường của vật chứa.

Khí lý tưởng
Khí lý tưởng là khí mà các phân tử là những chất điểm, chuyển động hỗn loạn không ngừng và chỉ tương tác với nhau khi va chạm. Từ khí lý tưởng, ta có thể suy ra gần đúng tính chất của các khí thực được gọi là khí lý tưởng:

 Chất khí gồm các phân tử có kích thước rất nhỏ so với khoảng cách giữa chúng
 Những phân từ này có cùng khối lượng.
 Các phân tử chuyển động hỗn loạn, không ngừng..
 Các phân tử chuyển động nhanh, va chạm đàn hồi lẫn nhau và với thành bình, tạo áp suất lên thành bình.
 Động năng trung bình của các phân tử khí chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ của hệ.
 Nhiệt độ của chất khí càng cao thì chúng chuyển động càng nhanh

Phương trình trạng thái khí lý tưởng
Thực nghiệm cho thấy, nếu ta chứa 1 mol của nhiều chất khí trong bình cùng thể tích, nhiệt độ thì áp suất đo được gần như tương đương. Mật độ của các phân tử khí càng nhỏ thì sự chênh lệch áp suất đo được càng nhỏ. Khi mật độ các phân tử đủ nhỏ, mọi chất khí tuân theo Phương trình trạng thái khí lý tưởng.

trong đó:
p là áp suất (tính bằng páscal)
n là số mol khí (tính bằng kmol)
 V là thể tích (tính bằng m3)
T là nhiệt độ (tính bằng K)
R là hằng số khí, R = 8.31 J/kmol.K

Sử dụng phương trình này, ta có thể suy ra nhiều tính chất của khí thực một cách đơn giản.

Tính chất

Áp suất và động năng
Theo thuyết động học, áp suất được tạo ra từ lực các hạt tác động lên thành bình.. Xét một khối khí của N hạt, khối lượng m, chứa trong một bình lập phương thể tích V = L3. Khi một phân tử khí va chạm vuông góc với thành bình theo trục x và nảy lại với cùng tốc độ (va chạm đàn hồi), thì động lượng thành bình nhận được là:

Chất điểm tác động vào một phía xác định của thành bình sau mỗi khoảng thời gian là:

(trong đó L là khoảng cách giữa hai phía của thành bình).
Lực do chất điểm tạo ra:

Tổng lực tác dụng vào thành bình:

Vì chất điểm chuyển động theo hướng ngẫu nhiên nên nếu ta chia vector vận tốc của mọi chất điểm theo 3 hướng vuông góc, thì vận tốc trung bình trên mọi hướng phải bằng nhau.

Công thức lực có thể viết lại thành:

Lực này tác động lên một diện tích L2. Vì thế áp suất chất khí là:

Nhiệt độ và động năng
Từ Phương trình khí lý tưởng:

Trong đó  là hằng số Boltzmann, và T là nhiệt độ tuyệt đối

Từ công thức   ta có

Từ đó

Thì nhiệt độ T có dạng:

Ta suy ra công thức động năng của một phân từ:

Động năng của hệ gấp N lần động năng của một phân từ

Nhiệt độ trở thành:

Công thức trên là một kết luận quan trọng của thuyết động học: Động năng trong bình của phân tử tỉ lệ với nhiệt độ tuyệt đối

Quãng đường di chuyển trung bình

Một tham số hữu dụng dùng để mô tả chuyển động ngẫu nhiên của các phân tử là "Quãng đường di chuyển trung bình":

Trong đó, λ là khoảng cách trung bình mà phân tử đi được giữa các va chạm. Nó tỉ lệ nghịch với N/V, số lượng phân tử trên một đơn vị thể tích. N/V càng lớn thì xảy ra càng nhiều va chạm, đồng thời Quãng đường di chuyển trung bình của các phân tử cũng ngắn lại.
λ cũng tỉ lệ nghịch với kích thước của phân tử qua đường kính d. Kích thước phân tử càng lớn, quãng đường di chuyển càng ngắn.

Lịch sử
Năm 1738, Daniel Bernoulli xuất bản Hydrodynamica, đặt nền móng cho Thuyết động học chất khí. Bernoulli thừa nhận lý thuyết vẫn còn được dùng đến ngày nay là chất khí bao gồm rất nhiều các phân tử chuyển động liên tục theo mọi hướng, lực tác động của chúng lên bề mặt tạo nên áp suất, và nhiệt chính là động năng của chuyển động đó. Lý thuyết này đã không được chấp nhận ngay tại thời điểm đó, vì vẫn chưa có Định luật bảo toàn năng lượng, và các nhà khoa học vẫn chưa thể khẳng định sự va chạm giữa các phân tử với thành bình là chuyển động đàn hồi.

Những người tiên phong khác của Thuyết động học Chất khí là Mikhail Lomonosov (1747), Georges-Louis Le Sage (1818), John Herapath (1816) and John James Waterston (1843). Năm 1856 August Krönig, chế tạo một mô hình động học chất khí đơn giản, nhưng chỉ được coi là chuyển động tịnh tiến của chất điểm.

Năm 1857, Rudolf Clausius, độc lập với Krönig, phát triển một mô hình tương tự, nhưng phức tạp hơn rất nhiều. Năm 1859, sau khi đọc tài liệu của Clausius, James Clerk Maxwell xây dựng công thức Maxwell về thống kê vận tốc phân tử. Đây chính là lý thuyết thống kê đầu tiên của Vật Lý. Năm 1871, Ludwig Boltzmann tống quát hóa công trình của Maxwell và tạo nên phân bố Maxwell–Boltzmann.

Tuy nhiên, vào đầu thế kỷ XX, nhiều nhà khoa học cho rằng Nguyên tử không phải là thực thể mà chỉ được xây dựng hoàn toàn trên lý thuyết.

Tham khảo

Nhiệt động lực học
Khái niệm vật lý
Chất khí


title: Người Áo

text:
Người Áo () là một dân tộc, bao gồm tất cả những công dân chính thức của nước Áo, những người cùng chung cả một cội nguồn và nền văn hoá..

Lịch sử
Áo là một quốc gia có lịch sử độc lập từ Đức. Vì vậy, tổ tiên người Áo chính là người Đức.

Văn hóa
Nền văn hóa của Áo đã chịu nhiều ảnh hưởng từ các quốc gia lân cận như Đức, Ý, Hungary, Bohemia,...

Âm nhạc
Thủ đô Viên của Áo từ lâu đã là một trung tâm quan trọng về âm nhạc cách tân. Các nhà soạn nhạc thế kỷ 18 và 19 đã đổ về đây thông qua sự bảo trợ của dòng họ Habsburg và biến Viên thành kinh đô âm nhạc cổ điển của châu Âu. Wolfgang Amadeus Mozart và Johann Strauss, Jr. và nhiều soạn giả vĩ đại khác đã từng đặt chân tới thành phố. Trong suốt thời kỳ văn hóa Baroque, các loại hình văn hóa dân gian của người Slav và người Hungary đã để lại ảnh hưởng lên âm nhạc Áo.

Văn học
Vốn là mảnh đất của nghệ thuật, Áo đã sản sinh ra nhiều những nhà văn, nhà thơ và tiểu thuyết gia vĩ đại. Đây là quê hương của những tiểu thuyết gia như Arthur Schnitzler, Stefan Zweig, Thomas Bernhard, Robert Musil, và các nhà thơ Georg Trakl, Franz Werfel, Franz Grillparzer, Rainer Maria Rilke, Adalbert Stifter. Các nhà soạn kịch và tiểu thuyết gia đương thời của Áo có Elfriede Jelinek và Peter Handke. Các nhà triết học có Ludwig Wittgenstein và Karl Popper.

Tham khảo

Nhóm sắc tộc German
Nhóm sắc tộc ở Áo
Dân tộc Bayern


title: Howard Webb

text:
Howard Melton Webb, theo thứ tự tên của vương quốc Anh, (sinh ngày 14 tháng 6 năm 1971) là một huyền thoại sống của CLB Manchester United dưới thời Sir Rolex, ông thích mang số áo 12 khi ra sân thi đấu, đồng thời còn là một trọng tài (bóng đá) chuyên nghiệp người Anh tham gia công tác chủ yếu ở Giải bóng đá ngoại hạng Anh, với biệt tài vừa đá bóng vừa thổi còi và là trọng tài của FIFA từ năm 2005.

Tiểu sử
Webb được sinh ra với bố mẹ là Sylvia và Billy Webb và lớn hơn ở Rotherham, Yorkshire. Cha của Webb cũng làm công tác trọng tài trong 35 năm.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Howard Webb Profile at Refworld.com
Howard Webb Referee Statistics  at soccerbase.com

Nhân vật còn sống
Sinh 1971
People from Rotherham
British police officers
Trọng tài bóng đá Anh
UEFA Champions League referees
2010 FIFA World Cup referees
FIFA World Cup Final match officials
Members of the Order of the British Empire
FA Cup Final referees

ar:هوارد ويب
id:Howard Webb
jv:Howard Webb
bg:Хауърд Уеб
ca:Howard Webb
cs:Howard Webb
cy:Howard Webb
da:Howard Webb
de:Howard Webb
et:Howard Webb
en:Howard Webb
es:Howard Webb
eo:Howard Webb
fa:هاوارد وب
fr:Howard Webb
ko:하워드 웹
hr:Howard Webb
it:Howard Webb
lv:Hovards Vebs
lt:Howard Webb
hu:Howard Webb
mr:हॉवर्ड वेब
xmf:ჰოვარდ უები
mn:Ховард Уэбб
nl:Howard Webb
ja:ハワード・ウェブ
no:Howard Webb
pl:Howard Webb
pt:Howard Webb
ro:Howard Webb
ru:Уэбб, Говард
sk:Howard Webb
sr:Хауард Веб
sh:Howard Webb
fi:Howard Webb
sv:Howard Webb
th:ฮาวเวิร์ด เวบบ์
tr:Howard Webb
uk:Говард Вебб
zh:侯活·韋比


title: Chung kết giải vô địch bóng đá châu Âu 2012

text:
Trận chung kết giải vô địch bóng đá châu Âu 2012 được diễn ra vào ngày 1 tháng 7 năm 2012 tại Sân vận động Olympic ở Kiev (Ukraine), để xác định nhà vô địch Euro 2012. 2 đội giành quyền lọt vào trận đấu cuối cùng này là: , đương kim vô địch của giải và  Ý, đội đã đánh bại Đức 2–1 trong một trận cầu kịch tính tại bán kết. Tây Ban Nha là đội giành chiến thắng trong trận chung kết. Họ trở thành đội bóng đầu tiên vô địch châu Âu 2 lần liên tiếp và là đội tuyển quốc gia đầu tiên vô địch 3 giải đấu lớn liên tiếp (Euro 2008 và World Cup 2010). Đây cũng là lần thứ 4 trong lịch sử giải vô địch châu Âu, hai đội từng đụng độ ở vòng bảng lại gặp nhau lần nữa trong trận chung kết. Các trường hợp trước đó là vào năm 1988, 1996 và 2004.

Thông thường, đội chiến thắng trong trận đấu này sẽ giành quyền tham dự Cúp Liên đoàn các châu lục 2013 tổ chức tại Brasil. Tuy vậy, do Tây Ban Nha đã được nhận 1 suất nhờ vô địch World Cup 2010 nên Ý, dù đã thua trong trận chung kết, vẫn là đội đại diện cho UEFA tham dự giải đấu trên.

Hành trình đến trận chung kết

Tây Ban Nha
Tây Ban Nha mở đầu giải đầu với đối thủ mà số phận đã run rủi họ gặp lại ở trân chung kết, đội tuyển Ý với thế trận bị chia sẻ và dẫn trước ở phút 61; tuy nhiên,chỉ 3 phút sau, Cesc Fàbregas đã lấy lai 1 điểm cho đội tuyển bò tót. Trận tiếp theo vòng bảng là dễ dàng hơn với tỉ số 4–0 trước Ireland, trong đó có 2 bàn của Fernando Torres. Kết thúc vòng bảng với tỉ số 1–0 trước Croatia đã đưa đội lên vị trí số một vòng bảng.

Ý
Ý mở đầu giải đầu với đối thủ mà số phận đã run rủi họ gặp lại ở trân chung kết, đội tuyển Tây Ban Nha với thế trận bị chia sẻ và dẫn trước ở phút 61 do công của lão tướng Di Natale, nhưng bị gỡ hòa chỉ 3 phút sau đó. Ở trận đấu tiếp theo với Croatia, một lần nữa người Ý lại vượt lên dẫn trước sau cú sút phạt tuyệt đẹp của Pirlo phút thứ 39, nhưng họ một lần nữa không thể giành trọn 3 điểm khi để Croatia gỡ hòa vào phút 72. Bước vào loạt trận cuối, chiến thắng trước Ireland với tỉ số 2–0, cùng với việc Croatia thất thủ 0–1 trước Tây Ban Nha đã giúp Ý lọt vào vòng sau với vị trí nhì bảng

Thông tin trước trận chung kết
Trước giải đấu, hai đội đã gặp nhau 30 lần, với 10 trận thắng cho Ý và 8 trận cho Tây Ban Nha. Lần cuối 2 đội gặp nhau là trong trận giao hữu Ý thắng 2–1 vào ngày 10 tháng 8 năm 2011, trên sân Stadio San Nicola, Bari. Đội tuyển Ý đã 1 lần vô địch châu Âu vào năm 1968, trong khi Tây Ban Nha cũng đã 2 lần bước lên bục cao nhất, vào năm 1964 và 2008. Năm 2000, Ý lần 2 hai lọt vào trận chung kết nhưng  để thua 1–2 trong hiệp phụ tryển Pháp, còn Tây Ban Nha cũng đã từng thất bại với tỉ số 2–0 trước Pháp trong trận chung kết năm 1984. Trước khi Euro 2012 khởi tranh, Tây Ban Nha là đội dẫn đầu Bảng xếp hạng bóng đá nam FIFA còn Ý đứng vị trí thứ 12, và thứ 8 tại châu Âu. Tuy vậy, đội tuyển Ý đã có 4 chức vô địch thế giới (1934, 1938, 1982 và 2006), và 2 lần vào đến chung kết năm 1970 và 1994, trong khi Tây Ban Nha mới chỉ vô địch 1 lần năm 2010.

Sân vận động
Sân vận động Olympic ở Kiev, Ukraina, sân lớn nhất trong 8 sân vận động chính của Euro 2012, đã được lựa chọn là nơi tổ chức trận chung kết Euro 2012, sau cuộc họp tổ chức tại Ukraina vào ngày 25 tháng 6 năm 2007.

Trước trận đấu, Lễ bế mạc Euro đã được tổ chức và kéo dài trong 12 phút, với màn trình diễn của 600 tình nguyện viên. Ca khúc chính thức của giải đấu, Endless Summer (Mùa Hè bất tận), được thể hiện bởi nữ ca sĩ người Đức, Ocean. Ngoài ra, quốc ca của hai đội tuyển lọt vào trận Chung kết được trình bày bởi Tamara Khodakova and Mykhailo Humenniy, những nghệ sĩ tới từ Học viện Opera thành phố Kiev.

Trọng tài
Pedro Proença, đại diện của liên đoàn bóng đá Bồ Đào Nha đã được UEFA lựa chọn làm trong tài chính trong trận chung kết Euro 2012. Năm 2003, lần đầu tiên ông trở thành trọng tài quốc tế, cũng trong tháng 6 năm đó, Proença đã cầm còi trận đấu vòng một Intertoto Cup 2003 giữa Žalgiris và Örgryte. Proença đã từng bắt chính 2 trận chung kết UEFA, chung kết giải vô địch bóng đá U19 châu Âu 2004 giữa U-19 Thổ Nhĩ Kỳ và U-19 Tây Ban Nha, và chung kết UEFA Champions League 2012 giữa Chelsea và Bayern Munich. Ông cũng đã bắt chính 9 trận đấu khác ở Champions League, và 18 trận ở UEFA Europa League.

Tổ trọng tài trong trận chung kết ngoài Proença còn có các trợ lý Bertino Miranda, Ricardo Santos, Jorge Sousa, và Duarte Gomes, những người đã làm việc cùng Proença trước đấy trong trận bảng C giữa Tây Ban Nha và Cộng hòa Ireland, trận bảng D giữa Thụy Điển và Pháp, và trận tứ kết giữa Anh và Ý. Trọng tài bàn là trọng tài Thổ Nhĩ Kỳ Cüneyt Çakır, người cũng tham gia điều hành trận tứ kết Anh và Ý.

Trận chung kết

Đội hình xuất phát

Tây Ban Nha

Huấn luyện viên Tây Ban Nha Vicente del Bosque đã lên danh sách đội hình với 11 cầu thủ từng góp mặt ở trận đấu vòng bảng giữa 2 đội và ở trận tứ kết gặp Pháp. Tây Ban Nha xuất phát trong trận chung kết bằng sơ đồ 4-3-3 với chỉ một cuộc tranh luận duy nhất rằng liệu Cesc Fàbregas, vốn là một tiền vệ, sẽ xuất phát ở ví trí cao nhất trong sơ đồ (giống trận gặp Ý và Pháp), hay Del Bosque sẽ chọn Fernando Torres (người đá chính trận gặp Cộng hòa Ireland và Croatia), Álvaro Negredo (người đá vị trí tiền đạo trong trận bán kết gặp Bồ Đào Nha), Pedro Rodríguez (dự bị trận Pháp và Bồ Đào Nha) hay Fernando Llorente.

Hàng phòng ngự Tây Ban Nha với phần lớn cầu thủ Real Madrid bao gồm Iker Casillas trong khung gỗ, Álvaro Arbeloa bên cánh phải và Sergio Ramos ở giữa. Các cầu thủ Barcelona gồm Gerard Piqué hợp cùng với Ramos thành cặp trung vệ và đồng đội mới của anh ở câu lạc bộ, Jordi Alba đá bên cánh trái. Tuyến giữa bao gồm các cầu thủ Xavi và Sergio Busquets của Barcelona và Xabi Alonso của Real Madrid, trấn giữ 2 bên cánh là Andrés Iniesta (cũng của Barcelona) và David Silva của Manchester City – cầu thủ duy nhất trong đội hình không chơi cho Barca hay Real.

Ý

Trái ngược với sự ổn định chiến thuật của Tây Ban Nha, đội tuyển Ý, do chấn thương và thẻ phạt, đã sử dụng một số đội hình khác nhau trong suốt giải đấu. Tuy vậy, sau 2 trận đấu vòng bảng, huấn luyện viên Cesare Prandelli đã dành sự ưu tiên cho sơ đồ 4–1–3–2 với Andrea Pirlo đá vị trí thấp nhất trên hàng tiền vệ. Anh cũng có khuynh hướng hỗ trợ cặp tiền đạo Antonio Cassano và Mario Balotelli ở phía trên. Tiền vệ Daniele De Rossi trong 2 trận đầu tiên đá vị trí hậu vệ quét, nhưng những trận sau đó anh lại thường xuyên được bố trí đá tiền vệ cánh trái.

Thủ môn Gianluigi Buffon, hậu vệ cánh trái Giorgio Chiellini, và các trung vệ Andrea Barzagli và Leonardo Bonucci là những nhân tố phòng ngự chủ chốt cho một mùa giải Serie A 2011–12 bất bại của Juventus. Hỗ trợ họ bên cánh phải là hậu vệ Ignazio Abate của A.C. Milan, người vừa quay trở lại sau khi lỡ trận bán kết vì chấn thương. Andrea Pirlo, cũng là cầu thủ Juventus, tiếp tục đóng vai trò tiền vệ kiến thiết từ tuyến dưới phía sau người đồng đội Claudio Marchisio bên cánh phải, Riccardo Montolivo của Milan ở giữa và Daniele De Rossi của Roma bên cánh trái. Cassano, cầu thủ Milan, và Balotelli (Manchester City) hợp thành cặp tiền đạo ở tuyến trên.

Tóm tắt trận chung kết
Trong trận chung kết trên sân Olympic, Kiev, Ukraina. Tây Ban Nha đã giành chiến thắng với tỉ số 4–0 trước Ý. Họ nhanh chóng làm chủ thế trận trong hiệp 1, với 1 bàn thắng ở phút 14 sau pha đánh đầu của David Silva, và 1 bàn ở phút 41 của Jordi Alba. Trong hiệp hai, Ý đã sử dụng hết quyền thay người của mình, với Antonio Di Natale và Thiago Motta được thay vào. Tuy vậy, thi đấu chưa được bao lâu, Motta đã dính chấn thương gân kheo và phải rời sân, buộc Ý phải chơi với 10 người trong phần còn lại của hiệp đấu. Tây Ban Nha sau đó đã nới rộng khoảng cách lên 4–0, với pha lập công của Fernando Torres ở phút 84, và Juan Mata ở phút 88, qua đó giúp Tây Ban Nha bảo vệ thành công chức vô địch châu Âu. Đây cũng là danh hiệu thứ 3 liên tiếp của họ (sau Euro 2008 và World Cup 2010). Gerard Piqué (Tây Ban Nha) và Andrea Barzagli (Ý) bị phạt thẻ vàng trong trận đấu.

Chi tiết

Thống kê

Chú thích

Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012
Kiev thập niên 2010
Trận đấu của đội tuyển bóng đá quốc gia Ý
Chung kết giải vô địch bóng đá châu Âu


title: Chùa Tam Bảo (định hướng)

text:
Chùa Tam Bảo có thể là:

 Chùa Tam Bảo (Đà Nẵng) ở số 323 Phan Chu Trinh, quận Hải Châu, Đà Nẵng, tổ đình đầu tiên của Phật giáo nguyên thủy của miền Trung.
 Chùa Tam Bảo (Bình Thuận) tại cây số 10 thôn Đan Phú, xã Hàm Kiệm, huyện Hàm Thuận Nam, Bình Thuận, được xây dựng vào năm 1995.
 Chùa Tam Bảo (Đồng Nai) tại ấp Hiền Hòa, xã Phước Thái, huyện Long Thành, Đồng Nai, được xây dựng vào năm 1975.
 Chùa Tam Bảo (Đồng Tháp), hay Thiền đường Tam Bảo, ở Nha Mân, xã Tân Nhuận Đông, huyện Châu Thành, Đồng Tháp.
 Chùa Tam Bảo (Rạch Giá) ở số 6 đường Sư Thiện Ân, phường Vĩnh Bảo, thành phố Rạch Giá, Kiên Giang.
 Chùa Tam Bảo (Hà Tiên), hay Chùa Tiêu, ở số 328, tổ 2, ấp Ao Sen, đường Phương Thành, phường Bình San, thành phố Hà Tiên, Kiên Giang.
 Tên khác của Chùa Tứ Liên ở xã Tứ Liên, huyện Từ Liêm, Hà Nội;
 Tên gọi khác của Chùa Tam Bửu.

Xem thêm
Tam bảo

Chùa Việt Nam


Chiến tranh giành độc lập Ý lần thứ nhất diễn ra từ năm 1848 cho đến năm 1849 giữa Vương quốc Sardegna và Đế quốc Áo. Sau một cuộc khởi nghĩa ở Milano chống lại sự thống trị của Áo, Sardinia tuyên chiến với Áo vào ngày 22 tháng 3 năm 1848. Ban đầu, vua Carlo Alberto của Sardinia được nhiều người cấp tiến ủng hộ, nhưng ông kiên quyết phải sáp nhập vùng Lombardy làm dấy lên những e ngại rằng Alberto chủ yếu quan tâm đến việc mở mang vương quốc mình. Trong khi ấy, Thống chế Áo là Joseph Radetzky von Radetz (81 tuổi) đã tập hợp quân lực và đánh bại đối phương. Cuộc chiến kết thúc với thắng lợi của quân Áo dưới quyền ông, tái chiếm Lombardy-Venetia vãn hồi Đế quốc Áo khỏi nguy cơ giải thể. Chiến thắng của ông được nhìn nhận là đã cổ vũ các lực lượng phản cách mạng trên toàn châu Âu và thể hiện tài năng của ông.

Những thắng lợi của Radetzky trong Chiến tranh giành độc lập Ý lần thứ nhất được xem là giai đoạn nổi bật nhất của các cuộc trấn áp cách mạng năm 1848 của Áo và làm nên tiếng tăm cho ông. Tại Viên, nhà soạn nhạc Áo Johann Strauss, Jr. đã tôn vinh chiến thắng của ông trong trận Custoza (1848) bằng bản "Hành khúc Radetzky" trứ danh.

Xem thêm
Các cuộc chiến tranh giành độc lập Ý
Chiến tranh giành độc lập Ý lần thứ hai
Chiến tranh giành độc lập Ý lần thứ ba

Chú thích

Xung đột năm 1848
Xung đột năm 1849
1


title: Thích Thiện Ân

text:
Sư Thiện Ân (?-1941), hay Đại đức Thích Thiện Ân, là một tu sĩ Phật giáo Việt Nam. Sư cũng là một người tham cách mạng Việt Nam, đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương, được Nhà nước Việt Nam truy nhận liệt sĩ năm 1996.

Thân thế và hoạt động
Sư thế danh là Trần Văn Thâu, hiện chưa rõ năm sinh và xuất thân, chỉ biết đầu năm 1941, Sư là đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương, được Liên Tỉnh ủy Hậu Giang cử cùng một số người đến chùa Tam Bảo ở Rạch Giá, do Hòa thượng Thích Trí Thiền trụ trì, để bí mật hoạt động.

Bấy giờ, chùa Tam Bảo là trụ sở của Hội Phật học kiêm tế, do sư Trí Thiện và sư Thiện Chiếu đồng sáng lập, hoạt động chấn hưng Phật giáo và tuyên truyền chống thực dân Pháp. Chùa cũng là cơ quan liên lạc cho Liên tỉnh ủy Hậu Giang và tàng trữ vũ khí sản xuất tại U Minh chuyển ra, để phân phối đi các nơi. Trên cơ sở hợp pháp của báo Tiến hóa, Sư cùng các đồng chí mình đã cho in ấn nhiều truyền đơn và tài liệu cho Tỉnh ủy Rạch Giá, góp phần gầy dựng lại cơ sở lại sau thất bại của Khởi nghĩa Nam Kỳ.

Tuy nhiên, giữa năm 1941, do có nội gián, mật thám Pháp vây bắt chùa Tam Bảo, Hòa thượng Trí Thiền, Sư và một số người khác liên quan bị bắt, trừ Sư Thiện Chiếu trốn thoát được.

Tại chùa, mật thám Pháp thu được một số tài liệu in ấn và bom tự tạo. Trong quá trình thẩm vấn tại chỗ thì một quả bom phát nổ làm bị thương nhiều người. Báo cáo chính trị của Mật thám Nam Kỳ có ghi lại sự việc này như sau:

Sư cùng với Hòa thượng Trí Thiền và những người liên quan bị giải lên Sài Gòn xét xử. Sư nhận hết tội danh về mình, cùng Phan Văn Bảy và Lưu Nhơn Sâm bị kết án tử hình. Sư Trí Thiện bị án 5 năm biệt xứ lưu đày Côn Đảo và mất tại đây năm 1943.

Vinh danh
Sau khi Sư và Hòa thượng Trí Thiền bị bắt, chùa Tam Bảo bị đóng cửa, không ai được lui tới. Sau Cách mạng tháng Tám, chùa mới được mở cửa lại. Tăng tín đồ Phật tử và nhân dân tổ chức một lễ cầu siêu lớn tại chùa để cầu nguyện cho Hòa thượng Trí Thiền, Sư và nhiều người khác đã chết.

Sư được Nhà nước Việt Nam truy nhận liệt sĩ năm 1996. Tên Sư được đặt cho con đường trước ngôi chùa Tam Bảo mà Sư từng tu hành (đường Sư Thiện Ân) và một cây cầu tại Rạch Giá.

Chú thích

Tham khảo

 Thích Đồng Bổn chủ biên, "Tiểu sử danh tăng Việt Nam thế kỷ XX", Tập I, Thành Hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh ấn hành; Mục "Hòa thượng Thích Trí Thiền (1882 - 1943)".
 Trần Giang, "Nam Kỳ Khởi Nghĩa, 23 tháng 11 năm 1940", Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 1996; Mục "Vụ vỡ cơ sở cách mạng tại chùa Tam Bảo".

Tăng sĩ Việt Nam
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Mất năm 1941


title: Johann Strauss I

text:
Johann Strauss I (14 tháng 3 năm 1804 – 25 tháng 9 năm 1849; ; còn gọi là Johann Baptist Strauss, Johann Strauss, Sr., hay Johann Strauss Cha), sinh ra tại Viên, là một nhà soạn nhạc lãng mạn người Áo nổi tiếng vì các điệu walzer của ông và vì cùng với Joseph Lanner phổ biến hóa chúng, đặt nền tảng cho các con ông kế thừa triều đại âm nhạc của mình. Sáng tác nổi tiếng nhất của ông có lẽ là Hành khúc Radetzky (để kỷ niệm chiến thắng của Thống chế Joseph Radetzky von Radetz trong trận Custoza năm 1848), được xem là một bản hành khúc sôi động và lý thú. Trong khi đó, bản walzer nổi tiếng nhất của ông có lẽ là Lorelei Rheinklänge, nhạc kịch số 154.

Danh mục tác phẩm

Waltzes
 Täuberln-Walzer, Op. 1 Little Doves (1827)
 Döblinger Réunion-Walzer, Op. 2 Dobling Reunion Waltz
 Wiener Carneval, Op. 3 Viennese Carnival (1828)
 Kettenbrücke-Walzer, Op. 4 Suspension Bridge (1828)
 Gesellschafts-Walzer, Op. 5 Association’s Waltz
 Wiener Launen-Walzer, Op. 6 Vienna Fancies Waltz
 Tivoli-Rutsch Walzer, Op. 39 Tivoli-Slide (1830)
 Das Leben ein Tanz oder Der Tanz ein Leben! Walzer, Op. 49 Life is a Dance
 Elisabethen-Walzer, Op. 71
 Philomelen-Walzer, Op. 82
 Paris-Walzer, Op. 101 (1838)
 Huldigung der Königin Victoria von Grossbritannien, Op. 103 Homage to Queen Victoria of Great Britain
 Wiener Gemüths-Walzer, Op. 116 Viennese Sentiments (1840)
 Lorelei Rhein Klänge, Op. 154 Echoes of the Rhine Loreley (1843)

Galops và polkas
 Champagner-Galopp, op. 8
 Seufzer-Galopp, Op. 9 Sighing
 Chineser Galopp, Op. 20 Chinese
 Einzugs-Galopp, Op. 35 Entrance Galop
 Sperl-Galopp, Op. 42
 Fortuna-Galopp, Op. 69
 Jugendfeuer-Galopp, Op. 90 Young Spirit
 Cachucha-Galopp, Op. 97
 Carneval in Paris, Op.100
 Indianer-Galopp, Op. 111 Red Indian Galopp
 Sperl-Polka, Op. 133
 Annen-Polka, Op. 137 (not to be confused with his son's Annen-Polka, Op. 117, 1852)
 Wiener Kreutzer Polka, Op. 220
 Piefke und Pufke Polka, Op. 235

Marches
 Radetzky-Marsch, Op. 228 (1848)
 Jelačić-Marsch, Op. 244

Chú thích

Liên kết ngoài

 Vienna 2009 - La Marcia di Radetzky
 Norbert Rubey, "Johann Strauss, Sr. — ‘A Musician by the Grace of God’?,"  tr. Jeroen H.C. Tempelman, Vienna Music, no. 100 (Spring 2011), pp. 16–19
 Michael Lorenz: "Familie Trampusch – geliebt und totgeschwiegen". In: Jahrbuch des Vereins für Geschichte der Stadt Wien, vol. 62/63, (2006/2007), Verein für Geschichte der Stadt Wien, Vienna 2011, pp. 135–49. Article online
 Johann Strauss Sr. — Biography
 Complete list of Johann Strauss' Works

Xem thêm
 Johann Strauss II
 Danh sách người Áo
 Danh sách người Áo trong âm nhạc

Johann 1
Người Áo thế kỷ 19
Nhà soạn nhạc Áo
Nhà soạn nhạc lãng mạn
Nhà soạn nhạc Viên
Người Áo gốc Do Thái
Người Leopoldstadt
Chôn cất ở Zentralfriedhof
Sinh năm 1804
Mất năm 1849


Trung tâm Truyền hình cáp - Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị con của Công ty TNHH MTV Dịch vụ Kỹ thuật Truyền thông HTV-TMS, trực thuộc Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh. Trung tâm cung cấp dịch vụ Truyền hình trả tiền và các dịch vụ giá trị gia tăng trên mạng truyền hình cáp tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh khu vực Nam Bộ.

Lịch sử phát triển

Ngày 1 tháng 7 năm 2003, Trung tâm Truyền hình cáp - Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTVC) đã được thành lập.

Năm 2004, HTVC bắt đầu thực hiện triển khai mạng truyền hình cáp hữu tuyến tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 19 tháng 5 năm 2005, HTVC chính thức cung cấp dịch vụ truyền hình cáp (hữu tuyến và vô tuyến) tại Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh phụ cận. Cùng ngày, HTVC (cùng với Truyền hình Cáp Hà Nội) công bố lần đầu tiên phát sóng kênh Disney Channel (Châu Á) tại Việt Nam.

HTVC cũng là đơn vị đầu tiên trong cả nước triển khai ra mắt dịch vụ truyền hình độ phân giải cao (HDTV) với việc ra mắt dịch vụ truyền hình HDTV trên mạng truyền hình cáp vào ngày 6 tháng 8 năm 2008.

HTVC là đơn vị đầu tiên ở Việt Nam sản xuất một kênh truyền hình chuyên biệt về thông tin kinh tế tài chính (FBNC) bằng công nghệ chuẩn Full HD.

Bên cạnh đó, thông qua việc hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ Internet, HTVC cũng đã cung cấp dịch vụ truyền hình qua mạng Internet (IPTV) và dịch vụ truy cập internet trên mạng truyền hình cáp đến khách hàng.

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2013, Truyền hình Cáp HTVC được quản lý bởi Công ty Công ty TNHH MTV Dịch vụ kỹ thuật truyền thông HTV (HTV-TMS). Kể từ đó, HTVC chính thức đưa vào sử dụng, vận hành và hoạt động Trung tâm Chăm sóc Khách hàng 24/7 với đường dây nóng: 19001789.

Ngoài ra, nhằm chủ trương của Chính phủ về việc triển khai Số hóa truyền hình trên toàn quốc, từ ngày 1/3/2014, HTVC đã thực hiện nhiều đợt cắt giảm kênh trên hệ thống Analog và chuyển những kênh này sang dạng số, để khuyến khích khách hàng hiểu rằng Số hóa truyền hình là một xu thế tất yếu.

Hiện tại, HTVC đang cung cấp dịch vụ truyền hình cáp, với 3 gói dịch vụ: Truyền hình Kỹ thuật Số Cơ bản (hơn 130 kênh), Truyền hình Kỹ thuật Số Cao cấp (hơn 100 kênh với gần 70 kênh HD) và Truyền hình Cáp (65 kênh). Ngoài ra, HTVC còn cung cấp dịch vụ truy cập internet trên mạng truyền hình cáp, và dịch vụ truyền hình OTT thông qua ứng dụng HTVC.

Lĩnh vực hoạt động

 Triển khai và phát triển mạng truyền hình cáp HTVC tại Thành phố Hồ Chí Minh và các khu vực.
 Kinh doanh các dịch vụ trên mạng truyền hình cáp; cung cấp dịch vụ truyền hình trả tiền; tư vấn thiết kế; lắp đặt mạng truyền hình cáp.
 Xây dựng, khai thác và kiểm soát hệ thống thiết bị kỹ thuật mạng truyền dẫn truyền hình cáp, sản xuất, mua bán, cung cấp các kênh chương trình, chương trình truyền hình trả tiền phát sóng trên mạng Truyền hình cáp.
 Chịu trách nhiệm tổ chức cấu trúc, sản xuất nội dung các chương trình phát sóng trên mạng Truyền hình cáp HTVC.
 Phát triển các loại hình dịch vụ gia tăng trên mạng truyền hình cáp.

Các kênh do HTV sản xuất

Logo

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chính thức của HTVC
 Trang chính thức của Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh

Hồ
Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh
Truyền hình kỹ thuật số tại Việt Nam


title: Mobile (bài hát của Avril Lavigne)

text:
"Mobile" là bài hát thứ năm từ album Let Go của nữ ca sĩ người Canada Avril Lavigne. Bài hát này chỉ được phát hành ở Úc và New Zealand dưới dạng đĩa đơn quảng cáo.
Ca khúc cũng được chọn làm nhạc phim của bộ phim "The Medallion" năm 2003.

Video âm nhạc
Video được quay trên đường phố Los Angeles vào năm 2003 nhưng đã bị huỷ bỏ và không được phát hành vào thời điểm đó. Sau 9 năm, vào tháng 1 năm 2011, Video này bị rò rỉ trên Youtube, cho thấy rằng Video bị huỷ bỏ khi đang dang dở quay.

Danh sách bài hát
Tải kĩ thuật số
 "Mobile" – 3:32

Đĩa đơn CD
 "Mobile" – 3:32
 "Complicated" – 4:05
 "Let Go" – 3:32
 "You Never Satisfy Me" – 3:12

Tham khảo

Bài hát của Avril Lavigne
Đĩa đơn năm 2003
Bài hát năm 2002


title: SR-1 Vector

text:
SR-1 Vector (tiếng Nga: СР-1 Вектор) hay Gyurza mã GRAU là 6P53 là loại súng ngắn bán tự động được thiết kế để đáp ứng yêu cầu của lực lượng quân đội Nga về một loại súng ngắn bắn đạn mạnh có tầm sát thương không dưới 50m. Tuy nhiên đến giữa những năm 1990 thì quân đội lại chuyển hướng sang loại đạn 9x19mm nên loại súng này đã bị mất đi sự quan tâm của quân đội nhưng các lực lượng thi hành công vụ lại tỏ ra rất thích thú với loại súng này, kết quả là năm 1996 lực lượng FSB (Lực lượng an ninh liên bang) tiền thân là một phần của KGB cùng các cơ quan khác đã đưa loại súng này vào sử dụng. Đến năm 2003 thì lực lượng cảnh sát và quân đội đã chọn một biến thể của loại súng này là SPS để đưa vào trang bị. Hiện nay loại súng này được sử dụng nhiều trong các lực lượng của FSB và FSO (Lực lượng bảo vệ VIP liên bang Nga).

Thiết kế
SR-1 sử dụng cơ chế nạp đạn bằng độ giật với cơ chế khóa sau nòng. Nòng súng được khóa cố định vào vị trí bằng một đòn bẩy chống vào khe nằm bên dưới. Lò xo đẩy khối trượt trở về vị trí cũ bao quanh nòng súng. Khung súng được làm bằng thép nửa phần trên và nhựa tổng hợp nửa phần dưới. Súng không có nút khóa an toàn mà thay bằng nút khóa nằm ở sau tay cầm cò súng, xạ thủ sẽ mở nút khóa này bằng cách nắm mạnh vào tay cầm cò súng để bắn còn nếu tay của xạ thủ rời ra khỏi khẩu súng thì súng sẽ ngay lập tức tự khóa an toàn. Cơ chế khóa an toàn này dùng để chắc chắn rằng súng sẽ không tự điểm hỏa khi bị rơi. SR-1 không có bộ phận khóa khối trượt vì thế nó không thể khóa khối trượt ở vị trí kéo về phía sau. Búa điểm hỏa có thể kéo ra vị trí nửa quãng đường lên cò để tăng độ an toàn ở vị trí này cơ chế hoạt động kép của súng sẽ không hoạt động. Hộp đạn rời của súng làm bằng thép có thể chứa 18 viên.

Súng sử dụng loại đạn 9x21mm (SP-10) với lõi thép để xuyên các áo giáp chống đạn hay các vật cản như xe cộ, loại đạn này có thể xuyên 30 lớp Kevlar cùng với 2,8 mm titan trong khoảng cách 100m với tỷ lệ xuyên thủng là gần 100%. Ngoài ra các loại đạn 9x21mm khác cũng được phát triển để sử dụng như đạn không nảy cùng các loại đạn có mức sát thương cao khác.

Liên kết ngoài

 World Gun
 Giới thiệu sơ SR-1M Vector

Súng ngắn
Súng Nga


title: Kareena Kapoor

text:
Kareena Kapoor (tiếng Hindi: करीना कपूर, phiên âm ; sinh ngày 21 tháng 9 năm 1980), còn có tên thân mật là Bebo, là một nữ diễn viên điện ảnh Bollywood. Trong suốt sự nghiệp của mình, cô được chú ý đến với những vai diễn trong các thể loại phim khác nhau; từ phim tình cảm cho đến phim hài.

Các phim đáng chú ý nhất của cô: Kabhi Khushi Kabhie Gham (2001), Chameli (2004), Dev (2004), Omkara (2006), Jab We Met (2007), 3 Idiots (2009).

Các phim đã đóng

Tham khảo

Đọc thêm

 , ,

Liên kết ngoài

Sinh năm 1980
Nữ diễn viên điện ảnh Ấn Độ
Nữ diễn viên lồng tiếng Ấn Độ
Nữ diễn viên truyền hình Ấn Độ
Nhân vật còn sống


title: Aamir Khan

text:
Aamir Khan (tiếng Hindi: आमिर खान, sinh ngày 14 tháng 3 năm 1965) là nam diễn viên điện ảnh, nhà sản xuất kiêm đạo diễn phim người Ấn Độ. Anh được xem là người tiên phong và là một trong những diễn viên hàng đầu của điện ảnh Bollywood.

Ngoài ra anh còn là Đại sứ thiện chí UNICEF tại khu vực Nam Á cùng với Sachin Tendulkar.

Các phim đã đóng

Tham khảo

Sinh năm 1965
Nam diễn viên thiếu nhi Ấn Độ
Đạo diễn điện ảnh Ấn Độ
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên điện ảnh Ấn Độ
Nam diễn viên từ Mumbai


title: Murder Princess

text:
là một bộ manga dài hai tập do Inui Sekihiko sáng tác được đăng trên tạp chí Dengeki Teioh và Dengeki Daioh từ năm 2005 đến 2007. Một bộ OVA sáu tập do hãng Marvelous Entertainment và Bee Train sản xuất dựa trên bộ manga này. Anime được chính thức công chiếu và kết thúc vào năm 2007.

Cốt truyện
Câu truyện bắt đầu vào ngày 4 tháng Phỉ Thúy, năm 672 kỷ Shandina khi Tiến sĩ Akamashi, nguyên nhà khoa học làm việc cho chính quyền đã phát động một cuộc đảo chính giết chết quốc vương Xenos Forland tại vương quốc Forland. Trước lúc lâm chung vì trọng thương, nhà vua xứ này đã gửi công chúa Alita tới tìm hoàng tử Kaito, người đang dẫn đầu một phái đoàn ngoại giao và hộ tống quân sự ở nước ngoài trở về kế thừa ngôi báu, dẹp loạn phiến quân và trị vì vương quốc. Công chúa trốn khỏi lâu đài và chạy đến một khu rừng nằm trên biên giới của vương quốc.

Trên đường chạy trốn, công chúa đã bị té xuống vực và va phải Falis, một nữ thợ săn tiền thưởng nổi tiếng. Trong lúc cận kề cái chết cả hai đã vô tình bị hoán đổi thân xác cho nhau. Sau khi Falis kết liễu con quái thú gác rừng, Alita thỉnh cầu nữ thợ săn tiền thưởng (lúc này đang dùng thân xác công chúa) quay lại thành chiến đấu bảo vệ vương quốc Forland với cơ thể và linh hồn của chính cô ra làm vật thế chấp. Falis đồng ý và kể từ đó hai người bắt đầu dấn thân vào cuộc hành trình đầy thử thách với trọng trách bảo vệ vương quốc Forland và chiến đấu chống lại các thế lực hắc ám.

Anime
Một bộ OVA dài sáu tập được Marvelous Entertainment sản xuất và hãng phim Bee Train Production Inc thực hiện vào năm 2007. Đây là sản phẩm đầu tiên do Bee Train sản xuất từ năm 1999 mà không do người sáng lập công ty, Giám đốc điều hành kiêm trưởng phòng nhân sự Mashimo Koichi làm đạo diễn. Mashimo đảm nhận vai trò nhân viên lập kế hoạch. Loạt phim do Urahata Tatsuhiko viết kịch bản. Giám đốc nhân sự của Bee Train Kurokawa Tomoyuki làm Tổng Giám đốc kiêm đạo diễn hoạt họa cùng sự trợ giúp của các đạo diễn khác như Kawatsura Shinya và Kado Tomoaki. Giám đốc nghệ thuật của Production AI Umino Yoshimi và Watanabe Shin là Giám đốc nghệ thuật chính cho các đoạn phim, trong khi Yamashita Yoshimitsu phụ trách thiết kế nhân vật, phần âm nhạc do Fukuda Yasufumi sáng tác.

Nhân vật

Chính diện
 trong cơ thể

Là người con thứ hai của đức vua Forland. Ngay từ khi cuộc đảo chính của Akamashi bắt đầu diễn ra, mở đầu bằng cái chết của đức vua Forland. Trước khi băng hà, ông căn dặn Alita hãy băng qua rừng Ereru - đi qua ranh giới của vương quốc, để dòng máu hoàng tộc cuối cùng còn được sống sót. Nghe lời cha, Alita đã chạy trốn khỏi lâu đài cùng với 2 người lính hộ vệ. Tại khu rừng Ereru đầy nguy hiểm, cô đã gặp con quái vật gác rừng - Chitabagu. Quá kinh hãi, công chúa cố gắng chạy khỏi nó và vô tình chạy đến vách núi, ngay tại đó, cô đã gặp Falis và cũng vô tình rớt khỏi vách núi kéo theo Falis cùng xuống. Khi tưởng chừng cái chết đã cận kề, linh hồn của Alita và Falis đã hoán đổi cho nhau. Chứng kiến được khả năng của Falis và đồng đội của cô, Alita đã thỏa thuận với họ hãy cứu vương quốc Forland và lấy chính thân mình làm vật thế chấp. Sau đó, cô trở về vương quốc và giả danh Milano (tên người hầu gái cũ và cũng là bạn thân từ nhỏ đã bị giết chết trong cuộc đảo chính), phục vụ cho Falis - với danh phận hiện giờ là công chúa Forland cho tới lúc người anh trai Kaito trở về nối ngôi.

 trong cơ thể

Là một thợ săn tiền thưởng khét tiếng, Falis và 2 người bạn đồng hành của cô là Dominikov và Pete Armstrong tạo thành một đội săn tiền thưởng mạnh nhất đất nước thậm chí họ đã từng giết chết một con rồng. Trong một lần săn quái vật lĩnh thưởng ở rừng Ereru gần biên giới vương quốc Forland, cô đã gặp công chúa Alita đang chạy trốn và vô tình hoán đổi thân xác với Alita. Sau đó, cô đã chấp nhận thỏa thuận bảo vệ vương quốc Forland của Alita với phần thưởng là bất kì điều gì cô muốn. Khi chiến đấu, Falis dùng kết hợp một thanh đoản kiếm và thanh katana, một kỷ vật do người cha để lại tên  (thanh katana này có hình thù y hệt thanh kiếm Nhật có thực cùng tên tương truyền rất được lãnh chúa Uesugi Kenshin thời Chiến Quốc ưa thích và luôn mang theo khi chinh chiến). Trải qua những gian khổ trong quá khứ, Falis đã trở nên mạnh mẽ, kiên cường và hơi chút bốc đồng nhưng cô còn được biết đến là người trầm ngâm, chín chắn với đồng cảm hiếm khi nhìn thấy. Vào lúc đầu, Falis cứ nghĩ Alita là một cô công chúa yếu đuối và ngu ngốc đến mức chẳng tự làm được gì. Nhưng về sau thì cô đã thay đổi suy nghĩ khi nhìn thấy ý chí mạnh mẽ và lòng can đảm của Alita đã thúc đẩy cô giữ vững lời hứa của mình là tiếp tục làm công chúa vương quốc Forland. Falis có mối quan hệ lâu bền với Alita, do đó mà cô vẫn trung thành ngay cả sau khi phát hiện ra sự thật về bí mật hoàng tộc Forland của Alita và rất mực bảo vệ cô công chúa đáng thương này, không ngần ngại tấn công bất kỳ đối thủ nào đe dọa đến tính mạng Alita. Sau khi ngăn chặn thành công việc kích hoạch Teoria, Falis dẫn dắt quân đội hoàng gia Forland đích thân chinh chiến với các nước lân bang mang đến nỗi sợ hãi cho quân đội các vương triều, cùng với thanh katana danh bất hư truyền cùng khả năng chiến đấu bất khả chiến bại mà họ gọi cô là "Murder Princess" (Công Chúa Sát Thủ).

Là đồng đội của Falis, Dominikov cũng là một kẻ săn tiền thưởng với đặc điểm dễ nhận dạng là trang phục đầu lâu cùng chiều cao rất khiêm tốn (như một đứa trẻ lên 6) và kho kiến thức vô cùng phong phú. Trong manga, Dominikov được giới thiệu là thần chết (Shinigami trong tiếng Nhật), còn trong anime lại là một dạng robot sinh học. Vũ khí thường sử dụng là một lưỡi hái dài và chiếc môtô bánh lửa.

Là đồng đội của Falis, Pete có ưu thế nổi trội là sức mạnh cơ bắp và tấm lòng nhân hậu bên dưới lớp da màu tím. Tuy khá chậm chạp và khù khờ, nhưng Pete lại có tấm lòng quan tâm đến mọi người xung quanh (đặc biệt là công chúa Alita).

Vốn là quản gia của Hoàng tộc, Jodo thể hiện mình là người rất nghiêm khắc, suy nghĩ sâu rộng ngay từ tập đầu của anime nhưng bản chất, ông lại rất đỗi tình cảm và dễ chịu. Ông là người đã dạy các lễ nghi của một công chúa cho Falis lúc là công chúa.

Là hầu gái riêng và là người bạn thân thân thiết của công chúa từ nhỏ. Do đó, đối với Alita, cô chiếm một vị trí rất quan trọng và ngược lại, tình cảm của cô đối với Alita cũng thế. Ngoài ra, Milano còn là cháu gái của Jodo. Khi cuộc đảo chính của Akamashi diễn ra, để giúp kéo dài thời gian cho việc tẩu thoát của công chúa, Milano đã cải trang thành Alita và chết trong cuộc đảo chính ấy. Sau này, Alita đã lấy danh tính của Milano và tiếp tục công việc hầu gái của cô như muốn tưởng nhớ bạn của mình. Cũng chính Milano đã tặng Alita con mèo bằng sứ.

Phản diện

Vốn dĩ là một nhà bác học điên, hắn làm việc cho hoàng tộc và là người chế tạo ra các công nghệ tiên tiến cho vương quốc nhưng tham vọng của con người thường rất lớn, Akamashi cũng không ngoại lệ. Hắn muốn chiếm giữ tiềm năng năng lượng quan trọng của Forland. Sau này, trong cuộc chiến với mụ phù thủy Cecilia để bảo vệ Teoria, Akamashi đã hi sinh.

Là một trong 2 robot vệ sĩ quan trọng của Akamashi, Ana được ông chế tạo dưới hình hài của một cô bé con. Mang dáng vẻ tinh nghịch, láu lỉnh, Ana rất thích hạ nhục đối thủ của mình. Vũ khí của cô thường dùng là bàn tay dao găm, tên lửa,..v..v... Ana thường được tiến sĩ Akamashi dùng để truyền đạt lời nói của mình. Ana được xem là người chị trong cặp song sinh robot.

Cũng là một trong 2 robot vệ sĩ quan trọng của Akamashi, Yuna cũng được chế tạo dưới hình hài của một cô bé và có gương mặt giống Ana. Trái với tính cách Ana, Yuna trầm tính, rụt rè và nhút nhát hơn hẳn, nhưng không có nghĩa cô bé sẽ không làm hại được ai. Yuna thường dùng tên lửa và súng ống. Yuna cũng hay được tiến sĩ Akamashi dùng để truyền đạt lời nói của mình nhưng ít hơn Ana. Yuna là người em trong cặp song sinh robot.

Là mụ phù thủy độc ác, Cecilia đã giết hại toàn bộ dân làng của Falis, biến hoàng tử Kaito thành chiến binh bóng tối. Sau cùng, Cecilia đã bị Falis giết chết. Cecilia dùng một vũ khí giống cái chày có thể phóng ra sấm sét, chỉ vì muốn thử sức mạnh của vũ khí đó mà Cecilia đã giết hại không biết bao nhiêu người.

Hoàng tử Kaito trong vai

Hoàng tử của Forland, Kaito là anh trai của Alita. Từ khi lên 8 tuổi. Kaito đã tinh thông kiếm thuật và rất được lòng dân, anh cũng hết mực yêu thương cô em gái Alita của mình. Một lần tham dự cuộc đàm phán hòa bình với nước láng giềng phía tây của Forland, vương quốc của Grandel thì anh mất tích, không còn ai thấy Kaito từ đó. Một thời gian sau, Kaito đã trở lại Forland dưới bộ giáp đồ sộ với cái tên "Kị Sĩ Áo Đen".

Âm nhạc
Phần âm nhạc do Fukuda Yasufumi sáng tác

Bài mở đầu chủ đề:
"Hikari Sasuhou" (tạm dịch: Những tia sáng rực rỡ) (FK Metal ver.) do nhóm nhạc BACK-ON thực hiện.
 Bài kết thúc chủ đề:
"Naked Flower" (tạm dịch: Bông hoa trần trụi) do ca sĩ Romi Paku thực hiện.

Tập phim

Đón nhận
Trong phần phụ lục cuốn Manga: The Complete Guide (Manga: Hướng dẫn toàn tập) của Jason Thompson, tác giả ca ngợi kiểu "cách điệu, hình ảnh nghệ thuật dễ thương" của bộ Murder Princess, gọi đó là "điểm đặc trưng hay nhất của thể loại truyện tranh hành động phiêu lưu ngắn thuần túy.

Chú thích

Tham khảo

Murder Princess at FUNimation

 via FUNimation

Manga năm 2005
Anime năm 2007
OVA anime
Hành động
Phiêu lưu
Hư cấu
Seinen manga
Dengeki Comics
ADV Films
Funimation
Bee Train
Marvelous Entertainment
Manga dài tập
Anime và manga kỳ ảo
Anime và manga hành động
Anime và manga phiêu lưu


title: Danh sách Hãn Mông Cổ

text:
Đây là danh sách các vua hay thủ lĩnh cai trị Người Mông Cổ. Danh sách trình bày theo thứ tự thời gian với các triều đại khác nhau.

Hung Nô

Trung Sơn (nước) — thế kỷ 6-296 TCN
Hung Nô — 209 TCN – 93
Duyệt Ban — 160—490
Hán Triệu (tiền Hán) — 304–329
Hạ (thập lục quốc) — 407–431
Bắc Lương — 397–460

Tiên Ti

 Ô Hoàn (49–207)
 Hedan (49)
 Qiuliju (187)
 Đạp Đốn (mất 207)
 Nhà nước Tiên Ti — 93-234
 Tiên Ti Mộ Dung — 181–233
 Nam Lương — 397–414
 Tây Tần — 385–431
 Tiền Yên — 337–370
 Tây Yên (nước) — 384–394
 Mộ Dung Hậu Yên — 384–409
 Mộ Dung Thổ Dục Hồn — 284–672

Tuoba
Đại (nước) — 315–377
Bắc Ngụy — 386–535;
Đông Ngụy — 534–550
Tây Ngụy — 535–557
Bắc Chu — 557–581

Nhu Nhiên — 300–555

Khiết Đan

Nhà Liêu (triều đại Liêu) — 907–1125
Đông Đan — 926–936
Bắc Liêu — 1122–1123
Tây Liêu — 1124/1125–1221
Buraq Hajib — thập niên 1220–1306

Mông Ngột Quốc (thập niên 1120–1206)

Khabul Khan
Ambaghai
Hotula Khan
Dã Tốc Cai (tuyên ngôn)
Thành Cát Tư Hãn

Hãn của Liên minh Mông Cổ
 Hải Đô Hãn (? - 1130)
 Cáp Bất Lặc Hãn (1130 - 1148)
 Yêm Ba Hài Hãn (1149 - 1156)
 Hốt Đô Lạt Hãn (1156 - 1161)
 Dã Tốc Cai Bạt Đô (1161 - 1171)
 Thành Cát Tư Hãn (1189 - 1227)
 Đà Lôi (nhiếp chính) (1227 - 1229)
 Oa Khát Đài Hãn (1229 - 1241)
 Bột Lạt Cáp Chân (nhiếp chính) (1243 - 1246)
 Quý Do Hãn (1246 - 1248)
 Hải Mê Thất (nhiếp chính) (1248 - 1251)
 Mông Kha Hãn (1251 - 1259)
 Vua đế quốc Nguyên:
 Hốt Thất Liệt (1260 - 1294)
 Thiết Mộc Nhĩ (1294 - 1307)
 Khúc Luật Hãn (1307 - 1311)
 Ái Dục Lê Bạt Lực Bát Đạt (1311 - 1320)
 Thạc Đức Bát Thích (1320 - 1323)
 Dã Tôn Thiết Mộc Nhi (1323 - 1328)
 A Tốc Cát Bát (1328)
 Trát Nha Đốc Hãn Thiếp Mục Nhi (1328 - 1329; 1329 - 1332)
 Ý Lân Chất Ban (1332)
 Thỏa Hoan Thiết Mộc Nhĩ (1333 - 1370)
 Vua Bắc Nguyên:
 Lý Khắc Đồ Hãn (1370 - 1378)
 Ô Tư Cáp Lặc Hãn (1378 - 1388)
 Trác Lý Khắc Đồ Hãn (1388-1392)
 Ân Kha Hãn (? - 1392)
 Ngạch Lắc Bá Khắc Hãn (1392 - 1399)
 Khôn Thiếp Mộc Nhĩ Hãn (1400 - 1402)
 Quỷ Lực Xích (GuIlyichi), không thuộc nhánh Thành Cat Tư Hãn
 Bản Nhã Thất Lý (1403 - 1412)
 Đáp Lý Ba Hãn (1415)
 A Lỗ Đài Hãn (1415 - 1425)
 A Đài Hãn (1425-1438)
 Thoát Thoát Bất Hoa (1433-1452)
 A Cát Ba Nhĩ Tể (1453)
 Dã Tiên (1453 - 1454)
 Mã Nhi Cổ Nhi Cát Tư (1454 - 1465)
 Ma Luân Hãn (1465 - 1466)
 Mãn Đô Hãn (1475 - 1478)
 Đạt Diên Hãn (1478 - 1516)
 Ba Nhĩ Tư Bát La Đặc Tấn Vương (Phó)
 Bác Địch Lạt Đặc Khắc Hãn (1516 - 1547)
 Đả Lai Tôn Khố Đằng Hãn (1547 - 1557)
 Đồ Tôn Trát Tát Khắc Đồ Hãn (1557 - 1592)
 Triệt Thìn Hãn (1592 - 1603)
 Lâm Đan Hãn (1604 - 1634)
 Ngạch Triết Hãn (1634 - 1635)
Sau cái chết của Ngạch Triết Hãn, nhà nước Mông Cô tan rã thành 3 quốc gia:
 Vương quốc Chuẩn Cát Nhĩ:
 Khara-Khula (1634)
 Baatur Khung-Taiji (1634-1653)
 Sengge (1653-1670)
 Galdan Boshugtu Khan (1670-1697)
 Tsewang-Rabtan (1694-1727)
 Galdan Tseren Khan (1727-1745)
 Tsewang Dorji-Namjil (1746-1749)
 Lamdarja (1749-1752)
 Dawachi (1752-1755)
 Vương quốc Thượng Mông Cổ:
 Gushi Khan Toro Baikhu (1642-1655)
 Dayan Ochir Khan (1655-1669)
 Gonchug Dalai Khan (1669-1698)
 Lhazang Chingis Khan (1698-1717)
 Vương quốc Kalmyks:
 Khoo-Orlog (d.1644)
 Shikir-Daichung (1644-1661)
 Puntsog (1661-1669)
 Ayuukhi (1669-1724)
 Tseren-Dondog (1724-1735)
 Dondug-Ombo (1735-1741)
 Dondug-Dashi (1741-1761)
 Ubashi (1762-1771)

Bogd Khan (thứ 8 Jebtsundamba Khutuktu) (1911-1924)

Tham khảo

Đọc thêm
Dughlát Muhammad Haidar, Norbert Elias, Edward Denison Ross - The Tarikh-i-rashidi
Henry Hoyle Howorth-History of the Mongols
Herbert Franke, Denis Twitchett, John King Fairbank -The Cambridge History of China: Alien regimes and border states, 907-1368
William Bayne Fisher, Peter Jackson, Laurence Lockhart, J. A. Boyle -The Cambridge history of Iran, 5
Konstantin Nikolaevich Maksimov - Kalmykia in Russia's past and present national policies and administrative system

Xem thêm
Lịch sử Mông Cổ

Danh sách vua

Đế quốc Mông Cổ
Lịch sử Mông Cổ


title: Trương Thị Ngọc Chử

text:
Trương Thị Ngọc Chử (chữ Hán: 張氏玉杵, 1666 - 1750), là vợ của Tấn Quang Vương Trịnh Bính, mẹ của chúa Trịnh Cương, bà nội của chúa Trịnh Giang và Trịnh Doanh.

Tiểu sử
Bà Ngọc Chử sinh ngày 26, tháng 4, năm 1666 tại làng Như Quỳnh (còn gọi là làng Ghênh) thuộc Gia Lâm, phủ Thuận An, xứ Kinh Bắc (nay là Như Quỳnh, huyện Văn Lâm, Hưng Yên).

Bà kết hôn với Tấn Quang Vương Trịnh Bính, con trai của Lương Mục Vương Trịnh Vịnh, cháu đích tôn của Chiêu tổ Khang Vương Trịnh Căn.

Năm 1686, bà 17 tuổi sinh Trịnh Cương. Năm 1697 bà được tiến cử làm Chính phi cho Trịnh Bính khi 28 tuổi.

Năm 1702, bà Ngọc Chử 33 tuổi thì Tấn Quang Vương Trịnh Bính đột ngột qua đời, khi đó Trịnh Cương mới 16 tuổi. Trước tình hình con và cháu lần lượt tạ thế, Chúa Trịnh Căn rất đau buồn, chưa quyết định lập người nối nghiệp nên mời đại thần Liêm Quận Công Nguyễn Quý Đức vào hỏi. Nguyễn Quý Đức thưa: "Việc vỗ dân, giữ trách nhiệm nặng nề, nên cho thuộc về người chắt (tằng tôn) là dòng đích. Xét theo điển lệ việc đó là rõ rệt rồi. Vậy xin sớm làm cho danh phận được chính xá để chấm dứt sự ngấp nghé nom dòm".

Vậy tháng Giêng (1703), triều đình tấn phong Trịnh Cương, chắt của Chúa Trịnh Căn làm Khâm sai tiết chế các xứ thủy bộ chư doanh, kiêm tổng chính cơ, Thái úy, An Quốc công, cho mở phủ Lý Quốc.

Hưởng phúc đến đời cháu là Đức Dụ tổ Trịnh Giang và Đức Nghị tổ Ân Vương Trịnh Doanh, bà Ngọc Chử được tôn phong là Huy Nhu Thuần Đức Thái tôn Thái phi. Bà mất ngày 28, tháng 8, năm 1750 năm thứ 11 Cảnh Hưng, thọ 82 tuổi.

Mộ táng lúc đầu ở làng Dương Quang (Gia Lâm), sau cải về làng Bái Nhi (Yên Định - Thanh Hoá).

Gặp gỡ Tấn Quang vương
Vào một ngày đầu xuân, ông Trịnh Bính dùng võng lọng đi du xuân ở một số vùng ngoại thành, khi võng lọng của ông tới đất Như Quỳnh, thì dân làng một số bỏ chạy, một số quỳ lạy. Trong khi đó, bà Trương Thị Ngọc Chử vẫn thản nhiên cắt cỏ ở khu vực Từ Vũ ngày nay, xem như không có chuyện gì xảy ra. Trước thái độ coi thường như vậy, Trịnh Bính đã tới gần, xem rõ sự tình, bà Chử vẫn thản nhiên tay cầm liềm cắt cỏ, miệng cất lên tiếng hát:Tay cầm bán nguyệt xênh xang
Trăm hàng thảo mộc lai hàng tay taMặc ai che tán che tàn
Ta đây mặc sức nghênh ngang cõi bờ

Giọng hát ngọt ngào của con nhà nghề đã làm Trịnh Bính nghe thấy lấy làm ngạc nhiên bèn cho gọi cô gái cắt cỏ tới và hỏi vì sao thấy kiệu chúa tới vẫn ngồi cắt cỏ và hát như vậy. Ngọc Chử trả lời: "Chúa ngự giá là việc của chúa, còn tôi cắt cỏ là phận của tôi, chúa hỏi để làm gì ?". Nghe câu trả lời khẳng khái và thấy bà đẹp người, tài giỏi, ông bèn tuyển làm cung phi.

Đến đời sau, Trịnh Cương đã cho xây dựng Từ Vũ, nơi ghi dấu sự hội ngộ của cha mẹ, đồng thời đây cũng là phần mộ của dòng họ Trương.

Ghênh đẻ, Khe nuôi
Lúc đó, bà Chử sinh ra chúa Trịnh Cương thì bị mất sữa, chúa Trịnh Cương khóc ngằn ngặt suốt ngày đêm, ai bế dỗ cũng không được khiến phủ chúa cũng mất ăn mất ngủ theo. Khi ấy bà có cô em con dì ruột là Nguyễn Thị Cảo lấy chồng về làng Khe cũng vừa sinh con nên mời vào cung nuôi con cùng. Bà Cảo thương chị thương cháu nhận lời, ai dè bà Cảo vừa đón cháu lên tay thì Trịnh Cương đã nín khóc đòi bú liền. Từ đó bà Cảo ở lại trong cung nuôi con nuôi cháu.

Khi chúa Trịnh Cương lên ngôi chúa, tôn bà Chử làm Thái phi, tục gọi là bà chúa Ghênh; còn bà Cảo làm Phu nhân, tục gọi là bà vú Khe, nên dần có câu phương ngôn lưu truyền trong dân gian Ghênh đẻ, Khe nuôi.

Đường vào phủ Chúa
Thời Lê có gia đình phú hộ làng Tướng (nay là Thanh Tương, xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành) đón thầy địa lý về tìm đất quý đặt mộ mong con cháu vinh hiển. Thầy tìm được đất liền bẻ cành cây đánh dấu, dặn ba ngày sau cành lá vẫn tươi thì táng mộ vào sẽ phát đến công khanh. Không ngờ có người thợ cày ngồi nghỉ giải lao ở bụi cây gần đó nghe được. Chờ mọi người đi khỏi người thợ cày nhổ cành cây cắm ra chỗ khác. Ba ngày sau người phú hộ ra xem cành cây thấy khô héo thì không để ý huyệt đất đó nữa. Người thợ cày bí mật táng hài cốt bố vào nơi thầy địa lý cắm cành cây. Từ đó gia đình này làm ăn khấm khá dần.

Chuyện bà Ngọc Chử vào cung cũng liên quan đến việc đặt mộ. Bấy giờ họ Trương nhà nghèo, bán nước ven đường kiếm sống. Một hôm có vị đạo sĩ vào quán được họ Trương chào mời rất cung kính. Đạo sĩ cảm ơn lòng tốt bằng cách chỉ cho huyệt đất quý. Xong việc đạo sĩ chỉ bảo họ Lã ở đầu ngõ Hàng Nghiên. Họ Trương tìm đến tạ lễ nhưng không có ai họ Lã, chỉ có miếu thờ Thuần Dương tổ sư, tên hiệu của Lã Đồng Tân, mới biết nhà được tiên ông ban phúc. Sau đó họ Trương sinh ra Ngọc Chử rồi duyên may gặp được Tấn Quang vương mê người mê nết và giọng hát hay được kén làm phi.

Gia đình
Theo gia phả họ Trương và các tài liệu liên quan thì từ nhiều đời trước dòng họ Trương đất Như Kinh (nay là Như Quỳnh) chuyên làm nghề xướng ca, đặc biệt nhờ tài năng vượt trội mà họ thường được lưu diễn trong phủ chúa, cung vua. Hiện nay, còn một toà miếu cổ ở phủ Chí Nguyên thờ họ Trương, tại đây vua Lê Hiển Tông có làm đôi câu đối truy tặng như sau:Năm mươi năm, may áo diễn tuồng xưa, rực rỡ sân son truyền nghiệp đẹp.
''Ức vạn thuở, tóc da ơn thấm đẫm, rành rành bút đỏ chép công to

Bà Trượng Thị Ngọc Chử là con gái trưởng của cụ Diên Khánh Công Trương Dự, chị gái của Thiêm quận Công Trương Nhưng, Phấn quận công Trương Nhiêu (Nhượng).

 Cụ Trương Dự, cha của bà Ngọc Chử là con trai thứ ba của cụ Quán quận công Trương Lực. Cụ Trương Dự tự là Phúc Lâm, được vua ban cho tên thụy là Đôn Cẩn, từng giữ chức Đô đốc phủ, Tả đô đốc Thái Tể rồi được phong Diên Khánh công. Cụ sinh năm Tân Tỵ (1641) mất ngày 24, tháng 8, năm 1717, thọ 76 tuổi được tặng phong Ôn hậu lạc thiện Tuy Phúc diễn Đôn tín Dụ hầu Như hoà Tuyên thiết Trang tức Diên Khánh Công.
 Cụ Lê Thị Ba, mẹ bà Ngọc Chử, hiệu Diệu Liên, được phong Quận phu nhân rồi Thái phu nhân. Cụ là con gái quan Thái bảo Tuấn quận công Lê Phúc Vinh, người giáp Thọ Khang, xã Đình Luân nay là làng Đình Loan, xã Tân Quang. Cụ Lê Thị Ba và mẹ bà nhũ mẫu Nguyễn Thị Cảo (phu nhân của Quận Công Nguyễn Gia Đa) là chị em ruột.

Cả thảy bà Ngọc Chử sinh 3 người con (1 trai, 2 gái): An Đô Vương Trịnh Cương và Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Thung, Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Cơ.

Tham khảo
 Trương tộc
 Trương Thị Ngọc Chử và Từ Vũ họ Trương

Chú thích

Sinh năm 1666
Mất năm 1750
Vương phi chúa Trịnh


title: Christian (phim 2012)

text:
Cristiada, còn có tên For Greater Glory, tên tiếng Việt Cuộc chiến vĩ đại: Câu chuyện có thật của Cristiada, là bộ phim lịch sử México, do Dean Wright đạo diễn, Michael Love viết kịch bản, chủ đề anh hùng ca, chiến tranh Cristero ở Mexico. Bộ phim công chiếu từ 20.4 ở Mexico và 1.6 ở Mỹ, gây tranh cãi về chính trị. Đây là phim chi phí cao nhất điện ảnh Mexico, và vượt qua Arráncame la vida phim 2008.

Nội dung

Diễn viên
 Andy Garcia as Enrique Gorostieta
 Eva Longoria as Tulita Gorostieta
 Mauricio Kuri as José Sánchez del Río
 Peter O'Toole as Father Christopher
 Oscar Isaac as Victoriano "El Catorce" Ramírez
 Santiago Cabrera as Father Vega
 Eduardo Verástegui as Anacleto González Flores
 Rubén Blades as President Plutarco Elías Calles
 Nestor Carbonell as Mayor Picazo
 Catalina Sandino Moreno as Adriana
 Bruce Greenwood as Ambassador Dwight Morrow
 Bruce McGill as President Calvin Coolidge
 Adrian Alonso as Lalo
 Joaquín Garrido as Minister Amaro
 Karyme Lozano as Doña María del Río
 Alma Martinez as Señora Vargas
 Andrés Montiel as Florentino Vargas

Liên kết

Tham khảo

Phim anh hùng ca
Phim lịch sử
Phim México
Phim năm 2012
Phim tiếng Anh
Phim chính kịch thập niên 2010
Phim dựa trên sự việc có thật


title: 100 nghệ sĩ guitar vĩ đại nhất (danh sách của Rolling Stone)

text:
100 nghệ sĩ guitar vĩ đại nhất là một bản danh sách đặc biệt của tờ báo danh tiếng Rolling Stone công bố vào cuối tháng 11 năm 2003. Danh sách này được tổng hợp bởi nhà báo David Fricke dựa theo nhiều đánh giá, kèm với đó là những lời giới thiệu ngắn gọn về những nghệ sĩ có tên trong danh sách. Người đứng đầu chính là Jimi Hendrix với lời dẫn của Pete Townshend, người cũng có tên trong danh sách này ở vị trí số 50.

Tuy nhiên bản danh sách này lại nhận được nhiều đánh giá rất trái chiều. Tờ The Guardian của Anh viết rằng đó là một sự thiên vị cho nước Mỹ, cùng với đó là chỉ ra 3 ngoại lệ xuất hiện trong Top 10, trong khi tạp chí Blogcritics chỉ trích danh sách không khách quan khi bỏ qua nhiều tay guitar kinh điển như Johnny Marr, Phil Keaggy hay John Petrucci.

Năm 2011, Rolling Stone đã công bố lại danh sách mới về "100 tay guitar vĩ đại nhất" trong một ấn bản bao gồm nhiều tài liệu liên quan tới họ. Để đảm bảo tính khách quan, một cuộc bình chọn đã được thực hiện bởi các chuyên gia và rất nhiều tay guitar sành sỏi của âm nhạc thế giới, như Anthony DeCurtis (tổng biên tập tờ Rolling Stone), Ritchie Blackmore (Deep Purple), Melissa Etheridge, Don Felder (The Eagles), Kirk Hammett (Metallica), Eddie Van Halen, Joe Walsh, Jon Landau, Nils Lofgren (The E Street Band), Mick Mars (Mötley Crüe), Brian May, v.v..

Danh sách năm 2003
Top 20

1. Jimi Hendrix
2. Duane Allman
3. B.B. King
4. Eric Clapton
5. Robert Johnson
6. Chuck Berry
7. Stevie Ray Vaughan
8. Ry Cooder
9. Jimmy Page
10. Keith Richards
11. Kirk Hammett
12. Kurt Cobain
13. Jerry Garcia
14. Jeff Beck
15. Carlos Santana
16. Johnny Ramone
17. Jack White
18. John Frusciante
19. Richard Thompson
20. James Burton

Danh sách năm 2011
Top 20

1. Jimi Hendrix
2. Eric Clapton
3. Jimmy Page
4. Keith Richards
5. Jeff Beck
6. B.B. King
7. Chuck Berry
8. Eddie Van Halen
9. Duane Allman
10. Pete Townshend
11. George Harrison
12. Stevie Ray Vaughan
13. Albert King
14. David Gilmour
15. Freddy King
16. Derek Trucks
17. Neil Young
18. Les Paul
19. James Burton
20. Carlos Santana

Liên kết ngoài
 Rollingstone.com: 100 Greatest Guitarists of All Time

Tham khảo

Âm nhạc

ca:Guitarrista#Rolling Stone


title: Viên Tân Điều

text:
Nhạc sĩ Viên Tân Điều (hay còn gọi là Tân Điều) sinh ngày 15 tháng 01 năm 1950 tại xã Tân Trào, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.

Ông là người dân tộc Tày, vốn là diễn viên hát của Đoàn Ca Múa Tổng cục Chính trị (từ tháng 6-1973 đến tháng 6-1977). Năm 1977 ông chuyển sang làm phóng viên âm nhạc, rồi làm Trưởng ban Văn nghệ Đài Phát thanh - Truyền hình Tuyên Quang. Ông là Hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Phân hội trưởng Phân hội Âm nhạc, Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang.

Bắt đầu sáng tác từ năm 1985 với bài "Hát trên quê Bác", sau đó ông sáng tác được một số ca khúc mang âm hưởng dân ca miền núi.

Tác phẩm
Một số bài hát do ông sáng tác như : Đường về Tân Trào , Áo chàm đi hội (thơ Mã Văn Tính), Niềm vui hôm nay, Anh công an bản em, Lời suối hát, Con gái bản tôi (phổ thơ Mai Liễu), Một nét thành Tuyên (thơ Lê Tuấn Lộc), Tìm em gái Mường (thơ Vương Anh), Mùa hè vui, Tháng Giêng  (thơ Vũ Tuấn), Bên dòng thác Bác Pan,, Một ngày anh lên Chiêm Hóa

Giải thưởng
Nhạc sĩ Tân Điều đã giành một số giải thưởng như: Giải thưởng Tân Trào 2012 , giải Nhì cuộc Vận động sáng tác Văn học nghệ thuật tỉnh Tuyên Quang, Bài hát "Tiếng lá rừng" của ông đạt giải A Liên hoan âm nhạc các tỉnh phía Bắc (Hội nhạc sĩ Việt Nam). Năm 1985 với ca khúc "Hát trên quê Bác", tự sáng tác và tự biểu diễn, ông được Huy chương Vàng "Tiếng hát của Làng Sen".

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc - sao mà khó thế?

Nhạc sĩ Việt Nam
Người Tuyên Quang
Người dân tộc Tày
Dân tộc Tày


title: Mộ Dung Thùy

text:
Mộ Dung Thùy () (326–396), tên tự Đạo Minh (道明), gọi theo thụy hiệu là (Hậu) Yên Vũ Thành Đế ((後)燕武成帝) là một đại tướng của nước Tiền Yên và sau này trở thành hoàng đế khai quốc của Hậu Yên. Ông là một nhân vật gây tranh cãi trong lịch sử Trung Quốc. Ông đã buộc phải chạy trốn khỏi Tiền Yên do sự đố kỵ của nhiếp chính Mộ Dung Bình, ông sau đó đã được hoàng đế Phù Kiên của Tiền Tần tin tưởng nhưng lại phản bội và lập nên nước Hậu Yên. Hơn nữa, danh tiếng của ông đã bị tổn hại ngay sau khi ông qua đời do Hậu Yên đã đại bại dưới tay nước Bắc Ngụy của Thác Bạt Khuê, người ta cho rằng Mộ Dung Thùy đã góp phần vào thất bại này do đã không xây dựng được một nền móng vững chắc cho đất nước và do ông đã lựa chọn sai lầm người kế vị.

Dưới thời Tiền Yên

Dưới thời Mộ Dung Hối và Mộ Dung Hoảng
Mộ Dung Thùy sinh năm 326, cha ông là Mộ Dung Hoảng lúc đó vẫn là thế tử của Liêu Đông công Mộ Dung Hối, một chư hầu của nhà Tấn. Mộ Dung Thùy là con trai thứ năm của Mộ Dung Hoảng. Cha ông sau khi kế vị tước hiệu Liêu Đông công vào năm 333 đã muốn lập ông làm thế tử song các quan lại đã chống lại ý định này và muốn lập người con trưởng của chính thất là Mộ Dung Tuấn, Mộ Dung Hoảng chấp thuận yêu cầu của các bá quan song vẫn rất sủng ái ông và chính thức đặt tên cho ông là Mộ Dung Bá (慕容霸, Bá nghĩa là bá chủ). Do vậy, Mộ Dung Tuấn rất ghen tị với người em trai của mình.

Mộ Dung Bá trở thành một tướng quân của phụ thân từ khá sớm, sau khi ông ta xưng làm Yên vương và lập nước Tiền Yên, mặc dù trên danh nghĩa thì Tiền Yên vẫn là một chư hầu của Tấn. Năm 344, vì có những đóng góp trong cuộc chinh phục Vũ Văn bộ, Mộ Dung Bá đã được phong làm Đô Hương hầu. Sau đó, Mộ Dung Bá được phân đến vùng biên giới với kinh địch Hậu Triệu, tướng Đặng Hằng (鄧恆) của Hậu Triệu khi đó đang tìm cơ hội để tiến đánh Tiền Yên, và Mộ Dung Bá đã thắng lợi trước họ Đặng, khiến cho Đặng không thể mở một chiến dịch. Trong một lần săn bắn, ông đã bị ngã ngựa và mất một chiếc răng. Sau khi Mộ Dung Tuấn kế vị Mộ Dung Hoảng năm 348, do ông ta vẫn còn ghen tị với Mộ Dung Bá nên đã đổi tên cho hoàng đệ thành Mộ Dung Quái, song sau đó đã nhanh chóng phát hiện ra rằng Quái là một chữ có nghĩa là thịnh vượng trong tiên tri, và do đó lại một lần nữa đổi tên ông thành Mộ Dung Thùy, và từ đó ông được biết đến với cái tên này.

Dưới thời Mộ Dung Tuấn
Ngay sau khi Mộ Dung Tuấn kế vị Mộ Dung Hoảng, nước Hậu Triệu ở phương nam sụp đổ sau cái chết của Thạch Hổ, các con trai của Thạch Hổ và Thạch Mẫn (về sau cải tên về họ của cha ruột là "Nhiễm") đã xung đột với nhau. Mặc dù phía kình địch đang rối loạn, Mộ Dung Tuấn vẫn lưỡng lự trong việc nam chinh để chiếm lãnh thổ Hậu Triệu, song Mộ Dung Thùy đã thuyết phục ông rằng thời cơ đã chín muồi. Mộ Dung Thùy sau đó là một trong các tướng chính trong đại quân nam chinh của Mộ Dung Tuấn, quân Tiền Yên đã bắt và giết được Nhiễm Mẫn vào năm 352, chiếm được nửa phía đông của lãnh thổ Hậu Triệu. Trong những năm tiếp theo, Mộ Dung Thùy đã tham gia chinh phạt nhiều tướng của Hậu Triệu vẫn còn bán độc lập. Vào mùa đông năm 352, Mộ Dung Tuấn chính thức tuyên bố độc lập khỏi Tấn, xưng đế, và năm 354, ông ta đã lập nhiều hoàng tử, hoàng đệ và hoàng thân làm thân vương, Mộ Dung Thùy khi đó được phong làm Ngô vương.

Tuy nhiên, Mộ Dung Tuấn vẫn tiếp tục ghen tị với tài năng của Mộ Dung Thùy. Trong một thời gian ngắn, Mộ Dung Thùy được giao chức phòng thủ một thành quan trọng và cũng là cố đô, tức Long Thành (龍城, nay là Cẩm Châu, Liêu Ninh), song sau khi Mộ Dung Thùy cai quản khu vực này một cách thành công và giành được sự ủng hộ của người dân, Mộ Dung Tuấn lại sợ hãi và triệu hồi ông về kinh đô Nghiệp Thành (鄴城, nay thuộc Hàm Đan, Hà Bắc).

Năm 358, Mộ Dung Thùy đã mất đi vương phi họ Đoàn của mình trong một mưu đồ chính trị. Đoàn vương phi là con gái của Đoàn Mạt Ba (段末波) và có nguồn gốc từ tộc tưởng của Đoàn bộ, bà tự hào vì xuất thân của mình và thiếu tôn trọng Khả Túc Hồn Hoàng hậu. Có lẽ do bị Hoàng hậu xúi giục nên hoạn quan Niết Hạo (涅浩) đã vu cáo Đoàn vương phi dùng yêu thuật. Mộ Dung Tuấn đã cho bắt bà cùng người bị cho là đồng mưu là Cao Bật (高弼), người này cũng là một trợ thủ của Mộ Dung Thùy.

Đoàn vương phi và Cao Bật đã bị tra tấn, tuy nhiên họ vẫn từ chối nhận tội dùng yêu thuật và vì thế lại càng bị tra tấn hơn nữa. Mộ Dung Thùy đau buồn trước những gì mà vợ mình phải chịu nên ông đã gửi một lời nhắn để thuyết phục bà nhận tội để chấm dứt nỗi đau khổ của mình, song vương phi đã từ chối vì lo sợ nó có thể liên lụy đến gia tộc họ Đoàn của mình.

Trong những lần thẩm vấn, Đoàn vương phi đã trả lời một cách hợp lý và Mộ Dung Thùy đã tránh được việc bị lôi kéo vào vụ việc, tuy vậy vương phi vẫn chết trong ngục do bị tra tấn hoặc bị hành hình bí mật.

Mộ Dung Thùy sau đó lấy chị em gái của bà làm vương phi mới. Tuy nhiên, sau một thời gian ngắn, Khả Túc Hồn Hoàng hậu đã ra lệnh phế bỏ Đoàn vương phi, và gả một chị em gái của Hoàng hậu cho Mộ Dung Thùy làm tân vương phi. Mộ Dung Thùy đã không dám từ chối, song ông cũng không hài lòng, và Hoàng hậu đã trở nên bực tức với ông. Do vậy, Mộ Dung Thùy trong một thời gian ngắn đã bị đưa đi làm thứ sử ở Bình Châu (平州, nay là đông bộ Liêu Ninh) xa xôi. Ông đã chỉ được triệu hồi về kinh khi Mộ Dung Tuấn lâm bệnh vào năm 359.

Năm 360, Mộ Dung Tuấn qua đời và thái tử Mộ Dung Vĩ lên kế vị, người nhiếp chính là Thái Nguyên vương Mộ Dung Khác.

Dưới thời Mộ Dung Vĩ

Thời Mộ Dung Khác nhiếp chính
Không giống như Mộ Dung Tuấn, Mộ Dung Khác rất tin tưởng Mộ Dung Thùy và tham khảo ý kiến của ông trong nhiều quyết định, bao gồm phải làm gì với Mộ Dư Căn (慕輿根) khi người này âm mưu làm phản năm 360. Cuối năm đó, Mộ Dung Khác đã cử Mộ Dung Thùy đi bình định các châu phía nam (những nơi này đã rối loạn sau cái chết của Mộ Dung Tuấn). Năm 365, ông đã giúp Mộ Dung Khác chiếm thành Lạc Dương của Đông Tấn, và sau đó đã trở thành chỉ huy quân Tiền Yên ở phương nam, chống lại các cuộc phản công nếu có của Đông Tấn.

Năm 367, Mộ Dung Khác lâm bệnh và lúc trên giường bệnh, ông ta đã khuyên Mộ Dung Vĩ hãy để Mộ Dung Thùy kế nhiệm mình. Ông ta cũng cố thuyết phục anh trai Mộ Dung Vĩ là Mộ Dung Tang (慕容臧) và đồng nhiếp chính Mộ Dung Bình (慕容評) ít nhất cũng nên trao binh quyền cho Mộ Dung Thùy. Tuy vậy, sau cái chết của Mộ Dung Khác, Mộ Dung Bình và Khả Túc Hồn Hoàng hậu đã không làm theo lời khuyên này, Mộ Dung Bình là người nhiếp chính duy nhất trong khi binh quyền nằm trong tay Mộ Dung Xung (慕容沖).

Thời Mộ Dung Bình nhiếp chính
Cả Mộ Dung Bình và Khả Túc Hồn Hoàng hậu đều không tin tưởng Mộ Dung Thùy, và ông do vậy cũng không được trao các nhiệm vụ quan trọng. Năm 368, khi bốn công tước của nước Tiền Tần nổi loạn chống lại hoàng đế Phù Kiên và tìm kiếm sự hỗ trợ từ Tiền Yên, Mộ Dung Thùy là một trong những người ủng hộ việc trợ giúp cho bốn công tước này và nắm lấy cơ hội để chinh phục Tiền Tần. Tuy nhiên, Mộ Dung Bình đã từ chối làm như vậy, quân Tiền Tần sau đó đã bắt được và giết chết bốn công tước.

Năm 369, tướng Hoàn Ôn của Tấn mở một chiến dịch tấn công Tiền Yên, đánh bại các đội quân Tiền Yên đến giao chiến và tiến đến Phương Đầu (枋頭, nay thuộc Hạc Bích, Hà Nam), gần Nghiệp Thành. Mộ Dung Vĩ và Mộ Dung Bình hoảng sự và nghĩ đến chuyện chạy trốn về cố đô Long Thành. Tuy nhiên, Mộ Dung Thùy đã tình nguyện dẫn quân đi đánh Hoàn Ôn một lần cuối, và ông cùng với em trai Mộ Dung Đức đã khiến cho Hoàn Ôn phải đại bại. Quân cứu viện từ Tiền Tần (được Tiền Yên yêu cầu) sau đó đã đến, và hai đội quân đã đánh bại Hoàn Ôn trong một trận đánh lớn khác, chấm dứt tham vọng tiêu diệt Tiền Yên của Hoàn Ôn.

Tuy nhiên, Mộ Dung Bình và Khả Túc Hồn Hoàng hậu sau đó thậm chí còn có thái độ ghen tị hơn với Mộ Dung Thùy và từ chối ban thưởng cho các binh lính của ông như thỉnh cầu. Mộ Dung Bình và Khả Túc Hồn Hoàng hậu còn tính đến việc giết chết ông. Con trai của Mộ Dung Khác là Mộ Dung Khải (慕容楷) và cậu của Mộ Dung Thùy là Lan Kiến (蘭建) đã đề nghị rằng ông nên tiến hành chính biến, song Mộ Dung Thùy đã từ chối. Thay vào đó, ông nghe theo lời thế tử Mộ Dung Lệnh (慕容令), tìm cách chạy trốn và tiếp quản Long Thành để cố hòa giải với triều đình.

Mộ Dung Thùy thực hiện kế hoạch vào mùa đông năm 369. Tuy nhiên, khi ông rời Nghiệp Thành, người con trai Mộ Dung Lân mà ông không sủng ái đã quay trở lại Nghiệp Thành và báo cáo với triều đình, Mộ Dung Bình vì thế đã cử một đội quân đuổi theo ông. Mộ Dung Thùy sau đó đã thay đổi kế hoạch và chạy trốn đến Tiền Tần. Ông sau đó giải tán những người đi theo và chạy về phía nam. Trên đường, một người con trai khác là Mộ Dung Mã Nô (慕容馬奴) đã muốn chạy về Nghiệp Thành và đã bị ông giết chết. Khi ông dừng chân ở Hoàng Hà, ông đã giết chết chỉ huy của đội quân chặn đường mình, sau đó chạy đến Tiền Tần cùng Đoàn vương phi và các con trai gồm Mộ Dung Lệnh, Mộ Dung Bảo, Mộ Dung Nông, Mộ Dung Long, cùng với Mộ Dung Khải, Lan Kiến và Cao Bật. Còn Khả Túc Hồn vương phi thì vẫn ở lại Nghiệp Thành.

Phụng sự Tiền Tần
Khi Mộ Dung Thùy đến lãnh thổ Tiền Tần, vì Phù Kiên từ lâu đã muốn chính phục Tiền Yên song vì lo sợ trước tài quân sự của Mộ Dung Thùy, nay đã hết sức hài lòng và đã ra khỏi kinh thành Trường An để đích thân chào đón Mộ Dung Thùy. Hoàng đế Tiền Tần lập Mộ Dung Thùy làm Tân Đồ hầu và trao cho ông nhiều vinh dự, bất chấp mối nghi ngại của thừa tướng Vương Mãnh. Mộ Dung Thùy cũng trở thành một trong các tướng của Tiền Tần.

Đến năm 369, sau khi Mộ Dung Bình từ chối nhượng vùng Lạc Dương cho Tiền Tần (là vùng mà Tiền Yên đã hứa sẽ nhượng lại khi tìm kiếm sự trợ giúp của Tiền Tần nhắm chống Tấn) Phù Kiên đã cử Vương Mãnh đi thảo phạt Tiền Yên. Vương Mãnh yêu cầu Mộ Dung Lệnh đi cùng ông ta với vai trò là người chỉ đường. Sau khi chiếm Lạc Dương vào đầu năm 370, Vương Mãnh hối lộ người hầu cận của Mộ Dung Thùy là Kim Hi (金熙) để hắn gửi cho Mộ Dung Lệnh một thông điệp sai rằng Mộ Dung Thùy đã nghe được tin Khả Túc Hồn Thái hậu đã hối tiếc về hành động của bà và do đó ông đã đào thoát về Tiền Yên. Mộ Dung Lệnh không thể xác minh thực hư của thông điệp và đã quyết định đào thoát về Tiền Yên. Vương Mãnh ngay lập tức cáo buộc Mộ Dung Lệnh tội phản quốc và Mộ Dung Thùy vì sợ hãi nên đã chạy trốn song đã bị bắt. Mặc dù vậy, Phù Kiên tin rằng Mộ Dung Lệnh đã hành động một cách độc lập và đã ân xá cho Mộ Dung Thùy. Triều đình Tiền Yên không tin tưởng Mộ Dung Lệnh và đã cho lưu đày ông, và sau khi Mộ Dung Lệnh cố khởi đầu một cuộc nổi loạn, ông ta đã bị giết chết trong trận chiến sau khi bị em trai Mộ Dung Lân phản bội.

Năm 370, sau khi Vương Mãnh đánh bại Mộ Dung Bình và chinh phục được Tiền Yên, Mộ Dung Thùy đã theo Phù Kiên đến thăm Nghiệp Thành. Ban đầu, ông dã không che giấu sự căm phẫn với các quan lại đã không trợ giúp ông trong cuộc đấu tranh với Mộ Dung Bình và Khả Túc Hồn Thái hậu, song nghe theo đề nghị của Cao Bật, ông đã bắt đầu đối xử với họ tử tế và trong lòng nuôi ý định phục Yên. Tuy nhiên, năm 372, ông cáo buộc Mộ Dung Bình là nguồn gốc của việc Tiền Yên sụp đổ và thỉnh cầu Phù Kiên trả thù Tiền Yên bắt cách hành hình Mộ Dung Bình song Phù Kiên đã không làm theo, Mộ Dung Bình bị đưa đi làm thái thú ở một quận xa xôi.

Năm 378, Mộ Dung Thùy tham gia một chiến dịch do con trai của Phù Kiên, tức Phù Phi chỉ huy để đánh thành Tương Dương của Đông Tấn. Năm 382, khi Phù Kiên muốn mở một chiến dịch lớn nhằm tiêu diệt Tấn và thống nhất Trung Quốc, hầu hết quan lại bao gồm cả thừa tướng Phù Dung đã phản đối song Mộ Dung Thùy và Diêu Trường lại thúc đẩy kế hoạch, cuối cùng thì Phù Kiên đã cho mở chiến dịch vào mùa thu năm 383. Tuy nhiên, quân Tiền Tần do Phù Dung chỉ huy đã đại bại trước quân Tấn trong trận Phì Thủy mặc dù vượt trội về quân số; Phù Dung bị giết và hầu như toàn bộ quân Tiền Tần đã sụp đổ, chỉ có lực lượng do Mộ Dung Thùy chỉ huy là còn nguyên vẹn, và Phù Kiên thì bị một mũi tên làm bị thương trong trận chiến, và đã chạy đến chỗ Mộ Dung Thùy. Con trai của Mộ Dung Thùy là Mộ Dung Bảo và em trai mộ Dung Đức đều cố thuyết phục Mộ Dung Thùy giết chết Phù Kiên trong lúc thuận lợi này và phục Yên, song Mộ Dung Thùy đã từ chối và trao quyền chỉ huy quân lính cho Phù Kiên và trở về Lạc Dương cùng hoàng đế. Tuy nhiên, theo đề xuất của con trai là Mộ Dung Nông, ông đã lên kế hoạch nổi loạn nhằm phục Yên sau đó.

Mộ Dung Thùy nói với Phù Kiên rằng ông lo sợ những người dân trên đất Tiền Yên cũ sẽ nổi loạn và rằng sẽ tốt hơn nếu ông dẫn đầu một đội quân đến bình định khu vực. Phù Kiên chấp thuận điều này bất chấp sự phản đối của Quyền Dực (權翼). Mộ Dung Thùy cầm quân đi đến Nghiệp Thành, thành lúc này đang do Phù Phi bảo vệ. Hai người nghi ngờ lẫn nhau song cả hai đều không phục kích đối phương. Khi tộc trưởng Đinh Linh là Địch Bân (翟斌) nổi loạn và tấn công Lạc Dương (thành đang do em trai của Phù Phi là Phù Huy (苻暉) trấn giữ) Phù Phi đã lệnh cho Mộ Dung Thùy đi đánh dẹp cuộc nổi loạn của Trạch Bân, và Phù Phi cũng cử thuộc hạ là Phù Phi Long (苻飛龍) làm phụ tá cho Mộ Dung Thùy. Tuy nhiên trên đường đi đến Lạc Dương, Mộ Dung Thùy đã giết chết Phù Phi Long cũng các lính người người Đê và chuẩn bị sẵn sàng để công khai nổi loạn. Trong khi đó, mặc dù nghi ngờ Mộ Dung Thùy song Phù Phi lại không giám sát Mộ Dung Nông, Mộ Dung Khải và Mộ Dung Thiệu (慕容紹), và ba người này đã chạy khỏi Nghiệp Thành rồi khởi đầu một cuộc nổi loạn riêng của mình.

Vào mùa xuân năm 384, Mộ Dung Thùy lúc này vẫn chưa công khai nổi loạn chống Tiền Tần, đã đến Lạc Dương song Phù Huy đã nghe tin về cái chết của Phù Phi Long nên đã từ chối nghênh đón ông. Mộ Dung Thùy sau đó lập liên minh với Trạch Bân và người này đã thúc giục ông xưng đế, tuy nhiên, Mộ Dung Thùy đã từ chối và lý luận rằng mình nên chào đón Mộ Dung Vĩ trở lại làm hoàng đế và chỉ xưng làm Yên vương, chính thức tuyệt giao với Tiền Tần và lập nên Hậu Yên.

Hoàng đế Hậu Yên

Thời kỳ đầu: khởi binh chống Tiền Tần
Ngay lập tức, Mộ Dung Thùy đã tiến hành giao tranh để chiếm các lãnh thổ của Tiền Yên trước đó. Cả ông và Mộ Dung Nông đều nhanh chóng chiếm được nhiều thành, Lạc Dương và Nghiệp Thành vì thế bị cô lập. Phù Phi đã cố thuyết phục Mộ Dung Thùy chấm dứt cuộc nổi loạn song ông đã từ chối, và Mộ Dung Thùy còn thuyết phục ngược Phù Phi là hãy rời khỏi Nghiệp Thành để bảo toàn lực lượng; Phù Phi từ chối và Mộ Dung Thùy cho bao vây Nghiệp Thành. Tiền Tần nay phải đối mặt cả với cuộc nổi dậy của Mộ Dung Hoằng và Mộ Dung Xung, cùng với Diêu Trường ở phía tây, Nghiệp Thành vì thế không thể nhận được bất cứ tiếp viện nào, tuy vậy Mộ Dung Thùy vẫn không thể chiếm thành một cách nhanh chóng. Khi Trạch Bân thất vọng vì không được trao cho chức thừa tướng và nghĩ đến việc quay sang Tiền Tần, Mộ Dung Thùy đã giết chết ông ta. Cháu trai của Địch Bân là Địch Chân (翟真) đã nổi loạn chống lại Hậu Yên, và trong vài năm tiếp theo, trong khi phải chiến đấu với tàn dư của Tiền Tần, Mộ Dung Thùy cũng phải giao chiến với quân Đinh Linh của Trạch Chân và sau đó là Địch Thành (翟成) và Địch Liêu (翟遼). Một thời gian ngắn vào đầu năm 385, ông cũng phải chiến đấu với quân Tấn, Đông Tấn lúc đó đã chiếm được hầu hết lãnh thổ ở phía nam của Hoàng Hà và đang tạm thời liên minh với Phù Phi. Tương lai của nước Hậu Yên lúc đó thật không sáng sủa. Tuy nhiên, sau khi di chuyển về phía bắc để bình định phần lớn khu vực này là Hà Bắc, Mộ Dung Thùy cuối cùng cũng đã có thể chiếm Nghiệp Thành vào cuối năm 385 khi Phù Phi bỏ thành vào chạy về phía tây rồi xưng đế. Trong khi các ổ kháng cự của Tiền Tần vẫn còn, đến cuối năm 385 thì Tiền Yên đã kiểm soát phần lớn các lãnh thổ ở phía bắc Hoàng Hà và phía đông Thái Hành Sơn.

Thời kỳ giữa: Cố thủ Hậu Yên
Khoảng tết năm 386, Mộ Dung Thùy quyết định xây dựng lại Trung Sơn (中山, nay thuộc Bảo Định, Hà Bắc), đang do Mộ Dung Ôn (慕容溫) quản lý, để làm kinh thành. Ông cũng xưng làm hoàng đế.

Năm 386, Thác Bạt Khuê, một hậu duệ của hoàng tộc nước Đại, đã tuyên bố phục quốc Đại vào đầu năm song sau đó lại xưng làm Ngụy vương (do vậy lập nước Bắc Ngụy) song phải đối mặt với các cuộc nổi loạn và rối ren nội bộ, đã khuất phục trước Mộ Dung Thùy và nhận làm chư hầu để tìm kiếm sự trợ giúp của Hậu Yên. Mộ Dung Thùy đã cử Mộ Dung Lân đến cứu viện và vì thế mà Bắc Ngụy được bảo vệ.

Năm 387, con trai út của Mộ Dung Thùy là Mộ Dung Nhu (慕容柔), và các con trai của Mộ Dung Bảo là Mộ Dung Thịnh và Mộ Dung Hội (慕容會) đã chạy trốn từ Tây Yên về Hậu Yên, nước Tây Yên ở vùng Sơn Tây ngày nay và khi đó do một người họ hàng xa của Mộ Dung Thùy là Mộ Dung Vĩnh cai quản. Cuối năm đó, tất cả hậu duệ của Mộ Dung Thùy và Mộ Dung Tuấn còn lưu lại Tây Yên đều đã bị Mộ Dung Vĩnh thảm sát.

Sau đó cũng trong năm 387, Mộ Dung Thùy đích thân dẫn quân đi đánh Trạch Liêu, quân Đinh Linh khi đó đang chiếm quận Lê Dương (黎陽, gần tương ứng với Hạc Bích, Hà Nam hiện tại), và Trạch Bích đã phải chịu khuất phục. Tuy nhiên, sau đó Địch Liêu lại nổi loạn và đến năm 388 lại định đầu hàng song lần này Mộ Dung Thùy đã từ chối, Trạch Liêu do vậy tự xưng làm "Thiên vương" của nước Trạch Ngụy.

Năm 388, Mộ Dung Thùy ở tuổi 62, đã giao nhiều quyền lực thường ngày cho Mộ Dung Bảo, lúc đó đang là thái tử, và chỉ đích thân quyết định các vấn đề quan trọng. Ông lập Đoàn Nguyên Phi, cháu gái của hai người vợ trước đã quá cố, làm hoàng hậu.

Thời kỳ sau: khiến quốc gia suy yếu
Năm 391, một sự kiện đã xảy ra và nó đã khiến cho quan hệ giữa Hậu Yên và Bắc Ngụy tan vỡ. Năm đó, vua Ngụy là Thác Bạt Khuê cử em trai là Thác Bạt Cô (拓拔觚) đến Hậu Yên triều cống. Các hoàng tử của Mộ Dung Thùy đã giam giữ Thác Bạt Cô và lệnh cho Thác Bạt Khuê phải giao ngựa để đổi lấy tự do cho em trai. Thác Bạt Khuê đã từ chối và tuyệt giao quan hệ với Hậu Yên và quay sang liên minh với Tây Yên.

Năm 392, sau khi Địch Liêu và con trai là Địch Chiêu tấn công vào vùng biên giới của Hậu Yên, Mộ Dung Thùy đã đích thân dẫn quân đi đánh kinh thành Hoạt Đài (滑台, nay thuộc An Dương, Hà Nam) của Trạch Ngụy. Địch Chiêu tìm kiếm sự trợ giúp từ Tây Yên song Mộ Dung Vĩnh đã từ chối cử quân đi cứu viện, vì thế Mộ Dung Thùy đã có thể nhanh chóng vượt Hoàng Hà và chiếm Hoạt Đài, diệt nước Trạch Ngụy.

Đến mùa đông năm 393, Mộ Dung Thùy chuyển hướng chú ý sang Tây Yên. Sau khi khiến cho Mộ Dung Vĩnh tin rằng ông sẽ đánh kinh thành Trường Tử (長子, nay thuộc Trường Trị, Sơn Tây) của Tây Yên bằng cách qua Thái Hành quan (太行關, nay thuộc Tiêu Tác, Hà Nam), song thực tế ông lại tiến theo đường qua Thiên Tỉnh quan (天井關, nay thuộc Hàm Đan, Hà Nam), và nhanh chóng tiến đến Trường Tử và bắt đầu vây thành. Mộ Dung Vĩnh tìm kiếm trợ giúp từ Đông Tấn và Bắc Ngụy, song trước khi quân hai nước này có thể đến nơi thì Mộ Dung Thùy đã chiếm được thành và giết chết Mộ Dung Vĩnh, lãnh thổ của Tây Yên bị sáp nhập và Hậu Yên.

Năm 395, do Bắc Ngụy liên tục cướp phá vùng biên giới nên Mộ Dung Thùy đã cử Mộ Dung Bảo, Mộ Dung Nông, Mộ Dung Lân, Mộ Dung Đức và Mộ Dung Thiệu dẫn khoảng 9 vạn quân đi thảo phạt Bắc Ngụy, trong đó Mộ Dung Bảo là chỉ huy. Thác Bạt Khuê đã rút quân khỏi kinh thành Thịnh Lạc (盛樂, nay thuộc Hohhot, Nội Mông) về phía tây Hoàng Hà. Quân của Mộ Dung Bảo đã đuổi theo và cuối cùng thì kiệt sức, Thác Bạt Khuê loan tin đồn thất thiệt rằng Mộ Dung Thùy đã chết, và điều này khiến quân Hậu Yên trở nên lo lắng. Trong khi đó, một số người ủng hộ của Mộ Dung Lân đã nghĩ đến việc tiến hành chính biến để giúp Mộ Dung Lân lên làm hoàng đế, và mặc dù bản thân Mộ Dung Lân không tự mình dính líu thì việc này cũng khiến hai bên nghi kị lẫn nhau. Mộ Dung Bảo do vậy quyết định rút quân. Vào mùa đông năm 395, quân Bắc Ngụy phục kích quân Hậu Yên trong trận Tham Hợp Pha, giết được nhiều quan Hậu Yên và bắt giữ phần lớn số còn lại. Mộ Dung Bảo và một số tướng lĩnh đã chạy thoát. Ban đầu, Thác Bạt Khuê định thả quân Hậu Yên bị bắt để thể hiện lòng nhân từ, song vì nghe theo lời cảnh báo của Khả Tần Kiến (可頻建) rằng nếu làm vậy sẽ cho phép quân Hậu Yên khôi phục được lực lượng một cách nhanh chóng nên Thác Bạt Khuê đã cho tàn sát tất cả lính Hậu Yên bị bắt giữ.

Mộ Dung Bảo cảm thấy bị làm nhục và khẩn cầu phụ hoàng khởi động một chiến dịch khác để chống lại Bắc Ngụy, và Mộ Dung Đức cũng khẩn cầu Mộ Dung Thùy làm như vậy. Vì thế, ông đã triệu Cao Dương vương Mộ Dung Long và Mộ Dung Thịnh quay trở lại kinh thành Trung Sơn cùng với quân tăng viện ở phía bắc của đất nước, sẵn sàng mở một cuộc tấn công chống Bắc Ngụy vào năm 396. Mộ Dung Thùy sau đó cho mở chiến dịch và nhanh chóng chiếm được Bình Thành (平城, nay thuộc Đại Đồng, Sơn Tây) của Bắc Ngụy và nhắm đến Thịnh Lạc, Thác Bạt Khuê trong hoảng loạn đã nghĩ đến việc một lần nữa bỏ Thịnh Lạc. Tuy nhiên. khi Mộ Dung Thùy dẫn quân qua Tham Hợp pha, lính Hậu Yên trông thấy thi thể của các binh lính đồng hương đã chết trong trận trước đó và bắt đầu than khóc, Mộ Dung Thùy trở nên tức giận và xấu hổ đến nỗi đã lâm bệnh. Quân Hậu Yên bắt đầu rút lui và trên đường trở lại Trung Sơn, Mộ Dung Thùy đã qua đời ở Thượng Cốc (上谷, nay thuộc Trương Gia Khẩu, Hà Bắc), thọ 71 tuổi. Cái chết của ông không được công bố cho đến khi quân Hậu Yên về đến Trung Sơn. Mộ Dung Bảo lên kế vị song chỉ không đầy một năm sau đó, hầu hết lãnh thổ Hậu Yên rơi vào tay Bắc Ngụy.

Tham khảo

 Tư trị thông giám
 Tấn thư
 Ngụy thư

Nhân vật quân sự Ngũ Hồ thập lục quốc
Vua Hậu Yên
Sinh năm 326
Mất năm 396