title: Những lão già ăn cướp

text:
Những lão già ăn cướp (tiếng Nga: Старики-разбойники) là một bộ phim phiêu lưu - hài hước của đạo diễn Eldar Ryazanov, ra mắt năm 1971.

Nội dung

Diễn viên
 Yury Yakovlev... Người dẫn chuyện
 Yury Nikulin... Myachikov
 Yevgeny Yevstigneyev... Vorobyov
 Olga Aroseva... Anna Pavlovna
 Georgy Burkov... Fedyaev
 Andrey Mironov... Proskudin
 Valentina Vladimirova...Masha (vợ Vorobyov)
 Yury Belov... Petya
 Valentina Talyzina... Thư ký của Fedyaev
 Roman Filippov... Kẻ cướp
 Nina Agapova... Người trông coi bảo tàng
 Irina Murzayeva — Người trông coi bảo tàng
 Lev Durov... Tài xế
 Boris Runge... Chủ hiệu giày
 Gotlib Roninson... Bác sĩ
 Yury Smirnov... Thợ sửa ống khóa
 Georgy Kulikov... Đồng nghiệp của Vorobyov
 Viktor Baykov... Đồng nghiệp của Vorobyov
 Yevgeny Perov... Đồng nghiệp của Vorobyov
 Natalia Sayko... Đồng nghiệp của Vorobyov
 Boris Vladimirov... Đồng nghiệp của Vorobyov
 Aleksandr Shirvindt... Phát ngôn viên của Bộ trưởng
 Eldar Ryazanov... Người qua đường

Ê-kíp
 Thiết kế sản xuất: Mikhail Bogdanov
 Phục trang: Mariam Bykhovskaya
 Âm thanh: Valery Popov

Tham khảo

 «Старики-разбойники» Онлайн энциклопедия Кирилла и Мефодия
 «Старики-разбойники»  Энциклопедия отечественного кино
 «Старики-разбойники»  Портал «Кино России»
 «Старики-разбойники» RUSKINO.RU
 «Старики-разбойники» на сайте Кино-Театр.РУ

Phim do Eldar Ryazanov đạo diễn
Phim của Mosfilm
Phim hài Liên Xô
Phim Liên Xô
Phim năm 1971


title: Chi Chuột nhảy hai chân nhỏ

text:
Chi Chuột nhảy hai chân nhỏ (tên khoa học Microdipodops) là một chi thuộc phân họ Chuột nhảy hai chân và họ Chuột bìu má. Các thành viên của chi này là loài bản địa của miền Tây Nam Hoa Kỳ, chủ yếu là ở bang Nevada. Mặc dù là "dân địa phương" tại các vùng hoang mạc đặc trưng của bang này, chúng cũng xuất hiện khá nhiều tại các vùng rừng và đồng cỏ của bang Missouri và Pennsylvania. Cái tên "chuột nhảy hai chân" cho thấy loài này di chuyển bằng hai chi sau rất khỏe và có khả năng nhảy cực tốt như loài chuột túi kangaroo.

Các loài
Chi này bao gồm hai loài

 Microdipodops megacephalus: Chuột nhảy hai chân nhỏ lông sậm
 Microdipodops pallidus: Chuột nhảy hai chân nhỏ lông nhạt

Cả hai loài chuột này sống chủ yếu tại các hệ sinh thái sa mạc, nguồn thức ăn của chúng là các hạt cây và rau quả tại những vùng cây bụi ở nơi chúng sinh sống. Chuột nhảy hai chân nhỏ lông sậm cũng ăn thịt các loài côn trùng cũng như ăn xác chết. Chuột nhảy hai chân nhỏ không bao giờ uống nước, thay vào đó chúng tận dụng phần nước của thức ăn. Thức ăn sau khi lấy được thường được đem cất giữ ở các hang đào có chiều dài 1-2,5 mét (3–8 foot). Các hang đào cũng có đủ chỗ cho 2-7 con non trú ẩn. Chuột nhảy hai chân nhỏ lông nhạt chỉ đào hang ở vùng đất cát mịn, trong khi, đồng hương lông sậm ưa các đất sỏi mịn nhưng cũng có thể đào hang ở vùng đất cát. Các thành viên của chi Chuột nhảy hai chân nhỏ là động vật ăn đêm, chúng hoạt động tích cực nhất vào khoảng thời gian hai giờ kể từ khi mặt trời lặn. Chúng cũng được cho là có tập tính ngủ đông.

Chuột nhảy hai chân nhỏ có mối quan hệ di truyền khá gần gũi với các loài chuột nhảy hai chân, tức chi Chuột nhảy hai chân (Dipodomys). Cả hai chi này đều là thành viên của Phân họ Chuột nhảy hai chân (Dipodomyinae).

Chú thích

Tham khảo

Chuột nhảy hai chân nhỏ
M


title: Cây hậu tố

text:
Trong khoa học máy tính, một cây hậu tố là một cấu trúc dữ liệu để biểu diễn các hậu tố của một xâu ký tự sao cho có thể thực hiện nhanh chóng nhiều thao tác trên xâu.

Cây hậu tố của xâu  là một cây có cạnh được gắn nhãn là các xâu ký tự và mỗi hậu tố của  tương ứng với chuỗi thu được bằng cách ghép tất cả các nhãn của một đường từ gốc đến lá. Do đó nó là cây cơ số (cụ thể hơn, nó là cây Patricia) của các hậu tố của .

Việc xây dựng cây hậu tố của xâu  sử dụng thời gian và bộ nhớ tuyến tính với độ dài của . Sau khi đã xây dựng xong cây, có thể thực hiện nhanh chóng nhiều thao tác, chẳng hạn như tìm xâu con trong , tìm xâu con với một số lượng lỗi cố định, tìm biểu thức chính quy v.v... Cây hậu tố cũng là một trong những lời giải tuyến tính đầu tiên của bài toán tìm xâu con chung dài nhất. Tuy làm tăng tốc độ các thao tác nhưng việc lưu trữ cây hậu tố thường đòi hỏi nhiều bộ nhớ hơn chỉ lưu trữ xâu ký tự.

Lịch sử
Khái niệm này được đưa ra dưới tên gọi cây vị trí (position tree) bởi Weiner năm 1973, mà Donald Knuth sau đó gọi là "Thuật toán của năm 1973". Thuật toán được đơn giản hóa bởi McCreight năm 1976
, và bởi Ukkonen năm 1995.  Ukkonen đưa ra thuật toán trực tuyến đầu tiên cho việc xây dựng cây hậu tố, nay gọi là thuật toán Ukkonen, với thời gian chạy nhanh ngang với thuật toán nhanh nhất khi đó. Các thuật toán này có thời gian chạy tuyến tính khi kích thước bảng chữ cái là hằng số, và có thời gian chạy xấu nhất là  trong trường hợp tổng quát.

Năm 1997, Martin Farach đưa ra thuật toán xây dựng cây hậu tố đầu tiên chạy trong thời gian tuyến tính cho mọi bảng chữ cái. Cụ thể hơn, đây là thuật toán thời gian tuyến tính đầu tiên cho xâu ký tự có bảng chữ cái kích thước đa thức. Thuật toán Farach nay đã trở thành thành phần cơ bản cho các thuật toán mới cho việc xây dựng cây hậu tố cũng như mảng hậu tố, trong bộ nhớ ngoài, nén, v.v...

Định nghĩa
Cây hậu tố cho xâu  độ dài  là cây sao cho ( trang 90):
 các đường từ gốc tới lá có tương ứng 1-1 với các hậu tố của ,
 các cạnh đều có nhãn là các xâu khác rỗng,
 mọi nút trong (ngoại trừ nút gốc) đều có ít nhất hai con.

Do cây thỏa mãn tính chất trên có thể không tồn tại, ta chèn thêm vào cuối  một ký tự đặc biệt không xuất hiện trong (thường ký hiệu là $). Điều này đảm bảo không có hậu tố nào là tiền tố của một hậu tố khác, và có do đó cây có đúng  nút lá, ứng với  hậu tố của . Do mọi nút trong khác gốc đều có hơn một con, cây có không quá n −  1 nút như vậy, và tổng cộng không quá n + (n − 1) + 1 = 2n nút (n lá, n − 1 nút trong khác gốc, 1 gốc).

Liên kết hậu tố là một yếu tố quan trọng của các thuật toán đầu tiên nhưng các thuật toán về sau dựa trên thuật toán Farach không sử dụng chúng. Trong cây hậu tố đầy đủ, mọi nút trong đều có một liên kết hậu tố tới một nút trong khác. Nếu đường từ gốc tới một nút ứng với xâu , trong đó  là một ký tự và  là một xâu (có thể rỗng), thì nó có liên kết hậu tố tới nút có đường từ gốc tới nó ứng với xâu . Chẳng hạn trong ví dụ trên, liên kết hậu tố của ANA trỏ tới nút NA. Liên kết hậu tố cũng được sử dụng bởi nhiều thuật toán trên cây.

Cây hậu tố tổng quát
Cây hậu tố tổng quát là cây hậu tố cho một tập hợp các xâu thay vì chỉ một xâu. Nó biểu diễn tất cả các hậu tố của tất cả các xâu trong tập hợp. Mỗi xâu phải dùng một ký tự kết thúc riêng biệt.

Chức năng

Có thể xây dựng cây hậu tố cho xâu  độ dài  trong thời gian , nếu bảng chữ cái có kích thước đa thức (và do đó cũng đúng khi bảng chữ cái có kích thước hằng số).
Với bảng chữ cái lớn hơn, đa số thời gian chạy là cho việc sắp xếp các chữ cái để đưa chúng về kích thước ; trong trường hợp tổng quát, việc này tốn thời gian .
Các kết quả dưới đây là cho trường hợp kích thước bảng chữ cái là hằng số.

Giả sử đã có cây hậu tố cho xâu  độ dài , hoặc đã có cây hậu tố tổng quát cho tập hợp các xâu  với tổng độ dài . Ta có thể:

 Tìm kiếm xâu con:
 Kiểm tra xem xâu  độ dài  có phải xâu con hay không trong thời gian  ( trang 92).
 Tìm lần xuất hiện đầu tiên của một trong các mẫu  với tổng độ dài  trong thời gian .
 Tìm tất cả  lần xuất hiện của các mẫu  với tổng độ dài  trong thời gian  ( trang 123).

 Tìm kiếm biểu thức chính quy P trong thời gian kì vọng dưới tuyến tính theo  ().
 Tìm cho mọi hậu tố của mẫu , độ dài chuỗi giống nhau dài nhất giữa tiền tố của  và các xâu con của  trong thời gian  ( trang 132).
 Xác định tính chất của xâu:
 Tìm xâu con chung dài nhất của xâu  và  trong thời gian  ( trang 125).
 Tìm tất cả  cặp tối đại trong thời gian  ( trang 144).
 Tìm mọi phân tích Lempel–Ziv trong thời gian  ( trang 166).
 Tìm xâu con lặp lại dài nhất trong thời gian .
 Tìm xâu con lặp lại nhiều lần nhất với chiều dài ít nhất một số cho trước trong thời gian .
 Tìm xâu ngắn nhất dùng bảng chữ cái  mà không xuất hiện trong , trong thời gian , nếu có  xâu như vậy.
 Tìm xâu con ngắn nhất chỉ xuất hiện đúng một lần trong thời gian .
 Tìm, với mỗi , xâu con ngắn nhất của  không xuất hiện ở chỗ nào khác trong  trong thời gian .
Có thể xây dựng một cấu trúc dữ liệu hỗ trợ cho cây hậu tố trong thời gian  để tìm tổ tiên chung thấp nhất của các nút trong thời gian hằng số( chương 8). Khi đó có thể:
 Tìm tiền tố chung dài nhất của hai hậu tố  và  trong thời gian  ( trang 196).
 Tìm mẫu P độ dài m với không quá k lỗi sai trong thời gian , trong đó z là số lần xuất hiện ( trang 200).
 Tìm tất cả  xâu đối xứng tối đại trong ( trang 198), hoặc thời gian  nếu cho phép bỏ qua  ký tự, hoặc  nếu cho phép  lỗi sai ( trang 201).
 Tìm tất cả  xâu lặp lại hai lần liên tiếp nhau trong thời gian , và nếu cho phép k lỗi sai thì thời gian là  ( trang 204).
 Tìm xâu con chung dài nhất của ít nhất  xâu trong  với  trong thời gian  ( trang 205).
 Tìm xâu con đối xứng dài nhất của một xâu cho trước (bằng cây hậu tố của xâu cho trước và xâu ngược lại) trong thời gian tuyến tính ( trang 197–199).

Ứng dụng
Cây hậu tố được sử dụng rộng rãi để giải quyết các bài toán về xâu ký tự trong soạn thảo văn bản, tìm kiếm văn bản, tin sinh học, và nhiều lĩnh vực ứng dụng khác. Các ứng dụng chính bao gồm:
 Tìm kiếm xâu ký tự, trong thời gian O(m), trong đó m là độ dài mẫu cần tìm (với thời gian O(n) để xây dựng cây hậu tố trước khi tìm)
 Tìm kiếm xâu con lặp lại dài nhất
 Tìm kiếm xâu con chung dài nhất
 Tìm xâu con đối xứng dài nhất

Cây hậu tố thường được sử dụng trong các ứng dụng tin sinh học, tìm kiếm mẫu trong dãy DNA hoặc protein (có thể được xem là các xâu ký tự dài). Khả năng tìm kiếm cho phép có lỗi sai là một điểm mạnh của cấu trúc dữ liệu này. Cây hậu tố cũng được sử dụng trong nén dữ liệu; có thể dùng nó để tìm dữ liệu lặp lại cũng như trong giai đoạn sắp xếp của biến đổi Burrows–Wheeler. Một biến thể của thuật toán nén LZW sử dụng cây hậu tố (LZSS). Cây hậu tố được sử dụng trong phân nhóm cây hậu tố, một thuật toán phân nhóm dữ liệu dùng cho công cụ tìm kiếm (đưa ra đầu tiên bởi ).

Phương thức lập trình
Nếu mỗi nút và cạnh có thể được biểu diễn trong bộ nhớ , thì có thể lưu trữ cả cây trong bộ nhớ . Tổng độ dài các xâu trên các cạnh của cây là , nhưng có thể lưu mỗi cạnh bằng vị trí bắt đầu và kết thúc của một xâu con của S, nên tổng bộ nhớ cần dùng là . Trường hợp xấu nhất của bộ nhớ cần dùng cho cây hậu tố là khi dữ liệu vào là một từ fibonacci, đòi hỏi  nút.

Một lựa chọn quan trọng khi lập trình cây hậu tố là biểu diễn liên kết giữa nút cha và con trong cây. Cách đơn giản nhất là sử dụng danh sách liên kết gọi là danh sách chị em. Mỗi nút có một con trỏ trỏ tới nút con đầu tiên, và một con trỏ thứ hai trỏ tới nút kế tiếp trong danh sách chị em của nút đó. Cũng có thể sử dụng bảng băm,  mảng đã sắp hoặc chưa sắp (sử dụng kĩ thuật gấp đôi mảng), hoặc cây nhị phân cân bằng. Mỗi lựa chọn cho một thời gian chạy khác nhau. Ta quan tâm tới:
 Chi phí tìm cạnh tới nút con có nhãn bắt đầu bằng một ký tự cho trước.
 Chi phí chèn thêm một nút con.
 Chi phí duyệt tất cả các nút con (chia trung bình cho mỗi nút con).

Đặt  là kích thước bảng chữ cái. Khi đó các chi phí là như sau:

Ghi chú là chi phí chèn là chi phí trừ dần (do gấp đôi mảng) và chi phí của bảng băm là khi sử dụng băm hoàn hảo.

Lượng thông tin cần lưu cho mỗi cạnh và nút của cây hậu tố là rất tốn kém, tiêu tốn khoảng 10 đến 20 lần lượng bộ nhớ cần thiết để lưu xâu ký tự ban đầu. Mảng hậu tố giảm tỉ lệ này xuống còn 4 và các nhà nghiên cứu vẫn đang tìm cấu trúc dữ liệu mới để giảm tỉ lệ này xuống nhỏ hơn nữa.

Xây dựng trên bộ nhớ ngoài

Bộ nhớ cây hậu tố đòi hỏi nhanh chóng vượt quá dung lượng bộ nhớ trong của máy tính thông thường khi độ dài các xâu đạt đến cỡ gigabyte. Khi đó, cần sử dụng các thuật toán cho bộ nhớ ngoài để xây dựng cây.

Có nhiều kết quả lý thuyết cho việc xây dựng cây hậu tố trong bộ nhớ ngoài. Thuật toán của Farach-Colton et al.

là tối ưu về mặt lý thuyết, với độ phức tạp I/O bằng với sắp xếp.
Tuy nhiên, như đánh giá trong
thuật toán này là quá phức tạp nên vẫn chưa được sử dụng trong thực tế.

Mặt khác, đã có những nghiên cứu thực tế cho việc xây dựng cây hậu tố trên đĩa với tốc độ (một vài) GB/giờ.
Các phương pháp tốt nhất hiện nay là TDD,
TRELLIS
,
DiGeST,
và
B2ST
.

TDD và TRELLIS chạy được cho tới kích thước của bộ gen người – khoảng 3 GB – tạo ra cây hậu tố kích thước khoảng vài chục gigabyte. Tuy nhiên các phương pháp này chưa thể chạy được cho các dữ liệu lớn hơn 3GB.  DiGeST chạy nhanh hơn hẳn trong trường hợp này và xử lý xong dữ liệu 6GB trong 6 giờ. Có thể tìm mã nguồn và tài liệu của DiGeST ở
.
Tất cả các phương pháp này là cho việc xây dựng cây hậu tố khi kích thước cây vượt quá kích thước bộ nhớ trong nhưng dữ liệu vào vẫn nằm ở bộ nhớ trong.
Phương pháp mới nhất, B2ST, có thể xử lý được dữ liệu vượt ngoài kích thước bộ nhớ trong. ERA là một phương pháp xây dựng cây hậu tố song song mới nhanh hơn hẳn các phương pháp cũ. ERA có thể xử lý bộ gen người trong 19 phút trên một máy tính để bàn 8 nhân với 16GB RAM. Trên một cụm gồm 16 máy tính Linux (mỗi máy 4GB RAM), ERA có thể xử lý bộ gen người trong 9 phút.

Xem thêm
 Mảng hậu tố
 Cây hậu tố tổng quát

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Cây hậu tố bởi Sartaj Sahni
 Cây hậu tố bởi Lloyd Allison
 Định nghĩa cây hậu tố tại NIST
 suffix_tree  Thuật toán cây hậu tố viết bằng ngôn ngữ ANSI C
 libstree, một thư viện cây hậu tố viết bằng ngôn ngữ C
 Tree::Suffix, giao diện Perl cho libstree
 Strmat một thư viện cây hậu tố viết bằng C (dùng mảng thay vì danh sách liên kết)
 SuffixTree  giao diện Python cho Strmat
 Universal Data Compression Based on the Burrows-Wheeler Transformation: Theory and Practice, ứng dụng của cây hậu tố cho BWT
 Theory and Practice of Succinct Data Structures, thuật toán cây hậu tố viết bằng ngôn ngữ C++
 Practical Algorithm Template Library, một thư viện cây hậu tố viết bằng C++ bởi Roman S. Klyujkov
 Thuật toán cây hậu tố viết bằng Java

Cây (cấu trúc)
Cấu trúc dữ liệu cho xâu ký tự


title: Chi Chuột nhảy hai chân

text:
Chi Chuột nhảy hai chân (tên khoa học Dipodomys) là một chi động vật gặm nhấm thuộc họ Chuột bìu má. Chúng là loài bản địa ở Bắc Mỹ. Cái tên "chuột nhảy hai chân" cho thấy chúng di chuyển bằng hai chi sau và có khả năng nhảy rất tốt tựa như loài kangaroo.

Chuột nhảy hai chân có họ hàng gần gũi với các loài chuột nhảy hai chân nhỏ, thuộc chi Chuột nhảy hai chân nhỏ (Microdipodops). Cả hai chi này đều là thành viên của Phân họ Chuột nhảy hai chân (Dipodomyinae).

Miêu tả
Chuột nhảy hai chân là động vật nội nhiệt với hai chân sau rất phát triển trong khi hai chân trước khá nhỏ, và đầu thì rất lớn so với thân hình. Chiều dài của đuôi lớn hơn cả chiều dài thân và đầu cộng lại. Hai bên miệng chúng có túi má là nơi có thể dùng để dự trữ thức ăn. Màu sắc của chuột khá đa dạng, từ màu nâu vàng cho tới xám đậm, tùy theo loài. Kích thước cơ thể cũng khác nhau khá nhiều, với một trong những loài lớn nhất là chuột nhảy hai chân đuôi cờ có chiều dài thân hình lên tới 6 inch và chiều dài đuôi là 8 inch. Cân nặng của chuột trưởng thành chừng 70-170 g. Hiện tượng lưỡng hình giới tính tồn tại trong tất cả các loài của chi này, đại để con đực lớn hơn con cái rất nhiều.

Như cái tên "chuột nhảy hai chân" đã đề cập, chúng đi đứng bằng hai chi sau và có khả năng nhảy tốt. Chuột nhảy hai chân Merriam có thể nhảy một đoạn xa tới 7–8 foot và nhanh chóng đổi hướng khi "hạ cánh". Chuột nhảy hai chân đuôi cờ thì có khả năng chạy rất nhanh nhưng tốn ít năng lượng và giảm thiểu nguy cơ bị thiên địch săn bắt. Chúng cũng có thể chuyển sang trạng thái "hoàn toàn đứng yên" vào ban đêm để tránh bị kẻ thù săn đuổi.

Sinh thái

Nơi sống
Các thành viên của chi Chuột nhảy hai chân sống ở những vùng đất kho và bán ẩm, nhất lên trên các bãi đất cát hay đất mềm vốn thích hợp cho việc đào hang. Tuy nhiên, khu vực và điều kiện sinh sống có thể khác nhau khá nhiều. Ví dụ, loài chuột nhảy hai chân Merriam có khu vực sinh sống trải dài từ Nam California, Utah, Tây Nam New Mexico, Arizona và phía Bắc Mexico, với điều kiện khí hậu ít mưa, nắng nóng nhiều và tốc độ bốc hơi nước cao vào mùa hè. Chúng có thể sinh sống ở nhiều cao độ khác nhau, có thể lên tới 4500 foot (hơn 1370 mét) so với mực nước biển. "Nhà ở" của loài chuột này cũng được xây dựng trên đất cứng hơn nhiều so với các thành viên khác, cụ thể chúng sống trên những vùng đất sỏi, đất sét và đá. Thức ăn của chúng là các loại hạt, đồng thời chúng lấy nguồn nước ngay từ trong thức ăn chứ không cần uống nước. Chúng cũng có thể tiết kiệm nước bằng việc tự làm giảm quá trình trao đổi chất, nhờ đó giảm được tốc độ bốc thoát hơi nước qua da hay qua việc hô hấp.

Một thành viên khác của chi Chuột nhảy hai chân, loài chuột nhảy hai chân đuôi cờ sinh sống tại khu vực kéo dài từ Đông Bắc Arizona xuống tới Aguascalientes và San Luis Posi, Mexico và từ Arizona tới Tây Texas. Chúng chủ yếu sống trong các vùng cây bụi và đồng cỏ, nhìn chung khí hậu cũng tương đối khô nhưng có sẵn nước hơn so với đồng loại Merriam. Tất cả các loài chuột nhảy hai chân đều nhạy cảm với nhiệt độ khắc nghiệt và vì vậy chúng thường ở lì trong hang mỗi khi thời tiết xấu hay có mưa bão. Thiên địch của chuột nhảy hai chân có thể kể đến như chó sói đồng cỏ Bắc Mỹ, cáo, lửng, chồn, cú và rắn.

Kiếm ăn và nguồn thức ăn
Thức ăn của các loài Chuột nhảy hai chân chủ yếu là hạt, tuy nhiên vào một số thời điểm nhất định trong năm thì rau và côn trùng cũng nằm trong khẩu phần của chúng. Chúng có thể chứa các thức ăn chưa nhai hết trong các túi hai bên má bao gồm các loại hạt của cây mizquitl, larrea tridentata, các cây bụi, rau sam, fouquieria splendens và cỏ butêlu. Thức ăn thừa cũng được cất giấu kỹ trong hang để dùng dần. Tập tính cất trữ này có tương quan với đặc điểm của nơi ở và phạm vi cư trú của chúng. Cụ thể, chuột cống kangaroo phải thu thập thật nhiều thức ăn trong một thời gian rất ngắn vì môi trường khô bên ngoài không thích hợp cho việc ở ngoài hang quá lâu, đồng thời những kẻ săn mồi nguy hiểm lúc nào cũng chờ sẵn.

Chuột nhảy hai chân thu thập và cất trữ tất cả các loại thực phẩm mà chúng tìm thấy trong quá trình tìm kiếm thức ăn cho mình. Trong mỗi lần đi kiếm ăn như vậy, chúng buộc lòng phải thu thập được lượng thực phẩm nhiều hơn hẳn so với số lương thực chúng tiêu thụ trong thời gian kiếm ăn; và chúng cũng phải chôn giấu kỹ lưỡng các thực phẩm kiếm được cũng như có biện pháp nhận diện các kho thức ăn của mình, điều này đảm bảo cho việc chúng có đủ số lương thực cần thiết để sống sót. Mỗi loài chuột nhảy hai chân có một phương pháp kiếm ăn riêng và nguồn thức ăn cũng không hoàn toàn giống nhau, điều này giúp chúng có thể tồn tại chung với nhau trong cùng một hệ sinh thái. Ví dụ như trong trường hợp của chuột nhảy hai chân Merriam và đồng loại đuôi cờ vốn có nguồn thức ăn chồng lấp lên nhau: chuột Merriam cất trữ thức ăn trong nhiều hang nhỏ nằm rải rác và gần hang trú ẩn để tiện việc đi lại, tăng hiệu quả thu thập lương thực; còn chuột nhảy hai chân đuôi cờ chôn giấu thức ăn trong một số ít các hang lớn giúp chúng tiết kiệm thời gian, công sức (ví dụ đỡ mất thì giờ đào nhiều hang) và giảm nguy cơ bị các loài ăn thịt săn bắt trong khi chạy long nhong bên ngoài hang ổ của mình.

Đời sống
Các thành viên của chi Chuột nhảy hai chân có ổ sinh thái chồng lấp lên nhau. Tuy nhiên, khu vực sinh sống của mỗi cá nhân tương đối nhỏ với phần lớn hoạt động diễn ra trong vòng bán kính 200–300 foot (61-91 mét), phạm vi này có thể lên tới 600 foot (183 mét) nhưng những trường hợp như thế cực kì hiếm. Khu vực sinh sống của mỗi cá thể cũng bao hàm một vùng lãnh thổ được bảo vệ, vùng lãnh thổ này hàm chứa hệ thống hang đào của mỗi con chuột. Phạm vi sinh sống cũng lớn nhỏ tùy theo loài, tỉ như chuột cống kanagroo Merriam có phạm vi sống lớn hơn chuột nhảy hai châno đuôi cờ. Trong thời gian gần đây, các cá thể chuột vừa mới cai sữa cũng hay "di cư" vào và chiếm lĩnh các vùng đất chưa được các con trưởng thành khai phá.

Hệ thống hang đào
Hệ thống hang đào của chuột nhảy hai chân khá phức tạp. Các hang đào đều có nhiều loại "phòng" riêng biệt với công năng riêng cho mỗi phòng, tỉ như phòng ngủ, phòng sinh hoạt và nơi dự trữ thức ăn. Phòng rộng hay hẹp tùy vào số cá thể trong hang cũng như số lượng thức ăn. Chuột nhảy hai chân cũng có thể sống theo từng bầy với số hang đào của mỗi bầy dao động từ 6 đến vài trăm cái. Hang đào đóng vai trò quan trọng trong đời sống của chuột nhảy hai chân vì chúng cung cấp một nơi nơi trú ẩn an toàn trước điều kiện hoang mạc không mấy dễ chịu. Nhằm duy trì nhiệt độ và độ ẩm thích hợp trong hang, vào ban ngày các cửa hang đều được bịt kín bằng đất. Khi nhiệt độ bên ngoài quá cao, chuột nhảy hai chân ở lì trong cái hang mát mẻ, dễ chịu suốt cả ngày và chỉ rời hang vào ban đêm. Nhằm duy trì độ ẩm cao, khi ngủ chuột nhảy hai chân che phủ mũi của chúng bằng bộ lông để tích trữ hơi nước sản sinh ra trong quá trình hô hấp. Hang đảo của chuột nhảy hai chân Merriam tỏ ra đơn giản hơn và nông hơn so với chuột nhảy hai chân đuôi cờ. Chuột nhảy hai chân đuôi cờ, trái với đồng hương Merriam, cũng thực hiện hành vi giao phối trong hang.

Mối quan hệ giữa các cá thể
Chuột nhảy hai chân nhìn chung sống đơn độc và ít khi tồn tại các tổ chức xã hội trong chúng. Tuy nhiên, thỉnh thoảng chúng cũng tụ tập lại với nhau trong một số trường hợp kiếm ăn. Những tổ chức chuột nhảy hai chân tồn tại dưới dạng quần tụ và bầy đàn. Dường như có sự phân cấp trội diễn ra trong các bầy đàn chuột, tỉ như các con đực có khi đánh nhau để tranh giành các con cái. Chuột nhảy hai chân đực thường hung hăng hơn và tỏ ra trội hơn so với các con cái - những cá thể có xu hướng ít xung đột với nhau hơn và cũng ít hung hăng hơn trong các mối quan hệ. Chính vì vậy mà sự chồng lấp trong phạm vi sinh sống của cá thể cái ít hơn so với cá thể đực. Có vẻ như, tồn tại những mối quan hệ phân cấp trội tuyến tính giữa các con đực nhưng không rõ các mối quan hệ kiểu này có tồn tại ở các con cái hay không. Những cá thể chiến thắng trong các cuộc tranh giành thường là những con hoạt động tích cực nhất.

Giao phối và sinh sản
Chuột nhảy hai chân có đời sống tình dục khá là "lang chạ", cụ thể chúng giao phối với rất nhiều bạn tình khác nhau. Mức độ sinh sản cao nhất vào mùa hè sau những đợt mưa lớn.

Phân loài
 Dipodomys agilis: Chuột nhảy hai chân nhanh nhẹn
 Dipodomys californicus: Chuột nhảy hai chân California
 Dipodomys compactus: Chuột nhảy hai chân duyên hải Vịnh Mexico
 Dipodomys deserti: Chuột nhảy hai chân sa mạc
 Dipodomys elator: Chuột nhảy hai chân Texas
 Dipodomys elephantinus: Chuột nhảy hai chân tai to
 Dipodomys gravipes: Chuột nhảy hai chân San Quintin
 Dipodomys heermanni: Chuột nhảy hai chân Heermann
 Dipodomys ingens: Chuột nhảy hai chân khổng lồ
 Dipodomys merriami: Chuột nhảy hai chân Merriam
 Dipodomys microps: Chuột nhảy hai chân răng đục
 Dipodomys nelsoni: Chuột nhảy hai chân Nelson
 Dipodomys nitratoides: Chuột nhảy hai chân Fresno
 Dipodomys ordii: Chuột nhảy hai chân Ord
 Dipodomys panamintinus: Chuột nhảy hai chân Panamint
 Dipodomys phillipsii: Chuột nhảy hai chân Phillip
 Dipodomys simulans: Chuột nhảy hai chân Dulzura
 Dipodomys spectabilis: Chuột nhảy hai chân đuôi cờ
 Dipodomys stephensi: Chuột nhảy hai chân Stephens
 Dipodomys venustus: Chuột nhảy hai chân mặt hẹp

Chú thích

Tham khảo

Patton, J. L. 2005. Family Heteromyidae. pp. 844–858 in Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
--United States Department of Agriculture Bulletin No. 1091, from September 1922
ARKive.org

Chuột nhảy hai chân
D


title: Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế

text:
Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế gồm nhiều di tích liên quan đến cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Khu di tích này đã được thủ tướng chính phủ Việt Nam đưa vào danh sách xếp hạng 23 di tích quốc gia đặc biệt. Trọng tâm của khu di tích khởi nghĩa Yên Thế thuộc huyện Yên Thế tỉnh Bắc Giang, cách Thành phố Bắc Giang 28 km về phía Tây Bắc theo đường tỉnh lộ 284.

Ranh giới
Theo Quyết định số 1537/QĐ-TTg  của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế tại tỉnh Bắc Giang thì Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế có diện tích nghiên cứu 23.099,7 ha, bao gồm địa bàn 26 xã, thị trấn của 4 huyện: Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên, Yên Dũng như sau:
Huyện Yên Thế có 10 xã: Phồn Xương, Tam Hiệp, Đồng Lạc, Tân Hiệp, Đồng Tâm, Đồng Vương, Xuân Lương, Hồng Kỳ, Đồng Kỳ và thị trấn Cầu Gồ;
Huyện Tân Yên có 12 xã: Tân Trung, Việt Lập, An Dương, Song Vân, Ngọc Châu, Cao Thượng, Liên Sơn, Phúc Hòa, Phúc Sơn, Quang Tiến, Nhã Nam và thị trấn Nhã Nam;
Huyện Việt Yên có 2 xã: Minh Đức và thị trấn Bích Động;
Huyện Yên Dũng có 2 xã: Nham Sơn và Tân Liễu.

Lịch sử
Khởi nghĩa Yên Thế nổ ra năm 1884 rồi lan rộng ra một số tỉnh ở Bắc Kỳ như: Bắc Ninh, Phúc Yên, Thái Nguyên, Lạng Sơn. Dưới sự lãnh đạo của người anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám, nghĩa quân Yên Thế đã xây dựng nên hệ thống đồn luỹ, tổ chức đánh bại nhiều đợt càn quét của Pháp, buộc Pháp hai lần phải đình chiến cầu hoà. Khởi nghĩa Yên Thế đã phát triển thành một phong trào giải phóng dân tộc gần 30 năm (1884 - 1913). Đây là cuộc khởi nghĩa tiêu biểu cho sức chiến đấu và tinh thần bất khuất của nông dân Việt Nam nói chung và Bắc Giang nói riêng, trong phong trào đấu tranh chống Thực dân Pháp xâm lược cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

Tổng quan khu di tích
Trung tâm Khu di tích lịch sử văn hóa cuộc khởi nghĩa Yên Thế nằm trên địa bàn thị trấn Cầu Gồ - trung tâm huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Nằm trên một ngọn đồi cao là đền Thề, nơi nghĩa quân cắt máu ăn thề làm lễ xuất quân đánh Pháp. Trong đền có tượng thủ lĩnh nghĩa quân Hoàng Hoa Thám. Phía sau đền Thề là Nhà trưng bày các hình ảnh và hiện vật của cuộc khởi nghĩa như súng kíp, đạn, gươm, mã tấu... cùng các đồ dùng sinh hoạt như mâm đồng, bình lọ, ấm, chén uống nước... của nghĩa quân.. Trước sân nhà trưng bày là tượng đài lãnh tụ nghĩa quân Hoàng Hoa Thám và câu nói nổi tiếng của ông:
"Chúng tôi gắn bó với phong tục của đất nước chúng tôi. Chúng tôi không bao giờ từ bỏ phong tục ấy dù có phải hy sinh cả tính mạng".
Đối diện với đền Thề là đồn Phồn Xương, có bức tường thành dài đắp bằng đất và hàng lỗ châu mai. Đồn được Hoàng Hoa Thám cho xây dựng năm 1892, trấn giữ con đường độc đạo đi vào căn cứ nghĩa quân. Trước đồn là một hồ nước để bảo vệ mặt tiền đồn. Phía sau đồn nay còn di tích doanh trại, chiến lũy của nghĩa quân. Gần đồn Phồn Xương có phố Bà Ba - trước kia chính là nơi ở của vợ ba Hoàng Hoa Thám - bà Đặng Thị Nho còn gọi là bà Ba Cẩn - cũng là một tướng của nghĩa quân. Nơi đây còn ngôi mộ của bà Hoàng Thị Thế, con gái của Hoàng Hoa Thám.

Năm 2010, Bắc Giang đã tổng kiểm kê hệ thống di tích liên quan đến cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Qua kiểm kê, có hơn 40 điểm di tích, phân bố ở 4 huyện gồm: Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên và Yên Dũng. Trong số này, có 16 di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh, 15 di tích cấp quốc gia.

Lễ hội Yên Thế
Năm 1984, nhân dịp kỷ niện 100 năm khởi nghĩa Yên Thế, Bắc Giang đã khánh thành tượng đài Hoàng Hoa Thám. Năm 2009, nơi đây bắt đầu diễn ra lễ hội kỷ niệm 125 năm cuộc khởi nghĩa Yên Thế (16/3/1884 – 16/3/2009). Kể từ đó lễ hội được tổ chức hàng năm nhằm giáo dục truyền thống yêu nước và tôn vinh giá trị lịch sử của cuộc khởi nghĩa Yên Thế do thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám lãnh đạo.

Lễ hội Yên Thế được tổ chức vào ngày 16 tháng 3 dương lịch. Nội dung chính của lễ hội bào gồm các phần: lễ diễu hành; lễ dâng hương; tổ chức các trờ chơi (đặc biệt là trò đấu vật); biểu diễn văn nghệ; các môn thể thao hiện đại (bong đá, bóng chuyền, cầu long…). Ngoài ra còn có các chương trình lễ hội đặc biệt như: tổ chức diễu ngựa từ đình Hả - Tân Trung (Tân Yên) lên Phồn Xương, rước từ Nhã Nam vào tham dự; tổ chức tiết mục "Trai Cầu Vồng Yên Thế gặp gái Nội Duệ, Cầu Lim", tiết mục lễ tế cờ của Hoàng Hoa Thám...

Xem thêm
Di tích quốc gia đặc biệt
Khởi nghĩa Yên Thế
Hoàng Hoa Thám

Chú thích
Đề nghị công nhận di tích quốc gia đặc biệt cho di tích khởi nghĩa Yên Thế

Khởi nghĩa Yên Thế
Di tích tại Bắc Giang
Yên Thế
Lịch sử Việt Nam thời Pháp thuộc
Chiến tranh liên quan tới Việt Nam


title: Đặng Phi

text:
Đặng Phi, tên hiệu Hoả Nhãn Toan Nghê (tiếng Trung: 火眼狻猊), là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông là một trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

Xuất thân

Đặng Phi quê ở phủ Tương Dương. Do có đôi mắt màu đỏ nên có tên hiệu Hoả nhãn toan nghê (Sư tử mắt đỏ). Đặng Phi vốn là một trong ba hảo hán cầm đầu một băng cướp ở núi Ẩm Mã Xuyên. Ông giỏi võ nghệ, thường sử dụng một cây thiết liên .

Gia nhập Lương Sơn Bạc

Đặng Phi có quen biết Dương Lâm. Một lần Dương Lâm cùng Đới Tung đi qua Ẩm Mã Xuyên, gặp Đặng Phi và Mạnh Khang dẫn lâu la chặn lại đòi tiền mãi lộ. Dương Lâm nhận ra Đặng Phi liền giới thiệu hai bên với nhau. Dương Lâm và Đới Tung được mời lên núi chơi. Sau đó Đới Tung thuyết phục đảng cướp này gia nhập Lương Sơn Bạc. Đặng Phi, Mạnh Khang và Bùi Tuyên, ba hảo hán cầm đầu băng cướp vốn đã nghe tiếng Tống Công Minh từ lâu, bèn cùng lâu la thu xếp lương thảo lên Lương Sơn Bạc.

Sau khi chiêu an và tử trận

Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Đặng Phi trở thành một đầu lĩnh mã quân, ông và Âu Bằng là phó tướng của Đổng Bình. Sau khi nhận chiêu an, ông cùng các đầu lĩnh tham gia các chiến dịch đánh dẹp quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống. Trong chiến dịch đánh Phương Lạp, khi đánh tới Hàng Châu, Đặng Phi là một trong số các đầu lĩnh theo Tống Giang đánh vào cửa bắc. Tướng giặc là Thạch Bảo ra đánh trận đầu, giao chiến với Sách Siêu. Sách Siêu nóng nảy bị Thạch Bảo trá bại, phóng chuỳ lưu tinh vào mặt. Đặng Phi vội đến cứu thì bị Thạch Bảo phóng ngựa quay lại, phạt một đao đứt làm hai đoạn, tử trận cùng với Sách Siêu.

Trong Đãng Khấu Chí
Tại hồi 60, Trần Hy Chân thống lĩnh đại binh đánh Bộc Châu. Vương Anh và Hỗ Tam Nương bị Trần Lệ Khanh giết, Lâm Xung nóng lòng báo thù, trúng kế dụ địch, Đặng Phi đoạn hậu bị Lâu Hùng đuổi đánh, hai người đánh nhau điên cuồng, Đặng Phi bị thương nhưng đã đâm chết Lâu Hùng, ngờ đâu Loan Đình Ngọc từ đâu phi đến đâm một thương giết Đặng Phi.

Chú thích

Tham khảo


title: E-Tower

text:
E-Tower là một nhà chọc trời ở São Paulo, Brasil. Hoàn thành năm 2005 với chiều cao 148 m.
E-Tower nằm trong khu phố Vila Olimpia, gần biên Pinheiros, tại thành phố São Paulo Brazil. Ở 148 mét, là tòa nhà chọc trời cao thứ 9 trong thành phố, với một kiến trúc hậu hiện đại lấy cảm hứng từ ở Westend Straße 1 ở Frankfurt. Dự án ban đầu dự tính cao hơn, nhưng do lưu lượng máy bay trực thăng trong khu vực nên chiều cao đã được thay đổi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 E-Tower trên Emporis

Nhà chọc trời Brasil
São Paulo


title: Bom bẩn

text:
Loại bom sử dụng chất nổ thông thường như dynamite để rải chất phóng xạ 60Co trên một khu vực rộng lớn.
Bom bẩn làm từ sơn, nước mắm, rác rưởi, v.v... hoặc bom xăng tự chế, dùng để khủng bố đối tượng


title: Banksia cuneata

text:
Banksia cuneata là một loài thực vật có hoa đang nguy cấp thuộc họ Proteaceae. Nó là loài đặc hữu phía tây nam Tây Úc, thuộc về phân chi Isostylis của chi Banksia, một phân chi của ba loài Banksia có quan hệ họ hàng gần, với chùm hoa hoặc cụm hoa đầu dạng vòm chứ không phải là cụm hoa đặc trưng của chi Banksia. Nó là loài cây bụi hay cây gỗ nhỏ cao tới 5 m (16 ft), có tán lá đầy gai và hoa màu hồng hay màu kem.

Mặc dù B. cuneata lần đầu tiên được thu thập trước năm 1880, nhưng mãi đến năm 1981 thì nhà thực vật học Úc Alex George mới chính thức mô tả và đặt tên cho loài. Có hai nhóm quần thể khác biệt về mặt di truyền, nhưng không có biến thể (thứ) nào được công nhận. Loài Banksia này được phân loại là loài nguy cấp, sống sót trong một số mảnh rời rạc của những vùng đất cây bụi còn sót lại trong một khu vực có 93% diện tích đất đã được dọn ủi để dành cho nông nghiệp. Do Banksia cuneata bị lửa thiêu chết và lên mầm lại từ hạt, nên nó rất nhạy cảm với tần suất cháy cây bụi - các đám cháy định kỳ trong phạm vi bốn năm có thể quét sạch các quần thể thực vật chưa đủ trưởng thành để có hạt. Banksia cuneata hiếm khi được trồng, và tán lá gai của nó hạn chế tính hữu ích của nó trong ngành công nghiệp hoa cắt cành.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Banksia
Thực vật được mô tả năm 1981


title: Dơi quạ Mariana

text:
Dơi quạ Mariana (danh pháp hai phần: Pteropus mariannus) là một loài dơi thuộc Chi Dơi quạ, Họ Dơi quạ. Loài dơi quạ Mariana phân bố tại phía bắc quần đảo Mariana và Ulithi (một đảo san hô ở quần đảo Caroline). Việc mất nơi sống đã thúc đẩy nó đến tình trạng có nguy cơ tuyệt chủng và nó được liệt kê là bị đe dọa bởi U.S. Fish & Wildlife Service. Việc săn trộm và thợ săn thực phẩm làm hại con dơi này cũng như các động vật khác và các nguyên nhân tự nhiên.
Dơi quạ Mariana có kích thước trung bình nào nặng giữa 0,6 đến 1,1 lbs, và có chiều dài cẳng tay hoặc 5,3 đến 6,1 inch (13,4 đến 15,6 cm). Con đực của các loài dơi này có kích thước lớn hơn so với những con cái. Bụng của chúng có màu sắc từ màu đen sang màu nâu, cũng có lông màu xám.

Các phân loài
Có ba phân loài
 Pteropus mariannus mariannus (Dơi quạ Guam Mariana)
 Pteropus mariannus paganensis (Dơi quạ Mariana Pagan)
 Pteropus mariannus ulthiensis (Dơi quạ Ulithi Mariana)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

M
Động vật được mô tả năm 1822
Động vật Guam
Động vật quần đảo Bắc Mariana


title: Dơi quạ đen

text:
Dơi quạ đen (danh pháp hai phần: Pteropus alecto) là một loài dơi thuộc Chi Dơi quạ, Họ Dơi quạ. Loài này được Temminck mô tả năm 1837.

Những tiêu bản con non của loài này từ đảo Moa ở eo biển Torres đã được mô tả là một loài riêng, Pteropus banakrisi. Loài được đề xuất này có tên là dơi quạ Torresia hay dơi quạ đảo Moa.

Dơi quạ Torresia, một phân loài của Pteropus alecto, trước đây được xem là một loài riêng với danh pháp Pteropus banakrisi.

Chú thích

Tham khảo

 Speare, Rick, et al. (1997). "Australian bat lyssavirus infection in three fruit bats from north Queensland." Comm Dis Intell 1997; 21:117-120. Downloadable pdf at:

Động vật có vú Indonesia
A
Động vật được mô tả năm 1837
Dơi Úc


title: Chim cánh cụt vua

text:
Chim cánh cụt vua (danh pháp hai phần: Aptenodytes patagonicus) là một loài chim trong họ Spheniscidae.. Đây là loài chim cánh cụt lớn thứ nhì, có trọng lượng khoảng , chỉ xếp thứ nhì sau chim cánh cụt hoàng đế. Có hai phân loài: A. p. patagonicus và A. p. halli. A. p. patagonicus sinh sống ở Nam Đại Tây Dương và A. p. halli ở những nơi khác.

Chim cánh cụt vua ăn cá nhỏ, chủ yếu là các loài cá đèn lồng (Myctophidae) và mực, ít phụ thuộc vào thức ăn là các loài nhuyễn thể và giáp xác. Khi tìm kiếm thức ăn chúng luôn lặn sâu hơn , thường là hơn .

Chim cánh cụt sống dựa vào các đảo cận nam cực tại các phạm vi vươn tới phía bắc Nam Cực, South Georgia, và các đảo khác trong khu vực có khí hậu ôn đới. Tổng quần thể được ước tính là 2,23 triệu đôi và đang tăng lên.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

P
Chim quần đảo Falkland
Chim Chile
Chim Argentina
Chim Nam Mỹ
Động vật được mô tả năm 1778
Chim Tây Úc


title: Chim cánh cụt quai mũ

text:
Chim cánh cụt quai mũ (danh pháp hai phần: Pygoscelis antarctica) là một loài chim trong họ Spheniscidae.. Chúng là loài chim cánh cụt sinh sống ở quần đảo Nam Georgia và Nam Sandwich, Nam Orkneys, Nam Shetland, Balleny, đảo Bouvet và Nam Cực.

Mô tả

Chúng có kích thước cơ thể dài đến 68 cm và cân nặng đến 6 kg Tuy nhiên, trọng lượng của chúng có thể chỉ thấp ở mức 3 kg (6,6 lbs) phụ thuộc vào chu kỳ sinh sản. Chim trống to và nặng hơn chim mái.. Chúng ăn các loài động vật thân mềm và cá. Chúng bơi đến 80 km ra khơi mỗi ngày.

Tham khảo

A
Chim Úc
Chim Nam Cực
Động vật được mô tả năm 1781


title: Chim cánh cụt Magellan

text:
Chim cánh cụt Magellan (danh pháp hai phần: Spheniscus magellanicus) là một loài chim trong họ Spheniscidae. Chúng là loài chim cánh cụt sinh sản ở vùng ven biển Argentina, Chile và quần đảo Falkland, với một số di cư tới Brazil, nơi chúng đôi khi được bắt gặp xa đến phía bắc như Rio de Janeiro. Nó là loài có số lượng đông nhất của chim cánh cụt Spheniscus. Loài có mối quan hệ gần nhất với nó là chim cánh cụt Humboldt và chim cánh cụt Galápagos. Chúng có nguồn gốc từ eo biển Magellan trong khí hậu mát mẻ ở miền nam Chile, do đó nguồn gốc của tên gọi.
Chim cánh cụt Magellan là loài chim cánh cụt có kích thước vừa, cao 61–76 cm (24-30) và cân nặng giữa 2.7 kg và 6,5 kg (5,9-14,3 lbs).
Con trưởng thành có lưng màu đen và bụng màu trắng. Có hai dải màu đen giữa đầu và ngực, với dải dưới định hình cái móng ngựa ngược. Đầu là màu đen với một đường viền màu trắng rộng chạy từ phía sau mắt, xung quanh lông đen tai và cằm, và vào cổ họng. Con non có lưng màu xám xanh, với một màu xanh xám nhạt dần trên ngực. Chim cánh cụt Magellan có thể sống đến 25 năm trong tự nhiên, nhưng hơn 30 năm trong điều kiện nuôi nhốt.

Hình ảnh

Tham khảo

M
Chim Chile
Chim Argentina
Động vật được mô tả năm 1781
Chim Patagonia


title: Viêm tiền liệt tuyến

text:
Viêm tiền liệt tuyến hay viêm tuyến tiền liệt là một dạng viêm nhiễm tại bộ phận tuyến tiền liệt và thường biểu hiện dưới hai dạng cấp tính và mạn tính với một số triệu chứng tiêu biểu như đi tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu đau, kèm theo sốt... viêm tuyến tiền liệt mạn tính biểu hiện chủ yếu là cảm giác khó chịu vùng bụng dưới, tinh hoàn, đau vùng dưới thắt lưng, tiểu nhiều lần...

Đại cương

Tuyến tiền liệt là một tuyến đặc biệt chỉ có ở nam giới, kích thước và hình dạng như hạt của quả hồ đào nằm phía dưới bàng quang bao quanh đoạn đầu của niệu đạo. Khi mới sinh, kích thước tuyến tiền liệt của một bé trai chỉ bằng hạt đỗ. Tuyến này lớn dần theo thời gian và phát triển tăng vọt vào tuổi dậy thì. Cho đến 20 tuổi tuyến tiền liệt đạt đến kích thước của người lớn. Chức năng chính của tuyến tiền liệt là sản xuất tinh dịch, giúp cho việc nuôi dưỡng, vận chuyển tinh trùng đồng thời có chức năng giúp kiểm soát nước tiểu và sản xuất một số chất có trong tinh dịch.

Viêm tiền liệt tuyến là bệnh rất xảy ra ở độ tuổi trung niên, thường có hoạt động tình dục và được chia làm ba loại: viêm cấp tính do vi khuẩn, viêm mãn tính do vi khuẩn và viêm không do vi khuẩn. Bệnh này không nguy hiểm nhưng gây nhiều phiền toái và biến chứng nếu không điều trị đúng. Nhiều bệnh nhân viêm tuyến tiền liệt đi chữa bệnh nhưng không khỏi, bệnh kéo dài dai dẳng, có người điều trị năm bảy ngày thấy bớt triệu chứng đã bỏ điều trị, không tái khám nên tái phát và biến chứng nặng.

Triệu chứng

Khi bị viêm tuyến tiền liệt, người bệnh thường có các triệu chứng kích thích là tiểu đêm hay đái đêm, tiểu nhiều lần, tiểu lắt nhắt (luôn buồn tiểu), tiểu rớt giọt hay đái dắt và có các triệu chứng bế tắc là tiểu khó, tiểu phải rặn, tiểu buốt, rát, tiểu chậm - đi tiểu nhưng không tiểu được ngay, nặng nhất là bí tiểu (thường gặp khi viêm cấp tính). Ngoài ra, bệnh nhân có triệu chứng đau vùng trên xương mu, bẹn bìu, tiểu khung đau cả vùng chậu nhỏ, và tầng sinh môn, vùng dưới thắt lưng. Có khi kèm rối loạn chức năng khi giao hợp như đau buốt khi xuất tinh hoặc rối loạn về sự co cứng dương vật.

Viêm tiền liệt tuyến thường gặp ở tuổi thành niên và cũng gồm có cac dạng viêm tuyến tiền liệt cấp và mạn tính. Viêm tuyến tiền liệt cấp có triệu chứng:
 Tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu đau, kèm theo sốt, thuộc chứng Nhiệt lâm.
 Viêm tuyến tiền liệt mạn biểu hiện chủ yếu là cảm giác khó chịu vùng bụng dưới, vùng hội âm, tinh hoàn, đau vùng dưới thắt lưng, tiểu nhiều lần, niệu đục trắng, thuộc phạm trù chứng tinh trọc, lao lâm.
Có hai loại nhiễm trùng tuyến tiền liệt, ác tính và mãn tính. Nhiễm trùng ác tính xảy ra đột ngột và có một số hoặc tất các triệu chứng sau:
 Sốt và ớn lạnh
 Tiểu và xuất tinh đau rát
 Thường buồn tiểu và tiểu rắc
 Đau ở bụng và lưng dưới
 Tiểu ra máu (thỉnh thoảng)
Các triệu chứng của viêm tuyến tiền liệt mãn tính thường nhẹ hơn nhiễm trùng ác tính và thường không bị sốt và ớn lạnh. Cả hai loại đều có thể xảy ra do nhiễm trùng đường tiết niệu.

Bệnh viêm tuyến tiền liệt rất khó phát hiện vì triệu chứng của nó có những điểm tương tự giống với một số bệnh như bệnh viêm nhiễm bàng quang hoặc niệu đạo. Hiện nay y học chưa có bằng chứng rõ ràng nào khẳng định chứng viêm tuyến tiền liệt có khả năng dẫn tới ung thư tuyến tiền liệt.

Phân loại
Bệnh viêm tuyến tiền liệt có thể biểu hiện ở nhiều dạng:
 Type I- Viêm nhiễm khuẩn cấp: Triệu chứng thường xuất hiện bất ngờ, bao gồm: sốt và rét, có cảm giác như bị cúm, đau ở tuyến tiền liệt, ở phần dưới thắt lưng hoặc ở vùng sinh dục, đái dắt, đau rát hoặc khó khăn khi đi tiểu, đôi khi trong nước tiểu, trong tinh dịch có máu, đau khi xuất tinh. Viêm tuyến tiền liệt cấp là một bệnh nghiêm trọng, cần phải đi viện điều trị kịp thời.
 Type II- Viêm tuyến tiền liệt nhiễm khuẩn mãn tính: Triệu chứng gần giống như viêm cấp nhưng phát triển chậm hơn và không nguy hiểm bằng viêm cấp. Viêm tuyến tiền liệt mãn chỉ sốt nhẹ, thường hay đi tiểu đêm và kéo theo cả viêm bàng quang tái phát.
 Type III- Viêm tiền liệt tuyết mãn không nhiễm khuẩn: Đây là loại phổ biến nhất. Nói chung các biểu hiện và triệu chứng của dạng này giống với type II, nhưng hầu như không bị sốt. Tuy nhiên sự khác nhau chính là không thấy vi khuẩn khi làm xét nghiệm nước tiểu và trong dịch của tuyến tiền liệt. Có khi có các tế bào mủ trong nước tiểu.
 Type IV- Viêm tuyến tiền liệt không có triệu chứng: không cần xử lý.

Bệnh viêm tuyến tiền liệt rất khó chẩn đoán một phần vì triệu chứng của nó khá giống với một số bệnh khác, ví dụ như bệnh viêm nhiễm bàng quang hoặc niệu đạo.

Nguyên nhân

Quan điểm chung
Theo y học hiện đại thì viêm tuyến tiền liệt thường là thứ phát của các chứng viêm niệu đạo, viêm tinh nang, viêm mào tinh hoàn hoặc viêm các vùng lân cận trực tràng. Vi khuẩn gây bệnh thường là các loại tụ cầu khuẩn, liên cầu khuẩn, trực khuẩn đại trường và trực khuẩn loại bạch hầu. Những yếu tố dẫn đến bệnh thường là cơ thể cảm lạnh, rượu chè quá mức, chấn thương vùng hội âm, quan hệ tình dục quá độ v v…

Theo y học cổ truyền thì viêm tuyến tiền liệt cấp là do cảm nhiễm độc tà, thấp nhiệt hạ chú gây kinh lạc tắc, khí huyết ứ trệ, bàng quang khí hóa rối loạn. Viêm tuyến tiền liệt mạn là do phòng dục quá độ làn tổn thương tinh khí gây nên thận khí suy yếu, thấp nhiệt tà xâm lấn, hoặc do ngày thường rượu chè quá mức làm cho Tỳ Vị bị tổn thương, thấp nhiệt sinh ra ở bên trong, dồn xuống dưới khiến cho kinh lạc bị trở, khí huyết ứ trệ gây nên.

Lâm sàng
Nguyên nhân gây viêm tuyến tiền liệt cấp tính là do nhiễm trùng từ niệu đạo, nhiễm trùng đường tiểu hoặc nhiễm trùng qua quan hệ tình dục, có khi bị nhiễm trùng qua đường máu (ít gặp)... Nếu bị viêm cấp tính mà không điều trị triệt để sẽ dẫn tới áp xe tuyến tiền liệt. Còn nếu không điều trị đúng cách, dễ bị nhiều biến chứng như nhiễm trùng máu, viêm nội mạc cơ tim, bí tiểu cấp tính, viêm mào tinh hoàn....

Trường hợp viêm tuyến tiền liệt mãn tính do vi khuẩn, nguyên nhân chủ yếu do nhiễm khuẩn từ dưới lên, kèm theo các bệnh hoa liễu sau các cuộc giao hợp. Chủng loại vi khuẩn gây viêm tuyến tiền liệt mãn tính thường là E.coli, ngoài ra còn các loại vi khuẩn khác có thể gây bệnh nhưng ít hoặc hiếm gặp hơn như clamydia, gonocoque, vi khuẩn lậu... Đặc điểm của viêm tuyến tiền liệt mãn tính do vi khuẩn là viêm kéo dài kèm theo các cơn đau từng đợt cách quãng.

Biến chứng của viêm tuyến tiền liệt mãn tính tùy thuộc vị trí tổn thương viêm: nếu ổ viêm ở chỏm tuyến tiền liệt sẽ phát triển thành những tổ chức xơ, gây ra tiểu khó vì xơ cứng cổ bàng quang, nếu viêm ở vùng đáy sẽ gây ra những đợt viêm kịch phát, nguồn gốc của những đợt đau và chảy mủ không liên tục. Đôi khi bệnh nhân còn bị hoại tử, bị vôi hóa tuyến tiền liệt ở chỗ bị viêm nhiễm, xuất tinh ra máu.

Trong trường hơp viêm tuyến tiền liệt không có liên quan đến một dạng viêm nhiễm nào, chứng bệnh có thể trở nên mãn tính và được gọi là viêm tuyến tiền liệt mãn tính hay gây nên hội chứng đau khung xương chậu mãn tính.

Nhóm nguy cơ cao
Viêm tiền liệt tuyến là bệnh rất xảy ra ở nam giới trong độ tuổi trung niên (thường có hoạt động tình dục) bệnh thường gặp ở những người:
 Đàn ông có tuổi, đặc biệt từ 60 tuổi trở lên, có thể phát triển cả ở người dưới 40
 Viêm hoặc nhiễm khuẩn tiền liệt tuyến bị sưng chèn ép ống niệu đạo
 Những người mới bị viêm bàng quang hoặc đường tiết niệu
 Phải đặt ống xông
 Đang đi tiểu lại đột ngột dừng
 Làm những nghề có chấn động hoặc rung nhiều
 Lắc hoặc đi xe đạp liên tục

Những người có yếu tố nguy cơ cao bị viêm tuyến tiền liệt cũng là người có tuyến tiền liệt to, người hay bị sỏi thận, người hay bị nhiễm trùng đường tiểu và người có những bế tắc đường tiểu dưới như hẹp bao quy đầu.

Phòng bệnh
Bệnh viêm tuyến tiền liệt cấp: thường lan truyền do các bệnh nhiễm khuẩn niệu đạo, viêm bàng quang, viêm mào tinh hoàn, v.v... cần tích cực điều trị các bệnh nhiễm khuẩn vùng kế cận. Bệnh viêm tiền liệt tuyến mạn tính: thường lao động quá sức hoặc phòng dục quá độ nên cần chú ý điều độ trong sinh hoạt. Cần chú ý: vệ sinh ăn uống, không ăn nhiều chất cay nóng, chất kích thích, hạn chế rượu, thuốc lá. Nên uống nhiều nước, tiểu nhiều có thể giúp chất dịch tiền liệt tuyến bài tiết dễ dàng.

Người cao tuổi ăn chế độ nhiều rau và trái cây, ăn cà chua mỗi ngày. Giảm bớt thời gian đi xe đạp, nên ngồi ghế mềm để giảm bớt lực đè lên tiền liệt tuyến và tránh ngồi quá lâu để cho tuần hoàn vùng hội âm lưu thông dễ dàng. Đối với người bệnh viêm tiền liệt tuyến, cần nên đi lại vận động nhiều.

Điều trị

Tự chữa trị

Viêm nhiễm tuyến tiền liệt thường có thể chữa trị tại nhà bằng thuốc kháng sinh. Nếu viêm nhiễm tái phát, có thể cần phải điều trị bằng thuốc kháng sinh thời gian dài. Đôi khi nam giới có các triệu chứng tiểu đau nhưng không phải do nhiễm trùng, tình trạng này (được gọi là prostatodynia) thường liên quan đến stress hoặc buồn chán.

Ngay từ khi mới phát hiện ra bệnh, cần nhanh chóng điều trị và áp dụng một chế độ sinh hoạt lành mạnh. Nhìn chung cần tránh vận động mạnh, gây sức nén cho tuyến tiền liệt như đạp xe để giảm chấn động lên tuyến tiền liệt, cần uống nhiều nước, hạn chế rượu, cà phê và thức ăn cay nóng, đi tiểu đều. Hiện nay cũng có một số loại thuốc được sử dụng để điều trị triệu chứng viêm tuyến tiền liệt như alpha blockers, finasteride và dutasteride,

Viêm tiền liêt tuyến không nhất thiết phải ngừng sinh hoạt tình dục tuy nhiên khi quan hệ tình dục mà xuất hiện những dấu hiệu như chảy máu, tổn thương cơ quan sinh dục hay quá trình xuất tinh bất thường thì cần đến ngay bác sĩ.

Thực hiện tốt một số khuyến cao sau:
 Uống nước nhiều hơn có thể giúp làm sạch đường tiết liệu. Uống thêm nhiều nước, 8 tới 12 ly mỗi ngày cho tới khi đi tiểu nhiều hơn bình thường. Điều này có thể giúp làm sạch đường tiết niệu.
 Tránh uống rượu và đồ uống có caffein (trà, cà phê). Caffein có thể thường làm buồn tiểu.
 Kiểm soát stress. Căng thẳng rất có liên quan đến các triệu chứng tiểu đau.
 Uống nhiều nước tối đa.
 Bỏ rượu và caffein hoàn toàn trong chế độ ăn uống.
 Tắm nước nóng làm giảm đau và stress.
 Dùng thuốc aspirin hoặc ibuprofen có thể làm giảm các triệu chứng tiểu đau.

Phác đồ điều trị
Một trong những yếu tố làm bệnh viêm tuyến tiền liệt khó điều trị là "hàng rào" mô của tuyến tiền liệt ít cho kháng sinh thâm nhập. Vì vậy, kháng sinh chỉ vào được tuyến tiền liệt khoảng 10-20% hàm lượng thuốc uống nên phải kéo dài thời gian điều trị thuốc có khi lên đến 12 tuần. Thậm chí một số trường hợp khi điều trị bác sĩ phải đeo găng, đưa tay vào hậu môn bệnh nhân để xoa bóp tuyến tiền liệt cho chảy mủ ra, bơm nitrate bạc vào niệu đạo.

Sau đó kết hợp uống thuốc kháng sinh. Việc điều trị này phiền phức cho cả bác sĩ, bệnh nhân và ít bác sĩ biết điều trị đúng cách vì bác sĩ nội khoa thì không rành việc xoa bóp, còn bác sĩ ngoại khoa thì thường chỉ chú ý đến những bệnh nhân cần phẫu thuật. Nếu điều trị đúng bệnh có thể khỏi trong vòng hai tháng, tuy nhiên nếu những yếu tố nguy cơ vẫn còn thì dễ bị tái phát.

Các thuốc chẹn alpha nếu như người bệnh khó đi tiểu có thể giúp giãn cổ bàng quang và các thớ cơ nơi tiền liệt tuyến tiếp giáp với bàng quang, làm dễ tiểu tiện hơn và nhanh chóng giảm tải cho bàng quang. Một số thuốc giảm đau như aspirin, hoặc ibuprofen (Motrin, Advil...) sẽ làm người bệnh dễ chịu hơn. Lưu ý: uống quá nhiều các loại thuốc này dễ có những tác dụng phụ như đau bụng, chảy máu hoặc loét dạ dày. Các loại thuốc giãn cơ cũng thường được sử dụng vì các cơn co cơ mu luôn đi kèm với bệnh viêm tiền liệt tuyến.

Biện pháp bổ trợ
Với bệnh nhân bị viêm tuyến tiền liệt cấp tính phải cho nằm nghỉ trên giường, ngồi ngâm trong nước ấm, nếu bí tiểu phải dẫn lưu nước tiểu, uống kháng sinh. Với bệnh nhân bị viêm tuyến tiền liệt mãn tính phải được sử dụng các loại thuốc kháng sinh có thể thấm sâu vào tuyến tiền liệt kéo dài 4-12 tuần.

Ngoài ra, bệnh nhân bị viêm tuyến tiền liệt tuyệt đối bỏ rượu, bia, không ăn thức ăn cay nóng (tiêu, ớt, gừng) và phải uống thật nhiều nước, giữ gìn vệ sinh, quan hệ tình dục lành mạnh. Loại bỏ những yếu tố nguy cơ như còn bao quy đầu thì phải cắt bỏ, điều trị sớm và đúng khi bị nhiễm trùng niệu, có sỏi thận thì phải điều trị đúng phương pháp. Bệnh nhân phải tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, không tự ý bỏ điều trị. Các loại vi khuẩn gây viêm tiền liệt tuyến mãn kháng thuốc hơn vì vậy phải điều trị lâu hơn, có khi phải điều trị kháng sinh từ 6 đến 12 tuần.

Liệu pháp khác
 Vật lý trị liệu: Những bài tập đặc biệt và kỹ thuật thư giãn có thể cải thiện những triệu chứng của bệnh viêm tuyến tiền liệt ở một số người.
 Tập thể dục: Nằm duỗi thẳng và thư giãn cơ mu dưới, đôi khi thêm một chút ấm để làm cho cơ mềm hơn
 Tắm ngồi: Là cách tắm chỉ ngâm nửa dưới của cơ thể vào nước nóng, sẽ làm giảm đau và thư giãn cơ bụng dưới.
 Xoa tiền liệt tuyến: Một số người khi xoa tiền liệt tuyến đã giảm được xung huyết, thông mạch, nhờ đó bệnh có đỡ phần nào.
 Các biện pháp khác: Sử dụng thuốc làm giảm hormone tiền liệt tuyết (Proscar) và liệu pháp sóng có giải tần hẹp cũng đã có một số kết quả nhất định.
 Tự chăm sóc: Uống nhiều nước, hạn chế rượu, cà phê và thức ăn cay nóng, đi tiểu đều, hoạt động tình dục điều độ, đi xe đạp nên dùng loại yên giảm xóc để giảm chấn động lên tuyến tiền liệt, một số bài thuốc dân gian như sắc cây dừa nước với bột kẽm và khoáng quexetin cũng giảm được triệu chứng.

Chú thích

Liên kết ngoài
Quả óc chó chống lại ung thư tuyến tiền liệt

Bệnh
Viêm
Sức khỏe nam giới


title: Cây splay

text:
Cây splay là một cây tìm kiếm nhị phân tự cân bằng. Nó có thực hiện các thao tác cơ bản như chèn, tìm, và xóa trong thời gian trừ dần O(log n). Với nhiều dãy thao tác không ngẫu nhiên, cây splay chạy nhanh hơn các loại cây tìm kiếm nhị phân khác ngay cả khi dãy thao tác không được biết trước. Cây splay được Daniel Dominic Sleator và Robert Endre Tarjan phát minh năm 1985.

Mọi thao tác trên cây đều dựa trên một thao tác cơ bản gọi là splay (mở rộng). Khi thực hiện thao tác splay trên một nút của cây, cây được sắp xếp lại sao cho nút đó nằm ở gốc của cây. Một cách để thực hiện thao tác đó là trước hết tìm kiếm nút trên cây như cây nhị phân thông thường rồi thực hiện một chuỗi các phép quay cây theo một cách nhất định để đưa nút đó lên gốc. Thay vào đó, cũng có thể dùng một thuật toán từ trên xuống dưới kết hợp tìm kiếm và quay ngay trong quá trình tìm.

Ưu điểm

Việc cây splay thực hiện nhanh chóng các thao tác là dựa trên tính tự tối ưu hóa của cây theo đó các nút hay được truy cập được di chuyển lại gần với gốc. Chiều cao xấu nhất là O(n) nhưng điều này rất hiếm khi xảy ra, và chiều cao trung bình là O(log n).
Việc các nút hay sử dụng nằm ở gần gốc của cây là một ưu điểm lớn cho nhiều ứng dụng thực tế như các thuật toán cho bộ nhớ đệm và dọn rác.

Các ưu điểm bao gồm:
 Lập trình đơn giản hơn nhiều loại cây nhị phân cân bằng khác như cây đỏ đen và cây AVL.
 Tốc độ trung bình ngang với các cây khác.
 Tốn ít bộ nhớ do không phải lưu trữ thêm thông tin để cân bằng cây.

Nhược điểm

Một nhược điểm của cây splay là chiều cao của cây có thể là tuyến tính. Chẳng hạn, trường hợp này xảy ra khi truy cập lần lượt n phần tử của cây theo thứ tự tăng dần. Do chiều cao tương ứng với thời gian tìm kiếm, thời gian tìm kiếm trong trường hợp xấu nhất cũng là tuyến tính. Tuy nhiên cũng cần ghi chú là chi phí trừ dần trong trường hợp xấu nhất là O(log n).

Cây splay thay đổi cấu trúc rất nhiều ngay cả khi thực hiện thao tác tìm kiếm (trong khi chẳng hạn, cây đỏ đen không thực hiện thay đổi nào khi tìm kiếm). Điều này khiến việc sử dụng cây splay trong môi trường đa luồng rất phức tạp và kém hiệu quả hơn các cây khác.

Các thao tác

Splay

Khi truy cập một nút x, ta thực hiện thao tác splay trên nút x để chuyển nó về vị trí gốc. Thao tác splay bao gồm nhiều bước splay, mỗi bước di chuyển x về gần gốc hơn. Việc luôn luôn thực hiện splay trên nút vừa được truy cập khiến các nút mới truy cập nằm gần gốc và cây luôn giữ hình dạng gần cân bằng.

Mỗi bước splay phụ thuộc vào ba yếu tố:
 x là nút con trái hay phải của cha nó là p,
 p có là nút gốc hay không, và nếu không thì
 p là nút con trái hay phải của cha nó là g.

Sau mỗi bước splay nút cha của g là gg phải cập nhật để trỏ tới x. Nếu gg không tồn tại thì x là nút gốc mới.

Mỗi bước splay thuộc một trong ba kiểu sau:

Bước zig: Thực hiện bước này nếu p là gốc. Cây được quay trên cạnh nối x và p. Chỉ cần thực hiện phép zig khi x ở độ sâu lẻ khi thao tác splay bắt đầu.

Bước zig-zig: Thực hiện bước này khi p không là gốc và x và p đều là nút con trái hoặc đều là nút con phải. Ảnh dưới là cho trường hợp x và p đều là nút con trái (trường hợp kia hoàn toàn đối xứng). Cây quay trên cạnh nối p và cha nó là g, sau đó quay trên cạnh nối x và p. Ghi chú đây là bước duy nhất khác với phương pháp quay về gốc của Allen và Munro đã được tìm ra trước cây splay.

Bước zig-zag: Thực hiện bước này khi p không là gốc và x là nút con phải và p là nút con trái hoặc ngược lại. Cây quay trên cạnh nối x và p, rồi quay trên cạnh nối x và nút cha mới là g.

Chèn

Để chèn x vào cây:
Đầu tiên chèn như cây tìm kiếm nhị phân thông thường.
Thực hiện thao tác splay trên x để đưa nó về gốc.

Xóa

Để xóa x, ta dùng phương pháp như cho cây nhị phân thông thường: nếu x có hai con, đổi chỗ x và nút phải nhất của cây con trái của x hoặc nút trái nhất của cây con phải của x. Sau đó xóa nút x ở vị trí mới. Bằng phương pháp này, ta luôn đưa về trường hợp xóa nút với 0 hoặc 1 nút con.

Không như cây nhị phân thông thường, sau khi xóa xong, ta thực hiện thao tác splay trên nút cha của nút mới được xóa.

HOẶC

Trước tiên thực hiện splay để đưa nút cần xóa về gốc rồi xóa. Sau đó cây bị chia cắt thành hai cây rời nhau. Thực hiện phép splay trên nút phải nhất của cây trái (cách 1), hoặc nút trái nhất của cây phải (cách 2) để đưa nó về gốc. Trong cách 1, nối cây phải vào làm cây con phải của nút gốc mới của cây trái. Nút gốc của cây trái trở thành nút gốc của cây mới hợp lại.

Đảm bảo của cây splay

Có nhiều định lý và giả thuyết về thời gian chạy của cây splay trên dãy S gồm m thao tác tìm kiếm trên cây chứa n phần tử.

Định lý cân bằng Thời gian thực hiện dãy S là  Nói cách khác, cây splay thực hiện tốt ngang với cây tìm kiếm nhị phân cân bằng tĩnh trên dãy gồm ít nhất n thao tác tìm.
Định lý tối ưu tĩnh Đặt  là số lần tìm phần tử i trong dãy S. Thời gian thực hiện S là  Nói cách khác cây splay thực hiện tốt ngang với cây tìm kiếm nhị phân tĩnh tối ưu trên dãy gồm ít nhất n thao tác tìm.
Định lý ngón trỏ tĩnh Đặt  là phần tử được tìm ở thao tác thứ  của S và đặt f là một phần tử cố định (ngón trỏ). Thời gian thực hiện S là
Định lý tập hợp đang hoạt động Đặt  là số phần tử khác nhau được tìm kiếm giữa thao tác thứ j và lần gần nhất trước đó  được tìm. Thời gian thực hiện S là
Định lý ngón trỏ động Thời gian thực hiện S là
Định lý quét Còn gọi là định lý truy cập tuần tự. Tìm kiếm n phần tử của cây splay theo thứ tự tăng dần mất thời gian O(n), bất kể hình dạng ban đầu của cây là thế nào. Chặn trên chặt nhất cho tới nay là .

Tham khảo

Cây nhị phân


title: Truffaldino ở Bergamo

text:
Truffaldino ở Bergamo (tiếng Nga: Труффальдино из Бергамо) là một bộ phim ca nhạc, có phần hài hước của đạo diễn Vladimir Vorobyov, ra mắt năm 1977.

Truyện phim dựa theo vở nhạc kịch Kẻ tôi tớ có hai chủ nhân của nhà soạn kịch Carlo Goldoni.

Nội dung

Diễn viên
 Konstantin Raykin... Truffaldino ở Bergamo
 Natalia Gundareva... Smeraldina
 Валентина Кособуцкая... Beatrice Rasponi
 Виктор Костецкий... Florindo Aretusi
 Лев Петропавловский... Pantalone
 Елена Дриацкая... Clarice
 Виктор Кривонос... Silvio Lombardi
 Игорь Соркин... доктор Ломбарди, отец Сильвио
 Александр Березняк... Brighella
 Гликерия Богданова-Чеснокова... дама, горожанка Венеции

Ê-kíp
 Thiết kế sản xuất: Isaak Kaplan

Xem thêm

 Thông tin trên trang Kino-Teatr

Phim của Lenfilm
Phim truyền hình Liên Xô
Phim hài Liên Xô
Phim tình cảm Liên Xô
Phim ca nhạc Liên Xô
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim năm 1976


title: Áp suất nén

text:
Trong vật lý, áp suất nén là một áp lực tác dụng trên một vật thể di chuyển qua chất lỏng, chất khí. Nó gây ra một lực kéo mạnh mẽ tác dụng lên vật thể. Áp suất nén được tính bằng:

Trong đó P là áp suất,  là mật độ của chất lỏng và v là vận tốc của vật thể. Ngoài ra, vật thể có thể đứng yên và v là vận tốc của chất lỏng, ví dụ trong trường hợp gió mặt trời.

Ví dụ, một thiên thạch đi qua bầu khí quyển của Trái Đất tạo ra sóng xung kích vì không khí ở phía trước của thiên thạch bị nén nhanh chóng. Chủ yếu là do áp suất nén (chứ không phải là ma sát) làm nóng không khí rồi sau đó không khí làm nóng thiên thạch khi nó xuyên qua không khí.

Trong trường hợp của một thiên hà di chuyển thông qua đám mây khí giữa các thiên hà, áp suất nén có khả năng lấy đi rất nhiều khí liên sao của thiên hà.

Chú thích

Tham khảo
Grebel, Gallagher, Harbeck (2003) The Progenitors of Dwarf Spheroidal Galaxies , ArXiv.org. truy cập tháng 11 năm 2007.
Plait, Philip (2002), Top 5 Cosmic Myths #4:Meteors are heated by friction as they pass through the atmosphere, truy cập 31 tháng 5 năm 2011.

Liên kết ngoài
Educational materials on air resistance

Động lực học chất lưu


title: Viêm đường tiết niệu

text:
Viêm đường tiết niệu là thuật ngữ chỉ bệnh lý viêm nhiễm xảy ra trên đường tiết niệu do vi khuẩn gây viêm nhiễm. Sự viêm nhiễm này không đe dọa nghiêm trọng đến cuộc sống của người bệnh lúc đầu nhưng có thể nó sẽ gây đau rát và khó chịu. Đặc biệt khi vi khuẩn kháng lại các thuốc thông thường thì tình trạng đau đớn, khó chịu sẽ càng khó chữa hơn. Phụ nữ gặp vấn đề viêm đường tiết niệu nhiều hơn nam giới. Bệnh viêm đường tiết niệu xảy ra ở trẻ gái nhiều hơn hẳn trẻ trai, tỷ lệ khoảng 5:1 và khoảng 20-40% phụ nữ từng bị viêm đường tiết niệu.

Triệu chứng

Viêm đường tiết niệu có một số triệu chứng chung, biểu hiện của bệnh giống nhau ở cả hai giới là đều có triệu chứng đi tiểu khó, tiểu rắt, bụng ậm ạch khó chịu. Cụ thể là:
 Thường xuyên đi tiểu hoặc muốn đi tiểu, hay có cảm giác muốn đi vệ sinh liên tục, lượng nước tiểu trong mỗi lần vệ sinh rất ít
 Có cảm giác đau buốt khi đi tiểu, giữa các lần đi vệ sinh có cảm giác như có kim châm
 Đau ở bụng dưới và lưng và nóng rát ở vùng bụng dưới.
 Khi sự viêm nhiễm phát triển mạnh thì sẽ tan toả đến thận và dạ con khiến bệnh nhân có các triệu chứng như đau lưng, ớn lạnh, sốt, buồn nôn và nôn.
 Nước tiểu có màu khác đi tiểu khó, tiểu rắt, bụng ậm ạch khó chịu
Tuy nhiên để chẩn đoán có phải bệnh viêm nhiễm đường tiết niệu hay không cần phải làm xét nghiệm.

Đối với trẻ em, có ba dạng bệnh chủ yếu của viêm đường tiết niệu trẻ em, đó là viêm bàng quang, viêm thận và nhiễm khuẩn niệu. Trong ba dạng này thì nhiễm khuẩn niệu là thể bệnh nhẹ nhất (chỉ xuất hiện vi khuẩn trong nước tiểu nhưng chưa gây viêm), còn viêm thận là thể bệnh nặng nhất.

Một trong những khó khăn ở trẻ em là chẩn đoán, vì bệnh này ở trẻ em không có triệu chứng đặc trưng, mà thay vào đó chúng được thể hiện bằng những biểu hiện rất chung chung xuất hiện trong nhiều bệnh khác như: đau bụng, sốt, quằn quại, quấy khóc, bỏ ăn, bỏ bú. Vì thế mỗi khi thấy trẻ sốt cao, sờ vào bụng thấy trẻ khóc to hơn thì cần chú ý tới hai bệnh có thể gặp là bệnh đường tiêu hóa và bệnh viêm đường tiết niệu ở trên. Ở thể bệnh viêm bàng quang thì có một số biểu hiện rõ ràng hơn như trẻ tiểu khó, tiểu không liên tục, tiểu ngắt quãng và nước tiểu rất hôi.

Nguyên nhân
Phần lớn viêm đường tiết niệu do vi khuẩn xâm nhập vào đường niệu. Vi khuẩn xâm nhập chủ yếu theo đường viêm ngược dòng, từ bộ phận sinh dục ngoài rồi lan lên trên thận. dù là mầm bệnh nào thì chúng đều có chung một cách xâm nhập là đi từ dưới lên trên. Đầu tiên, mầm bệnh lây từ phân trong đại tràng vào bộ phận sinh dục ngoài. Chúng gây viêm niệu đạo, bàng quang và cứ thế xâm nhập và viêm lan lên trên. Gần như tất cả đều có chung một con đường gây bệnh.

Đại đa số các trường hợp do vi khuẩn "Escherichia coli" gây ra (Có khoảng 90% trường hợp là do vi khuẩn E.coli gây ra) bởi vi khuẩn này có khả năng thâm nhập trực tiếp vào đường tiết niệu, hoặc qua sinh hoạt tình dục, qua các dụng cụ đặt xông dẫn lưu, phẫu thuật nội soi..., ngoài E.Coli còn có các loại vi khuẩn như Klebsiella, Proteus, Staphylococcus Saprophyticus. Không phải tất cả, nhưng đa phần những vi khuẩn này là vi khuẩn đường ruột, ký sinh trong ruột già ở trẻ, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ là do vi rút hoặc do nấm gây ra. Ngoài ra, viêm đường tiết niệu còn có thể do thấp nhiệt (nóng trong) gây nóng, rát, buốt khi đi tiểu, các đối tượng này thường hay bị tái phát vào mùa hè.

Các yếu tố thuận lợi cho viêm đường tiết niệu xảy ra là: sỏi đường tiết niệu, ứ trệ nước tiểu do u, phì đại tuyến tiền liệt, sinh hoạt tình dục với người bị bệnh đường sinh dục - tiết niệu mà không dùng phương tiện bảo vệ, mắc các bệnh như đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, già yếu, suy kiệt... Viêm đường tiết niệu rất dễ tái phát nếu không điều trị dứt điểm, tận gốc.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào cơ quan bị viêm. Nếu vi khuẩn trú ngụ ở bàng quang, tức viêm bàng quang, việc viêm nhiễm không mấy nghiêm trọng. Nhưng nếu vi khuẩn xâm nhập tới thận, tức viêm thận, tính chất viêm nhiễm trong trường hợp này lại trở nên nghiêm trọng và cần phải đi khám ngay lập tức để được điều trị kịp thời.

Ngoài ra, nguyên nhân chính gây viêm đường tiết niệu là quan hệ tình dục. Quan hệ tình dục tăng nguy cơ viêm đường tiết niệu.

Điều trị và phòng tránh

Điều trị
 Điều trị bằng kháng sinh
Viêm đường tiết niệu không điều trị sớm sẽ làm giảm chức năng của bàng quang hoặc thận ở cả nam giới và nữ giới, thậm chí hệ tiết niệu có thể bị tổn thương vĩnh viễn. Cách điều trị thông thường đối với bệnh này là sử dụng kháng sinh diệt vi khuẩn. Đặc biệt là cần phải chữa trị dứt điểm và vệ sinh đúng cách nếu không bệnh tái phát lại sẽ nặng hơn và khó chữa hơn. Tuy nhiên, khi dùng kháng sinh trị bệnh cần lưu ý sử dụng đúng và đủ liều, đồng thời cần điều trị theo phác đồ để tránh tình trạng vi khuẩn không được tiêu diệt hết, khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ tái phát. Khi đó, người bệnh sẽ phải sử dụng kháng sinh liều cao hơn để diệt khuẩn, gây mệt mỏi cho cơ thể.

Ngoài ra, lưu ý với những người bị viêm đường tiết niệu do thấp nhiệt (nóng trong) thì không nên điều trị bằng kháng sinh vì bản thân người bệnh không bị nhiễm khuẩn, nếu dùng kháng sinh có thể dẫn tới bệnh ngày càng nặng hơn.

 Điều trị bằng đông y
Trong đông y, Kim Ngân Hoa và Kim Tiền Thảo là hai loại thảo dược được sử dụng kết hợp để điều trị viêm đường tiết niệu an toàn và cho hiệu quả cao với cơ chế "thông, xả". Theo đó, Kim Ngân Hoa được ví như kháng sinh tự nhiên, giúp diệt khuẩn cực mạnh, đặc biệt là vi khuẩn E.Coli. Đồng thời Kim Tiền Thảo có tác dụng thanh nhiệt, lợi niệu, từ đó giúp đào thải vi khuẩn đã chết và vi khuẩn bám trên bề mặt đường niệu ra ngoài. Vì vậy, uống thật nhiều nước kết hợp với hai dược liệu trên sẽ giúp tiểu mạnh nhiều, rửa trôi vi khuẩn, mảng viêm ở bàng quang, đồng thời "xả sạch" vi khuẩn ra khỏi đường niệu một cách dễ dàng, an toàn. Với phương pháp điều trị này, đối với những bệnh nhân bị viêm đường tiết niệu do thấp nhiệt (nóng trong) cũng cho hiệu quả cao.

Phòng tránh
Để phòng chống bệnh này, có thể kết hợp dùng thảo dược và vệ sinh sạch sẽ để ngăn chặn vi khuẩn viêm nhiễm. Nhà vệ sinh sạch cũng là một nhân tố quan trọng để tránh mắc bệnh này.

Nên đi tiểu ngay sau khi quan hệ tình dục để loại bỏ vi khuẩn có thể xâm nhập vào bên trong. Sau khi giao hợp, nên uống nước và đi tiểu sớm để giảm vi trùng xâm nhập ống dắt tiểu và bọng đái, để loại bỏ các vi khuẩn ở niệu đạo, vệ sinh sạch sẽ bộ phận sinh dục, thay băng vệ sinh thường xuyên trong những ngày có kinh nguyệt, thực hiện quan hệ chung thủy một vợ một chồng. Bao cao su cũng là một biện pháp phòng tránh cần thiết nhất là với các cuộc tình một đêm hay quan hệ không có chủ định trước.

Cần uống nhiều nước mỗi ngày, nên uống ít nhất 1,5 đến khoảng 2 lít nước mỗi ngày có thể là nước lọc, nước râu ngô, bông mã đề… để giúp làm loãng nước tiểu và góp phần loại bỏ vi khuẩn. Đây là một biện pháp phòng bệnh viêm đường tiết niệu hữu hiệu.

Tuyệt đối không được nhịn tiểu bởi nhịn tiểu sẽ khiến nước tiểu bị ngưng đọng và ứ đọng, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi và phát triển. Khi có nhu cầu đi tiểu, không nên nhịn, hãy đi tiểu ngay. Hơn nữa nhịn tiểu làm tăng nguy cơ trương cơ, co thắt bàng quang. Khi đi tiểu thì đừng vội vã khi đi tiểu, hãy đi từ từ. Không nên quá sức, sẽ ảnh hưởng đến xương chậu.

Tránh mặc các loại quần áo, đồ lót quá chật, làm bằng chất liệu khó thoát mồ hôi. Không sử dụng thường xuyên các sản phẩm thụt rửa không phù hợp có chứa chất kiềm, có chất sát khuẩn…

Bổ sung dinh dưỡng bằng cách thường xuyên uống vitamin C bổ sung. Uống nhiều Vitamin C vì Vitamin C ngăn ngừa viêm bàng quang Vitamin C tăng axit trong nước tiểu, vì thế, hạn chế được sự bùng phát của các loại vi khuẩn. Vitamin C làm tăng mức độ axít trongnước tiểu, giúp giảm số lượng vi khuẩn có hại hiện diện trong hệ thống đường tiết niệu..

Một số loại quả quen thuộc giúp phòng và chữa căn bệnh này như: Nước ép trái cây nam việt quất, nước cam nhất là trộn nước cam với nước dừa non sẽ rất lợi tiểu trong trường hợp ít đi tiểu, viêm nhiễm đường tiết niệu và các chứng đau khác do viêm nhiễm gây ra ngoài ra còn các loại nước chanh Nho tươi, chuối, Hạt dưa...

Băng vệ sinh cũng là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng tới đường tiết niệu. Việc sử dụng băng vệ sinh không đúng cách, để băng lâu không thay cũng làm bạn bị viêm nhiễm, lâu dần không chữa trị thì vi khuẩn còn có thể xâm nhập cả đường tiết niệu gây viêm.

Chú thích

Liên kết ngoài
Phụ nữ bị viêm đường tiết niệu, nguy hiểm thế nào? trên báo Sức khỏe và đời sống.

Bệnh


title: Choi choi chân vàng

text:
Chim choi choi chân vàng (danh pháp hai phần: Charadrius melodus) là một loài chim nhỏ sống ở bờ biển có màu cát, làm tổ và kiếm ăn dọc theo cát ven biển và những bãi biển sỏi ở Bắc Mỹ và Bahamas. Chim trưởng thành có cặp chân màu vàng cam, dải màu đen qua trán mắt đối mắt, và một vòng màu đen xung quanh cổ. Dải ngực ở con trống thường dày hơn trong mùa sinh sản, và đó là cách duy nhất đáng tin cậy để phân biệt giới tính. Thật là khó để nhìn thấy khi đứng yên vì nó kết hợp với mở, môi trường sống bãi biển cát. Nó thường chạy trong ngắn hạn bắt đầu và dừng lại.

Có 2 phân loài của chim choi choi: dân số đông được biết đến như Charadrius melodus melodus và dân số giữa tây được biết đến như Charadrius melodus circumcinctus. Tên của con chim có nguồn gốc từ giống như chuông còi oán của nó thường được nghe nói trước khi con chim có thể nhìn thấy.

Tổng dân số được ước tính vào khoảng 6.410 cá thể. Một ước tính sơ bộ cho thấy 3.350 con chim trong năm 2003 trên bờ biển Đại Tây Dương một mình, 52% của tổng số dân số. Số lượng đã được ngày càng tăng kể từ năm 1991.

Môi trường sống sinh sản của họ bao gồm những bãi biển hoặc các bãi cát trên bờ biển Đại Tây Dương, các bờ của Ngũ Đại Hồ, và ở giữa phía tây của Canada và Hoa Kỳ. Chúng làm tổ trên bãi biển, cát, sỏi hoặc các bãi cát ngầm. Chùng tìm thức ăn trên các bãi biển, thường là bằng cách nhìn, di chuyển trên những bãi biển trong các đợt ngắn. Nói chung, chim choi choi tìm thức ăn xung quanh các triều cao rong biển khu vực và dọc theo mép nước. Chúng chủ yếu ăn côn trùng, sâu biển, và động vật giáp xác.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1824
Loài sắp bị đe dọa


Tình yêu và lòng chân thật của Fyodor Tyutchev (tiếng Nga: Любовь и правда Фёдора Тютчева) là một bộ phim về cuộc đời thi sĩ Fyodor Tyutchev của đạo diễn Natalia Bondarchuk, ra mắt năm 2003.

Truyện phim dựa theo cuốn sách Những lời tiên tri về đất nước mình của Fyodor Tyutchev của Vadim Kozhinov cùng một số tác phẩm của Svetlana Dolgopolova và Yekaterina Poltanova.

Nội dung

Diễn viên
 Nikolai Burlyaev... Fyodor Tyutchev
 Natalia Bondarchuk... Ernestina Pfeffl (vợ thứ hai của Fyodor Tyutchev)
 Irina Bezrukova... Yelena Denisyeva
 Anna Mikhalkova... Anna (con gái lớn của Fyodor Tyutchev)
 Марина Пьянова... Дарья Тютчева
 Марина Бурляева... Екатерина Тютчева
 Инга Шатова... Элеонора Тютчева, первая жена поэта

Ê-kíp

Xem thêm

 Thông tin trên trang RusKino
 Thông tin trên trang KinoPoisk
 Thông tin trên trang Kino-Teatr

Phim do Natalia Bondarchuk đạo diễn
Phim truyền hình Nga
Phim tiểu sử
Phim tâm lý
Phim lãng mạn
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim năm 2003


title: Sơn ca Java

text:
Sơn ca Java (danh pháp hai phần: Mirafra javanica) là một loài chim thuộc Họ Sơn ca. Loài này sinh sống ở khắp Úc và phần lớn Đông Nam Á.

Chú thích

Tham khảo

J
Động vật được mô tả năm 1921
Chim Nam Úc
Chim Philippines


title: Sơn ca ngực hồng

text:
Sơn ca ngực hồng (danh pháp hai phần: Mirafra poecilosterna, đôi khi đặt trong chi Calendulauda) là một loài chim thuộc Họ Sơn ca. Loài này có khu vực phân bố trong khu vực 560.000 km2. bao gồm một phạm vi rộng hơn Ethiopia, Kenya, Somalia, Sudan, Tanzania, và Uganda. Môi trường sống tự nhiên là thảo nguyên khô, vùng cây bụi mở và các khu vực rừng gỗ, đặc biệt ''Acaria khô và cây bụi Commiphora.

Nó thường được tìm thấy đơn lẻ hoặc theo cặp tìm kiếm thức ăn trên mặt đất cho côn trùng và các loại hạt. Khi bị quấy rầy nó bay đến một vị trí an toàn cao, các nhánh của một cái cây hoặc trên đỉnh của một bụi cây. Đây cũng là nơi đậu ưa thích của chúng để cất tiếng hót đánh dấu lãnh thổ.

Chú thích

Tham khảo

  Database entry includes justification for why this species is of Least Concern.

P
P
Động vật được mô tả năm 1879


title: Chuyên chính vô sản

text:
Chuyên chính vô sản hay nền chuyên chính vô sản là một lý thuyết của chủ nghĩa Marx là một bộ phận quan trọng của chủ nghĩa cộng sản khoa học theo đó chuyên chính vô sản là việc giai cấp công nhân nắm quyền lực nhà nước và sử dụng quyền lực nhà nước trấn áp giai cấp tư sản để tiến hành xây dựng một xã hội không giai cấp. Đây là sự thống trị về chính trị của giai cấp công nhân với chức năng thực hiện dân chủ đối với nhân dân, tổ chức xây dựng và bảo vệ chế độ mới, chuyên chính với những phần tử thù địch, chống lại nhân dân. Chuyên chính vô sản được những người cộng sản cho là một trong những tư tưởng đặc sắc và trọng yếu nhất của chủ nghĩa Marx về vấn đề Nhà nước, là đỉnh cao của vai trò cách mạng của giai cấp vô sản trong lịch sử và là sự phát triển của Lý luận về Nhà nước mà Karl Marx đề ra và được những người kế thừa tư tưởng của ông phát triển.

Nguồn gốc
Khái niệm Chuyên chính vô sản lần đầu xuất hiện trong loạt bài Đấu tranh giai cấp ở Pháp 1848 - 1850 của Marx xuất bản lần đầu năm 1850. Trong loạt bài này Marx viết:

Đặc điểm
Chuyên chính vô sản có nhiều hình thức khác nhau, thích ứng với những điều kiện lịch sử cụ thể khác nhau, nhưng tựu trung vẫn là quyền lực của giai cấp vô sản, của nhân dân lao động. Lenin nhấn mạnh rằng: Chuyên chính vô sản không phải là một "hình thức quản lý", mà là một nhà nước thuộc một kiểu khác, nhà nước vô sản, một bộ máy để giai cấp vô sản, trấn áp giai cấp tư sản. Trấn áp như vậy là cần thiết, vì giai cấp tư sản sẽ luôn luôn chống lại một cách điên cuồng, khi nó bị tước đoạt.

Và theo Lenin thì vấn đề chuyên chính vô sản là vấn đề căn bản của phong trào công nhân hiện đại ở tất cả các nước tư bản, không trừ một nước nào. Muốn giải thích thấu đáo vấn đề đó, cần phải hiểu lịch sử của nó. Trên phạm vi quốc tế, lịch sử của học thuyết về chuyên chính cách mạng nói chung và về chuyên chính vô sản nói riêng trùng với lịch sử của chủ nghĩa xã hội cách mạng và đặc biệt là trùng với lịch sử của chủ nghĩa Marx. Ông viết "Lịch sử tất cả các cuộc cách mạng của giai cấp bị áp bức và bị bóc lột chống lại những kẻ bóc lột là tài liệu và nguồn nhận thức chủ yếu nhất của chúng ta về vấn đề chuyên chính. Ai không hiểu rằng bất cứ giai cấp cách mạng nào muốn thắng lợi đều tất yếu phải thực hành chuyên chính, thì người đó không hiểu gì lịch sử các cuộc cách mạng hoặc không muốn biết gì về mặt này."

Quan điểm
Theo Lenin, chuyên chính vô sản là "hòn đá thử vàng" để nhận ra người Marxist "đích thực" và người Marxist giả danh chỉ những người đã hiểu rằng chuyên chính của một giai cấp là tất yếu không những cho mọi xã hội có giai cấp nói chung, không những giai cấp vô sản sau khi đã lật đổ giai cấp tư sản mà còn suốt cho cả thời kỳ lịch sử từ chế độ tư bản chủ nghĩa đến "xã hội không có giai cấp", đến chế độ cộng sản chủ nghĩa, chỉ những người đó mới thấm nhuần được thực chất của học thuyết Marx về Nhà nước.

Lenin viết:

Chuyên chính vô sản không phải là hình thái nhà nước lý tưởng mà nhân loại phải đạt tới, mà là hình thức quá độ để nhà nước tiêu vong theo như quan điểm của F. Engels. Điều này đã thể hiện của Công xã Paris lần đầu tiên giai cấp vô sản trên thế giới đứng lên tiến hành cuộc cách mạng lật đổ giai cấp tư sản, thiết lập chuyên chính vô sản, thành lập Công xã. Tuy nhiên cũng chính F. Engels là người sau này đã ủng hộ Đảng Dân chủ Xã hội Đức tham gia ứng cử vào quốc hội để sử dụng nghị trường làm nơi đấu tranh vì quyền lợi của giai cấp công nhân và xem đó là biện pháp thay thế cho cuộc cách mạng và chuyên chính vô sản ở những nước dân chủ.

Cuối thế kỷ 19, các đảng Dân chủ Xã hội ở phương Tây đã từ bỏ ý tưởng chuyên chính vô sản để tham gia vào nền dân chủ do các nước Tây Âu mở rộng các quyền tự do, dân chủ và chấp nhận cho các đảng phái xã hội chủ nghĩa tham gia vào chính quyền. Trong thập niên 1970 các đảng cộng sản Tây Âu cũng từ bỏ ý tưởng chuyên chính vô sản để phân biệt mình với các đảng cộng sản cầm quyền ở những nước cộng sản. Các chương trình chính trị của họ đã từ bỏ mô hình cách mạng mà Karl Marx đã phác họa để thay vào đó là chủ nghĩa cải tổ trong các hoạt động chính trị.

Tham khảo
 Giáo trình Triết học Mác - Lê nin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2006
 Giáo trình Triết học Mác – Lê nin, Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004
 Nhập môn Marx, Rius (Eduardo del Rio), người dịch: Nguyễn Hà, hiệu đính: Bùi Văn Nam Sơn, Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2006
 Một số vấn đề Triết học Mác – Lênin: Lý luận và thực tiễn (tái bản có bổ sung), Lê Doãn Tá, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2003
 Triết học Mác – Lênin (tập II), Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 1994 (xuất bản lần thứ ba)
 Triết học Mác – Lênin (tập III), Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 1994 (xuất bản lần thứ ba)
 Triết học Mác – Lênin (tập II), Vụ Công tác Chính trị - Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 1996
 Chính trị, Bộ Giáo dục và Đào tạo – Chủ biên: Lê Thế Lạng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004 (tái bản có bổ sung, sửa chữa)
 Huyền thoại về một nhà nước tự tiêu vong, Mai Thái Lĩnh, 2005, Talawas

Chú thích

Triết học
Triết học Mác - Lênin
Dân chủ
Cộng sản
Độc tài


title: Sơn ca bụi Ấn Độ

text:
Sơn ca bụi Ấn Độ hay Sơn ca bụi cánh đỏ (danh pháp hai phần: Mirafra erythroptera) là một loài chim thuộc Họ Sơn ca. Loài này sinh sống ở Nam Án, chủ yếu là Ấn Độ. Loài này chủ yếu sinh sống ở các khu vực khô cằn.

Chú thích

Tham khảo

  Database entry includes justification for why this species is of Least Concern.

E
Chim Ấn Độ
Động vật được mô tả năm 1845
Chim Pakistan


title: Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

text:
Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng trong học thuyết về hình thái kinh tế-xã hội là những yếu tố quan hệ biện chứng với nhau theo phép duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin.

Khái niệm

Cơ sở hạ tầng
Cơ sở hạ tầng trong chủ nghĩa duy vật lịch sử, là tổng hợp những quan hệ sản xuất tạo thành cơ cấu kinh tế của một xã hội nhất định. Thông thường, cơ sở hạ tầng của một xã hội ở một giai đoạn lịch sử nhất định bao gồm ba loại quan hệ sản xuất: quan hệ sản xuất thống trị, quan hệ sản xuất tàn dư, quan hệ sản xuất mầm mống (tương lai) - trong đó, quan hệ sản xuất thống trị quy định, chi phối các quan hệ sản xuất còn lại.

Cần phân biệt thuật ngữ cơ sở hạ tầng này với tư cách là phạm trù triết học với thuật ngữ cơ sở hạ tầng thường sử dụng, đó là cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng trong đời sống như điện, đường, trường, trạm... chúng chủ yếu sử dụng là nền tảng cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, sinh hoạt và nó thuần túy là vật chất hữu hình.

Kiến trúc thượng tầng
Kiến trúc thượng tầng hay Thượng tầng kiến trúc là một khái niệm trong chủ nghĩa duy vật lịch sử của Marx và Ph.Ăng-ghen đưa ra dùng để mô tả toàn bộ hệ thống kết cấu các hình thái ý thức xã hội cùng với các thiết chế chính trị-xã hội tương ứng, được hình thành trên một cơ sở hạ tầng nhất định. Theo đó, kiến trúc thượng tầng là toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, tôn giáo, nghệ thuật... cùng với những thiết chế xã hội tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội...

Mỗi yếu tố của kiến trúc thượng tầng có đặc điểm riêng, có quy luật vận động phát triển riêng, nhưng chúng liên hệ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau và đều hình thành trên cơ sở hạ tầng. Mỗi yếu tố khác nhau có quan hệ khác nhau đối với cơ sở hạ tầng. Có những yếu tố như chính trị, pháp luật có quan hệ trực tiếp với cơ sở hạ tầng, còn những yếu tố như triết học, tôn giáo, nghệ thuật chỉ quan hệ gián tiếp với nó. Theo chủ nghĩa Mác-Lênin thì trong xã hội có giai cấp, kiến trúc thượng tầng mang tính giai cấp, trong đó, nhà nước có vai trò đặc biệt quan trọng. Nó tiêu biểu cho chế độ chính trị của một xã hội nhất định. Nhờ có nhà nước, giai cấp thống trị mới thực hiện được sự thống trị của mình về tất cả các mặt của đời sống xã hội.

Quan hệ biện chứng
Kiến trúc thượng tầng có mối quan hệ chặt chẽ với cơ sở hạ tầng, cụ thể là: Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng trong đó.

Cơ sở hạ tầng quyết định
Cơ sở hạ tầng quyết định nội dung    và tính chất của kiến trúc thượng tầng, nội dung và tính chất của kiến trúc thượng tầng là sự phản ánh đối với cơ sở hạ tầng. Tương ứng với một cơ sở hạ tầng sẽ sản sinh ra một kiến trúc thượng tầng phù hợp, có tác dụng bảo vệ cơ sở hạ tầng đó.

Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng trước hết thể hiện ở chỗ tính chất của kiến trúc thượng tầng là do tính chất của cơ sở hạ tầng quyết định. Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về kinh tế thì cũng chiếm địa vị thống trị về mặt chính trị và đời sống tinh thần của xã hội.

Các mâu thuẫn trong kinh tế, xét đến cùng, quyết định các mâu thuẫn trong lĩnh vực chính trị tư tưởng; cuộc đấu tranh giai cấp về chính trị tư tưởng là biểu hiện những đối kháng trong đời sống kinh tế. Tất cả các yếu tố của kiến trúc thượng tầng như nhà nước, pháp quyền, triết học, tôn giáo... đều trực tiếp hay gián tiếp phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng, do cơ sở hạ tầng quyết định.

Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng còn thể hiện ở chỗ cơ sở hạ tầng thay đổi thì sớm hay muộn, kiến trúc thượng tầng cũng thay đổi theo.

Cơ sở hạ tầng quyết định sự biến đổi của kiến trúc thượng tầng, những biến đổi trong cơ sở hạ tầng tạo ra nhu cầu khách quan phải có sự biến đổi trong kiến trúc thượng tầng; do đó sự biến đổi của kiến trúc thượng tầng là sự phản ánh đối với sự biến đổi của cơ sở hạ tầng. Tính chất phụ thuộc của kiến trúc thượng tầng vào cơ sở hạ tầng có nguyên nhân từ vai trò quyết định của kinh tế đối với toàn bộ các lĩnh vực hoạt động của xã hội.

Sự tác động trở lại
Tất cả các yếu tố của  kiến trúc thượng tầng đều tác động đến cơ sở hạ tầng, tuy nhiên, mỗi yếu tố có vai trò không giống nhau. Tuy cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, kiến trúc thượng tầng phù hợp với cơ sở hạ tầng, nhưng đó không phải là sự phù hợp một cách giản đơn, máy móc. Toàn bộ kiến trúc thượng tầng, cũng như các yếu tố cấu thành nó đều có tính độc lập tương đối trong quá trình vận động phát triển và tác động một cách mạnh mẽ đối với cơ sở hạ tầng. Sự tác động của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng diễn ra theo hai chiều:

 Nếu  kiến trúc thượng tầng tác động cùng chiều với cơ sở hạ tầng thì thúc đẩy cơ sở hạ tầng phát triển.
 Nếu  kiến trúc thượng tầng tác động ngược chiều với cơ sở hạ tầng thì kìm hãm hay huỷ diệt cơ sở hạ tầng sinh ra nó.

Xem thêm
 Công trình hạ tầng xã hội

Thư mục
 Giáo trình Triết học Mác - Lê nin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2006
 Giáo trình Triết học Mác – Lê nin, Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004
 Nhập môn Marx, Rius (Eduardo del Rio), người dịch: Nguyễn Hà, hiệu đính: Bùi Văn Nam Sơn, Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2006
 Một số vấn đề Triết học Mác – Lênin: Lý luận và thực tiễn (tái bản có bổ sung), Lê Doãn Tá, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2003
 Triết học Mác – Lênin (tập II), Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 1994 (xuất bản lần thứ ba)
 Triết học Mác – Lênin (tập III), Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, năm 1994 (xuất bản lần thứ ba)
 Triết học Mác – Lênin (tập II), Vụ Công tác Chính trị - Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 1996
 Chính trị, Bộ Giáo dục và Đào tạo – Chủ biên: Lê Thế Lạng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, năm 2004 (tái bản có bổ sung, sửa chữa)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Triết học
Thuật ngữ chủ nghĩa Marx
Thuật ngữ xã hội học
Lý thuyết Mác-xít
Kinh tế chính trị Marx-Lenin


title: Vương Luân (Thủy hử)

text:
Vương Luân có biệt danh là Bạch Y Tú Sỹ, là 1 nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết Thủy hử của Trung Quốc,Thi nại Am.

Dựng nên Lương Sơn
Vương Luân sống trong thời Bắc Tống, đi thi nhưng không đỗ, sau đó bất mãn với văn chương nên chuyển sang nghiệp võ nhưng võ công của y cũng rất tầm thường. Vương Luân rủ thêm 3 huynh đệ kết nghĩa nữa là Chu Quý, Đỗ Thiên, Tống Vạn lên Lương sơn dựng cờ lập trại, tự mình làm trại chủ, chuyên cướp của nhà giàu để hưởng thụ.

Xung đột với Lâm Xung
Vốn tính Vương Luân rất hẹp hòi, không chịu cho Lâm Xung gia nhập doanh trại nên đã ra lệnh cho Lâm Xung đi giết người, lấy "đầu danh trạng" thì y mới chịu cho gia nhập. Lâm Xung là người nhân nghĩa, không lạm sát, đành phải nghe theo nhưng cũng không làm được. Do vậy Lâm Xung từ đó sinh ra bất bình và sau này giết Vương Luân.

Bị giết
Tiều Cái và các huynh đệ, sau khi cướp được sinh thần cương chia đều cho mọi người, do Bạch Thắng làm lộ chuyện nên quân triều đình chuẩn bị điều động đến vây bắt. Tống Công Minh vội phi ngựa đến báo tin, 7 người rủ nhau chạy lên Lương Sơn Bạc lánh nạn, xin Vương Luân thu nạp nhưng y lại khước từ, còn lấy bạc trắng ra tặng để mời đi. Thấy các hảo hán, hào kiệt lần lượt đều bị Vương Luân đuổi khỏi Lương Sơn Bạc, Lâm Xung bất bình, mắng chửi Vương Luân. Thấy mình bị sỉ nhục trước các tướng sĩ, y mắng Lâm Xung không biết trên dưới, dám phạm thượng rồi thách Lâm Xung giết mình. Không ngờ, trong cơn tức giận, Lâm giáo đầu một đao đâm chết Vương Luân, tôn Tiều Cái làm chủ doanh trại.

Tham khảo
Hồi 11 và 18,Thủy Hử theo bản dịch của Á nam Trần Tuấn Khải

Nhân vật Thủy hử