title: Mèo lớn

text:
Mèo lớn hay đại miêu (tên tiếng Anh thông dụng là big cat) là một thuật ngữ dùng để chỉ về năm loài trong Chi Báo thuộc Họ Mèo có khối lượng cơ thể lớn và đô con, đồng thời đều có khả năng cất tiếng gầm, chúng bao gồm hổ, sư tử, báo đốm, báo hoa mai và báo tuyết. Thuật ngữ "mèo lớn" không phải là một ngữ chuyên ngành phân loại sinh học mà là thuật ngữ được sử dụng chính thức để phân biệt các loài mèo này với các loài mèo khác nhỏ hơn. Cả bốn loài mèo lớn đều là những động vật ăn thịt đầu bảng trong hệ sinh thái của mình với khả năng săn mồi siêu hạng. Chúng cũng là những loài mãnh thú rất hung dữ, đầy sức mạnh và nguy hiểm; được xem là mối đe dọa và khủng bố cho con người, tiêu biểu là các loài hổ, sư tử và báo hoa mai. Chỉ tính riêng trong một thập kỷ qua, các loài mèo lớn đã giết hại khoảng 100 người ở khu vực Mumbai ở Ấn Độ.

Các loài
Các loài mèo lớn được xếp hạng với các thành viên chính theo mức độ kích thước và khối lượng to lớn của cơ thể và biết gầm, gồm: Hổ, Sư tử, Báo đốm, Báo hoa mai. Trong bốn thành viên này thì hổ là lớn nhất, sau đó là sư tử và báo đốm, trong khi báo hoa mai và báo tuyết xếp ở vị trí thứ tư và thứ năm. Một định nghĩa mở rộng hơn của thuật ngữ "mèo lớn" cũng bao gồm các loài mèo có kích thước và thể vóc tương tự hơn gồm Báo sư tử, Báo săn và báo tuyết.

Các thành viên chính thức của mèo lớn đều có khả năng cất tiếng gầm vang và là những động vật săn mồi và là những loài mãnh thú hung dữ. Mặc dù có sự khác biệt rất lớn trong kích thước, các loài khác nhau họ mèo là khá giống nhau trong cả hai cấu trúc cơ thể và hành vi, với ngoại lệ đối với loài mèo lớn mở rộng là báo săn (cấu trúc cơ thể khác biệt, móng vuốt không thu vào được, không cất được tiếng gầm), đó là đáng kể khác nhau từ bất kỳ của những con mèo lớn hay nhỏ. Tất cả các loài mèo này đều là động vật ăn thịt và được xếp là động vật ăn thịt đầu bảng. Phạm vi phân bố của chúng gồm các nước ở châu Phi, châu Á và châu Mỹ.

Khả năng cất tiếng gầm gừ và gầm rống là một đặc trưng điển hình của mèo lớn (chỉ có bốn loài mèo lớn nhất mới có thể gầm). Trong đó thanh quản của sư tử là dài nhất, cho chúng tiếng gầm lớn nhất và mạnh mẽ nhất với cường độ không khác gì trong một buổi biểu diễn nhạc rock. Báo tuyết không cất được tiếng gầm mà chỉ có thể phát ra tiếng gừ gừ. Báo săn không gầm được, chúng chỉ phát ra tiếng kêu líu ríu như chim chóc, khi giận giữ, chúng nhăn mặt và phát ra tiếng khè khè.

 Chi Báo (có thể gầm hoặc có kích thước lớn)
Panthera tigris (Hổ): Châu Á
 Panthera leo (Sư tử): Châu Phi, rừng Gir ở Ấn Độ; trước đây từng phân bố ở Đông Nam Âu, Trung Đông, nhiều nơi ở Châu Á và Bắc Mỹ
 Panthera onca (Báo đốm): châu Mỹ đặc biệt là ở Nam Mỹ; phân bố luôn ở Đông Nam Hoa Kỳ và México đến Đông Bắc Argentina)
 Panthera pardus (Báo hoa mai): Châu Á và Châu Phi
 Panthera uncia (Báo tuyết): những vùng núi thuộc Trung Á và Nam Á
 Chi Acinonyx
Acinonyx jubatus (Báo săn): Châu Phi và Iran; trước đây có tồn tại ở Ấn Độ
 Chi Puma
Puma concolor (Báo sư tử): Bắc Mỹ và Nam Mỹ
 Chi Báo gấm
Neofelis nebulosa (Báo gấm): Đông Nam Á và Nam Á
 Neofelis diardi (Báo gấm Sunda): Borneo và Sumatra

Bảng quan hệ họ hàng:

Sau khi phân tích gen của loài hổ Siberi và so sánh nó với gen của loài hổ Bengal trắng, sư tử châu Phi, sư tử trắng châu Phi và báo tuyết cho thấy chuỗi các gen nổi bật của các loài thuộc Họ Mèo này có những đặc điểm giống nhau, chuỗi gen giống nhau này tạo cho chúng sức mạnh cơ bắp cũng như khả năng chuyển hóa thức ăn ở loài động vật có chế độ ăn trên 70% là thịt (được gọi là động vật chuyên ăn thịt hay hypercarnivorous) này, tuy nhiên, cũng có những biến thể quyết định sự khác nhau như màu lông hay trong trường hợp của báo tuyết, chỉ có khả năng thích nghi với môi trường sống trên cao và lạnh giá.

So sánh
Bảng chi tiết so sánh (một cách tương đối) các chỉ số có thể thống kê hoặc nhận định được của các loài mèo lớn. Đối với một số số liệu thống kê thì sử dụng số liệu trung bình lớn nhất.

Kích thước

 Khối lượng:
 Hổ: Là loài động vật có khối lượng nặng nhất trong Họ Mèo với trọng lượng cơ thể trung bình lớn nhất lên đến 306 kg (670 lb) đối với một con đực. Với trọng lượng này thì hổ là loài thú lớn thứ ba trong bộ thú ăn thịt (chỉ sau gấu Bắc Cực và gấu nâu).

 Sư tử: Là loài nặng thứ hai trong Họ Mèo sau hổ với trọng lượng cơ thể trung bình lớn nhất của một con đực là 250 kg (550 lb).
 Báo đốm: Một con báo đốm đực trưởng thành có thể đạt trọng lượng cơ thể lên đến 96 kg (211 lb).
 Báo hoa mai: Con đực có thể đạt 91 kg (200 lb). Đây là loài có khối lượng nhỏ nhất trong bốn con mèo lớn.
 Báo săn là loài nhẹ nhất và nhỏ nhất trong các loài mèo lớn (mở rộng) với trọng lượng con đực lớn nhất chỉ đạt khoảng 72 kg (160 lb). Khung xương nhẹ giúp con báo di chuyển nhanh và lanh lợi nhưng khung xương nhỏ có nghĩa là cơ thể nhỏ làm nó thường nhẹ hơn các loài săn mồi thậm chí ngay cả những con mồi.
 Chiều dài:
 Hổ: Là động vật có chiều dài nhất với chiều dài trung bình lớn nhất của cơ thể tổng cộng lên đến 3,5 m (11,5 ft) cộng với chiếc đuôi dài lên đến 1,1 m (3,6 ft) đuôi hổ giữ vai trò quan trọng trong các động tác vồ, nhảy qua trái hoặc phải, xoay trở trước hoặc sau.
 Sư tử: Là loài có chiều dài kế tiếp với chiều dài lên đến 2,5 m (8 ft 2 in), riêng đối với sư tử thì cuối cái đuôi có một chùm lông che một phần xương dài khoảng 5 mm.
 Báo đốm: Chiều dài từ mũi đến gốc đuôi lên đến 1,95 m (6,4 ft). Đuôi dài khoảng 75 cm (30 in), ngắn nhất trong các loài mèo lớn.
 Báo hoa mai: Đầu và thân dài đến 1,65 m (65 in). Đuôi dài đến 1,1 m (43 in).
 Báo săn: Với chiều dài lên đến 1,5 m (59 in) và cái đuôi dài đến 90 cm (35 in) đuôi báo săn rất khỏe và đóng vai trò như một cái bánh lái phục vụ cho việc chuyển hướng tốc độ khi săn đuổi con mồi.
 Chiều cao:
 Sư tử có chiều cao nhất với chiều cao cơ thể của con đực lên đến 1,23 m (4 ft), đặc biệt sư tử đực còn có chiếc bờm chiếc bờm phủ lên vóc dáng đô to và thói quen ngẩng cao đầu khi di chuyển tạo nên uy thế và sự bệ vệ và làm nó trông có vẻ lớn hơn. Nó là động vật cao nhất trong các loài mèo lớn còn tồn tại và cao hơn hổ khoảng khoảng 5 cm (2 in).
 Kế đến là hổ thuộc nòi hổ Mãn Châu có chiều cao lên đến 1,22 m (4,0 ft).
 Báo săn: Với chiều cao lên đến 94 cm (37 in), báo săn có ngoại hình mảnh khảnh, phù hợp với việc đua tốc độ nước rút. Với cấu trúc có chân dài và cơ thể mỏng hơn làm cho nó trông gọn hơn và cao hơn.
 Báo hoa mai: Chiều cao lên đến vai đạt 80 cm (31 in).
 Báo đốm: Con đực có chiều cao lên đến 76 cm (30 in) tính đến vai. Báo đốm là một động vật có ngoại hình nhỏ gọn cơ bắp chắc nịch và chân ngắn.

Thể chất
 Sức mạnh:
 Hổ là động vật được xem là có sức mạnh nhất nhờ khả năng chiến đấu cao, nhiều lần đánh bại được sư tử trong các cuộc đấu tay đôi. Ngoài ra, chúng có thể di chuyển một vật nào đó nặng gấp năm lần trọng lượng cơ thể. Một con hổ từng được ghi nhận đã kéo xác một con bò tót đi xa đến 12 m, nhưng khi 13 người cùng vào kéo con vật xấu số này đi thì lại không thể di chuyển được nó.
 Kế tiếp là sư tử và hạng tiếp theo thuộc về báo đốm.
 Lực cắn:
 Báo đốm: Có cấu trúc quai hàm khỏe nhất trong họ nhà Mèo điều này giúp nó có lực cắn mạnh nhất trong họ nhà mèo với một cú táp hay ngoạm đạt đến 2.000 lbf (910 kgf) gấp 02 lần lực cắn của sư tử và chỉ đứng thứ hai trong tất cả các động vật có vú chỉ sau loài linh cẩu đốm. Quai hàm đặc biệt khỏe cho phép báo đốm phát triển phương pháp giết con mồi khác với các loài khác thuộc họ nhà mèo: cắn và đâm thủng sọ con mồi thậm chí là cắn thủng cả mai rùa.
 Hổ là loài vật có lực cắn mạnh thứ hai. Loài hổ cũng đã được chứng minh là có lực cắn trung bình mạnh hơn lực cắn của những con sư tử, theo phân tích thì các lực cắn được xác định và điều chỉnh dựa trên khối lượng cơ thể tương quan (BFQ) cho kết quả là con hổ có chỉ số là 127 trong khi đó cho sư tử chỉ là 112.
 Sư tử có lực cắn mạnh tiếp theo do hàm khỏe.
 Báo hoa mai có lực cắn mạnh mặc dù cơ thể nhỏ nhưng có cấu trúc hộp sọ lớn tạo điều kiện cho các cơ hàm mạnh mẽ cho nên nó có thể săn được các con mồi lớn.
 Báo săn: Có lực cắn khá yếu ớt. Phần đầu nhỏ, gọn, mõm ngắn giúp nó đạt được tốc độ tối đa nhưng đổi lại là bộhàm yếu và răng nhỏ, răng và hàm không đủ khỏe để thực hiện được một đòn cắn hoặc mồm đủ to để ngoạm gọn vào những chỗ hiểm hoặc xé con mồi.
 Lực tát:
 Hổ là động vật được biết đến với lực tát rất mạnh, một cú tát của hổ có lực đủ để làm vỡ sọ một con gia súc, gãy lưng một con gấu lười và có thể giết tươi một con sói lửa hoặc làm trẹo cổ của trâu, bò nhà. Khả năng chiến đấu của hổ cao nhờ nhiều vào hổ trảo. Về cấu tạo, gân chân hổ rất dai và bền để giữ mồi và làm nó vẫn đứng vững khi đã bị bắn chết, Nhiều thợ săn kể rằng, sau khi bị bắn chết, nhiều con hổ vẫn đứng sững chứ không ngã nhào xuống đất.
 Sư tử cũng là loài vật được biết đến bởi sức mạnh của những cú tát mạnh.
 Báo săn có lực chân tấn công tương đối yếu do cấu trúc mảnh khảnh và là động vật trong họ nhà mèo mà móng vuốt không thu vào trong và không rút lại hết để phù hợp việc việc chạy tốc độ. Đây là loài mèo có móng vuốt phụ với cái móng nhỏ dài 2,5 cm được đính vào kheo chân và đây là móng vuốt duy nhất không chạm mặt đất khi nó chạy nên cũng là móng vuốt sắc nhọn nhất, báo săn dùng nó để cắm vào hông con mồi những móng vuốt phụ cắm sâu vào con mồi nhưng những móng vuốt khác không giữa được con mồi.
 Sức bật:
 Hổ là động vật có sức bật xa và bật cao tốt nhất trong họ nhà mèo nó có thể nhảy cao 5 mét và nhảy xa 9 đến 10 mét (33 ft) điều này khiến nó trở thành một trong những loài động vật có vú có sức bật tốt nhất.
 Tốc độ:
 Báo săn là loài động vật có tốc độ chạy nhanh nhất trên thế giới, nó có thể chạy với tốc độc 70 mph (113 km) thậm chí có thể đạt tới tới 120 km/h nó có thể tăng tốc từ 0 đến 95 km chỉ trong vòng 03 giây và chỉ trong 2, 2 giây nó có thể tiếp cận con mồi, đồng thời chỉ cần 04 bước là đạt tốc độ tối đa trong điều kiện không có vật cản nhưng tốc độ này chỉ giữ được nhiều nhất là khoảng 25 giây và tối đa thì một đợt chạy nước rút này không quá 30 giây.
 Báo hoa mai sở hữu thân hình khá dẻo dai và có thể chạy nhanh tới 90 km/h dù chỉ trong một thời gian ngắn. Dù chạy rất nhanh nhưng chúng thường kiên trì rình mồi hơn là đuổi mồi từ xa
 Sư tử là loài động vật có tốc độ tốt (đặc biệt là những con cái chuyên làm nhiệm vụ săn mồi), phù hợp với việc rượt đuổi những con mồi trên thảo nguyên bao la, nó có thể đạt tốc độ lên đến 80 km/h tuy nhiên, trái tim của một con sư tử chỉ chiếm 0.57 % trọng lượng cơ thể của mình, con đực thì chiếm 0,45%, trong khi trái tim của linh cẩu là gần 1 % trọng lượng cơ thể của nó) điều này làm sư tử chỉ có thể tăng tốc trong thời gian ngắn.
 Báo đốm cũng chạy rất nhanh nhưng không bền. Loài báo này có tốc độ tối đa khoảng 70 km/h.
 Hổ cũng là động vật có tốc độ ngay cả với khối lượng tuyệt đồ sộ, hổ có thể chạy đến 65 km/h mặc dù nó chỉ có thể duy trì trong thời gian rất ngắn.
 Tiếng gầm:
 Sư tử là động vật có tiếng gầm vang nhất, tiếng gầm của nó có thể vang xa tới 9 km, do hộp sọ của sư tử có lỗ mũi rộng hơn so với hổ.
 Hổ là động vật có tiếng gầm lớn tiếp theo, vang xa đến 5 km.
 Báo đốm và báo hoa mai hiếm khi gầm và tiếng gầm của chúng không to bằng sư tử và hổ.
 Báo săn không gầm được, nó chỉ phát ra tiếng rên gừ gừ hoặc khè khè. Bù lại, báo săn là loài tinh tường, chúng có thể phát hiện con mồi ở khoảng cách lên đến 5 km
 Răng nanh:
 Hổ là loài vật có răng nanh dài nhất với cặp răng nanh dài lên đến 74.5 mm (2.93 in) thậm chí đạt đến 90 mm (3.5 in) điều này giúp hổ trở thành loài có răng nanh dài nhất trong số các loài mèo còn tồn tại ngày nay và nhờ đó chúng có thể gặm tới xương mọi động vật trên trái đất.
 Tiếp đến là sư tử.

Kỹ năng
 Khả năng leo trèo:
 Báo hoa mai là động vật giỏi leo trèo do các cơ gắn liền với xương bả vai đặc biệt mạnh mẽ giúp tăng cường khả năng leo lên cây, báo hoa mai thường tha xác con mồi của mình lên cây cao để ăn, tránh việc các loài vật khác giành con môi.
 Báo đốm Mỹ (với một cấu trúc chân tay ngắn và chắc nịch làm cho báo đốm giỏi leo trèo, bò, và bơi)
 Hổ, sư tử có thể leo cây được nhưng khá vụng về do kích thước lớn khiến chúng không thích hợp cho việc leo trèo, riêng mỗi hổ con đôi khi có thể leo cao được 8–10m
 Báo săn không leo trèo được
 Bơi lội:
 Hổ là động vật bơi lội giỏi nhất của họ nhà mèo, nó có thể giết chết con mồi ngay cả khi đang bơi. Hổ rất thích nước và thường sinh sống ở những nơi gần sông, suối.
 Báo đốm Mỹ là động vật bơi giỏi, nó có thể xuống nước để bắt cá.

Sức ăn
 Hổ là con vật ăn thịt khỏe nhất trong họ mèo và cũng là loài động vật rất phàm ăn, chúng có nhu cầu tiêu thụ thức ăn hàng ngày rất lớn. Những ước tính cho thấy, trung bình hổ ăn từ 3 đến 6 kg thịt trong một ngày và ước tính trung bình mỗi năm, một con hổ cần săn được 50 con hươu hoặc lợn rừng để cung cấp đủ nguồn thực phẩm cho sự tồn tại của chúng Một con hổ cũng có thể ăn tới 20–30 kg một ngày và có thể nhịn ăn khoảng vài ngày, trong đó một con hổ có kích thước trung bình có thể ăn tới 27 kg thịt mỗi bữa. Hổ Bengal có thể ăn tới khoảng 30 kg (66 lb) thịt một ngày

 Trong điều kiện nuôi nhốt, trung bình mỗi ngày hổ ăn hết khoảng 5–7 kg thịt các loại như thịt lợn, thịt gà, thịt bò (nhiều vườn thú cho hổ ăn 5 kg thịt một ngày, trong đó, có 4 kg thịt bò bắp, hoặc thăn và 1 kg sườn lợn, nếu hổ đến giai đoạn hổ trưởng thành thì có thể cho ăn các loại đầu, chân, cánh gà), mỗi ngày, một con hổ trưởng thành ăn 10 kg thịt bò.
 Sư tử là loài vật có sức ăn khỏe sau hổ, là động vật ăn thịt bắt buộc, chúng cần 7 kilogram (15 lbs) thịt một ngày. Trong điều kiện nuôi nhốt, một con sư tử trưởng thành ăn ít hơn con hổ trưởng thành khoảng 3~4kg thịt trong ngày.
 Báo hoa mai tính trung bình báo hoa mai cần 4 kg thịt/ngày, khi chúng bắt được một con mồi lớn sẽ nuôi chúng trong vài ngày, chúng cũng có thể ăn được bất cứ động vật nào có kích cỡ từ bọ hung trở lên
 Đối với báo săn, nó đốt ít nhất 2500 calo mỗi ngày và những bữa ăn bằng con linh dương cung cấp gần 5000 calo sẽ giúp nó cung cấp năng lượng trong vòng 02 ngày. Khi không có thức ăn, con báo có thể cầm cự lâu như con người từ khoảng 5-6 ngày trước khi nó hoàn toàn kiệt sức. Thường là linh dương Thomson hay một con heo rừng là đủ cung cấp năng lượng cho một con báo săn no bữa. Đối với những con linh dương trưởng thành có thể cung cấp cho báo săn no bữa được khoảng từ 1-2 ngày. Sau khi đi săn xong, chúng sẽ đem xác con mồi về cất giấu ở một nơi nào đó ăn dần. Việc săn những con linh dương nhỏ sẽ cung cấp ít calo hơn và không thể duy trì lâu nhưng con linh dương trưởng thành với hơn 60 kg sẽ cung cấp nhiều hơn thức ăn cho báo.

Phân biệt

Giữa các loài mèo lớn

Việc phân biệt các loài mèo lớn đôi khi cũng gặp khó khăn, nhất là những loài dị hình lưỡng tính không rõ rệt gồm 03/4 loài mèo lớn, báo săn, báo sư tử thì khá khó trong việc xác định con đực và con cái. Ngoài ra, việc phân biệt giữa báo hoa mai và báo đốm cũng không hề đơn giản vì hai loài này rất giống nhau đến gần như lầm lẫm. Hổ là loài có thể dễ dàng phân biệt với các loài mèo lớn khác với đặc trưng là bộ lông sọc vằn vện không lẫn vào đâu được, chỉ có hổ và mèo là thuộc nhóm họ mèo có sọc, chỉ khó là việc phân biệt được hổ đực với hổ cái.

Báo sư tử nhìn xa trông khá giống một con sư tử cái cỡ nhỏ hoặc sư tử đực còn non (vì vậy chúng còn được gọi là báo "sư tử" hay sư tử núi) do chúng là những loài mèo không có họa tiết trên bộ lông, cả hai loài đều có bộ lông không tạp màu và có màu nâu vàng, nhưng vẫn phân biệt được do cấu trúc của chúng mông dốc lên, phần thân sau to hơn thân trước (phù hợp cho những cú bật nhảy), trái ngược với sư tử thực thụ, cái đầu của báo sư tử có kích cỡ nhỏ so với tương quan cơ thể trái với sư tử, đuôi chúng không có chỏm lông, và điều hiển nhiên là báo sư tử có kích cỡ nhỏ hơn rất nhiều so với sư tử, kể cả sư tử cái, báo sư tử thì có vệt đen như tuyến lệ trên mặt. Báo sư tử có họ hàng gần với báo hoa mai hơn là sư tử.

Đối với sư tử đực thì rất dễ dàng nhận ra được bởi bờm của nó, dễ phân biệt với sư tử cái, cũng như phân biệt với bất kỳ loài động vật nào khác. Sư tử là thành viên duy nhất của gia đình mèo hiển thị hình thái lưỡng cực tình dục rõ ràng. Con đực mạnh hơn con cái, có đầu rộng hơn và bờm nổi bật, bao phủ phần lớn đầu, cổ, vai và ngực. Bờm thường có màu nâu hoặc màu vàng, rỉ sét và đen. Đặc điểm đặc biệt nhất ở sư tử là phân cuối đuôi có màu tối, riêng con đực có 1 túm lông ở cuối đuôi. Sư tử là loài thú họ mèo duy nhất có lông duôi, nhưng chức năng của chúng vẫn chưa được biết. Túm lông này chưa mọc lúc sư tử mới sinh, nhưng chúng bắt đầu phát triển khoảng 5 đến 2 tháng tuổi và dễ nhận biết ở tuổi bảy tháng. Sư tử là loài mèo duy nhất sống thành bầy đàn.

Báo hoa và báo đốm
Sự đa dạng của các loài mèo lớn được gọi là báo cũng gây khó khăn khi phân biệt, nếu như báo săn hay báo tuyết cũng như nhiều loài báo khác có thể dễ dàng nhận ra ngay vì cấu trúc cơ thể đặc biệt không giống các loại báo khác thì sự khác nhau giữa báo đốm (Jaguar) và báo hoa mai (Leopard) lại khác nhau khá nhỏ. Nhiều người cảm thấy lúng túng khi phân biệt báo đốm và báo hoa mai là những sinh vật với nhiều đốm hoa thị trên thân mình, ngoài ra, báo hoa mai và báo đốm còn bị nhầm lẫn nhất vì ngoại hình khá giống nhau, nhiều phân loài báo đốm và báo hoa mai có kích thước khá giống nhau. Tuy vậy, báo hoa mai có thể dễ dàng phân biệt với báo đốm Mỹ nếu người ta biết nhìn vào những điểm cần thiết.

Mỗi loài báo này đều có loại hoa văn hay họa tiết riêng biệt trên mình, điểm khác biệt cụ thể và chính xác nhất khi phân biệt hai loài báo này chính là các hoa văn hay hoa thị (đốm) trên người chúng mặc dù nhìn qua thì có vẻ cũng không khác biệt nhiều. Phần lớn báo hoa mai không có đốm trong các hoa thị mà báo đốm Mỹ luôn luôn có đốm nhỏ trong hoa thị này (chỉ có Báo hoa mai Amur và báo hoa mai Hoa Bắc thỉnh thoảng là ngoại lệ), tức là báo đốm Mỹ thì có đốm to và chấm tròn nhỏ ở giữa, còn báo hoa mai không có các chấm đen bên trong hình hoa thị trong khi báo đốm có nhiều hơn một đến hai đốm nhỏ bên trong, mật độ đốm thưa hơn, hoa thị của báo hoa mai thường nhỏ hơn báo đốm nên mật độ đốm hoa thị ở báo hoa mai cũng nhiều hơn báo đốm, trông dày đặc hơn, vòng viền hoa thị của báo đốm lớn hơn báo hoa mai, đốm của báo hoa mai chụm lại giống hình cánh hoa mai.

Điểm khác biệt thứ hai là màu da của báo hoa mai sáng hơn so với báo đốm, các loài báo đốm thường có da màu nâu đậm, sẫm hơn, có pha chút màu cam, trong khi màu lông báo hoa mai thì nhạt màu hơn, một số phân loài báo hoa mai thường có bộ lông thiên về màu xám xanh hơn. Về cấu trúc cơ thể, có thể phân biệt được hai loài này, báo hoa mai có chiều dài hơn báo đốm, chúng có thân hình thon thả, gọn gàng và cao dỏng hơn so với báo đốm, chân dài hơn, đặc biệt là đuôi của báo hoa mai dài hơn, khi di chuyển chúng hay dựng lên là cuộn cao. Trong khi đó, báo đốm lùn hơn, chân ngắn hơn, đuôi chúng ngắn cũn cỡn và thường không ngỏng lên khi di chuyển (chiều ngang tự nhiên), cơ thể báo đốm chắc nịch, cơ bắp hơn, ngoại hình giống hổ hơn, chúng nặng gần gấp đôi báo hoa mai, chúng có đầu to hơn, mặt rộng hơn, hàm rộng hơn báo hoa mai, khi chúng ngoắc mồm ra thì lớn hơn.

Về tập tính, báo hoa mai sinh sống ở châu Á và châu Phi, trong khi báo đốm sinh sống ở châu Mỹ (hiện nay chỉ con ở Trung Mỹ và Nam Mỹ). Báo đốm Mỹ đã quen với cuộc sống trong các rừng mưa nhiệt đới, thích sống gần nước, bơi lội tốt giống hổ hơn, trong khi báo hoa mai thông thường là tránh ẩm ướt, chúng thích sống ở vùng đồng cỏ khô, bìa rừng, rừng thưa, và là sống trên cây nhiều hơn. Báo đốm Mỹ khi săn mồi, chúng sẽ giết con mồi bằng cách tấn công vào đầu, cắn thủng sọ vì có hàm khỏe, đây là phương pháp đặc trưng của loài báo đốm so với tất cả các loài mèo lớn khác, chúng không trở lại để ăn xác con mồi sau khi ăn. Báo hoa mai giết con mồi bằng cách cắn cổ, làm nghẹt con mồi, chúng thường lôi xác con mồi đem lên cây để ăn. Báo đốm Mỹ đặc biệt có khẩu vị ưa các loài bò sát máu lạnh, nhất là chúng thích bắt và ăn thịt cá sấu, trong khi báo hoa mai không kén ăn, chén hết các thứ từ kích cỡ từ bọ hung trở lên, không chê xác thối, và đặc biệt báo hoa mai là kẻ thèm thịt chó.

Chú thích

Chi Báo
Động vật nguy hiểm


title: Mirai Nikki

text:
là tên một bộ manga 12 tập của Esuno Sakae, định kỳ trên Shōnen Ace (Kadokawa Shoten) từ 2006 đến 2011. Manga đã được chuyển thể thành một series anime 26 tập phát sóng trên Chiba TV và một phim truyền hình dài 11 tập chiếu trên Fuji TV.

Truyện có 2 ngoại truyện lần lượt là Mirai Nikki: Mosaic và Mirai Nikki: Paradox. Ngoại truyện Mosaic kể những tình tiết chưa được tiết lộ trước đó, còn Paradox lại kể về Akise Aru và Murumuru ở một chiều không gian khác.

Cốt truyện

Amano Yukiteru là một nam sinh 14 tuổi cô đơn, nhút nhát và mơ mộng, luôn quan sát cuộc sống và ghi lại những sự kiện diễn ra trong ngày một cách nhàm chán trên điện thoại di động của mình. Những người bạn duy nhất của cậu là Deus Ex Machina, vị thần Không - Thời gian trong tưởng tượng và trợ lý của ông ta là nữ tiểu quỷ Muru Muru. Một ngày, Deus hiện ra trước mắt cậu và biến điện thoại của Yukiteru thành Nhật ký Tương lai, có khả năng dự đoán tương lai lên đến chín mươi ngày. Yukiteru mau chóng phát hiện ra mình và mười một người khác đã được Deus chọn để tham gia Trò chơi Sinh tồn do ông tổ chức. Có tất cả 12 người chơi, và mỗi người đều được cấp một Nhật ký Tương lai với chức năng khác nhau để loại bỏ những người chơi khác, hay còn gọi là các Chủ nhân Nhật ký, và người duy nhất sống sót đến cuối cùng sẽ là người thừa kế ngai vàng Chúa tể từ Deus. Kỳ lạ thay, Yukiteru lại được Gasai Yuno - một nữ sinh nổi tiếng xinh đẹp và chăm ngoan trong trường yêu thương và bảo vệ xuyên suốt trò chơi, một bạn cùng lớp quyến rũ nhưng tâm thần không ổn định, và đặc biệt cô yêu cậu vô điều kiện. Cùng nhau, cặp đôi đã tiêu diệt được bốn Chủ nhân Nhật ký đầu tiên là Hiyama Takao - thầy giáo chủ nhiệm và cũng là một kẻ sát nhân hàng loạt; cùng Kasugano Tsubaki - người đứng đầu 14 tuổi bạc mệnh của Giáo phái Omekata; Hirasaka Yomotsu - người tự xưng là anh hùng công lý với niềm tin công lý mù quáng; Houjou Reisuke - thần đồng 5 tuổi sống trong một gia đình đầy mâu thuẫn

Hai Chủ nhân Nhật ký thân quen mà họ thường xuyên gặp phải là nữ khủng bố khét tiếng Uryuu Minene - người muốn tiêu diệt tất cả các tôn giáo sau khi cha mẹ cô chết trong một cuộc chiến tranh tôn giáo; và Kurusu Keigo, vị cảnh sát trưởng được Deus đưa vào nhằm làm cân bằng trò chơi, đặc biệt Keigo dường như không hứng thú với ngai vàng Chúa tể mà chỉ mong muốn làm giảm số người thương vong khi cuộc chơi diễn ra. Ban đầu, Keigo, Yukiteru và Yuno lập một liên minh với nhau nhưng sau đó, ông lại phản bội cặp đôi khi phát hiện ra con trai đang mắc bệnh tim nặng của mình sắp không qua khỏi, và ông kiên quyết phải trở thành Chúa tể để cứu sống gia đình mình. Keigo ám sát Chủ nhân Nhật ký Số 10 Tsukishima Karyuudo và buộc tội Yukiteru và Yuno là kẻ ám sát nhằm lấy cớ để sử dụng lực lượng của mình truy nã cặp đôi. Không may, Minene lại nắm giữ bằng chứng phạm tội của Keigo và cô đưa nó cho thuộc cấp của ông là Nishijima Masumi, vạch trần tội ác của vị cảnh sát trưởng. Bị dồn đến đường cùng, Keigo yêu cầu Minene hãy bảo vệ vợ và con trai mình rồi tự sát, rút khỏi cuộc chơi.

Sau đó, Yukiteru và Yuno cũng hạ gục Ikusaba Marco và Mikami Ai - cặp đôi chiến binh đường phố với tình yêu mãnh liệt và sâu đậm.

John Bacchus, thị trưởng Thành phố Sakurami và cũng chính là người đã sáng tạo nên Nhật ký Tương lai cùng Deus, nhằm hạ gục Yukiteru đã cố gắng thao túng người cha đang nợ nần của cậu là Kurou. John yêu cầu Kurou phải tiếp cận con trai mình, ánh cắp nhật ký của cậu và phá hủy nó để được xóa nợ. Kurou thất bại lại vô tình giết chết vợ cũ của mình và cũng là mẹ Yukiteru - Rea. Không hoàn thành nhiệm vụ, Kurou bị những tay sai xã hội đen của John đâm đến chết. Từ sự kiện đó, Yukiteru thề sẽ chiến thắng Trò chơi Sinh tồn và hồi sinh cha mẹ mình. Cậu và người tình Yuno quyết tâm nhắm vào những Chủ nhân Nhật ký còn lại là Minene, John và Ueshita Kamado - người điều hành một trại trẻ mồ côi. Trong khi đó, Akise Aru - thám tử học sinh sắc sảo, là bạn thân của Yukiteru và Nishijima đã phát hiện ra ba xác chết trong nhà của Yuno. Aru tìm ra danh tính của hai cái xác đầu tiên chính là cha mẹ cô và cái xác thứ ba được xác định lại chính là Gasai Yuno, và cậu nghi ngờ rằng Yuno hiện tại là giả.

Nhật ký của Kamado có khả năng cung cấp các nhật ký con dự đoán được tương lai cho một số thường dân trong thành phố, và John đã ép buộc bà hợp tác với ông bằng cách giao nộp nhật ký của mình, sau đó John kết nối nó với một siêu máy tính và mọi người dân trong thành phố đều sở hữu được khả năng tiên đoán tương lai, mà theo John đó là kế hoạch hoàn hảo nhằm đưa nhân loại lên bước tiến mới. Yukiteru và Yuno, Minene, Nishijima và bạn bè của Yukiteru đều xông vào trụ sở của John nhằm ngăn chặn kế hoạch điên rồ trên và đưa thành phố trở lại trật tự ban đầu. Trên đường ngăn cản ông ta, Nishijima - sĩ quan cảnh sát và hôn phu của Minene bị tay sai của ông bắn chết trong khi cố bảo vệ cô. John sau đó đã chạy trốn vào hầm ngân hàng có độ bảo mật cao tuyệt đối nằm bên trong trụ sở của mình. Minene trong cơn tuyệt vọng và tức giận tột độ vì mất Nishijima, đã quyết định hy sinh thân mình bằng cách cài bom cảm tử để phá hủy hầm ngân hàng nhưng không thành công. Bằng mưu kế của mình, Yuno đã mở được của hầm và giết chết vị thị trưởng. Riêng Akise Aru, vì vẫn còn phân vân tại sao lại có hai Yuno, một còn sống và một đã chết, nên cậu kiên quyết hỏi Deus nhưng ông tiết lộ cậu thực chất là một hình nhân của Thiên đường được thiết kế y hệt con người để quan sát Trò chơi và giữ cân bằng.

Yukiteru với quyết tâm của mình đã thẳng tay giết tất cả những người bạn thân và sau đó là Kamado. Trong khi đó, Aru chiến đấu với Yuno và phá hủy nhật ký của cô nhưng phát hiện ra cô còn sở hữu một bản sao thứ hai của nó. Nhận ra sự thật rằng cả cái xác và cô đều là Yuno đích thực, và người đang đứng trước mặt cậu là bản thể đầu tiên đến từ Thế giới Thứ Nhất - một dòng thời gian đã sụp đổ, tồn tại song song với thế giới hiện tại. Thực chất, trước khi Trò chơi Sinh tồn diễn ra ở thế giới hiện tại, đã có một Trò chơi Sinh tồn được tổ chức ở Thế giới Thứ Nhất và người chiến thắng cuối cùng là Yuno, nhưng vì muốn được tiếp tục ở bên Yukiteru, cô đã đến Thế giới Thứ Hai này, giết chết Yuno của thế giới này và thay thế cô, sau đó chính thức tham gia Trò chơi Sinh tồn thứ hai. Aru trước khi chết đã cố gắng viết sự thật này vào điện thoại di dộng và đưa cho Yukiteru để cậu giác ngộ nó.

Khi đến ngày tận thế, Yukiteru và Yuno chính thức trở thành một đôi. Tuy nhiên, Yukiteru tiết lộ với Yuno những gì Aru đã nói với mình và mong cô chịu thừa nhận sự thật, nhưng cô ngay lập nổi điên lên và tìm cách giết cậu để tạo ra Thế giới Thứ Ba và tìm một Yukiteru khác thay thế. Muru Muru tạm thời đưa Yukiteru chạy trốn khỏi Yuno và đưa cho cậu xem toàn bộ những gì đã xảy ra với bản thể của chính cậu trong Thế giới Thứ Nhất; ở đó, cậu là một thiếu niên dũng cảm, bằng sức mạnh của mình đã sống sót đến cuối với Yuno và quyết định tự tử cùng nhau, nhưng cô lại không chết và nghiễm nhiên trở thành kẻ sống sót cuối cùng, nhận lấy ngai vàng Chúa tể. Nhận ra rằng bản thân không có khả năng hồi sinh Yukiteru đã chết, trong đau buồn, Yuno đã quay ngược thời gian, tạo ra Thế giới Thứ Hai - thế giới hiện tại, giết người Yuno của thế giới này và thay thế cô ta.

Yuno và Muru Muru lại quay ngược thời gian một lần nữa, tạo ra Thế giới Thứ Ba. Bất ngờ, Minene cũng xuất hiện; thực chất khi sắp chết ở hầm ngân hàng, cô được Deus cứu và ban cho một phần sức mạnh của ông, biến cô trở thành một bán thần và tay sai của mình. Minene sau đó đã đưa Yukiteru đuổi theo Yuno để ngăn chặn một vòng lặp Trò chơi Sinh tồn mới diễn ra. Cả hai phe chiến đấu với nhau tại Thế giới Thứ Ba ngay trong đêm. Yuno vì không thể giết Yukiteru nên đành nhốt anh vào một quả cầu giấc mơ nhằm giam giữ anh trong đó, tiếp đến cô tìm thấy Yuno của Thế giới Thứ Ba và quyết định giết bản thể của chính mình để thay thế như lần trước. Toan vung dao xuống, Yuno Thứ Nhất bị Yukiteru ngăn lại; cậu đã thoát khỏi quả cầu giam giữ vô hình bằng ý chí và tình yêu của mình dành cho cô. Mặc dù Yukiteru yêu cầu Yuno giết chết mình để cô được sống, thay vào đó Yuno lại tự sát và tự loại chính mình khỏi cuộc chơi, lìa đời trong vòng tay người mình yêu. Yukiteru nghiễm nhiên trở thành Chúa tể và được Muru Muru kéo trở lại Thế giới Thứ Hai, lúc này đã bị phá hủy hoàn toàn, chỉ còn lại một khoảng không vô định.

Tại Thế giới Thứ Ba, vì không có một Trò chơi Sinh tồn nào xuất hiện nên toàn bộ thế giới được bền vững và bình yên. Ở thế giới này, Minene thứ hai - nữ bán thần đã kết hôn với Nishijima Masumi thứ ba, sinh cho anh hai con trai và họ sống hạnh phúc cùng nhau dưới một mái nhà. Minene thứ ba vẫn còn là một khủng bố mới vào nghề và đang bị truy nã. Kurusu Keigo đã kịp thời đưa con trai mình chữa bệnh tim và cậu được cứu sống; vào ngày cậu xuất viện, Keigo và vợ ông là Naoko đã đưa cậu trở về nhà. Hiyama Takao phải đi tù cho hành vi sát nhân và đang được cải tạo. John Bacchus làm tốt công việc thị trưởng của mình và kết hôn với Ueshita Kamado sau một thời gian dài hẹn hò. Ikusaba Marco và Mikami Ai kết hôn và sống hạnh phúc cùng năm đứa con, Marco trở thành công nhân nhà máy còn Mikami Ai làm giúp việc trong ngôi đền của Kasugano Tsubaki - nữ tư tế đang thầm thương trộm nhớ Akise Aru. Hirasaka Yomotsu vẫn là một anh hùng công lý thường xuyên làm các công việc thiện nguyện. Houjou Reisuke sống hạnh phúc với bố mẹ và trở thành phụ tá nhí cho Akise Aru - thám tử học sinh tài năng. Tsukishima Karyuudo cũng có một cuộc sống vui vẻ và lành mạnh với bầy thú cưng và thường xuyên được mời đến các chương trình quảng cáo. Yukiteru và Yuno của thế giới thứ ba cũng sống hạnh phúc bên gia đình của họ.

Riêng Yukiteru thứ hai sau khi trở thành Chúa tể vì quá thương nhớ Yuno đã không sử dụng sức mạnh của mình để tạo nên thế giới mới, cậu dành một khoảng thời gian rất dài chỉ để theo dõi xem Yuno của Thế giới Thứ Ba sống có tốt không, và cố gắng giữ cho Thế giới Thứ Ba luôn bình yên để cô được sống hạnh phúc. Anh nhìn chằm chằm vào nhật ký của mình, đau buồn rằng mình sẽ không bao giờ được ở bên Yuno thêm lần nào nữa. Tuy nhiên, bằng ý chí lạ thường, Yuno thứ ba phá vỡ bức tường ngăn cách không gian và thời gian, sau đó Muru Muru đã cho cô nhận lấy toàn bộ ký ức của Yuno thứ nhất. Yukiteru và Yuno sau đó đã tái hợp với nhau, anh chia sẻ cho cô sức mạnh thần thánh, họ trở thành hai vị Chúa tể và sống trong tình yêu vĩnh cửu mãi mãi về sau.

Nhân vật

Mirai Nikki kể về Amano Yukiteru "Yuki", một cậu bé ngại giao tiếp xã hội và là thành viên chính của trò chơi, người chỉ muốn được sống sót; Gasai Yuno, một người chơi khác của trò chơi và là người bạn sẵn sàng làm mọi thứ để được bên Yuki; Uryū Minene, một nữ khủng bố tai tiếng sự giận dữ với thánh thần; và Akise Aru, một thiên tài thiếu niên và là một người bạn của Yuki, cậu điều tra về bản chất thực sự của trò chơi và bí mật đen tối của Yuno.

Bài hát

 Bài hát mở đầu (gồm hai bài tất cả): Kuusou Mesorogiwi (thể hiện bởi nhóm nhạc Yousei Teikoku, chạy từ tập 1 đến tập 14) và Dead END (thể hiện bởi Faylan, chạy từ tập 15 đến hết).
 Bài hát kết thúc (gồm hai bài tất cả): Blood Teller (thể hiện bởi Faylan) và Filament (thể hiện bởi nhóm nhạc Yousei Teikoku, nữ ca sĩ Itsuki Yui hát chính).

Phát hành
"Mirai Nikki" được định kỳ trên Shōnen Ace (Kadokawa Shoten) từ năm 2006 đến 2010 và được tổng hợp thành 14 tập truyện, 12 tập chính truyện và 2 ngoại truyện. Tính đến nay, "Mirai Nikki" đã bán được hơn 4 triệu bản tại Nhật Bản.

Danh sách

Tháng 12 năm 2012, Anime News Network đưa tin "Mirai Nikki" sẽ có một ngoại truyện phát hành vào tháng 7 năm 2013 mang tên "Mirai Nikki Redial". Tập truyện mới sẽ đính kèm một DVD anime mới nhất dài 25 phút. Truyện bắt đầu được định kỳ trên Shōnen Ace số tháng 5 năm 2013.

Chuyển thể

Anime
Một đoạn phim "pilot" (anime ngắn để thăm dò ý kiến) dài 8 phút đã xuất hiện trong DVD kèm theo phiên bản giới hạn của manga tập 11, phát hành ngày 9 tháng 12 năm 2010.

Sau đó, manga chính thức được chuyển thể thành anime truyền hình bởi studio Asread và được đạo diễn bởi Hosoda Naoto, bắt đầu phát sóng từ ngày 10 tháng 10 năm 2011. Cuối series, màn hình di động nhân vật hiện lên chữ  và thông tin chính về dự án đó sẽ được thông báo ở buổi hoà nhạc "Mirai Nikki The Live World" ngày 29 tháng 7 tại Nhật.

Tập pilot sử dụng nhạc chủ đề là bài "The Creator" trình bày bởi Teihoku. Còn series sử dụng bốn bản nhạc chủ đề. 14 tập đầu nhạc mở đầu là  hát bởi Teikoku Yōsei, và nhạc cuối phim là "Blood Teller" hát bởi Faylan. Từ tập 15 trở đi, bản nhạc mở đầu được đổi thành bài "Dead End" của Faylan, và nhạc kết thúc là bài "Filament" của Teihoku.

Danh sách các tập

Visual Novel
Kadokawa Shoten phát hành một visual novel dựa trên dành cho dòng máy Playstation Portable mang tên  vào ngày 28 tháng 1 năm 2010 tại Nhật. Sau đó, nó được tái bản với diễn viên lồng tiếng cho anime tham gia vào ngày 26 tháng 4 năm 2012.

Phim truyền hình
Từ 21 tháng 4 đến 30 tháng 6 năm 2011, Fuji TV cho chiếu loạt phim truyền hình dài 11 tập dựa trên manga với tựa đề . Tuy có chung ý tưởng về nhật ký tương lai, cốt truyện và nhân vật của phim truyền hình hoàn toàn khác với manga.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ anime

Manga dài tập
Anime năm 2006
Anime truyền hình dài tập năm 2011
Asread
Manga năm 2006
Shōnen manga
Funimation
Loạt phim truyền hình có nội dung du hành thời gian
Manga năm 2008
Anime và manga hành động
Anime và manga kinh dị
Anime và manga khoa học viễn tưởng
Anime và manga siêu nhiên
Manga của Kadokawa Shoten


title: Cầu Thủ Bộ

text:
Cầu Thủ Bộ bắc qua sông Cần Giuộc nối liền hai xã Long An và Long Phụng thuộc địa phận huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Khởi công vào ngày 20 tháng 9 năm 2001, Cầu có chiều dài 544 m, rộng 12 m, tổng vốn đầu tư xây dựng công trình là 83 tỷ đồng, thời gian thi công 18 tháng.

Tham khảo

Cầu tại Long An


title: Thailentadopsis

text:
Thailentadopsis là một chi Thực vật có hoa trong Họ Đậu. Nó thuộc phân họ Trinh nữ.

Chú thích

Tham khảo

Thailentadopsis


title: Trận Kircholm

text:
Trận Kircholm (27 tháng 9 năm 1605, hoặc 17 tháng 9 theo lịch các nước Tin Lành) là một trong những trận đánh lớn của chiến tranh Ba Lan-Thụy Điển giai đoạn 1600-1611. Cục diện chiến trường được quyết định chỉ sau 20 phút tàn sát của khinh kỵ binh Ba Lan, và được xem là một trong những chiến thắng vĩ đại nhất của Vương quốc Ba Lan và Đại Công quốc Litva (gọi tắt là Liên Bang Ba Lan-Litva).

Trước trận chiến
Buổi sáng ngày 27 tháng 9 năm 1605, liên quân và các lực lượng Thụy Điển gặp nhau gần thị trấn nhỏ của Kircholm (nay là Salaspils ở Latvia, cách thủ đô Riga 18 km về phía Đông Nam). Karl IX có tổng cộng 10.800 quân và 11 khẩu pháo. Trong quân đội Thụy Điển, có vài nghìn người Đức và lính đánh thuê Hà Lan, cùng vài trăm quân Scotland. Liên quân Ba Lan dưới quyền chỉ huy của Jan Karol Chodkiewicz bao gồm khoảng 1.300 bộ binh (1.040 lính đánh thương và 260 Ngự lâm quân), 2.400 kỵ binh và chỉ có 4-7 khẩu pháo.

Tuy nhiên, lực lượng Ba Lan-Litva được nghỉ ngơi đầy đủ và kỵ binh của họ chủ yếu là khinh kỵ binh Towarzysz hay kỵ binh nặng với thương dài, trong khi đó kỵ binh Thụy Điển chất lượng kém hơn, trang bị súng ngắn và súng cacbin, ngựa cũng yếu hơn, và tất cả đã mệt mỏi sau khi hành quân trong cơn mưa xối xả đêm hôm trước. Phần lớn kỵ binh đến từ Đại Công quốc Litva, khoảng 200 của vua Ba Lan, hầu hết là lính đánh thuê hay các đồng minh gần gũi của Chodkiewicz. Quân Ba Lan-Litva cũng được hỗ trợ bởi một số ít người Thát Đát.

Triển khai lực lượng
Quân Thụy Điển đóng trên ngọn đồi đối diện, cách người Ba Lan khoảng một cây số. Quân Thụy Điển dường như xếp theo thế trận bàn cờ, hình thành bởi 13 khối bộ binh (mỗi khối gồm 600-650 lính) và 11 liên đội kỵ binh (200-220 người mỗi đơn vị), cách nhau một tầm súng. Bảy khối bộ binh tạo thành hàng đầu (4600 lính), phía sau là 6 liên đội kỵ binh (1.500 binh sĩ). Tướng Brandt chỉ huy cánh trái, công tước Friedrich xứ Lüneburg phụ trách bên phải. Cánh quân thứ 2 gồm 3.700 bộ binh và 1.000 kỵ binh dựa lưng vào nhà thờ Kircholmu. Chiều rộng đội hình khoảng 800m. Kỵ binh Thụy Điển và Đức phụ trách bảo vệ 2 bên sườn, các khẩu pháo dàn trước đội hình.

Jan Karol Chodkiewicz bố trí lực lượng của mình theo đội hình truyền thống Ba Lan-Litva,với cánh trái mạnh hơn đáng kể và được chỉ huy bởi Thomas Dąbrowa (1250 kỵ binh), trong khi cánh phải ít hơn dưới quyền của Paweł Jan Sapieha (700 kỵ binh). Khu trung tâm là đại đội riêng của Chodkiewicz gồm 300 kỵ binh do Woyna lãnh đạo và đơn vị kỵ binh Đức do Công tước xứ Courland gửi đến. Bộ binh Litva trang bị kiểu Hungary, tạo thành hai khối ở trung tâm. Khoảng 280 kỵ binh cánh trái đóng vai trò như ngự lâm quân, dưới quyền Teodor Lacki.

Diễn biến trận chiến

Trong suốt ba giờ, hai bên giữ vị trí, chỉ thỉnh thoảng trao đổi vài phát đại bác. Quân Thụy Điển không muốn rời khỏi ngon đồi, nơi phòng thủ hiệu quả các đợt tấn công của kỵ binh. Cuối cùng Chodkiewicz quyết định dùng một đòn đánh nhử để dụ đối phương. Những người Thụy Điển theo Karl tưởng rằng người Litva và viện quân Ba Lan đang rút lui, do đó dâng cao, dãn đội hình của mình để dễ dàng đuổi theo. Đó là những gì Chodkiewicz đang chờ đợi. Hỏa lực của liên quân bắt đầu gây ra một số thiệt hại cho người Thụy Điển, lúc này các khinh kỵ binh nhanh chóng tập hợp thành đội hình tác chiến và quay lại tấn công. Vì khoảng cách xa, quân trên đồi đã không kịp tiếp ứng, và như vậy do đánh giá sai tình hình, quân Thụy Điển chỉ còn một nửa khi giáp mặt người Ba Lan, tuy nhiên vẫn có số lượng đông đảo hơn.

Chodkiewicz nhận thấy cánh trái của Thụy Điển mạnh hơn cánh phải, ông quyết định tấn công vị trí này. Trận chiến bắt đầu với cuộc đột kích vào sườn trái Thụy Điển. Đồng thời, khoảng 300 khinh kỵ quấy rối bộ binh ở trung tâm, ngăn cản họ hỗ trợ hai cánh. Lính đánh thuê Đức không có cơ hội nào khi xáp chiến với kỵ binh mạnh nhất châu Âu, và bỏ chạy sau vài phút chiến đấu. Thấy kỵ binh địch bị đánh lui, Chodkiewicz ra lệnh ngay cho cánh trái của mình và tất cả các đơn vị dự bị còn lại tấn công sườn phải quân Thụy Điển.

Kỵ binh đánh thuê nhanh chóng vỡ cả hai cánh và bộ binh ở trung tâm bị tấn công từ ba mặt cùng một lúc. Tướng Anders Lenartssona và công tước Frederick xứ Lüneburg tử trận. Bị bám riết, kỵ binh Thụy Điển chạy loạn, xéo lên bộ binh của chính mình, người Thụy Điển mất hết tinh thần và sụp đổ chỉ trong chốc lát. Thảm họa bắt đầu!

Vua Thụy Điển mình đầy vết thương,có lẽ đã không thể sống sót nếu không có Wrede Henry, người đã nhường vua con ngựa của mình trước khi hy sinh(vì sự hy sinh này, vợ góa ông ta được ban tặng đất đai ở Phần Lan năm 1608 và con cháu được nữ hoàng Kristina phong danh hiệu nam tước).

Sau 20 đến 30 phút giao tranh, cường quốc Bắc Âu hoàn toàn bị đánh bại. Quân đội của Karl IX đã mất ít nhất một nửa, có lẽ nhiều hơn hai phần ba sức mạnh ban đầu của nó (70% quân số và 90% bộ binh theo các tài liệu thời đó). Phía Ba Lan-Litva khoảng 100 người chết (trong số này chỉ có 13 kỵ binh) và 250 con ngựa, 200 người bị thương; mặc dù phần lớn ngựa còn lại đều gặp phải vấn đề-do các vết thương trong khi giao chiến-và cần được thay thế.

Như tất cả các chiến thắng mang tính hủy diệt trong thời kỳ này, quân Thụy Điển phải chịu tổn thất nặng nề khi rút chạy bởi những cánh rừng rậm và đầm lầy trên đường trở lại Riga. Nông dân địa phương cũng tham gia truy đuổi, để trả thù các vụ cướp phá. Tướng Brandt bị bắt cùng 500 tù binh, một số nhỏ khác được tha. Thương vong nhẹ phía Ba Lan-Litva phần lớn do tốc độ ấn tượng của chiến thắng. Trong các đợt xung phong liên hồi, tổn thương lớn nhất thuộc về những con ngựa trong khi đa số kỵ binh được bảo vệ bởi đầu và cổ con ngựa họ cưỡi.

Ngày hôm sau, trong trại quân Thụy Điển ở Riga, những người chiến thắng thu được thực phẩm, đạn dược, toàn bộ pháo dùng trong cuộc vây hãm, thậm chí cả tủ quần áo khảm bạc của vua Charles IX. Theo lệnh của Chodkiewicz, tướng Lennartsson được chôn cất với đầy đủ nghi thức quân đội tại nhà thờ Riga, và thi thể Công tước xứ Lüneburg được gửi về cho Charles IX.

Sau trận chiến

Sau thất bại, Charles IX buộc phải từ bỏ cuộc bao vây thành Riga, rút về bằng tàu qua biển Baltic và Thụy Điển mất quyền kiểm soát Bắc Latvia và Estonia. Tuy nhiên, phía Liên Bang không thể khai thác triệt để chiến thắng này vì không còn tiền trả cho binh lính, trong tình hình đã nợ lương nhiều tháng. Họ thiếu lương thực, thức ăn cho ngựa và các thiết bị quân sự khác, vì vậy những chiến dịch tiếp theo chỉ tiến hành nửa vời. Một yếu tố khác là không dễ bổ sung số lượng lớn ngựa chiến, vốn đòi hỏi công huấn luyện và chăm sóc chu đáo.

Cuối cùng, một hòa ước đã được ký kết trong năm 1611 khi Nga can thiệp vào xung đột vùng Baltic, và tuy đạt những chiến thắng rất quan trọng, song việc các lãnh đạo Liên Bang bất hòa cộng với tham gia nhiều mặt trận đã cho Thụy Điển cơ hội xây dựng lại lực lượng. Đến 1617, chiến tranh lại tiếp tục nhưng với kết quả đảo ngược. Năm 1621, nhà vua Thụy Điển mới, Gustavus Adolphus đổ bộ xuống gần Riga và đánh chiếm thành phố này sau một cuộc bao vây ngắn, xóa đi trong mắt người Thụy Điển - phần lớn sự tủi nhục tại Kircholm.

400 năm sau

Ngày 27 tháng 9 năm 2005, lại một lần nữa quốc kỳ Ba Lan tung bay trên chiến trường 400 năm tuổi này. Tại Salaspils-trước 1917 là Kircholm, có một tượng đài kỷ niệm, trên đó khắc những dòng chữ viết bằng tiếng Ba Lan và Latvia:

"Tại đây, ngày 27 tháng 9 năm 1605, diễn ra một trong những trận chiến lớn nhất trong lịch sử Kircholm (Salaspils). Các lực lượng Ba Lan, Đại công quốc Litva và Công quốc Courland dưới sự chỉ huy của Hetman Jan Karol Chodkiewicz đã đánh bại hoàn toàn quân đội của nhà vua Thụy Điển Charles IX "
Lễ kỷ niệm chính thức diễn ra khiêm tốn: đặt hoa, đọc diễn văn và quay phim, chụp ảnh. Thành phần tham gia gồm: đại diện Đại sứ quán Ba Lan ở Latvia, đại sứ Litva, đại sứ Thụy Điển, tùy viên quân sự Thụy Điển, đoàn đại biểu Liên minh người Ba Lan ở Latvia và chính quyền thành phố. Điều thú vị là các bài phát biểu được đọc tại đài tưởng niệm phía Thụy Điển, không phải của Ba Lan.

Tham khảo

Chiến tranh liên quan tới Ba Lan
Chiến tranh liên quan tới Thụy Điển
Xung đột năm 1605


title: Urban Dictionary

text:
Urban Dictionary là một từ điển chứa các thành ngữ và tiếng lóng.  Urban Dictionary đã chứa khoảng gần 7 triệu định nghĩa. Các đóng góp thường được đóng góp bởi các tình nguyện viên và được người dùng đánh giá. Phóng viên tạp chí Time, Anita Hamilton, đã đưa trang web này vào một trong 50 trang web được yêu thích nhất.

Chú thích

Tham khảo

Từ điển
Công nghệ trong xã hội
Từ điển học
Tiếng lóng Internet
Website giải trí
Từ điển tiếng Anh


title: Circus Maximus

text:
Circus Maximus (tiếng Latinh có nghĩa là lớn hay vĩ đại; tiếng Ý: Circo Massimo) là một trường đua xe ngựa thời La Mã cổ đại và là một điểm vui chơi giải trí tại Roma, Ý. Tọa lạc tại vị trí nằm giữa đồi Aventinus và Palatinus, đây là đường đua đầu tiên và đường đua lớn nhất thời La Mã cổ đại và thời kỳ đế quốc sau này. Với chiều dài là 621 m (2.037 ft) và bề ngang là 118 m (387 ft). Mặc dù được xây dựng từ rất sớm nhưng những khán đài của trường đua có thể chứa được khoảng 150.000 khán giả. Khi đã được phát triển hoàn chỉnh, nó trở thành mô hình cho các đường đua khác trong khắp đế quốc La Mã. Di chỉ của trường đua này hiện nay là một công viên công cộng.

Lịch sử
Từ thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên, khu đàm lầy giữa hai đồi Palatine và Aventine đã được hút cạn và sau đó có thể được sử dụng cho các cuộc thi khác nhau. Vua Lucius Tarquinius Priscus được cho là đã xây dựng nhựng khán đài gỗ đầu tiên, nhưng bị ụp đổ hết lần này đến lần khác, nơi thỉnh thoảng có nhiều thương vong.

Julius Caesar đãi mở rộng phạm vi của trường đua, và sau chiến thắng vào năm 46 trước Công nguyên, xây dựng một phần khán đài bằng đá cẩm thạch và bao quanh đấu trường bằng một con hào để tách nó ra khỏi khu vực khán giả. Sau vụ hỏa hoạn vào năm 31 TCN Augustus mở rộng trường đua và xây cột Obelisk đầu tiên ở giữa, vào năm 10 trước Công nguyên.

Sự kiện và sử dụng

Circus là địa điểm lớn nhất và tốt nhất dành cho ludi tại Roma, một loài hình trò chơi công cộng có liên kết tới những lễ hội tôn giáo La Mã. Ludi được tài trợ bởi những nhân vật đứng đầu La Mã hoặc nhà nước La Mã nhằm đem lại cho lợi ích dân chúng của họ (populus Romanus) và cũng như đem lại ích lợi cho các vị thần. Phần lớn các cuộc đua đều được tổ chức định kỳ hàng năm hoặc theo chu kỳ hàng năm theo lịch La Mã. Đôi khi nhiều lễ hội có thể được thực hiện một lời thề tôn giáo, chẳng hạn như các trò chơi nhằm kỷ niệm chiến thắng. Lễ khải Khải hoàn sớm nhất được biết đến, cử hành tại Circus là của vua Lucius Tarquinius Superbus tôn vinh thần Jupiter ở cuối thời kỳ Vương quốc nhằm ăn mừng chiến thắng của mình trước Pometia.

Tham khảo

Liên kết ngoài

James Grout: Circus Maximus, part of the Encyclopædia Romana
Circus Maximus  Ipix 360° panorama
Circus Maximus  Art & History

Roma


title: Nguyễn Thế Hùng (phi công)

text:
Nguyễn Thế Hùng (1945 – 1 tháng 10 năm 1977) sinh ra tại thị trấn Bạch Hạc, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, là một Trung úy của Không quân Nhân dân Việt Nam. Ông được nhà nước Việt Nam trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 2000.

Sau khi tham gia khóa đào tạo phi công phản lực tại Liên Xô từ năm 1966 đến năm 1969, ông trở thành phi công lái máy bay chiến đấu MiG-19 cho đến năm 1975 thì chuyển sang loại lái máy bay tiêm trong Chiến tranh biên giới Tây Nam. Ngày 1 tháng 10 năm 1977, ông đã hy sinh trong trận chiến tại biên giới địa bàn ấp Cây Me, xã Long Thuận, huyện Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh.

Tham khảo

Người Phú Thọ
Phi công Quân đội nhân dân Việt Nam
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân


title: Người Ba Tư

text:
Người Ba Tư là một dân tộc thuộc nhóm người Iran, những người nói tiếng Ba Tư hiện đại và có liên quan chặt chẽ về ngôn ngữ lẫn sắc tộc với người Iran địa phương. Nguồn gốc của họ bắt nguồn từ các dân tộc Iran cổ đại, bản thân họ là một phần của nhánh Ấn-Iran thuộc nhóm dân tộc Ấn-Âu lớn hơn.

Thuật ngữ "người Ba Tư" (persian) trong hệ thống ngôn ngữ châu Âu bắt nguồn từ Persis, một vùng đất nằm ở phía bắc vịnh Ba Tư, là nơi mà Cyrus Đại đế đã thành lập nên Đế quốc Achaemenes, thống nhất tất cả các vương quốc Iran khác (chẳng hạn như Đế quốc Media) và mở rộng ảnh hưởng văn hóa và xã hội Ba Tư bằng cách sáp nhập Đế quốc Babylon và Đế quốc Lydia. Mặc dù không phải là đế chế đầu tiên tại Iran, nhưng nhà Achaemenes là đế chế Ba Tư đầu tiên được các sử gia phương Tây lẫn Ba Tư công nhận vì ảnh hưởng văn hóa, quân sự và xã hội của nó vượt xa các nền văn minh cùng thời như Athena, Ai Cập, Libya.

Lịch sử

Theo một số quyển sử do người Âu viết, những người Ba Tư đã bắt đầu thành lập một đế quốc riêng của mình từ hai Vương quốc Đông Ba Tư (Parsua) và Tây Ba Tư (Anshan) do nhà Achaemenes (690–328 trước Công nguyên) trị vì. Nhà Achaemenes thuộc sắc tộc Ba Tư của người Aryan xuất phát từ khu vực tỉnh Pars của Iran ngày nay. Trong nghiên cứu lịch sử Đế quốc Ba Tư cổ đại, người ta thường bị lệ thuộc nhiều vào các nhà sử học Hy Lạp cổ đại, điển hình như các tác phẩm kinh điển của Herodotos và Xenophon. Số là người Ba Tư xưa chỉ thể hiện lòng sùng kính các vị vua của họ qua việc cúng tế tông miếu, chứ không viết sách vở gì cả.

Tuy nhiên, một số người có tư tưởng "Đại dân tộc Iran", liệt một số triều đại người ngoại quốc vào lịch sử Iran. Theo cách nhìn này đế quốc Ba Tư được khởi đầu với những người Media, sau khi họ cùng với người Babylonia tiêu diệt đế quốc Assyria, và khởi lập đế quốc Media. Vua xứ Anshan là Cyrus II (khoảng năm 575 - 529 trước Công Nguyên), tức Cyrus Đại Đế, lên nối ngôi vào năm 559 trước Công Nguyên) và đánh bại vua Media là Astyages tại Ecbatana, thống nhất hai dân tộc Ba Tư và Media thành một Đế quốc Achaemenes vào năm 550 trước Công Nguyên. Với chiến thắng hiển hách này, người Ba Tư trở thành bá chủ của châu Á, vì họ là nỗi sở hãi của các lân bang hùng mạnh. Dường như Cyrus Đại Đế đã chinh phạt một Vương quốc lân cận và giết cả vua nước ấy. Ông cũng thực hiện chiến thuật xuất sắc và giành chiến thắng vang dội, chinh phạt được Đế quốc Lydia vào nam 547 trước Công Nguyên. Sau đó, ông tiêu diệt được Đế quốc Tân Babylonia, rôi đưa người Do Thái trở về Jerusalem. Ông lập nên một Đế quốc Thế giới đầu tiên và để lại tiếng vang cho đến ngày nay. Đế quốc Ba Tư trở thành đế quốc huy hoàng nhất trong mọi quốc gia châu Á đương thời, do đó nhân dân tôn vinh Cyrus Đại Đế là vị "Quốc tổ" của họ.

Đế quốc Achaemenes

Nhà Achaemenes nước Ba Tư, thuộc tộc người Aryan. Vị vua đầu tiên được biết đến của triều đại này có tên là Hakhamanish, khởi đầu huyền thoại. Tên ông bị các sử gia Cổ Hy Lạp đọc trại và Hy Lạp hóa thành Achaemenes, vì thế triều đại này có tên nhà Achaemenes trong tiếng Anh. Bi văn của Hoàng đế Darius Đại Đế có ghi nhận về gia phả của Hoàng gia Achaemenes, và: "Tất cả chúng ta đều là hậu duệ của vua Achaemenes. Hoàng gia ta từ lâu đã danh giá. Hoàng gia ta từ lâu đã xưng đế xưng vương". Một "huyền thoại về người sáng lập" cho thấy vua Achaemenes được một con đại bàng nuôi nấng. Nhưng Hoàng đế Cyrus Đại Đế không ghi nhận về ông trong phần gia phả trên Trụ Cyrus, và ông có thể là thần thoại. Song, Hoàng đế Xerxes Đại Đế sau này có đề cập đến ông. Xứ của ông có tên là Parsumash, nay ở miền tây nam Iran, tỉnh Pars. Ông không hùng mạnh lắm, nên phải chịu làm chư hầu của xứ Elam gần bên.

Các vua Ba Tư buổi đầu có lẽ là những vị tiểu vương cai trị như những vị thủ lĩnh bộ lạc. Vua Achaemenes qua đời năm 681 TCN. Con là vua Cishpish (Hy Lạp hóa thành, và thường được sách Anh Pháp viết là Teispes) nối ngôi. Vào năm 655 TCN, Teispes chiếm được nước lân bang là Parsua. Sau đó ông chia vương quốc của mình ra làm hai: xứ Parsua cho con trưởng là Ariaramnes, xứ Parsumash cho con thứ là Cyrus I. Hai vua này lên ngôi năm 652 TCN, Cyrus I làm chư hầu của anh. Một tu sĩ có tiên đoán với vua Cyrus I về việc con cháu ông sẽ lên làm vua của cả thế giới, và điều này sẽ trở thành hiện thực với Hoàng đế Cyrus Đại Đế về sau.

Xứ Parsumash cũng có tên gọi là xứ Anshan. Trong Trụ Cyrus của Hoàng đế Cyrus Đại Đế, các vua Teispes, Cyrus I và Cambyses I đều được gọi là "Đức Vua xứ Anshan". Tài liệu của Đế quốc Tân Assyria có ghi lại năm 647 TCN có sứ giả của vua Anshan là Cyrus I vào chầu. Vua Ariaramnes truyền ngôi cho con là vua Arsames. Vua Arsames là cha của quan Tổng trấn Hystaspes, và là ông nội của Hoàng đế Darius I sau này. Có lẽ cựu vương Arsames và quan Tổng trấn Hystaspes còn sống khi Darius I lên ngôi Hoàng đế Ba Tư vào năm 521 TCN.

Vào năm 625 TCN, một dân tộc Aryan ở phía bắc Ba Tư là người Media thoát được ách đô hộ của người Scythia, giành lại toàn bộ đất nước. Dưới triều vua Cyaxares, Đế quốc Media trở nên hùng cường. Dần dần, các xứ Elam, Parsua và Anshan đều thành thuộc quốc của Đế quốc Media. Vua xứ Anshan là Cambyses I hẳn là có tài ngoại giao, và ông được vua nước Media là Astyages gả con gái là công chúa Mandane cho. Mandane sinh được một người con kỳ tài là vua Cyrus Đại đế trong tương lai. Do được báo mộng là Hoàng tử Cyrus sẽ cướp ngôi vua nước Media, vua Astyages đã truyền lệnh cho giết ông, nhưng một vị thống soái là Harpagus đã cứu ông. Đây là một huyền thoại về vị vua sáng lập Ba Tư, được Herodotos ghi nhận.

Thế nhưng, theo nhà sử học Ctesias thì vua Cyrus II không phải là cháu ngoại của vua Astyages, cũng không phải là một thành viên của Hoàng gia Achaemenes, nhưng có xuất thân bình dân, thuộc về bộ lạc của người Mardioi. Theo đó, khi mẹ ông là Argoste có mang, bà mộng thấy con mình sẽ làm "tai to mặt lớn" ở châu Á. Sinh ra, Cyrus vào cung hầu hạ vua Astyages. Ông dần dần được nhà vua sủng ái, nhưng sau này ông khởi nghĩa lật đổ nhà vua, và lên ngôi vua nước Ba Tư và Media. Ghi nhận của Ctesias khó có thể tin được, vì nhà sử học Herodotos và tư liệu bằng chữ tượng hình Ba Tư đều ghi nhận ông thuộc dòng dõi nhà Achaamenes - Vương triều đang trị vì bộ lạc của người Ba Tư ở Pasargadae.

Hoàng đế Darius Đại Đế - một vị vua có tài tổ chức và quân sự - đã tiến hành cải tổ Đế quốc, và là vị vua châu Á đầu tiên tiến hành chinh phạt châu Âu. Hoàng đế Xerxes Đại Đế kéo đại quân đánh vào phương Tây, giành nhiều chiến thắng vang dội nhưng sau đó bại trận rút quân. Kể từ sau khi Hoàng đế Cyrus Đại Đế chinh phạt Đế quốc Babylon (538 TCN), các vị vua nhà Achaemenes xưng hiệu "Vua của các vị vua".
Đế quốc Ba Tư kéo dài từ năm 550 TCN cho đến khi quân Macedonia của vua Alexandros Đại Đế đánh bại Hoàng đế Darius III, rồi chinh phạt luôn cả Đế quốc vào năm 328 TCN. Trong suốt thời gian đó, Đế quốc Ba Tư là đế quốc hùng mạnh nhất và rộng lớn nhất trong thế giới cổ đại.

Đế quốc Achaemenes là Đế quốc thế giới đầu tiên trong lịch sử, với 200 tồn tại dưới thời trị vì của các vị Hoàng đế. Là một dân tộc sùng đạo, người Ba Tư thiết kế và xây nên nhiều thành phố nguy nga tráng lệ. Trong lịch sử Trung Đông, Đế quốc của họ là Đế quốc đầu tiên thống nhất cả khu vực này thành một Nhà nước có tổ chức. Dưới triều vua Xerxes Đại Đế, có biết bao nhiêu dân tộc sinh sống trong Đế quốc này.

Đế quốc Parthia

Đế quốc này do vua Arsaces I sáng lập, gắn liền với nhà Arsaces  có nguồn gốc từ Parthia (đại khái ở tây bộ Khurasan, thuộc miền đông bắc Iran). Sau đó là một satrapy (tỉnh) trong cuộc nổi loạn chống lại đế chế Seleukos. Mithridates I của Parthia (rc 171-138 BC) đã mở rộng đế chế bằng cách chiếm lấy Media và Lưỡng Hà từ vương quốc Seleukos. Ở thời đỉnh cao, Đế chế Parthia trải dài từ phía bắc của sông Euphrates, nay là phía đông Thổ Nhĩ Kỳ, tới phía đông Iran. Đế quốc nằm trên tuyến đường tơ lụa giữa Đế chế La Mã ở lưu vực Địa Trung Hải và nhà Hán ở Trung Quốc, nhanh chóng trở thành một trung tâm buôn bán và thương mại.

Là triều đại lấn chiếm đất và kế tục nhà Seleukos cùng với một số diadochi (sứ quân của Macedonia - Hy Lạp) khác, các vua Parthia, khác với các diadochi, trở thành triều đại bản xứ của dân Iran, mặc dù họ yêu thích nền văn minh Hy Lạp đến mức tự nhận là philhellenes (bạn của những người Hy Lạp) trên những đồng tiền mà họ ban hành. Các nhà vua triều đại Arsacid đã sử dụng danh hiệu là "Vua của các vua", như một tuyên bố là người thừa kế thực sự đế chế Achaemenid, họ chấp nhận nhiều vị vua địa phương như các chư hầu lệ thuộc sẽ phải trực do chính quyền Trung ương chỉ định, mặc dù phần lớn đều tự trị, hay là các phó vương. Triều đình đã chỉ định một số lượng nhỏ các phó vương, chủ yếu là bên ngoài Iran, nhưng các satrapies này nhỏ hơn và ít mạnh mẽ hơn so với những người cai trị địa phương dưới thời Achaemenid. Với việc mở rộng quyền lực của Arsacid, chính quyền trung ương đã chuyển từ Nisa, Turkmenistan tới Ctesiphon dọc theo sông Tigris (phía nam Baghdad, Iraq), mặc dù một số nơi khác cũng từng là thủ đô.

Những văn liệu còn tồn tại được của triều đại này rất hiếm. Nhiều điều chúng ta biết được về họ ngày nay chỉ hoàn toàn dựa vào các tài liệu của người Hy Lạp, La Mã hoặc Trung Quốc.

Những kẻ thù đầu tiên của đế quốc Parthia là vương quốc Seleukos ở phía tây và người Scythia ở phía đông. Tuy nhiên, vì Parthia mở rộng về phía tây, họ bước vào cuộc xung đột với Vương quốc Armenia, và cuối cùng Cộng hòa La Mã. Rome và Parthia đã cạnh tranh với nhau để thiết lập các vị vua của Armenia là các chư hầu của mình. Người Parthia đã đánh bại Marcus Licinius Crassus trong trận Carrhae năm 53 trước Công nguyên, và trong năm 40-39 trước Công nguyên, lực lượng Parthia chiếm được toàn bộ vùng Cận Đông - ngoại trừ Týros - từ những người La Mã. Tuy nhiên, Mark Antony đã dẫn đầu một cuộc phản công chống lại Parthia và một số hoàng đế La Mã đã xâm chiếm Lưỡng Hà trong cuộc chiến tranh La Mã-Parthia. Người La Mã chiếm được thành phố Seleucia và Ctesiphon nhiều lần trong những cuộc xung đột. Những cuộc nội chiến giữa những người tranh đoạt ngai vàng của Parthia đã tỏ ra nguy hiểm hơn các thế lực ngoại xâm, và quyền lực của Parthia biến mất khi Ardashir I, vua chư hầu của Estakhr ở Fars, nổi dậy chống lại triều đại Arsaces và giết chết vị vua cuối cùng của họ, Artabanus IV, trong năm 224 CN. Ardashir đã thành lập Đế chế Sassanid, cai trị Iran và phần lớn vùng Cận Đông cho đến khi những cuộc chinh phục Hồi giáo xảy ra vào thế kỷ thứ 7, mặc dù vậy triều đại Arsaces vẫn tồn tại thông qua triều đại Arsaces của Armenia.

Thành tựu

Phát minh
Người Ba Tư đã từng xây dựng những "chiếc tủ lạnh" lớn, có hình nón để chứa thức ăn. Họ gọi chúng là Yakhchāl (tiếng Ba Tư: یخچال) trong tiếng Ba Tư (có nghĩa là hầm trữ lương thực lạnh). Ngoài việc chứa thức ăn, người Ba Tư cũng dùng chúng để chứa đá (băng) trong mùa hè nóng nực.

Hầu hết những chiếc hầm này đều có cửa sổ thông gió và hoạt động như một chiếc tủ lạnh thực sự. Điều này có nghĩa rằng "tủ lạnh" của người Ba Tư được thiết kế để không khí được đưa vào làm mát đi, trong khi đó không khí nóng sẽ được đưa ra ngoài. Để làm ra những chiếc ‘tủ lạnh’ này, người Ba Tư dùng hỗn hợp làm từ cát, đất sét, lòng trắng trứng, chanh, lông dê. "Tủ lạnh" này còn có cả một hệ thống rãnh thu nước để thu nước và giúp làm lạnh nước vào ban đêm – khi mà nhiệt độ ở vùng sa mạc giảm xuống rất nhiều so với nhiệt độ ban ngày. Đá, thức ăn và "tủ lạnh" chỉ được dùng để phục vụ cho hoàng gia chứ không dành cho dân thường.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Ethnologue's entry for Western Persian
 Persian People, Lifestyle, History and Religion
Iranian/Persian Inventions and contribution to human civilization

Dân tộc cổ đại
Nhóm sắc tộc ở Trung Đông
Nhóm sắc tộc ở Iran


title: Chuyện tình xa xứ

text:
Chuyện tình xa xứ là một bộ phim hài hước - tình cảm - tâm lý Việt Nam của đạo diễn Victor Vũ, được khởi chiếu vào ngày 13 tháng 2 năm 2009 ở Việt Nam và ngày 9 tháng 10 năm 2009 ở Mỹ.

Phim có sự tham gia của Bình Minh, Huy Khánh, Ngọc Diệp, Kathy Uyên và Tăng Bảo Quyên. Tựa phim chính thức trong tiếng Anh là Passport to Love (dịch sang tiếng Việt: Hộ chiếu đến tình yêu).

Nội dung
Khang và Hiếu là đôi bạn thân chơi với nhau hồi còn nhỏ, Khang ỷ lại bố mình là tổng giám đốc giàu có nên anh ta chỉ biết ăn chơi trác táng với số tiền to lớn của ông bố, còn Hiếu có xuất thân nghèo khó nên chỉ biết chăm chỉ học hành để sau này có thể trở thành "Bill Gates Việt Nam" lo cho mẹ. Người yêu của Hiếu là một cô nàng giáo viên tên Thảo, hai người yêu nhau suốt 8 năm, Hiếu nói rằng sẽ cưới Thảo khi nào anh học thành tài.

Khang và Hiếu có cơ hội đi du học ở Mỹ, trước khi đi Hiếu dặn Thảo ở nhà chăm sóc mẹ giùm. Khi qua đến Mỹ, Khang và Hiếu được người quen của Khang là ông Sáu lái xe hơi ra sân bay đón về. Khang và Hiếu ở chung trong một căn hộ, hằng ngày Hiếu vẫn ôn bài kỹ lưỡng chuẩn bị cho kỳ thi, còn Khang vẫn cứ ăn chơi với các cô gái. Hiếu đến nhà vợ chồng bà Mai, bạn thân của mẹ Hiếu, để trò chuyện với họ. Vợ chồng bà Mai có cô con gái xinh đẹp tên Jennifer, cô này luôn ước mơ thắng giải hoa hậu nhưng vì nói tiếng Việt không rành nên đành phải nhận giải á hậu nhiều lần. Vợ chồng bà Mai thuê Hiếu dạy tiếng Việt cho Jennifer, chưa đầy một tháng, Hiếu đã dạy Jennifer nói tiếng Việt rành rẽ. Jennifer bắt đầu nảy sinh tình cảm với Hiếu, hai người cũng có ngủ với nhau.

Một ngày kia, lúc đang đi ăn phở ở Little Saigon, Khang gặp gỡ cô cảnh sát Tiffany. Khang thích Tiffany ngay từ cái nhìn đầu tiên, không những thế anh ta còn rất nể phục cô sau khi thấy cô hạ gục tên tội phạm có súng. Khang không biết làm cách nào để gặp lại Tiffany cho đến khi anh ta bị cảnh sát bắt về đồn vì đang lái xe trong tình trạng say rượu. Khang cố gắng làm quen với Tiffany, Tiffany khuyên Khang hãy nên đi làm kiếm tiền cực khổ như bao người khác, may ra cô ta còn suy nghĩ lại. Khang đi phụ việc trong quán kem, mới ngày đầu mà Khang đã bị đuổi do bất cẩn. Tiffany giới thiệu Khang qua làm ảo thuật tại một công viên giải trí, về sau Khang trở thành Phó quản lý của cả công viên này, bố Khang rất hài lòng.

Khang và Tiffany lên kế hoạch về Việt Nam tổ chức đám cưới, mặc dù biết Tiffany đã có một đứa con với đời chồng trước nhưng Khang vẫn yêu Tiffany. Còn về chuyện của Hiếu, vừa nghe tin mẹ bệnh nặng thì Hiếu liền trở về Việt Nam, bỏ dở chuyện học hành ở Mỹ. Nếu Hiếu chịu cưới Jennifer thì vợ chồng bà Mai sẽ bỏ tiền ra lo cho mẹ Hiếu, rốt cuộc mẹ Hiếu cũng qua đời, bà có viết lá thư để lại cho Hiếu, bà dặn Hiếu không nên bỏ rơi Thảo. Hiếu nghe lời mẹ, anh ta nói chia tay với Jennifer để trở lại với Thảo. Jennifer tức giận đi thẳng đến ngôi trường Thảo đang dạy và đưa Thảo xem cuốn album có hình Hiếu và Jennifer ân ái với nhau, sau đó Jennifer về Mỹ. Vào ngày đám cưới của Khang và Tiffany, Thảo chỉ nói Hiếu vài câu rồi lên xe bỏ đi, không ai biết cô ta đi đâu, Khang cố trấn an Hiếu và bảo Hiếu vào trong tiếp tục bữa tiệc.

Diễn viên

Bình Minh vai Khang
Huy Khánh vai Hiếu
Đinh Ngọc Diệp vai Jennifer
Kathy Uyên vai Tiffany
Tăng Bảo Quyên vai Thảo
NSND Kim Xuân vai bà Kim, mẹ của Hiếu
NGƯT Nguyễn Văn Phúc vai ông Hoàng, bố của Khang
Julie Phụng Trần vai bà Mai, mẹ của Jennifer
Quốc Hùng vai ông Tâm, ba của Jennifer
Phương Anh vai bé Katie, con gái của Tiffany
Huỳnh Văn Đua vai chú Sáu
Thanh Vân vai mẹ của Tiffany
Mai Sơn Lâm vai nam MC cuộc thi hoa hậu
Mạc Anh Thư vai nữ MC cuộc thi hoa hậu
Nguyễn Hậu vai ông Thạnh
Mai Thành vai ông Bảy
Tấn Thi vai bác sĩ
David Ihrig vai sĩ quan cảnh sát Mills
Justin Ackerman vai sĩ quan cảnh sát Dale
Đào Thanh Liêm vai nhân viên tiệm phở trẻ
Peter Soto vai nhân viên tiệm phở trẻ
Nguyễn Kim Ngọc vai bà giúp việc nhà Khang
Nguyễn Văn Chí vai ông khách
Phạm Duy Minh Thúy vai cô gái 1
Nguyễn Thị Tuyết Nhung vai cô gái 2
Nguyễn Quang Vinh vai thanh niên 1
Nguyễn Tiến Vang vai thanh niên 2
Nguyễn Thị Thu Hà vai vũ công nhóm nhảy Hoàng Thông
Lê Chuẩn vai phụ tá ông Hoàng 1
Trần Phương Linh vai phụ tá ông Hoàng 2
Nguyễn Hoàng Long vai nhân viên trong phòng trọ
Hồ Thị Mộng Trúc vai bạn Khang
Lê Thị Kim Liên vai bạn Khang
Ali Aboi Elmi vai bảo vệ sân bay
Nguyễn Hoàng Vũ vai chú Thái
Na Dai Kang vai Johnny
Sarah Trương vai thí sinh 1
Trần Thị Phương vai thí sinh 2
Huỳnh Nhật Nhung vai thí sinh 3
Trần Thị Thanh Thảo vai thí sinh 4
Lữ Thị Mai Dung vai thí sinh 5
Lê Thị Diệu Hiền vai thí sinh 6
San Ngân vai thí sinh 7
Nguyễn Ngọc San Hương vai thí sinh 8
Phạm Lê Anh Vân vai thí sinh 9
Rachel Nicolas vai cô gái tiệc tùng 1
Nguyễn Thanh Lan vai cô gái tiệc tùng 2
Jeon Lu vai cô gái tiệc tùng 3
Jeramee Lopez vai Phương "Girl in Blue Dress"
Marid Garcia vai cảnh sát trong xe cảnh sát
Andrew Trần vai giang hồ
Edward C. Ward vai tội phạm 1
Jeremy Serrato vai tội phạm 2
Damien Hamler vai tội phạm 3
Jason D. Aldvenda vai tội phạm 4
Fred Schroeder vai tội phạm 5
Alfred Clark vai tội phạm 6
Đoàn Quân Phong vai sát thủ 1
Minh Diệu vai sát thủ 2
Bảo Quân vai sát thủ 3
Andy T. Phạm vai khách hát karaoke
Quỳnh Anh Lê vai cô gái tiệc Limo 1
Anne Nguyễn vai cô gái tiệc Limo 2
Josette Nguyễn vai cô gái tiệc Limo 3
Nikki Nguyễn vai cô gái tiệc Limo 4
Khan Bùi vai người chia bài
Timotholt vai khách đánh bài
Donna Võ vai cô gái đánh bài 1
Rebecca Branato vai cô gái đánh bài 2
Heather Nguyễn vai cô gái đánh bài 3
Kathy Tiên vai cô gái đánh bài 4
Lê Duy Bình vai cô gái đánh bài 5
David Victor Macmillan vai cảnh sát 1
Noel Brandon May vai cảnh sát 2
Anh Trần vai nhân viên tiệm vàng

Giải thưởng
Tại lễ trao giải Cánh Diều Vàng 2008, Chuyện tình xa xứ đã đoạt "Giải Khán giả bình chọn", diễn viên Kathy Uyên cũng đoạt giải "Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất".

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chuyện tình xa xứ tại Internet Movie Database
Chuyện tình xa xứ tại Rotten Tomatoes
Chuyện tình xa xứ tại Allmovie
Dàn diễn viên trẻ đẹp trong "Chuyện tình xa xứ".
Trailer phim.

Phim năm 2009
Phim Việt Nam
Phim tiếng Việt
Phim tiếng Anh
Phim hài Việt Nam
Phim lãng mạn Việt Nam
Phim tâm lý Việt Nam
Phim do Victor Vũ đạo diễn
Phim lấy bối cảnh ở California
Phim quay tại California
Phim lấy bối cảnh ở Việt Nam
Phim lấy bối cảnh ở Sài Gòn
Phim quay tại Việt Nam
Phim hài thập niên 2000
Phim lãng mạn thập niên 2000
Phim hài lãng mạn thập niên 2000
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2000
Phim giành giải Cánh diều vàng


title: Sweet Flower

text:
{{Thông tin đĩa đơn
| Name  = Sweet Flower
| Cover   =
| Artist   = The Grace
| from Album =
| B-side   =
| Released  = 26 tháng 4 năm 2006
| Format   = CD, CD+DVD
| Recorded  = 2006
| Genre   = Pop
| Length   =
| Label   = Rhythm Zone
| Writer   =
| Producer  =
| Certification =
| Last single  = The Club (2006)
| This single  = Sweet Flower  (2006)
| Next single  = Juicy Love  (2006)
}}
Sweet Flower là đĩa đơn thứ ba của Tenjouchiki The Grace tại Nhật Bản. Sweet Flower được chọn làm nhạc chủ đề tháng tư cho chương trình TBS Count Down TV (CDTV). Rock'n' Roll Star là B-side của album này và được biểu diễn bởi Lina.

 Thông tin album
So với các single trước, Sweet Flower là single có lượng bán thấp nhất, đạt thứ 151 trên Oricon Weekly Charts, với 572 bản. Tenjouchiki chỉ quảng bá album này trong một buổi ra mắt single nhỏ, mà không quảng bá trên truyền hình. RZTV đã chiếu trên truyền hình về hậu trường và phỏng vấn các thành viên, nhưng phải mất một khoảng thời gian sau khi single phát hành.Sweet Flower'' cũng được phát hành tại Hàn Quốc bởi SM Entertainment.

Danh sách ca khúc

Bản CD
 Sweet Flower
 Rock'n' Roll Star (ft. Lina)
 Sweet Flower (instrumental)
 Rock'n' Roll Star (instrumental)

Bản CD + DVD

Phần CD
 Sweet Flower
 Rock'n' Roll Star" feat. Lina
 Sweet Flower" (Instrumental)
 Rock'n' Roll Star" (Instrumental)

Phần DVD
 Sweet Flower Music Video
 Hậu trường video

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tenjouchiki's Official Japanese Website

Đĩa đơn năm 2006


title: Lina

text:
Lina là tên riêng phổ biến ở Thụy Điển, Estonia, Latvia và Litva, đặc biệt là những người sinh sau năm 1980. Vào năm 2011 đây là một trong những tên riêng phổ biến nhất dành cho nữ tại Đức. Ban đầu tên này được sử dụng làm cách gọi ngắn gọn của Karolina, Nikolina, Adelina, Evelina và Paulina. Tên này trong tiếng Đan Mạch và Na Uy là "Line".

Lina cũng là dạng viết tắt của bất kỳ tên riêng nào kết thúc bằng "-lina", ví dụ như Angelina, Evangelina, Carolina, Melina.

Lina là giống cái của Linas, một tên riêng phổ biến của người Litva. Nó cũng được coi là dạng giống cái của Linus.

Trong tiếng Nga, Lina () là dạng rút gọn của Avelina.

Tên người
Lina (ca sĩ Hàn Quốc), ca sĩ của nhóm The Grace
Lina Medina (sinh năm 1933), người mẹ trẻ nhất từng được xác nhận trong lịch sử y khoa
Lý Na, trong phiên âm tiếng Anh là Li Na

Nhân vật hư cấu
Lina, nữ anh hùng trong trò chơi Dota 2.
Lina Inverse, nữ phù thủy trong anime Slayers
Lina, quản gia trong tác phẩm Emil i Lönneberga của Astrid Lindgren
Lina (McLaidlaw), Aysgarth, nhân vật được Joan Fontaine thể hiện trong bộ phim Suspicion

Tham khảo

Tài liệu
Н. А. Петровский (N. A. Petrovsky). "Словарь русских личных имён" (Dictionary of Russian First Names). ООО Издательство "АСТ". Москва, 2005. ISBN 5-17-002940-3

Tên


title: Động đất Alaska 1964

text:
Động đất Alaska 1964, cũng gọi là Đại động đất Alaska, Động đất cảng vận chuyển và Động đất Thứ sáu Tuần Thánh, là trận siêu động đất bắt đầu vào 5:36 P.M. AST vào ngày thứ sáu Tuần Thánh, 27 tháng 3 năm 1964. Toàn bộ vùng trung-nam Alaska bị ảnh hưởng bởi mặt đất bị nứt, công trình sụp đổ và sóng thần xuất hiện khiến 143 người thiệt mạng.

Diễn ra trong gần 3 phút, nó là trận động đất mạnh nhất trong lịch sử Hoa Kỳ và Bắc Mỹ, và mạnh thứ hai trong số các trận động đất từng đo bằng địa chấn kế. Nó có độ lớn 9,2, và trận mạnh thứ hai trong lịch sử địa chấn học mà con người đo được.

Sức mạnh của trận động đất tạo ra hiện tượng hóa lỏng đất trong vùng. Đất sụt lở gây đổ sập công trình công cộng, đường giao thông và nhà dân ở vài khu cộng đồng. Thành phố Anchorage chịu thiệt hại nặng nhất với nhiều nhà trụ sở với thiết kế chống động đất đã không đứng vững, các công trình hạ tầng công cộng bị ảnh hưởng bởi sạt lở (vỉa hè, đường đi bộ, đường cấp thoát nước, đường điện và những công trình khác), và có vài vụ sạt lở ở Knik Arm. Có đoạn nứt gãy dài hai trăm dặm theo hướng tây nam, một số vùng gần Kodiak mặt đất bị nâng cao tới . Phía đông nam của Anchorage, vùng bao quanh phía đầu Turnagain Arm gần Girdwood và hải cảng bị sụt tới , dẫn đến chính quyền phải xây dựng lại hoàn toàn và nâng nền đường cao tốc Seward Highway cao hơn mực nước thủy triều.

Ở Prince William Sound, cảng Valdez chịu một trận sạt lở đất lớn dưới nước, khiến 30 người thiệt mạng khi đang đứng trên khu vực cảng và cầu tàu cũng như ở trong những thuyền đang đậu tại cảng lúc xảy ra động đất. Gần đó, một trận sóng thần cao tới  tràn vào làng Chenega, làm thiệt mạng 23 người trong số 68 sống ở đây; những người sống sót được nhờ chạy lên vùng đất cao hơn. Dư chấn của động đất cũng như của sóng thần ảnh hưởng đến cộng đồng Whittier, Seward, Kodiak, và những vùng Alaska khác cũng như đối với người dân và tài sản ở vùng British Columbia, Oregon, và California. Sóng thần cũng gây một số thiệt hại tại Hawaii Nhật Bản. Báo cáo về những ảnh hưởng của trận động đất này đến từ khắp nơi trên toàn vùng Thái Bình Dương.

Tham khảo

Động đất tại Hoa Kỳ
Động đất năm 1964
Canada năm 1964


title: Nhà thờ Bảo Lộc

text:
Nhà thờ Bảo Lộc là một trong những nhà thờ của giáo hội Công giáo Việt Nam. Đây được coi là nhà thờ có sức chứa lớn nhất ở Việt Nam, với khả năng chứa khoảng 3000 giáo dân và là nhà thờ có hình "Bánh chưng bánh giầy" duy nhất ở Việt Nam. Đây cũng là nhà thờ Công giáo có những công trình kiến trúc độc đáo, thu hút nhiều du khách tham quan tại Bảo Lộc, Lâm Đồng.

Vị trí
Nhà thờ Bảo Lộc, nằm trên quốc lộ 20, thuộc Phường Blao, thành phố Bảo lộc, tỉnh Lâm Đồng (thuộc Giáo hạt Bảo Lộc, Giáo phận Đà Lạt).

Xây dựng
Nhà thờ Bảo Lộc được xây dựng từ năm 1994, khánh thành năm 1999, theo đồ án thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ (Khôi nguyên La Mã - Prix de Rome), với sự tham gia thực hiện đồ án của kiến trúc sư Nguyễn Hồng Sơn. Theo các nhà nghiên cứu lịch sử kiến trúc Việt Nam, thì nhà thờ Bảo Lộc là công trình cuối cùng của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ (tác giả của đồ án thiết kế Dinh Độc Lập, dinh của Tổng thống Việt Nam Cộng hòa trước đây).

Ý nghĩa công trình

Qua đồ án, Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ "diễn tả nguyên tắc dùng hài hoà khối bằng kim số" một cách tinh vi và khoa học. Tuy mang dáng dấp kiến trúc Tây Phương, nhưng nhà thờ lại có những nét dân tộc độc đáo. Phía ngoài hình vuông tượng trưng cho đất. Phía trong hình tròn tượng trưng cho trời, được chống đỡ bởi 12 cây cột biểu hiệu cho 12 tông đồ của Giáo hội Công giáo.

Kiến trúc nhà thờ là sự phối hợp rất rõ giữa hai khối mỹ thuật VUÔNG (hình chiếc bánh chưng) và TRÒN (hình chiếc bánh giầy), tượng trưng cho "Trời tròn đất vuông". Điều này gợi cho các tín hữu cũng như du khách đến nhà thờ nghĩ đến truyền thống văn hóa và lịch sử Việt Nam qua sự tích "Bánh chưng bánh giầy" thời các vua Hùng.

Phần trần nhà thờ là một mái vòm tròn đường kính 36m, được chia thành 12 cánh ôm lấy vòng trung tâm (đường kính 6m). Trần nhà thờ được làm bằng chất liệu thạch cao với những nét khắc tinh tế, đây cũng là điểm nhấn của công trình này. Trong nhà thờ có bộ tranh kính màu có diện tích 66m2 gồm 33 bức, đây cũng là bộ tranh kính màu lớn nhất trong các nhà thờ của Việt Nam.

Lịch sử
Sự hình thành Giáo xứ Bảo Lộc gắn liền với sự hình thành vùng Blao, nên cũng có một lịch sử lâu đời và trải qua nhiều thay đổi
Đầu thế kỷ 20, vùng Blao (được đổi lại là Bảo Lộc từ năm 1960) còn là rừng rú hoang dã, với vài ba làng người dân tộc (Công Hinh, Đạ Bình, Công Hinh Đăng, Công Hinh Đà, Công Hinh Conteh, Công Hinh Blach, Công Hinh Blao) sinh sống rải rác.

Năm 1930 người Pháp đến đây lập Trung tâm thực nghiêm Canh Nông và mở đồn điền Cà Phê, vài ba trại công nhân (đa số là người dân tộc, chỉ có ít người kinh) được thành lập để mở quốc lộ.

Năm 1934, quốc lộ được khánh thành, việc đi lại dễ dàng hơn: ban đầu 6 gia đình người kinh (3 gia đình là Công giáo) kế đó thêm nhiều gia đình khác ồ ạt tới lập nghiệp. Thời gian này, Linh mục chánh xứ Jean Cassaigne và linh mục phó Nguyễn Vĩnh Tiên của họ Di Linh thỉnh thoảng xuống làm lễ và chuẩn bị lập giáo xứ Blao.

Tháng 5 năm 1948, Linh mục Giacôbê Nguyễn Văn Mầu (sau này là Giám mục Vĩnh Long) về nhận xứ và bắt đầu hình thành giáo xứ, đồng thời cũng khởi công xây nhà thờ, nhà xứ.

Sau hơn ba năm xây dựng, năm 1957, nhà thờ cũ của Bảo Lộc được khánh thành. Nhà thờ có chiều dài 41m, rộng 14m, tháp chuông cao 18m.

Vì là một giáo xứ có đông đảo tín hữu và là nơi sinh hoạt về Phụng vụ của giáo hạt nhưng nhà thờ lại khá nhỏ và cũ, nên linh mục Vương Văn Điền đã phác họa và khởi công xây dựng nhà thờ mới. Nhà thờ mới phải có tầm vóc quy mô cho mọi sinh hoạt Phụng Vụ chung của cả giáo hạt.

Năm 1993, kiến trúc sư Ngô Viết Thụ đã thiết kế đồ án ban đầu để xây dựng nhà thờ Bảo Lộc là: phần nhà thờ có diện tích 60mx 60m= 360 m², không kể công trình phụ là tháp chuông bên cạnh. Nếu thực hiện đúng thiết kế thì nhà thờ Bảo Lộc sẽ là nhà thờ lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á. Nhưng khi mới chỉ thực hiện được một phần 20 của công trình thì linh mục Vương Văn Điền chánh xứ nhà thờ, người phụ trách quản lý trông coi việc xây dựng nhà thờ qua đời. Việc xây dựng nhà thờ do đó bị bỏ dở dang, công việc xây cất đã bị ngưng lại một năm.

Năm 1995, chương trình xây dựng ngôi Thánh đường mới đã được khởi công, nhưng công trình mời vừa được thực hiện thì linh mục Vương Văn Điền bị bệnh và qua đời tháng 2 năm 1996.

Tháng 4 năm 1996, linh mục Giuse Nguyễn Hữu Duyên được bổ nhiệm làm quản xứ mới, đã tiếp tục công việc đang dang dở. Nhờ nỗ lực của linh mục quản xứ mới và sự cộng tác giáo dân trong và ngoài giáo phận, ngôi thánh đường mới đã hoàn thành được những phần cơ bản và được đưa vào sử dụng để chuẩn bị đón mừng cho Năm Thánh 2000. Do khó khăn về tài chánh, nhà thờ đã được thu nhỏ lại, chỉ bằng 1/2 diện tích so với đồ án nguyên thủy.

Ngày 31 tháng 5 năm 1999, giám mục Phêrô Nguyễn Văn Nhơn đã chủ sự thánh Lễ khánh thành và cung hiến nhà thờ Bảo Lộc.

Xem thêm
 Nhà thờ
 Đà Lạt
 Nhà thờ Bảo Lộc ở Wikimapia.

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Nhà thờ Bảo Lộc.
 Mo hình nhà thờ Bảo Lộc.
 Du lịch Việt Nam – những kỷ lục thú vị.

Nhà thờ thuộc Giáo phận Đà Lạt
Nhà thờ tại Lâm Đồng
Bảo Lộc


title: Tranh tường

text:
Tranh tường là loại tranh nghệ thuật mà người họa sĩ dùng sơn để vẽ trực tiếp lên tường, lên trần, hay các bề mặt khác như đá trong hang động (tranh hang động). Thông thường, tường phải được xử lý nhẵn và sơn một lớp lót.

Tranh tường được thực hiện bằng nhiều cách như dùng sơn dầu hay màu nước. Kiểu thức ngày nay rất đa dạng có thể là trompe-l'œil hay trừu tượng, hiện thực hay cách thể.

Lịch sử

Thời Tiền sử
Tranh tường xuất phát từ phương tây. Tranh tường lúc đầu chỉ được vẽ trong các hang động. Những bức tranh hang động sớm nhất mà người ta biết được có niên đại 40.000 năm. Các nhà khảo cổ đã khám ra các bức tranh hang động thông qua kiểm tra xác định bằng phóng xạ carbon có niên đại khoảng 37.000 năm về trước từ Thời đại đồ đá cũ trong hang Chauvet, thuộc Ardèche, miền Tây Nam nước Pháp.

Năm 2007, tại di chỉ Abri Castanet, ngành khảo cổ phát hiện phiến đá nặng khoảng 1,5 tấn với bức họa được cho là cổ nhất tại châu Âu hiện nay, thuộc văn minh Aurignacian. Nền văn minh này có mặt không những ở Pháp, Đức, và cả miền Bắc nước Ý. Họa tiết ở Abri Castanet khá đa dạng, vẽ hình ngựa và biểu tượng bộ phận sinh dục nữ. Nét khắc chạm có phần thô ráp, không tinh xảo bằng các bức vẽ động vật được tìm thấy năm 1994 trong hang Chauvet.

Thời cổ đại
Ai Cập cổ đại và cổ đại Hy-La cũng thực hiện tranh tường như khai quật ở phế tích Pompeii. Sang thời Phục Hưng, kỹ thuật bích họa phổ biến mạnh ở châu Âu, được dùng để trang trí nhiều công trình kiến trúc tôn giáo.

Châu Á và châu Mỹ
Châu Á có một số di chỉ nổi tiếng còn lưu lại những bức họa trên vách đá, trong đó có hệ thống hang động Ajanta, Ấn Độ và hang Long Môn ở Trung Hoa. Ở châu Mỹ, nền văn minh Maya cũng đóng góp những bức vẽ rực rỡ như ở di chỉ San Bartolo, Guatemala.

Hiện đại
Thuật ngữ tranh tường được biết đến nhiều hơn với phong trào nghệ thuật tranh tường Mexico (Diego Rivera, David Siqueiros và Jose Orozco). Bức tranh tường đầu tiên được vẽ vào thế kỷ 20 là “The Tree of Life” của Roberto Montenegro.

Có rất nhiều phong cách và kỹ thuật khác nhau. Nổi tiếng nhất có lẽ là bích họa, sử dụng sơn hòa tan trong nước với whitewash ẩm, sử dụng nhanh chóng hỗn hợp thu được trên một bề mặt rộng và thường là từng phần (nhưng có cảm giác tổng thể). Màu sắc sáng dần khi khô. Phương pháp marouflage cũng đã được sử dụng trong nhiều thiên niên kỷ.

Xem thêm
 Bích họa
 Tranh hang động

Tham khảo

Hội họa
Nghệ thuật


title: Cầu Ông Thìn

text:
Cầu Ông Thìn nằm trên trục đường Quốc lộ 50, bắt qua sông Cần Giuộc thuộc địa phận xã Đa Phước, huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh. Được khởi công xây dựng vào tháng 11 năm 1999 nhưng mãi đến tháng 6 năm 2001 mới hoàn thành.

Đây là công trình do Tổng công ty Công trình giao thông 5, thuộc Bộ Giao thông vận tải làm chủ đầu tư theo hình thức BOT, với tổng mức đầu tư gần 30 tỷ đồng. Cầu có 7 nhịp, có chiều dài hơn 237 mét, rộng 9,5 mét, trọng tải H30 tấn, 2 đường dẫn lên cầu dài 437 mét.

Thu phí
Theo dự kiến sẽ thu phí giao thông từ tháng 9 năm 2001 và dự kiến kết thúc vào năm 2013. Mức thu phí là 4.000 đồng/lượt đối với xe lam, xe máy kéo, xe bông sen; từ 7.000 - 30.000 đồng/lượt đối với xe ô tô các loại, không thu phí giao thông đối với xe gắn máy, xe đưa rước học sinh - sinh viên đi học, xe buýt, xe của Thường trực Thành ủy, Thường trực Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân Thành phố theo đề nghị của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên Cầu đã được Bộ GTVT mua lại với số tiền 31,2 tỷ đồng, chính vì vậy từ ngày 1 tháng 1 năm 2006 đã chấm dứt việc thu phí.

Chú thích

Ông Thìn


title: Mộ Dung Phục Doãn

text:
Mộ Dung Phục Doãn (, 597–635), hiệu là Bồ Tát Bát khả hãn (步薩鉢可汗), là một quân chủ của nước Thổ Dục Hồn. Ông đăng cơ sau khi người anh trai Mộ Dung Thế Phục bị ám sát vào năm 597, và trở thành một trong những vị quân chủ cai trị lâu dài nhất trong lịch sử của Thổ Dục Hồn. Trong thời gian trị vì, ông đã tiến hành các cuộc xung đột lớn với nhà Tùy và nhà Đường, và vào năm 635, trong một cuộc xâm lược của Đường, ông đã bị ám sát do các thần dân cho rằng thái độ thù địch của ông đã khiến Đường Thái Tông xâm lược đất nước.

Bối cảnh
Phụ thân của Mộ Dung Phục Doãn là Mộ Dung Khoa Lã- một khả hãn có tính khí thất thường và trị vì trong khoảng thời gian 540-591, thậm chí ngay cả các hoàng tử của ông ta cũng lo lắng về tính mạng của mình. Trong mối quan hệ với triều đại Trung Hoa, sau khi có mâu thuẫn giữa nhà Tùy (dưới thời Văn Đế) và nhà Trần (dưới thời Trần Thúc Bảo), Khoa Lã liên tục tấn công vào các châu của Tùy giáp với Thổ Dục Hồn, song sau khi Tùy diệt Trần vào năm 589, Khải Lỗ lo sợ và bỏ trống vùng biên giới, Khoa Lã qua đời vào năm 591 và người kế vị là Mộ Dung Thế Phục- huynh trưởng của Mộ Dung Phục Doãn, Thế Phục quyết định khuất phục Văn Đế và còn đưa một người con gái sang làm thiếp của Văn Đế song Văn Đế từ chối. Sau đó là một khoảng thời gian hòa bình giữa Thổ Dục Hồn và Tùy. Vào năm 596, Văn Đế phong con gái của một thành viên hoàng tộc làm Quang Hóa công chúa và gả cho Mộ Dung Thế Phục.

Năm 597, Thổ Dục Hồn đại loạn, quốc nhân giết Mộ Dung Thế Phục bị sát hại. Các thần dân lập Mộ Dung Phục Doãn làm khả hãn. Ông cử các sứ thần đến Tùy để giải thích việc phế lập và xin được cho phép kết hôn với Quảng Hóa công chúa theo phong tục Thổ Dục Hồn. Văn Đế chấp thuận. Ông và Quảng Hóa công chúa sau này có ít nhất một người con trai là Mộ Dung Thuận.

Trong thời gian Tùy Dạng Đế trị vì
Văn Đế băng hà năm 604 và con trai là Dương Quảng lên kế vị (tức Dạng Đế). Ban đầu, mối quan hệ giữa Thổ Dục Hồn và Tùy vẫn hòa bình, khi đó Mộ Dung Phục Doãn cử sứ thần sang nộp cống cho Dạng Đế vào năm 607, cùng với các sứ thần của Cao Xương và đích thân khả hãn Đông Đột Quyết là Khải Dân khả hãn A Sử Na Nhiễm Cán. Tuy nhiên, cũng trong năm đó, quan viên nhà Tùy là Bùi Củ (裴矩) trở về sau khi thực hiện một chuyến vi hành các nước Tây Vực, và do biết rằng Dạng Đế đang tìm kiếm các mục tiêu để tiến hành chinh phục, Bùi Củ đề xuất với Dạng Đế rằng các nước Tây Vực có rất nhiều châu báu và rằng sẽ dễ dàng thôn tính Thổ Dục Hồn. Do vậy, Dạng Đế bắt đầu tính đến việc tấn công Thổ Dục Hồn. Tại một thời điểm, khi Mộ Dung Phục Doãn cử con là Mộ Dung Thuận làm sứ thần sang Tùy, Dạng Đế đã cho giam giữ Thuận.

Năm 608, Bùi Củ đã thuyết phục các bộ tộc Thiết Lặc tấn công Thổ Dục Hồn, quân Thiết Lặc đại phá quân Thổ Dục Hồn. Mộ Dung Phục Doãn đưa các thần dân chạy về phía đông, vào Tây Bình quận (gần tương ứng với Tây Ninh, Thanh Hải ngày nay), khiển sứ thỉnh hàng cầu cứu Tùy Dạng Đế. Dạng Đế phái An Đức vương Dương Hùng (楊雄) và Hứa công Vũ Văn Thuật (宇文述) đến tiếp ứng cho Mộ Dung Phục Doãn. Tuy nhiên, khi quân của Vũ Văn Thuật đến Lâm Khương thành, Mộ Dung Phục Doãn trở nên sợ hãi trước sức mạnh của quân Tùy và quyết định chạy trốn về phía tây. Vũ Văn Thuật dẫn binh truy kích, chiếm được hai thành Mạn Đầu và Xích Thủy, chém được trên 3000 thủ cấp, bắt được 200 quý tộc và 4.000 hộ Thổ Dục Hồn mới về. Mộ Dung Phục Doãn chạy về tây nam đến vùng núi tuyết hoang vu, đất cũ của Thổ Dục Hồn rộng 4000 lý theo chiều đông tây và 2000 lý theo chiều bắc nam rơi vào tay nhà Tùy. Nhà Tùy đem đất cũ của Thổ Dục Hồn phân làm châu huyện trấn thú, đưa những tội nhân đến đày ở đất này.

Tuy nhiên, vào năm 609, Mộ Dung Phục Doãn đã dẫn quân thoát ra khỏi vùng núi tuyết và đoạt lại đất đai bị mất, sang tháng 5 ÂL, Dạng Đế thân chinh tấn công Thổ Dục Hồn. Quân của Dạng Đế mặc dù gặp những thất bại nhỏ song đã một lẫn nữa buộc Mộ Dung Phục Doãn phải chạy trốn, tái khẳng định quyền kiểm soát của Tùy đối với các vùng đất cũ của Thổ Dục Hồn. Có trong tay Mộ Dung Thuận, Dạng Dế phong người này làm khả hãn, dưới sự trợ giúp của Đại Bảo vương Ni Lặc Chu (尼洛周), tiến về phía tây để cố nắm quyền kiểm soát đối với người Thổ Dục Hồn. Tuy nhiên, đến Tây Bình quận thì Ni Lặc Chu bị bộ hạ sát hại, và Mộ Dung Thuận lại trở về Tùy. Năm 613, Bùi Củ lại thuyết phục các bộ tộc quy thuận Hạt Sa Na khả hãn của Tây Đột Quyết tấn công Thổ Dục Hồn.

Không biết nhiều về tình hình của Thổ Dục Hồn dưới quyền cai trị của Mộ Dung Phục Doãn trong các thập niên sau đó, song trong thời điểm này, nhà Tùy suy sụp, bị nhấn chìm trong các cuộc khởi nghĩa nông dân trên toàn quốc.

Trong thời gian trị vì của Đường Cao Tổ
Năm 619, Dạng Đế bị sát hại ở Giang Đô (江都, nay thuộc Dương Châu, Giang Tô), Mộ Dung Thuận từng cùng với Dạng Đế ở Giang Đô, khi này quay trở về kinh đô Trường An của Tùy, mà Trường An khi đó do một tướng nổi loạn chống lại Dạng Đế là Lý Uyên chiếm giữ. Lý Uyên đăng cơ và lập ra nhà Đường, tức Đường Cao Tổ, song vẫn phải tiếp tục chiến đấu để đánh bại các thủ lĩnh nổi dậy khác. Cao Tổ điều đình với Mộ Dung Phục Doãn- nay đã khôi phục lại các vùng đất của Thổ Dục Hồn, để tấn công một trong các kình địch là Lương Đế Lý Quỹ (李軌). Mộ Dung Phục Doãn chấp thuận, và yêu cầu phóng thích Mộ Dung Thuận. Cao Tổ chấp thuận, khởi binh đánh Lý Quỹ, và Mộ Dung Thuận có thể trở về Thổ Dục Hồn. (Tuy nhiên, vào thời điểm này, Mộ Dung Phục Doãn đã lập một người con trai khác làm thái tử, và sử sách tường thuật rằng Mộ Dung Thuận sau đó đã phiền muộn).

Bắt đầu từ năm 622, có lẽ do nghe theo kiến nghị của Thiên Trụ vương- một vị quân sư, Mộ Dung Phục Doãn bắt đầu tiến đánh các vùng đất của Đường giáp với Thổ Dục Hồn một cách thường xuyên, với vài cuộc tấn công mỗi năm. Các cuộc tấn công tiếp tục trong suốt thời gian trị vì còn lại của Cao Tổ.

Trong thời gian trị vì của Đường Thái Tông
Các cuộc tấn công của Thổ Dục Hồn đã giảm tần suất khi Thái Tông hoàng đế lên ngôi, song vẫn tiếp tục. Vào một thời điểm nào đó trước năm 634, Mộ Dung Phục Doãn cầu hòa bằng cách khiến sứ nhập cống Thái Tông hoàng đế— song thậm chí trước cả khi sứ thần dời đi, quân Thổ Dục Hồn đã tấn công và cướp phá Thiện châu (鄯州, nay thuộc Hải Đông, Thanh Hải). Khi Thái Tông hoàng đế cử các sứ thần đến khiển trách Mộ Dung Phục Doãn và triệu Mộ Dung Phục Doãn đến Trường An yết kiến, Mộ Dung Phục Doãn xưng bệnh không đến, và yêu cầu lại rằng nhà Đường phải đưa một công chúa sang kết hôn với con trai của ông là Tôn vương. Thái Tông hoàng đế chấp thuận, song hạ lệnh rằng Tôn vương phải đích thân đến Trường An để kết hôn với công chúa. Khi Tôn vương không làm như vậy, Thái Tông hoàng đế tuyệt hôn. Trong khi đó, Mộ Dung Phục Doãn lại khiến binh tấn công Lan châu (涼州, nay gần tương ứng với Vũ Uy, Cam Túc) và Khuếch châu (廓州, cũng thuộc Hải Đông ngày nay) và giam giữ sứ thần Triệu Đức Khải (趙德楷) của Đường. Thái Tông hoàng đế cử một số sứ thần sang Thổ Dục Hồn để thảo luận vấn đề và cũng triệu kiến các sứ thần Thổ Dục Hồn và đích thân thảo luận với họ. Tuy vậy, Mộ Dung Phục Doãn vẫn không đổi ý.

Tháng 6 ÂL, Thái Tông hoàng đế cử Tả kiêu vệ đại tướng quân Đoàn Chí Huyền (段志玄) làm Tây Hải đạo hành quân tổng quản, Tả kiêu vệ tướng quân Phàn Hưng (樊興) làm Xích Thủy đạo hành quân tổng quản, hợp với quân từ các bộ tộc Khiết Bật (契苾) và Đảng Hạng để tấn công Thổ Dục Hồn. Tuy nhiên, khi Đoàn Chí Huyền bắt đầu tấn công, sau các chiến thắng nhỏ, quân Thổ Dục Hồn bắt đầu từ chối và tránh giao chiến. Ngay sau khi quân Đường rút lui, quân Thổ Dục Hồn lại bắt đấu tấn công Lương châu.

Ngày Tân Sửu (3) tháng 12 năm Giáp Ngọ (28 tháng 12 năm 634), Thái Tông hoàng đế phong Lý Tĩnh làm Tây Hải đạo hành quân đại tổng quản, đem quân đi đánh Thổ Dục Hồn. Tháng 1 năm Ất Mùi (635), người Đảng Hạng phản Đường theo Thổ Dục Hồn, Tháng 3 ÂL, người Khương ở Thao châu phản Đường, chạy sang Thổ Dục Hồn. Vào mùa hè cùng năm, quân Đường bắt đầu giao chiến với quân Thổ Dục Hồn, và sau khi Lý Đạo Tông- thuộc cấp của Lý Tĩnh, giành được một số chiến thắng nhỏ, Mộ Dung Phục Doãn theo chiến lược từng áp dụng với Đoàn Chí Huyền khi trước mà đốt cháy các đồng cỏ và bỏ chạy. Hầu hết các thuộc cấp của Lý Tĩnh cho rằng sẽ nguy hiểm nếu liều lĩnh tiến xa hơn trong khi không có đủ nguồn thức ăn cho gia súc và khuyên nên lui quân, song Hầu Quân Tập phản đối ý này và chỉ ra rằng đây là cơ hội để tiêu diệt Thổ Dục Hồn. Lý Tĩnh chấp thuận, và chia quân làm hai đạo: đich thân Lý Tĩnh cùng Tiết Vạn Quân (薛萬均) và Lý Đại Lượng (李大亮) dẫn một đạo quân tiến về tây bắc, còn Hầu Quân Tập và Lý Đạo Tông dẫn một đạo quân tiến về tây nam. Cả hai đạo quân đều đạt được thành công. Cuối cùng, Lý Tĩnh nhận được tin về vị trí của Mộ Dung Phục Doãn và tiến hành đột kích, đánh phá đội quân còn lại của Mộ Dung Phục Doãn. Bản thân Mộ Dung Phục Doãn xoay xở để chạy trốn, song các quý tộc do Mộ Dung Thuận lãnh đạo giết chết Thiên Trụ vương và đầu hàng. Theo Tư trị thông giám, Mộ Dung Phục Doãn đã bị thuộc hạ giết chết trong lúc chạy trốn, song Cựu Đường thư, quyển 198 và Tân Đường thư, quyển 221 thượng thì viết rằng ông tự sát. Thái Tông hoàng đế lập Mộ Dung Thuận làm Tây Bình quận vương và Truật Cố Lã Ô Cam Đậu khả hãn, cho kế vị Mộ Dung Phục Doãn.

Tham khảo

Vua Thổ Dục Hồn
Mất năm 635
Sinh năm 597


title: Give Peace a Chance

text:
"Give Peace a Chance" là ca khúc được viết bởi John Lennon tại Montréal, Canada (vẫn được ghi dưới tên Lennon-McCartney), được phát hành dưới dạng đĩa đơn bởi Apple Records với sự thể hiện Plastic Ono Band trong tuyển tập Apple 13 ở Anh, và tuyển tập Apple 1809 tại Mỹ. Đây là đĩa đơn solo đầu tiên của Lennon, được phát hành khi anh vẫn đang là thành viên của The Beatles và trở thành giai điệu chính của phong trào phản chiến những năm 1970. Ca khúc có được vị trí số 14 ở Billboard Hot 100 và số 2 ở UK Singles Chart.

Xếp hạng

Tham khảo

Bài hát năm 1969
Đĩa đơn năm 1969
Đĩa đơn năm 2008
Plastic Ono Band
Bài hát về chiến tranh Việt Nam
Nhạc phản chiến
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Bài hát của John Lennon
Bài hát viết bởi John Lennon


title: Tamaki Hiroshi

text:
là một diễn viên, ca sĩ và người mẫu Nagoya, Nhật Bản. Khi vẫn còn là học sinh trung học, anh được một nhân viên tìm kiếm tài năng phát hiện. Anh lần đầu tiên ra mắt màn ảnh nhỏ với vai diễn trong phim Am I Weird? (私ってへん？ Watashitte Hen?) vào năm 1998. Anh dần trở nên nổi tiếng khi xuất hiện trong phim Waterboys năm 2001.

Sự nghiệp ca hát của anh bắt đầu với đĩa đơn "Seasons", được phát hành vào hè năm 2004.

Một vai diễn khác cũng khiến tiếng tăm của anh lên cao là vai diễn trong phim Nodame Cantabile, anh vào vai nam chính "Chiaki Shinichi", bạn gái của Shinichi là "Noda Megumi", do Ueno Juri thủ vai. Bộ phim lên sóng đài Fuji tập đầu tiên vào ngày 16 tháng 10 năm 2006.

Anh cũng là người hồi sinh lại game-show truyền hình về nấu ăn Iron Chef, vốn đang lên sóng đài Fuji TV vào tháng 10 năm 2012.

Phim tham gia

Phim điện ảnh
 Christmas Eve (クリスマス・イヴ) (2000)
 Waterboys (2001)
 Sabu (さぶ) (2002)
 Gunjō no Yoru no Umōgire (群青の夜の羽毛布) (2002)
 Rockers (2003)
 Spirit (2004)
 Renai Shōsetsu (恋愛小説) (2004)
 Amemasu no Kawa: First Love (雨鱒の川-ファーストラブ) (2004)
 Ghost Shout (ゴーストシャウト) (2004)
 Nagurimono (2005)
 Henshin (変身) (2005)
 Tada, Kimi o Aishiteru (2006)
 Midnight Eagle (2007)
 Smile Seiya no Kiseki (スマイル 聖夜の奇跡) (2007)
 Kids (2008)
 Nodame Cantabile - The Movie I and II (2009 và 2010)
 MW (2009)
 Ōoku (2010)
 Princess Toyotomi (2011)
 The Assassins (铜雀台) (2012)
 Subete wa Kimi ni Aeta Kara (2013)
 Bakumatsu Kokosei (2014)
 Kamisama wa Bali ni Iru (2015)

Game-show truyền hình
 Great Teacher Onizuka (Fuji TV, 1998, khách mời)
 Tengoku ni Ichiban Chikai Otoko (TBS, 1999, khách mời)
 Abunai Hokago (TV Asahi, 1999, khách mời)
 Wakaresaseya (YTV, 2001, khách mời)
 Iron Chef (Fuji TV, 2012)

Phim truyền hình
 Ghost System (2002)
 Remote (NTV, 2002)
 Shopping Hero (TV Asahi, 2002)
 Boku ga Chikyu wo Suku (TBS, 2002)
 Revolver Aoi Haru (July 2003)
 Water Boys (Fuji TV, 2003)
 Itoshi Kimi e (Fuji TV, 2004)
 Last Christmas (Fuji TV, 2004)
 Akai Unmei (TBS, 2005)
 Chibi Maruko-Chan (Fuji TV, 2006)
 Nodame Cantabile (Fuji TV, 2006)
 Top Caster (Fuji TV, 2006)
 Hyoheki (TBS, 2006)
 Komyo ga Tsuji (NHK, 2006)
 Teki wa Honnoji ni Ari (TV Asahi, 2007)
 Hoshi Hitotsu no Yoru (Fuji TV, 2007)
 Shikaotoko Aoniyoshi (Fuji TV, 2008)
 Atsu-hime (NHK, 2008)
 Nodame Cantabile SP (Fuji TV, 2008)
 Love Shuffle (TBS, 2009)
 MW Dai-0-sho (NTV, 2009)
 Guilty Akuma to Keiyakushita Onna (Kansai TV, 2010)
 Suna no Utsuwa (2011)
 Taira no Kiyomori (2012)
 Kagi no Kakatta Heya (2012)
 Miyabe Miyuki "Gokujou" Mysteries (2012)
 Kekkon Shinai (2012)
 Jiken Kiyuu ~ IMAT no Kiseki (2013)
 Sakura Housara (2014)
 Watashi no Kirai na Tantei (2014)
 Jiken Kyumeii 2 - IMAT no Kiseki (2014)
 Kyou wa Kaisha Yasumimasu (2014)

Danh sách đĩa hát

Đĩa đơn
 Seasons (Yoshimoto R&C, phát hành ngày 2/6/2004)
 Emotion (Yoshimoto R&C, phát hành ngày 10/10/2004)
 Love Goes/eyes (Avex Trax, phát hành ngày 15/2/2006)
 Kibou no Umi/Ame (希望の海/雨 Sea of Desire/Rain) (Avex Trax, phát hành ngày 26/4/2006)
 Yakusoku/question (約束/question Promise/Question) (Avex Trax, phát hành ngày 24/5/2006)
 Reviver ~Kanashimi ga Mata Kurikaesou to Dareka ni Ai wo Utau~ (ラバイバー～悲しみがまた繰り返そうと誰かに愛を唄う～ Reviver ~When the Sadness Returns, Who Will I Sing my Love to? (Avex Trax, phát hành ngày 28/6/2006)
 Odorou Yo (踊ろうよ Let's Dance (Avex Trax, phát hành ngày 6/2/2008)
 Dakishimetai (抱きしめたい I Want to Hug You) (Avex Trax, phát hành ngày 19/3/2008)
 Slow Time (Avex Trax, phát hành ngày 22/4/2009)
 Free (Far Eastern Tribe, phát hành ngày 25/5/2011)

Các Album
 Ripple (Yoshimoto R&C, phát hành ngày 15/12/2004)
 Bridge (Avex Trax, phát hành ngày 19/3/2008)
 Times... (Avex Trax, phát hành ngày 6/5/2009)
 Start (Far Eastern Tribe, phát hành ngày 22/6/2011)

Các đĩa DVD
 Secret of Tamaki Hiroshi "Spirit" (2004)
 "Realize" Hiroshi Tamaki music films 01 (2004)

Game điện tử
 Rogue Galaxy (2005)
 428: Fūsa Sareta Shibuya de (2008)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang chủ
 Thông tin từ avex
 Thông tin từ UMG

Sinh năm 1980
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên Nhật Bản
Đến từ Nagoya
Ca sĩ Nhật Bản
Người Nagoya


title: Mộ Dung Thuận

text:
Mộ Dung Thuận (, ?- 635), hiệu là Truật Cố Lã Ô Cam Đậu khả hãn (趉故呂烏甘豆可汗) giản lược là Cam Đậu khả hãn (甘豆可汗), tước hiệu nhà Đường Tây Bình vương (西平王), là một vị khả hãn có thời gian trị vì ngắn ngủi của nước Thổ Dục Hồn. Ông vốn được trông đợi là thái tử của cha mình- Bộ Tát Bát khả hãn Mộ Dung Phục Doãn, do ông là con trai trưởng của Bộ Tát Bát khả hãn và Quảng Hóa công chúa của nhà Tùy, song đã bị bỏ qua. Đến năm 635, khi Đường tấn công Thổ Dục Hồn, ông đã dẫn một nhóm các quý tộc đầu hàng Đường và sau đó được phong làm khả hãn, kế vị cha (người đã chết trong khi chạy trốn). Tuy nhiên, ông không nhận được sự ủng hộ từ các thần dân và đã bị sát hại trong cùng năm. Kế vị ông là con trai Mộ Dung Nặc Hạt Bát.

Thân phận
Không rõ thời điểm Mộ Dung Thuận ra đời, song ông là con trai cả của Bộ Tát Bát khả hãn Mộ Dung Phục Doãn và Quảng Hóa công chúa của nhà Tùy. Quảng Hóa công chúa ban đầu kết hôn với bá phụ của Mộ Dung Thuận là Mộ Dung Thế Phục vào năm 596 khi người này làm khả hãn. Năm 597, sau khi Mộ Dung Thế Phục bị sát hại, Mộ Dung Phục Doãn kế vị khả hãn, và theo phong tục của Thổ Dục Hồn, ông ta kết hôn với Quảng Hóa công chúa.

Trong thời nhà Tùy
Năm 604, Tùy Văn Đế qua đời, và Dương Quảng lên kế vị, tức Dạng Đế. Năm 607, Dạng Đế bắt đầu tính đến việc chinh phục Thổ Dục Hồn, sau khi Bùi Củ (裴矩) tin chắc hành động này sẽ tiến hành dễ dàng. Trong một dịp, Mộ Dung Phục Doãn đã phái Mộ Dung Thuận làm sứ thần đến Tùy, song Dạng Đế đã bắt ông làm con tim.

Vào năm 608 và 609, Dạng Đế cho tiến hành các cuộc tấn công lớn nhằm vào Thổ Dục Hồn, chiếm đoạt đất đai của nước này và buộc Mộ Dung Phục Doãn phải chạy trốn. Dạng Đế thay vào đó đã phong Mộ Dung Thuận làm khả hãn và cho một tông thất Thổ Dục Hồn là Đại Bảo vương Ni Lạc Chu (尼洛周) làm người trợ giúp cho Mộ Dung Thuận, hy vọng rằng Mộ Dung Thuận có thể tiếp quản Thổ Dục Hồn. Tuy nhiên, trên đường quay trở lại vùng đất cũ của Thổ Dục Hồn, đến Tây Bình quận (gần tương ứng với Tây Ninh, Thanh Hải ngày nay) thì Ni Lặc Chu bị bộ hạ sát hại, Mộ Dung Thuận phải trở về Tùy, song vào những năm sau đó, triều đại này bắt đầu sụp đổ trước các cuộc khởi nghĩa nông dân.

Năm 618, trong lúc Mộ Dung Thuận ở cùng với Dạng Đế tại Giang Đô (江都, nay thuộc Dương Châu, Giang Tô), vị hoàng đế này đã bị phản tướng Vũ Văn Hóa Cập (宇文化及) sát hại. Mộ Dung Thuận sau đó đã quay trở về kinh đô Trường An của nhà Tùy, song thành nay nằm dưới quyền kiểm soát của phản tướng Lý Uyên.

Trong thời nhà Đường
Cũng vào năm 618, Lý Uyên buộc Tùy Cung Đế phải nhường ngôi cho ông ta, lập ra nhà Đường và bản thân trở thành Cao Tổ. Do Cao Tổ hoàng đế còn phải chiến đấu với các lãnh đạo nổi dậy khác để giành quyền bá chủ Trung Hoa, ông ta đã đề nghị Mộ Dung Phục Doãn- người khi này đã đoạt lại quyền kiểm soát cố địa của Thổ Dục Hồn từng bị Tùy chiếm, tấn công một trong các đối thủ của mình là Lương Đế Lý Quỹ. Mộ Dung Phục Doãn chấp thuận và yêu cầu Mộ Dung Thuận được phóng thích về chỗ mình. Cao Tổ hoàng đế chấp thuận, và vào năm 619, Mộ Dung Thuận trở về Thổ Dục Hồn. Tuy nhiên, sự trở về này không hoàn toàn viên mãn đối với Mộ Dung Thuận vì sau một thời gian dài ông vắng mặt, cha đã lập một người con trai khác làm thái tử. Ông chỉ được phong làm Đại Ninh vương và không hài lòng trước việc này.

Mặc dù ban đầu Đường và Thổ Dục Hồn là đồng minh, song hòa bình đã không kéo dài, khi mà công cuộc thống nhất Trung Quốc của Đường đã gần như hoàn thành vào năm 623, còn Mộ Dung Phục Doãn thì nghe theo lời khuyên của chiến lược gia Thiên Trụ vương mà thực hiện một số cuộc tấn công cướp phá hàng năm vào lãnh thổ Đường trong thời gian trị vì còn lại của Cao Tổ hoàng đế. Đến khi Thái Tông hoàng đế kế vị vào năm 626, Thổ Dục Hồn mới giảm bớt tần suất các cuộc tấn công, song vẫn tiếp tục.

Năm 635, dưới sự chỉ huy của tướng Lý Tĩnh, quân Đường tiến hành một cuộc tấn công nhằm triệt hạ Thổ Dục Hồn, buộc Mộ Dung Phục Doãn phải chạy trốn. Các quý tộc Thổ Dục Hồn bực bội với Thiên Trụ vương, và Mộ Dung Thuận đã lãnh đạo họ sát hại Thiên Trụ vương và đầu hàng quân Đường. Mộ Dung Phục Doan chết trong khi chạy trốn, vì thế Thái Tông hoàng đế đã phong cho Mộ Dung Thuận làm Tây Bình vương và Truật Cố Lã Ô Cam Đậu khả hãn, kế vị cha.

Cai trị ngắn ngủi
Tuy nhiên, thời gian trị vì của Mộ Dung Thuận chỉ kéo dài ngắn và trong tình trạng hỗn loạn, các thần dân được cho là không tôn trọng ông do ông đã phải làm con tim trong một thời gian dài tại Trung Hoa, và hỗn loạn vẫn không giảm bớt ngay cả khi quân Đường dưới quyền tướng Lý Đại Lượng (李大亮) đến đóng ở Thổ Dục Hồn nhằm giúp đỡ Mộ Dung Thuận. Cũng vào năm 635, Mộ Dung Thuận bị sát hại. Con trai ông là Yên vương Mộ Dung Nặc Hạt Bát trở thành người kế vị.

Tham khảo

 Tư trị thông giám, các quyển 181, 187, 194.
 Tùy thư, quyển 83
 Cựu Đường thư, quyển 198
 Tân Đường thư, quyển 221 thượng

Vua Thổ Dục Hồn
Mất năm 635
Năm sinh không rõ