title: Hải Ninh (nghệ sĩ)

text:
Hải Ninh (31 tháng 12, 1931 - 5 tháng 2, 2013) là một nhà đạo diễn điện ảnh. Ông là Giám đốc Hãng phim truyện Việt Nam từ năm 1984 đến 1994.

Ông tham gia cách mạng năm 1947, sau 4 năm ở Vệ quốc đoàn, từ 1951, ông tham gia công tác tại địa phương. Đến với điện ảnh từ năm 1956, đạo diễn Hải Ninh thuộc thế hệ đầu tiên của trường Điện ảnh Việt Nam và là một trong những người đặt viên gạch cho nền điện ảnh nước nhà.

Năm 1984 ông được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Năm 2007, ông đã đoạt giải thưởng Hồ Chí Minh với cụm tác phẩm: "Em bé Hà Nội", "Vĩ tuyến 17 ngày và đêm", "Người chiến sĩ trẻ", "Mối tình đầu" và "Thành phố lúc rạng đông".

Tiểu sử
Hải Ninh tên thật là Nguyễn Hải Ninh, sinh ngày 31/12/1931 tại Hoằng Hóa, Thanh Hóa. Ông là con út trong gia đình 6 anh em, ông là con bà hai. 13 tuổi bố mất, 14 tuổi mẹ mất. 16 tuổi ông đi bộ đội, sau đó phục viên nhưng không về quê (xã Hoằng Hợp, huyện Hoằng Hóa, Thanh Hóa) mà lại sang chợ Bút (xã Hoằng Phúc, huyện Hoằng Hóa) cùng mấy anh em mở một hiệu chụp ảnh.

Khi đang là Vệ quốc quân, Hải Ninh cưới cô nữ sinh Lê Hồng Liệu - con gái một ông Tú tỉnh Thanh, em gái nhà văn Nam Mộc (Sơn Tùng). Sau khi kết hôn, vợ ông sinh con đầu lòng Hồng Hải ở Thái Bình năm 1954, tới 1961 mới về Hà Nội. Ban đầu, họ phải ở chung trong gian phòng tập thể của xưởng phim ở 72 Hoàng Hoa Thám, căn phòng năm cái giường cá nhân, 5 đôi, với con nhỏ của đạo diễn Hải Ninh, tổng cộng tới 11 người. Sau gia đình đạo diễn chuyển về sống tại khu tập thể bờ sông, gần phố Chương Dương Độ. Rồi về căn hộ tầng 4 nhà A1 Trung Tự. Đến lúc được phân nhà tại Thanh Xuân, ông đã trả nhà cũ.

Gần 10 năm, khi bà chuyển về Ngân hàng Trung ương, vợ chồng mới có dịp gần nhau, nhưng "cũng chỉ là tượng trưng" như ông bảo. Vì đó là thời điểm Mỹ sắp đánh phá miền Bắc. Công việc của ông gắn bó với những dấu ấn lịch sử của đất nước khiến cuộc sống của ông chẳng khác chi người lính, cũng xông pha bom đạn, cũng xa nhà triền miên.

Các con của đạo diễn Hải Ninh cũng tham gia vào ngành điện ảnh Việt Nam: Nguyễn Hồng Hải (Con trai cả - PGS.TS, Phó chủ nhiệm Khoa Công nghệ - vật liệu Trường đại học Bách khoa), Trọng Tuân (con trai thứ - họa sĩ), NSND Thanh Vân (con thứ- đạo diễn), NSND Nhuệ Giang (con dâu - đạt giải Cánh diều Bạc tại TP. HCM với bộ phim "Lạc lối", đạo diễn phim "Trò đời"), NSƯT Thu Hà (con út - hậu cảnh, phục trang cho nhiều phim như "Long thành cầm giả ca", giảng viên Trường đại học Sân khấu Điện ảnh).

Sự nghiệp
Sau khi làm phó đạo diễn phim "Một ngày đầu thu" (1962), ông là đạo diễn thứ nhất phim "Người chiến sĩ trẻ ". Sau đó, ông ghi dấu ấn khó quên với những tác phẩm như "Rừng O Thắm",  "Vĩ tuyến 17 ngày và đêm", "Em bé Hà Nội", "Mối tình đầu", "Đêm hội Long Trì", "Đất mẹ", "Bãi biển đời người", "Kiếp phù du", "Tình yêu bên bờ vực thẳm", "Số phận một tình yêu". Trong đó "Vĩ tuyến 17 ngày và đêm" - bộ phim nhựa đầu tiên của điện ảnh Việt Nam - tác giả đã dành 5 năm để viết, 2 năm để quay dựng và bộ phim "Đêm hội Long Trì: cũng đánh dấu là bộ phim tiên phong cho thể loại phimm cổ trang của đất Việt.

Ông đã thực hiện nhiều thể loại phim khác nhau, bao gồm cả phim truyện và phim tài liệu. Ngoài những bộ phim nổi tiếng cách mạng của điện ảnh Việt Nam, NSND Hải Ninh cũng thành công với phim tâm lý xã hội, sâu sắc khám phá vấn đề xã hội thời hậu chiến, ảnh hưởng tích cực đến tư tưởng của thanh niên. Trong "Mối tình đầu," ông đề cập đến tình yêu nam nữ một cách táo bạo. "Bãi biển đời người" tiếp tục làm tiếng vang, khám phá tâm lý sâu sắc và dẫn đầu trong việc phát hiện tín hiệu đổi mới. Ông cũng pioneeer trong làm phim cổ trang cho Việt Nam qua "Đêm hội Long Trì" và "Kiếp phù du," mặc dù công việc chuẩn bị cho hai phim này gặp nhiều khó khăn và thiếu thốn, đặc biệt trong việc nghiên cứu phục trang và tái hiện lịch sử trên trường quay.

Trong những ngày làm phim "Vĩ tuyến 17 ngày và đêm", máy bay Mỹ ném bom đánh phá Hà Nội ác liệt trong 12 ngày đêm, cũng chính trong hoàn cảnh đó, ông lấy cảm hứng và cho ra đời bộ phim "Em bé Hà Nội". Trong bộ phim này, NSND Lan Hương đóng vai một em bé ở Hà Nội, đang phải trải qua những khó khăn, gian khổ và tinh thần chiến đấu trong bối cảnh chiến tranh. Khi thời điểm đó, Lan Hương mới chỉ 12 tuổi.

Ngoài ra, ông còn là đạo diễn các phim tài liệu "Ngày hòa bình đầu tiên ở Quảng Trị", "Hòn đảo tự do", "Thành phố lúc rạng đông".

Cũng từ những tác phẩm điện ảnh của NSND Hải Ninh, những gương mặt diễn viên như Trà Giang, Lâm Tới, Thế Anh, Lan Hương, Hoàng Cúc…đã có những vai diễn để đời, tên tuổi của họ cũng đi lên qua chính các vai diễn này.

Giải thưởng và thành tựu

1965, "Người chiến sĩ trẻ" (1964)- Bằng Khen của Hội Điện ảnh và Đoàn thanh niên Komxomon Liên Xô tại LHP QT Matxcova.
 1970,"Người chiến sĩ trẻ" – Giải thưởng Bông sen Vàng Liên hoan phim Việt Nam lần I
 1970, "Rừng O Thắm" (1967) – Giải Bông sen Bạc Liên hoan phim Việt Nam lần I
 1973, "Em bé Hà Nội" - Giải Bông sen Vàng Liên hoan phim Việt Nam lần II và giải đặc biệt của Liên hoan phim quốc tế Matxcova (1975)
 "Thành phố lúc rạng đông" - Giải thưởng Lớn (Grand Prix) của Đức.
 Năm 1975,"Vĩ tuyến 17 – Ngày và Đêm" - Giải thưởng của Hội đồng Hòa bình thế giới lần III, Giải Đặc biệt tại Liên hoan phim quốc tế Moskva.
 1978, "Mối tình đầu" - Giải UNESCO tại Liên hoan phim quốc tế Karlovy Vary.
 1980, "Mối tình đầu" - Giải Bông sen Bạc và giải Đạo diễn xuất sắc nhất tại LHPVN lần V.
 1981;  "Mối tình đầu"  - Huy chương Bạc LHPQT phim Tân hiện thực tại Ý.
 1984, Ông được Nhà nước trao tặng danh hiệu NSND.
 1990, "Kiếp phù du"– Giải Bông sen Bạc Liên hoan phim Việt Nam lần thứ IX.
 2007, "Em bé Hà Nội", "Vĩ tuyến 17 ngày và đêm", "Người chiến sĩ trẻ", "Mối tình đầu", "Thành phố lúc rạng đông" - Giải thưởng Hồ Chí Minh

Các phim đã thực hiện

Phim truyện
 Một ngày đầu thu (1962)
 Người chiến sĩ trẻ (1964)
 Rừng O Thắm (1967)
 Vĩ tuyến 17 ngày và đêm (1972)
 Em bé Hà Nội (1973)
 Mối tình đầu (1977)
 Đất mẹ (1980)
 Bãi biển đời người (1983)
 Đêm hội Long Trì (1989)
 Kiếp phù du (1990)
 Tình yêu bên bờ vực thẳm (1992)
 Số phận một tình yêu (1995)

Phim tài liệu
 Thành phố lúc rạng đông (1975)
 Ngày hòa bình đầu tiên ở Quảng Trị
 Hòn đảo tự do

Đam mê và thói quen khác

Điện ảnh
Đam mê lớn nhất của đạo diễn Hải Ninh là điện ảnh. Ông là người yêu điện ảnh đến cuồng nhiệt. Trong thời gian còn làm đạo diễn, ông luôn sát sao cùng đoàn, thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng cũng như sống hòa đồng cùng mọi người, còn trong công việc, ông là người nghiêm túc, luôn đặt ra các yêu cầu khắt khe để đảm bảo chất lượng bộ phim. Ông luôn đề cao vai trò sáng tạo của đội ngũ nghệ sĩ tài ba của ông. Ngoài ra, ông không ngại tìm tòi, thử thách trong các lĩnh vực khác nhau, từ phim điện ảnh đến truyền hình, từ phim chiến tranh đến phim tình cảm, cuộc sống để đem đến các bộ phim hay nhất đến cho khán giả.

Trước khi mất ít tháng, kịch bản "Bà mẹ Hà Nội" của ông đã được Lãnh đạo Hà Nội thông qua, dự kiến đưa vào sản xuất để kỷ niệm 60 năm giải phóng thủ đô do Hãng phim Sao khuê của Hội điện ảnh Hà Nội thực hiện. Kịch bản này ông viết đã lâu nhưng mỗi năm ông lại nâng cao sửa chữa.

Trong thời kỳ ông làm giám đốc hãng phim truyện Việt Nam, hãng gặp khá nhiều khó khăn khi cơ chế chuyển đổi. Đã có những tháng Hãng không có tiền trả lương. Ông bươn bả đi tìm kiếm đầu tư, tài trợ. Ông quan niệm "Nhà nước cần phải có chính sách ưu đãi, rõ ràng đối với điện ảnh  để điện ảnh được thụ hưởng chính sách đó - mọi Ban, Ngành liên quan cũng phải thực thi chính sách đó, không thể để điện ảnh sống trong tình trạng luôn ngửa tay đi xin thế này được"

Hội họa
Đạo diễn Hải Ninh thích hội họa. Nhà ông có tranh bột màu của Nguyễn Tư Nghiêm, tranh lụa của Lương Xuân Đoàn, Hồ Quảng; tranh của các HS điện ảnh Đào Đức, Trương Qua. NSND Trà Giang tặng một số tranh tĩnh vật, phong cảnh của bà và "Em bé Hà Nội" Ngọc Hà sau 22 năm, tặng người đạo diễn đã cho mình vai diễn sáng giá khởi đầu vào nghệ thuật, bức tranh Lan Hương vẽ đôi tay nâng đóa hướng dương vàng rực giữa nền đen, trước ngày ông nhận giải Hồ Chí Minh (đợt 3).

Hà Nội
Đạo diễn Hải Ninh rất yêu Hà Nội. Ông làm phim "Em bé Hà Nội", bộ phim làm nên tên tuổi của NSND Lan Hương. Rồi ông viết kịch bản phim Người mẹ Hà Nội, sửa đi sửa lại cả chục năm trời. Sau khi kịch bản được duyệt, ông rất mừng nhưng do tuổi cao sức yếu, không đi làm phim được nữa nên ông nhắm Thanh Vân (con trai thứ) làm đạo diễn.

Tình bạn với Hồng Sến
Đạo diễn Hải Ninh luôn coi Hồng Sến như người anh em kết nghĩa, gọi một cách trìu mến là "anh hai Sài Gòn". Hai đạo diễn có tính cách khác nhau, lại là bạn thân. "Đạo diễn Hồng Sến - con người và tác phẩm" (190 trang, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, tháng 4/2012) là cuốn sách đầu tiên của tác giả Hải Ninh. Viết về bạn thân, Hải Ninh có thái độ khách quan cần thiết của người "chép sử điện ảnh". Chính nhờ ý thức giữ gìn thư tín, tài liệu, bằng sự hiểu biết, tay nghề của đạo diễn yêu nghề, say mê học, tìm tòi, Hải Ninh đã viết với tư cách nhà phê bình phim, một chuyên gia điện ảnh Việt nam.

Tháng 3/1964, Hồng Sến, Kim Chi và các nghệ sĩ điện ảnh miền Nam rời Hà Nội trở về Nam tham gia chiến đấu. Tính đến tháng 1/1974, cặp vợ chồng Hồng Sến - Kim Chi viết cho Hải Ninh 6 lá thư dài, 28 tấm ảnh (ghi chi tiết sau mặt ảnh). Đặc biệt trong đó, 1 lá thư dài 36 trang, được Hồng Sến viết khi có chút thời gian nghỉ dưỡng sau 15 tháng lăn lộn ở mặt trận quay bộ phim Sống và chiến đấu. Trang 172 đến 138 của cuốn sách này in bút tích, ảnh của Hồng Sến - Kim Chi. Nghệ sĩ, chiến sĩ Hồng Sến có bí danh Hồng Chi. Những trang thư vàng sậm, mỏng tang, viết bi đỏ; thư bằng bút bi trên giấy kẻ ô, giấy trắng đầy thân thiết mà cô em Kim Chi gửi anh Hải Ninh, hay Hồng Sến xưng hô "tao - mày" tâm tình say nghề giữa bom đạn, hiểm nguy, mới thấy tình yêu vĩ đại vô song của nghệ sĩ lớn Hồng Sến với điện ảnh. Tình bạn son sắt đầy cảm động của hai gia đình từ thuở giấy ố mùi đạn khói đến giờ vẫn vẹn nguyên.

Hải Ninh chưa cùng Hồng Sến về Long An thăm cha mẹ bạn, những người ông nhận là cha mẹ nuôi, song họ đã cùng nhau sang Mỹ, thế hệ điện ảnh lứa đầu cũng là những người sang Mỹ gần như đầu tiên. Năm 1990, Thế Anh, Hoàng Cúc - các DV trong phim của Hải Ninh, cùng ĐD Hồng Sến, Bùi Đình Hạc, Đặng Nhật Minh, sang Pháp dự LHP QT Nantes, Cánh đồng hoang, Kiếp phù du chiếu tại Nantes, buổi nào cũng kín khán giả cả lối đi.

"Cặp bài trùng" Hải Ninh - Hoàng Tích Chỉ
Ông Hoàng Tích Chỉ và đạo diễn Hải Ninh đã đồng hành một thời gian dài trong hành trình làm nghệ thuật,họ được coi là "cặp bài trùng" trong ngành điện ảnh Việt Nam. Họ bắt đầu quen biết nhau khi cùng theo học tại trường điện ảnh Nga.

Sự gắn bó của họ bắt nguồn từ nhiều yếu tố, trong đó có cả hoàn cảnh gia đình. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả chính là đam mê và tâm huyết của họ với nghề điện ảnh. Ông Hải Ninh, một người từng là cựu binh, đã phát triển thành một đạo diễn xuất sắc với khả năng tổ chức và lãnh đạo tốt. Trong khi đó, ông Hoàng Tích Chỉ, người có xuất thân từ gia đình nho học và từng trải qua những khó khăn trong cuộc sống, đã tìm đến nghề biên kịch và đặt tâm huyết vào công việc này. Cả hai đều đồng tâm, hết lòng với công việc của mình và có mối liên kết tận tâm với nghệ thuật. Điều này giúp họ tạo nên một mối quan hệ thân thiết như anh em.

Các bộ phim mà Hải Ninh - Hoàng Tích Chỉ từng làm với nhau, đó là: Vĩ tuyến 17 Ngày và Đêm, Em bé Hà Nội, Thành phố lúc rạng đông,  Mối tình đầu.

Chú thích

Tham khảo

Phim và người giành giải Liên hoan phim Việt Nam
Người Thanh Hóa
Đạo diễn điện ảnh Việt Nam
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Giám đốc Hãng phim truyện Việt Nam


title: Huia

text:
Huia có thể chỉ:
 Chim Huia là loài chim đặc hữu New Zealand và đã tuyệt chủng
 Huia (chi), một chi ếch
 Huia (thực vật), một chi thực vật đã tuyệt chủng
 Huia (địa điểm), một ngoại ô Auckland
 Sông Huia, sông ở Bờ Tây của Đảo Nam New Zealand
 9488 Huia, tiểu hành tinh vành đai chính
 Huia Publishers, một công ty xuất bản

ceb:Heteralocha acutirostris
de:Huia
en:Huia
es:Heteralocha acutirostris
eu:Heteralocha acutirostris
fr:Huia dimorphe
ko:후이아
it:Heteralocha acutirostris
hu:Huja (madár)
mi:Huia
nl:Huia (vogel)
ja:ホオダレムクドリ
nn:Svartflikfugl
pl:Kurobród różnodzioby
pt:Huia
ru:Гуйя
sr:Хуија
fi:Huia
sv:Huia
zh:兼嘴垂耳鸦


title: Gabardini G.8

text:
Gabardini G.8 là một loại máy bay tiêm kích/huấn luyện của Ý, do Gabardini chế tạo năm 1923.

Biến thể
G.8 trainer
G.8 fighter
G.8bis

Quốc gia sử dụng

Tính năng kỹ chiến thuật (tiêm kích G.8)

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo
 Green, William, and Gordon Swanborough. The Complete Book of Fighters: An Illustrated Encyclopedia of Every Fighter Aircraft Built and Flown. New York: SMITHMARK Publishers, 1994. ISBN 0-8317-3939-8.

Máy bay quân sự Ý thập niên 1920
Máy bay huấn luyện quân sự Italy 1920–1929
Máy bay huấn luyện dân sự Italy 1920–1929
G.008
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay huấn luyện
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Gabardini G.9

text:
Gabardini G.9 là một loại máy bay tiêm kích hai tầng cánh của Ý, do Gabardini chế tạo năm 1923.

Biến thể
G.9
G.9bis

Quốc gia sử dụng

Tính năng kỹ chiến thuật

G.9

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo
 Green, William, and Gordon Swanborough. The Complete Book of Fighters: An Illustrated Encyclopedia of Every Fighter Aircraft Built and Flown. New York: SMITHMARK Publishers, 1994. ISBN 0-8317-3939-8.

Máy bay quân sự Ý thập niên 1920
G.009
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: General Aviation XFA

text:
General Aviation XFA là một loại máy bay tiêm kích hai tầng cánh của Hoa Kỳ, do hãng General Aviation Company chế tạo cho Hải quân Hoa Kỳ.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Tài liệu

Lloyd S. Jones, U.S. Naval Fighters (Fallbrook CA: Aero Publishers, 1977, ISBN 0-8168-9254-7), các trang 89–91

Máy bay General Aviation
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: General Dynamics F-16XL

text:
General Dynamics F-16XL là một loại máy bay bắt nguồn từ F-16 Fighting Falcon, nó có kiểu cánh tam giác.

Tính năng kỹ chiến thuật (F-16XL số 2)

Xem thêm

Tham khảo
Chú thích

Tài liệu
 Darling, Kev. F-16 Fighting Falcon (Combat Legend). London: Airlife, 2003. ISBN 1-84037-399-7.
 Jenkins, Dennis R. and Tony R. Landis. Experimental & Prototype Hoa Kỳ Air Force Jet Fighters. Minnesota, US: Specialty Press, 2008. ISBN 978-1-58007-111-6.

Liên kết ngoài

 NASA/DFRC F-16XL photo gallery number 1 , photo gallery number 2
 F-16XL experiment report, NASA, December 1999
 The Revolutionary Evolution of the F-16XL, Air Force magazine, November 1983
 NASA Could Put The F-16XL Back In The Air, Flight International, 2007
 Harry Hillaker — Father of the F-16
 F-16XL, in Joe Baugher's site

F-16XL
Máy bay NASA
F-16XL, General Dynamics
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay một động cơ
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Máy bay cánh tam giác
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ phản lực


title: Gloster F.5/34

text:
Gloster F.5/34 là một loại máy bay tiêm kích của Anh trong thập niên 1930.

Tính năng kỹ chiến thuật (F.5/34)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Bowyer, Michael J.F. Interceptor Fighters for the Royal Air Force, 1935-45. Wellingborough, UK: Patrick Stephens Ltd., 1984. ISBN 0-85059-726-9.
 Green, William and Gordon Swanborough. The Complete Book of Fighters. New York: Smithmark, 1994. ISBN 0-8317-3939-8.
 James, Derek N. Gloster Aircraft Company (Images of Aviation). Stroud, Gloucestershire, UK: Tempus Publishing Limited, 2000. ISBN 0-7524-0038-X.
 James, Derek N. Gloster Aircraft since 1917. London: Putnam and Company Ltd., 1987. ISBN 0-85177-807-0.
 Mason, Francis K. The British Fighter Since 1912. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1992. ISBN 1-55750-082-7.

Liên kết ngoài
 Gloster F.5/34 1937

Máy bay quân sự Anh thập niên 1930
Máy bay Gloster
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Gloster Gnatsnapper

text:
Gloster SS.35 Gnatsnapper là một loại máy bay tiêm kích hai tầng cánh dành cho hải quân của Anh trong thập niên 1920.

Tính năng kỹ chiến thuật (Gnatsnapper II)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu
 James, Derek N. Gloster Aircraft since 1917. London: Putnam, 1971. ISBN 0-370-00084-6.
 Mason, Francis K. The British Fighter Since 1912. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1992. ISBN 1-55750-082-7.

Liên kết ngoài
British Aircraft Directory

Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay Gloster
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Gloster Goldfinch

text:
Gloster Goldfinch là một mẫu máy bay tiêm kích hai tầng cánh của Anh trong thập niên 1920.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Goldfinch
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Gloster Gorcock

text:
Gloster Gorcock là một loại máy bay tiêm kích hai tầng cánh của Anh, được sản xuất năm 1927.

Tính năng kỹ chiến thuật (Gorcock)

Ghi chú

Tham khảo

Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Gorcock
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Gloster Grouse

text:
Gloster Grouse là một loại máy bay tiêm kích hai tầng cánh thử nghiệm của Anh trong thập niên 1920.

Quốc gia sử dụng

Không quân Hoàng gia Thụy Điển

Tính năng kỹ chiến thuật (Grouse II)

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

.
.

Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay Gloster
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Gloster Guan

text:
Gloster Guan là một loại máy bay tiêm kích hai tầng cánh thử nghiệm của Anh.

Tính năng kỹ chiến thuật (second Guan)

Ghi chú

Tham khảo

Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Guan
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Trận Monnaie

text:
Trận Monnaie, hay còn gọi là Trận Tours là một hoạt động quân sự trong chiến dịch tấn công Pháp của quân đội Phổ – Đức trong các năm 1870 – 1871, đã diễn ra vào ngày 20 tháng 12 năm 1870, về hướng nam xã Monnaie của nước Pháp. Trong trận giao chiến này, một sư đoàn Hanover của quân đội Đức dưới quyền chỉ huy của tướng Schwarzkoppen, thuộc Quân đoàn X dưới quyền chỉ huy của viên tướng Konstantin Bernhard von Voigts-Rhetz đã tấn công và giành chiến thắng trước một đạo quân Garde Mobiles trong quân đội Pháp (do tướng Ferry Pisani chỉ huy), đẩy bật quân Pháp về Langreais. Thắng lợi này đã tạo điều kiện cho người Đức tiến vào chiếm thành phố Tours.

Vào ngày 20 tháng 12 năm 1870, tình hình cho thấy là người Phổ sẽ tiến công Tours. Trong khi đó tướng Pisani của Pháp chỉ có một lực lượng yếu ớt trong tay mình, tuy nhiên ông ta cùng với binh lính của mình quyết không thể để quân đội Phổ đánh chiếm Tours mà không gặp phải một sự kháng cự nào. Nếu quân của ông ta tổ chức phòng ngự trong thành phố thì họ sẽ gặp thuận lợi, nhưng cư dân Tours sẽ chịu không ít rủi ro, và nếu quân Pháp thua trận, thành phố sẽ bị đối phương tàn phá. Vì vậy, vị tướng Pháp rời khỏi Tours, và tại Monnaie, trên con đường tới Château-Renault, lực lượng Garde Mobiles của ông đã bị Sư đoàn số 19 dưới quyền tướng Schwarzkoppen tấn công. Sư đoàn số 19 vốn đang tiến đánh từ Vendôme đến Tours theo đường Château-Renault, nhưng không phải để đánh chiếm Tours nhưng để kiểm chứng xem quân Pháp có còn tập trung binh lực với số lượng đáng kể ở đây hay không, đồng thời để cắt tuyến đường sắt từ Tours tới Le Mans. Trong khi quân Pháp có quân số là 6.000 người và 6 pháo dã chiến, quân Phổ có đến 12.000 – 14.000 quân, tập trung 24 khẩu đại bác. Tuy nhiên, quân đội Pháp tiến hành kháng cự quyết liệt trong suốt từ sáng đến tối, gây cho quân đội Phổ những thiệt hại rất nặng nề. Nhưng cuối cùng, Pisani không chống nổi. Các lực lượng của ông đã tiến hành triệt thoái về Nôtre-Dame d'Oe, gần Tours.

Sau thắng lợi này, quân đội Đức tiếp tục bước tiến của mình, và, vào buổi sáng ngày 21 tháng 12 năm 1870, họ đã xuất hiện tại các bức trường thành của Tours với quân số đông đảo. Từ các cao điểm lân cận, quân Đức đã tiến hành một cuộc pháo kích, gây thiệt hại cho một số thị dân trên đường phố. Lá cờ đình chiến của Pháp đã được giơ lên, và viên thị trưởng đã xuất hiện trước các lực lượng Đức và yêu cầu họ ngừng pháo kích. Người Đức đã chấp thuận lời đề nghị này và quân lính Hanover tiến vào Tours. Nhưng, tướng Schwarzkoppen không thiết lập tổng hành dinht tại đây, mà thay vì đó, ông ưu tiên lập tổng hành dinh về hướng đông. Cùng ngày hôm đó, Quân đoàn X đặt tổng hành dinh tại Blois. Tours đã đầu hàng, song người Đức không trụ lâu trong thành phố này. Nó cách quá xa đạo quân chủ lực của Binh đoàn thứ hai dưới quyền tổng chỉ huy của Hoàng thân Friedrich Karl của Phổ, do đó không thể chắc chắn là quân Đức có thể chiếm giữ Tours một cách an toàn. Voigtz-Rhetz đã được lệnh triệt thoái về Orléans cùng với Quân đoàn X của ông, để theo dõi các vận động của binh đoàn dưới quyền tướng Pháp Charles Denis Bourbaki vốn đe dọa nhiều hơn đến quân đội Phổ.

Chú thích

Trận Monnaie
Xung đột năm 1870
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Phổ
Các trận đánh trong Chiến tranh Pháp–Phổ


title: Mary Leakey

text:
Mary Leakey (6/2/1913 - 9/12/1996) là nhà nhân chủng học và khảo cổ học người Anh, người đã phát hiện ra Hộp sọ hóa thạch đầu tiên của loài Proconsul, một dạng vượn người (khỉ không đuôi) (ape) tuyệt chủng mà người ta tin rằng đó là tổ tiên của loài người hiện đại, và cũng là người đã phát hiện ra hộp sọ của Zinjanthropus tại Olduvai Gorge. Trong sự nghiệp của mình, bà làm việc rất nhiều cùng với chồng, Louis Leakey, tại Olduvai Gorge, khai quật các công cụ và hóa thạch của người cổ đại. Bà đã phát triển một hệ thống phân loại các công cụ bằng đá tìm thấy tại Olduvai. Bà cũng là người phát hiện ra dấu chân tại Laetoli.

Dòng vượn phát triển thành người được bắt nguồn từ Proconsul vào khoảng 20 triệu năm, và tiếp sau đó là Kenyapithecus trong khoảng 15 đến 11 triệu năm trước đây. Australopithecus được coi là dạng đầu tiên của loài người, mặc dầu còn nhiều nét giống vượn.

Chú thích

Nhà nhân chủng học Vương quốc Liên hiệp Anh
Sinh năm 1913
Mất năm 1996
Nhà khảo cổ Anh
Nữ nhà văn thế kỷ 20
Thành viên Học viện Mỹ thuật và Khoa học Mỹ


title: Quý phi

text:
Quý phi (chữ Hán: 貴妃; Bính âm: guìfēi), là một danh hiệu dành cho phi tần trong hậu cung của các nước Đông Á.

Trong ngôn ngữ bình thường, Quý phi thường hay được hiểu nôm na là một danh từ ám chỉ một phi tần rất được sủng ái, địa vị tôn quý, chứ không phải một danh hiệu riêng.

Lịch sử

Trung Quốc
Thời kì nhà Hán và Tây Tấn, không có cách dùng Quý phi, phi tần được gọi là Phu nhân, Chiêu nghi hoặc Tiệp dư. Vào thời Lưu Tống, Tống Hiếu Vũ Đế thiết lập Tam phu nhân, bao gồm: [Quý phi; 貴妃], [Quý tần; 貴嬪] và [Quý nhân; 貴人]. Đó là lần đầu tiên danh hiệu Quý phi xuất hiện trong lịch sử, phẩm vị ngang Tướng quốc. Nhà Bắc Chu cũng theo đó lập Quý phi thuộc hàng Tam phu nhân, gồm: [Quý phi; 貴妃], [Trưởng Quý phi; 長貴妃] và [Đức phi; 德妃].

Vào thời nhà Tùy, Quý phi đứng đầu hậu cung, cùng [Thục phi; 淑妃], [Đức phi; 德妃] hợp xưng Tam phu nhân, vị Chính nhất phẩm chỉ dưới Hoàng hậu. Thời nhà Đường tiếp tục giữ vị trí độc tôn của Quý phi, cùng với [Thục phi], [Đức phi] lại thêm [Hiền phi; 贤妃] gọi chung là Tứ phu nhân. Đến thời Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, từng bỏ Tứ phi để cải thành [Huệ phi; 惠妃], [Lệ phi; 麗妃] và [Hoa phi; 華妃], nhưng sau lại trở về như cũ để sách phong cho Dương thị tức Dương Quý phi.

Vào đầu triều đại nhà Minh, có các Phi kèm phong hiệu như [Ninh phi; 寧妃], [Thuận phi; 順妃], nhưng có bậc Quý phi là cao nhất, như Thành Mục Quý phi Tôn thị của Minh Thái Tổ, Chiêu Hiến Quý phi Vương thị của Minh Thành Tổ. Hiếu Cung Chương hoàng hậu Tôn thị khi làm Quý phi, do được Minh Tuyên Tông sủng ái nên cũng có [Kim bảo; 金寶] như Hoàng hậu, mở đầu cho việc Quý phi được hưởng nhiều đặc ân như Hoàng hậu suốt hai triều Minh và Thanh về sau.

Đến thời Minh Hiến Tông Chu Kiến Thâm, do sủng ái Vạn Quý phi nên phong Vạn thị làm Hoàng quý phi, đứng đầu chúng phi, từ đó sự độc tôn của Quý phi bị thay thế bởi Hoàng quý phi. Sang thời nhà Thanh, Quý phi trở thành cấp bậc thứ hai trong hậu cung, chỉ có hai người cùng lúc tại vị, vị thứ xếp sau Hoàng quý phi (xem thêm ở Hậu cung nhà Thanh).

Việt Nam
Hậu cung ở Việt Nam, trước thời Lê sơ đều khó khảo được. Vào thời Lê sơ, Lê Thánh Tông định ra quy chế hậu cung chính thức. Dưới Hoàng hậu có:
 [Tam phi; 三妃]: Quý phi (貴妃), Minh phi (明妃), Kính phi (敬妃).
 [Cửu tần; 九嬪]:
Tam chiêu (三昭): Chiêu nghi (昭儀), Chiêu dung (昭容), Chiêu viên (昭媛).
Tam tu (三修): Tu nghi (修儀) Tu dung (修容), Tu viên (修媛).
Tam sung (三充): Sung nghi (充儀), Sung dung (充容), Sung viên (充媛).
 [Lục chức; 六職]: Tiệp dư (婕妤), Dung hoa (傛華), Tuyên vinh (宣榮), Tài nhân (才人), Lương nhân (良人), Mỹ nhân (美人).

Thời nhà Nguyễn, Gia Long Đế đặt các thứ bậc nội cung. Dưới Hoàng hậu có:
 [Tam phi; 三妃]: Quý phi (貴妃), Minh phi (明妃), Kính phi (敬妃);
 [Tam tu; 三修]: Tu nghi (修儀) Tu dung (修容), Tu viên (修媛);
 [Cửu tần; 九嬪]: Quý tần (貴嬪), Hiền tần (賢嬪), Trang tần (莊嬪), Đức tần (德嬪), Thục tần (淑嬪), Huệ tần (惠嬪), Lệ tần (麗嬪), An tần (安嬪), Hòa tần (和嬪);
 [Tam chiêu; 三昭]: Chiêu nghi (昭儀), Chiêu dung (昭容), Chiêu viên (昭媛)
 [Tam sung; 三充]: Sung nghi (充儀), Sung dung (充容), Sung viên (充媛).
 [Lục chức; 六職]: Tiệp dư (婕妤), Dung hoa (傛華), Nghi nhân (儀人), Tài nhân (才人), Linh nhân (靈人), Lương nhân (良人);

Từ năm Minh Mạng thứ 17 (1836), Nguyễn Thánh Tổ chấn chỉnh nội đình, quy định cung giai 9 bậc, hàng Phi là hai bậc đầu, gọi là [Nhất giai Phi; 一階妃] và [Nhị giai Phi; 二階妃]. Mỗi giai có 3 tước, sắp các chữ trước sau là cao thấp phân biệt, theo quy định năm đó thì [Quý phi] là đứng đầu. Định ước này tiếp tục giữ vào thời Nguyễn Hiến Tổ, và nguyên phối của ông là Nghi Thiên Chương Hoàng hậu đã được phong làm Quý phi vào năm Thiệu Trị thứ 6 (1846). Sang thời Nguyễn Dực Tông, tước Quý phi bị thay bằng [Thuận phi], và từ đó tước [Quý phi] biến mất trong hậu cung nhà Nguyễn, chỉ còn Hoàng quý phi ở vị trí độc tôn mà thôi.

Nhân vật nổi tiếng
 Phan Ngọc Nhi - sủng phi của Đông Hôn hầu Tiêu Bảo Quyển.
 Trương Lệ Hoa - sủng phi của Hậu chủ Trần Thúc Bảo.
 Dương Quý phi - sủng phi của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, một trong những Tứ đại mỹ nhân của Trung Quốc.
 Độc Cô Quý phi - sủng phi của Đường Đại Tông Lý Dự, không phải Hoàng hậu hay Đế mẫu nhưng có thụy hiệu Hoàng hậu.
 Quách Quý phi - nguyên phối của Đường Hiến Tông Lý Thuần và là sinh mẫu của Đường Mục Tông Lý Hằng.
 Trương Quý phi - sủng phi của Tống Nhân Tông Triệu Trinh, không phải Hoàng hậu hay Đế mẫu nhưng có thụy hiệu Hoàng hậu.
 Vạn Quý phi - sủng phi của Minh Hiến Tông Thành Hóa Đế, là vị Quý phi đầu tiên được sách phong Hoàng quý phi.
 Viên Quý phi - phi tần của Minh Tư Tông Sùng Trinh Đế, bị Tư Tông ép tự sát tập thể khi nhà Minh sụp đổ nhưng may mắn thoát chết.
 Niên Quý phi - sủng phi của Thanh Thế Tông Ung Chính Đế, em gái đại thần Niên Canh Nghiêu. Vài ngày trước khi mất được phong Hoàng quý phi.
 Ý Quý phi - phi tần của Thanh Văn Tông Hàm Phong Đế, sau là Từ Hi Thái hậu.

Xem thêm
 Hậu cung nhà Thanh
 Hậu cung nhà Nguyễn
 Quý nhân
 Phi (hậu cung)
 Tần (hậu cung)

Tham khảo

 Sử ký Tư Mã Thiên
 Hán thư
 Nam sử

Tước hiệu hoàng gia


title: Tống Chiêu công (Chiến Quốc)

text:
Tống Chiêu công (chữ Hán: 宋昭公; trị vì: 469 TCN-404 TCN hoặc 468 TCN-422 TCN), tên thật là Tử Đặc (子特), là vị vua thứ 29 hay 30 của nước Tống - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Theo Sử ký, Tống Vi tử thế gia, Tống Chiêu công là cháu chắt của Tống Nguyên công, vua thứ 27 của nước Tống, cháu gọi Tống Cảnh công, vua thứ 28 của nước Tống là ông bác. Ông nội ông là công tử Đang Tần, con thứ của Tống Nguyên công, Đang Tần sinh ra Tử Củ, Tử Củ sinh ra Tử Đặc. Lúc còn sinh thời, Tống Cảnh công giết chết công tôn Củ, nên Tử Đặc oán hận Cảnh công. Năm 469 TCN, sau khi Tống Cảnh công chết, Tử Đặc giết thế tử của Cảnh công rồi đoạt ngôi.

Tả truyện ghi chép khác với Sử ký, viết rằng Tống Cảnh công không có con trai. Năm 469 TCN, Cảnh công lâm bệnh, dặn đại thần là Đại Duẩn rằng Tử Khải là người kế vị. Tuy nhiên sau khi Tống Cảnh công mất, các đại phu phản đối. Tử Khải phải chạy sang nước Sở. Người nước Tống lập công tử Đặc lên làm vua, tức Tống Chiêu công.

Sử ký không ghi rõ những hành trạng của ông trong thời gian ở ngôi.

Năm 406 TCN, Tống Chiêu công qua đời. Con ông là Tử Cấu Do lên nối ngôi, tức Tống Điệu công.

Xem thêm
Tống Cảnh công
Tống Điệu công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Tống Vi tử thế gia

Ghi chú

Vua nước Tống
Năm sinh thiếu
Mất năm 420 TCN


title: Y Phụng

text:
Y Phụng (tên thật là Nguyễn Mỹ Thể, sinh ngày 18 tháng 02 năm 1976) là một nữ diễn viên điện ảnh, ca sĩ, người mẫu ảnh người Việt Nam.

Cuộc đời
Cô tên thật là Nguyễn Mỹ Thể, sinh ngày 18 tháng 2 năm 1976 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Thuở nhỏ, do cha mẹ là nghệ sĩ cải lương, cô thường đi theo đoàn lưu diễn ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. Đến năm 6 tuổi, cô được cha mẹ bắt đầu cho đóng vai quần chúng trong vở Khói rừng quê mẹ và hát những bài hát thiếu nhi một mình trước giở mở màn.

Năm 12 tuổi, được cha mẹ hướng cho học múa ba lê nhưng không thích mà tự học hát qua các băng video nhạc hải ngoại. Cô cho biết phong cách ăn mặc và biểu diễn táo bạo của cô là ảnh hưởng từ thần tượng ‒ nữ ca sĩ Madonna.

Năm 13 tuổi, Y Phụng nghỉ học, chấp nhận đi hát lót, hát không lương ở tỉnh và các sân khấu trên địa bàn thành phố, nổi tiếng với cover bài You're My Heart, You're My Soul của nhóm Modern Talking. Cô cùng ca sĩ Minh Thuận (lúc đó chưa nổi tiếng) thường đi hát lót chung với nhau. Lần song ca cuối cùng trên sân khấu của cả hai là trong chương trình Duyên dáng Việt Nam số 6 năm 1998. Cô cũng từng hát tân cổ giao duyên cùng cha Minh Phụng trong một số băng video.

Vai diễn đầu tiên năm 14 tuổi của Y Phụng là vai phụ trong phim Những cánh hoa dại. Cô bắt đầu nổi tiếng hơn với sự nghiệp diễn xuất khi đóng chung với Lý Hùng trong nhiều bộ phim mì ăn liền như Riêng chỉ có anh, Đời vũ nữ, Hải đường trắng,... Sau này, Lý Hùng thừa nhận cả hai từng yêu nhau được 4 năm.

Trước khi mất, Minh Phụng có nguyện vọng muốn thấy con gái yên bề gia thất nên cô kết hôn, rồi sang định cư tại Hoa Kỳ từ năm 2005.

Cô kết hôn với người chồng thứ hai vào năm 2016 và có một đứa con tên Paris.

Sự nghiệp diễn xuất

Phim Những cánh hoa dại
Tình nàng áo trắng
Phim Người bất hạnh
Phim Bây giờ em ở đâu
Phim Đôi ngã đường tình
Phim Riêng chỉ có anh
Phim Đời vũ nữ
Phim Riêng chỉ có anh (1992) vai Kim Thoa
Phim Bên dòng sông Trẹm (1993) vai Mỹ Lan
Phim Hải đường trắng (1994) vai Mỹ Phượng
Phim Áo trắng sân trường (1994)
Phim Nụ hôn đầu đời (1996)
Phim Sút... dzô, sút... dzô ! (1998) vai My
Hài kịch Chú Tư Cầu (2010)
Bi hài kịch Đối diện sự thật (2015)
Cải lương Xin một lần yêu nhau (2017)
Cải lương Mùa thu lá bay (2017)

Sự nghiệp ca nhạc
Khi sang định cư ở Hoa Kỳ, Y Phụng được Trung tâm Asia mời hát cho 26 kỳ đại nhạc hội thu hình của trung tâm này, cũng như biểu diễn cho các chương trình văn nghệ của cộng đồng người Việt tại khắp các tiểu bang.

CD
Giọt Buồn Không Tên (2008)
Hãy Quên Anh (với Đan Nguyên, 2009)
Ngưu Lang Chức Nữ (Tân cổ giao duyên, 2011)
Thiệp Hồng Anh Viết Tên Em (với Đan Nguyên), (2013)Dấu Chân Kỷ Niệm (Tân cổ giao duyên với Kim Tiểu Long, 2015)The Best of Đan Nguyên & Y Phụng 2'' (với Đan Nguyên, 2016)

Trình diễn trên sân khấu

Chú thích

Sinh năm 1979
Người Sài Gòn
Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 20
Ca sĩ nhạc trữ tình Việt Nam
Ca sĩ nhạc vàng
Ca sĩ hải ngoại
Ca sĩ Trung tâm Asia
Nghệ sĩ cải lương


title: Album phối lại

text:
Album phối âm, hay album phối khí, album hòa âm, album phối lại hoặc album remix là một loại album bao gồm các phiên bản remix (phối âm) hoặc phiên bản thu âm lại của một nhạc phẩm đã có sẵn. Các phiên bản remix trong album phối âm có thể là tập hợp nhiều bản remix của một hay nhiều ca khúc. Những album phối âm nổi tiếng bao gồm Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix của Michael Jackson, You Can Dance của Madonna, J to tha L-O! Remixes của Jennifer Lopez hay The Remix của Lady Gaga.

Xem thêm
 Danh sách album phối âm bán chạy nhất thế giới

Tham khảo

Loại album


title: Danh sách quốc gia và vùng lãnh thổ châu Phi

text:
Đây là danh sách các quốc gia có chủ quyền và các vùng lãnh thổ thuộc châu Phi gồm các thông tin về thủ đô, ngôn ngữ, tiền tệ, dân số, diện tích và GDP đầu người (PPP).

Malta và những phần thuộc Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Pháp nằm trên mảng lục địa châu Phi, tuy nhiên chúng được xem là thuộc châu Âu theo hiệp ước. Đảo Socotra cũng nằm trên mảng châu Phi, nhưng là một phần của quốc gia châu Á là Yemen. Ai Cập, mặc dù kéo dài qua châu Á ở bán đảo Sinai được xem là quốc gia châu Phi.

Các quốc gia có chủ quyền

Quốc gia được công nhận
54 quốc gia sau được công nhận đều là thành viên của Liên Hợp Quốc, và tất cả các quốc gia trên đều thuộc Liên minh châu Phi.

Các quốc gia được công nhận một phần hoặc không được công nhận
Các quốc gia sau đây được chính họ tuyên bố thành lập ở Nam Phi như một quốc gia có chủ quyền nhưng vẫn chưa được công nhận chính thức hoặc hạn chế. Cộng hòa Sahrawi là một thành viên của Liên minh châu Phi.

Lãnh thổ không có chủ quyền
Có 9 vùng lãnh thổ không có chủ quyền.

Các lãnh thổ phụ thuộc
Đây là danh sách các lãnh thổ là được điều hành như những vùng phụ thuộc hải ngoại.

Các khu vực khác
Danh sách này chứa các lãnh thổ được quản lý như 1 phần kết hợp của 1 quốc gia chủ yếu là phi-châu Phi.

Chú thích

Tham khảo

Châu Phi


title: Đại học Đông Nam

text:
Đại học Đông Nam (viết tắt tên tiếng Anh SEU, ) là một trường đại học tổng hợp quốc gia tọa lạc ở thành phố Nam Kinh, cố đô Trung Quốc. Trường này có lịch sử từ năm 258 CE, là một trong các trường học lâu đời nhất thế giới. Trường này trở thành một trường đại học hiện đại vào đầu thập niên 1920 và là trường đại học hiện đại đầu tiên của Trung Quốc kết hợp giáo dục và nghiên cứu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web của Đại học Đông Nam

Đại học trọng điểm quốc gia Trung Quốc
Nam Kinh


title: Trận Ladon và Mézières

text:
Trận Ladon và Mézières là một hoạt động quân sự là một hoạt động quân sự trong chiến dịch tấn công Pháp của quân đội Phổ – Đức trong các năm 1870 – 1871, đã diễn ra vào ngày 24 tháng 11 năm 1870, giữa Binh đoàn Loire của quân đội Cộng hòa Pháp non trẻ do tướng Louis d'Aurelle de Paladines chỉ huy và Binh đoàn thứ hai của quân đội Đức do Hoàng thân Friedrich Karl của Phổ chỉ huy, tại Ladon và Mézières (nước Pháp). Trong trận chiến quyết liệt này, Lữ đoàn số 37 của Vương quốc Phổ – đội hình bên sườn phải của binh đoàn của Hoàng thân-Thống chế – dưới quyền viên tướng Lehmann cùng với Lữ đoàn số 39 dưới quyền của tướng Valentini đã đánh bại được một cuộc tiến công của Quân đoàn XX – lực lượng cánh phải của Pháp – dưới quyền tướng Crouzat, buộc lực lượng của Pháp phải tiến hành triệt thoái vào rừng Bellegarde. Mặc dù quân đội Pháp nhanh chóng bị đánh bật trong trận chiến này, cuộc giao chiến đã cho quân đội Đức thấy rằng các lực lượng đáng kể của Quân đoàn XX của Pháp đang hiện diện trên chiến trường. Cuộc thua trận tại Ladon và Mézières đã mang lại thiệt hại không nhỏ cho người Pháp. Đến ngày 28 tháng 11, d'Aurelle một lần nữa tấn công Friedrich Karl trong trận Beaune-la-Rolande, nhưng bị đánh đại bại.

Vào ngày 9 tháng 11 năm 1870, Binh đoàn Loire của Pháp do d'Aurelle de Paladines chỉ huy đã đánh bại quân đội xứ Bayern dưới quyền chỉ huy của Thượng tướng Bộ binh Von der Tann trong trận Coulmiers, buộc quân Bayern phải triệt thoái khỏi Orléans. Người Pháp không thể truy kích, nhưng Aurelle đã thực sự trở thành một mối đe dọa đối với đội quân vây hãm Paris của người Đức. Trước tình hình đó, Bộ Chỉ huy quân Đức đã xuống lệnh cho Hoàng tử Friedrich Karl phải cấp tốc hành binh từ Metz đến Loire. Sau nhiều vận động, ông đã kéo quân qua Sens, Bambouillet, Nemours, và Pithiviers. Giờ đây, mục tiêu của vị Hoàng tử – Thống chế Phổ là phải hội quân với quân đoàn của Friedrich Franz II, Đại Công tước xứ Mecklenburg-Schwerin, giữa Toury và Prithiviers. Khi đó, đoàn quân của ông sẽ được triển khai về hướng bắc quân Pháp, để đánh bật d'Aurelle về tả ngạn sông Loire. Đồng thời, để làm được điều này, Mecklenburg cũng nhận lệnh chuyển các vị trí của mình theo hướng tây, theo đó quân ông sẽ nhìn về phía nam khi quân của Friedrich Karl đến. Trong khi đó, d'Aurelle có vẻ né tránh một trận đánh quyết định với Hoàng thân Phổ, và vào ngày 23 tháng 11, vị tướng Pháp ra lệnh cho binh đoàn của mình tiến về thủ đô Paris. Một số sư đoàn đã được ông giao cho nhiệm vụ mở đường. Trong cùng ngày hôm đó, Quân đoàn X của Đức dưới quyền viên tướng Von Voigts-Rhetz – một phần của Binh đoàn thứ hai dưới quyền Friedrich Karl – đã đóng quân tại Beaune-la-Rolande, với lữ đoàn bộ binh số 38 của tướng Wedell và lữ đoàn kỵ binh Hesse của tướng Rautzau. Phần còn lại của Quân đoàn X án ngữ ở gần Montargis. Từ các vị trí này, họ cử quân tuần tiễu theo mọi phía và phát hiện ra các chi đội của Pháp ở tất cả các khu vực lân cận.

Những sự kiện xảy ra sau đó đã một lần nữa đẩy d'Aurelle trở lại thế trận phòng ngự. Để thực thi nhiệm vụ hợp nhất tại Beaune trong ngày 24 tháng 11, các lữ đoàn của Lehmann và Valentini trong ngày hôm đó đã hành quân theo hai con đường từ Montargis tới Ladon và Corbeilles. Kèm theo lữ đoàn của Valentini có một quân đoàn pháo binh, và đúng lúc đó, phía Pháp tiến quân từ các khu rừng ở phía đông Orléans theo ba đội hình hàng dọc hùng mạnh, để đánh bọc sườn trái của người Đức. Trong khi quân Pháp có đến 30.500 binh lính, phía Đức chỉ có 12.000 binh lính. Hai lữ đoàn Đức đã được triển khai về bên trái, và quân đoàn pháo binh được đưa về Beaune. Một chiến dịch tấn công mạnh mẽ đã được người Đức phát động nhằm vào cuộc tấn công của đối phương. Vào lúc 11 giờ sáng, lực lượng của Lehmann chạm trán với đội tiền vệ của Quân đoàn XII của Pháp, và đánh bại địch thủ bằng một trận chiến ngắn nhưng nảy lửa. Khi quân Pháp rút chạy, chỉ có một số đại đội của Phổ truy kích đối phương. Tuyệt đại bộ phận lữ đoàn của Lehmann tiếp tục tiến đến Beaune. Trong khoảng thời gian sau thắng lợi của Lehmann tại Ladon, Valentini cũng đánh bật quân Pháp. Sau thắng lợi của Valentini tại Maizières, hai lữ đoàn đã hợp nhất với nhau và đẩy bật quân Pháp về rừng Bellegarde. Sau trận chiến, quân đội Đức tiếp tục hành binh tới Beaune, và vào ngày 25 tháng 11 năm 1870, phần lớn Quân đoàn X đã tập kết tại Beaune-la-Rolande. Trong khi người Đức chịu thiệt hại là 13 sĩ quan và 220 binh lính, số quân Pháp tử trận và bị thương còn đáng kể hơn. Chưa kể, 1 sĩ quan và 170 binh lính Pháp bị bắt làm tù binh.

Chú thích

Trận Ladon và Mézières
Xung đột năm 1870
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Phổ
Các trận đánh trong Chiến tranh Pháp–Phổ