title: Cầy linsang sọc

text:
Cầy linsang sọc (danh pháp hai phần: Prionodon linsang) là một loài động vật thuộc Phân họ Cầy linsang châu Á của Họ Cầy. Loài này phân bố từ Myanma, Thái Lan, Malaysia tới Indonesia (Borneo, Java, Sumatra). Con trưởng thành dài 74 cm tính cả đuôi. Nó có bộ lông màu vàng nhạt với 5 dải sẫm màu. Nó có các sọc rộng ở cổ và đuôi có nhiều dải với chóp đuôi sẫm màu. Nó là loài ăn thịt, với thức ăn là sóc, chuột, chim và thằn lằn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

L
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Thái Lan
Động vật được mô tả năm 1821
Động vật Sumatra
Động vật có vú Borneo


title: Tự do yêu đương

text:
Tự do yêu đương hay tự do luyến ái là một phong trào xã hội kêu gọi chấp nhận mọi hình thức của tình yêu. Mục đích ban đầu của phong trào này là tách biệt sự can thiệp của nhà nước khỏi các vấn đề tình dục và yêu đương như hôn nhân, và tránh thai và ngoại tình, được cho là chỉ can dự đến chính những người trong mối quan hệ. Phong trào này ra đời từ khoảng thế kỷ 19 và được cộng đồng hippie hưởng ứng trong thập niên 1960.

Trong lịch sử và văn hóa
Phần lớn truyền thống tự do yêu đương là một khía cạnh của tình trạng vô chính phủ (đối lập với việc chính phủ hay nhà nước cố gắng kiểm soát các vấn đề tình dục như hôn nhân, gia đình, kiểm soát sinh đẻ, dân số kế hoạch hóa gia đình, sống chung với nhau như vợ chồng và vấn đề ngoại tình, mãi dâm, mại dâm...) nó phản ánh một triết lý dân sự tự do chủ nghĩa nhằm tìm kiếm sự tự do, thoát khỏi sự ràng buộc của quy định pháp luật của nhà nước và can thiệp của nhà thờ Thiên Chúa giáo (đối với Phương Tây) thông qua một loạt hệ thống phép tắc trong quan hệ và hôn nhân cũng như những lễ giáo phong kiến và quan niệm xã hội khắt khe của Phương Đông trong các mối quan hệ cá nhân.

Phương Đông
Vấn đề tự do yêu đương, tự do luyến ái được đề cập nhiều suốt trong thời kỳ dài của lịch sử. Ở Phương Đông, quan hệ cá nhân của con người trong lịch sử nhất là thời kỳ phong kiến bị ràng buộc bởi các quy tắc của xã hội, tôn giáo. Một số quan niệm xã hội khắt khen về quan hệ nam – nữ như Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên… nên vấn đề tự do luyến ái ít được đề cập một cách rộng rãi. Tuy vậy văn hóa từ Phương Đông đến Phương Tây đều phản ánh tự do yêu đương trong các tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian, có những câu chuyện tình bất hủ như Truyện Kiều, Liêu Trai Chí Dị, Hồng Lâu Mộng…

Tại Trung Quốc thời nhà Thanh, dưới thời kỳ trị vì của vua Ung Chính và Càn Long kinh tế Trung Quốc phát triển, nền kinh tế tư bản đã manh nha xuất hiện trong khi chế độ phong kiến đang trên đà tan rã. Từ hoàn cảnh xã hội đó, tầng lớp thị dân thành thị đã ra đời với những nhu cầu thẩm mĩ văn hóa mới và tác phẩm Hồng lâu mộng ra đời sự chú trọng vào cuộc sống tinh thần của người thành thị, thể hiện tinh thần phê phán giáo điều cổ hủ, đòi tự do yêu đương và tự do hôn nhân, giải phóng cá tính.

Phương Tây

Thời kỳ Phục Hưng ở phương Tây, nhà thơ tình phương Tây Ronsard có những vần thờ xa lạ với tư tưởng tôn giáo và khắc kỉ, thần bí của thơ ca Trung cổ, thấm đượm tinh thần lòng yêu đời, yêu người và sự khẳng định tình yêu là nguồn hạnh phúc tuyệt diệu trên trần thế cũng như tự do yêu đương là một trong những quyền căn bản của con người. Nhà văn Shakespeare cũng góp phần thể hiện những quan niệm yêu đương mới mẻ trong thời đại Phục hưng. Quyền tự do lựa chọn bạn đời, sự hấp dẫn về dung mạo, thể xác, vẻ đẹp chân chính của tình yêu … là những đề tài chủ yếu của các vở Roméo và Juliet, Chàng thương gia thành Venise, Giấc mộng đêm hè, Đêm thứ mười hai.... nhìn chung văn học của thời đại Phục hưng đã đấu tranh cho những quyền lợi chính đáng của con người như quyền được ăn, uống, quyền được thụ hưởng những thú vui vật chất lẫn tinh thần và đặc biệt là quyền được đối xử bình đẳng và quyền tự do yêu đương.

Ở Brasil duy trì chế độ sở hữu nô lệ tới tận cuối thế kỷ 19, nó vừa mang tính chất lịch sử vừa là một nét văn hóa đời sống của dân tộc Brazil. Thời kỳ này đã truyền cảm hứng cho rất nhiều bộ phim truyền hình nổi tiếng, trong đó nổi bật nhất là Cô chủ nhỏ và Nô tì Isaura
Cả hai bộ phim đều xoay quanh chủ đề nổi dậy của những người nô lệ da đen, đòi quyền sống, quyền tự do, bình đẳng, quyền tự do yêu đương và mưu cầu hạnh phúc.

Trong thời đại ngày nay, tình yêu nam nữ được cho là nhân tố quan trọng nhất để người ta tìm đến nhau, ước hẹn, kết hôn với nhau, khi những rào cản định kiến xã hội đang dần được gỡ bỏ. Xã hội phát triển, quan niệm đạo đức cũ thay đổi dần đã tạo điền kiện cho giới trẻ ngày càng được tự do yêu đương, được sống với cảm xúc thật của mình. Nhiều bạn trẻ đến với nhau không còn e dè, ngại ngùng "nam nữ thụ thụ bất thân".

Một số tập tục
Ở Việt Nam, có nhiều vùng miền có những nét truyền thống độc đáo, đề cao sự tự do yêu đương như các phiên chợ tình, lễ hội, tập tục: Các phiên chợ tình Sa Pa ở Sapa, Chợ tình Khau Vai ở Hà Giang, trước đây chợ chỉ dành cho những đôi tình nhân lỡ duyên mỗi năm một lần gặp lại, có thể cả vợ cùng chồng dắt nhau xuống chợ, tuy họ là vợ chồng, chốc nữa họ bỏ nhau đi tìm người yêu cũ, vì một lý do nào đó mà trước kia họ không lấy được nhau. Chợ tình Mộc Châu ở Sơn La không chỉ là nơi hẹn hò của những đôi yêu nhau, của những người muốn tán tỉnh nhau mà còn là nơi để những người đã nên vợ nên chồng có thể hẹn gặp người yêu cũ của mình.

Lễ hội Trò Trám ở Phú Thọ, lễ hội về tình yêu, về sự nguyên thủy của con người, sự sinh sôi nảy nở, Lễ hội phồn thực Trò Trám nhằm gắn kết con người với cuộc sống lao động, ca ngợi tình yêu hạnh phúc lứa đôi. Ngày hội đập trống của người Ma Coong ở Quảng Bình với một đêm được tự do yêu đương, sống trong hoang sơ mà không phải băn khoăn các giới hạn, luật lệ.

Ngoài ra, người dân tộc người Thái ở huyện Mường Lát (Thanh Hóa) có tục ngủ thăm là phong tục thể hiện khát vọng tự do yêu đương, được tự do lựa chọn người bạn đời của mình. Khi trai gái đến tuổi trưởng thành, người con trai thường đến nhà người con gái để xin phép gia đình tìm hiểungười con gái mình đem lòng yêu. Sau quá trình tiếp xúc, nếu cả hai nảy sinh tình cảm, người con trai sẽ xin phép gia đình người con gái được ngủ thăm. Dân tộc Vân Kiều miền núi Quảng Bình có tục đi sim, tình tự, là nét đẹp văn hóa, là khát vọng tự do yêu đương của nam nữ thanh niên dân tộc Vân Kiều. Nam nữ trước khi tính đến chuyện hôn nhân phải trải qua quãng thời gian tìm hiểu, trong quá trình tìm hiểu có giai đoạn rất quan trọng chính là đi sim. Khi hai bên đã thấy tâm đầu ý hợp sẽ về báo với cha mẹ. Hai bên gia đình thống nhất, đám cưới sẽ được tiến hành theo nghi thức truyền thống. Người Mông cũng là dân tộc có phong tục tôn trọng tự do yêu đương.

Ở Trung Quốc có tục đổi váy của thiếu nữ thuộc tộc Di, sau khi trải qua nghi thức đổi váy ở tuổi trăng rằm, thiếu nữ dân tộc Di có quyền tự do yêu đương, thậm chí quan hệ ân ái rồi mới định ngày thành hôn. Nghi lễ đổi váy đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời của người phụ nữ tộc Di. Khi được choàng lên mình bộ váy áo mới, cô gái có quyền tự do tìm kiếm người thương. Chỉ cần chàng trai môn đăng hộ đối và xa huyết thống là hai người được phép quan hệ. Tới khi cô gái có tin mừng, nhà trai sẽ chủ động tìm tới nhà gái, dâng lễ cưới và định ngày thành hôn.

Một số ý kiến

Có ý kiến cho rằng tự do yêu đương thực tế cũng không có gì là xấu, cần phải ngăn chặn hay cấm đoán. Tuy nhiên có các ý kiến khác không ủng hộ việc tự do yêu đương một cách thái quá, thiếu hiểu biết cần thiết nhất là đối với giới trẻ. Tự do yêu đương không xấu, nhưng những hệ lụy của việc này mới đáng để suy nghĩ và cảnh báo.

Nhiều người cho rằng cần có lời khuyên cho giới trẻ, nên yêu ở lứa tuổi nào, ở giới hạn nào, và làm sao để yêu không mù quáng, sai lầm với những hậu quả đáng tiếc... Bởi lối yêu quá thoáng, quá tự do ẩn chứa những hệ lụy không nhỏ, mà chính những người trong cuộc lại gánh chịu hậu quả trước tiên. Những kết cục buồn của lối yêu đương "một cách hồn nhiên" để lại sự tổn thương rất lớn về thể xác và tâm hồn. Sống với nhau, trao cho nhau trọn vẹn là thế nhưng ít có mối tình nào đi đến hôn nhân. Tình yêu của họ thường bị tan vỡ khi phải đối diện với những hậu quả của nó.

Có sự lo lắng đó là do quan niệm, nhận thức về tự do yêu đương, về quan hệ tình dục trước hôn nhân của một số người chưa đầy đủ, chính xác, kể cả những kiến thức tình dục an toàn cũng chưa được quan tâm đúng mức. Tự do yêu đương, quan hệ trước hay sau hôn nhân, ở lứa tuổi nào, dù không có một chuẩn mực chung cho tất cả mọi người, vẫn luôn cần có một sự chuẩn bị tốt, cả về phương diện sức khỏe lẫn tin thần trách nhiệm với người yêu, gia đình và xã hội để không xảy ra những hậu quả đáng tiếc.

Có những bạn trẻ quan niệm sai lầm đồng nhất tình yêu với tình dục. Các bạn cho rằng đã yêu nhau là phải trao thân cho nhau, nhưng lại không suy tính gì đến hậu quả, trách nhiệm và nghĩa vụ trong tương lai. Có những mối quan hệ chỉ là sự rung động nhất thời nhưng các bạn trẻ đã vội ngộ nhận đó là tình yêu. Nhiều cô gái trẻ đã sa vào cạm bẫy của những tên Sở Khanh, lợi dụng tình yêu để chiếm đoạt thân xác họ. Ở thái cực ngược lại, những người yêu quá thoáng cũng khiến bạn tình e ngại vì không ai dám đảm bảo họ sẽ bỏ lối yêu thoáng ấy để làm một người chồng/vợ chung thủy.

Sự xuất hiện của virus chết người AIDS vào những năm 1980 đã giáng cú đòn mạnh vào tình yêu tự do. Nỗi sợ hãi virus có thể lây truyền qua đường tình dục đã được kết lại bằng một lá thư trên tờ tạp chí Time năm 1988, là một lời kêu gọi trở về với "Chúa Trời – nỗi sợ hãi - tìm về tiêu chuẩn đạo đức của ngày hôm qua".

Thực trạng tại số quốc gia
Ở Việt Nam, thực tế là hầu hết giới trẻ hiện nay còn nhận thức quá sơ sài. Họ chỉ biết yêu, và yêu mà không biết làm thế nào để gìn giữ tình yêu đó, gìn giữ mối quan hệ đó tốt đẹp. Những kiến thức về giới tính, sinh sản, quan hệ tình dục an toàn vẫn còn ít, thậm chí là hệ lụy và tác hại to lớn của việc phá thai dù lớn, nhỏ cũng không biết... Họ ít được cung cấp thông tin một cách đầy đủ từ cha mẹ, nhà trường, các phương tiện truyền thông... Họ cũng chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm của mình, còn hiểu quá ít về nhau đã vội chán nhau, để rồi cuối cùng những hậu quả xảy ra.

Có những đôi yêu nhau trong lứa tuổi trung học, nhận thức xã hội, tâm lý, nhân cách và thể chất chưa đến độ chín, đã vội lao vào quan hệ tình dục, để rồi khi xảy ra những hậu quả thì không biết cách giải quyết mâu thuẫn và rồi tình yêu tan vỡ. Nhiều người bị vô sinh sau nhiều lần nạo phá thai. Nhiều người phải bỏ học giữa chừng để làm mẹ trong tuổi còn nhỏ nên không thể làm một bà mẹ chu đáo được. Người thì bị mặc cảm về sự thất tiết của mình mà không dám tiến đến với ai, cũng như bị nhiều người đàn ông từ chối lấy làm vợ.

Trong xã hội, có những người phụ nữ trượt dài trong tự do yêu đương dẫn đến buông thả, quan hệ không kiểm soát, họ cho rằng mình đã một lần trao thân, chẳng còn gì để mất, dù vậy quan điểm xã hội dù cho có thoáng đến đâu, thì trinh tiết và đức hạnh vẫn là những tiêu chí quan trọng trong việc đánh giá một người phụ nữ. Những người phụ nữ biết giữ trinh tiết tới khi kết hôn luôn được người chồng tôn trọng và đánh giá cao hơn những phụ nữ không làm được điều đó.

 Chuyên gia tư vấn tâm lý Đinh Đoàn cho biết: "Chuyện tình yêu, hôn nhân là chuyện ảnh hưởng tới cả cuộc đời, nên không nhất thiết phải vội vã, nhanh chóng, chúng ta có đủ thời gian để làm những gì chúng ta muốn, nên đừng để phải rơi vào cảnh "sai lại sửa", như kiểu nháp vài lần rồi xé nháp. Ai cũng có một cuộc đời, đừng biến cuộc đời mình thành một chuỗi  "xé nháp"

Tại một số quốc gia, tự do yêu đương là tội lỗi và có thể bị trừng phạt. Tại Pakistan có những đôi bạn trẻ người Pakistan nếu lấy nhau mà không được sự đồng ý của cha mẹ và bộ tộc sẽ phải lĩnh án tử hình. Trong đó có những vụ điển hình là 3 thiếu nữ bị tộc trưởng chôn sống vì dám tự mình lựa chọn bạn đời, một vụ khác là một cô gái đã bị tộc trưởng thả đàn chó dữ đuổi cắn trước khi bị bắn chết cũng chỉ vì dám tự do yêu đương. Ở Ấn Độ có làng cấm phụ nữ tự do yêu đương,  cấm các cuộc hôn nhân tự nguyện cũng như buộc phụ nữ dưới 40 tuổi trong làng phải quấn khăn che mặt khi đi ra đường và không được đi ra khỏi nhà một mình vào chiều tối, cũng ở nước này đã có trường hợp một người thiếu nữ giết cha vì bị phản đối tự do yêu đương

Tham khảo
"The recurring movements of free love" by Saskia Poldervaart
Victoria Woodhull, Free Lover: Sex, Marriage And Eugenics in the Early Speeches of Victoria Woodhull (Seattle: Inkling, 2005) ISBN 1-58742-050-3
Stoehr, Taylor, ed. Free Love in America: A Documentary History (New York: AMS Press, 1977).
Sears, Hal, The Sex Radicals: Free Love in High Victorian America (Lawrence, KS: The Regents Press of Kansas, 1977
Spurlock, John Free Love: Marriage and Middle Class Radicalism, 1825-1860 (New York: New York University Press, 1987
Joanne E. Passet, Sex Radicals and the Quest for Women’s Equality. Champaign: University of Illinois Press, 2003. ISBN 0-252-02804-X.
Martin Blatt, Free Love and Anarchism: The Biography of Ezra Heywood (Urbana: University of Illinois Press, 1989)
"Emile Armand and la camaraderie amourouse".Revolutionary sexualism and the struggle against jealousy." by Francis Rousin
Barbara Goldsmith, Other Powers: The Age of Suffrage, Spiritualism, and the Scandalous Victoria Woodhull, 1999, ISBN 0-06-095332-2
Goldman, Emma, Marriage and Love (New York, Mother Earth Publishing Association, 1911)
Françoise Basch, Rebelles américaines au XIXe siècle: marriage, amour libre et politique (Paris: Méridiens Klincksieck, 1990).
Curt von Westernhagen, Wagner (Cambridge, 1978), ISBN 0 521 28254.
Dennis McNally, A Long Strange Trip, the Inside History of the Grateful Dead (New York, 2002), ISBN 0-7679-1186-5
Hugh M. Hefner, The Playboy Philosophy, Playboy Magazine, December 1962 through May 1965 issues.
 Giới trẻ ngày càng yêu thoáng

Chú thích

Tình yêu
Tự do
Tự do yêu
Cách mạng tình dục


title: Nimravidae

text:
Nimravidae là một họ thú có vú ăn thịt đã tuyệt chủng từng sống ở Bắc Mỹ và lục địa Á-Âu. Tuy không phải "mèo thực sự" (họ Felidae), Nimravidae vẫn có quan hệ gần và hiện được phân loại là một họ trong phân bộ Dạng mèo. Hóa thạch Nimravidae có niên đại từ giữa Eocen đến cuối Miocen (tầng Barton đến tầng Tortona, 40,4-7,2 triệu năm trước), tồn tại trong .

Các loài nay thuộc Barbourofelidae từng được coi tạo nên một phân họ trong họ Nimravidae, song đến năm 2004, chúng được chuyển sang họ riêng.

Hình thái học và tiến hóa
Hầu hết các loài Nimravidae có vóc dáng thấp, lắm cơ bắp, giống mèo, với chân và đuôi ngắn hơn (tính theo tỉ lệ) so với mèo. Không như các họ dạng Mèo con sinh tồn, Nimravidae có cấu trúc xương nhỏ trong tai khác thường. Tai giữa của các loài họ Mèo (Felidae) nằm trong một cấu trúc ngoại vi gọi là bọng thính giác (auditory bulla) có hai khoang do vách ngăn chia cách. Hóa thạch Nimravidae cho thấy chúng hoặc có bọng xương hóa không vách ngăn hoặc hoàn toàn thiếu bọng. Có lẽ chúng có một cấu trúc sụn trong tai. Chân các loài Nimravidae ngắn, cho thấy lúc đi chúng áp hoặc nửa áp gang bàn chân xuống mặt đất.

Dù bề ngoài tựa như hổ răng kiếm trong chi Smilodon, hai bên không có quan hệ gần, sự tương đồng hình dáng là do tiến hóa song song. Chúng chia sẻ đặc điểm phái sinh với Barbourofelidae ở hộp sọ, xương hàm dưới, bộ răng và phần sau sọ. Chúng còn có gờ chìa ra ở mặt trước xương hàm dưới mặc dù không nổi bật như ở Thylacosmilus vẫn kéo dài ngang độ dài nanh.

Phân loại
Họ Nimravidae do nhà cổ sinh học Mỹ Edward Drinker Cope đặt tên năm 1880, với chi Nimravus lấy làm loài điển hình. Họ này được xếp vào Fissipedia (theo Cope (1889)); vào Caniformia (theo Flynn và Galiano (1982)); vào Aeluroidea (theo Carroll (1988)); vào Feliformia (theo Bryant (1991)); và vào Carnivoramorpha (theo Wesley-Hunt và Werdelin (2005)).

Một số học giả nhóm một số chi Nimravidae thành tông nhằm cho thấy rõ hơn mối quan hệ nội tại trong họ. Một số loài họ Nimravidae có vóc dáng to lớn, nanh hàm trên bè dẹt, hàm dưới có gờ chìa ra. Số khác có bộ răng giống mèo, nanh bé hơn.

Không chỉ có sự đa dạng ở bộ răng, hình thái của chúng cũng đa dạng ngang với của họ Mèo. Một số to cỡ báo hoa mai, số khác ngang ngửa hổ và sư tử, và một chi-Nanosmilus, chỉ bằng một con linh miêu đuôi cộc nhỏ.

Phân loại
 Họ: Nimravidae
 Dinailurictis
 Dinictis
 Eofelis
 Maofelis
 Pogonodon
 Quercylurus
 Tông Nimravini
 Dinaelurus
 Nimravus
 Tông Hoplophoneini
 Eusmilus
 Hoplophoneus
 Nanosmilus

Cây phát sinh

Cây phát sinh dưới đây dựa trên Peigné et al. (2003), với chỉnh sửa của Averianov et al. (2016).

Chú thích

Zoological Journal of the Linnean Society, 2003, 138, 477–493

Bộ Ăn thịt


title: Vikrom Kromadit

text:
Vikrom Kromadit hay Vikram Kromadit (tiếng Thái Lan:วิกรม กรมดิษฐ์) (sinh ngày 17 tháng 3 năm 1953) là Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Giám đốc Điều hành tập đoàn Amata và công ty con TNHH Amata City. Năm 1989, ông thành lập Amata Nakorn ở tỉnh Chonburi ở Thái Lan. Sau đó, ông thành lập Amata City ở tỉnh Rayong, và một loạt các công ty con và các chi nhánh khác của tập đoàn Amata. Tại Việt Nam, ông đã phát triển Amata tại thành phố Biên Hòa.

Theo bình chọn của tạp chí Forbes năm 2008, Vikrom Kromadit xếp vị trí 34 trong danh sách những người giàu nhất ở Thái Lan với tài sản 145 triệu USD.. Ông cũng được vinh danh trong danh sách 48 Anh hùng hảo tâm ở châu Á .

Sự nghiệp
Vikram Kromadit sinh ra ở Kanchanaburi, Thái Lan. Tổ tiên của ông là người Khách Gia, nhập cư đến Thái Lan từ 150 năm trước. Ông là con trai cả của gia đình, gia đình ông có 23 người em và có người cha vũ phu, độc đoán. Ông tham gia thương mại từ khi còn nhỏ, gây dựng "cơ nghiệp" bán lạc rang khi mới 5 tuổi, quản lý 300 nhân công khi mới lên 10. Ông tốt nghiệp từ Đại học Quốc gia Đài Loan, nơi ông nhận học bổng của chính phủ Đài Loan để học kỹ thuật cũng như văn hóa và ngôn ngữ Trung Hoa.

Trong khi đang học năm thứ 3 đại học, khi ông 21 tuổi, với số vốn ít ỏi là 4.000 USD vay mượn, ông cho ra đời Tổng công ty V&K, một doanh nghiệp xuất khẩu hàng nông phẩm . Một năm sau đó, họ đã đi tiên phong trong việc kinh doanh và đầu tư bất động sản.

Năm 1988, ông cùng đối tác cùng nhau thành lập Công ty Bang Pakong để xây dựng và kinh doanh khu công nghiệp, từ đó lập khu công nghiệp Bang Pakong I và II, sau này công ty này phát triển, không ngừng mở rộng và trở thành tập đoàn Amata ngày nay . Gần như khởi nghiệp từ con số không, ông đã không ngừng phấn đấu vươn lên bằng ý chí mạnh mẽ, một tầm nhìn rộng lớn và trở thành nhà phát triển khu công nghiệp lớn nhất Thái Lan, Chủ tịch kiêm CEO Tập đoàn AMATA ngày nay và chủ của 3 khu công nghiệp. Vikrom Kromadit hiện sống độc thân.

Ông thành lập Quỹ từ thiện Amata Foundation, một tổ chức giải quyết các vấn đề xã hội, hỗ trợ phát triển văn hóa và bảo vệ môi trường, ông đã chuyển toàn bộ tài sản vào quỹ này mà không để lại cho người thân trong gia đình, và không ai trong gia đình được tham gia và can thiệp vào Amata

Phương châm sống
Phương châm sống của ông là:

Bí quyết thành công của ông là: hết mình với công việc; không bao giờ bỏ cuộc; luôn chủ động tích cực; kinh doanh trung thực; biết phân quyền và giao việc; sống nghĩa tình và có trách nhiệm .

Nghiệp viết sách
Sách từng xuất bản của ông Vikrom, có sách từng đạt số lượng trên 1 triệu bản:
 Hãy là người tốt
 Tầm nhìn Vikrom
 Tay không gây dựng cơ đồ (Tự truyện của Vikrom Kromadit) - Đã xuất bản tại Việt Nam
 Các giám đốc điều hành của thế giới (World’s CEO) do Post Today Publishing Group phát hành
 Sống theo kiểu của Vikrom (Kin Yu Baab Vikrom)
 Nghiệt ngã và thành công - Đã xuất bản tại Việt Nam

Công ty Amata
Công ty đại chúng Amata và các công ty con tham gia, phát triển, quản lý bán hàng và bất động sản, khu công nghiệp ở Thái Lan và quốc tế. Ngoài ra, công ty có nhà máy điện (Amata Power) và tham gia vào phân phối, sản xuất, và xử lý nước để sử dụng trong ngành công nghiệp, cũng như cung cấp các dịch vụ tiện ích, quản lý và cho thuê các nhà máy. Công ty được thành lập vào năm 1989 và có trụ sở tại Bangkok, Thái Lan.

Từ tháng 12 năm 1994, Amata liên doanh với Công ty Phát triển khu công nghiệp Biên Hoà, tỉnh Đồng Nai (Sonadezi) thành lập liên doanh Amata Việt Nam khai mở khu công nghiệp tại Biên Hòa , rộng 500 ha và tính đến năm 2010, đã có hơn 100 nhà máy đến từ các nước trên thế giới thuê mướn . Năm 2012, công ty Amata Việt Nam dự định phát triển khu đô thị công nghiệp mới tại Long Thành, Đồng Nai với diện tích 1.300 ha và với tổng vốn đầu tư khoảng 20 tỷ USD

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang web
 Kromadit tại facebook
 Vikrom's Vision, Forbes ngày 24 tháng 7 năm 2006
 "Tỉ phú 25 xu": trung thực là chìa khóa thành công
 Xây khu đô thị công nghiệp 20 tỉ đô la tại Đồng Nai
 Amata có ý định đầu tư vào du lịch Đà Nẵng
 Tỷ phú Thái ra mắt tự truyện trên bãi cỏ ở VN
 Tỷ phú Thái đến VN bằng 'ngôi nhà' di động triệu USD

Doanh nhân Thái Lan
Sinh năm 1953
Nhà từ thiện
Nhà hoạt động xã hội
Nhà văn Thái Lan
Nhân vật còn sống


title: Cá bống tượng

text:
Cá bống tượng (Danh pháp khoa học: Oxyeleotris marmorata) là một loài cá bống sống tại vùng nước ngọt phân bố tại lưu vực sông Mê Kông và sông Chao Praya cùng những con sông trong khu vực biên giới giữa các nước Malaysia, Singapore, Đông Dương, Philippines và Indonesia. Cá bống tượng là một loài cá có giá trị kinh tế cao.

Cá tự nhiên bắt gặp ở Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Brunei, Lào, Sumatra, Campuchia. Ở miền Nam Việt Nam cá xuất hiện ở hệ thống sông Cửu Long, sông Đồng Nai, sông Vàm Cỏ. Khu vực đồng bằng sông Cửu Long quanh năm nắng nóng và mưa nhiều nên thích hợp cho cá bống tượng sinh trưởng và phát triển tốt, ngoài ra cá còn được nuôi ở Quảng Nam.

Đặc điểm sinh học
Cá bống tượng có kích thước lớn nhất trong họ cá bống nước ngọt, có thân hình thoi tròn. Cá có hàm răng sắc nhọn của các loài cá ăn động vật. Mình cá có nhiều màu đen, điểm thêm ít vằn nâu, đầu to hơn so với thân. Và điểm đặc biệt khó có thể nhầm lẫn cá bống tượng là dưới đuôi có hình chữ V màu đen.

Khi lật ngửa vảy bụng và lưng đều, các vây nguyên, cá có nhiều nhớt, màu lưng hơi xám, da bóng, mang phùng thật to và các vây xoè ra hết cỡ, có trọng lượng trung bình khoảng 50 - 100g. Cá bống tượng giống với những loài cá bống khác, nhất là trong thời kỳ còn nhỏ nhưng lúc lớn chúng có trọng lượng lớn, có thể đạt đến vài kg. Cá bống tượng khoẻ, thịt dày, ngon, thịt cá khi chế biến có màu trắng tinh như thịt gà, có độ dai và có vị ngọt.

Tập tính
Cá sống thành đàn trong sông ngòi, kênh, rạch, ao, đìa hoặc hồ chứa. Cá bống tượng thường đi một cặp, ít khi đi lẻ Cá trưởng thành sinh sản ở những nơi có nước chảy. Cá có thể sống được ở vùng nhiễm phèn, độ pH = 5,5 và có độ mặn không quá 13%. Hàm lượng oxy hòa tan >1 mg/ lít. Nhiệt độ thích hợp 26 - 32oC. Song chúng có thể chịu đựng pH=5. Nhiệt độ thích hợp nhất cho cá phát triển từ 26-320C, cá cũng có thể chịu đựng nhiệt độ nước 15-410C, thậm chí chúng có thể chịu đựng đến độ muối 15‰. Cá cần có dưỡng khí trên 3 mg/l và có thể chịu đựng ở môi trường dưỡng khí thấp vì có cơ quan hô hấp phụ. Khi lượng khí oxy hoà tan trong ao thấp, cá có hiện tượng phùng mang, nổi đầu trên mặt nước.

Cá bống tượng trong tự nhiên, cá phân bố khắp các loại thủy vực: sông rạch, mương ao, ruộng,... Cá sống thích hợp ở môi trường nước không bị nhiễm phèn. sống ở đáy, ban ngày thường vùi mình xuống bùn, hang hốc, bộng, khi gặp nguy hiểm cá có thể chúi xuống bùn sâu đến 1m, có thể sống ở đó hàng chục giờ. Cá ưa ẩn náu nơi cây cỏ ven bờ, hang hốc.

Cá bống tượng có tập tính sống tầng đáy, môi trường nước yên tĩnh, có cỏ cây thủy sinh làm giá đỡ, cá có thể sống ở mé bờ gần mặt nước, cá ăn mồi sống tự nhiên. Cá bống tượng thường ban ngày ít hoạt động và thường vùi mình dưới bùn, hoạt động tích cực vào đêm, nơi có điều kiện thuận lợi cá hoạt động cả ban ngày.

Cá bống tượng là loài cá dữ điển hình, thích ăn động vật như cá, tép, cua, ốc... tươi sống và vừa với cỡ miệng. Nuôi trong ao, trong bè, cá ăn thêm các loài thức ăn khác như các loại hạt và thức ăn chế biến. Là loài cá dữ ăn thịt nhưng không rượt đuổi con mồi, mà chỉ nằm rình rập săn bắt. Cá bống tượng ăn mạnh về đêm hơn ngày, nước lớn ăn mạnh hơn nước ròng. Đây là loại cá dễ nuôi.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1852
Cá Đông Nam Á
Loài ít quan tâm


title: Khỉ đầu chó olive

text:
Khỉ đầu chó olive (danh pháp khoa học: Papio anubis), còn gọi là khỉ đầu chó Anubis, là một loài khỉ thuộc họ Cercopithecidae (Họ Khỉ Cựu Thế giới). Đây là loài khỉ đầu chó phân bố rộng rãi nhất, nó được tìm thấy tại 25 quốc gia khắp châu Phi, kéo dài từ Mali về phía đông tới Ethiopia và Tanzania. Quần thể bị cô lập cũng được tìm thấy ở một số vùng miền núi của sa mạc Sahara. Chúng sống ở xavan, thảo nguyên và rừng.
Khỉ đầu chó olive sinh sống thành từng nhóm từ 15 đến 150 con, bao gồm một vài con đực, nhiều con cái và con non của chúng. Mỗi con khỉ đầu chó có một thứ hạng xã hội ở trong nhóm.
Một lý do chính cho sự thành công cùa khỉ đầu chó ô liu là nhờ chúng là loài ăn tạp và giống như những con khỉ đầu chó khác, thực tế sẽ ăn bất cứ thứ gì. Như vậy, chúng có thể tìm thấy dinh dưỡng trong hầu hết mọi môi trường và có thể thích nghi với các chiến thuật kiếm ăn khác nhau.

Tham khảo

A
Động vật có vú Tây Phi
Động vật có vú Ethiopia
Động vật có vú Somalia
Động vật có vú Tanzania
Động vật có vú Uganda
Động vật được mô tả năm 1827
Động vật Đông Phi
Động vật Tây Phi
Động vật có vú châu Phi
Động vật có vú Burundi
Động vật có vú Cameroon
Động vật có vú Tchad
Động vật có vú Eritrea
Động vật có vú Kenya
Động vật có vú Rwanda
Động vật có vú Sudan
Động vật có vú Cộng hòa Trung Phi
Động vật có vú Cộng hòa dân chủ Congo
Động vật có vú Cộng hòa Congo


title: Cheo cheo Việt Nam

text:
Cheo cheo lưng bạc hay còn gọi cheo cheo Việt Nam (danh pháp khoa học: Tragulus versicolor) là một loài động vật guốc chẵn trong Họ Cheo cheo, cũng là một loài đặc hữu ở Việt Nam. Cho đến năm 2004, nó thường được xem là một phân loài của cheo cheo Napu (T. napu), dù nó giống loài cheo cheo Nam Dương hay cheo cheo Kanchil (T. kanchil) hơn. Thông tin mới nhất của loài cheo cheo hiếm này vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được trả lời nên một dạo có người cho là chúng đã tuyệt chủng. Nhưng có lẽ vì hiểu biết về loài cheo cheo này quá hạn chế nên các nhà sinh vật học vẫn chưa định rõ cách nhận dạng chúng để phân biệt với các loài cheo cheo khác. Hơn nữa khoa học vẫn chưa hiểu rõ môi trường sinh sống của chúng được nên phạm vi phân bố vẫn còn phần giả định.

Vào tháng 11 năm 2019, một nhóm khoa học gia đã chụp được ảnh cheo cheo lưng bạc trong một khu rừng ở Việt Nam lần đầu tiên sau 30 năm vắng bóng.

Mối đe dọa chính cho cheo cheo lưng xám là môi sinh bị hủy hoại. Con người cũng góp phần không nhỏ vì săn bắn và gài bẫy giết hại nhiều loài động vật hoang dã ở Việt Nam.

Đặc điểm sinh học
Cheo cheo nhỏ là động vật guốc chẵn nhỏ nhất, với ngoại hình giống hoẵng và hươu, nhưng không có tuyến lệ. Toàn thân phủ lông màu nâu đỏ, vùng ngực và dưới bụng có 3 vệt lông trắng song song với thân, lông cheo mịn, ngắn và bóng mượt. Con đực và con cái đều không có sừng, nhưng một số con trưởng thành lại có răng nanh chìa ra bên mép, con đực có răng nanh dài hơn con cái, răng nanh hàm trên phát triển thò ra ngoài miệng.

Cheo cheo nhỏ là loài động móng guốc nhỏ nhất thế giới. Với kích thước không lớn hơn một con mèo nhà, chiều dài đầu đến thân trung bình khoảng từ 400 đến 480 mm, trọng lượng đạt từ 0,7 – 2 kg (chiều dài thân tối đa thì cũng khoảng 30–50 cm, trọng lượng 1,6-2,6 kg). Khuôn mặt cheo cheo nhỏ khá giống con chuột, bốn chân gầy nhẳng như que củi.

Tập tính

Cheo là động vật sống và kiếm ăn đơn độc, nó có khả năng thích nghi với nhiều môi trường khác nhau nhưng chủ yếu là trong rừng, rẫy. Cheo kiếm ăn ban ngày và đêm theo lối mòn hoặc trong khu vực riêng có cây rậm rạp bao phủ. Cheo có tính nhút nhát, khi gặp kẻ thù nhảy trốn rất nhanh.

Mùa động dục và nuôi con sống ghép đôi giao phối vào khoảng tháng sáu và tháng bảy. Trước khi giao phối con cái dùng chân sau gõ xuống đất 8 lần trong vòng 3 giây báo cho con đực biết. Loài thú này mang thai khoảng 140 ngày. Mỗi lần đẻ một con vào cuối mùa mưa khi thức ăn dồi dào.

Trong văn hóa
 "Nhát như cheo" là một câu thành ngữ rất thông dụng ở các tỉnh miền núi Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

 Đặng Ngọc Cần, Hideki Endo, Nguyễn Trường Sơn và cộng sự: Danh lục các loài thú hoang dã Việt Nam. Shoukadoh Book Sellers, Nhật Bản, năm 2008.
 Nguyễn Xuân Đặng, Lê Xuân Cảnh: Phân loại học lớp thú và đặc điểm khu hệ thú hoang dã Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học tự nhiên và Công nghệ Hà Nội, năm 2009.
 Phạm Nhật, Đỗ Quang Huy: Động vật rừng Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội, năm 1998.
 Mammal Species of the World

Liên kết ngoài
 Ăn thịt thú rừng, thủ phạm của thảm họa sinh thái
 Ăn thịt thú rừng mắc nhiều bệnh khó chữa
 Sốc vì thịt rừng Đà Lạt lên truyền hình

V
Động vật có vú Việt Nam
Động vật đặc hữu Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1910


title: Cua cạn

text:
Cua cạn hay Cua đất là tên gọi chỉ chung cho một số giống cua đã tiến hóa để sống chủ yếu trên đất liền. Những loài đặc trưng của cua đất gồm họ Gecarcinidae và Gecarcinucidae, cũng như một số loài cua từ các họ cua khác, chẳng hạn như Sesarma. Mặc dù thuật ngữ cua đất thường được sử dụng để có nghĩa là chỉ các loài trong họ Gecarcinidae. Cua đất thường phát triển từ cua nước ngọt, kể từ khi thay đổi sinh thái cần thiết để sống trong nước ngọt trước sự thích nghi cho cuộc sống trên cạn

Tổng quan
Không có sự phân biệt rõ ràng giữa của thuộc nhóm sống trên "mặt đất" và "bán mặt đất" cũng không thể phân biệt giữa cua "bán mặt đất" và cua "thủy sản". Đây vẫn là những con cua thật sự, mặc dù ngay cả khi hầu hết cua đất thích nghi với môi trường sống trên mặt đất nhưng nó vẫn phải quay trở lại biển để đẻ trứng, hàng năm nó phải di cư hàng năm ra biển. Sau gió mùa Ấn Độ Dương, cua đỏ đảo Christmas (Gecarcoidea natalis) di cư hàng loạt tạo thành một "thảm sống" cua. Các con cua có di chuyển lên đến 1,46 km (0.91 dặm) trong một ngày, và lên đến 4 km (2.5 dặm) tính chung.

Xem thêm
 Họ Cua đồng
 Cua nước ngọt
 Cua bể

Chú thích

Tham khảo

Phân thứ bộ Cua


title: Dơi mũi nhẵn đốm vàng

text:
Dơi mũi nhẵn đốm vàng (Kerivoula picta) là một loài dơi trong họ Dơi muỗi.

Nó được tìm thấy ở Brunei, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Nepal, Sri Lanka, và Việt Nam. Nó được tìm thấy trong rừng khô cằn.
Thân và đuôi có cùng độ dài. Chiều dài cơ thể là 3 đến 5,5 cm. Chiều dài đuôi từ 3 đến 5,5 cm. Sải cánh dài 18–30 cm chiều dài.

Nhóm nhỏ của những con vật này thường được tìm thấy ở nơi khó có khả năng nhất nhưhẳng hạn như trong tổ treo của chim sẻ kiến và chim hút mật hoặc dưới mái hiên của những túp lều châu Phi. Không nghi ngờ gì, màu sắc đứt quãng và tươi sáng của những con dơi là một hình thức ngụy trang để bảo vệ chúng khi chúng ngủ trên các địa điểm dễ hiểm nguy. Người ta không biết về thói quen sinh sản của chún.
Chúng sinh sống ở miền Nam và miền đông Ấn Độ tới miền nam Trung Quốc. Họ rất hiếm và sống trong các nhóm chỉ có 2 - 6

Màu sắc của loài dơi nhẵn đốm vàng này có màu sáng màu cam hoặc đỏ tươi, với đôi cánh màu đen và màu da cam cùng các ngón.

Chú thích

Tham khảo
Từng thấy 2 cá thể ở Đăk Lăk - Việt Nam khoảng 10 năm trước
-Phát hiện 1 cá thể ở Hải Phòng vào tháng 9-2022

Liên kết ngoài

Dơi
Dơi Malaysia
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Nepal
Động vật có vú Sri Lanka
Động vật có vú Trung Quốc
Động vật có vú Việt Nam
Kerivoula


title: Cua nước ngọt

text:
Cua nước ngọt là tên gọi chỉ chung cho các loài cua sống chủ yếu ở môi trường nước ngọt. Cua nước ngọt được tìm thấy ở khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trên thế giới. Có khoảng 1.300 loài cua nước ngọt, phân phối khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới được chia thành 08 họ.

Đặc điểm
Trong số 08 họ, hầu hết các loài cua nước ngọt thường sinh sản với số lượng ít và có sự chăm sóc nuôi dưỡng của cua mẹ đối với cua con trái ngược với cua biển (marine crabs) đẻ hàng ngàn ấu trùng phù du. Các loài cua nước ngọt có xu hướng là loài đặc hữu ở khu vực nhỏ. Kết quả là, một tỷ lệ lớn đang bị đe dọa tuyệt chủng. Có con cua nước ngọt cân nặng hơn 1,5 kg với hai càng to gần bằng cổ tay người lớn. Đường kính mai cua hơn 15 cm. Khi càng vươn ra thì chiều dài toàn thân cua khoảng 60 cm. Đây là giống cua sen ở Việt Nam.

Thống kê
Có hơn 1.300 loài được mô tả cua nước ngọt, trong tổng số 6.700 loài cua trên tất cả môi trường sống. Tổng số loài cua nước ngọt, bao gồm cả các loài chưa được mô tả được cho là lên đến 65% hoặc cao hơn, có khả năng lên đến 2.155 loài, mặc dù hầu hết các loài khác hiện vẫn chưa biết đến. Tám họ cua nước ngọt bao gồm:

 Liên họ Trichodactyloidea
 Trichodactylidae (Trung Mỹ và Nam Mỹ)
 Liên họ Potamoidea
 Potamidae (lưu vực Địa Trung Hải và châu Á)
 Potamonautidae (châu Phi bao gồm cả Madagascar)
 Deckeniidae (Đông Phi và Seychelles)
 Platythelphusidae (Đông Phi)
 Liên họ Gecarcinucoidea
 Gecarcinucidae (Châu Á)
 Parathelphusidae (châu Á và châu Úc): Họ Cua đồng
 Liên họ Pseudothelphusoidea
 Pseudothelphusidae (Trung Mỹ và Nam Mỹ)

Nguy cơ
Hai phần ba các loài cua nước ngọt đang đối diện với nguy cơ tuyệt chủng. Trong số đó cứ mỗi 6 loài cua thì có một loài bị xếp vào nguy cơ rất cao trong đó cua nước ngọt tại Đông Nam Á thuộc vào nhóm nguy cơ tuyệt chủng cao nhất vì đang đối diện với môi trường sống bị ô nhiễm nặng nề kể cả loài cua Johora singaporensis sống quanh đảo quốc Singapore.

Danh sách 1.280 loài cua nước ngọt được khuyến nghị xếp vào sách đỏ. Ngoài ra, 227 loài cua nước ngọt khác đang được cân nhắc về mức độ nguy cơ, 628 loài còn lại đang được tiếp tục thu thập dữ liệu.

Hình ảnh

Tham khảo
 Darren C. J. Yeo, Peter K. L. Ng, Neil Cumberlidge, Célio Magalhães, Savel R. Daniels & Martha R. Campos (2008). Global diversity of crabs (Crustacea: Decapoda: Brachyura) in freshwater. In E. V. Balian, C. Lévêque, H. Segers & K. Martens. "Freshwater Animal Diversity Assessment". Hydrobiologia. Developments in Hydrobiology, vol. 198 (Springer) 595 (1): 275–286. doi:10.1007/s10750-007-9023-3. ISBN 978-1-4020-8258-0.
 Sebastian Klaus, Darren C. J. Yeo & Shane T. Ahyong (2011). "Freshwater crab origins – laying Gondwana to rest". Zoologischer Anzeiger 250 (4): 449–456. doi:10.1016/j.jcz.2011.07.001
 Ben Collen, Mala Ram, Nadia Dewhurst, Viola Clausnitzer, Vincent J. Kalkman, Neil Cumberlidge & Jonathan E. M. Baillie (2009). "Broadening the coverage of biodiversity assessments". In Jean-Christophe Vié, Craig Hilton-Taylor, Simon N. Stuart. Wildlife in a Changing World: An Analysis of the 2008 IUCN Red List of Threatened Species. International Union for Conservation of Nature. pp. 66–76. ISBN 978-2-8317-1063-1.
 Nguy cơ tuyệt chủng của cua nước ngọt

Phân thứ bộ Cua


title: Cheo cheo nước

text:
Cheo cheo nước (danh pháp hai phần: Hyemoschus aquaticus) là một loài động vật nhai lại móng guốc chẵn thuộc Họ Cheo cheo. Loài này phân bố ở châu Phi. Nó là Thành viên lớn nhất của Họ Cheo cheo, dài khoảng 80 cm và cân nặng khoảng 10 kg. Nó cũng được coi là giống như lợn nhất và nguyên thủy nhất trong số các loài cheo cheo. Cheo cheo nước được tìm thấy ở châu Phi nhiệt đới, ở ven biển Tây Phi và các khu rừng nhiệt đới Trung Phi.
Cheo cheo nước có một cơ thể chắc nịch tròn, chân mỏng với móng, và đầu giống chuột. Con đực có răng năng nên nó còn được gọi là "nai răng nanh". Như tên gọi chung của nó cho thấy, cheo cheo nước là một vận động viên bơi lội tốt và có thể lặn dưới nước. Lỗ mũi của nó là khe hở mà nó có thể ép đóng để giữ nước. Nó sẽ không bao giờ đi lạc xa từ một nguồn nước, và nó sẽ rút về nước và nhảy trong khi bị đe dọa. Nó có bộ lông màu nâu đỏ với sọc trắng và các điểm. Con trưởng thành trung bình 10–12 kg và dài tới 80 cm.
Chúng là động vật nhai lại, thức ăn chủ yếu thực vật, đặc biệt là quả. Chúng chủ yếu sinh hoạt về đêm và chủ yếu là sống đơn độc. Con giới có lãnh thổ chồng lấn với phạm vi lãnh thổ của con cái, các con đực giới hiếm khi quá hung hăng với nhau. Đôi khi chúng giao chiến, chúng sử dụng răng nanh làm vũ khí, chúng dường như muốn tránh nhau và giữ cho mình. Một con cái đến kỳ động dục sẽ giao phối với con đực mà nó chia sẻ một phạm vi sinh sống, nó mang thai trong 4 tháng.

Tham khảo

A
Động vật có vú Tây Phi
Động vật được mô tả năm 1841
Động vật Tây Phi
Động vật có vú châu Phi


title: Cheo cheo Williamson

text:
Cheo cheo Williamson (danh pháp hai phần: Tragulus williamsoni) là một loài trong họ Cheo cheo. Sinh sống tại miền bắc Thái Lan và có thể có ở cả miền nam Trung Quốc và miền bắc Lào.

Trước đây loài này và Tragulus kanchil được gộp trong loài Tragulus javanicus.

Chú thích

Tham khảo

W
Động vật Thái Lan
Động vật được mô tả năm 1916


title: Hươu chuột Philippines

text:
Cheo cheo Philippines  (danh pháp hai phần: Tragulus nigricans) là một loài động vật guốc chẵn thuộc Họ Cheo cheo. Loài cheo cheo này phân bố ở Philippines. Chúng là loài động vật nhai lại và sinh hoạt vào ban đêm, đây là đặc hữu của Balabac và gần hòn đảo nhỏ hơn (Bugsuc và Ramos) về phía tây nam của Palawan ở Philippines. Nó dã được coi là một phân loài của con cheo cheo Napu (T. napu). Tuy nhiên, trong năm 2004 T. nigricans được tách ra khỏi T. napu làm thành một loài riêng của mình do sự khác biệt về hình thái hộp sọ (đo sọ).

Bên ngoài Philippines, chỉ có cheo cheo Philippines được nuôi nhốt ở sở thú Wroclaw ở Ba Lan.

Cheo cheo Philipin bị đe dọa do nhiều lý do khác nhau như săn bắn và bắt giữ cho buôn bán động vật hoang dã. Việc săn bắn cũng đã gây ra một sự suy giảm trong số lượng các cá nhân còn lại. Thịt được coi là một món ăn trên các đảo và da cũng được sử dụng để làm đồ da. Mặc dù không có bất kỳ ước tính thực sự của dân số cheo cheo Philippines cho đến nay, người ta giả định chúng đang bị suy giảm số lượng. Các thợ săn địa phương đã nhận xét rằng loài này đang trở nên khó khăn hơn để tìm. Lý do lớn nhất cho sự suy giảm là quá trình mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật có vú Philippines
N
Động vật được mô tả năm 1892
Động vật đặc hữu Philippines


title: Cầu Ải Trại

text:
Cầu Ải Trại (chữ Hán:矮寨大桥, bính âm:Ǎi Zhài) là một cầu dây võng trên đường cao tốc G65 nối Bao Đầu-Mậu Danh gần Cát Thủ, Hồ Nam, Trung Quốc.

Với nhịp chính dài 1.146 mét (3,760 feet) và ở độ cao 350 m (1.150 ft) so với mặt đất, đây là cây cầu cao thứ 6 và cũng là cây cầu dây võng dài thứ 12 trên thế giới. Trên thế giới có 400 cây cầu treo bắc qua thung lũng tương tự nhưng cầu Ải Trại là cây cầu với nhịp chính dài nhất. Nó cũng là cầu cao nhất và dài nhất nối hai đường hầm.

Cầu Ải Trại được khởi công vào tháng mười 2007 và hoàn thành trước kế hoạch vào cuối năm 2011. Người ta tạm thời thông cầu cho người đi bộ vào lễ hội mùa xuân 2012 và cầu chính thức được khánh thành vào tháng ba 2012.

Ngân hàng Phát triển châu Á cho vay 208 triệu đô la để giúp đỡ xây dựng cầu; khoản vay dùng để xây 64 km (40 dặm) đường cao tốc và nâng cấp 129 km (80 dặm) đường địa phương. Cây cầu cùng với các công trình đường sá liên quan giảm thời gian đi lại giữa hai thị trấn Cát Thủ
và Trà Đống từ 4 giờ xuống còn hơn 1 giờ và thời gian đi từ thủ phủ Trường Sa của tỉnh Hồ Nam và thành phố trực thuộc trung ương Trùng Khánh từ vài ngày được rút xuống chỉ còn 8 tiếng.

Trưởng nhóm thiết kế Trương Niệm Lai cho biết cầu được quy hoạch với công nghệ và vật liệu hiện đại nhất, có thể chịu được mưa bão, băng giá và chịu lực cực tốt. Theo Trương, cầu có thể chịu được sức nặng của hơn 200 ôtô loại nhỏ băng qua cầu trong cùng một thời điểm. Trung Quốc gọi đây là "cây cầu chất lượng trăm năm".

Chú thích

Liên kết ngoài
Cầu Ải Trại trên HighestBridges.com

Cầu dây võng tại Trung Quốc


title: Đường bay Vàng Việt Nam

text:
Đường bay Vàng Việt Nam (hoặc Đường bay thẳng Việt Nam) là một ý tưởng về việc rút ngắn đường bay hàng không giữa thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh nhằm mang lại những lợi ích về thời gian và kinh tế.

Thông thường, các chuyến bay giữa hai thành phố này luôn phải bay trên đường cong theo không phận của Việt Nam, tức là từ Hà Nội phải bay vòng ra Biển Đông qua các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Đà Nẵng sau đó mới rẽ vào Buôn Ma Thuột để thẳng về Thành phố Hồ Chí Minh. Người ta cho rằng "đường bay vàng" sẽ đi theo trục thẳng từ Hà Nội đến Thành phố Hồ Chí Minh, dù phải xuyên qua không phận của Lào và Campuchia, nên rút ngắn được quãng đường và thời gian. Đến nay, ý tưởng này vẫn đang được thảo luận, thậm chí tranh cãi vì tính khả thi của nó.

Lịch sử
Cuối những năm 1980, ý tưởng mở đường bay thẳng Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh đã được Cục Hàng không Việt Nam đề xuất và cùng với các hàng không của Lào và Campuchia nghiên cứu; nhưng vì nhiều lý do kỹ thuật nên không thành hiện thực.

Tháng 3 năm 2009, cựu phi công Quân đội Nhân dân Việt Nam Mai Trọng Tuấn khởi xướng đề án "đường bay vàng". Theo ông Tuấn, nếu các chuyến bay thẳng đọc theo kinh tuyến 106 độ đông thì đường bay giữa Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ rút ngắn được khoảng 142 km, tương đương giảm được 12 phút bay. Theo tính toán thì mỗi chuyến bay kiểu này sẽ tiết kiệm được 1500 lít nhiên liệu. Cũng trong năm này, Chính phủ Việt Nam đã có những buổi làm việc với nhiều bên, kể cả người đưa ra đề xuất, để xem xét. Tuy nhiên, các bên đã không đi đến sự thống nhất. Cục Hàng không Việt Nam có văn bản khẳng định rằng đường bay được cho là "vàng" này không những không thể đảm bảo về vấn đề an ninh mà còn phát sinh lớn hơn đường bay hiện hành vì phải tốn tiền quá cảnh qua không phận của Campuchia và Lào.

Tháng 8 năm 2009, ông Trần Đình Bá - tổng giám đốc một doanh nghiệp ở Việt Nam - thách đấu với Cục Hàng không Việt Nam số tiền 5 triệu đô la Mỹ cho tính khả thi của đường bay Vàng. Theo đó, nếu Cục hàng không chứng minh được rằng đường bay Vàng không hiệu quả như số liệu (sai số cho phép 5%) đã báo cáo thủ tướng Việt Nam và công bố trên báo chí thì ông Bá sẽ trả toàn bộ số tiền thách đấu là 5 triệu đô la Mỹ. Ngược lại, nếu ông chứng minh được rằng đường bay vàng Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh mang lại hiệu quả cao hơn 20% so với số liệu của Cục hàng không thì cục này thua ông 5 triệu đô la Mỹ. Cục Hàng không Việt Nam trả lời rằng họ là cơ quan nhà nước nên không thể tham gia cược với cá nhân. Bên cạnh đó, cục này cũng ra văn bản đề nghị các cơ quan liên quan ngừng việc triển khai các vấn đề về đường bay vàng vì họ cho rằng đường bay hiện hữu vốn là "xương sống" của ngành hàng không Việt Nam nên phải duy trì bay trong lãnh thổ thuộc chủ quyền của Việt Nam chứ không nên qua các quốc gia khác.

Hãng hàng không quốc gia Việt Nam (Vietnam Airlines) từng tuyên bố sẽ không bay theo ý tưởng đường bay vàng (bay thẳng). Tuy nhiên, vào đêm 3 và 4 tháng 9 năm 2014, họ cũng đã tổ chức bay kiểm chứng theo phương thức này giữa Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, qua không phận Lào, Campuchia bằng buồng lái giả định (SIM) của máy bay A321. Kết quả cho thấy, bay kiểm chứng SIM theo phương án đường bay vàng (bay thẳng) có tổng quãng đường dài 1.191 km, thời gian bay là 103 phút (1 giờ 43 phút), nhiên liệu tiêu thụ là 4.140 kg. Còn bay kiểm chứng SIM theo phương thức hiện hữu (bay cong) có tổng quãng đường bay dài 1.276 km, thời gian bay là 108 phút (1 giờ 48 phút), lượng nhiên liệu tiêu thụ là 4.330 kg. Như vậy, đường bay vàng (bay thẳng) giảm 85 km, rút ngắn 5 phút bay và lượng nhiên liệu tiêu thụ giảm 190 kg so với bay hiện hữu (bay cong).

Chú thích

Đ


title: Quỷ Tasmania

text:
Quỷ Tasmania (danh pháp khoa học: Sarcophilus harrisii) là một loài thú có túi ăn thịt của họ Dasyuridae, chủ yếu được tìm thấy trong tự nhiên tại đảo Úc Tasmania. Quỷ Tasmania có kích thước của một con chó nhỏ. Hiện tại chúng đã trở thành loài thú có túi ăn thịt lớn nhất trên thế giới sau sự tuyệt chủng của loài Chó sói Tasmania vào năm 1936.

Năm 1941, quỷ Tasmania chính thức được bảo vệ. Kể từ cuối những năm 1990, bệnh khối u trên mặt quỷ Tasmania đã làm giảm đáng kể số lượng quần thể và hiện đang đe dọa sự tồn tại của loài này, loài được tuyên bố là có nguy cơ tuyệt chủng vào năm 2008. Bắt đầu từ năm 2013, quỷ Tasmania một lần nữa được gửi đến các sở thú trên khắp thế giới như một phần của Chương trình cứu quỷ Tasmania của chính phủ Úc. quỷ Tasmania là một biểu tượng mang tính biểu tượng của Tasmania và nhiều tổ chức, nhóm và sản phẩm liên quan đến tiểu bang sử dụng con vật trong biểu trưng của họ. Loài này được coi là một điểm thu hút khách du lịch quan trọng đến Tasmania và đã thu hút sự chú ý trên toàn thế giới thông qua nhân vật Looney Tunes cùng tên.

Đặc điểm
Quỷ Tasmania có cơ thể gọn gàng và chắc nịch với nhiều cơ bắp, lông đen, có mùi cay nồng, tiếng rít rất lớn và đáng sợ. Chúng là loài thú có khứu giác nhạy cảm và cũng loài săn mồi rất hung dữ. Chúng có cái đầu khá giống loài chuột, nhưng hàm răng sắc nhọn lại là của chó sói. Chân trước thường dài hơn so với chân sau. Bộ lông thường có màu đen với một mảng trắng bất thường trên ngực.

Con đực quỷ Tasmania thường lớn hơn con cái với chiều dài cơ thể khoảng 65 cm, đuôi dài chừng 25 cm và trọng lượng rung bình khoảng 8 kg. Quỷ Tasmania có một cái đầu lớn, khớp cổ linh hoạt cho phép chúng tạo ra những vết cắt chí mạng khi săn mồi.

Chúng ăn thịt bất kỳ loài động vật có vú nào mà chúng có thể săn đuổi và giết chết được, kể cả vật nuôi và gia súc. Loài này thường hoạt động đơn độc và thường xuất hiện vào ban ngày ở những thời điểm không quá nóng. Quỷ Tasmania nổi tiếng với sự hung dữ của mình cũng như là tốc độ và độ bền đáng ngạc nhiên khi đi săn. Chúng cũng có khả năng trèo cây và bơi lội rất tốt.

Những con cái có kích thước khoảng 57 cm chiều dài, đuôi chừng 24 cm và trọng lượng trung bình khoảng 6 kg. Quỷ Tasmania là loài đặc hữu của khu vực đảo Tasmania thuộc Úc. Thức ăn của chúng chủ yếu là thịt những loài động vật có vú nhỏ, bò sát, côn trùng... Đôi khi cũng có thể tấn công những loài vật lớn hay gia súc.

Phân loại
Tin rằng nó là một loài thú có túi opossum, nhà tự nhiên học George Harris đã viết trong ấn phẩm xuất bản năm 1807 mô tả quỷ Tasmania là Didelphis ursina, do đặc điểm như gấu với tai tròn. Trước đó ông đã thực hiện một bài thuyết trình về chủ đề này tại Hiệp hội động vật London.

Tuy nhiên, danh pháp khoa học đó đã được trao cho loài đại thử thông thường (sau đó phân loại lại là Vombatus ursinus) bởi George Shaw vào năm 1800, và do đó không có. Năm 1838, một mẫu vật được tên là Dasyurus laniarius bởi Richard Owen, nhưng đến 1877, ông đã đưa nó vào Sarcophilus. Danh pháp hiện nay của quỷ Tasmania đã được đặt tên là Sarcophilus harrisii "Kẻ yêu thịt Harris" bởi nhà tự nhiên học người Pháp Pierre Boitard năm 1841. Một sửa đổi sau đó phân loại loài quỷ này, được xuất bản vào năm 1987, đã cố gắng để thay đổi các tên loài thành Sarcophilus laniarius dựa trên đại lục hồ sơ hóa thạch chỉ có một vài loài động vật.

Tuy nhiên, điều này đã không được chấp nhận bởi cộng đồng phân loại lớn;. tên S. harrisii đã được giữ lại và S. laniarius xuống hạng một loài hóa thạch "Beelzebub pup" là một tên tiếng mẹ bởi các nhà thám hiểm Tasmania, tham chiếu đến một vị thần tôn giáo một hoàng tử của địa ngục và một trợ lý của Satan; các nhà thám hiểm lần đầu tiên gặp phải những động vật bằng cách nghe tiếng kêu sâu rộng của nó vào ban đêm tên được sử dụng trong thế kỷ 19 là Sarcophilus satanicus ("Kẻ yêu thịt Satanic") và Diabolus ursinus ("quỷ gấu"), tất cả đều do quan niệm sai lầm từ đầu vì đây là loài gấu.

Tình trạng bảo tồn

Nguyên nhân khiến quỷ biến mất khỏi đất liền vẫn chưa rõ ràng, nhưng sự suy giảm của chúng dường như trùng hợp với sự thay đổi đột ngột của khí hậu và sự bành trướng trên khắp lục địa của người Úc bản địa và chó dingo.Tuy nhiên, cho dù đó là sự săn bắt trực tiếp của con người, sự cạnh tranh với loài dingoes, những thay đổi do dân số ngày càng tăng của loài người, những người mà 3000 năm trước đã sử dụng tất cả các loại môi trường sống trên khắp lục địa, hay sự kết hợp của cả ba, thì vẫn chưa được biết; quỷ Tasmania đã cùng tồn tại với những con chó dingo trên đất liền trong khoảng 3000 năm. Brown cũng đã đề xuất rằng Dao động phương Nam-El Niño phát triển mạnh hơn trong thế Holocene, và rằng quỷ Tasmania, với tư cách là loài ăn xác thối với tuổi thọ ngắn ngủi, rất nhạy cảm với hiện tượng này.. Tại Tasmania không có chó dingo, thú có túi ăn thịt vẫn còn hoạt động khi người châu Âu đến. Việc tiêu diệt thylacine sau khi người châu Âu đến đã được nhiều người biết đến, nhưng quỷ Tasmania cũng bị đe dọa.

Sự phá vỡ môi trường sống có thể làm lộ ra những hang mà quỷ Tasmania nuôi con nhỏ. Điều này làm tăng tỷ lệ tử vong, khi con mẹ rời khỏi hang động với những con non bám chặt vào lưng, khiến chúng dễ bị tổn thương hơn. Bệnh unng thư nói chung là nguyên nhân gây tử vong phổ biến ở quỷ Tasmania. Vào năm 2008, các hóa chất chống cháy gây ung thư có khả năng cao đã được tìm thấy ở quỷ Tasmania. Kết quả sơ bộ của các xét nghiệm do chính phủ Tasmania yêu cầu đối với các hóa chất được tìm thấy trong mô mỡ của 16 con quỷ Tasmania đã cho thấy mức độ cao của hexabromobiphenyl (BB153) và mức độ "cao hợp lý" của decabromodiphenyl ether (BDE209).  Lời kêu gọi Cứu Quỷ Tasmania là tổ chức gây quỹ chính thức cho Chương trình Cứu Quỷ Tasmania. Ưu tiên hàng đầu là đảm bảo sự sống sót của quỷ Tasmania trong tự nhiên.

Suy giảm số lượng
Ít nhất hai lần suy giảm số lượng lớn, có thể do dịch bệnh, đã xảy ra trong lịch sử được ghi lại: vào năm 1909 và 1950. The devil was also reported as scarce in the 1850s. Rất khó để ước tính quy mô của quần thể quỷ Tasmania. Vào giữa những năm 1990, dân số ước tính khoảng 130.000–150.000 cá thể,nhưng điều này có thể đã được đánh giá quá cao. Số lượng quỷ Tasmania đã được tính toán vào năm 2008 bởi Bộ Công nghiệp Cơ bản và Nước của Tasmania là nằm trong khoảng 10.000 đến 100.000 cá thể, với khả năng có khoảng 20.000 đến 50.000 cá thể truỏng thành. Các chuyên gia ước tính rằng loài quỷ Tasmania đã giảm hơn 80% số lượng kể từ giữa những năm 1990 và chỉ còn khoảng 10.000–15.000 con trong tự nhiên tính đến năm 2008.

Loài này được liệt kê là dễ bị tổn thương theo Đạo luật Tasmania Đạo luật bảo vệ các loài bị đe dọa năm 1995 vào năm 2005và Đạo luật bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường của Úc năm 1999 vào năm 2006, có nghĩa là loài này có nguy cơ tuyệt chủng trong "trung hạn".IUCN đã phân loại quỷ Tasmania vào danh mục ít rủi ro/ít quan tâm vào năm 1996, nhưng vào năm 2009, họ đã phân loại lại loài này là có nguy cơ tuyệt chủng. Những nơi trú ẩn thích hợp cho động vật hoang dã như Vườn quốc gia sông Savage ở Tây Bắc Tasmania mang lại hy vọng cho sự sống sót của chúng.

Bệnh khối u trên mặt quỷ Tasmania

Được nhìn thấy lần đầu tiên vào năm 1996 tại núi William ở đông bắc Tasmania, bệnh khối u trên mặt quỷ đã tàn phá những con quỷ hoang dã của Tasmania và ước tính mức độ ảnh hưởng từ 20% đến 80% dân số quỷ, với hơn 65% của bang bị ảnh hưởng. Khu vực bờ biển phía tây của bang và xa về phía tây bắc là những nơi duy nhất không có khối u ác quỷ. Những con quỷ Tasmania riêng lẻ chết trong vòng vài tháng sau khi bị nhiễm bệnh.Căn bệnh này là một ví dụ về bệnh ung thư lây truyền, có nghĩa là nó dễ lây lan và truyền từ động vật này sang động vật khác. Khối u này có thể di chuyển giữa các vật chủ mà không gây ra phản ứng từ hệ thống miễn dịch của vật chủ. Những con quỷ Tasmania thống trị tham gia vào hành vi cắn nhiều hơn sẽ dễ bị nhiễm bệnh hơn.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Parks and Wildlife Tasmania - Tasmanian Devil  – vocalisation, movie, FAQ
 Save the Tasmanian Devil  – Tasmanian government conservation program

Thú có túi ăn thịt
H
Động vật có vú Úc
Động vật ăn xác chết
Động vật được mô tả năm 1841


title: Mã hoàng hậu (Hán Minh Đế)

text:
Minh Đức Mã hoàng hậu (chữ Hán: 明德馬皇后; ? - 9 tháng 7, 79), hay thường gọi Minh Đức hoàng thái hậu (明德皇太后), Đông Hán Minh Đức Mã hoàng hậu (東漢明德馬皇后), Đông Hán Mã thái hậu (東漢馬太后), là vị Hoàng hậu duy nhất của Hán Minh Đế Lưu Trang - Hoàng đế thứ hai của Đông Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Bà từ vị trí Phi tần lên làm Hoàng hậu, rồi trở thành Hoàng thái hậu dưới triều Hán Chương Đế Lưu Đát. Tuy không phải sinh mẫu của Chương Đế, Thái hậu vẫn được Chương Đế hiếu thuận. Dù là Thái hậu, Mã thị không hề thích ngoại thích họ Mã lạm quyền, nên suốt cả cuộc đời bà gần như đàn áp toàn bộ chính các anh em trong thân tộc, không để bất kỳ ai có thể nắm được đại quyền. Hành động này của Mã thái hậu về sau rất được các Nho gia cùng chính trị gia đánh giá rất cao, đem ra làm một tiểu chuẩn của một bậc hiền minh, cũng là việc mà chưa Thái hậu nhà Hán nào làm trước đó. Việc ức chế ngoại thích của bà được xem là một điển phạm và đức tính của hậu phi đời sau.

Trong lịch sử nhà Hán cũng như toàn bộ lịch sử Trung Quốc, Mã thái hậu thường được đánh giá là một "Hiền hậu" đứng đầu, cùng với Hòa Hi Đặng Thái hậu là hai cái tên nổi tiếng thời Hán, xưng tụng Mẫu nghi thiên hạ (母儀天下).

Thân thế
Mã hoàng hậu vốn là cháu xa đời của tướng Triệu Xa của nước Triệu thời Chiến Quốc. Do Triệu Xa có công, được Triệu Hiếu Thành vương phong làm "Mã Phục quân", từ đó con cháu lấy Mã làm họ. Thời Hán Vũ Đế, nhà họ Mã dời từ Hàm Đan đến Phù Phong, Mậu Lăng (nay là Hưng Bình, Thiểm Tây).

Cuối thời nhà Tân, cha bà là Mã Viện từng được tiến cử làm chức Đại doãn ở Tân Thành. Nhà Tân mất, Mã Viện sang Lũng Tây theo Quỳ Ngao; sau đó theo Hán Quang Vũ Đế bình định Lũng Tây và Mã Viện được phong làm Thái thú Lũng Tây, lại phong Tân Tức hầu (新息侯). Tại đây, Mã Viện sinh liên tiếp 3 người con gái, trong đó Mã hậu là con gái út, bà được sinh ra vào khoảng năm đầu Kiến Vũ đời Hán Quang Vũ Đế. Từ bé, Mã hậu thường sống với bà ngoại, mẹ và các anh chị, do cha thường đi chinh chiến xa nhà, tỏ ra là người chăm chỉ, tự rèn luyện tâm tính.

Năm Kiến Vũ thứ 25 (49), nhà họ Mã xảy ra biến cố. Mã Viện qua đời khi đi dẹp quân phản loạn ở Vũ Lăng (thuộc tỉnh Hồ Bắc hiện nay). Những người không cùng cánh cùng tố cáo Mã Viện, nên nhà họ Mã bị thu hồi ấn Hầu tước. Không lâu sau, anh Mã thị đang làm Khách khanh cũng qua đời, rồi mẹ bà Lận phu nhân vì suy sụp nên ngã bệnh. Giữa hoàn cảnh đó, Mã thị mới 10 tuổi đã phải gánh toàn bộ công việc nhà, tuy còn nhỏ nhưng tài quản lý của Mã thị khiến kẻ dưới đều phục. Nghe đến tình trạng này của gia đình họ Mã, không ít người liền tỏ ra khinh thường. Lúc Mã thị đương bệnh, mẹ bà Lận phu nhân đã từng nhờ người xem dùm, người ấy nói:「"Cô bé này tuy rằng là có bộ dáng bệnh tật, nhưng là chắc chắn đại quý, nhưng vạn lần không thể nói ra"」. Sau đó, Lận phu nhân tiếp tục mời thêm thầy biết xem tướng số đến, người này nói:「"Người này có tướng đại quý, tuy nhiên đường nối dõi hạn hẹp, nếu biết nuôi dưỡng dạy dỗ con người khác tốt, ngược lại càng được hơn là chính mình sinh ra!"」.

Nhập cung Hán

Tiến cử vào Đông cung
Năm Kiến Vũ thứ 27 (51), để thoát khỏi tình cảnh đó, do sự sắp đặt của người anh họ mà Mã thị xinh đẹp trúng tuyển vào cung làm tần thiếp của Hoàng thái tử Lưu Trang.

Mới đầu, Phục Ba tướng quân Mã Viện lãnh binh tấn công người Man, chết ở trong quân, Dũng sĩ Trung lang tướng Lương Tùng (梁松), Hoàng môn Thị lang Đậu Cố (窦固) nhân cơ hội vu hãm Mã Viện, bởi vậy Mã gia ngày càng suy sụp, lại nhiều lần bị nhóm quyền quý khác bắt nạt. Đường huynh của Mã thị là Mã Nghiễm (马严) lo lắng cùng phẫn nộ, nói với mẹ Mã thị là Lận phu nhân hủy hôn với nhà họ Đậu, cầu đem Mã thị tiến nạp dịch đình. Mã Nghiễm liền thượng sớ viết:

Mã thị nhập cung, tính cẩn thận và nghiêm túc giữ lễ, bà rất được lòng cả Hoàng hậu Âm Lệ Hoa và Thái tử Lưu Trang.

Sách lập Hoàng hậu
Năm Kiến Vũ Trung Nguyên thứ 2 (57), Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú qua đời, Thái tử Lưu Trang lên ngôi, tức là Hán Minh Đế. Mã thị được phong làm Quý nhân, địa vị cao thứ 2 Hậu cung, chỉ dưới bậc Hoàng hậu.

Mã quý nhân 20 tuổi vẫn chưa có con, không lâu sau người em họ là Giả thị cũng vào cung sinh được một con trai cho Hán Minh Đế tên là Lưu Đát (劉炟). Minh Đế đem Lưu Đát cho Mã quý nhân nuôi làm con, có nói:「"Nàng không phải thân sinh đứa trẻ này, chỉ sợ không đủ tỉ mỉ chăm sóc nó"」. Nghe thế, Mã quý nhân rất sức tỉ mỉ dưỡng dục, làm lụng vất vả chỉ để dành mọi thứ tốt nhất nuôi dưỡng Lưu Đát. Mà bản tính Lưu Đát trời sinh nhân hậu, cho nên mẫu từ tử ái, trước sau không có một chút mâu thuẫn ngăn cách. Bản thân không thể sinh dục, Mã quý nhân rất lo lắng tình trạng Minh Đế không có nhiều hậu duệ, nên bà thường hay tiến cử người hiền năng vào hậu cung, hi vọng có thể khai chi tán diệp, giúp Minh Đế giải ưu phiền.

Năm Vĩnh Bình thứ 3 (60), các đại thần đề nghị chuyện lập Trường Thu cung, cùng nhau xin lập Mã quý nhân làm Hoàng hậu. Hán Minh Đế hỏi ý Âm thái hậu, vốn Thái hậu sẵn có cảm tình với Mã quý nhân nên nói:「"Trong hậu cung, hiền đức của Mã quý nhân là đứng đầu, nên chọn nàng ta đi!"」, vì thế Mã quý nhân dưới sự tán đồng của Âm thái hậu chính thức trở thành Hoàng hậu. Con nuôi của bà là Lưu Đát, lấy thân phận Đích tử được lập làm Thái tử.

Mấy ngày hôm trước được lập Hậu, Mã thị mơ thấy có vô số côn trùng bay đến trên người bà, chui vào chạm trên người thì liền bay ra. Sau khi được lập làm Hoàng hậu, bà càng thêm cung kính, hằng ngày rất chăm chỉ đọc sách Kinh Dịch, Kinh Xuân Thu, Sở từ, Chu quan,... có nhiều chương bà thuộc lòng, đặc biệt là Chu lễ cùng những tác phẩm của Đổng Trọng Thư. Bà thường ăn vận đơn giản, áo trắng bạch y không thêu thùa cầu kỳ, mỗi khi mùng một chúng phi tần đến triều kiến, nhìn Hoàng hậu thân vận bạch y đơn giản, nhưng lại tinh tế dệt từ tơ lụa tốt, đến gần rồi xem mới cười. Mã hậu nói:「"Loại hàng tơ dệt này rất thích hợp nhuộm màu, do đó ta hay dùng!"」. Các phi tần nghe xong, đều thở dài. Hán Minh Đế mỗi lần đi đến Ly cung ở Uyển Hữu, Mã hậu thường nhắc Hoàng đế chú ý gió lạnh, bảo trọng thân thể, lời nói cùng hành động đều đầy tình cảm tinh tế, do đó Minh Đế đều tiếp thu hết. Một khi Hán Minh Đế đến Trạc Long viên, tổ chức các trò chơi vui vẻ, có quan viên thỉnh mời Hoàng hậu đến dự cho chung vui, nhưng Minh Đế nói:「"Hậu trời sinh không thích vui chơi, mời nàng ta đến ngược lại càng thêm mất vui"」. Do đó, trong các dịp Minh Đế ngự hành tham gia yến tiệc vui vẻ, đều không có Mã hậu đi cùng.

Năm thứ Vĩnh Bình thứ 15 (72), Hán Minh Đế phong đất cho các hoàng tử, và ông chỉ phong cho các con ông những phần đất đai rất ít và hạn chế. Mã hậu bèn hỏi Minh Đế:「"Đất phong của các hoàng tử chỉ có vài huyện, nếu xét theo chế độ thì không phải là quá mức tiết kiệm sao?"」. Hán Minh Đế nói:「"Con của ta sao có thể cùng bằng với con trai của Tiên đế?! Mỗi năm cung ứng 2.000 vạn như vậy là đủ rồi!"」.

Lúc đó xảy ra vụ án Sở vương Lưu Anh, mãi nhiều năm mà cũng không dứt. Sở vương là anh khác mẹ của Hán Minh Đế, tụ tập lực lượng, vẽ bản đồ định mưu phản. Minh Đế bèn tuyên bố phế ngôi Sở vương của Lưu Anh khiến Anh tự sát. Sau đó Minh Đế tiếp tục muốn mở rộng điều tra để truy tìm đồng đảng, bất chấp lời khuyên của các quan. Mã hậu bèn lựa lời khuyên giải không nên làm liên lụy nhiều người, Minh Đế mới thôi ý định mở rộng vụ án. Hoàng hậu thường hay cùng Hán Minh Đế bàn luận vấn đề chính sự, những vấn đề mà ông không thể tự giải quyết được. Để tránh mang tiếng can chính như các Hoàng hậu trước đó, bà khéo léo gợi ý cho Minh Đế. Tuy được sủng ái, nhưng Mã hoàng hậu chưa bao giờ nói đến việc phong tước cho người họ Mã, chính điều này càng khiến Minh Đế yêu quý bà.

Thái hậu nhà Hán

Thi hành tiết kiệm
Năm Vĩnh Bình thứ 18 (75), Hán Minh Đế Lưu Trang qua đời, Hoàng thái tử Lưu Đát lên nối ngôi, tức là Hán Chương Đế, Mã hoàng hậu được tôn làm Hoàng thái hậu. Các em bà là Mã Liêu (馬廖), Mã Quang (馬防), Mã Phòng (馬光) tự nhận là ngoại thích xông vào cung đòi chịu tang Hán Minh Đế. Tướng Dương Nhân dùng quân ngự lâm ngăn chặn. Anh em họ Mã sai người vào tố cáo với Hán Chương Đế và Mã thái hậu, bà không bênh vực anh em họ Mã mà khen ngợi Dương Nhân là người nghiêm minh.

Khi đó, các di sương tần phi - những góa phụ của Minh Đế - theo lệ đều đến cư trú ở Nam Cung, Mã thái hậu niệm tình ban thưởng dây thao đỏ ngang bậc Chư hầu Vương, lại thêm xe 4 ngựa kéo, 3.000 đoạn vải bố trắng, 2.000 thất lụa tạp sắc cùng 10 cân hoàng kim. Bà tự biên tập nên Hiển Tông khởi cư chú (显宗起居注), ghi chép lại sinh hoạt hằng ngày khi bà còn sống cùng Hán Minh Đế, nhưng lại xóa đi sự vụ mà anh trai bà Mã Phòng đảm nhận là cung cấp Dược y trong nội cung. Đọc đến đây, Hán Chương Đế lấy làm lạ, vì sao lại xóa đi công lao của cậu, thì Mã thái hậu nói: 「"Ta không muốn người đời sau nghe được việc Tiên đế nhiều lần thân cận người nhà hậu cung, cho nên không ghi vào"」.

Vào lúc đó, người đánh xe của nhà Tân Bình chủ (không rõ là ai) vô ý để cháy làm lan đến nhà các ở Hậu điện, Mã thái hậu cho rằng chính mình có hành vi gây nên khuyết điểm, bèn không vui. Độ đó là thời điểm hành tế bái yết Nguyên lăng (lăng của Hán Quang Vũ Đế và Quang Liệt Âm hoàng hậu), bà tự nhận thấy mình đã để ra lỗi bị cháy xén kia, tự thẹn mà không thể hiên ngang lên trước, đều nhích dần xuống dưới. Mới đầu, khi mẹ của Thái hậu là Lận phu nhân mai táng, mộ được đắp cao hơn một vài bậc, bà không vui và nói lại, thì đám người trong nhà là Mã Liêu mới vội vàng đem phần mộ hạ thấp theo đúng chế độ. Khi người ngoại thích có phong độ khiêm nhường đúng mực, bà lại khen thưởng hết lời, còn ban cho tài vật quan chức. Nếu có sai lầm dù nhỏ, Thái hậu hết sức nghiêm túc trách phạt. Đối với đám người cưỡi xe ăn chơi không biết điểm dừng, Mã thái hậu kiên quyết từ bỏ quan hệ huyết thống, gạch tên khỏi dòng họ, điều về hắn về quê làm ruộng. Khi ấy Quảng Bình vương Lưu Tiện, Cự Lộc vương Lưu Cung và Nhạc Thành vương Lưu Đảng sử dụng xe kỵ mộc mạc, không có vàng bạc trang trí, Hán Chương Đế đem việc này báo lên Mã thái hậu, thì Thái hậu ban cho mỗi người 500 vạn quan tiền. Vì thế trong cung ngoài cung đều về từ từ giáo hóa, ăn mặc như một, hoàng thân quốc thích sợ hãi cẩn thận, so với năm Vĩnh Bình còn nghiêm khắc hơn. Mã thái hậu còn mở nhà dệt vải trong Trạc Long viên, cử cung nhân hằng ngày trồng dâu nuôi tằm, Thái hậu thường đến xem xét, tự cho đó là niềm vui. Lúc rảnh rỗi, Thái hậu thường hay cùng Chương Đế bàn luận việc chính sự, ngoài ra bà còn dạy các hoàng tử con của Hán Chương Đế sách Tứ thư, Ngũ kinh, hoàng gia bình dị như nhà tủng lưu, đơn thuần hòa mục lắm.

Ức chế ngoại thích
Năm Kiến Sơ nguyên niên (76), Hán Chương Đế muốn phong hầu cho anh em họ Mã, nhưng Mã thái hậu ngăn cản. Thái hậu học theo tâm ý của Hán Minh Đế, không trọng dụng họ Mã trong triều, sợ rằng họ Mã sẽ lấn quyền họ Âm của Quang Liệt Âm hoàng hậu và họ Quách của Trung Sơn Quách vương thái hậu. Mã thái hậu cho rằng nếu họ ngoại thích lấn vượt tranh đua nhau trong triều, sẽ làm triều cương rối loạn.

Mùa hạ năm thứ 2 (77), đại hạn thành hoạ, có một số quan lại cho rằng đó là do triều đình không còn theo pháp độ cũ, thiện đãi ngoại thích, do đó các quan viên dâng thư đề nghị phong chức cho các em Thái hậu. Mã thái hậu nghe vậy hạ chiếu nói rằng những người dâng thư đều là nịnh thần và dẫn chứng hậu quả của ngoại thích họ Vương thời Hán Thành Đế là Vương Mãng đã cướp ngôi nhà Hán. Cụ thể lời nói:

Hán Chương Đế nhìn đến chiếu thư bi thương của Thái hậu mà cảm thán, lại lần nữa thỉnh cầu nói:「"Hán triều hưng khởi, cữu thị thân tộc phong Hầu, giống như Hoàng tử phong Vương vậy. Thái hậu thành tâm bảo trì khiêm tốn, có thể nào làm nhi thần cố tình không tăng thêm ân thưởng đối với ba vị cữu cữu? Huống hồ cữu cữu đảm nhiệm Vệ úy tuổi đã lớn, hai vị cữu cữu đảm nhiệm Giáo úy cũng là thân hoạn bệnh nặng, nếu xảy ra trường hợp bất trắc gì, thực là tiếc nuối lắm. Nên thừa dịp bọn họ đều khoẻ mạnh mà thưởng"」.

Mã thái hậu nghe thế liền nói:「"Ta lại suy xét qua việc này, đã là lưỡng toàn kỳ mỹ. Chẳng lẽ chỉ là muốn đạt được thanh danh khiêm nhượng, mà khiến Hoàng đế bị hiềm nghi ngược đãi ngoại thích sao! Xưa, Đậu Thái hậu muốn phong anh của Vương Hoàng hậu là Vương Tín làm Hầu, Thừa tướng Điều Hầu nhắc lại quy định của Cao Tổ, không có quân công, không phải Lưu thị gia tộc không thể phong Hầu. Ngày hôm nay, Mã thị gia tộc của ta đối với quốc gia không có công lao, như thế nào có thể được thiện đãi cùng cấp với Âm thị cùng Quách thị thời khai hưng chứ?! Thường thường ta nhìn đến phú quý nhân gia, quan lộc tước vị trọng điệp, nếu như lại thay đổi lần nữa, tức sẽ nguy hại đến căn cơ. Huống hồ nguyên nhân mọi người nguyện ý phong Hầu, đơn giản là để phụng tổ tông hiến tế, hạ cầu hạnh phúc ấm no thôi. Hiện tại, ngoại thích khi hiến tế cúng bái, đều dùng trân phẩm do tứ phương hiến bái, quần áo và lương thực đều do hoàng gia cung phụng, lẽ nào còn không đủ ư, lại còn tham lam đến mức muốn được phong Hầu, để có thể hầu bao một hai huyện thực ấp chăng?! Ta suy xét chuyện này đã là suy nghĩ cặn kẽ, không cần hoài nghi. Cái gọi là chí hiếu phẩm hạnh, ứng dĩ an ủi song thân vì thượng. Hiện tại quốc gia nhiều lần gặp biến dị tai ương, lương giới dâng lên mấy lần, khiến người ngày đêm sầu lo sợ hãi, đứng ngồi không yên, mà muốn cấp cho ngoại thích phong Hầu, vi phạm từ mẫu khẩn thiết chi tâm! Ta luôn luôn cương trực gấp gáp, ruột để ngoài da, không thể không thuận. Nếu âm dương điều hòa, biên cảnh thanh tĩnh, thì ta vui vẻ thỏa thuận với Hoàng đế chuyện này. Ta đem khẩu hàm đường mạch nha, trêu đùa với các cháu, an độ lúc tuổi già, không thể lại quan tâm quốc chính"」.

Qua đời
Năm Kiến Sơ thứ 4 (79), cả nước thu hoạch được mùa, biên cảnh cũng không có chính sự, Hán Chương Đế xin phong cho ba vị cữu cữu là Mã Liêu, Mã Quang cùng Mã Phòng lên Liệt hầu, nhưng cả ba đều cố gắng từ chối, chỉ nhận tước Quan nội hầu, có danh mà không có đất phong. Thái hậu nghe vậy, liền nói:

Cùng năm đó, mùa hè, Mã thái hậu ốm nặng. Bà không tin các thuật Vu cổ, cho nên cấm các loại hiến tế cầu đảo. Ngày 30 tháng 6, Hoàng thái hậu Mã thị băng hà tại Trường Lạc cung (長樂宮), chung niên hơn 40 tuổi, thụy hiệu là Minh Đức Hoàng hậu (明德皇后). Ngày 9 tháng 7 cùng năm, bà được hợp táng vào Hiển Triết lăng (显节陵).

Xem thêm
 Hán Minh Đế
 Hán Chương Đế
 Âm Lệ Hoa
 Mã Viện

Tham khảo

 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, Nhà xuất bản Hà Nội
 Nguyễn Tôn Nhan (1997), Hậu phi truyện, Nhà xuất bản Phụ nữ

Hoàng hậu nhà Hán
Hoàng thái hậu nhà Hán
Sinh năm 39
Mất năm 79
Người Thiểm Tây


title: Moschiola

text:
Moschiola là một chi trong bộ guốc chẵn thuộc họ Cheo cheo. Chúng được tìm thấy ở Ấn Độ, Sri Lanka và có thể là Nepal, và trên lưng có các dãi hoặc đốm màu trắng nhạt khác với các loài khác trong họ này phân bố ở châu Á như chi Tragulus.

Trước đây, chỉ có một loài được nhận dạng tong chi này nhưng năm 2005 nó được tách thành 3 loài riêng biệt:

Cheo cheo đốm Ấn Độ (Moschiola indica)
Cheo cheo đốm Sri Lanka (Moschiola meminna)
Cheo cheo sọc vàng (Moschiola kathygre)

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Tokiwa Takako

text:
Tokiwa Takako (chữ Nhật: 常盤貴子; sinh ngày 30 tháng 4 năm 1972) là một nữ diễn viên Nhật Bản. Takako sinh tại Yokohama, Nhật Bản. Cô được biết đến và từng giành giải thương "Nữ diễn viên xuất sắc nhất" của Nhật Bản năm 2005 cho vai diễn trong bộ phim Akai Tsuki. Cô được gọi là nữ hoàng phim truyền hình của Nhật Bản là "bình hoa đẹp" phủ sóng truyền hình lẫn điện ảnh Nhật, Hồng Kông và Đài Loan với gương mặt dịu dàng và ngoại hình nõn nường.

Sự nghiệp
Takako Tokiwa được biến đến từ loạt phim truyền hình Devil’s kiss (Nụ hôn của ác ma) vào năm 1993. Sau đó, Takako đóng một số phim tình cảm như Hãy nói anh yêu em và Cuộc đời hạnh phúc. Cô đã được mời sang Hồng Kông đóng phim A Fighter's Blues (Điệu nhảy của người lính) cùng ca sĩ kiêm diễn viên Lưu Đức Hoa.

Năm 2005, với vai diễn chính trong bộ phim Akai Tsuki, cô được đề cử giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Giải thưởng hàn lâm Nhật Bản. Sau đó Tokiwa vẫn tiếp tục đóng bộ phim Hikidashi no Naka no Love Letter (Lá thư tình trong ngăn kéo).

Trong sự nghiệp của mình, cô đã đóng khoảng 30 phim truyền hình và đã giành nhiều giải thưởng dành cho nữ diễn viên truyền hình xuất sắc nhất Nhật Bản.

Các phim đã đóng

Điện ảnh
Moonlight Express (1999)
A Fighter's Blues/Điệu nhảy của người lính (2000)
Sennen no koi - Hikaru Genji monogatari (2001)
Long Love Letter: Hyôryu kyôshitsu /Lá thư tình trong ngăn kéo (2002)
Get Up! (2003)
Akai tsuki (2004)
Jiu mei hu (2004)
Hoshi ni natta shonen (2005)
Mamiya kyodai (2006)
Brave Story (lồng tiếng) (2006)
Metro ni notte (2006)
Tamamoe! (2007)
20th Century Boys (2008)
Dirty Hearts (Corações Sujos) (2011)

Truyền hình
Eve wa Hatsukoi no youni (TBS, 1991)
Ai wa douda (TBS, 1992)
Juunen ai (TBS, 1992)
Akuma no kiss/nụ hôn ác ma (Fuji TV, 1993)
The Wide Show (ザ・ワイドショー) (TBS, 1994)
Coming Home (TBS, 1994)
Watashi no unmei (TBS, 1994–95)
Kinjirareta Asobi vai Ayumi (NTV, 1995)
Aishiteiru to Ittekure vai Hiroko (TBS, 1995)
Mada koi wa hajimaranai (Fuji TV, 1995)
Minikui ahiru no ko vai Masako (Fuji TV, 1996)
Mahiru no tsuki vai Yamashita Mae (TBS, 1996)
Hitori gurashi vai Miho (TBS, 1996)
Risou no kekkon vai Mari (TBS, 1997)
Saigo no koi Shinozaki Aki (TBS, 1997)
Meguri Ai (めぐり逢い) vai Yoshikawa Eri (吉川繪里) (TBS, 1998)
Tabloid (Fuji TV, 1998)
Utsukushii hito vai Murasame Miyuki (TBS, 1999)
Kabachitare vai Tamura Nozomi (Fuji TV, 2000)
Cuộc đời tươi đẹp vai Machida Kyoko (TBS, 2000)
Long Love Letter vai Misaki Yuka (Fuji TV, 2002)
Renai Hensachi vai Takamiya Kotoko (Fuji TV, 2002)
Ryuuten no ouhi - Saigo no koutei vai Aishinkakura (Saga) Hiro (TV Asahi, 2003)
The Hit Parade vai Watanabe Misa (Fuji TV, 2006)
Gyokuran (TV Asahi, 2007)
Bizan (Fuji TV, 2007)

Tai tiếng
Khi chuẩn bị kết hôn với nam tài tử Keishi Nagatsuka trong năm 2009, cô bị báo giới đưa tin rằng cô đã hối lộ tình dục, bán rẻ thân xác để kiếm những vai diễn. Tờ Tuần báo Nhật Bản (Japanese Weekly) đã trích lời một nhân viên thuộc đài truyền hình mà Takako Tokiwa thường cộng tác đưa thông tin rằng:

Sau đó, cô thừa nhận đã từng có quan hệ tình cảm không trong sáng với nhiều nhân vật có tầm ảnh hưởng trong làng giải trí Nhật để tìm kiếm danh vọng và thành công trong sự nghiệp. Nhưng đó là chuyện cũ, sau đó thì cô đã phấn đấu bằng chính khả năng của mình.

Cô phát biểu rằng:

Tuy gặp tai tiếng nhưng cô vẫn không hủy hôn lễ của mình.

Tham khảo

 Ngắm nữ diễn viên Takako Tokiwa
 Official Site

Nữ diễn viên điện ảnh Nhật Bản
Sinh năm 1972
Nhân vật còn sống


title: Mã hoàng hậu

text:
Mã hoàng hậu (chữ Hán: 馬皇后) có thể là một trong các hoàng hậu trong lịch sử Trung Quốc:

Mã hoàng hậu (Hán Minh Đế) vợ Hán Minh Đế
Mã hoàng hậu (Lưu Kế Nguyên) vợ Bắc Hán Anh Võ Đế Lưu Kế Nguyên
Mã hoàng hậu (Minh Thái Tổ) vợ Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương
Mã hoàng hậu (Minh Huệ Đế) của Minh Huệ Đế Chu Duẫn Văn


title: Lý Bật

text:
Lý Bật (chữ Hán: 李弼, 494 – 557), tên tự là Cảnh Hòa, người Tương Bình, Liêu Đông , là tướng lĩnh, khai quốc công thần nhà Tây Ngụy, nhà Bắc Chu, một trong "Bát Trụ Quốc" nhà Tây Ngụy, được ban họ Tiên Ti là Đồ Hà.

Tham gia trấn áp Lục trấn khởi nghĩa
Ông tổ 6 đời là Căn, làm Hoàng môn thị lang nhà Hậu Yên. Ông nội là Quý Sửu, làm Bình Châu thứ sử nhà Bắc Ngụy. Cha là Vĩnh, làm Thái trung đại phu, được tặng Lương Châu thứ sử.

Bật từ nhỏ có chí lớn, sức mạnh hơn người. Năm Vĩnh An đầu tiên (528), được Nhĩ Chu Thiên Quang gọi làm biệt tướng. Theo Thiên Quang tây thảo, phá người Thục ở Xích Thủy, nhờ công được bái làm Chinh lỗ tướng quân, Thạch Môn huyện bá, thực ấp 500 hộ. Lại cùng Hạ Bạt Nhạc đánh dẹp bọn Mặc Kỳ Sửu Nô, luôn đi tiên phong phá trận, không ai địch nổi. Đối phương khiếp sợ, nói: Đừng đối mặt với Lý Tướng Quân!

Thiên Quang đến Lạc, Bật nhân đó đi theo Hầu Mạc Trần Duyệt, làm Đại đô đốc, gia Thông trực tán kỵ thường thị. Đầu năm Thái Xương (532), thụ Thanh Thủy quận thú, Hằng Châu đại trung chính. Sau đó làm Nam Tần Châu thứ sử, theo Duyệt đánh dẹp, nhiều lần lập công.

Phản bội Hầu Mạc Trần Duyệt
Khi Duyệt hại Nhạc, dừng quân ở Lũng Thượng, Vũ Văn Thái từ Bình Lương tiến đánh, Bật thấy Duyệt hoang mang vô kế, biết ông ta ắt bại, bèn ngầm sai sứ xin hàng Thái.

Đêm ấy, Bật nói với bộ hạ của mình rằng: "Hầu Mạc Trần công muốn về Tần Châu, chúng mày sao không chuẩn bị hành trang?" Vợ của Bật là dì của Duyệt, nên ông được Duyệt gần gũi tin cậy, mọi người vì thế tin là thật, tan rã bỏ chạy, tranh nhau trốn về Tần Châu.

Bật trước tiên giữ cửa thành để tập hợp bọn họ, đưa cả đến quy hàng Vũ Văn Thái, Duyệt do vậy mà thất bại. Thái phá được Duyệt, bắt được châu bảo nô tì, lựa những thứ tốt mà ban cho Bật, lệnh ông giữ nguyên chức mà trấn Nguyên Châu. Sau đó được bái làm Tần Châu thứ sử.

Tham gia chiến tranh Đông Ngụy – Tây Ngụy
Vũ Văn Thái tiến đánh Đông Ngụy, triệu Bật làm Đại đô đốc, lĩnh Hữu quân, tấn công Đồng Quan rồi đến Lạc Thành, đều hạ được.

Đầu những năm Đại Thống (535 -551), được tiến vị Phiếu kị đại tướng quân, Khai phủ nghi đồng tam tư.

Theo quân đi đánh Đậu Thái, làm tiên phong phá trận, chém giết rất nhiều. Vũ Văn Thái đem con ngựa Chuy của mình và bộ mâu giáp nổi tiếng của Đậu Thái ban cho Bật.

Lại theo quân bình Hoằng Nông, cùng Cao Hoan giao chiến ở Sa Uyển. Bật soái quân ở cánh phải, còn cánh trái bị Cao Hoan khống chế. Ông gọi 60 kỵ binh sĩ dưới quyền, đi trước sĩ tốt, đón đánh quân Đông Ngụy, chia địch làm 2, nhờ vậy mà đại thắng. Nhờ công được bái làm Đặc tiến, tước Triệu Quốc công, tăng ấp 1000 hộ.

Lại cùng Hạ Bạt Thắng chiếm Hà Đông, đánh dẹp Phần, Giáng.

Năm thứ 4 (538), theo Vũ Văn Thái đi đánh Lạc Dương, Bật làm tiền khu. Tướng Đông Ngụy là Mạc Đa Lâu Thái Văn soái mấy ngàn quân, bất ngờ đến Cốc Thành. Bật theo đường nhỏ đi trước, sai quân sĩ nổi trống hò reo, kéo lê cũi gỗ trên mặt đất làm bụi mù bốc cao. Thái Văn cho rằng đại quân Tây Ngụy đến, quay đầu bỏ chạy. Bật đuổi nà theo, bắt hết quân địch, chém được Thái Văn, truyền đầu về chỗ đại quân.

Ngày hôm sau, theo Vũ Văn Thái giao chiến với Cao Hoan ở Hà Kiều. Bật vào sâu trận địch, thân trúng 7 vết thương, nên bị bắt sống, bị trói rất chặt. Ông vờ bị trọng thương, nằm bẹp trên mặt đất, quân Đông Ngụy bèn cởi trói cho Bật. Ông liếc thấy bên cạnh hắn ta có ngựa, nhân đó nhảy lên mà chạy về. Được miễn tội.

Năm thứ 5 (539), dời sang làm Tư Không.

Năm thứ 6, Hầu Cảnh chiếm Kinh Châu, Bật cùng Độc Cô Tín chống lại.

Năm thứ 9, tham chiến Mang Sơn, chuyển sang làm Thái úy.

Năm thứ 13, Hầu Cảnh soái 6 châu Hà Nam quy phụ, tướng Đông Ngụy là Hàn Quỹ vây Cảnh ở Toánh Xuyên, Vũ Văn Thái sai Bật soái quân đi giúp Cảnh, các tướng đều phải chịu sự chỉ huy của ông. Bật đến, Quỹ lui. Vương Tư Chánh chiếm Toánh Xuyên, Bật bèn trở về.

Năm thứ 14, Bắc Kê Hồ nổi dậy, Bật đánh dẹp được. Dời sang làm Thái bảo, gia Trụ quốc đại tướng quân.

Năm Phế đế đầu tiên (552), được ban họ Đồ Hà. Vũ Văn Thái tây tuần, lệnh cho Bật ở lại giữ thành. Các ti đều phải đem việc bẩm lên.

Vũ Văn Thái kiến lập 6 quan, được bái làm Thái phó, Đại tư đồ. Người Như Như bị Đột Quyết bức bách, xin đem cả nước về hàng, Bật soái quân đi đón. Ông trước sau được cấp Vũ bảo, Cổ xuy, được ban 6000 đoạn vải.

Sau khi Tấn công Vũ Văn Hộ chấp chính, triều đình có đại sự, đều cùng bọn Vu Cẩn, Bật bàn bạc.

Vũ Văn Giác lên ngôi, ban chức Thái sư, tiến phong Triệu quốc công, thực ấp 10000 hộ, trước sau thưởng 40000 tiền.

Tháng 10 năm đầu tiên thời Bắc Chu Minh đế Vũ Văn Dục (557), mất khi đang ở chức, được 64 tuổi. Minh đế ngay hôm ấy cử ai, sau đó còn 3 lần đến dự lễ tang. Phát binh sĩ để đào mộ, cấp đại lộ, long kỳ, bày quân bên mộ. Thụy là Vũ, truy phong Ngụy quốc công, đưa vào thờ trong miếu Thái tổ (Vũ Văn Thái).

Đánh giá
Bật mỗi khi soái quân chinh thảo, buổi sáng nhận lệnh, buổi chiều lên đường, không hỏi đến việc riêng, cũng rất ít khi về nhà, có thể nói là vì nước quên mình.

Ông có tính cách thâm trầm, hùng tráng, rất có kiến thức, nên về sau mới giành được công danh.

Hậu nhân
 Trưởng tử Lý Diệu, phong Hình quốc công. Con là Lý Khoan, Bồ Sơn quận công; con Khoan chính là Bồ Sơn công Lý Mật, thủ lĩnh nghĩa quân Ngõa Cương cuối đời Tùy.
 Thứ tử Lý Huy, cưới con gái của Vũ Văn Thái là Nghĩa An trưởng công chúa, phong Nghĩa Thành quận công, tập tước Triệu quốc công, cải Ngụy quốc công.
 Em Huy là Lý Diễn, Chân Hương quận công.
 Em Diễn là Lý Luân, Hà Dương quận công.
 Em Luân là Lý Yến, Triệu quận công.

Xem thêm
 Chu thư

Chú thích

Tướng nhà Tây Ngụy
Người Liêu Ninh
Sinh năm 494
Mất năm 557
Tướng nhà Bắc Ngụy
Tướng nhà Bắc Chu


title: Thánh Brigitta

text:
Thánh Bighítta nước Thụy Điển hay cũng gọi là Bighítta xứ Vadstena (tiếng Thụy Điển: den heliga Birgitta hay Bighítta Birgersdotter; sinh năm 1303 – mất ngày 23 tháng 7 năm 1373) là một Thánh nữ Công giáo và là mẹ của Catarina xứ Vadstena.

Tiểu sử
Brigitta sinh ngày 14 tháng 6 năm 1303 tại Upland, Thụy Điển, nơi cha bà cai quản, bà có mẹ là Ingeborg Phinsta, là con của vị quan cai quản miền Đông Goythland. Brigitta là con út trong gia đình có bảy người con.

Năm 1314 mẹ của bà chết, bà sống chung với người dì. Năm 1316, bà kết hôn với Ulf Gudmarsson, 18 tuổi, nghị viên tương lai của vương quốc. Họ sinh được tám người con, 4 trai, 4 gái. Hai người con trai chết sớm. Trong đó có con trai thứ tư, Ingebord đã trở thành tu sĩ dòng Xitô.

Vua Magour vời thánh nữ vào cung phục vụ cho hoàng hậu Blanche với nhiệm vụ là người quản gia trong triều dưới trướng hoàng hậu. Sau đó vì lý do sức khỏe, bà cùng chồng rời bỏ triều đình lui về nhà riêng họ đã sống đời gia đình gần như sống trong tu viện.

Năm 1343, Brigitta cùng chồng đi hành hương đền thờ thánh Giacôbê ở Compostella. Trên đường về, ông Ulf mắc bệnh và chết tại tu viện Alvasta và Brigitta sống gần tu viện Xitô ở Alvasta. Năm 1370 bà qua đời.

Tham khảo

 Duffy, Eamon (1992). The stripping of the altars: Traditional religion in England, c.1400 - c.1580. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-05342-5
 Schiller, Gertrud; Seligman, Janet (1971). Iconography of Christian Art, Vol. I: Christ's incarnation, childhood, baptism, temptation, transfiguration, works and miracles, (English trans from German). London: Lund Humphries.

Sinh năm 1303
Mất năm 1373
14th-century Christian mystics
Nữ tu Kitô giáo thế kỷ 14
Thánh Kitô giáo thế kỷ 14
Người Thụy Điển thế kỷ 14
Nữ giới Thụy Điển thế kỷ 14
Nữ nhà văn Thụy Điển thế kỷ 14
Brigittenau
Chôn cất tại Tu viện Vadstena
Thành nữ Thụy Điển trung cổ
Người sáng lập cộng đồng Công giáo
Nhà Bjelbo
Thánh Thụy Điển trung cổ
Nữ nhà văn Thụy Điển trung cổ
Người Uppland
Lãnh đạo Kitô giáo Thụy Điển
Nữ quan Thụy Điển
Chính khách Thụy Điển
Tín hữu Công giáo Thụy Điển


title: Lý Biểu

text:
Lý Biểu (chữ Hán: 李檦, ? - 560), tên tự là Linh Kiệt, người Tương Bình, Liêu Đông , tướng lĩnh nhà Tây Ngụy, em trai của Trụ quốc Lý Bật thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc.

Làm tướng nhà Bắc Ngụy
Mình dài không đến 5 thước, tính quả quyết, lại can đảm, từ nhỏ đi theo Nhĩ Chu Vinh.

Năm Vĩnh An đầu tiên (528) thời Bắc Ngụy Hiếu Trang đế, ông được kiêm chức Biệt tướng, theo Vinh phá Nguyên Hạo, được bái Thảo nghịch tướng quân.

Khi Vinh bị hại, Biểu theo Nhĩ Chu Thiên Quang đưa vợ của Vinh chạy đến Hà Bắc. Lại theo Nhĩ Chu Triệu vào Lạc Dương, ban tước Phì Thành quận nam, dời làm đô đốc.

Năm Phổ Thái đầu tiên, Nguyên Thụ từ nước Lương về chiếm Tiếu Thành. Biểu theo Hành đài Phàn Tử Hộc đánh phá ông ta, dời làm Hữu tướng quân.

Khi Bắc Ngụy Hiếu Vũ đế chạy vào Quan Trung, Biểu cùng Đại đô đốc Nguyên Bân giao chiến với Cao Hoan ở Thành Cao, thua trận, cùng Bân chạy sang nước Lương. Lương Vũ đế đãi theo lễ tân khách, sau lại trốn về.

Làm tướng nhà Tây Ngụy
Năm Đại Thống đầu tiên (535) nhà Tây Ngụy, Biểu được thụ Phủ quân tướng quân, tiến phong Tấn Dương huyện tử, thực ấp 400 hộ, làm đô đốc trong trướng của Vũ Văn Thái, tham gia thu phục Hoằng Nông, đại thắng Sa Uyển.

Biểu vẫy sóc cưỡi ngựa, xung phong phá trận, náu mình giữa cái yên và bộ giáp. Kẻ địch trông thấy, đều nói: "Tránh xa thằng nhỏ này!" mà không biết mặt mũi của ông ra sao!? Vũ Văn Thái nghe tiếng Biểu dũng mãnh, nhưng chưa được thấy, đến lúc này thì than thở: "Có được can đảm như thế này, thì cần đến thân dài 8 thước làm gì!?" Nhờ công được tiến tước làm công, tăng ấp 400 hộ.

Lại theo Vũ Văn Quý giao chiến với tướng Đông Ngụy là bọn Nghiêu Hùng ở Toánh Xuyên, đều phá được. Triệu về làm Thái tử trung thứ tử.

Năm thứ 9 (543), tham chiến Mang Sơn, dời làm trì tiết, đại đô đốc.

Năm thứ 13 (547), bái Xa kị đại tướng quân, nghi đồng tam tư. Lại theo Lý Bật đánh dẹp Kê Hồ. Biểu công đã nhiều, được ban chức Bân Châu thứ sử, tăng ấp 300 hộ.

Năm thứ 15 (549), bái Phiếu kị đại tướng quân, Khai phủ nghi đồng tam tư.

Đầu thời Tây Ngụy Phế đế (552 – 554), theo Triệu Quý đánh Như Như, luận công cao nhất, được phong Phong Sơn huyện công, tăng ấp kể cả trước đây là 2100 hộ.

Bắc Chu Hiếu Mẫn đế lên ngôi, tiến vị đại tướng quân. Đầu những năm Vũ Thành (557 -560) thời Minh đế, theo Đậu Lư Ninh chinh phạt Kê Hồ, đại thắng trở về, tiến tước Nhữ Nam quận công. Ra làm tổng quản Duyên, Tuy, Đan 3 châu chư quân sự, Duyên Châu thứ sử.

Năm thứ 4 (560), ông mất ở trấn, tặng Hằng, Sóc,… 5 châu thứ sử. Lý Biểu không có con, triều đình lấy con của Lý Bật là Xuân kế tự ông.

Tham khảo
 Chu thư

Chú thích

Tướng nhà Bắc Ngụy
Tướng nhà Tây Ngụy
Người Liêu Ninh
Năm sinh thiếu
Mất năm 560
Tướng nhà Bắc Chu


title: RGS-50M

text:
RGS-50M (tiếng Nga: РГС-50М) là loại súng phóng lựu bắn phát một được phát triển từ những năm 1980 cho lực lượng thi hành công vụ và trấn áp bạo động của Nga. Mẫu đầu tiên có tên RGS-50 được chế tạo và trang bị cho các lực lượng để dùng thử nghiệm. Đến cuối những năm 1990 thì mẫu này được tiến hành nâng cấp với một vài chi tiết nhỏ như cơ chế điểm hỏa, báng súng và đệm chống giật. Mẫu nâng cấp được gọi là RGS-50M được chế tạo với số lượng lớn và trang bị cho nhiều lực lượng thi hành công vụ tại Nga. Nhiều loại lựu đạn đặc biệt đã được phát triển cho loại súng này hầu hết là các loại lựu đạn ít gây sát thương và phá cửa, tuy nhiên cũng có các loại lựu đạn quân sự để dùng khi cần thiết như nổ mảnh và xuyên giáp. Có khá nhiều loại đạn đặc biệt được thiết kế cho loại súng này thậm chí có cả loại đạn tách vỏ có cánh ổn định để dùng cho tầm xa. Do cỡ đạn lớn đến 50mm nên loại súng này rất hiệu quả và có tác dụng trong một phạm vi lớn tuy nhiên nó lại khá nặng và cồng kềnh.

Thiết kế
RGS-50M sử dụng cơ chế bắn phát một và nạp đạn phía sau nòng. Nòng súng của RGS-50M là nòng trơn. Búa điểm hỏa ở bên ngoài phía bên phải thân súng xạ thủ sẽ đẩy búa điểm hỏa về sau trước khi bắn. Khi nạp đạn thì xạ thủ sẽ đẩy nút khóa nằm phía trên để để mở khóa, bẻ nòng súng gấp xuống ra khỏi thân súng và nạp viên đạn mới vào sau nòng.

Báng súng của RGS-50M có lò xo nằm phía trong, có thể co giãn và một miếng cao su ở cuối báng để vô hiệu hóa một phần lực giật khi bắn. Khi bắn báng súng sẽ co lại khi súng bị đẩy ra phía sau và xò xo sẽ hấp thu một phần độ giật này. Báng súng có thể được tháo ra để thuận tiện khi di chuyển và cũng có thể bắn khi không có bắn súng tuy nhiên xạ thủ phải đủ khỏe để chịu được lực giật khi không có báng. Một bộ phận chống giật gắn đầu nòng cho RGS-50M cũng đã được chế tạo.

Hệ thống nhắm tiêu chuẩn của loại súng này là điểm ruồi và thước ngắm dạng thang với ngắm hiệu quả là 150 m.

Liên kết ngoài
World Guns

Súng phóng lựu
Súng Nga


title: Phạm Dương Mại I

text:
Phạm Dương Mại I (tiếng Hán: 范阳迈—世, ?-431) tên thật là Văn Địch, là vua của Chăm Pa từ năm 421 đến năm 431.

Trị vì
Sau nhiều năm gặp khó khăn về vấn đề nội bộ, Mại lật đổ vương triều trước đó để lên ngai vàng vào năm 421. Năm 425, người Trung Quốc từ miền bắc đã tiến đánh và đánh bại quân Chăm Pa và buộc người Chăm phải nộp cống nạp hàng năm.

Tham khảo

Vua Chăm Pa
Mất năm 431


title: Marc Webb

text:
Marc Preston Webb (sinh 31 tháng 8, năm 1974) là một đạo diễn điện ảnh Mỹ. Ông xuất hiện lần đầu vào năm 2009 với bộ phim hài lãng mạn, (500) Days of Summer và gần đây cũng trong vai trò đạo diễn của Người Nhện The Amazing Spider-Man.

Cuộc sống và sự nghiệp

Webb sinh ra ở Bloomington, Indiana, con trai của bà Margaret Ruth (nhũ danh Stocker) và ông Norman Lott Webb, người làm việc trong khoa Toán học tại Đại học Wisconsin.. Khi lên mười tám tháng tuổi, gia đình Webb chuyển đến Madison, Wisconsin, nơi ông được nuôi dưỡng. Ông tốt nghiệp Trường trung học Madison West, và sau đó theo học Colorado College, nơi ông tốt nghiệp với tấm bằng tiếng Anh.

Phim dài đầu tiên của ông, (500) Days of Summer, với sự tham gia của Joseph Gordon-Levitt và Zooey Deschanel, đã được phát hành vào tháng 7 năm 2009 và nhận được các phê bình hết sức tích cực. Trong tháng 1 năm 2010, Columbia Pictures thuê Webb đạo diễn phim The Amazing Spider-Man, một khởi động lại của loạt phim Người Nhện, dự kiến sẽ được phát hành vào năm 2012 và các diễn viên Andrew Garfield.

Webb ký hợp đồng với DNA ở Hollywood, California và Học viện Productions Ltd tại Vương quốc Anh.

Videography

1997

Blues Traveler – "Canadian Rose"

1999

Earth to Andy – "Still After You"

2000

Cold – "Just Got Wicked"
Santana feat. Musiq – "Nothing At All"

2001

On the Line All Stars feat. Lance Bass – "On the Line"
Anastacia – "Not that Kind of Girl"
Backstreet Boys – "Invitation Only"
3 Doors Down – "Duck and Run"
Good Charlotte – "Motivation Proclamation"
AFI – "The Days of the Phoenix"
Big Dumb Face – "Duke Lion"
Felix Brothers - "Right Here, Right Now"
Oleander – "Are You There?"
Green Day – "Waiting"
Good Charlotte – "Festival Song"
Live - "Simple Creed"
Professional Murder Music – "Slow"
Stereomud – "Pain"
Godhead – "Eleanor Rigby"
Live feat. Tricky – "Simple Creed"
Pressure 4-5 – "Beat the World"
Tru Vibe – "On The Line"

2002

Unwritten Law – "Seein' Red"
Counting Crows – "American Girls"
Soil – "Unreal"
Puddle of Mudd – "She Hates Me"
Maroon 5 – "Harder to Breathe"
Hatebreed – "I Will Be Heard"
The Wallflowers – "When You’re On Top"
O-Town – "These are The Days"
Hoobastank – "Remember Me"
Disturbed – "Remember"

2003

Cold – "Stupid Girl"
P.O.D. – "Sleeping Awake"
AFI – "The Leaving Song Pt. II"
Santana & Alex Band – "Why Don't You & I"
3 Doors Down – "Here Without You"
Memento – "Saviour"
Wakefield – "Say You Will"
MxPx – "Everything Sucks"
P.O.D. – "Will You"
Brand New – "Sic Transit Gloria... Glory Fades"

2004

P.O.D. – "Change the World"
Gavin DeGraw – "I Don't Want to Be"
Smile Empty Soul – "Silhouettes"
Puddle of Mudd – "Heel Over Head"
Midtown – "Give It Up"
Yellowcard – "Ocean Avenue"
My Chemical Romance – "I'm Not Okay (I Promise)"
Sparta – "Breaking the Broken"
Jesse McCartney – "Beautiful Soul"
Dirty Vegas – "Walk Into the Sun"
Coheed and Cambria – "Blood Red Summer"
Switchfoot – "Dare You to Move" (version 2)
Hoobastank – "Disappear"

2005

Jimmy Eat World – "Work"
Daniel Powter – "Bad Day"
The Used – "All That I've Got"
My Chemical Romance – "Helena"
Snow Patrol – "Chocolate"
Low Millions – "Eleanor"
Trey Songz feat. Twista – "Gotta Make It"
Antigone Rising – "Don’t Look Back"
Hot Hot Heat – "Middle of Nowhere"
Incubus – "Make a Move"
Hilary Duff – "Wake Up"
My Chemical Romance – "The Ghost of You"
Ashlee Simpson – "Boyfriend"
Daniel Powter – "Free Loop (One Night Stand)"
Yellowcard – "Lights and Sounds"
Weezer – "Perfect Situation"

2006

All American Rejects – "Move Along"
Matisyahu – "Youth"
Aly & AJ – "Rush"
Daniel Powter – "Lie to Me"
Yellowcard – "Rough Landing, Holly"
AFI – "Miss Murder"
Ashlee Simpson – "Invisible"
Fergie – "London Bridge"
Regina Spektor – "Fidelity"
Evanescence – "Call Me When You're Sober"
AFI – "Love Like Winter"
Pussycat Dolls feat. Timbaland – "Wait a Minute"
Barefoot – "Rain"
Teddy Geiger – "These Walls" (Version 2)

2007

Good Charlotte – "The River"
Relient K – "Must Have Done Something Right"
P. Diddy – "Last Night"
My Chemical Romance – "I Don't Love You"
My Chemical Romance – "Teenagers"
Evanescence – "Good Enough" (co-directed with Rich Lee)
Blaqk Audio – "Stiff Kittens" (co-directed with Rich Lee)
Regina Spektor – "Better"
Fergie – "Clumsy" (co-directed with Rich Lee)
Miley Cyrus – "Start All Over"

2008

Maroon 5 – "Goodnight, Goodnight"
Nelly feat. Fergie – "Party People"
All American Rejects – "Gives You Hell"

2009

Green Day – "21 Guns"
She and Him – "Why Do You Let Me Stay Here?" (Version 2)
Green Day – "21st Century Breakdown"
Weezer – "(If You're Wondering If I Want You To) I Want You To

2010

Green Day – "Last of the American Girls"
Taking Back Sunday - "Faith (When I Let You Down)"

Editor videography
MxPx - "Everything Sucks" - tháng 11 năm 2003
Brand New - "Sic Transit Gloria.... Glory Fades" - tháng 12 năm 2003

Tham khảo

Sinh năm 1974
Đạo diễn điện ảnh Mỹ
Nhân vật còn sống
Đạo diễn video âm nhạc Mỹ
Đạo diễn truyền hình Mỹ
Nhà sản xuất truyền hình Mỹ
Giải thưởng video âm nhạc của MTV cho Chỉ đạo xuất sắc nhất


title: Phạm Dương Mại II

text:
Phạm Dương Mại II (chữ Hán: 范阳迈二世, ?-455) là vua của Chăm Pa từ năm 431 tới khoảng năm 446.

Trị vì
Không có thư tịch cổ nào nói về Phạm Dương Mại còn tồn tại. Những điều biết về ông đều thông qua cuốn Đại Việt sử ký toàn thư, mà các tác giả dựa vào sử liệu Trung Hoa cổ. Năm 431, Mại đem quân đánh Giao Châu, xin vua Phù Nam viện trợ nhưng bị từ chối. Cuối cùng, Mại bị quân Tống đánh lui. Tháng 5 năm 432, Phạm Dương Mại cho sứ sang triều cống Lưu Tống Văn Đế và nhân tiện xin được cai trị Giao Châu nhưng bị vua Tống từ chối. Mại xin không được, nên thường xuyên cho quân sang cướp phá Giao Châu và chuyển hướng sang người Khmer và chiếm được huyện Panduranga của người Khmer vào năm 433.

Kết cục
Tháng 2 năm 436, Tống đế sai tướng Hoà Chi đem quân đánh Lâm Ấp. Dương Mại nghe tin, liền sai sứ xin giao nộp lại tất cả người Nhật Nam bị bắt và xin cống 1 vạn cân vàng và 10 vạn cân bạc. Vua Tống nhận cống, liện hạ chiếu bảo Hòa Chi: "Nếu Dương Mại thực có lòng thành, cũng cho quy thuận". Hòa Chi nhận được chiếu, liền đóng quân ở Chu Ngô thuộc quận Nhật Nam, rồi sai Hộ tào tham quân của phủ Thứ sử Giao Châu là Khương Trọng Cơ đến gặp Mại. Mại bắt giữ Cơ làm tù binh. Hòa Chi thấy Khương Trọng Cơ bị bắt, liền khởi binh đánh thành Khu Ấp (trên hữu ngạn sông Gianh), khi đó đang được Phạm Phù Long trấn giữ. Phạm Dương Mại sai Phạm Côn Sa Đạt đem quân ứng cứu, nhưng bị hạ tướng của Hoà Chi là Tông Xác phục kích chém chết. Quân Tông vây thành Khu Túc đến tháng 5 thì phá được thành. Phù Long tử trận. Quân Tống sau khi thắng trận, liền tiến đánh Tượng Phố (ở khoảng Trà Kiệu, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam ngày nay). Phạm Dương Mại dốc toàn lực ra ứng chiến. Dương Mại dùng quân thiết tượng, tức là voi được bọc giáp kín mít, trước sau không hở đánh quân Tống. Hoà Chi cho người làm hình nộm Sư tử khiến voi sợ hãi mà chạy. Quân Lâm Ấp đại bại. Phạm Dương Mại phải trốn chay cùng gia quyến.

Tham khảo

Vua Chăm Pa


title: Phạm Thần Thành

text:
Phạm Thần Thành (chữ Hán: 范神成, ?-472) hay Phạm Chút là vua của Chăm Pa từ năm 455 đến 472.

Trị vì
Dưới thời trị vì của ông, người Chăm vẫn thần phục và hàng năm phải nộp cống cho triều Lưu Tống ở Trung Quốc. Vào năm 472, ông đã bị Phạm Đang Căng Thuần giết chết để cướp ngôi. Về sau, con ông là Phạm Chư Nông trả thù được Phạm Đăng Căng Thuần, giành lại ngôi báu.

Chú thích

Vua Chăm Pa


title: Phạm Chư Nông

text:
Phạm Chư Nông (chữ Hán: 范諸農, ?-498) là vua Lâm Ấp từ năm 492 đến năm 498.

Trị vì
Sau khi cha mình bị Phạm Đang Căng Thuần giết và chiếm ngôi Lâm Ấp trong suốt 20 năm, năm 492, Phạm Chư Nông giết chết Phạm Đang Căng Thuần giành lại được ngôi báu. Ông được Nam Tề Vũ Đế phong Lâm Ấp vương. Sau khi lên ngôi, vào năm 498, Phạm Chư Nông bị chết đuối năm 498. Phạm Văn Tẩn lên nối ngôi.

Vua Chăm Pa


title: Phạm Văn Tẩn

text:
Phạm Văn Tẩn hay Phạm Văn Tổn (chữ Hán: 范文款, ?-510?) là vua Chăm Pa từ 498 đến năm 510. Thân phụ Phạm Văn Tẩn là Phạm Chư Nông bị bão đánh chìm trong một chuyến đi sang Nam Tề, Phạm Văn Tẩn trở thành vị tân vương của Chăm Pa.

Vua Chăm Pa