title: Hậu phi Việt Nam

text:
Khái quát về thứ bậc trong cung
Đại Việt thông sử do Lê Quý Đôn biên soạn có đoạn viết: "Quốc thống nước ta nếu vẫn noi gương người xưa, phong tục cũ chưa đổi, có Đinh Tiên Hoàng lập năm Hoàng hậu, một là Đan Gia (丹嘉), hai là Trinh Minh (貞明), ba là Kiểu Quốc (矯國), bốn là Cồ Quốc (𡚝國), năm là Ca Ông (歌翁). Lê Đại Hành lập Hoàng thái hậu nhà Đinh là Dương thị làm Đại Thắng Minh Hoàng hậu (大勝明), cùng với Phụng Càn Chí Lý (奉乾至理), Thuận Thánh Minh Đạo (順聖明道), Trịnh Quốc (鄭國), Phạm Hoàng hậu là năm Hoàng hậu. Lý Thái Tổ lập sáu Hoàng hậu, duy có đích phu nhân gọi là Lập Giáo hoàng hậu (立教), quy chế xe kiệu và y phục khác hẳn với các cung khác, sau lại lập thêm ba Hoàng hậu nữa. Lý Thái Tông lập bảy Hoàng hậu, có Mai Hoàng hậu, Đinh Hoàng hậu, Vương Hoàng hậu, lại có nàng hầu được lập làm Thiên Cảm Hoàng hậu (天感). Lý Nhân Tông lập hai Hoàng hậu là Thánh Cực (聖極), Chiêu Thánh (昭聖), sau lại lập thêm ba Hoàng hậu là Lan Anh (蘭英), Khâm Thiên (欽天), Chấn Bảo (震寶) ".

Triều đại nhà Lý, Thái Tông ban chỉ dụ về thứ bậc chốn nội cung: "Hoàng hậu và phi tần mười ba người, Ngự nữ mười tám người, Nhạc kỹ hơn trăm người". Ghi chú của chính sử không phân định về tôn ty danh phận, nhưng dựa theo sử liệu qua các đời Thánh Tông, Thần Tông, Anh Tông, nội cung phi tần trừ Nguyên phi (元妃) kế dưới Hoàng hậu, có danh phận cao nhất, còn có các tước vị Thần phi (宸妃), Quý phi (貴妃), Đức phi (德妃), Thục phi (淑妃), Hiền phi (賢妃), Thứ phi (庶妃), Phu nhân (夫人). Bậc Phu nhân lệ được ban hai mỹ từ làm huy hiệu, như Thánh Tông có Ỷ Lan (倚蘭), Nhân Tông có Thần Anh (宸英), Thần Tông có Minh Bảo (明寶), Cảm Thánh (感聖), Phụng Thánh  (奉聖), Huệ Tông có Thuận Trinh (順貞). Chế độ nội cung nhà Trần ban đầu xếp đặt thứ bậc theo cách gọi của nhà Lý. Thời Minh Tông có Sung viên (充媛) Lê thị, nhiều khả năng nhà Vua dựa theo lễ giáo cung đình phương Bắc mà dùng các tước vị trong Cửu tần (九嬪) ban phong cho nội cung.

Triều đại Lê sơ, Thánh Tông đặt ra chế độ nội cung:
 Tam phi (三妃): Quý phi (貴妃), Minh phi (明妃), Kính phi (敬妃).
 Cửu tần (九嬪):
 Tam chiêu (三昭): Chiêu nghi (昭儀), Chiêu dung (昭容), Chiêu viên (昭媛).
 Tam tu (三修): Tu nghi (修儀) Tu dung (修容), Tu viên (修媛).
 Tam sung (三充): Sung nghi (充儀), Sung dung (充容), Sung viên (充媛).
 Lục chức (六職): Tiệp dư (婕妤), Dung hoa (容華), Tuyên vinh (宣榮), Tài nhân (才人), Lương nhân (良人), Mỹ nhân (美人).

Các Hoàng đế Lê sơ thường không lập Hoàng hậu, chỉ lấy bậc Quý phi đứng đầu trông nom công việc nội cung.

Triều nhà Nguyễn thường không lập Hoàng hậu, trừ trường hợp Thừa Thiên Cao Hoàng hậu, người vợ tào khang theo phò Gia Long từ thuở hàn vi, Khiêm Hoàng hậu được em chồng là Hiệp Hòa tôn phong và Nam Phương Hoàng hậu, Hoàng hậu cuối cùng của chế độ phong kiến Việt Nam, được Bảo Đại - vị Hoàng đế chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Tây sách lập. Tất cả vợ chính của các Hoàng đế từ Minh Mạng đến Khải Định đều chỉ là Hoàng quý phi hoặc Nhất giai phi. Theo quy định nhà Nguyễn, Hoàng quý phi ở trên bậc nhất giai, giúp Hoàng thái hậu cất đặt và chỉnh tề công việc nội cung, là danh hiệu tôn quý nhất nội cung nhà Nguyễn.

Theo Nội các triều Nguyễn-Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, vào đầu thời Nguyễn, thứ bậc nội cung được quy định: "Lúc quốc sơ định lệ cung giai. Tam phi là Quý phi, Minh phi, Kính phi. Tam tu là Tu nghi, Tu dung, Tu viên. Cửu tần là Quý tần, Hiền tần, Trang tần, Đức tần, Thục tần, Huệ tần, Lệ tần, An tần, Hòa tần. Tam chiêu là Chiêu nghi, Chiêu dung, Chiêu viên. Tam sung là Sung nghi, Sung dung, Sung viên. Lục chức là Tiệp dư, Dung hoa, Nghi nhân, Tài nhân, Linh nhân, Lương nhân".

Đến năm Minh Mạng thứ 17 (1836), Minh Mạng có chỉ dụ định lại thứ bậc của nội cung, "Nay theo gương cổ nhân, đặt chín bậc phi tần ở nội cung, khiến cho chốn khuê môn trật tự phân minh, phong hóa tôn nghiêm, tuân theo mãi mãi":
 Hoàng quý phi (皇貴妃).
 Quý phi (貴妃), Hiền phi (賢妃), Thần phi (宸妃) làm bậc nhất hay Nhất giai phi (一階妃).
 Đức phi (德妃), Thục phi (淑妃), Huệ phi (惠妃) làm bậc nhì hay Nhị giai phi (二階妃).
 Quý tần (貴嬪), Hiền tần (賢嬪), Trang tần (莊嬪) làm bậc ba hay Tam giai tần (三階嬪).
 Đức tần (德嬪), Thục tần (淑嬪), Huệ tần (惠嬪) làm bậc bốn hay Tứ giai tần (四階嬪).
 Lệ tần (麗嬪), An tần (安嬪), Hòa tần (和嬪) làm bậc năm hay Ngũ giai tần (五階嬪).
 Tiệp dư (婕妤) làm bậc sáu hay Lục giai Tiệp dư (六階婕妤).
 Quý nhân (貴人) làm bậc bảy hay Thất giai Quý nhân (七階貴人).
 Mỹ nhân (美人) làm bậc tám hay Bát giai Mỹ nhân (八階美人).
 Tài nhân (才人) làm bậc chín hay Cửu giai Tài nhân (九階才人).
 Tài nhân vị nhập giai (才人未入階), còn gọi là Tài nhân vị nhập lưu (才人未入流)
 Cung nga (宮娥), Thể nữ (婇女), gọi chung là Cung nhân (宮人).

Lại xuống dụ: "Trước đã chuẩn định nội cung chín bậc, trong đó có Đức phi, nay đổi làm Gia phi (嘉妃) ".

Các danh hiệu không cố định mà thay đổi qua các triều Hoàng đế hoặc ngay trong cùng một triều. Như hai năm sau khi ban hành chế độ trên, năm Minh Mạng thứ 19 (1838), Minh Mạng lại có chỉ dụ thay đổi trong bậc ngũ giai như sau: "Nguyên trước định lệ cung giai, Lệ tần, An tần, Hòa tần cùng là bậc ngũ giai, nay đổi làm An tần, Hòa tần, Lệ tần". Cũng trong năm này, danh xưng của các phi tần trong chín bậc lại có sự thay đổi như sau:
 Hoàng quý phi (皇貴妃).
 Quý phi (貴妃), Đoan phi (端妃), Lệnh phi (令妃) làm bậc nhất hay Nhất giai phi (一階妃).
 Thành phi (誠妃), Trinh phi (貞妃), Thục phi (淑妃) làm bậc nhì hay Nhị giai phi (二階妃).
 Quý tần (貴嬪), Lương tần (良嬪), Đức tần (德嬪) làm bậc ba hay Tam giai tần (三階嬪).
 Huy tần (徽嬪), Ý tần (懿嬪), Nhu tần (柔嬪) làm bậc bốn hay Tứ giai tần (四階嬪).
 Nhân tần (仁嬪), Nhã tần (雅嬪), Thuận tần (順嬪) làm bậc năm hay Ngũ giai tần (五階嬪).
 Từ Lục giai Tiệp dư (六階婕妤) xuống đến Thất giai Quý nhân (七階貴人), Bát giai Mỹ nhân (八階美人), Cửu giai Tài nhân (九階才人), Tài nhân vị nhập giai (才人未入階) và Cung nga (宮娥), Thể nữ (婇女) không thay đổi.

Năm Thiệu Trị thứ 3 (1843), Thiệu Trị lại cho đổi gọi Đoan phi làm Lương phi, vì chữ "Lương" (良) đã được đưa lên tấn phong cho bậc nhất giai nên Lương tần ở tam giai được đổi thành Thụy tần (瑞嬪).

Quốc Sử quán ghi lại trong Đại Nam thực lục vào tháng 5 năm Tự Đức thứ 3 (1850), Tự Đức xuống dụ "Định rõ thứ bậc ở nội cung". Theo tờ dụ này, "Về Hoàng quý phi trở lên, đã có lệ sẵn, còn từ phi tần trở xuống, thì chia làm các bậc với các danh xưng và mỹ từ như sau":
 Thuận phi (順妃), Thiện phi (善妃), Nhã phi (雅妃) làm bậc nhất hay Nhất giai phi (一階妃).
 Cung phi (恭妃), Cần phi (勤妃), Chiêu phi (昭妃) làm bậc nhì hay Nhị giai phi (二階妃).
 Khiêm tần (謙嬪), Thận tần (慎嬪), Nhân tần (仁嬪), Thái tần (泰嬪) làm bậc ba hay Tam giai tần (三階嬪).
 Khoan tần (寬嬪), Giai tần (佳嬪), Tuệ tần (慧嬪), Giản tần (簡嬪) làm bậc bốn hay Tứ giai tần (四階嬪).
 Tĩnh tần (靜嬪), Cẩn tần (勤嬪), Tín tần (信嬪), Uyển tần (婉嬪) làm bậc năm hay Ngũ giai tần (五階嬪).
 Tiệp dư (婕妤) làm bậc sáu hay Lục giai Tiệp dư (六階婕妤).
 Quý nhân (貴人) làm bậc bảy hay Thất giai Quý nhân (七階貴人).
 Mỹ nhân (美人) làm bậc tám hay Bát giai Mỹ nhân (八階美人).
 Tài nhân (才人) làm bậc chín hay Cửu giai Tài nhân (九階才人).
 Tài nhân vị nhập giai (才人未入階), còn gọi là Tài nhân vị nhập lưu (才人未入流).
 Cung nga (宮娥), Thể nữ (婇女), gọi chung là Cung nhân (宮人).
Riêng hàng phi trong chín bậc ấy, đến tháng 12 năm Tự Đức thứ 14 (1862), Cần phi được đổi thành Đôn phi (敦妃), và sau đó một tháng, Chiêu phi được đổi thành Mẫn phi (敏妃). Đến năm Tự Đức thứ 23 (1870), Lượng tần (諒嬪) Nguyễn Văn thị được tấn phong làm Khiêm phi (謙妃), sau đổi làm Học phi (學妃).

Tháng 8 năm Đồng Khánh nguyên niên (1885), Đồng Khánh ban dụ: "Căn cứ theo tấu trình của Cơ Mật viện và Lễ bộ nói rằng nội chức cũng cần có người, nên xin xem xét ban phong để sáng tỏ quốc điển, vì vậy đành phải chuẩn y cho phép thi hành. Nay xét những cung tần gồm năm người hầu hạ trong cung đã lâu ngày, nghiêm chỉnh tuân thủ phép tắc, truyền chuẩn y tấn phong cho Trần Đăng thị làm Quan phi (觀妃), Phan Văn thị làm Giai phi (佳妃), Hồ Văn thị làm Chính tần (正嬪), Nguyễn Văn thị làm Nghi tần (宜嬪), Trần Văn thị làm Dự tần (豫嬪)".

Triệu - Ngô - Đinh - Tiền Lê

Lý - Trần - Hồ

Hậu Lê - Mạc - Chúa Trịnh - Chúa Nguyễn

Trừ Uy Mục Trần Hoàng hậu và Tương Dực Khâm Đức Hoàng hậu, tất cả các Hoàng hậu từ Lê Thái Tông trở đi đều có danh phận cao nhất là Quý phi, sau khi mất mới có thụy hiệu là Hoàng hậu.

Chúa Trịnh (chữ Nôm: 主鄭; chữ Hán: 鄭王, Trịnh Vương) là dòng dõi một vọng tộc phong kiến kiểm soát quyền lực nhà nước Đại Việt thời Lê Trung hưng của nhà Hậu Lê, khi nhà vua tuy không có thực quyền vẫn được duy trì ngôi vị. Các Chúa Trịnh xưng Vương, nên các Chính phi của các chúa đều là Vương phi.

Chúa Nguyễn là cách gọi chung trong sử sách và dân gian về một số nhà cai trị các vùng đất từ Thuận Hóa (phía nam đèo Ngang hiện nay) vào miền nam của Việt Nam, bắt đầu vào đầu giai đoạn Lê Trung Hưng của nhà Hậu Lê, hay giữa thế kỷ 16, cho đến khi bị nhà Tây Sơn tiêu diệt năm 1777. Họ là tiền thân của nhà Nguyễn, triều đại cuối cùng của Việt Nam.

Nhà Tây Sơn - Nhà Nguyễn

Trừ Thừa Thiên Cao Hoàng hậu và Nam Phương Hoàng hậu, các Hoàng hậu khác của nhà Nguyễn đều được truy phong sau khi mất. Kể từ đời Thiệu Trị, chức cao nhất trong hậu cung nhà Nguyễn là Hoàng quý phi.

Xem thêm
 Vua Việt Nam
 Danh sách các vị chúa trong lịch sử Việt Nam
 Tể tướng
 Danh sách vua Việt Nam
 Hoàng hậu
 Phi tần
 Danh sách Hoàng hậu Trung Quốc

Tham khảo
 Đại Việt sử lược, Nguyễn Gia Tường dịch, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh, 1993
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Lê Quý Đôn (1978), Đại Việt thông sử, Nhà xuất bản Khoa học xã hội
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục
 Trần Xuân Sinh (2006), Thuyết Trần, Nhà xuất bản Hải Phòng

Chú thích

Chế độ quân chủ
Hoàng hậu
Hoàng hậu Việt Nam


title: Lưu Hắc Thát

text:
Lưu Hắc Thát (, ? - 623) là một thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân vào thời Tùy mạt Đường sơ trong lịch sử Trung Quốc, trước đó ông từng lần lượt phụng sự cho các thủ lĩnh Hác Hiếu Đức (郝孝德), Lý Mật, Vương Thế Sung và Đậu Kiến Đức. Sau khi Đậu Kiến Đức bị Đường Cao Tổ xử trảm vào năm 621 và nước Hạ bị Đường sáp nhập, Lưu Hắc Thát đã nổi dậy để báo thù cho Đậu Kiến Đức, và trong một thời gian ngắn đã tái chiếm được lãnh thổ cũ của Đậu Kiến Đức ở bờ bắc Hoàng Hà. Lưu Hắc Thát sau đó bị đánh bại, lần đầu là bởi tướng Đường Lý Thế Dân và sau đó là bởi thái tử Đường Lý Kiến Thành. Năm 623, ông bị một người từng theo mình là Gia Cát Đức Uy (諸葛德威) bắt giữ rồi bị xử tử.

Cuộc sống ban đầu
Lưu Hắc Thát là người Chương Nam (漳南, nay thuộc Hàm Đan, Hà Bắc)—cùng huyện với Đậu Kiến Đức. Ông được mô tả là có những hành động dũng cảm và nhanh trí vào thời niên thiếu. Ông cũng thích uống rượu và chơi cờ bạc. Lưu Hắc Thát trở thành bằng hữu với Đậu Kiến Đức, và bất cứ khi nào ông thiếu tiền, Đậu Kiến Đức đều trợ giúp cho ông.

Tham gia nổi dậy
Lưu Hắc Thát sau đó tham gia nổi dậy chống lại triều đình Tùy, thoạt đầu ông theo Hác Hiếu Đức (郝孝德), sau đó gia nhập vào Ngõa Cương quân của Lý Mật. Sau khi Lý Mật bại trận trước tướng Tùy Vương Thế Sung vào năm 618, do biết Lưu Hắc Thát dũng mãnh nên Vương Thế Sung đã cho Lưu làm kị tướng.

Sau khi Vương Thế Sung buộc Dương Đồng phải thiện nhượng cho mình, lập ra nước Trịnh, Lưu Hắc Thát phụng sự cho Trịnh, được giao trấn thủ Tân Hương (新鄉, nay thuộc Tân Hương, Hà Nam). Theo "Đường thư- quyển 55" thì ông bị tướng Hạ Từ Thế Tích bắt đưa đến chỗ Đậu Kiến Đức, song theo các chú giải Đường thư thì ông tự mình chạy đến chỗ Đậu Kiến Đức. Đậu Kiến Đức cho Lưu Hắc Thát làm tướng và phong tước Hán Đông quận công. Đậu Kiến Đức thường phái Lưu Hắc Thát đem quân đi tập kích, và đôi khi thâm nhập vào trong lãnh thổ của đối phương để thu thập thông tin tình báo. Trong thời gian phụng sự Đậu Kiến Đức, Lưu Hắc Thát đã giành được nhiều chiến thắng.

Nổi dậy chống Đường
Năm 621, Đậu Kiến Đức bại trận trước Tần vương Lý Thế Dân của Đường, bản thân Đậu Kiến Đức bị quân Đường bắt giữ và cuối cùng bị Đường Cao Tổ hạ lệnh xử tử tại Trường An. Quân Hạ dự tính tiếp tục kháng cự, song dưới sự lãnh đạo của Tề Thiện Hành (齊善行), họ đã đầu hàng Đường.

Các quan lại và tướng lĩnh cũ của Hạ sau đó trở về với cuộc sống như những thứ dân, song họ bị các quan lại của Đường bạo hành và lo sợ rằng mình cũng sẽ bị xử tử như Đậu Kiến Đức, vì thế họ đã bí mật tập hợp và mưu tính nổi dậy chống Đường. Sau khi được pháp sư cho biết rằng vị thủ lĩnh của họ cần phải mang họ Lưu, thoạt đầu họ đề nghị Lưu Nhã (劉雅), song người này từ chối và bị giết. Lưu Hắc Thát khi đó đang sống ẩn dật và làm nông, đến khi được đề nghị làm thủ lĩnh thì chấp thuận. Vào mùa thu năm 621, Các quan lại và tướng lĩnh cũ của Hạ chính thức nổi dậy và chiếm cứ Chương Nam. Các lính Hạ cũ dần quy tụ lại dưới quyền Lưu Hắc Thát, Lưu Hắc Thát cho tế vong linh của Đậu Kiến Đức, tuyên bố quân Hạ nổi dậy là để trả thù cho Đậu Kiến Đức. Một thủ lĩnh nổi dậy khác là Từ Viên Lãng vốn đã quy phục triều Đường, song nay thấy Lưu Hắc Thát nổi dậy thì lại quay sang quy phục quân của Lưu trên danh nghĩa.

Đường Cao Tổ thoạt đầu cử Hoài An vương Lý Thần Thông (李神通) suất quân đánh Lưu Hắc Thát, liên hiệp với quan lại triều Đường là Yên vương Lý Nghệ. Tuy nhiên, Lưu Hắc Thát đã đánh bại Lý Thần Thông tại Nhiêu Dương (饒陽, nay thuộc Hành Thủy, Hà Bắc). Sau đó, Lưu Hắc Thát cũng đánh bại Lý Nghệ, uy danh của Lưu Hắc Thát vì thế mà lan ra khắp khu vực. Lưu Hắc Thát cũng tiến hành liên minh với một thủ lĩnh nổi dậy khác là Yên vương Cao Khai Đạo, cũng như liên minh với Đông Đột Quyết. Khoảng tết năm 622, Lưu Hắc Thát đánh bại Lý Hiếu Thường (李孝常, một thành viên hoàng tộc Đường) và Lý Thế Tích, tái chiếm tất cả lãnh thổ cũ của Hạ—khu vực bờ Bắc Hoàng Hà. Đường Cao Tổ nay nhận ra rằng Lưu Hắc Thát là một mối đe dọa lớn, vì thế đã quyết định phái hai hoàng tử Lý Thế Dân và Lý Nguyên Cát suất quân tiến công Lưu Hắc Thát. Trong khi đó, vào mùa xuân năm 622, Lưu Hắc Thát xưng là Hán Đông vương. Ông tổ chức chính quyền theo cách mà Đậu Kiến Đức đã tiến hành, giữ lại hầu hết quan lại và tướng lĩnh cũ của Hạ. Các hành động quân sự của Lưu Hắc Thát thậm chí còn mãnh liệt và cương quyết hơn so với của Đậu Kiến Đức. Lưu Hắc Thát định đô tại Minh châu (洺州, nay thuộc Hàm Đan), cùng vị trí với thủ đô của Đậu Kiến Đức.

Bị đánh bại
Đến khi Lý Thế Dân tiến quân đến, quân của Lý Thế Dân và Lý Nghệ đã tái chiếm một số quận từ tay Lưu Hắc Thát, song đổi lại, Lưu Hắc Thát đã bắt được đại tướng La Sĩ Tín của Đường và xử tử. Cuối cùng, quân Đường và quân Hán Đông lâm vào thế bế tắc bên dòng Minh Thủy (洺水, chảy qua Minh châu) trong hơn 60 ngày. Cả hai bên đều cố tấn công đối phương song không thành công. Trong khi đó, Lý Thế Dân cho xây dựng một con đập trên thượng du của Minh Thủy. Đến khi Lưu Hắc Thát tấn công, Lý Thế Dân cho phá đập và khiến nhiều quân Hán Đông chết đuối. Lưu Hắc Thát đã kịp chạy trốn cùng bộ tướng Vương Tiểu Hồ (王小胡), song quân Hán Đông thì tan vỡ. Lưu Hắc Thát chạy trốn đến Đông Đột Quyết, lãnh thổ Hán Đông rơi vào tay triều Đường.

Vào mùa hè năm 622, cùng với quân tiếp viện Đông Đột Quyết, Lưu Hắc Thát đã cố gắng quay trở lại khu vực. Lý Nghệ đã không thể cản ông lại. Do Lý Thế Dân khi đó đã trở về Trường An, Đường Cao Tổ đã phái một thành viên trong hoàng thất khác là Hoài Dương vương Lý Đạo Huyền (李道玄) cùng Lý Nguyên Cát suất quân tiến đánh Lưu Hắc Thát. Tuy nhiên, quân của Lưu Hắc Thát chiến thắng hết trận này đến trận khác, và vào mùa đông năm 622, Lưu Hắc Thát giao chiến với Lý Đạo Huyền tại Hạ Bác (下博, nay thuộc Hành Thủy), kết quả là đã đánh bại và giết chết Lý Đạo Huyền. Trong vòng nửa tháng, Lưu Hắc Thát đã lại khôi phục được tất cả lãnh thổ cũ của Hạ. Lý Nguyên Cát lo sợ trước sức mạnh của Lưu Hắc Thát nên lưỡng lự trong việc giao chiến.

Trong khi đó, Thái tử của Đường là Lý Kiến Thành ganh đua quyết liệt với Lý Thế Dân để nhằm bảo vệ ngôi vị. Mùa xuân năm 623, khi Đường Cao Tổ định phái Lý Thế Dân tiến đánh Lưu Hắc Thát, Lý Kiến Thành đã tình nguyện dẫn quân xung trận. Lợi dụng khó khăn của Lưu Hắc Thát khi tấn công Ngụy châu (魏州, nay thuộc Hàm Đan) của Đường, Lý Kiến Thành vừa dẫn binh tấn công, vừa dùng kế thả tù binh để chiêu an, khiến quân của Lưu Hắc Thát dao động, thừa cơ tiêu diệt toàn quân tại Quán Đào (館陶). Lưu Hắc Thát chạy trốn chỉ với 100 lính, ông đến Nhiêu châu (饒州, nay thuộc Hành Thủy), Nhiêu châu thứ sử Gia Cát Đức Uy đã nghênh đón ông nhập thành và thiết tiệc. Tuy nhiên, đến giữa buổi tiệc, Gia Cát Đức Uy đã cho phục binh tập kích, bắt giữ ông cùng các binh sĩ đi theo, giải họ đến chỗ Lý Kiến Thành. Lý Kiến Thành cho xử trảm thị chúng Lưu Hắc Thát cùng em là Lưu Thập Thiện (劉十善) ở Minh châu, đưa thủ cấp đến Trường An.

Tham khảo

 Cựu Đường thư, quyển 55
 Tân Đường thư, quyển 86
 Tư trị thông giám, quyển 188

Khởi nghĩa cuối đời Tùy
Vua Trung Quốc
Mất năm 623
Năm sinh không rõ
Người nhà Tùy


title: Waldemar Graf von Roon

text:
Albrecht Johannes Waldemar Graf von Roon (sinh ngày 4 tháng 7 năm 1837 tại Berlin; mất ngày 27 tháng 3 năm 1919 tại Lâu đài Krobnitz) là một sĩ quan quân đội Phổ (được thăng đến cấp Trung tướng) và là một chính trị gia.

Cuộc đời
Waldemar là con trai của Albrecht Graf von Roon, người đóng một vai trò quan trọng đến thắng lợi của Phổ trong các cuộc chiến tranh thống nhất nước Đức. Thuở nhỏ, ông học trung học tại Berlin và Bonn, sau đó tốt nghiệp các trường thiếu sinh quân ở Wahlstatt và Berlin. Vào ngày 1 tháng 5 năm 1855, Roon nhập ngũ, với quân hàm Trung úy trong Trung đoàn Bộ binh Cận vệ số 1. Từ năm 1859 cho đến năm 1862, ông học tại Học viện Quân sự ở Berlin. Vào năm 1854, ông được phong cấp Đại úy trong Bộ Tổng tham mưu Phổ và với cương vị này ông đã tham gia trong các cuộc Chiến tranh Đức-Đan Mạch năm 1864 và Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866. Vào năm 1869, ông lên quân hàm Thiếu tá trong Bộ Tổng tham mưu và với chức vụ này ông đã tham gia trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871). Vào năm 1877, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh của Trung đoàn Phóng lựu Cận vệ số 2 (Hoàng đế Franz), đóng quân tại Stettin. Vào năm 1883, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng và trở thành Tư lệnh của Lữ đoàn Bộ binh Cận vệ số 4. Kể từ năm 1886, ông là Cục trưởng Cục thanh tra dân binh I và là Sĩ quan chỉ huy của Posen. Đến năm 1888, ông lên quân hàm Trung tướng. Cùng năm đó, ông đã nghỉ hưu.

Với tư cách là con trưởng của Albrecht Graf von Roon, ông thừa kế Lâu đài Krobnitz từ cha mình. Từ năm 1893 cho đến năm 1903, ông là một thành viên Đảng Bảo thủ Đức trong Quốc hội. Có lúc, ông là phát ngôn viên quân sự của Ủy ban Ngân sách Quốc hội Đức. Từ năm 1904, ông là thành viên trong Viện Quý tộc Phổ.

Roon đã viết một cuốn tiểu sử cha mình "Denkwürdigkeiten aus dem Leben des Generalfeldmarschalls Grafen von Roon" (Hồi ức về cuộc đời của Thống chế von Roon) đồng thời cho ra mắt các bài diễn thuyết của cha ông.

Tham khảo
 Ottův slovník naučný. Otto, Praha 1904
 Herrmann A. L. Degener (Hrsg.): Wer ist's? 4. Ausgabe, Degener, Leipzig 1909
 Hermann Christern (Hrsg.) Deutsches Biographisches Jahrbuch. Überleitungsband 2: 1917–1920, Deutsche Verlagsanstalt Stuttgart, Berlin [u. a.]
 Kurt von Priesdorff: Soldatisches Führertum. Band 10, Hanseatische Verlagsanstalt, Hamburg 1942 (mit Bild)
 Reinhold Zilch (Bearb.): Die Protokolle des Preußischen Staatsministeriums 1817–1934/38. Band 10. Olms-Weidmann, Hildesheim 1999, ISBN 3-487-11007-5, S. 429 (Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften (Hrsg.): Acta Borussica. Neue Folge., Digitalisat ; PDF; 2,9 MB)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Waldemar Graf von Roon in der Datenbank der Reichstagsabgeordneten
 Biografie von Waldemar Graf von Roon. In: Heinrich Best: Datenbank der Abgeordneten der Reichstage des Kaiserreichs 1867/71 bis 1918 (Biorab – Kaiserreich)  (der genaue Datensatz muss mit der Suchfunktion ermittelt werden)

Tướng Phổ
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Người nhận Huân chương Đại bàng Đỏ Hạng hai
Người nhân Huân chương Vương miện Hạng hai của Vương quốc Phổ
Hiệp sĩ Huân chương Thánh Johann
Thành viên Quốc hội Đế quốc Đức
Thành viên Viện Quý tộc Phổ
Thành viên Đảng Bảo thủ Đức
Tướng Đức
Sinh năm 1837
Mất năm 1919


title: Into the Sun

text:
Hướng tới Mặt trời (tựa tiếng Anh: Into the Sun) là bộ phim hành động / võ thuật / tâm lý Mỹ-Nhật của Christopher Morrison đạo diễn, được phát hành vào năm 2005. Phim có sự tham gia của nam diễn viên võ thuật Steven Seagal. Câu tagline chính thức của Into the Sun là Only one man can stop the Yakuza (dịch tiếng Việt: Duy nhất một người có thể ngăn chặn bọn Yakuza).

Nội dung
Bộ phim lấy bối cảnh tại đất nước Nhật Bản, sau khi thống đốc Takayama của Tokyo bị ám sát, Đặc vụ CIA Travis Hunter được chính phủ Nhật mời đến điều tra vụ án này, Đặc vụ FBI trẻ tuổi Sean Mack đi theo hỗ trợ Hunter. Hunter và Sean xem lại hiện trường ám sát trong camera, họ tin rằng băng đảng mafia Yakuza có liên quan đến vụ ám sát này. Hunter từng lớn lên ở Nhật Bản, anh ta hiểu rất rõ về băng đảng Yakuza, ngay cả sự bí ẩn, sự lập dị và sự độc ác của bọn chúng.

Hunter và Sean nhận ra kế hoạch ám sát thống đốc Takayama là được sắp đặt bởi Kuroda - tên trùm của tổ chức Yakuza thế hệ mới, hắn đang có mạng lưới buôn ma túy với gã xã hội đen người Hoa tên Trần, Kuroda sẽ giết bất cứ người nào dám cản trở công việc làm ăn của hắn. Hunter đến chỗ Kojima - phó thủ lĩnh của tổ chức Yakuza thế hệ cũ, Hunter và Kojima nói chuyện với nhau, Kojima nói rằng hiện tại tổ chức của Kuroda đang kết hợp với bọn xã hội đen Trung Quốc và chúng đang dần mạnh lên, muốn đối đầu với chúng không phải là chuyện dễ. Hunter bắt đầu đi khắp nơi để thu thập thông tin về Kuroda, anh ta tình cờ quen được cô nàng Nayako xinh đẹp, Hunter và Nayako trở thành cặp đôi yêu nhau say đắm.

Không có bằng chứng buộc tội Kuroda ám sát thống đốc Takayama, Sean đành phải tìm bằng chứng buộc tội Kuroda buôn ma túy. Sean liều lĩnh đi đến nhà kho chứa ma túy của Kuroda ở bến cảng, Sean không may bị bọn thuộc hạ của Kuroda phát hiện. Sean liền bỏ chạy, tuy nhiên bọn thuộc hạ của Kuroda vẫn bắt được anh ta, bọn chúng thủ tiêu anh ta. Hunter rất ngạc nhiên khi nghe tin Sean chết, nhưng một khi Hunter càng đến gần hơn với Kuroda thì Kuroda càng giết nhiều người hơn. Ông thủ lĩnh chính của tổ chức Yakuza thế hệ cũ là Ishikawa cũng bị bọn thuộc hạ của Kuroda giết chết, chúng còn chém chết Nayako. Giờ đây Hunter đã xem Kuroda như mối thù cá nhân, anh ta bàn bạc với người thợ xăm mình tên Kawamura về chuyện xử lý Kuroda.

Hunter đến một khu nhà lầu để tìm ông Trần, Hunter tra khảo ông Trần để biết Kuroda đang ở đâu, ông Trần đánh nhau ác liệt với Hunter, kết quả là ông Trần bị Hunter ném từ tầng lầu cao rơi xuống đất chết. Vợ con Kawamura từng bị Kuroda sát hại trước đây nên Kawamura luôn sẵn sàng xử lý Kuroda, đêm hôm đó, Kawamura đồng ý đi theo Hunter tìm Kuroda. Hunter và Kawamura tìm được nơi ẩn náu của Kuroda, đó chỉ là một ngôi đền, cả hai liền đi vào đó. Hunter và Kawamura dùng kiếm katana hăng say chém giết bọn thuộc hạ của Kuroda, em gái Nayako là Ayako cũng đến hỗ trợ hai người này. Kuroda lấy súng bắn Kawamura bị thương, Hunter liền lao vào đánh với Kuroda, cuối cùng Hunter chém chết Kuroda. Hunter, Kawamura và Ayako đã trả thù thành công cho Nayako và Sean, về đến nhà, họ làm lễ tang cho Nayako. Bộ phim kết thúc với cảnh Hunter đi trong công viên rồi nhớ lại ngày trước anh ta và Nayako từng tâm sự ở đây.

Diễn viên

 Steven Seagal vai Travis Hunter
 Matthew Davis vai Sean Mack
 Takao Osawa vai Kuroda
 Daisuke Honda vai Kawamura
 Lư Huệ Quang vai Ông Trần
 Kanako Yamaguchi vai Nayako
 Eddie George vai Jones
 William Atherton vai Block
 Juliette Marquis vai Jewel
 Chiaki Kuriyama vai Ayako
 Kosuke Toyohara vai Fudomyo-o
 Akira Terao vai Matsuda
 Eve Masatoh vai Kojima
 Pace Wu vai Mai Ling
 Namihiko Ohmura vai Takeshi
 Roy Oguri vai Kenji
 Sokyu Fujita vai Maeda
 Vikrom Suebsaeng vai Chang Choudong
 Shôji Oki vai Ishikawa
 Mac Yasuda vai Thống đốc Takayama
 Kairi Narita vai Tên Yakuza trẻ tuổi
 Hatake vai Người bán kiếm
 Korokke vai MC trong câu lạc bộ

Tham khảo

Liên kết ngoài
Into the Sun tại Internet Movie Database
Into the Sun tại Rotten Tomatoes
Into the Sun tại Box Office Mojo
Into the Sun tại Allmovie
Into the Sun tại Turner Classic Movies
Trailer phim.

Phim năm 2005
Phim Mỹ
Phim Nhật Bản
Phim tiếng Anh
Phim tiếng Nhật
Phim hành động Mỹ
Phim võ thuật Mỹ
Phim tâm lý Mỹ
Phim tâm lý Nhật Bản
Phim xã hội đen
Phim hành động thập niên 2000
Phim quay tại Nhật Bản
Phim của Screen Gems


title: Hệ hành tinh

text:
Hệ hành tinh là tập hợp các thiên thể liên kết hấp dẫn với nhau trong quỹ đạo quanh một ngôi sao hoặc hệ sao. Nói chung, hệ hành tinh miêu tả một hoặc nhiều hành tinh, cùng với nhiều thiên thể khác như hành tinh lùn, tiểu hành tinh, vệ tinh tự nhiên, thiên thạch, sao chổi và hành tinh vi hình cũng như đĩa bụi quay quanh ngôi sao chính. Mặt Trời cùng với hệ hành tinh của nó, bao gồm Trái Đất, làm thành hệ hành tinh gọi là Hệ Mặt Trời. Ngoài ra các nhà thiên văn học còn sử dụng các thuật ngữ hệ hành tinh ngoại hệ hay hệ hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời để miêu tả các hệ hành tinh quay quanh những ngôi sao khác. Tên gọi của những hệ hành tinh thường lấy tên theo ngôi sao chính hoặc hệ sao chính, còn các hành tinh quay quanh theo quy ước đặt theo tên ngôi sao chính ở trước và đi sau là thứ tự b, c, d, e....

Trước thế kỷ 16 và mô hình Copernicus ra đời, hiểu biết của con người về hệ hành tinh bị giới hạn trong phạm vi hệ Mặt Trời và mô hình nhật tâm (và trước đó là mô hình địa tâm). Mặc dù có nhiều khám phá, quan sát và gửi tàu thăm dò đến một số hành tinh thuộc hệ Mặt Trời, việc có tồn tại hay không hành tinh ngoài hệ Mặt Trời vẫn chỉ là phỏng đoán cho đến khi các nhà thiên văn phát hiện ra hệ hành tinh ngoại hệ đầu tiên PSR B1257+12 bao gồm một hành tinh quay quanh pulsar, xác nhận vào năm 1992, với nhiều kỷ lục mới lập như hành tinh ngoại hệ đầu tiên được phát hiện, cũng như pulsar đầu tiên có hành tinh quay quanh nó, và là hệ hành tinh đầu tiên (nhiều hơn 1 hành tinh) với ít nhất 3 hành tinh được phát hiện quay quanh.

Bước sang thế kỷ 21 là thời kỳ vàng của một loạt các hành tinh ngoại hệ cũng như hệ hành tinh được phát hiện, tốc độ phát hiện tăng lên rất nhanh với nhiều kính thiên văn không gian phóng lên nhằm mục đích săn lùng các hành tinh. Cho đến 2013, xác nhận có 2,841 hệ hành tinh, bao gồm hệ chứa nhiều hơn hai hành tinh.. Hàng trăm hệ khác vẫn đang chờ được xác nhận. Theo thứ hạng hệ hành tinh có nhiều hành tinh nhất, Hệ Mặt Trời đứng đầu tiên với 8 hành tinh. Tuy thế, hệ HD 10180 đã có 7 hành tinh được xác nhận và còn 2 hành tinh nữa đang chờ phân tích, và nếu chúng tồn tại thì hệ này sẽ có 9 hành tinh, và trở thành hệ hành tinh có nhiều hành tinh nhất. Hệ hành tinh cũng rất đa dạng theo nhiều tính chất, cùng với nhiều loại sao trung tâm. Hệ hành tinh gần nhất được xác nhận là Alpha Centauri với hành tinh Alpha Centauri Bb nằm cách Trái Đất 4,37 ly và khối lượng xấp xỉ khối lượng Trái Đất. Hệ hành tinh gần nhất với nhiều hành tinh quay quanh là Gliese 876 ở khoảng cách 15,3 ly với 4 hành tinh được xác nhận.

Tuy các nhà thiên văn cũng đã thu được những kiến thức đáng kể về các hệ hành tinh, nhưng còn rất nhiều điều liên quan đến nguồn gốc và sự tiến hóa cũng như lý thuyết về sự hình thành hành tinh vẫn cần phải giải đáp, như thuộc về ngành khoa học hành tinh.

Một vấn đề quan tâm của sinh học thiên văn đó là khu vực có thể sống được của hệ hành tinh, được cho là nơi thích hợp để thuận lợi nhất cho phát triển và duy trì sự sống ngoài Trái Đất.

Xem thêm
Sao
Hành tinh
Hệ Mặt Trời

Tham khảo

Sao
Hành tinh


title: Danh sách bài hát của Nhật Ngân

text:
Đây là danh sách tác phẩm của Nhật Ngân. Các bài hát do chính Nhật Ngân phân loại. Danh sách bao gồm cả những ca khúc ông liệt kê còn thiếu.

Trịnh Lâm Ngân

Bao giờ ta gặp lại ta
Chiều qua phà Hậu Giang
Cho mẹ cho em
Cuộc tình bể dâu
Em vẫn hoài yêu anh
Gánh hát qua làng
Gặp nhau trên phố
Hai trái tim vàng
Hạnh phúc nơi nào (So Viele Lieder Sind In Mir, Nicole, nhạc Đức)
Hát cho mai sau
Hát làm quen
Hồn trinh nữ
Em vẫn hoài yêu anh
Làm quen với lính
Lính xa nhà
Lửa mùa hạ
Mắt xanh con gái
Mùa phượng tím
Mùa xuân của mẹ
Ngàn đời chờ mong
Người tình và quê hương
Người tình và mùa thu
Như mây bay
Rộn ràng niềm vui
Qua cơn mê
Thư xuân trên rừng cao
Thương mấy cho vừa
Tình thu xưa
Trời Huế vào thu chưa em
Tuổi xuân con gái
Xin làm chim rừng núi
Xuân này con không về
Yêu một mình

Ngân Khánh

 Cảm ơn  (1973)
 Chân thành
 Đi tìm mộng mơ
 Gọi tên em
 Mộng mơ
 Một mai giã từ vũ khí  (1972)
 Nửa chừng xuân
 Tâm sự người hát bài quê hương

Song An

 Áo trắng ngày xưa
 Lời người lính xa xôi
 Một lần hiện diện (đồng tác giả Tú Nhi)
 Tình đời đổi thay (đồng tác giả Minh Kỳ)
 Tuổi trẻ và quê hương

Phan Trần

 Cánh bướm đa tình
 Cho người vào cuộc chiến
Cho vừa lòng em
Một lần dang dở
Tôi thề tôi chẳng yêu ai

Nhạc viết cho mẹ

Bông hồng trắng
Rước xuân về nhà
Mùa xuân nhớ mẹ (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Ngọt ngào quê mẹ
Xuân nào con sẽ về
Xuân này con không về
Xuân này con về mẹ ở đâu
Xuân về với mẹ
Chiều xuân xa nhà

Nhạc viết cho vợ

Áo đỏ mặt trời ghen
Khói chiều
Lỡ một mai anh đi
Nhà đâu anh về
Quê hương ơi thôi đành xa!
Quê nhà quê người (đồng tác giả Trầm Tử Thiêng)
Sinh nhật em (thơ Lê Minh Châu)
Xuân nhớ

Nhạc xuân

Nếu xuân này hòa bình
Rước xuân về nhà
Ta đã gặp mùa xuân
Xuân tình yêu

Nhạc trữ tình

Ấm lại tình quê (đồng tác giả Loan Thảo)
Bài hát cho người kỹ nữ (đồng tác giả Duy Trung)
Bâng quơ
Bởi một điều đơn giãn
Buồn thì không buồn
Cánh hoa rừng (đồng tác giả Tùng Châu)
Chết non (đồng tác giả Đinh Việt Lang)
Chỉ là giấc mơ
Chúc thư viết từ chiến trường
Con gái quê tôi
Đêm nay ai đưa em về
Giấc ngủ mùa đông (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Gởi người về cát bụi
Hạnh phúc nơi nào
Hương đồng gió nội
Hương tình muộn
Hỏi còn nhớ hay quên
Kỷ vật rừng xanh
Lời đắng cho cuộc tình
Lời tình buồn (đồng tác giả Dương Quang Cát)
Lời tình chưa nói
Lời tự tình
Mất nhau thật sao
Mộng mơ xa rồi
Một đời tiếc nuối
Một đời tìm nhau
Một thời để nhớ
Mời về quê em (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Mưa hiền
Mười năm chưa lần gặp (thơ Hoàng Ngọc Ẩn)
Ngày đá đơm bông (đồng tác giả Loan Thảo)
Ngày mình thôi yêu nhau
Ngày vui qua mau (đồng tác giả Đinh Việt Lang)
Ngày xuân bên nhau
Nghe điệu lý quê hương
Người đến rồi đi
Những lần anh trở về (đồng tác giả Song Ngọc)
Nỗi buồn con gái
Nửa vòng tay lạnh (đồng tác giả Tùng Châu)
Phải chi (lời Lương Vinh Quốc Khanh)
Phượng (thơ Nguyễn Nam An)
Rồi 30 năm qua
Ru ta một mình
Sau một cuộc tình
Sẽ không bao giờ quên
Suối vắng (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Thương chị
Tìm về dấu yêu
Tình tan như bọt mưa
Tình yêu cho em
Tình yêu và chiếc bóng bay
Tôi biết tôi sẽ buồn
Tôi đưa em sang sông (đồng tác giả Y Vũ)
Trách ai vô tình (nhạc Cao Văn Lý)
Trái tim không già
Trời còn làm mưa (Nhạc Nhật)
Từ ngày tình bỏ ta đi (đồng tác giả Hoài Linh)
Tự tình quê hương (đồng tác giả Trịnh Việt Cường)
Vòng tay học trò
Xin cho một nụ cười

Hải ngoại

Anh giải phóng tôi hay tôi giải phóng anh
Bao giờ gặp lại em
Chỉ một mình anh
Có mất gì đâu
Còn gì cho nhau
Cuộc đời vẫn đẹp
Đêm nhớ về Sài Gòn (đồng tác giả Trầm Tử Thiêng)
Gửi người về cát bụi
Hải âu nhớ biển
Huế ơi! Huế mãi còn đây!
Huế và em
Kỷ niệm thu Paris (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Lời nguyện cầu Giáng Sinh
Lọt vào mắt xanh (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Ru ta một mình
Suối mơ (đồng tác giả Lữ Liên)
Mất nhau mùa hè
Một đời tìm nhau
Mơ làm cánh chim
Mời về quê em (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Người lính già xa quê hương
Vẫn mơ về Đà Nẵng
Vắng bóng em
Về đây hỡi em
Vỡ mộng (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Thương chị
Tình đã quên chưa
Tình yêu và chiếc bóng bay
Tình xuân (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Tiếng hát mong manh (tưởng nhớ ca sĩ Ngọc Lan)
Tiếng hát từ nhịp tim (đồng tác giả Tùng Châu)
Tôi biết tôi sẽ buồn
Xin chia buồn
Xin em đừng quay lại

Nhạc ngoại lời Việt

999 đóa hồng (九佰九拾九朵玫瑰, Trung Quốc)
Ai hiểu lòng tôi (I need to tell you)
Ảo mộng (Phantom of the opera)
Bài ca phát tài
Bài ngợi ca mùa xuân
Bài tình ca
Bài tình ca bốn mùa
Bèo dạt mây trôi
Bến Thượng Hải (上海灘, Hồng Kông)
Biết tỏ cùng ai (心有千千結, Đài Loan)
Boulevard
Cánh chim bạt gió
Cánh chim phiêu lãng
Cánh chim trong mưa
Chàng ("Lui", Pháp)
Chiều thu
Chiều trên sân ga
Chúng ta cùng vui Tết
Chuyện hồng trần
Chuyện tình buồn
Chuyện tình hôm nay
Chuyện tình thơ ấu
Chuyện tình đã qua (You and me)
Cung hỷ mùa Xuân
Cuộc tình dối gian
Còn lại nỗi cô đơn
Dạ vũ mây
Dặm đường gió bụi
Đón Thần Tài
Đôi chim lạc loài
Được chết vì yêu
Đường vào tình yêu
Em vẫn còn yêu Anh
Giã từ em yêu ("Et pourtant", Pháp)
Giờ em nơi đâu (In my heart)
Hải âu
Hải âu phi xứ (海鷗飛處, Đài Loan)
Hàn Ni
Hãy đến với nhau (Joe le taxi)
Hãy hát lên tình yêu
Hẹn hò đêm trăng (Si Jantung Hati, Indonesia)
Hỡi người tình ̣(小島風雲, Hồng Kông)
Hồn bướm mơ tiên
Khúc hát mừng xuân
Khúc hát tương phùng
Kỷ niệm phôi pha (Always think of you)
Lời nguyện cầu
Ly rượu mừng xuân
Máu nhuộm Bến Thượng Hải
Mây trôi và Hải Âu
Mất nhau thật sao
Mặt trời độ lượng
Men rượu tình hè
Monica (đồng tác giả Bruce Đoàn)
Mộng đẹp ngày xưa (舊歡如夢, Hồng Kông)
Mộng mơ xa rồi
Mộng uyên ương Hồ Điệp (新鴛鴦蝴蝶夢, Đài Loan)
Một đời tiếc nuối
Một ngày
Một kiếp phong ba
Mơ làm cánh chim
Mùa hè năm ấy
Mùa xuân như ý
Muôn cánh Phong Diệp Tình
Mưa trên biển vắng (Je n'pourrai jamais t'oublier, Pháp)
Mưa tuyết
Mười ngón tay tình yêu (家家有本难念的经, Hồng Kông)
My Lan
Năm mới phát tài
Năm mới nhiều lộc may
Ngàn đời chờ mong
Ngày ta bên nhau
Người tình ta yêu
Nhụy hoa trong gió
Như một vầng mây
Những lời dối gian (暗裡著迷, Hồng Kông)
Nỗi nhớ khôn nguôi
Nụ hôn giã từ (Kiss and say goodbye)
Nụ hồng mong manh (曾經心疼, Đài Loan)
Nửa đời yêu thương (Till the end of life)
Phố chiều mưa bay
Quán vắng một mình (風風雨雨, Hồng Kông)
Ru khúc biệt ly
Rước Thần Tài
Say tình
Sỏi đá buồn tênh
Tan vỡ
Tango say
Tặng nhau đoá hồng
Thành phố cuồng say
Thầm gọi tên anh (黃昏, Đài Loan)
Thần điêu đại hiệp
Theo lá vàng bay (我是一片雲, Đài Loan)
Thi sĩ dưới vầng trăng (床前明月光, Trung Quốc)
Tình
Tình bạn
Tình buồn trong mưa
Tình đã trôi xa
Tình khúc 1990
Tình mãi bên anh
Tình nhạt phai (一起走過的日子, Hồng Kông)
Tình ta thắm thiết
Tình thắm muôn màu
Tình xưa xa rồi (ブランデーグラス, Nhật Bản)
Tôi với đời
Trái tim không đổi thay
Trái tim yếu mềm
Trái tim lầm lỡ
Trao nhau lì xì đỏ
Tương tư trong mưa
Xa em kỷ niệm (희나리, Hàn Quốc)
Xin cảm ơn người (Please don't leave me)
Xin mưa ngừng rơi (讓一切隨風 (4:55), Hồng Kông)
Xin thời gian ngừng trôi (空港, Nhật Bản)
Xuân dài lâu
Xuân lại về với ta
Xuân phát tài
Xuân về khắp nơi
Vui chúc xuân
Vui mừng xuân

Thơ phổ nhạc
Bolsa chiều hai lối (thơ Nguyễn Nam An)
Buổi chúng mình (thơ Thanh Hải)
Chia tay (thơ Trần Mộng Tú)
Chiều chiều (thơ Huy Phương)
Chiều xuân xa nhà (thơ Huy Phương)
Chút tình cho Huế (thơ Phan Xuân Sinh)
Đôi dép (thơ Nguyễn Trung Kiên)
Đôi phượng hoàng
Đừng làm mưa bóng mây (thơ Xuân Hòa)
Hồi âm (thơ Thành Tôn)
Huế gọi ta về (thơ Trần Hoài Thư, nhạc Nhật Ngân & Đỗ Kim Bảng)
Hương (thơ Nguyễn Long)
Hương tình muộn (thơ Hương Thảo)
Khan cổ gọi tình về (thơ Trần Yên Hòa)
Không đề
Kiếp sau (thơ Trần Mộng Tú)
Lên núi tỏ tình (thơ Võ Ý)
Ly cafe đầu ngày (thơ Lê Đình Sơn)
Mỗi mùa xuân về, lại thêm một lần dối Mẹ (thơ Trần Trung Đạo)
Mười năm chưa lần gặp (thơ Hoàng Ngọc Ẩn)
Ngày trở lại Hội An (thơ Hoàng Lộc)
Những giọt mưa buồn (thơ Thái Gia)
Nỗi nhớ bỗng quay về (thơ Hồ Thành Đức)
Phải chi (lời Lương Vinh Quốc Khanh)
Ví dầu tình bậu (thơ Hoàng Thượng Dung)
Sầu cố xứ (thơ Hoàng Thượng Dung)
Tầm ngọc (thơ Thanh Hải)
Thương ai mấy nhịp Tràng Tiền (thơ Nguyễn Thị Thê)
Tình bạc
Tình ca
Tóc phai
Tỏ tình (Thơ Võ Ý)
Tôi đi tìm hạnh phúc tôi (thơ Hoàng Linh Phương)
Tưởng niệm
Ừ thôi giã biệt (thơ Hoàng Thượng Dung)
Xa vắng mẹ (thơ Thái Tú Hạp)

Hùng ca

Con gái Việt Nam bây giờ
Hành khúc Liên đoàn 81 Biệt Cách Dù
Hội Y sĩ Việt Nam Nam Cali (lời Bùi Xuân Dương)
Liên trường Quảng Nam
Lời dặn dò của Mẹ
Lửa Bolsa
Máu chảy ruột mềm
Nước cuốn xô anh về đâu
Quảng Nam quê ta ơi
Thắp nến nguyện cầu
Thuyền tự do
Tin quê nhà
Tôi vẫn yêu quê tôi
Trẩy hội đền Hùng
Triệu đóa hồng cho phụ nữ Việt Nam

Nhạc phim

Cuộc đời phù du (Máu nhuộm bãi Thượng Hải 2)
Duyên tình nổi trôi (Anh hùng xạ điêu phần 1)
Đắng cay tình đời (Vua bịp)
Đời vẫn đẹp sao (Anh hùng xạ điêu phần 3)
Đường xa bụi mờ
Người hùng và giai nhân (Thiên long bát bộ)
Sóng nước Thượng Hải
Sở Lưu Hương (Sở Lưu Hương)
Tiểu Long Nữ ca (Thần điêu đại hiệp)
Tình cách ngăn (Bích Huyết Kiếm)
Tình sầu (Lữ Tứ Nương)
Tơ duyên trọn đời (Anh hùng xạ điêu phần 2)
Trọn kiếp yêu người (Tiếu ngạo giang hồ)
Tuyệt vời tình yêu (Tình thù trong thời loạn)
Tuyết Sơn Phi Hồ (Tuyết Sơn Phi Hồ)

Nhạc thiếu nhi

Ánh trăng của em
Chú Cuội và chị Hằng
Vui đến trường
Tiếng Việt dấu yêu
Trăng vẫn sáng soi

Tham khảo

Nhật Ngân


title: Cưỡng đoạt

text:
Cưỡng đoạt (tên gốc tiếng Anh: Taken) là một bộ phim điện ảnh hành động hồi hộp năm 2008 của Pháp do Luc Besson và Robert Mark Kamen viết kịch bản, và Pierre Morel đảm nhiệm vị trí đạo diễn. Phim có sự tham gia của Liam Neeson, Maggie Grace, Famke Janssen, Katie Cassidy, Leland Orser và Holly Valance. Trong phim, Neeson vào vai Bryan Mills, một cựu đặc vụ CIA tìm kiếm cô con gái Kim và đứa bạn thân Amanda sau khi cả hai cô bé bị bắt cóc trong chuyến du lịch tại Pháp.

Cưỡng đoạt đã thu về hơn 226 triệu USD trên toàn cầu. Nhiều phương tiện thông tin đại chúng gọi đây là bước ngoặt trong sự nghiệp diễn xuất của Neeson, giúp anh trở thành một ngôi sao phim hành động. Phim có hai phần tiếp nối là Taken 2 (2012) và Taken 3: Dứt điểm (2014). Năm 2017, loạt phim truyền hình cùng tên được phát sóng trên kênh NBC, với Clive Standen đảm nhiệm vai diễn Bryan Mills.

Nội dung

Cựu đặc vụ CIA Bryan Mills là người vô cùng yêu thương con gái của mình, anh muốn dùng những thời gian sau khi nghỉ hưu để bù đắp cho con. Một hôm nọ, Kim - con gái Bryan đã xin anh cho phép cô được đi du lịch ở Paris với cô bạn Amanda. Sau một hồi suy nghĩ thì Bryan đã đồng ý mặc dù tâm trạng anh luôn lo lắng cho con. Khi Kim và Amanda đến Paris, họ gặp một thanh niên tên Peter đã cho họ đi nhờ xe taxi về nhà, họ không biết rằng đó là kẻ chỉ điểm của một băng đảng bắt cóc. Peter đã gọi một số gã đàn ông đến nhà bắt Kim và Amanda đi.

Bryan biết là con mình đã gặp chuyện chẳng lành nên liền báo tin cho người vợ cũ Lenore và ông bố dượng Stuart của Kim hay tin. Một người bạn thân của Bryan là Sam đã cho anh biết kẻ bắt cóc Kim là những tên người Albania, chúng thường đi bắt cóc phụ nữ để bán ra nước ngoài làm nô lệ tình dục, và nếu như Bryan không tìm được Kim trong vòng 96 giờ thì sẽ mất Kim mãi mãi. Bryan đi một mình đến Paris, anh định bắt giữ Peter nhưng hắn bị xe tải tông chết.

Bryan đến tìm một cộng sự cũ là Jean-Claude Pitrel để nhờ giúp đỡ. Jean-Claude không đồng ý mà còn cho vài người cảnh sát chìm truy bắt Bryan để trục xuất anh về Mỹ vì thấy Bryan gây nhiều rắc rối kể từ khi anh đến nước Pháp, nhưng Bryan đã chạy thoát được. Tối hôm đó, Bryan đi theo một tên gangster đến một khu công trường xây dựng, nơi đây anh đã thấy một cô gái mặc áo khoác của Kim. Bryan hạ gục hết bọn gangster và đưa cô gái đó đi. Sau khi cô gái tỉnh dậy, cô ta đã cho Bryan biết đầy đủ thông tin về ngôi nhà mà cô và Kim gặp nhau.

Bryan đến ngôi nhà của cô gái nói, anh đụng độ vài gã đàn ông người Albania, anh nhận ra trong đó có tên Marko là người đã bắt cóc con gái mình. Bryan giết hết những tên Albania, anh tìm Kim nhưng không thấy cô ở đâu, chỉ thấy xác chết của Amanda cùng nhiều cô gái khác. Một lát sau Bryan tra tấn tên Marko bằng cách chích điện để bắt hắn khai ra Kim ở đâu, do không chịu đựng nổi nên Marko khai là hắn đã bán Kim cho gã đại gia Patrice Saint-Clair. Bryan sau đó bỏ mặc Marko bị điện giật đến chết. Bryan đến nhà Jean-Claude rồi bắt buộc anh ta cho mình biết địa chỉ nhà của tên Patrice.

Khi tìm được nhà Patrice Saint-Clair, Bryan lẻn vào trong nhưng chẳng may bị bọn thuộc hạ bắt giữ. Tuy nhiên Bryan vẫn thoát ra và đánh gục bọn chúng. Patrice cho Bryan biết hắn vừa bán Kim lại cho một nhóm người Ả Rập. Bryan bắn chết Patrice rồi lấy xe phóng nhanh ra con sông nơi có chiếc thuyền của nhóm người Ả Rập. Bryan nhảy xuống thuyền, anh tiêu diệt hết bọn Ả Rập và cứu được Kim. Hai bố con cùng nhau về Mỹ, Kim được đoàn tụ với mẹ và bố dượng của mình. Bộ phim kết thúc với cảnh Bryan đưa Kim đến nhà cô ca sĩ Sheerah để cô ta dạy Kim bài học hát đầu tiên.

Diễn viên

 Liam Neeson vai Bryan Mills
 Maggie Grace vai Kim Mills
 Famke Janssen vai Lenore St John
 Katie Cassidy vai Amanda
 Leland Orser vai Sam Gilroy
 Jon Gries vai Mark Casey
 David Warshofsky vai Bernie Harris
 Holly Valance vai Sheerah
 Xander Berkeley vai Stuart St John
 Olivier Rabourdin vai Jean-Claude Pitrel
 Gérard Watkins vai Patrice Saint-Clair
 Arben Bajraktaraj vai Marko Hoxha
 Camille Japy vai Isabelle
 Nicolas Giraud vai Peter
 Goran Kostić vai Gregor
 Nabil Massad vai Raman
 Jalil Naciri vai Ali

Sản xuất
Cưỡng đoạt được sản xuất bởi công ty EuropaCorp của Luc Besson. Pierre Morel trước đó cũng từng đảm nhiệm vai trò đạo diễn hình ảnh cho Besson, và cả hai cũng từng hợp tác với nhau trong phim điện ảnh đầu tiên mà Morel đạo diễn, District 13. Besson nghĩ ra những ý tưởng về Cưỡng đoạt sau một buổi ăn tối với Morel và nhanh chóng bị cuốn hút bởi ý tưởng về một người bố chiến đấu để bảo vệ con gái. Jeff Bridges là diễn viên đầu tiên được thử vào vai Bryan Mills, nhưng sau khi ông rời bỏ dự án, Liam Neeson đã đồng ý tham gia thay thế với mong muốn được thử sức với một vai diễn cần nhiều thể lực hơn các vai diễn ông từng tham gia. Neeson ban đầu cho rằng bộ phim cũng không hơn gì một "con đường ven biển" đối với sự nghiệp của ông, thậm chí còn cho rằng phim chỉ được phát hành qua các định dạng băng đĩa.

Phần tiếp nối
Tháng 11 năm 2010, Fox cho biết EuropaCorp sẽ tiếp tục sản xuất một phần phim tiếp nối cho Cưỡng đoạt, dưới sự đạo diễn của Olivier Megaton. Taken 2 ban đầu được công chiếu tại Pháp vào ngày 3 tháng 10 năm 2012, trong phim, Neeson, Janssen, Grace, Gries, Rabourdin và Orser tiếp tục trở lại với các vai diễn trong phần phim đầu. Taken 3: Dứt điểm được công chiếu vào ngày 16 tháng 12 năm 2014.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 2008
Phim Pháp
Phim tiếng Anh
Phim của 20th Century Fox
Phim về mại dâm
Phim về bắt cóc
Phim lấy bối cảnh ở Los Angeles
Phim lấy bối cảnh ở California
Phim lấy bối cảnh ở Paris
Phim lấy bối cảnh ở Pháp
Phim lấy bối cảnh ở châu Âu
Phim quay tại Los Angeles
Phim quay tại California
Phim quay tại Paris
Phim quay tại Pháp
Phim hành động thập niên 2000
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2000


title: Ferdinand von Kummer

text:
Rudolf Ferdinand von Kummer (sinh ngày 11 tháng 4 năm 1816 tại Szelejewo (tỉnh Posen); mất ngày 3 tháng 5 năm 1900) là một sĩ quan quân đội Phổ, được thăng quân hàm Thượng tướng Bộ binh. Ông đã tham gia chỉ huy quân sĩ trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ (1866) với tư cách là một sĩ quan và Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871) trên cương vị là một tư lệnh cấp sư đoàn.

Cuộc đời
Vào năm 1834, Kummer đã gia nhập Trung đoàn Bộ binh số 1 và vào năm 1834 ông lên cấp sĩ quan. Đến năm 1848, với tư cách là một Đại úy và Sĩ quan tham mưu, ông đã tham gia trong một số trận đánh với quân nổi dậy Ba Lan. Sau khi cuộc nổi dậy bị dập tắt, ông được ủy nhiệm vào Ủy ban tái cấu trúc (Reorganisationskommission) tỉnh Posen.

Sau khi lên quân hàm Thiếu tá vào năm 1855, ông lại được bổ nhiệm làm sĩ quan tham mưu của Sư đoàn số 10. Sau này, ông đã được thuyên chuyển sang Quân đoàn Vệ binh. Vào năm 1860, ông được thăng quân hàm Thượng tá và bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng của Quân đoàn I đóng quân tại Königsberg. Không lâu sau đó, ông lại được thuyên chuyển sang Quân đoàn Vệ binh. Trong lực lượng Vệ binh, ông đã được phong hàm Đại tá vào năm 1861. Từ năm 1864 cho đến năm 1865, ông chỉ huy Trung đoàn Bộ binh Bắn súng trường số 37]], đóng quân tại Posen. Tiếp theo đó, ông được bổ nhiệm làm chỉ huy của Lữ đoàn Bộ binh số 25 tại Münster, và đến năm 1865, ông chỉ huy lữ đoàn này với quân hàm Thiếu tướng. Trong cuộc Chiến tranh nước Đức năm 1866, ông thống lĩnh lữ đoàn của mình tham gia trong Binh đoàn Main (Mainarmee) trong Chiến dịch Main chống lại quân của Liên minh Đức.

Vào năm 1868, ông được cử làm thanh tra của đội quân chiếm đóng Mainz và lên quân hàm Trung tướng.

Chiến tranh Pháp-Đức
Vào ngày 10 tháng 8 năm 1870, tướng Von Kummer được ủy nhiệm làm Tư lệnh của Sư đoàn Trừ bị số 3, và cùng với sư đoàn của mình ông đã tham gia bao vây Metz cho tới khi pháo đài này đầu hàng. Sư đoàn của ông đã tham gia chiến đấu trong trận đánh quyết liệt ở Noisseville (31 tháng 8 – 1 tháng 9 năm 1870), nơi quân đội Đức bẻ gãy một cuộc phá vây của quân Pháp từ Metz. Ngoài ra, các lực lượng dưới quyền ông cũng giữ gánh nặng chính trong giao tranh ở trận Bellevue vào ngày 7 tháng 10 năm 1870, nơi một cuộc phá vây khác của quân Pháp từ Metz bị đẩy lùi. Sau khi quân Đức chiếm được Metz vào ngày 27 tháng 10, ông được ủy nhiệm làm trấn thủ pháo đài Metz cho đến ngày 6 tháng 11. Sư đoàn Trừ bị số 3 – một lực lượng dân vệ – đã được giao nhiệm vụ vận chuyển tù binh và trở về quê nhà. Trong khi đó, vào ngày 27 tháng 10 năm 1870 Kummer trở thành Tư lệnh của Sư đoàn số 15.

Sư đoàn mới của ông là một bộ phận của Quân đoàn VIII (một phần thuộc Binh đoàn thứ nhất) chiến đấu tại miền Bắc nước Pháp. Ở đây, ông đã chiến đấu thắng lợi trong trận Amiens và trận Hallue, tiến quân tới Bapaume, và tham chiến trong trận Bapaume. Trong trận chiến này, người ta nhìn thấy ông chỉ huy binh sĩ ở các tuyến đầu, dấn thân vào làn đạn của Pháp, và một trong các sĩ quan phụ tá của ông đã bị thương. Cống hiến của ông trong chiến thắng này đã khiến cho ông được tặng thưởng Huân chương Quân công với Lá sồi. Sau đó, thắng lợi quyết định của người Đức tại St. Quentin vào ngày 19 tháng 1 năm 1871 đã chấm dứt cuộc chiến đấu ở miền Bắc Pháp.

Sau năm 1871
Sau khi hòa bình được lập lại, Kummer tới Köln để chỉ huy sư đoàn của mình. Đồng thời, ông được bổ nhiệm làm Thống đốc của Phổ tại thành phố này vào tháng 10 năm 1873. Đến tháng 1 năm 1875, ông được phong quân hàm Thượng tướng Bộ binh. Vào năm 1877, ông nghỉ hưu. Ông từ trần vào ngày 3 tháng 5 năm 1900.

Tham khảo
 Kummer, Rudolf Ferdinand von. In: Brockhaus Konversations-Lexikon 1894–1896, 10. Band, S. 798.
 Kummer - eLexikon
 Edmund Ollier, Cassell's history of the war between France and Germany, 1870-1871, 1871.
 Georg Karl Friedrich Viktor von Alten, Handbuch für Heer und Flotte: Enzyklopädie der Kriegswissenschaften und verwandter Gebiete, Tập 5, Deutsches Verlagshaus Bong, 1913.
 Hermann Adolph Fechner, Der deutsch-französische Krieg 1870/71, G. Grote, 1890.

Chú thích

Tướng Phổ
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Người nhận Pour le Mérite
Thống đốc Phổ
Tướng Đức
Sinh năm 1816
Mất năm 1900


title: Uông Trực (hải tặc)

text:
Uông Trực (chữ Hán: 汪直, ? – 25/12/1559) hay Vương Trực (王直) , còn có tên là Ngũ Phong (五峰), hiệu là Ngũ Phong thuyền chủ, người huyện Hấp, phủ Huy Châu, tỉnh Nam Trực Lệ , thương nhân, thủ lĩnh cướp biển đời Minh.

Cuộc đời

Thiếu thời
Tương truyền vào lúc Uông Trực sanh ra thì xuất hiện điềm lạ . Ông "từ nhỏ bơ vơ, tính hào hiệp, lại khỏe mạnh và nhiều mưu kế, thích giúp đỡ, nên được mọi người tin cậy" .

Năm Gia Tĩnh 19 (1540), Uông Trực cùng bọn Từ Duy Học, Diệp Tông Mãn tại Quảng Đông đóng thuyền đi biển  "đem những thứ hàng cấm là thuốc nổ, tơ lụa đến các nước Nhật Bản, Xiêm La, Tây Dương đi lại buôn bán", tìm kiếm lợi ích to lớn. Vì buôn bán theo đường biển bấy giờ là hoạt động phi pháp, nên ban đầu Uông Trực gia nhập tập đoàn tội phạm của người đồng hương là Hứa Đống, "mời gọi rợ Phật Lãng Cơ , đi lại vùng biển Chiết Giang, đỗ thuyền ở cảng Song Tự , tổ chức buôn bán" .

Triều đình chiêu hàng
Hứa Đống và Lý Quang Đầu nối nhau bị tướng Minh là Chu Hoàn tiễu diệt, Uông Trực bèn tổ chức lực lượng, tự lập làm thuyền chủ. "Bèn nổi mưu tà, chiêu tụ vong mệnh, câu dẫn bọn nô tài Uy khấu là Đa Lang, Thứ Lang, Tứ Trợ Tứ Lang, chế tạo cự hạm, nối phảng dài 120 bộ, có thể chứa 2.000 người, trên có thể ruổi ngựa" . Uông Trực trở thành thủ lĩnh một tập đoàn buôn bán trên biển, tiếp nhận lời mời của Đại danh Tùng Phổ Long Tín (Matsura Takanobu) của Nhật Bản (bấy giờ là thời kỳ Chiến Quốc), lấy đảo Bình Hộ (Hirado) ở nước Phì Tiền (Hizen) thuộc Cửu Châu (Kyushu) làm căn cứ, giúp việc buôn bán trên biển.

Năm Gia Tĩnh thứ 21 (1542), Uông Trực ở đảo Bình Hộ dựng nước, quốc hiệu là Tống, tự xưng Huy vương . Nhà Minh phái tổng binh Du Đại Du vây diệt Uông Trực, Uông Trực sai bọn Từ Hải, Trần Đông, Tiêu Hiển, Ma Diệp cấu kết Uy khấu. Năm thứ 31 (1552), ông thôn tính thủ lĩnh cướp biển Phúc Kiến là Trần Tư Phán. Bấy giờ "bọn cướp trên biển nếu không chịu sự tiết chế của (Vương) Trực thì không thể tồn tại" .

Tháng 4 năm thứ 33 (1554), Hồ Tôn Hiến ra nhiệm chức Chiết Giang tuần án giám sát ngự sử, quan hàm đến Binh bộ tả thị lang kiêm Đô sát viện tả thiêm đô ngự sử, Tổng đốc quân vụ các nơi Nam Trực Lệ, Chiết, Phúc, nhận lấy trọng trách chống Uy khấu ở duyên hải đông nam.

Sau khi tìm hiểu kỹ gia cảnh và con người Uông Trực, Hồ Tôn Hiến cùng các mưu sĩ lập ra kế hoạch tỉ mỉ để chiêu dụ. Đầu tiên là nhắm vào gia nhân họ Vương. Tôn Hiến lấy danh nghĩa là tình đồng hương, ra lệnh phóng thích mẹ và vợ Uông Trực đang bị giam trong phủ Kim Hoa, sắp xếp cho họ chỗ ăn ở tử tế, đầy đủ; sai sanh viên Ninh Ba là Tưởng Châu và Trần Khả Nguyện đến Nhật Bản giao thiệp với con nuôi của Uông Trực là Mao Hải Phong (còn gọi là Vương Ngao), rồi gặp được Uông Trực, tiến hành chiêu dụ. Uông Trực được tin gia quyến vẫn bình an, cho rằng bản thân không muốn làm giặc, chẳng qua lệnh Cấm biển quá vô lý mới thành nông nỗi, tỏ ý chấp nhận đầu hàng; bèn giữ Tưởng Châu ở lại, sai Mao Hải Phong hộ tống Trần Khả Nguyện về gặp Hồ Tôn Hiến, nhằm thương lượng cụ thể các điều kiện để được chiêu nạp. Hồ Tôn Hiến hậu đãi Mao Hải Phong, nhằm tiêu trừ sự nghi ngờ, do dự của Uông Trực .

Mao Hải Phong về đảo kể hết với Uông Trực, hai cha con đều tưởng Hồ Tôn Hiến thành tâm thành ý. Uông Trực và Mao Hải Phong cho quân đi đánh phá các nhóm Oa khấu ở Chu Sơn, Liệt Biều để lập công với triều đình, Hồ Tôn Hiến xin triều đình ban cho họ Vương nhiều vàng bạc. Uông Trực từ đó thường cung cấp tin tình báo về Từ Hải, Trần Đông cho bên quân triều đình biết mà đối phó.

Cái chết
Năm Gia Tĩnh 36 (1557), Uông Trực nghe tin nhóm chiến hữu Từ Hải đều bị diệt thì cảm thấy hoang mang, cùng thủ hạ dong chiến thuyền xuống vùng Sầm Cảng, Ninh Ba để thăm dò tình hình.

Lúc này Hồ Tôn Hiến phái người đến gặp Tưởng Châu, chuyển thông tin đến Uông Trực rằng: "Nếu Vương công chịu quy thuận thì triều đình sẽ phong làm Đô đốc, trấn giữ vùng biển". Uông Trực nghe rất vui mừng, cùng Tưởng Châu ăn thề, rồi sai Mao Hải Phong, Diệp Bích Xuyên đi trước cùng Tưởng Châu, còn mình thống lĩnh đại quân đi sau.

Hồ Tôn Hiến đón tiếp Uông Trực rất tử tế, tại Hàng Châu sắp xếp một phủ đệ xa hoa cho Uông Trực ở, cư xử như đại thần ngoại quốc. Dụng ý Hồ Tôn Hiến là muốn triều đình xá tội và trọng dụng Uông Trực để dùng địch chế địch, giải trừ nỗi lo trên biển. Nhưng sớ dâng lên, các đại thần như Vương Quốc Trinh đều phản đối, gọi Uông Trực là kẻ cầm đầu Uy khấu không thể tha thứ. Trong triều lại rộ lên tin đồn là do Hồ Tôn Hiến nhận hối lộ của Uông Trực rất nhiều nên cố xin tha tội cho Trực.

Hồ Tôn Hiến nghe vậy thì lại dâng tấu thư thay đổi đề nghị trước đây, nói rằng Uông Trực "câu kết Oa khấu, đánh phá cướp bóc, làm loạn Đông Nam, vùng biển chấn động" do đó, tội ác cùng cực, phải xử đại hình.

Ngày 5 tháng 2 năm thứ 37 (1558), Uông Trực trong lúc du ngoạn Hàng Châu bị Tuần án ngự sử Vương Bản Cố bắt giam. Dưới áp lực của triều đình , Hồ Tôn Hiến đành dâng thư xin chém Uông Trực . Minh Thế Tông hạ chiếu xử tử Uông Trực . Ở trong ngục, Uông Trực viết "Tự minh sớ" cả vạn chữ để minh oan hành vi của mình chỉ là muốn thông thương, buôn bán có lợi cho dân chứ không hề phản bội, theo giặc hại nước.

Ngày 15 tháng 12 năm Gia Tĩnh thứ 38 (1559), Uông Trực cùng quyến thuộc hơn 10 người bị xử chém ở cửa Thành Quan, Hàng Châu. Trước lúc chịu hình, gặp mặt con trai, Uông Trực gỡ cây trâm vàng ra khỏi búi tóc trao cho con, than rằng: "Không ngờ lại chết nơi đất khách!" , đến chết không run sợ. Vợ con bị phát phối làm nô tỳ cho nhà các công thần.

Hậu quả
Uông Trực bị giết, hơn 3.000 tinh binh của Uông Trực đóng ở Sầm Cảng đều quyết chí báo thù. Mao Hải Phong cho đem con tin Hạ Chính ra xẻo thịt nơi đầu thuyền, chửi mắng quân Minh bội ước.

Hồ Tôn Hiến đau đớn lập đàn tế nơi bờ biển. Quân Uông Trực thực hiện cuồng sát, đánh phá từ Triều Châu đến Phúc Châu, quân triều đình do Nguyễn Ngạc chỉ huy không sao địch nổi phải đem 2 vạn lượng bạc cùng 6 chiếc thuyền mới làm quà tặng để đổi sự bình yên.

Các nhóm hải khấu nổi dậy quấy phá khắp nơi, giăng cờ báo thù cho Uông Trực, không ai còn nghe lời chiêu an nữa. Triều đình khiển trách Hồ Tôn Hiến nặng nề cho rằng đây là trách nhiệm của Hồ Tôn Hiến, vì ông ta đã không thể kiên trì với sách lược chiêu dụ của mình, không giữ lời hứa không giết Uông Trực. Nếu Uông Trực sống thì còn có thể ước thúc cướp biển, Uông Trực chết nên chiến loạn không sao dừng được.

Năm 2000, 12 người Nhật Bản từ Fukue, Nagasaki đến huyện Hấp đem tiền riêng ra tu sửa mộ của Uông Trực, gây ra sự tranh cãi rất kịch liệt trong dư luận Trung Quốc. Ngày 31 tháng 1 năm 2005, 2 vị giáo sư đại học là Quách Tuyền, Ổ Vĩ Dân kết tội Uông Trực là Hán gian, đã đập phá bia mộ của ông .

Tham khảo
 Minh sử
 Trịnh Nhược Tằng - Trù hải đồ biên
 Điền Nhữ Thành - Uông Trực truyện
 Trương Đào (biên tu) – Vạn Lịch Hấp chí
 Chu Cửu Đức - Uy biến sự lược

Chú thích

Người họ Uông tại Trung Quốc
Người An Huy
Năm sinh thiếu
Mất năm 1559
Cướp biển đời Minh


title: Từ Hải

text:
Từ Hải (chữ Hán: 徐海, ? – 1556) là người huyện Hấp, phủ Huy Châu, tỉnh Nam Trực Lệ , thương nhân, thủ lĩnh cướp biển đời Minh. Theo một số tư liệu thì Từ Hải vốn là hòa thượng chùa Hổ Bào (虎跑寺) ở Hàng Châu, pháp danh Phổ Tịnh, còn gọi là Minh Sơn hòa thượng. Sau được người chú là Từ Duy Học (Từ Bích Khê) rủ bỏ chùa đi buôn bán làm ăn trên biển, gia nhập thương đoàn của Uông Trực, lấy danh kỹ Tần Hoài chính là Vương Thúy Kiều làm vợ.

Cuộc đời
Từ Hải trong chính sử vốn là một thủ lĩnh xuất quỷ nhập thần của một đám cướp biển miền duyên hải Giang Nam, còn Hồ Tôn Hiến có chức danh là Đốc phủ, là người đã lập mưu giả vờ chiêu hàng để giết Từ Hải. Cốt truyện chính ấy đã được Mao Khôn (1512 - 1601) ghi chép lại trong cuốn sách Kỷ tiễu trừ Từ Hải bản mạt, vì Mao Khôn đã từng phục vụ trong quân ngũ của Hồ Tôn Hiến và ghi chép lại sự việc như một trang kỷ yếu ghi chép thời giao tranh.

Triều đình chiêu hàng
Từ Hải cùng Trần Đông, Ma Diệp theo lệnh của Uông Trực, cấu kết với Uy khấu, tổ chức lực lượng chống lại quan quân nhà Minh; lấy Chá Lâm, Sạ Phổ làm căn cứ. Năm Gia Tĩnh thứ 35 (1556), Từ, Trần, Ma đưa hơn vạn cướp biển, chia làm 3 cánh tấn công Chiết Giang.

Tổng đốc quân vụ Chiết Giang, là Hồ Tôn Hiến phái một viên thái học sinh tên là La Long Văn, người quen cũ và là đồng hương với Từ Hải tìm cách ở lại trong nội bộ để nắm nội tình. La Long Văn thực hiện kế ly gián giữa Từ Hải với Trần Đông, Ma Diệp bằng cách cố ý ăn chia không đồng đều, nói xấu, đâm chọc khiến cho nội bộ nghi ngờ nhau. Sau khi nắm được thông tin Từ Hải rất thương yêu và nghe lời phu nhân Vương Thúy Kiều, Hồ Tôn Hiến lập tức cho đem thư chiêu hàng cùng rất nhiều châu báu, đồ nữ trang quý giá đến dâng Từ Hải để tỏ thành ý.

Tiếp đó, Hồ Tôn Hiến sai mưu sĩ tâm phúc của mình là Hạ Chính đem một bức thư khuyên hàng do nhờ Mao Hải Phong viết. Từ Hải thấy con nuôi của đại ca Uông Trực viết thư khuyên hàng. Từ Hải hồ nghi cho người dò la thì hay Uông Trực từng nhiều lần đi lại với triều đình nên có ý ngả lòng. Lúc bấy giờ, Từ Hải đang bị thương, bèn nói với sứ giả rằng: "Ta muốn lui binh, ngặt vì quân chia ba lộ, không phải riêng ta quyết được". Ba lộ là ba cánh quân của Từ Hải, Trần Đông và Ma Diệp. Lúc này, Hạ Chính ra đòn quyết định: "Phía bên Trần Đông thì đã có hẹn ước rồi, chỉ còn phía tướng quân mà thôi".

Hồ Tôn Hiến ra yêu cầu với Từ Hải dẹp giặc vùng sông Ngô Tùng để lập công. Khi Từ Hải đem quân tấn công nhóm hải khấu ở vùng Chu Kính, giết hơn 30 tên, thì Hồ Tôn Hiến ngầm sai Tổng binh Du Đại Du phục binh sẵn đột kích đánh giết, đốt thuyền.

Dưới nhiều áp lực đến từ trong và ngoài, lại thêm Thúy Kiều khuyên nhủ, lần này Từ Hải quyết ý quy thuận, đưa ra yêu sách về vàng bạc. Hồ Tôn Hiến đều đáp ứng. Từ Hải bèn trả lại hơn 200 tù binh quân triều đình và cho rút quân khỏi Đồng Hương. Quân của Trần Đông đang vây ở đây thấy thế cũng rút lui sau đó một ngày. Để thể hiện quyết tâm hàng phục, Từ Hải cho em trai là Từ Hồng đến làm con tin, đem dâng những vật quý của mình dùng như mão phi ngư, giáp tốt, kiếm báu... cho Hồ Tôn Hiến. Hồ Tôn Hiến đãi Từ Hồng rất hậu và ra đề nghị Từ Hải phải bắt giao hai đồng đảng Trần Đông, Ma Diệp thì triều đình mới xét công đầu.

Từ Hải đành ra tay với Ma Diệp trước vì dễ đối phó hơn với Trần Đông. Thuộc hạ của Ma Diệp cũng bị bắt hàng trăm tên. Từ Hải không ngờ rằng, Diệp Ma được Hồ Tôn Hiến thả ra và nhận nhiệm vụ của Hồ Tôn Hiến giao cho là viết một bức thư cho Trần Đông và thuộc hạ kể tội Từ Hải và đề nghị Trần Đông nhanh chóng dốc toàn lực đánh Từ Hải để báo thù.

Thư gửi cho Trần Đông nhưng người nhận được chính là Từ Hải. Hồ Tôn Hiến thực hiện quỷ kế này là sợ Từ Hải phản liên kết trở lại với Trần Đông thì khó đối phó. Từ Hải đọc thư, càng biết ơn Hồ Tôn Hiến đã không nỡ để yên cho Trần Đông thực hiện giết Hải, nên Hải lo tính việc bắt Trần Đông để báo đền. Từ Hải đem nhiều vàng ngọc đến hối lộ em Tát Ma vương dể dụ Trần Đông rồi thừa lúc đêm tối bắt Trần Đông về nộp cho Hồ Tôn Hiến.

Trần Đông và Diệp Ma đều bị bắt, các đầu mục dưới quyền đều vừa sợ vừa oán hận Từ Hải, không còn lòng dạ chiến đấu.

Việc này trong Minh sử chép: "Hải lập kế trói Trần Đông đem dâng, mang 500 quân đến Sạ Phố đóng doanh tại Lương Trang; quan quân đến đốt phá sào huyệt Sạ Phố, giết hơn 300 người. Hải xin hàng trong ngày, vội đến trước giờ hẹn, lưu giáp sĩ ngoài thành Bình Hồ, đốc suất tù trưởng hơn 100 tên, đồng phục giáp trụ đi vào. Bọn Văn Hoa sợ, không muốn chấp nhận. Tôn Hiến cưỡng lại cho vào. Hải cúi đầu nhận tội, Tôn Hiến xoa đỉnh đầu Hải phủ dụ".

Hồ Tôn Hiến an trí lực lượng của Từ Hải và Trần Đông ở Trầm Trang, phụ cận Sa Phổ, chia làm Đông – Tây doanh.

Dân chúng đều kêu than Hồ Tôn Hiến "dưỡng hổ di họa", đưa giặc về nhà, không biết rằng Hồ Tôn Hiến đã lập sẵn mưu sâu. Từ Hải và Trần Đông vốn có thâm cừu, nếu ở gần nhau chắc sẽ sinh chuyện. Việc xung đột tất yếu giữa hai bên đã xảy ra như kịch bản của Hồ Tôn Hiến. Trong một đêm tối, quân Trần Đông dốc toàn lực vượt sang tấn công, đốt phá doanh trại Từ Hải. Trong lúc khẩn cấp, Từ Hải sai thủ hạ bí mật dẫn hai thị nữ chạy lánh nạn bị quân Trần Đông bắt được đưa ngang qua chỗ Từ Hải. Hải thét rằng: "Ta chết thì tất cả cùng chết", rồi vung giáo giao chiến. Hải bị đâm trúng thương ở đùi, thuộc hạ rối loạn. Sáng hôm sau thì quân triều đình kéo đến vây kín xung quanh, cánh quân Bảo Tịnh tiến đánh trước, quân Hà Sóc thừa thế xông vào.

Cái chết
Về cái chết của Từ Hải, chính sử chỉ chép 7 chữ "Hải quẫn thậm, toại trầm hà tử" (Hải đường cùng, bèn nhảy xuống sông chết).

Hầu hết các sách sử đời Minh đều chép sơ lược về cái chết của Từ Hải và cũng không xác định được Từ Hải chết do bị giết hay tự tử. Mãi đến đầu đời Thanh, trong "Kim Vân Kiều truyện" của Thanh Tâm Tài Nhân mới "tiểu thuyết hóa" cái chết của Từ Hải với sự hiện diện của Thúy Kiều.

Hồ Tôn Hiến thực hiện kế ly gián thành công, khiến cho nội bộ tập đoàn hải khấu Từ Hải, Trần Đông, Ma Diệp mâu thuẫn, tự tiêu diệt lẫn nhau. Quân Minh đại thắng, giải quyết được tặc đảng nhiều năm khiến triều đình mất ăn mất ngủ. Bộ tướng của Hồ Tôn Hiến lại bắt sống được em trai Đảo chủ Đại Ngung của Nhật là Tân Ngũ Lang. Chỉ có một số ít tàn quân hải khấu trốn về Chu Sơn. Tôn Hiến lệnh cho Tổng binh Du Đại Du truy kích, nhân ban đêm tuyết rơi đánh úp, đốt sạch trại thuyền. Vùng Chiết Giang tạm yên.

Hồ Tôn Hiến cho đem thủ cấp Từ Hải và giải Từ Hồng, Trần Đông, Ma Diệp, Tân Ngũ Lang về kinh đô. Vua Gia Tĩnh rất mừng, cho làm lễ tế cáo thái miếu, các đầu lĩnh hải khấu đều bị xử lăng trì, thăng Hồ Tôn Hiến lên chức Hữu Đô Ngự sử, ban thưởng vàng bạc.

Văn học
Một số tác giả khác trong thời nhà Minh như Đới Sĩ Lâm và Minh Mộng Giác đạo nhân Tây hồ lãng tử, có sử dụng cốt truyện của Mao Khôn, sáng tạo thêm một số chi tiết khác biệt, viết thành 2 tiểu thuyết đoản thiên khác.

Đầu đời Thanh, tác giả Dư Hoài, tự Đạm Tâm, người tỉnh Phúc Kiến bèn viết lại thành Vương Thúy Kiều truyện (trong bộ Ngu sơ tân chí), thì Từ Hải là người đất Việt, có sức khỏe và chí khí, là sư chùa Hổ Bào ở Hàng Châu, có hiệu là "Minh Sơn hòa thượng", về sau dấy quân từ vạn thuyền chài, xâm lấn Giang Nam.
Thuở hàn vi, Từ Hải xắn tay áo, nói với người bạn tên là La Long Vân, hay đến uống rượu, giao du hào phóng với mình rằng: "Miếng đất cỏn con này không phải là trường đắc ý của bọn ta! Đấng trượng phu há cứ u uất mà chịu ở dưới người ta mãi ru? Ông nên gắng sức, tôi cũng từ đây đi! Ngày khác, có được phú quý thời đừng quên nhau!".

Trong truyện của Dư Hoài, La Long Vân sau này làm thuyết khách cho Hồ Tôn Hiến để đến chiêu hàng Từ Hải, lại khéo ăn khéo nói để làm xiêu lòng Thúy Kiều trước, do Thúy Kiều thời còn ở lầu xanh, đã quen biết La Long Vân.

Tham khảo
 Mao Khôn, Kỷ tiễu trừ Từ Hải bản mạt
 Cao Dương, Thảo mãng anh hùng
 Trần Ích Nguyên, Vương Thúy Kiều cố sự nghiên cứu, Lý Nhân thư cục (Đài Bắc), tháng 12 năm 2001

Xem thêm
 Thanh Tâm Tài Nhân
 Kim Vân Kiều truyện
 Truyện Kiều

Chú thích

Người An Huy
Năm sinh thiếu
Mất năm 1556
Cướp biển đời Minh
Nhân vật Truyện Kiều
Người họ Từ tại Trung Quốc


title: Mao Hải Phong

text:
Mao Hải Phong (chữ Hán: 毛海峰, ? – 1558) còn có tên là Mao Liệt (毛烈) hay Vương Ngao (王滶) thủ lĩnh cướp biển đời Minh, con nuôi của Vương Trực (tức Uông Trực).

Cuộc đời
Cha là Mao Tương, anh là Mao Minh đều là Tú tài xuất thân. Mao Minh buôn lậu thuốc nổ của quân đội, nên Hải Phong từ nhỏ đã học được cách dùng binh khí phương tây. Ông bái Uông Trực làm cha.

Hồ Tông Hiến phái Tưởng Châu, Trần Khả Nguyện đi sứ Nhật Bản, giao thiếp với Hải Phong, thông qua ông để chiêu dụ Uông Trực. Đầu tháng 3 năm Gia Tĩnh thứ 35 (1556), Hải Phong đưa hạm đội về Trung Quốc. Khi Uông Trực bị bắt, ông giết chết con tin Hạ Chánh mà Hồ Tông Hiến gởi đến, cố thủ ở Sầm Cảng thuộc Chu Sơn, lớn tiếng đòi báo thù cho Uông Trực. Tổng binh Du Đại Du tấn công mãi không hạ nổi, đến mùa xuân năm thứ 37 (1558), tham tướng Thích Kế Quang tập kích tiêu diệt được Hải Phong.

Chú thích

Tham khảo
 Minh sử
 Chu Cửu Đức - Uy biến sự lược

Năm sinh thiếu
Mất năm 1558
Cướp biển đời Minh


title: HMS Neptune

text:
Chín tàu chiến và một căn cứ của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên HMS Neptune, theo tên vị thần biển cả trong thần thoại La Mã:

  là một tàu chiến tuyến hạng hai 90 khẩu pháo hạ thủy năm 1683, được tái cấu trúc vào các năm 1710 và 1730 trước khi được đổi tên thành HMS Torbay như một tàu hạng ba vào năm 1750. Nó bị bán năm 1784.
  là một tàu chiến tuyến hạng hai 90 khẩu pháo hạ thủy năm 1757, trở thành một lườn tàu năm 1784 và bị tháo dỡ năm 1816
  là một tàu chiến tuyến hạng hai 98 khẩu pháo hạ thủy năm 1797, từng chiến đấu trong trận Trafalgar và bị tháo dỡ năm 1818
 HMS Neptune dự định là một tàu chiến tuyến hạng nhất 120 khẩu pháo, nhưng được đổi tên thành  vào năm 1822 trước khi được hạ thủy vào năm 1827. Royal George bị bán vào năm 1875.
  là một tàu chiến tuyến hạng nhất 120 khẩu pháo hạ thủy năm 1832, được tái cấu trúc thành một tàu hạng ba 72 khẩu pháo chạy chân vịt vào năm 1859 và bị bán vào năm 1875
  là một tàu cutter tuần duyên chế tạo năm 1863 và bị bán năm 1905
  nguyên là chiếc thiết giáp hạm bọc sắt Independencia được chế tạo cho Hải quân Brazil được hạ thủy năm 1874, bị Hải quân Hoàng gia Anh trưng dụng năm 1878 và bị bán năm 1903
  là một thiết giáp hạm dreadnought hạ thủy năm 1909 và bị tháo dỡ năm 1922
  là một tàu tuần dương hạng nhẹ thuộc lớp Leander hạ thủy năm 1933 và bị đắm trong một bãi mìn ngoài khơi Tripoli, Libya năm 1941
 HMS Neptune dự định là một tàu tuần dương cho tài khóa 1945, nhưng kế hoạch chế tạo bị hủy bỏ vào tháng 3 năm 1946
 HMS Neptune là tên được đặt cho cơ sở trên bờ tại Căn cứ Hải quân Hoàng gia Clyde.

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: HMS Neptune (1909)

text:
HMS Neptune là một thiết giáp hạm dreadnought của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc. Nguyên được dự định như là chiếc dẫn đầu của lớp thiết giáp hạm Neptune bao gồm ba chiếc, nhưng hai chiếc sau có đai giáp dày hơn đôi chút, nên chúng được xếp lớp lại như là lớp Colossus. Neptune trở thành chiếc duy nhất trong lớp của nó.

Thiết kế

Neptune là thiết giáp hạm đầu tiên của Hải quân Hoàng gia có cách bố trí các tháp pháo khác biệt so với chiếc Dreadnought, khi hai tháp pháo bên mạn được đặt so le, cho phép tất cả năm tháp pháo có thể bắn qua mạn cùng một lúc. Tuy nhiên trong thực tế, chớp lửa đầu nòng gây hư hại cho cấu trúc thượng tầng và các xuồng mang theo, nên việc bắn toàn bộ qua mạn chỉ áp dụng trong trường hợp khẩn cấp.

Một cách để bố trí thêm tháp pháo mà chỉ gia tăng đuôi chút chiều dài lườn tàu, con tàu được trang bị các tháp pháo đuôi bắn thượng tầng, được sắp xếp để một tháp pháo có thể bắn bên trên tháp pháo kia khi bắn về phía đuôi tàu. Nó là chiếc tàu chiến đầu tiên của Hải quân Hoàng gia có dàn pháo chính bắn thượng tầng; thiết giáp hạm Hoa Kỳ USS South Carolina hạ thủy năm 1908 là chiếc tàu chiến đầu tiên trên thế giới có tháp pháo bắn thượng tầng. Tuy nhiên, tháp pháo bên trên trong số hai tháp pháo phía đuôi tàu không thể bắn trong phạm vi 30° về phía đuôi mà không gây hư hại tháp pháo bên dưới cho chớp lửa đầu nòng xâm nhập qua các vòm quan sát.

Một biện pháp khác nhằm tiết kiệm chiều dài của con tàu là sự sắp đặt những chiếc xuồng của con tàu trên các bệ phóng bên trên các tháp pháo giữa tàu. Tuy nhiên nếu các bệ này bị hư hại trong chiến đấu, chúng có thể nơi trên các tháp pháo gây kẹt tháp pháo. Cầu tàu cũng được bố trí bên trên tháp chỉ huy, gặp phải nguy cơ tương tự bị che lấp nếu cầu tàu đổ sụp. Neptune là một trong những thiết giáp hạm đầu tiên được trang bị hệ thống kiểm soát hỏa lực, và được dùng để thử nghiệm phương thức khá mới mẻ vào thời đó.

Lịch sử hoạt động

Neptune là soái hạm của Hạm đội Nhà từ tháng 5 năm 1911 đến tháng 5 năm 1912, khi nó được chuyển sang Hải đội Chiến trận 1, nơi nó tiếp tục ở lại cho đến tháng 6 năm 1916, ngay sau trận Jutland. Nó từng gặp tai nạn bị chiếc SS Needvaal húc phải vào tháng 4 năm 1916 nhưng không bị hư hại nào đáng kể. Nó tham gia trận Jutland trong thành phần Hạm đội Chiến trận dưới quyền Đô đốc John Jellicoe, chỉ bắn 48 quả đạn pháo  nhưng cũng ghi được nhiều phát trúng đích vào chiếc tàu chiến-tuần dương Đức Lützow.

Sau chiến tranh, nó nhanh chóng được chuyển sang hạm đội dự bị, rồi được tháo dỡ không lâu sau đó.

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài
 Dreadnought Project  Technical material on the weaponry and fire control for the ships

Thiết giáp hạm của Hải quân Hoàng gia Anh
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến I


title: HMS Hercules (1910)

text:
HMS Hercules là một thiết giáp hạm dreadnought của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc. Nguyên được dự định như là chiếc cuối cùng của lớp thiết giáp hạm Neptune bao gồm ba chiếc, nhưng hai chiếc sau có đai giáp dày hơn đôi chút so với Neptune, nên chúng được xếp lớp lại thuộc lớp Colossus.

Khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất bắt đầu vào tháng 8 năm 1914, Hercules nằm trong thành phần Hải đội Chiến trận 2 thuộc Hạm đội Grand. Trong trận Jutland năm 1916, nó chỉ bị trúng mảnh đạn pháo, không hư hại và không bị thương vong. Khi chiến tranh kết thúc, Hercules được đưa về lực lượng dự bị cho đến năm 1921, khi nó được cho ngừng hoạt động và bị bán để tháo dỡ.

Thiết kế và chế tạo

Hercules được đặt lườn vào ngày 30 tháng 7 năm 1909, được chế tạo bởi hãng đóng tàu Palmers. Nó được hạ thủy vào ngày 10 tháng 5 năm 1910 và được đưa ra hoạt động vào ngày 31 tháng 7 năm 1911 tại Portsmouth. Thuộc thế hệ thiết giáp hạm dreadnought với trọng lượng choán nước 20.000 tấn, Hercules được trang bị mười khẩu pháo BL /50 cal Mk XII trên năm tháp pháo nòng đôi, mười sáu khẩu pháo hạng hai BL  Mk VII, bốn khẩu 3 pounder và ba ống phóng ngư lôi  ngầm dưới mặt nước. Nó có khả năng đạt tốc độ tối đa  và một thủy thủ đoàn đầy đủ gồm 751 thành viên.

Lịch sử hoạt động
Khi được đưa vào biên chế năm 1911, Hercules trở thành soái hạm của Đội 2 thuộc Hạm đội Nhà, và từ tháng 7 năm 1912 đến tháng 3 năm 1913 nó là soái hạm của Hải đội Chiến trận 2. Trong một cơn giông vào ngày 22 tháng 3 năm 1913 nó va chạm với chiếc SS Mary Parkes ngoài khơi Glasgow, nhưng chỉ bị hư hại nhẹ. Vào tháng 8 năm 1914 nó gia nhập Hạm đội Grand.

Vào ngày 31 tháng 5 năm 1916, trong trận Jutland, Hercules chiến đấu trong thành phần Đội 6 cùng với các thiết giáp hạm Marlborough, Revenge và Agincourt. Sau khi được bố trí đội hình, nó là chiếc thứ 23 trong hàng chiến trận. Hercules đối đầu với các tàu chiến-tuần dương đối phương từ 19 giờ 00 đến 19 giờ 15 phút, ghi được những phát trúng đích ở loạt đạn pháo thứ năm và thứ sáu. Nó đã bắn tổng cộng 98 phát đạn pháo hạng nặng trong suốt trận chiến, bị trúng mảnh đạn pháo nhưng không bị hư hại và không có thương vong. Nó từng phải đổi hướng khẩn cấp để tránh nhiều quả ngư lôi, một quả từng chạy dọc sát mạn phải con tàu.

Vào tháng 6 năm 1916, Hercules được điều sang làm soái hạm của Hải đội Chiến trận 4. Vào ngày 19 tháng 8 năm 1916, nó cùng với hải đội xuất trận đối phó lại kế hoạch bắn phá Sunderland của Hạm đội Biển khơi Đức. Ngày 24 tháng 4 năm 1918, nó được lệnh cùng với  đi đến Orkney hỗ trợ cho Agincourt và Hải đội Tuần dương 2 đối phó cuộc xuất quân cuối cùng của Hạm đội Biển khơi. Đến ngày 21 tháng 11 năm đó, Hercules tham gia Chiến dịch ZZ: nó ở trong hàng chiến trận phía Nam hộ tống chín thiết giáp hạm, năm tàu chiến-tuần dương, bảy tàu tuần dương hạng nhẹ và 49 tàu khu trục của Hải quân Đế quốc Đức khi chúng đầu hàng Hạm đội Grand và lên đường đi sang Firth of Forth.

Vào ngày 3 tháng 12 năm 1918, Hercules được cho tách ra để đưa Ủy ban Đình chiến Đồng Minh đi đến Kiel, được hộ tống bởi các tàu khu trục Verdun, Venetia, Viceroy và . Đây là một dịp hiếm thấy khi con tàu treo cờ hiệu của ba đô đốc trên cột ăn-ten chính của nó: cờ hiệu của Phó đô đốc Hải quân Anh ở giữa, của Chuẩn đô đốc Hoa Kỳ bên mạn phải và của Chuẩn đô đốc Pháp bên mạn trái. Hải đội quay trở về Rosyth vào ngày 10 tháng 12.

Đến tháng 2 năm 1919, Hercules được đưa về hạm đội dự bị; vào ngày 8 tháng 11 năm 1921, nó bị bán cho một hãng tháo dỡ tàu của Đức. Hercules được kéo khỏi Rosyth và được tháo dỡ tại Kiel.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Worldwar1.co.uk

Lớp thiết giáp hạm Colossus (1910)
Thiết giáp hạm của Hải quân Hoàng gia Anh
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến I


title: HMS Hercules

text:
Sáu tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên HMS Hercules hay HMS Hercule, theo tên vị anh hùng trong thần thoại Hy Lạp và La Mã Heracles:

  là một tàu chiến tuyến hạng ba 74 khẩu pháo hạ thủy năm 1759 và bị bán năm 1784
 HMS Hercule là một tàu chiến tuyến Pháp hạng ba 74 khẩu pháo bị chiếc HMS Mars chiếm năm 1798 và bị tháo dỡ năm 1810
  là một tàu chiến tuyến hạng ba 74 khẩu pháo hạ thủy năm 1815, được sử dụng cho dịch vụ cảng từ năm 1853 và bị bán năm 1865
  là một thiết giáp hạm bọc sắt hạ thủy năm 1868, được sử dụng cho dịch vụ cảng từ năm 1881, như một trại binh từ năm 1905, được đổi tên thành HMS Calcutta năm 1909, thành HMS Fisgard II năm 1915 và bị bán năm 1932
  là một thiết giáp hạm dreadnought thuộc lớp Colossus hạ thủy năm 1910, từng chiến đấu trong trận Jutland và bị tháo dỡ năm 1921
  dự định là một tàu sân bay hạng nhẹ thuộc lớp Majestic, được hạ thủy năm 1945 nhưng không được hoàn tất, được bán cho Ấn Độ năm 1957 và đưa vào hoạt động năm 1961 như là chiếc INS Vikrant. Nó ngừng hoạt động năm 1997 và trở thành một tàu bảo tàng vào năm 2001

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoàng gia Anh


title: Đảo Matia

text:
Đảo Matia là một trong những hòn đảo thuộc quần đảo San Juan, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ. Toàn đảo có diện tích 145 mẫu Anh (59 ha, được quản lý bởi Cục Hoang dã và Cá Hoa Kỳ hợp tác cùng Công viên tiểu bang Washington và Ủy ban Giải trí. Đảo Matia là nơi trú ẩn của động vật hoang dã (San Juan Islands National Wildlife Refuge). Một khu vực cấm trại trên đảo xung quanh Rolfe Cove với diện tích 2 mẫu Anh (0,81 ha) được quản lý bởi Công viên tiểu bang Washington và Ủy ban Giải trí, theo một thỏa thuận kể từ năm 1959.

Bờ biển
Đảo Matia có 20.000 feet (6.100 m), thủy triều thay đổi theo 14 feet (4 m).

Giải trí
Trên đảo Matia có các dịch vụ giải trí như cấm trại, dã ngoại, câu cá và lặng biển.

Khí hậu
Đảo Matia có khí hậu giống với hầu hết các đảo trong khu vực eo biển Puget. Thông thường, nhiệt độ hiếm khi đi trên 80 °F (26 °C) hoặc dưới 30 °F (0 °C). Đôi khi có tuyết, nhưng hiếm, cuối mùa hè hàng năm là mùa khô trên đảo, mưa đat chừng 730 mm...

Liên kết
 PI and SJI NWRs Completed Comprehensive Conservation Plan and Wilderness Stewardship Plan  (PDF)
Matia Sate Park , Washington State Parks
Matia Sate Park, StateParks.com

Tham khảo

Quần đảo San Juan


title: Đảo Yellow

text:
Đảo Yellow là một hòn đảo thuộc quần đảo San Juan, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.  Đảo có diện tích  khoảng 11 mẫu Anh (4,5 ha). Hòn đảo, nằm về phía tây nam đảo Orcas, và phía bắc của đảo Shaw, gần Vườn Tiểu bang Đảo Jones. Đảo là một khu bảo tồn, với nhiều động vật hoang dã, trong đó có hơn 50 loài hoa dại, đại bàng đầu hói, Hải cẩu Harbor, mò sò đen, và Vịt Harlequin. Hòn đảo này đã được mua lại vào năm 1979 bởi Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên và cũng là cơ quan đứng ra quản lý.

Lịch sử
Đảo Yellow trước khi có mặt hiện của thực dân châu Âu, đảo là nơi sinh sống của người thổ dân Châu Mỹ, đảo được mua bởi Lewis và Elizabeth Dodd trong năm 1947, và sau đó được bán lại vào năm 1979.

Tham khảo

Liên kết

 Yellow Island: Gem of the San Juan Islands

Quần đảo San Juan


title: Đảo Orcas

text:
Đảo Orcas là hòn đảo lớn nhất trong quần đảo San Juan, tọa lạc phía Tây Bắc tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.

Tham khảo

Liên kết

Orcas Island Chamber of Commerce (Orcas Island)
Orcas Island Heritage
Orcas Island Historical Museum

Quần đảo San Juan
Đảo của Hoa Kỳ


title: Đảo Patos

text:
Đảo Patos là một hòn đảo nhỏ, thuộc quần đảo San Juan, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ. Từ năm 1893, trên đảo được xây dựng ngọn hải đăng tên là hải đăng đảo Patos, làm nhiệm vụ hướng dẫn tàu bè qua lại giữa eo biển Boundary (Canada và Hoa Kỳ). Đảo có tổng diện tích 207 mẫu Anh (0,84 km2).

Chú thích

Tham khảo

Patos Island State Park , Washington State Parks
Patos Islands , Bureau of Land Management

Quần đảo San Juan


title: Quần đảo Wasp

text:
Quần đảo Wasp là một nhóm đảo nhỏ thuộc quần đảo San Juan, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.

Quần đảo Wasp được đặt tên bởi Charles Wilkes, trong cuộc thám hiểm 1838-1842. Tên đảo được đặt theo con thuyền Wasp, được chủy huy bởi Jacob Jones, nhằm tôn vinh nó trong trận chiến năm 1812.

Tham khảo

Quần đảo San Juan


title: Đảo Turn

text:
Đảo Turn là một đảo thuộc quần đảo San Juan, tọa lạc phía bắc eo biển Puget, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.

Đảo được nhà thám hiểm Charles Wilkes, và ông nghĩ nó là một phần của đảo San Juan, nên ông gọi là Salisbury, đó là tên của một thủy thủ trong đoàn. Năm 1858 người Anh phát hiện ra rằng nó thực sự là một hòn đảo với những tảng đá nguy hiểm tách biệt khỏi đảo San Juan, và họ đã lấy tên Turn Rock để gọi.

Tham khảo

Liên kết
Turn Island moorage , Washington State Parks

Quần đảo San Juan


title: Sư Lý Tật

text:
Sư Lý Tật (chữ Hán: 摢裏疾, ?-300 TCN), tên thật là Doanh Tật (嬴疾), gọi theo thụy là Nghiêm quân (嚴君), là đại thần nước Tần thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông có công lớn trong việc đưa mở rộng lãnh thổ, khuếch trương thế lực làm cho nước Tần trở thành nước lớn nhất trong số Thất hùng, mở đường cho việc thống nhất Trung Quốc của Tần Thủy Hoàng sau này.

Thân thế

Doanh Tật nguyên là con trai thứ của Tần Hiếu công, vua thứ 30 của nước Tần, em trai khác mẹ của Tần Huệ Vương, vua thứ 31 nước Tần, mẹ ông là Hàn nữ.

Không rõ Sư Lý Tật sinh năm nào, nhưng có thể đoán được rằng ông chào đời sau năm 354 TCN (năm sinh của vua anh Huệ Văn vương). Lúc đầu ông được phong ở ấp Sư Lý sau lại được phong ấp Nghiêm nên còn được gọi là Nghiêm quân. Sau ông được phong chức Thứ trưởng.

Tham chiến với Tam Tấn và nước Sở

Năm 330 TCN, Sư Lý Tật đem quân đánh nước Ngụy, chiếm được Khúc Ốc.

Năm 318 TCN, ba nước Hàn, Triệu, Ngụy theo sự kêu gọi của Công Tôn Diễn tiến hành hợp tung chống Tần, tiến đến cửa Hàm Cốc thì bị Sư Lý Tật đánh phủ đầu. Vì tổ chức quân 3 nước lỏng lẻo nên không địch nổi quân Tần. Sang năm 317 TCN, Sư Lý Tật đánh bại quân Hàn, Triệu, Ngụy tại Tu Ngư, chém đầu hơn 8 vạn quân chư hầu, bắt sống tướng Ngụy là Thân Sai. Liên quân tan vỡ, bỏ chạy. Sư Lý Tật đem quân truy kích, tiến vào tận đất Quan Trạch.

Năm 314 TCN, Sư Lý Tật lại đem quân đánh nước Ngụy, đoạt đất Khúc Ốc và Tiêu Thành, đuổi dân ở Khúc Ốc về nước Ngụy. Sau đó, Sư Lý Tật lại giao chiến với nước Hàn, giết hơn 1 vạn quân Hàn và chiếm thành Nhạn Môn khiến tướng Hàn bỏ chạy. Sang năm 313 TCN, ông lại cầm quân đánh Triệu, chiếm Lận ấp của Triệu, bắt sống tướng Triệu Trang.

Năm 313 TCN, Tần và Sở xảy ra chiến tranh. Sư Lý Tật đem quân trợ giúp tướng Phùng Chương đánh nước Sở, chiếm 600 dặm đất Hán Trung. Sở Hoài vương tức giận phát động toàn quốc cùng nhau đánh Tần. Sư Lý Tật dẫn quân ra chống quân Sở, đại thắng nước Sở ở Lam Điền. Sở Hoài vương buộc phải cầu hoà, cắt hai thành cho Tần. Do lập được chiến công phá Sở, Sư Lý Tật được vua anh phong ở đất Nghiêm.

Năm 312 TCN, Tần Huệ Văn vương cử Sư Lý Tật giúp Hàn đánh nước Tề.

Làm Thừa tướng nước Tần

Sau khi Tần Huệ Văn vương qua đời, nước Tần đuổi tướng quốc Trương Nghi về nước Ngụy, đồng thời bãi bỏ chức tướng quốc, lập ra Tả Hữu thừa tướng, phong cho Cam Mậu làm Tả thừa tướng, còn Sư Lý Tật được phong làm Hữu Thừa tướng.

Năm 310 TCN, Sư Lý Tật đem binh xa vào nhà Chu, vua Chu phải đích thân ra tiếp đón và trò chuyện cung kính với ông vì sợ thế của Tần.

Năm 308 TCN, Tần Vũ vương bàn với Cam Mậu việc đánh nhà Chu. Cam Mậu bèn khuyên Vũ vương liên kết với nước Ngụy và nước Triệu cùng đánh Hàn để thông Tam Xuyên rồi mới đánh Chu. Tần Vũ vương bèn sai Cam Mậu đến mời hai vua Ngụy, Triệu đem quân hợp sức với Tần, đánh thành Nghi Dương của Hàn. Năm tháng sau, thấy Cam Mậu vẫn chưa hạ được, Sư Lý Tật và công tôn Thích xin Vũ vương rút quân, Tần Vũ vương bèn triệu Cam Mậu về nước, thì Cam Mậu đã chiếm Nghi Dương, chém hơn 6 vạn quân Hàn.

Năm 306 TCN, Sư Lý Tật đem quân đánh Bồ Thành nước Vệ. Vệ Tự quân nhờ Hồ Diễn tới gặp Sư Lý Tật để giảng hòa. Hồ Diễn tới gặp Sư Lý Tật, dùng lời lẽ thuyết phục ông là Vệ và Ngụy nằm gần nhau, nếu Tần chiếm Bồ Thành thì nước Vệ tất sẽ phải thần phục nước Ngụy. Nếu có nước Vệ thần phục thì nước Ngụy sẽ trở nên hùng mạnh, làm nguy hại cho Tần. Nếu quân Tần rút lui, nước Vệ sẽ thần phục Tần. Sư Lý Tật nghe theo ý Hồ Diễn, rút quân về nước.

Cùng năm 306 TCN, Tần Chiêu Tương vương mới lên ngôi, đuổi Tả thừa tướng Cam Mậu, phong Sư Lý Tật làm Tả Thừa tướng.

Năm 300 TCN, Sư Lý Tật qua đời. Ông giữ chức Hữu Thừa tướng 4 năm, Tả thừa tướng được 6 năm, được an táng ở Nam Chương. Tần Chiêu Tương vương phong cho cậu ruột là Ngụy Nhiễm lên giữ chức Tả thừa tướng.

Xem thêm
Tần Huệ Văn vương
Cam Mậu
Ngụy Nhiễm
Sở Hoài vương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên
Tần bản kỉ
Sư Lý Tử, Cam Mậu liệt truyện
Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích

Người nhà Chu
Nhân vật chính trị Chiến Quốc
Nhân vật quân sự Chiến Quốc
Năm sinh thiếu
Mất năm 300 TCN
Tể tướng Trung Quốc
Nhân vật chính trị nhà Tần


title: Đảo Pearl (Washington)

text:
Đảo Pear (Ngọc trai) là một hòn đảo thuộc quần đảo San Juan, quận San Juan, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ. Đảo được đặt tên trong cuộc thám hiểm Wilkes năm 1841. Đảo tọa lạc ngoài khơi phía tây đảo San Juan, nằm giữa đảo San Juan và đảo Henry.

Đảo Pear có tổng diện tích o,151 km2 và theo cuộc điều tra dân số năm 2000, toàn đảo có bảy người cư trú.

Tham khảo

Pearl Island: Blocks 4018 and 4019, Census Tract 9603, San Juan County, Washington  United States Census Bureau

Quần đảo San Juan


title: Đảo O'Neal

text:
Đảo O'Neal là một hòn đảo nhỏ thuộc quần đảo San Juan, quận San Juan, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ. Đảo tọa lạc ngoài khơi bờ biển Đông Bắc của đảo San Juan.

Tên đảo được đặt bởi Charles Wilkes, trong cuộc thám hiểm 1838-1842, nhằm tôn vinh một anh hung hải quân Hoa Kỳ.

Tham khảo

Quần đảo San Juan


title: Đảo Obstruction (Washington)

text:
Đảo Obstruction là một hòn đảo thuộc quần đảo San Juan, quận San Juan, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ. Đảo tọa lạc ở mũi Đông Nam của đảo Orcas, giữa nó là đảo Blakely. Tổng diện tích của đảo đạt 0,882 km2, theo cuộc điều tra dân số năm 2000, toàn đảo chỉ có 14 người định cư.

Tham khảo

Quần đảo San Juan


title: Eo biển Rosario

text:
Rosario là eo biển nằm ở phía Bắc tiểu bang Washington, là ranh giới tự nhiên của quận San Juan. Nó trải dài từ eo biển Juan de Fuca khoảng 23 km (14 dặm) về phía bắc đến eo biển Georgia.

Eo biển này là một tuyến đường hằng hải quan trọng ở Bắc Mỹ, mỗi năm có hơn 500 tàu chở dầu đi qua eo biển này.

Tham khảo

Eo biển
Washington (tiểu bang)


title: Lâm Sĩ Hoằng

text:
Lâm Sĩ Hoằng (, ? - 622) là một thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân chống lại sự cai trị của triều Tùy vào cuối thời gian trị vì của Tùy Dạng Đế. Trong một vài năm, ông đã kiểm soát hầu hết khu vực các tỉnh Giang Tây và Quảng Đông hiện nay, song sau đó đội quân của ông trở nên suy yếu, trở thành một đội quân du kích chống triều Đường. Khi ông qua đời vào năm 622, những người đi theo ông cũng lưu tán.

Bước đầu nổi dậy
Lâm Sĩ Hoằng là người Nhiêu châu (饒州, nay gần tương ứng với Thượng Nhiêu, Giang Tây). Năm 616, ông theo đồng hương Thao Sư Khất (操師乞) nổi dậy chống triều đình Tùy. Thao Sư Khất tự xưng là Nguyên Hưng vương và cho Lâm Sĩ Hoằng làm đại tướng. Cũng trong năm đó, Tùy Dạng Đế phái Lưu Tử Dực (劉子翊) đi đánh Thao Sư Khất, Thao bị trúng tên tử trận. Lâm Sĩ Hoằng đã thống soái nghĩa quân giao chiến với quân Tùy tại hồ Bà Dương, giết chết Lưu Tử Dực. Nghĩa quân của Lâm Sĩ Hoằng phát triển lên đến hơn 10 vạn người. Khoảng tết năm 617, Lâm Sĩ Hoằng xưng là 'Sở Đế' hoặc 'Nam Việt Vương', chiếm một số quận thuộc Giang Tây ngày nay. Quý tộc địa phương đã giết hại nhiều (quận) thái thú và (huyện) lệnh để quy phục ông. Vào thời điểm tối cường, lãnh thổ do ông kiểm soát trải dài từ Cửu Giang (九江, nay thuộc Cửu Giang, Giang Tây) đến Phiên Ngung (番禺, nay thuộc Quảng Châu, Quảng Đông).

Mất dần sức mạnh
Sau đó, không rõ về hoạt động mở rộng lãnh thổ của Lâm Sĩ Hoằng, trong khi việc để mất lãnh thổ thì được ghi lại. Giả dụ, vào khoảng tết năm 618, một thủ lĩnh nổi dậy là Trương Thiện An (張善安) đã từ Phương Dự (方與, nay thuộc Từ Châu, Giang Tô) băng qua Trường Giang về phía nam để hàng phục Lâm Sĩ Hoằng. Tuy nhiên, Lâm Sĩ Hoằng lại không tin tưởng vào mục đích của Trương Thiện An nên cho người này an định ở bên ngoài thủ đô Dự Chương (豫章, nay thuộc Nam Xương, Giang Tây). Trương Thiện An trở nên bực tức và tiến hành tập kích Dự Chương, đánh bại quân của Lâm Sĩ Hoằng và phóng hỏa đốt tường thành Dự Chương, khiến Lâm Sĩ Hoằng phải rời đô đến Nam Khang (南康, nay thuộc Cám Châu, Giang Tây). Sau đó, một thủ lĩnh nổi dậy khác là Tiêu Tiển đã phái bộ tướng Tô Hồ Nhi (蘇胡兒) đi công chiếm Nam Khang, Lâm Sĩ Hoằng để mất thành và buộc phải rút về Dư Can (餘干, nay thuộc Thượng Nhiêu).

Gia tộc của Phùng Áng (馮盎) vốn đã kiểm soát các quận thuộc Quảng Đông và Hải Nam ngày nay trong vài thế hệ, đến năm 618 thì Phùng Áng đã quy phục Lâm Sĩ Hoằng. Tuy nhiên, khi Lâm Sĩ Hoằng cố gắng thuyết phục Giao Chỉ quận thái thú Khâu Hòa (丘和)- cai quản miền Bắc Việt Nam ngày nay- quy phục, Khâu Hòa đã từ chối và sau này đã quy phục Tiêu Tiển khi biết tin Tùy Dạng Đế bị giết ở Giang Đô. Cuối năm 620, có vẻ như Phùng Áng không còn quy phục Lâm Sĩ Hoằng nữa vì người này đã tấn công Cao Pháp Trừng (高法澄) và Thẩm Bảo Triệt (沈寶徹), những người cai quản Quảng châu (廣州, nay gần tương ứng với Quảng Châu) và Tân châu (新州, nay gần tương ứng với Vân Phù, Quảng Đông) trong khi họ đã quy phục Lâm Sĩ Hoằng.

Cuối đời
Năm 621, tướng Đường là Lý Hiếu Cung tiêu diệt nước Lương của Tiêu Tiển, đoạt lấy hầu hết lãnh thổ của Lương, song phần lớn tướng sĩ của Lương đã chạy trốn và xin gia nhập vào đội quân của Lâm Sĩ Hoằng, sức mạnh quân sự của Sở vì thế mà phục hồi. Tuy nhiên, vào mùa thu năm 622, Phùng Áng đã chính thức quy phục triều Đường. Cuối năm đó, Lâm Sĩ Hoằng sai lão đệ là Bà Dương vương Lâm Dược Sư (林藥師) đi đánh Tuần châu (循州, nay gần tương ứng với Huệ Châu, Quảng Đông) của Đường, thứ sử Dương Lược (楊略) đã đánh bại và giết chết Lâm Dược Sư. Sau đó, tướng Sở là Vương Nhung (王戎) đã dâng Nam Xương châu (南昌州, nay gần tương ứng với Cửu Giang) để đầu hàng Đường. Do lo sợ nên vào mùa đông năm 622, Lâm Sĩ Hoằng đã quyết định hàng phục Đường, song ngay sau đó lại thấy hối tiếc, vì thế đã bỏ thủ đô Dư Can và chạy trốn đến An Thành (安成, nay thuộc Cát An, Giang Tây), bố trí phòng thủ tại các hang động trên núi, người dân địa phương phần lớn đều theo ông. Tuy nhiên, tướng Đường là Nhược Can Tắc (若干則) đã tiến công và đánh bại Lâm Sĩ Hoằng. Lâm Sĩ Hoằng mặc dù không bị bắt song đã qua đời sau đó, những người đi theo ông lưu tán, nước Sở chấm dứt tồn tại.

Ghi chú

Tư trị thông giám khảo dị dẫn Đường Cao Tổ thực lục: "Sĩ Hoằng tự xưng Nam Việt Vương, tầm tiếm hiệu, kiến nguyên Diên Khang."
Tân Đường thư, quyển 100

Vua Trung Quốc
Khởi nghĩa cuối đời Tùy
Mất năm 622
Năm sinh không rõ
Người nhà Tùy
Hoàng đế Trung Quốc


title: Eo biển Haro

text:
Haro là một trong những eo biển chính nối eo biển Juan de Fuca với eo biển Georgia. Eo biển này tách đảo Vancouver và quần đảo Gulf của tỉnh British Columbia, Canada với quần đảo San Juan, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ. Eo biển Haro là một trong những tuyến đường thủy quan trọng giữa biên giới Hoa Kỳ và Canada, cũng chính là ranh giới được ấn định giữa hai quốc gia sau cuộc chiến Con lợn.

Tham khảo

Eo biển quốc tế
Biên giới Washington (tiểu bang)
Đại Victoria
Lịch sử British Columbia
Cuộc chiến Con lợn
Eo biển British Columbia
Eo biển Washington (tiểu bang)
Lịch sử Washington (tiểu bang)
Eo biển quận San Juan, Washington
Biên giới Canada-Hoa Kỳ


title: Quần đảo Gulf

text:
Quần đảo Gulf (Quần đảo Vịnh) đây là một quần đảo thuộc Canada, nằm trong eo biển Georgia (biển Salish), tọa lạc giữa đảo Vancouver và lục địa tỉnh bang British Columbia, Canada.

Liên kết
Gulf Islands National Park Reserve  — Parks Canada
Come to the Islands  Canadian Geographic Special Feature on B.C.'s Gulf Islands
Southern Gulf Islands Atlas

Tham khảo

Canada
Quần đảo Thái Bình Dương


title: Tán (sinh học)

text:
Trong sinh học, tán được định nghĩa là phần sinh trưởng trên mặt đất của một quần lạc thực vật hoặc cây trồng, được cấu thành từ nhiều tán cây riêng lẻ. Đối với một khu rừng, tán rừng là một tầng của cấu trúc khu rừng đó, bao hàm khu vực phía trên của sinh cảnh khu rừng đó, hình thành bởi tán riêng lẻ của các cây gỗ trưởng thành và bao hàm thêm một số sinh vật khác, tỉ như các địa y, thực vật biểu sinh, các động vật sống trên cây, v.v. Đôi khi tán cũng mang nghĩa ám chỉ lớp lá ngoài của một nhóm cây. Các cây che bóng thường có tán rất dày phần lớn ánh sáng không thể xuyên qua tán cây để tiếp cận các thực vật mọc phía dưới tán.

Cấu trúc tán
Cấu trúc tán là sự sắp xếp về mặt không gian ba chiều của tán trong một quần lạc thực vật. Chỉ số diện tích lá (Leaf area index - LAI) - diện tích bề mặt lá trên một đơn vị diện tích khu vực địa lý - là chỉ số then chốt dùng trong việc nghiên cứu và so sánh các tán thực vật với nhau.

Tầng tán rừng

Trong các rừng mưa, tán của những cây gỗ trưởng thành cùng với nhau hợp thành một tầng rừng gọi là tầng tán, với độ cao và cấu trúc không hoàn toàn đồng đều nhau, thường từ 20 đến 40 mét.

Tầng tán bao hàm phần chủ yếu trong cấu trúc ba chiều của rừng, hình thành nên "trần" hay "mái" của khu rừng và các cây thuộc tầng tán có khả năng quang hợp với năng suất khá cao do nhận được nhiều ánh sáng, đặc biệt trong trường hợp các rừng mưa nhiệt đới (với tán rừng che phủ hầu hết diện tích rừng) chúng đóng góp phần lớn vào năng suất sơ cấp của cả khu rừng. Do tầng này chặn hết phần lớn số ánh sáng mặt trời có thể cung cấp, vì vậy mà khu vực phía dưới tầng tán thường nhận được rất ít ánh sáng và kết quả là thảm thực vật ở tầng dưới tán khá là thưa thớt. Tuy nhiên, nhờ đó tầng tán rừng đã giúp che đỡ gió mạnh và bão cho các sinh vật sống phía dưới, và chặn các tia cực tím gây hại cho các sinh vật nằm dưới nó.

Tầng tán rừng cũng là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật đặc trưng mà các tầng khác không có. Có thể nói, mức độ đa dạng sinh học của tầng này thuộc loại cao nhất trong toàn bộ khu rừng mưa nhiệt đới và khoảng 90% số sinh vật của rừng sinh sống trong tầng này. Nhiều loài động vật trong rừng mưa hoàn toàn sống tại tầng tán rừng và chưa bao giờ đặt chân xuống mặt đất.

Trong ngành làm vườn rừng và canh tác vĩnh cửu (permaculture), tầng tán lại là tầng cao nhất trong số 7 tầng thực vật, hàm chứa những cây cao lớn chủ yếu là cây ăn quả hay cây lấy quả đấu.

Hình ảnh

Xem thêm
Khoảng trống tán
Nghiên cứu tán cây
Tán (nho)
Cầu đi bộ trên tán
Cháy rừng
Nhiếp ảnh bán cầu
Chỉ số diện tích lá
Rừng mưa
Tầng dưới tán

Chú thích
Cước chú

Nguồn dẫn

Liên kết ngoài

Canopy Database
International Canopy Access Network

Tham khảo
Lowman M. D. & H. B. Rinker (editors). 2004. Forest Canopies (Second edition). Academic Press. ISBN 0-12-457553-6, ISBN 978-0-12-457553-0
Moffett M. W. 1994. The High Frontier: Exploring the Tropical Rainforest Canopy. Harvard University Press, Cambridge, MA.
Russell G., B. Marshall & P. G. Jarvis (editors). 1990. Plant Canopies: Their Growth, Form and Function. Cambridge University Press. ISBN 0-521-39563-1, ISBN 978-0-521-39563-2

Rừng mưa
Thuật ngữ sinh học
Sinh thái rừng


title: Heinrich von Goßler

text:
Heinrich Wilhelm Martin von Goßler (29 tháng 9 năm 1841, tại Weißenfels, tỉnh Sachsen – 10 tháng 1 năm 1927, tại Berlin-Wilmersdorf) là một sĩ quan quân đội Phổ, được thăng đến cấp Thượng tướng Bộ binh, và giữ chức vụ Bộ trưởng Chiến tranh Phổ từ năm 1896 cho đến năm 1903. Ông đã gia nhập quân ngũ vào năm 1860, từng tham gia trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ (1866) và Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871). Ông được phong tặng Huân chương Thánh Gioan, với tước hiệu Hiệp sĩ Công lý (Rechtsritter).

Thân thế
Ông sinh ra vào ngày 29 tháng 9 năm 1841, tại Weißenfels (Sachsen), trong một gia đình có lẽ là có nguồn gốc từ Gosel tại vùng Egerland (Tiệp Khắc) và định cư sang Gürth (ngày nay ở Bad Brambach) trước năm 1630. Ông là con trai của Karl Gustav von Goßler (1810 – 1885), quan Chánh án (Kanzler) tỉnh Đông Phổ, cố vấn lập pháp của triều đình đồng thời là Chủ tịch Tòa án tối cao (Oberlandesgericht) Königsberg, và Sophie von Mühler (1816 – 1877), con gái của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Heinrich Gottlob von Mühler (1780 – 1857). Cuộc hôn nhân này đã sản sinh ra bốn người con:
 Gustav (1838 – 1902), Bộ trưởng Quốc gia Phổ và Chủ tịch Tòa án tối cao tỉnh Tây Phổ
 'Heinrich (1841 – 1927), Bộ trưởng Chiến tranh và Thượng tướng Bộ binh Phổ
 Konrad (1848 – 1933), Thượng tướng Bộ binh Phổ
 Wilhelm (1850 – 1928), Trung tướng Phổ

 Binh nghiệp
Ông khởi đầu sự nghiệp quân sự của mình với tư cách là một thiếu sinh quân của Trung đoàn Phóng lựu số 1 Đông Phổ, gia nhập Trung đoàn Bộ binh số 1 vào năm 1860 và được phong quân hàm thiếu úy vào năm 1861. Ông đã tham gia chiến đấu trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866. Trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), ông chỉ huy Đại đội số 1, sau đó chỉ huy Đại đội số 6.

Ông đã thể hiện khả năng của mình trong cuộc chiến tranh với Pháp. Sau khi cuộc chiến chấm dứt, ông được ủy nhiệm vào Bộ Chiến tranh với quân hàm Đại úy cho đến năm 1875. Sau đó, ông chỉ huy một đại đội trong Trung đoàn Phóng lựu số 2 cho đến năm 1878, khi ông được triệu hồi vào Bộ Chiến tranh, giữ một chân trong Khoa Quân sự. Về sau này, ông trở thành làm một thành viên của ủy ban Oberexaminierungskommission (tạm dịch là Ủy ban giám khảo cấp cao). Vào năm 1885, Goßler được bổ nhiệm vào một chức trưởng khoa trong Bộ Chiến tranh và cùng năm đó ông lên quân hàm Thượng tá.

Sau khi được phong cấp Đại tá vào năm 1888, chỉ huy Trung đoàn Cận vệ số 3 vào năm 1889, và là Thiếu tướng đồng thời là tư lệnh cấp lữ đoàn vào năm 1891, ông được bổ nhiệm làm Tổng cục trưởng Tổng cục Chiến tranh của Bộ Tổng tham mưu vào tháng 10 năm 1891, đồng thời là một thành viên của Ủy ban Quốc phòng trong Bộ Chiến tranh. Ông cũng giữ chức phó đại diện toàn quyền trong Hội đồng Liên bang, Chủ tịch Ủy ban Reichsrayonkommission và là một thành viên của Uỷ ban kỷ cương.

Từ năm 1895, Goßler được thăng quân hàm Trung tướng và chỉ huy Sư đoàn số 25 tại Darmstadt. Vào ngày 14 tháng 8 năm 1896, ông được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Chiến tranh Phổ, và cũng được ủy nhiệm làm đại diện toàn quyền của Phổ trong Hội đồng Liên bang. Vào ngày 15 tháng 8 năm 1903, ông nghỉ hưu, sau khi được phong cấp bậc Thượng tướng Bộ binh vào năm 1899. Ông từ trần vào ngày 10 tháng 1 năm 1927 tại Berlin-Wilmersdorf.

 Gia đình
Vào ngày 31 tháng 8 năm 1872, Heinrich von Goßler đã kết hôn với Emma von Sperber (sinh ngày 14 tháng 11 năm 1848 tại Gut Gerskullen; mất ngày 3 tháng 10 năm 1914, Neukirchen, Landkreis Regenwalde), là con gái của địa chủ Eugen von Sperber và Emilie Donalitius.

 Phong tặng

 Hiệp sĩ Công lý của Huân chương Thánh Gioan
 Đại Thập tự của Huân chương Friedrich của Vương quốc Württemberg (1899)
 Huân chương Vương miện Württembergischen (1901)

Tham khảo

 Graf Albrecht von Roon.'' Berlin 1879.

Chú thích

Sinh năm 1841
Mất năm 1927
Quý tộc Đức không có tước hiệu
Tướng Phổ
Tướng Đức
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ


title: Quần đảo Discovery

text:
Quần đảo Discovery là một quần đảo trong eo biển Discovery, nằm giữa đảo Vancouver và lục địa tỉnh bang British Columbia, Canada. Quần đảo này đôi khi được xem là một phần của quần đảo Bắc Gulf.

Quận vùng Strathcona
 Đảo Hardwicke (Bắc: Poyntz, Seymour, Murray; west: Yorke; Nam: Helmcken)
 Đảo Tây Thurlow
 Đảo Đông Thurlow (Tây: quần đảo Walkem; Nam: Tum)
 Đảo Sonora (Tây Bắc: Hardinge, Block)
 Đảo Stuart
 Đảo Quadra (Bắc: Quần đảo Okis)
 Đảo Maurelle
 Đảo Read (Đông: Đảo Hill, quần đảo Penn)
 Quần đảo Rendezvous
 Đảo Raza
 Đảo Tây Redonda (Nam: Mink, Kinghorn, và quần đảo Martin; Bắc: Elizabeth)
 Đảo Đông Redonda (Nam: Melville, Morgan, Eveleigh, Otter, và quần đảo William; Bắc: Double, Channel)
 Đảo Marina
 Đảo Cortes (west: Subtle Islands)
 Quần đảo Twin

Quận vùng Sông Powell
 Đảo Hernando (Đông: Quần đảo Copeland)
 Đảo Savary

Liên kết
Discovery Islands

Tham khảo

Nam Duyên hải British Columbia
Trung Duyên hải British Columbia
Quần đảo British Columbia
Quần đảo Thái Bình Dương


title: Đảo Hardwicke

text:
Đảo Hardwicke là một hòn đảo thuộc tỉnh bang British Columbia, Canada, đảo có diện tích khoảng 35 km². Nó là một đảo thuộc quần đảo Discovery, nằm giữa đảo Vancouver và lục địa British Columbia, Canada. Trong vùng nước giao nhau giữa các eo biển Georgia, eo biển Johnstone và eo biển Nữ hoàng Charlotte.

Đảo Harwicke nằm ngoài khơi bờ biển làng Sayward, và phía Đông người hàng xóm, đảo Tây Thurlow.

Tham khảo

Quần đảo Discovery


title: Đảo Tây Thurlow

text:
Đảo Tây Thurlow là một hòn đảo thuộc tỉnh bang British Columbia, Canada. Đảo này là một phần trong quần đảo Discovery, nằm giữa đảo Vancouver và lục địa British Columbia, Canada. Tây Thurlow nằm tỏng vùng biển giao nhau giữa các eo biển Georgia với eo biển Johnstone và eo biển nữ hoàng Charlotte.

Đảo tây Thurlow nằm ở phía bắc của đảo Vancouver, phía nam của đất liền, về phía đông nam của đảo Hardwicke, và phía tây của đảo Đông Thurlow, cới khoảng cách gần nhất là 400 mét.

Tham khảo

Liên kết
Thurlow Islands, BCGNIS
 Blind Channel Marina on West Thurlow Island]

Quần đảo Discovery


title: Đảo Đông Thurlow

text:
Đảo Đông Thurlow là một hòn đảo thuộc tỉnh bang British Columbia, Canada. Nó là một phần của quần đảo Discovery, nằm giữa đảo Vancouver và phần đất liền thuộc Canada, nằm trong vùng nước giao nhau giữa eo biển Georgia với eo biển Johnstone và eo biển Nữ hoàng Charlotte.

Đảo Đông Thurlow tọa lạc ở phía bắc của đảo Vancouver, phía nam là đất liền, về phía tây bắc của đảo Sonora, và phía đông của đảo Tây Thurlow.

Tham khảo

Quần đảo Discovery


title: Đảo Sonora

text:
Đảo Sonora là một hòn đảo nằm trong quần đảo Discovery, thuộc tỉnh bang British Columbia, Canada.

Đảo được tìm ra bởi người cuộc thám hiểm Tây Bắc Thái Bình Dương của người Tây Ban Nha năm 1775.  Đoàn thám hiểm gồm hai tàu: Santiago, chỉ huy bởi Bruno de Heceta và schooner Sonora (la Señora), chỉ huy bởi trung úy Juan Francisco de la Bodega y Quadra. Tên đảo được đặt theo con tàu Schooner Sonora.

Tham khảo

Liên kết
Thurston Bay Marine Provincial Park

Quần đảo Discovery


title: Đảo Stuart (British Columbia)

text:
Đảo Stuart là một hòn đảo thuộc quần đảo Discovery, tọa lạc giữa đảo Vancouver và bờ biển British Columbia, Canada. Nó là một hòn đảo sở hữu tư nhân, không có phà đến đảo. Đảo được đặt tên theo John Stuart, Bá tước Bute, Thủ tướng thứ ba của Chính phủ Vương quốc Anh 1762-1763.

Bất động sản trên đảo đều được sở hữu bởi tư nhân, du khách tiếp cận đảo từ máy bay trực thăng hoặc thủy phi cơ. Hàng ngày, đều có chuyến thủy phi cơ từ Tp. Seattle.

Trong số các chủ sở hữu tài sản trên hòn đảo này có Dennis Washington, một doanh nhân Montana và chủ sở hữu của Tổng công ty Hàng hải Seaspan và Dave Ritchie, một doanh nhân Vancouver.

Trên đảo có một đường băng bằng nhựa, đây là một đường băng tư nhân, đường băng này không xuất hiện trên bất cứ bản đồ hàng không nào trên thế giới cũng như của Canada.

Tham khảo

Quần đảo Discovery
Quần đảo San Juan