title: Rome: Total War: Barbarian Invasion

text:
Rome: Total War: Barbarian Invasion (tạm dịch: Rome: Chiến tranh tổng lực – Man tộc xâm lược) là bản mở rộng đầu tiên của trò chơi máy tính thể loại chiến lược theo lượt và chiến thuật thời gian thực Rome: Total War do hãng The Creative Assembly phát triển và Sega phát hành vào năm 2005.

Phần chơi chiến dịch của bản mở rộng này bắt đầu vào năm 363 sau Công nguyên và kết thúc vào năm 476. Nếu như người chơi không thể đạt được những mục tiêu mà phần chơi chiến dịch đề ra, một bảng lựa chọn sẽ xuất hiện hoặc từ bỏ hoặc tiếp tục chơi. Trong thời kỳ này có ba tôn giáo lớn là Thiên Chúa giáo (Christianity), Hỏa giáo (Zoroastrianism) và Dị giáo (Paganism) luôn luôn xung đột với nhau để giành quyền thống trị. Bên cạnh đó Barbarian Invasion cũng đã khái quát một cách chi tiếp các cuộc di cư của người Đức cũng như của các bộ lạc du mục trên khắp châu Âu. Tuy nhiên, không giống như Rome: Total War, người chơi có thể chơi được tất cả các phe phái vào lúc khởi đầu game, trong khi ở Rome: Total War, chỉ được chọn ba phe phái và để chơi được các phe khác phải mở khóa bằng cách tiêu diệt chúng hoặc giành chiến thắng trong phần chơi chiến dịch.

Cách chơi
Barbarian Invasion lấy thời điểm 350 năm sau các sự kiện diễn ra trong phiên bản gốc. Về cơ bản đã có sự thay đổi rất nhiều ở các phe tham chiến cũng như các vùng đất. Mặc dù Viện nguyên lão La Mã vẫn còn tồn tại song đã không còn quyền lực như trước. Rome đã trở thành một đế chế rộng lớn và thịnh vượng trải dài từ thành Rome (dù theo lịch sử thì hoàng triều của đế quốc vẫn đóng ở Ravenna vào thời điểm đó) đến Constantinopolis (thủ đô Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay). Các quốc gia đã xuất hiện trong bản gốc Rome: Total War là Ai Cập, Macedonia, Pontus, Hy Lạp, Carthage, Gaul, Iberia, Anh Quốc và Numidia đều đã sáp nhập vào Đế chế La Mã. Lúc này các bộ tộc man rợ (Barbarian) như Hung hay German đã thống nhất lại với nhau và trở thành những thế lực hùng cường đe dọa cả châu Âu.

Trong bản mở rộng này xuất hiện một yếu tố mới gọi là Horde (du mục), đây là đặc quyền mà chỉ có các bộ tộc man rợ mới có. Đặc điểm của Horde đó là khi một phe nào đó mất đi vùng đất cuối cùng của mình (như Hung hay Vandal, khi bắt đầu sẽ không có vùng đất nào), thay vì bị tiêu diệt phe đó sẽ trở thành Horde và du mục nay đây mai đó. Horde là những đội quân rất lớn, tương tự như một quốc gia độc lập nhưng không có thủ phủ của mình. Khi một đội quân Horde chiếm được một thành phố sẽ có sự lựa chọn: một là phá hủy thành phố đó để thu về một khoản tiền lớn, hai là định cư ngay tại thành phố đó và chọn nó làm thủ đô của mình sau đó có thể chinh phục các vùng đất khác. Tuy nhiên khi chọn định cư, một phần của đội quân Horde sẽ được chuyển thành dân chúng.

Các đội quân du mục này sẽ không bị tiêu diệt trừ phi bị đánh bại trên chiến trường hay tất cả các vị tướng đều chết. Với việc đưa yếu tố Horde vào bản mở rộng này, nhà phát triển muốn tái hiện lại những cuộc di dư lớn và sự xuất hiện của các bộ tộc man rợ lúc bấy giờ gồm Hung, Goth, Vandal, Frank, Burgundy, Lombard, Alemanni, Sarmatia, Ostrogoth, Roxolani, Celt, Slav và Berber. Điều kiện chiến thắng khác nhau trong game còn tùy thuộc vào từng phe. Hầu như bất kỳ phe nào trong game cũng có sự nổi bật được ngay so với bản gốc. Barbarian Invasion có độ thử thách hơn hẳn, vì mỗi phe đều khởi đầu với những bất lợi riêng và AI trong phần này cũng khó hơn. Ví dụ, người chơi chọn bất kỳ bộ tộc man rợ nào đó như Saxon hay Frank thì khi khởi đầu chỉ với một nhúm đất và bị bao vây bởi hàng đống những kẻ hàng xóm đầy thù địch. Ngược lại, mọi việc cũng chẳng dễ dàng hơn chút nào với hai phe La Mã. Tây La Mã có lãnh thổ quá rộng lớn, một đế chế tàn tạ bị tấn công tứ phía với số quân quá ít ỏi đủ để tự vệ. Về phía Đông La Mã, khởi đầu có khá hơn đôi chút, nhưng cũng cần huy động mọi nguồn lực có thể để chống đỡ những cuộc tấn công từ những kẻ thù hùng mạnh như Sassanid và lũ rợ Hun.

Người chơi cũng có thể được và mất một thành phố vì nổi loạn. Nếu tâm trạng dân cư xấu sẽ ảnh hưởng đến quyết định đổi phe hoặc đơn giản là nổi loạn. Người chơi có thể ổn định dân chúng bằng các công trình gia tăng phúc lợi xã hội hay chỉnh mức thuế thấp, nhưng một trong những điểm đặc biệt của phiên bản này là đối phó với vấn đề tôn giáo, vốn là một yếu tố dường như bị bỏ quên trong bản gốc. Đây cũng là thời kỳ mà Thiên Chúa giáo, Hỏa giáo và Dị giáo ganh đua nhau quyết liệt. Tôn giáo trở thành một công cụ giúp người chơi có thể giữ cho dân chúng hạnh phúc bằng cách xây dựng các đền thờ theo tôn giáo của họ. Nhưng đồng thời nó cũng có thể là con dao hai lưỡi. Ví dụ nếu người chơi chiếm được một thành phố theo một tôn giáo khác thì có thể bị dân chúng căm ghét nếu tôn giáo khác biệt, đặc biệt nếu tôn giáo của viên thống đốc khác với tôn giáo của dân trong thành.

Các trận đánh thời gian thực trong Barbarian Invasion được làm tốt hơn trong bản gốc. Có một số đội hình và kỹ năng mới mà người chơi có thể tuỳ ý sử dụng, như kỹ năng bơi qua sông của bộ binh nhẹ. Điểm mới độc đáo nhất của các trận đánh là có thể đánh vào ban đêm với những đoàn quân đốt đuốc soi đường hành quân, gây ấn tượng cả về mặt đồ hoạ lẫn chiến thuật. Người chơi cũng có thể lợi dụng ưu thế chiến thuật tập kích ban đêm để đối phó với những tướng mạnh, ví dụ một tướng địch không có kỹ năng đánh đêm sẽ không thể lãnh đạo tốt binh lính khi bị tập kích vào ban đêm như ban ngày.

Phe phái
Những phe chơi được gồm:
Đế quốc Tây La Mã
Đế quốc Đông La Mã
Người Hun
Người Goth
Người Vandal
Người Sarmatia
Người Saxon
Người Frank
Người Alemanni
Nhà Sassanid

Những phe không chơi được gồm:
Người Anh thuộc La Mã
Loạn quân Đông La Mã
Loạn quân Tây La Mã
Người Ostrogoth
Người Roxolani
Người Slav
Người Celt
Người Burgundia
Người Lombard
Người Berber
(Lưu ý: tất cả các loạn quân này là không thể chơi được nhưng một số có thể nổi loạn và quay trở lại với phe ban đầu, trừ khi họ không có nó)

Trận chiến lịch sử
Trận đồi Badon
Trận Chalons

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ chính thức của Total War

Trò chơi điện tử năm 2005
Trò chơi của Activision
Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi về Đế quốc La Mã
Trò chơi điện tử của hãng Sega
Total War (sê-ri trò chơi)
Trò chơi chiến lược theo lượt
Trò chơi có bản mở rộng
Trò chơi trên macOS
Trò chơi trên Windows
Trò chơi của The Creative Assembly
Trò chơi lấy bối cảnh thời cổ đại
Trò chơi điện tử chiến thuật theo lượt
Trò chơi trên iOS


title: Total War: Rome II

text:
Total War: Rome II  (tạm dịch: Chiến tranh tổng lực: La Mã 2) là một trò chơi máy tính thuộc thể loại chiến thuật thời gian thực và chiến lược theo lượt sắp tới do hãng The Creative Assembly phát triển và Sega phát hành, dự kiến game sẽ được phát hành vào ngày 3 tháng 9 năm 2013 cho Microsoft Windows. Theo như dự đoán ban đầu thì trò chơi sẽ được phát hành vào tháng 10. Theo trang web Bookseller, Pan Macmillan và Thomas Dunne Books đã mua bản quyền từ The Creative Assembly để phát hành một loạt các tiểu thuyết dựa trên tựa game Total War: Rome II. Tác giả David Gibbins đã được giao nhiệm vụ viết loạt tiểu thuyết nói trên. Cuốn tiểu thuyết đầu tiên sẽ được phát hành cùng một lúc với game vào tháng 10. Trò chơi là bản game độc lập thứ tám trong dòng Total War, Rome II là người thừa kế của bản Rome: Total War đầu tiên năm 2004.

Total War: Rome II sử dụng công nghệ đồ họa mới có khả năng tái hiện chiến trường lên đến hàng chục ngàn người với hiệu ứng phá huỷ hoành tráng. Những góc quay camera mới cũng sẽ được bổ sung nhằm đem lại cho người chơi cảm giác sống động của từng trận đánh. Phiên bản này sẽ tập trung vào các cốt truyện và những quyết định cá nhân của các nhân vật lịch sử quan trọng. Những bất hoà trong nội bộ và các âm mưu chính trị sẽ đóng một phần quan trọng trong trò chơi.

Nội dung

Giống như Rome: Total War, Rome II cũng lấy bối cảnh thời cổ đại và tập trung vào thời kỳ Cộng hòa La Mã, cho phép người chơi biến nó thành Đế chế La Mã nếu họ lựa chọn. Yêu cầu hệ thống của trò chơi vẫn chưa được hãng cho biết chi tiết, tuy nhiên nhà phát triển đã tuyên bố là studio sẽ cố gắng để duy trì các yêu cầu hệ thống tối thiểu như trong Total War: Shogun 2.

Bản đồ chiến dịch của trò chơi lớn hơn so với phiên bản tiền nhiệm Rome: Total War, và ngoài việc bao gồm trong phạm vi của Đế quốc La Mã và các vùng lân cận, sẽ có thêm các vùng đất mới "nằm xa về phía Đông". Cơ chế đồ họa mới sẽ tăng cường hình ảnh của game và tính năng camera đơn vị mới sẽ cho phép người chơi tập trung vào cá nhân người lính trong chiến trường, mà bản thân nó có thể chứa hàng ngàn quân tham chiến cùng một lúc. Creative Assembly đã tuyên bố rằng họ muốn đưa phần con người vào trong cuộc chiến theo cách này, chẳng hạn như cảnh những người lính sẽ biểu thị nỗi khiếp sợ trên khuôn mặt khi đồng đội của mình bị giết quanh đó và những viên sĩ quan truyền cảm hứng cho đám binh sĩ với bài phát biểu quả cảm trước khi tháp công thành đập trúng các bức tường của thành phố quân địch. Điều này sẽ được thực hiện bằng cách sử dụng hình ảnh động trên khuôn mặt cho từng cá nhân đơn vị người lính như thêm cảm giác kinh hoàng và hiện thực hóa các trận chiến.

Cũng như Total War: Shogun 2, người chơi sẽ được gợi ý với các quyết định. The Creative Assembly đã mở rộng tính năng này, với mỗi quyết định sẽ dẫn người chơi đến 'đường quyết định' cụ thể dựa trên các quyết định trước đây của người chơi. Những quyết định này sau đó sẽ ảnh hưởng đến chiến dịch diễn ra, chẳng hạn như chuyển đổi thể chế Cộng hòa La Mã sang Đế quốc La Mã. Ngoài ra, không còn phân bổ đặc điểm cho các tướng lĩnh và các thành viên trong gia tộc với các bản Total War trước đây, người chơi có thể gán đặc điểm cho các đạo Lê dương La Mã khi họ đạt được kinh nghiệm chiến đấu qua nhiều năm chinh chiến. Người chơi cũng có thể tùy chỉnh các quân đoàn bằng cách chọn kiểu dáng vũ khí của họ. Điều này có nghĩa là người chơi vẫn sẽ có thể xác định các thành phần của cá nhân cohort, dù cho họ sẽ xây dựng toàn bộ các quân đoàn cùng một thời điểm không giống như các bản Total War trước đây yêu cầu người chơi phải xây dựng tất cả các đơn vị của một đội quân một cách riêng biệt.

Hải quân cũng sẽ đóng một vai trò quan trọng hơn trong Total War: Rome II so với người tiền nhiệm. Creative Assembly dự kiến sẽ giới thiệu kiểu chiến đấu kết hợp hải chiến và bộ chiến trong các trận chiến trên đất liền và các cuộc vây hãm thành phố lần đầu tiên trong lịch sử phát triển dòng game Total War của công ty. Điều này sẽ phản ánh chiến lược hải quân của thời cổ đại khi các thành phố ven biển bị chinh phục và phá hủy trong cuộc xâm lược của bộ binh đổ bộ từ đội chiến thuyền. Lê dương La Mã giờ đây có thể tấn công lục quân và thành phố của đối phương, trong khi các đơn vị hải quân sẽ yểm trợ phía sau bằng cách bắn tên lửa hoặc phóng đá phá thành từ khoảng cách xa bờ biển. Hải quân tự thân cũng có thể chinh phục những thành phố ven biển phòng thủ kém. Creative Assembly còn lên kế hoạch tạo các đơn vị hải quân có kích thước lớn hơn, do đó, thay vì tạo một chiếc tàu chiến trong mỗi lượt xây dựng, người chơi có thể sở hữu một hạm đội chiến thuyền đáng gờm trong thời gian ngắn hơn.

Creative Assembly cũng tìm cách nắm bắt sự độc đáo của các nền văn hóa khác nhau và các lực lượng chiến đấu trong thời cổ đại. Jack Lusted, trưởng nhóm thiết kế đơn vị quân của Creative Assembly đã nói rằng phe 'Loạn quân' (Rebel) trong bản gốc Rome: Total War sẽ được thay thế bằng một số lượng lớn các phe phái nhỏ hơn, trong đó bao gồm từng thành bang Hy Lạp thay vì một phe Hy Lạp duy nhất như trước đây. Mỗi phe sẽ có một lối chơi đặc trưng. Một bộ tộc man rợ trên đảo Anh sẽ trông và cảm thấy hoàn toàn khác một đạo quân lê dương La Mã có kỷ luật, chẳng hạn. Những đặc vụ và các công nghệ khác nhau cũng sẽ được áp dụng cho các phe phái khác nhau. Sau cùng, một bộ lạc man rợ nội địa sẽ không bao giờ có thể nghiên cứu các công nghệ tạo ra Polyremes (một loại tàu chiến nhiều hàng mái chèo của La Mã) hoặc chẳng thể có hy vọng chế tạo ra loại máy ném đá Ballista tiên tiến trên thực tế mà nói.

Hệ thống ngoại giao sẽ được cải tiến với một trí tuệ nhân tạo tốt hơn, để người chơi cũng có thể lập kế hoạch theo cách của họ tiến tới quyền lực ngoại giao. Creative Assembly thừa nhận các dị thường khác nhau trong các phiên bản trước đây, khi mà AI có thể thực hiện hành động kỳ lạ hoặc thậm chí là tự sát. chẳng hạn như các phe phái nhỏ tuyên chiến với toàn bộ đế chế La Mã. Điều này sẽ được xem xét trong phần tiếp theo và AI được cho là "thông minh" và khôn ngoan hơn bao giờ hết. Hành động của người chơi trong suốt chiến dịch sẽ quyết định có hay không kẻ thù AI sẽ là một đồng minh đáng tin cậy hoặc là một kẻ phản bội đáng ngờ.

Creative Assembly đã tiết lộ rằng người chơi có thể chọn chơi một trong ba gia tộc của phe La Mã có thực trong lịch sử gồm Julii, Junii và Cornelii.

Bản đồ chiến dịch
Bản đồ chiến dịch của Rome II kéo dài từ Afghanistan đến Bồ Đào Nha ngày nay. Nó được chia ra thành 173 khu vực, được gộp lại thành 57 tỉnh. Mỗi tỉnh gồm bốn khu vực, và người chơi có thể chinh phục riêng từng khu vực một. Tuy nhiên, việc kiểm soát toàn bộ một tỉnh sẽ cho phép người chơi nâng tỉnh đó lên level cao hơn, mỗi level cao hơn đồng nghĩa với việc chỉ số hạnh phúc nào hoặc khả năng tuyển mộ quân đội sẽ tăng lên. Lựa chọn xây dựng một tỉnh được hiển thị trên một đơn duy nhất, trong khi hạnh phúc nào cũng là dựa tỉnh. Điều này có nghĩa rằng nếu chỉ số hạnh phúc trong một tỉnh xuống quá thấp, khu vực có chỉ số thấp nhất sẽ nổi loạn thay vì cả toàn bộ tỉnh đó.

Những ngôi làng riêng lẻ và các công trình khai thác tài nguyên sẽ biến mất khỏi bản đồ chiến dịch tại Rome II, và thay vì vào đó chỉ giới hạn trong thủ phủ của khu vực. Trong các thủ phủ của mỗi khu vực, sẽ có một đơn vị đồn trú tự động riêng, kích thước của nó được xác định bởi kích thước có thể của khu định cư và các tòa nhà quân sự. Để bù đắp việc loại bỏ các công trình tài nguyên, các đội quân nay đã có một điểm mạnh riêng, đó là có thể chủ động cướp bóc, tự động tạo ra chiến lợi phẩm và giảm chi phí bảo trì. Người chơi có thể tung quân cướp bóc lãnh thổ thân thiện lẫn thù địch, mặc dù vậy, những khu vực riêng bị đánh phá sẽ gây nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến chỉ số hạnh phúc ở nơi đó.

Mỗi tỉnh có một thủ phủ được bảo vệ bởi những bức tường, không giống như thủ phủ của từng khu vực một. Những trận đánh bao vây sẽ chỉ xảy ra đối với các khu định cư có tường thành bảo vệ hay có các tòa nhà quân sự, và loại trừ các khu định cư nhỏ hơn. Do kích thước lớn hơn, thủ phủ của một tỉnh cũng có nhiều công trình xây dựng hơn thủ phủ của riêng từng khu cực.

Phe phái
Nhà phát triển The Creative Assembly đã đưa ra thông tin rằng người chơi sẽ có chơi với 8 phe phái chơi được vào lúc phát hành. Các phe phái sẽ được chia vào 3 nhóm văn hóa: nhóm Hi Lạp-La Mã, nhóm các bộ lạc man tộc châu Âu, và nhóm phương Đông. Mỗi người chơi sẽ có một lối chơi độc đáo riêng với từng phe, mỗi phe sẽ mang đến một cuộc chiến tranh hoàn toàn khác nhau. Một số trong số đó đang bị ràng buộc vào cuộc viễn chin quân sự, trong khi những phe khác lại tập trung nhiều hơn về khoa ngoại giao và thương mại.

Cộng hòa La Mã
Cộng hòa La Mã là một nước hùng mạnh nằm ở Ý hiện tại. Họ là một chủng tộc có tay nghề trong kim loại và có truyền thống quân sự lâu dài và đáng nể. Chiến thắng quan trọng gần đây của họ trước Pyrrhus của xứ Epirus đã để lại cánh cửa rộng mở cho sự vĩ đại của nền Cộng hòa La Mã. Các khu vực xung quanh bán đảo Ý là nơi béo bở cho cuộc chinh phục, và Cộng hòa La Mã đang mở rộng với tốc độ lớn. Để thực hiện một cuộc chinh phục của quy mô này có thể, nó có một trong những đội quân và hải quân có kỷ luật nhất, và là một trong những cường quốc quân sự mạnh nhất của thời gian của mình. Nhanh chóng học từ những sai lầm và sẵn sàng để đồng hóa nền văn hóa khác vào riêng của mình, Cộng hòa La Mã đã thực sự trở thành một mối đe dọa nghiêm trọng đối với các nước láng giềng, một số trong đó thời gian đã không đối xử tử tế... Cộng hòa La Mã sẽ được chia thành ba gia đình có ảnh hưởng lớn và hùng mạnh; nhà Julii, nhà Junii, và Cornelii. Nó cũng có một hệ thống Thượng viện, nơi hạnh phúc công cộng dựa trên hạnh phúc của tầng lớp trên và dưới, tương tự như các dòng Total War trước đó. Hạnh phúc của quảng đại quần chúng là điều kiện tiên quyết cho thành công trong chính sách ngoại giao và sống sót trước những âm mưu liên tục của Thượng viện. Thượng viện của Roma là một môi trường nguy hiểm, một trong đó có thể gây tử vong nếu một gia đình đối thủ có được quá nhiều quyền lực. Người chơi có thể cố gắng để gửi một thượng nghị sĩ của một gia đình đối thủ đi bằng cách cho họ một đội quân để chỉ huy và ban cho họ thứ hạng của legatus, hoặc tướng. Tuy nhiên, làm như vậy, luôn luôn là rủi ro mà thậm chí sau đó các thượng nghị sĩ sẽ đạt được quá nhiều quyền lực và cố gắng để bắt đầu một cuộc nội chiến chống lại chính phủ hiện tại.

Carthage
Carthage là một quốc gia thành bang ven biển với các thuộc địa trên biển Địa Trung Hải, tự hào với một lực lượng hải quân mẽ, và là kẻ thù truyền kiếp của La Mã. Như La Mã, Carthage cũng được cai trị bởi một trong ba quyền lực chính trị lớn, trong đó mỗi người sẽ mang lại khoản thưởng thêm cho quân sự và kinh tế.
Makedonia
Makedonia là một trong những vương quốc Diadochi nổi lên sau cái chết của Alexandros Đại đế . Makedonia đã được ghi nhận là thừa hưởng một lợi thế quân sự khi phải đối mặt với các phe phái Hy Lạp cổ đại khác và tộc man rợ như một sức mạnh quân sự lâu đời của đông nam châu Âu. Makedonia đấu tranh để trở về vị trí sức mạnh mà Alexandros Đại đế một thời đã đem đến cho nó. Vì lý do này, Makedonia giữ lại một lực lượng quân sự đáng kể và là một trong những phe phái Hy Lạp mạnh mẽ hơn cả. Giàu tài nguyên, Makedonia cũng có khả năng giao dịch tuyệt vời. Mặc dù được hỗ trợ bởi đội quân ghê gớm của nó, Makedonia phải dựa vào những thành bang Hy Lạp khác để hỗ trợ hải quân, bởi hải quân riêng của mình khá yếu. Mặc dù liên minh của nó với một số thành bang Hy Lạp, họ vẫn nghi ngờ về xu hướng chủ nghĩa đế quốc Makedonia và nó sẽ chứng minh khó có thể chiếm được lòng tin của họ về mặt ngoại giao.
Iceni
Các Iceni là một bộ lạc Celt mạnh mẽ, hiếu chiến và hung dữ từ vùng Britannia nổi tiếng với việc sử dụng chiến xa. Họ là những thợ sắt tay nghề cao, và các chiến binh của họ mặc sơn chiến tranh không giống như các bộ lạc man rợ khác. Mặc dù không tiến bộ bằng Hy Lạp-La Mã, người Iceni cũng vượt xa hơn mức thiếu văn minh. Họ đúc đồng tiền riêng của họ, và nổi tiếng về chế tác đồ trang sức bằng vàng mà vua và giới quý tộc Iceni đeo. Các Iceni sẽ có hạnh phúc thêm dân số theo số lượng quân đội trên mặt trận chiến tranh, bởi toàn bộ lạc rất hiếu chiến tranh. Họ có nhiều đối thủ, và do đó cơ hội là rất phong phú để đáp ứng nhu cầu hiếu chiến của họ. Chiến thuật truyền thống của họ, như hiệu quả và đơn giản như những người thân. Họ thường đè bẹp đối thủ của mình với một đội kỵ binh kết hợp với xe ngựa phi, tiếp theo là đám chiến binh, tất cả sơn màu xanh để tôn vinh nữ thần chiến tranh của họ, Andraste.
Arverni
Arverni là một bộ lạc Celt nằm ở miền Trung xứ Gaul. Một bộ tộc hung hăng nhưng tự hào, bộ tộc được xây dựng trên một xã hội chiến binh và thống nhất bởi một đền thờ chung cai trị bởi các linh mục của mình, các Druids. Các Arverni đã giữ lại nhiều truyền thống tổ tiên của họ, và do đó là một trong những bộ lạc man rợ có công nghệ và văn hóa tiên tiến nhất ở châu Âu. Sự nở rộ kinh tế của Arverni đến từ thợ thủ công có tay nghề cao của họ, nhưng không kém hơn, những người này cũng là những chiến binh đáng gờm, chỉ huy sự tôn trọng giữa các bộ lạc man rợ của châu Âu. Để trở thành một người đàn ông đứng giữa họ thì phải liên tục chứng tỏ khả năng như một chiến binh và lãnh đạo, bởi bộ tộc chỉ tôn trọng sức mạnh. Họ đi đến chiến tranh theo lệnh của các Druids, người đọc dấu hiệu từ các vị thần của họ, quyết định có hay không một cuộc chiến tranh được đặt ra. Họ là một trong những phe phái thương mại tập trung trong Total War: Rome II, và có điểm thưởng ngoại giao với các bộ lạc man rợ khác khi tỏ rõ sức mạnh và tay nghề thủ công.
Suebi
Người Suebi; một bộ lạc man rợ đến từ trung tâm Germania. Họ là một chủng tộc gồm đa dạng người được thống nhất bởi một ngôn ngữ chung và tôn giáo. Các Suebi là cỗ máy chiến đấu dữ dội, và có lý do chính đáng khi các bộ lạc man rợ khác sợ hãi họ. Người Suebi có công nghệ rất hạn chế, và do đó không thể tạo ra áo giáp hoặc vũ khí tiên tiến. Thay vào đó, họ dựa vào chiến đấu hoặc không vũ trang hoặc sử dụng chùy và giáo. Các Suebi nổi tiếng với các cuộc tấn công thường xuyên của họ trên sông Rhine cũng như sử dụng chiến thuật phục kích để đạt được chiến thắng. Như một bộ tộc man rợ, nhiều người ghét cay ghét đắng và sợ những người man rợ tàn nhẫn này, và họ phải đối mặt với những sự kháng cự đáng kể từ những người mà họ chinh phục.
Parthia

Phe thứ 7 và áp chót là Parthia, một liên minh các bộ lạc, Parthia nổi tiếng vì giống ngựa tốt của họ cùng những kỵ binh bắn cung và những kỵ binh giáp nặng như Cataphract, sau này có thể phát triển kỹ thuật giáp đồng đặc biệt hoặc áo giáp sắt quy mô bao trùm cả ngựa lẫn người cưỡi. Bộ binh của họ, chủ yếu là tộc người Ba Tư/Iran sinh sống trên thảo nguyên, sử dụng giáo mác trong khi giao chiến và những lính đánh thuê, được vũ trang theo phong cách Seleukos. Những điều này đã cho thấy rằng, Parthia thực sự, đáng sợ đặc biệt là trên mặt đất, nơi họ có thể tận dụng đầy đủ lợi thế của kỵ binh giáp nặng.
Ai Cập
Là một vương quốc Diadochi như Makedonia, quốc gia Ai Cập nhà Ptolemaios đã lưu giữ nhiều truyền thống cổ xưa của nó cùng với ảnh hưởng Hy Lạp trong nền văn hóa của nó. Người Ai Cập là một nền văn minh đầy cảm hứng: họ tiếp tục xây dựng tượng đài lớn và các ngôi đền trong hình ảnh của cả các vị thần và nữ thần Hy Lạp cũng như của chính họ. Tầng lớp trên đã có ảnh hưởng từ cả hai nền văn hóa Hy Lạp và Ai Cập, một thực tế mà đã sinh ra một nền văn hóa Hy Lạp-Ai Cập độc đáo. Nhưng trên tất cả, đó là bởi cách sống kiểu Hy Lạp được tổ chức và coi trọng trên toàn Vương quốc Ptolemaios và công dân Hy Lạp được hưởng những đặc quyền mà người Ai Cập bản xứ thì không, một thực tế đã gây ra nhiều cuộc nổi dậy và binh biến trong các tầng lớp thấp hơn. Các Pharaoh tin tưởng trong việc sử dụng đội hình chiến binh cầm giáo, giống như Alexandros Đại đế đã làm. Để cung cấp hỗ trợ và các cuộc tấn công sườn, Ptolemaios Ai Cập cũng có các đơn vị độc đáo như kiếm sĩ được đào tạo trong phong cách chiến đấu truyền thống Ai Cập, xe ngựa gắn dao bén và voi chiến tranh giống như đối thủ của nó, vương quốc Seleukos. Với quân đội và sự giàu có rộng lớn của họ, các vị vua Ptolemaios mong muốn mở rộng quốc gia của họ.

Các phe không chơi được
Đây là các phe phái mà không thể được chơi trong chiến dịch. Họ đã được liệt kê bởi các nhóm văn hóa của mình hoặc các khu vực xuất xứ.

Brit (người Anh)

Brigantes, Caledones, Demetae, Dumonii

Celt (không phải Gaul)

Aestii, Anartes, Eravisci, Galatia, Nori, Raeti, Ebdani

Celt-Iberia

Arevaci, Cantabri, Celtici, Cessetani, Edetani, Galleaci, Lusitani, Turdetani

Dacia

Bastarnae, Biephi, Getae

Gaul

Atrebartes, Aedui, Boii, Carnutes, Helvetii, Insubres, Liguria, Namnetes, Nervii, Pictones, Scordisci, Treverii, Veneti, Vivisci, Volcae

German

Cherusci, Cimbri, Frisii, Gutones, Lugii, Marcomanni, Rugii, Sequanii

Hy Lạp

Bactria, Knossos, Massilia, Pergamon, Rhodes, Sardes, Syracuse, Síp

Illyria

Ardiaei, Breuci, Daorsi, Delmatae

Sarmatia

Aorsoi, Roxolani, Siraces

Thracia

Odrysia, Triballi, Tylis

Châu Phi

Gaetuli, Masaesyli, Garamantia, Nasamones, Cyrenaica, Blemmyes, Meroe, Axum

Italia

Liên minh Etrusca

Tiểu Á (không phải Hy Lạp)

Bithynia, Trapezon, Cappadocia

Scythia

Catiaroi, Scythia, Cimmeria, Budini, Thyssagetae

Caucasus

Ardhan, Armenia, Colchis, Kartli

Iran

Dahae, Khorasmii, Massagetae, Media Atropatene, Media, Persia, Parthava, Drangiana

Ả Rập

Gerrhea, Himyar, Ma'in, Mascat, Nabatea, Saba, Qidri

Phoenicia/Carthager

Carthago Nova, Libue

Ấn-Scythia

Aria, Arachosia, Sagartia

Phát triển

Chú thích

Tham khảo

 Video Trailer của trò chơi trên YouTube

Trò chơi chiến lược thời gian thực
Trò chơi về Đế quốc La Mã
Trò chơi bối cảnh thời cổ đại
Trò chơi của The Creative Assembly
Trò chơi điện tử của hãng Sega
Total War (sê-ri trò chơi)
Trò chơi trên Windows
Trò chơi trên macOS
Trò chơi điện tử năm 2013
Trò chơi điện tử chiến thuật theo lượt
Trò chơi trên Linux
Trò chơi điện tử phần tiếp theo


title: Bộ Choi choi

text:
Bộ Choi choi hay bộ Rẽ, bộ Dẽ, bộ Giẽ (tên khoa học: Charadriiformes), là một bộ đa dạng về các loài chim có kích thước nhỏ đến trung bình. Bộ này có khoảng 380 loài và có một số loài phân bố khắp nơi trên thế giới. Hầu hết các loài trong bộ Charadriiformes sống gần các vực nước và ăn động vật không xương sống hoặc các loài động vật nhỏ khác; tuy nhiên, một số loài sinh sống ở biển, sa mạc và một ít sống trong rừng rậm.

Các họ
Đây là danh sách các họ theo phân loại Bộ Choi choi.
 Phân bộ Scolopaci hay phân bộ Limicoli
 Họ Scolopacidae: 16 chi, 96 loài rẽ (dẽ, giẽ), choắt.
 Phân bộ Thinocori
 Họ Rostratulidae: 2 chi, 3 loài nhát hoa.
 Họ Jacanidae: 6 chi, 8 loài gà lôi nước.
 Họ Thinocoridae: 2 chi, 4 loài.
 Họ Pedionomidae: 1 chi, 1 loài (Pedionomus torquatus)
 Phân bộ Lari
 Họ Laridae sensu stricto: 11 chi, 56 loài mòng biển.
 Họ Rhynchopidae: 1 chi (Rynchops), 3 loài xúc cá.
 Họ Sternidae: 12 chi, 46 loài nhàn biển
 Họ Alcidae: 11 chi, 25 loài.
 Họ Stercorariidae: 1 chi (Stercorarius), 7 loài.
 Họ Glareolidae: 4 chi, 17 loài.
 Họ Dromadidae: 1 chi, 1 loài (Dromas ardeola).
 Phân bộ Turnici
 Họ Turnicidae: 2 chi, 17 loài cun cút.
 Phân bộ Chionidi
 Họ Burhinidae: 2 chi, 10 loài chim burin (rẽ).
 Họ Chionididae: 1 chi (Chionis), 2 loài
 Họ Pluvianellidae: 1 chi, 1 loài (Pluvianellus socialis)
 Phân bộ Charadrii
 Họ Pluvianidae: 1 chi, 1 loài (Pluvianus aegyptius)
 Họ Pluvialidae: 1 chi (Pluvialis), 4 loài.
 Họ Ibidorhynchidae: 1 chi, 1 loài (Ibidorhyncha struthersii)
 Họ Recurvirostridae: 3 chi, 9 loài cà kheo.
 Họ Haematopodidae: 1 chi (Haematopus), 12 loài chim mò sò.
 Họ Charadriidae: 13 chi, 63 loài choi choi, te.

Phát sinh chủng loài
Biểu đồ phát sinh chủng loài dưới đây là tổng hợp từ các nguồn Baker et al. (2007, 2012), Barth et al. (2013), Bridge et al. (2005), Cibois et al. (2012), Crochet et al. (2000, 2002), Ericson et al. (2003), Fain & Houde (2007), Gibson (2010), Jackson et al. (2012), Livezey (2010), Pereira & Baker (2008, 2010), Pons et al. (2005), Sternkopf (2011), Whittingham et al. (2000).

Tham khảo

Chim biển
Chim lội


title: Cá chai neo

text:
Cá chai neo (danh pháp khoa học: Callionymus semeiophor) là một loài cá trong chi Callionymus, trong họ cá Đàn lia.

Chú thích

Tham khảo

S
Động vật được mô tả năm 1983


title: Công đệ Ngữ

text:
Tống Tử Ngữ (chữ Hán: 宋君禦, trị vì 620 TCN), tên thật là Tử Ngữ (君禦), là vị vua thứ 22 của nước Tống - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Tử Ngữ là con trai thứ của Tống Tương công, vua thứ 20 của nước Tống và là em trai của Tống Thành công, vị vua thứ 21 của nước Tống.

Năm 620 TCN, vua anh Tống Thành công qua đời. Tử Ngữ bèn nổi lên làm binh biến, giết chết thế tử của Thành công cùng Tư mã nước Tống là Công tôn Cố rồi cướp ngôi.

Tuy nhiên Tử Ngữ làm vua không được bao lâu. Cùng năm đó, người nước Tống hợp sức tấn công vào cung, giết Tử Ngữ và lập con thứ của Tống Thành công là Tử Xử Cữu lên nối ngôi, tức Tống Chiêu công.

Xem thêm
Tống Tương công
Tống Thành công
Tống Chiêu công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Tống Vi tử thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Tống
Năm sinh thiếu
Mất năm 620 TCN
Vua Trung Quốc bị giết


title: Ô tác Denham

text:
Ô tác Denham (danh pháp khoa học: Neotis denhami) là một loài chim trong họ Ô tác. Ô tác Denham sinh sống ở cận Sahara châu Phi, ở các mặt đất mở, bao gồm đất nông nghiệp, đồng bằng ngập lụt và fynbos bị cháy. Nó là loài định cư nhưng một số quần thể nội địa di chuyển đến vĩ độ thấp hơn vào mùa đông.

Chim trống nặng 9–10 kg còn con mái nặng 3–4 kg, con trống dài 100–116 cm còn con mái dài 80–87 cm. Lưng màu nâu, sẫm màu hơn và đồng màu hơn ở con trống, và các phần dưới có màu trắng. Cổ màu xám nhạt với gáy màu cam. Chỏm đầu màu xám của nó giáp với màu đen và một đường màu đen chạy qua mắt với một dòng trắng tạo thành một lông mày ở trên. Chân dài màu vàng nhạt. Cánh hoa văn nổi bật trong màu nâu, trắng và đen, con trống lúc bay trông trắng hơn con mái hoặc con non.

Chú thích

Tham khảo

D
Chim châu Phi Hạ Sahara
Động vật được mô tả năm 1826


title: Ô tác lớn

text:
Ô tác lớn (danh pháp khoa học: Otis tarda) là một loài chim trong họ Ô tác. Chúng là loài duy nhất trong chi Otis.

Ô tác lớn sinh sản ở miền nam và trung bộ châu Âu, nơi mà nó là loài chim lớn nhất, và trên toàn xứ ôn đới châu Á. Quần thể ở châu Âu chủ yếu là định cư, nhưng quần thể châu Á di chuyển xa hơn về phía nam vào mùa đông. Tây Ban Nha bây giờ chứa khoảng 60% dân số loài này trên thế giới. Loài này có cân nặng cạnh tranh với ô tác Kori, nhờ xương cổ chân và đuôi khá dài hơn nên nó trung bình cao hơn và ít lưỡng hình giới tính hơn.. Con trống thường cao 90–105 cm và dài khoảng 115 cm và có sải cánh dài 2,1-2,7 m. Con trống có khối lượng từ 5,8 đến 18 kg, với trung bình 9,65 đến 13,5 kg, mẫu nặng nhất xác nhận có trọng lượng 21 kg.
Con mái nhỏ hơn 1/3, thường cao  và dài  và sải cánh dài . Trọng lượng trung bình . Nhìn chung trọng lượng con mái từ .

Chú thích

Tham khảo

 CMS Great Bustard Memorandum of Understanding

 Field Guide Page on Flickr

T
Chim châu Á
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758


title: Rắn ăn trứng châu Phi

text:
Rắn ăn trứng châu Phi (Dasypeltis) là một trong hai loài rắn ăn trứng thuộc phân loại rắn sống phụ thuộc hoàn toàn vào thức ăn là trứng (cùng với rắn ăn trứng Ấn Độ). Đây là loài rắn không có nọc độc (do chúng không có răng nanh), được tìm thấy ở trên khắp lục địa châu Phi, nơi có nhiều loài chim sinh sống.

Phân loại
Rắn ăn trứng châu Phi được chia thành năm loại theo khu vực phân bố bao gồm:
 Rắn ăn trứng núi (Dasypeltis atra)
 Rắn ăn trứng Trung Phi (Dasypeltis fasciata)
 Rắn ăn trứng nâu miền Nam (Dasypeltis inornata)
 Rắn ăn trứng Đông Phi (Dasypeltis medici)
 Rắn ăn trứng thoi (Dasypeltis scabra) là loài phổ biến nhất

Sự phân biệt này phụ thuộc vào hình dáng và màu sắc của từng loại như: đen, nâu, xanh. Chiều dài của mỗi loại cũng khác nhau, từ 30 – 120 cm.

Mô tả
Đây là loài rắn không có nọc độc, nhưng chúng có răng giả để có thể tự vệ. Khi có nguy hiểm, chúng sẽ bò một cách ngoằn ngoèo để làm lóa mắt đối phương, cùng với đó là những âm thanh phát lên như những tiếng rít rất gay gắt và giả vờ như tấn công đối thủ. Chúng sẽ không cắn đối phương thật vì sẽ dễ bị lộ. Hành động này của chúng có thể khiến những con vật to lớn như con voi cũng phải sợ hãi.

Rắn ăn trứng châu Phi có một bộ hàm và chiếc cổ cực kỳ linh hoạt để có thể dễ dàng nuốt được những quả trứng to gấp 10 lần so với trọng lượng cơ thể chúng. Nhưng ngược lại, cột sống trong cơ thể có cấu trúc lồi lõm các cạnh có thể phá vỡ được lớp vỏ quả trứng khi vào cơ thể. Ban đầu, con rắn sẽ cuộn tròn cơ thể để giữ cố định quả trứng, sau đó là thực hiện thao tác nuốt quả trứng một cách từ từ nhờ bộ hàm và cổ họng được mở rộng. Quả trứng sau khi vào cơ thể sẽ được đẩy xuống chỗ lồi lõm của cột sống để phá vỡ lớp vỏ và thực hiện việc tiêu hóa. Cuối cùng, sau khi hấp thụ hết chất dinh dưỡng bên trong, lớp vỏ quả trứng bị con rắn đào thải ra ngoài. Đây là một cách tiêu hóa hiệu quả và tận dụng được hết những chất dinh dưỡng có trong quả trứng.

Chú thích

Liên kết ngoài
Herper.com Keeping Egg-eating Snakes
All about Dasypeltis / Egg-Eater - English / German
Status and distribution of D. sahelensis in Northern Africa


title: Ô tác Đại Ấn

text:
Ô tác Ấn Độ lớn (danh pháp khoa học: Ardeotis nigriceps) là một loài chim trong họ Ô tác để phân biệt với Lesser Florican cũng là một loài Ô tác nhưng kích thước nhỏ hơn.

Ô tác Đại Ấn sinh sống ở Ấn Độ và Pakistan. Tổng cộng chỉ còn 250 cá thể và loài này nằm bên bờ vực tuyệt chủng. Ô tác Đại Ấn có kích thước:

Chú thích

Tham khảo

Nghiên cứu thêm
 Bhushan, B. (1985) The food and feeding behaviour of the Great Indian Bustard Choriotis nigriceps (Vigors). Class Aves: Otididae. M.Sc. dissertation. University of Bombay, Bombay.
 Dharmakumarsinhji RS (1957) Ecological study of the Great Indian Bustard Ardeotis nigriceps(Vigors)[ Aves: Otididae] in Kathiawar Peninsula, western India. J. Zool. Soc. India 9:139-52.
 Dharmakumarsinhji, RS (1962) Display, posturing and behaviour of the Great Indian Bustard Choriotis nigriceps (Vigors). Proc. 2nd All-India Congress. Zoology. Part 2:277-283

Liên kết ngoài

Videos and photographs
Arkive - images and movies
BirdLife Species Factsheet

N
Chim Ấn Độ
Chim Pakistan
N
E
N
Động vật được mô tả năm 1831


title: Ô tác lam

text:
Ô tác lam (danh pháp khoa học: Eupodotis caerulescens) là một loài chim trong họ Ô tác. Ô tác lam sinh sống ở Lesotho và Nam Phi. Môi trường sống tự nhiên của chúng là cao nguyên đồng cỏ khô, cây bụi, đất canh tác và đồng cỏ. Loài này bị đe dọa do mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

C
Chim châu Phi Hạ Sahara
Động vật được mô tả năm 1820


title: Không quân Hoàng gia Lào

text:
Không quân Hoàng gia Lào (tiếng Pháp: Aviation Royale Laotienne – AVRL; tiếng Anh: Royal Lao Air Force), là quân chủng không quân của Quân lực Hoàng gia Lào (FAR), quân đội chính thức của Chính phủ Hoàng gia Lào và Vương quốc Lào trong cuộc nội chiến Lào từ năm 1960-1975.

Cơ cấu
Không quân Hoàng gia Lào cùng với Thủy quân Hoàng gia Lào và Lục quân Hoàng gia Lào được đặt dưới sự kiểm soát của Bộ Quốc phòng Hoàng gia Lào tại thủ đô Viêng Chăn. Không quân Hoàng gia Lào đã tiếp nhận viện trợ suốt những năm qua chủ yếu là từ Pháp, Mỹ và Thái Lan. Ban đầu tổ chức vận tải bắt đầu hoạt động với loại máy bay Morane-Saulnier MS.500 Criquet và sau đó là C-47, các loại sở hữu khả năng tấn công hạng nhẹ gồm T-6 Texan Bắc Mỹ và về sau là T-28 Trojan.

Danh sách Đại sứ Mỹ tại Lào trong Nội chiến Lào
Ngày 29 tháng 5 năm 1961, Tổng thống Mỹ John F. Kennedy đã đưa một lá thư chỉ thị cho Đại sứ Hoa Kỳ tại Lào Leonard S. Unger được quyền kiểm soát "...tất cả các chức năng của một Đoàn cố vấn viện trợ quân sự Mỹ (MAAG)...". Như vậy viên Đại sứ phục vụ trên thực tế đã trở thành chỉ huy của Không lực Hoàng gia Lào trong cuộc nội chiến Lào; và nó chỉ tồn tại nhờ sự ủng hộ của Mỹ từ năm 1962 đến năm 1975.
 Leonard S. Unger (25 tháng 7 năm 1962 – 1 tháng 12 năm 1964)
 William H. Sullivan (23 tháng 12 năm 1964 – 18 tháng 3 năm 1969)
 G. McMurtrie Godley (24 tháng 7 năm 1969 – 23 tháng 4 năm 1973)
 Charles S. Whitehouse (20 tháng 9 năm 1973 – 12 tháng 4 năm 1975) (mức độ quyền hạn không rõ ràng)

Danh sách Tư lệnh Không quân Hoàng gia Lào
Chuẩn tướng Sourith Don Sasorith (1957–1959)
Chuẩn tướng Thảo Ma (1959–1966)
Chuẩn tướng Sourith Don Sasorith (1966–1973)
Chuẩn tướng Bouathong Phothivongsa (1973–1975)

Lịch sử

Giai đoạn hình thành
Ngành hàng không quân sự của Lào bắt nguồn từ sự thành lập hãng 'Hàng không Lào' (tiếng Pháp: Aviation Laotiènne), được người Pháp thành lập vào ngày 28 tháng 1 năm 1955 vốn chỉ là một quân chủng vận tải và trinh sát trên không quy mô nhỏ của Quân đội Quốc gia Lào (ANL). Khi người Pháp rút khỏi Đông Dương, Hàng không Lào tiếp tục phát triển dần từ nguồn viện trợ của Mỹ. Với việc bổ sung các khả năng tấn công đã chuyển đổi thành Không quân Hoàng gia Lào (RLAF).

Việc thành lập một đơn vị không quân cho quân đội Lào lần đầu tiên được lên kế hoạch vào tháng 5 năm 1954. Các loại máy bay được đề xuất bao gồm MS.500 Criquet của Pháp, DHC L-20 Beaver và các loại trực thăng cũng như vận tải cơ C-47. Ngày 6 tháng 8 năm 1954, Lào chính thức độc lập, quân đội Pháp trước khi hồi hương đã cho quân đội Lào mượn chiếc Criquet với mục đích quan sát pháo binh. Hiệp ước độc lập ban cho Pháp quyền có một sứ mệnh quân sự tại Lào. Bắt đầu từ ngày 28 tháng 1 năm 1955, sứ mệnh quân sự này chỉ phái đội ngũ cố vấn đứng đầu là một đại tá để huấn luyện cho 200 người Lào trong hoạt động không quân. Hàng không Lào được thành lập tại sân bay Wattay ở Viêng Chăn vào thời điểm này với đơn vị ban đầu là phi đội trinh sát và liên lạc số 1. Hàng không Lào chủ yếu phục vụ hai mục đích như Criquet dùng để đào tạo phi công Lào, cũng như thực hiện nghĩa vụ quân sự đang diễn ra. Đến tháng 2 năm 1955, Hàng không Lào được trang bị mười máy bay Criquet do người Pháp viện trợ.

Một số sân bay khác Wattay, chỉ là những dải đất sẵn có trong nước bao gồm đường băng thô tại Xieng Khouang, Luang Prabang, Pakse và Cánh đồng Chum. Không quân Pháp đã để lại bốn vận tải cơ C-47 với các phi công Pháp cho Không quân Hoàng gia Lào; ba cái được sơn lại quân hiệu Không lực Hoàng gia Lào. Đồ cho mượn có điều kiện là các máy bay còn lại trong nước.

Khoảng 6,500 quân trong số 30,000 quân của Quân lực Hoàng gia Lào đều bị quân Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Pathet Lào bao vây. Bởi vì Lào là một quốc gia với mạng lưới đường bộ gần như không tồn tại, phi vụ đầu tiên của Không lực Hoàng gia Lào là hỗ trợ không yểm cho toán quân bị bao vây. Việc lái máy bay vận tải do các phi công người Pháp đảm trách trong khi người Lào vẫn đang trong quá trình huấn luyện. Hành động tấn công đầu tiên của lực lượng không quân mới này là không vận quân đội Hoàng gia tới Cánh đồng Chum vào đầu năm 1955. Những binh sĩ quân đội Hoàng gia trên Cánh đồng Chum đã trở thành một phần của nỗ lực tái tiếp tế cầu hàng không. Vào cuối năm 1955, 22 sinh viên Lào được gửi sang Pháp và Morocco học khóa đào tạo huấn luyện nghiệp vụ hàng không. Một trong số những học viên đó có Thảo Ma, một cựu binh nhảy dù mà về sau sẽ lên nắm quyền chỉ huy Không quân Hoàng gia Lào.

Phi hành đoàn người Pháp lái C-47 được sử dụng cho cuộc hành quân này, kết hợp với Không đoàn cảm tử C-46 thuê lại từ hãng vận tải hàng không dân sự. Vận tải cơ C-47 "Dân sự" theo hợp đồng được dùng để thả Tiểu đoàn Nhảy dù Quân đội Hoàng gia Lào tại Xieng Khouang để chống lại sự bành trướng của Pathet Lào vào địa bàn tỉnh. Là một phần của hành động này, các phi công Lào được huấn luyện bay các phi vụ do thám bằng phi cơ Criquet. Bốn trực thăng Sikorsky H-19 của lực lượng không quân mới đã không đáp ứng đầy đủ cho các nhiệm vụ như tải thương, vì vậy thêm hai chiếc H-19 được mua lại từ Không quân Hoàng gia Thái Lan vào tháng 10 năm 1955. Các trực thăng về sau đều được viện trợ không giới hạn và là máy bay chính thức của Hàng không Thái Lan.

Ngoài ra, cơ quan tình báo quân đội Pháp (SDECE) đã thiết lập các đơn vị du kích chống Cộng trên khắp miền Bắc nước Lào, tới và qua biên giới Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tuy nhiên, các vận tải cơ mượn không được dùng để tiếp tế hậu cần cho các đơn vị ở miền Bắc Việt Nam vì họ không được phép bay quốc tế. Thay vào đó, "phi vụ đặc biệt" đã được giao phó cho hai hãng hàng không điều lệ tư nhân bay theo hợp đồng cho hai hãng hàng không quân đội Lào là Laos Air Lines và Lao Air Transport.

Vào cuối năm 1956, những vận tải cơ C-47 do chính phi hành đoàn mới huấn luyện của Lào đảm trách. Năm 1957, sẽ có 85 huấn luyện viên người Pháp cuối cùng rời khỏi Lào. Tại thời điểm khởi hành của họ, hầu hết các máy bay của Lào không thể cất cánh được do thiếu bảo dưỡng định kỳ.

Viện trợ của Mỹ
Phía Mỹ tỏ ra chậm trễ hơn khi người Pháp thất bại ở Đông Dương đã vội thiết lập Cơ quan Chương trình Đánh giá (Programs Evaluation Office - PEO) đóng vai trò như một nhiệm vụ quân sự thứ yếu vào tháng 1 năm 1954. Cơ quan này đã cung cấp 100 huấn luyện viên nhằm thay thế các cố vấn Pháp sắp rời khỏi xứ này. Đồng thời nó còn cung cấp sáu máy bay C-47, hai chiếc DHC L-20 và hai chiếc L-19 Bird Dog cùng kế hoạch xây dựng sân bay trên toàn quốc.

Tháng Giêng năm 1956, PEO đã chuyển sang Lào bốn chiếc máy bay C-47 trong đợt viện trợ trực tiếp đầu tiên cho lực lượng không quân non trẻ của nước này. Kế hoạch phát triển không quân trong vòng ba năm của PEO cho Hàng không Lào đã yêu cầu một phi đội vận tải gồm tám máy bay C-47, một phi đội trinh sát gồm 12 máy bay L-19 Bird Dog và một phi đội liên lạc bao gồm bốn chiếc Sikorsky H-19 và bốn chiếc L-20 Beaver. Một lực lượng xung kích tầm trung gồm 12 chiếc AT-6 Texan cũng được mường tượng ra. Sáu chiếc Bird Dog đầu tiên cập cảng vào tháng 3 năm 1956, ngay cả khi các loại máy bay Criquet cuối cùng bị loại bỏ.

Một vài chiếc DHC L-20 được chuyển giao vào năm 1957, khả năng cất cánh và hạ cánh trong thời gian ngắn cũng phù hợp với các điều kiện nguyên thủy của những đường băng tại Lào. Trong đó có một vài chiếc L-20 được trang bị một khẩu súng máy cỡ nòng 0,50; việc sử dụng tự nhiên đối với máy bay vũ trang cũng như gunship chủ yếu cho các mục tiêu bắn phá trên bộ. Cũng vào năm 1957, Sourith Don Sasorith, viên Tư lệnh đầu tiên của Lào được bổ nhiệm làm người đứng đầu Hàng không Lào.

Tháng 7 năm 1958, một cuộc đảo chính xảy ra đã đưa Phoumi Nosavan lên cầm quyền tại Lào và đã yêu cầu phía Mỹ viện trợ thêm nữa. Năm sau, PEO có kế hoạch tăng cường không quân Lào với sáu chiếc T-28 Trojan Bắc Mỹ. Hiển nhiên là việc viện trợ hàng không có sẵn cho cuộc chiến chống Cộng sản của chính phủ Hoàng gia Lào vẫn chưa đủ, ngay cả khi được tăng cường thêm các chuyến bay hợp đồng của Air America. Sư đoàn Không quân 315 Không lực Mỹ đã gửi một biệt đội mặc đồ dân sự trong nước làm nhiệm vụ tạm thời điều khiển các loại máy bay vận tải trong vòng một tháng gồm C-119G Flying Boxcar, C-123 Provider và C-130 Hercules nhằm hỗ trợ cho phe Hoàng gia Lào. Sau khi thực hiện khoảng 72 phi vụ, họ đã rút khỏi vào ngày 27 tháng 4 năm 1959 vì áp lực chính trị quốc tế.

Hai máy bay trực thăng Alouette của Pháp được không quân Lào mua lại vào năm 1960. Đến tháng 8, toán quân nhảy dù thuộc phe Trung lập của Kông Lê đã phát động một cuộc đảo chính lật đổ Nosavan; sau khi giành được quyền lực, ông đã yêu cầu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Liên Xô viện trợ. Ba tháng sau, Nosavan tiến hành một cuộc phản công được Mỹ hậu thuẫn từ căn cứ của ông ở Savannakhet, thực hiện cuộc tấn công thành công phe Trung lập tại Viêng Chăn. Nosavan nhận được sự hỗ trợ hậu cần trên không chỉ từ Không quân Hoàng gia Lào bị thu hẹp mà còn từ máy bay H-19 của Không quân Hoàng gia Thái Lan và bốn chiếc H-34 của Air American cũng như một chiếc Bird & Son C46. Ngoài ra để hỗ trợ hậu cần từ các máy bay, Bird & Son còn thả lính nhảy dù vào Viêng Chăn từ máy bay vận tải C-46.

Cầu hàng không Liên Xô
Mặc dù Liên Xô không đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của Không lực Hoàng gia Lào nhưng những tác động trong năm 1960-1961 đã có một ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của Không quân Hoàng gia Lào. Đáp lại lời kêu gọi sự giúp đỡ từ Kông Lê, Liên Xô dành riêng 44 máy bay vận tải nhằm hỗ trợ lực lượng trung lập. Khởi đầu từ tháng 12 năm 1960, Liên Xô cho tiến hành những chuyến bay viện trợ quân sự bắt đầu với một khẩu đội bích kích pháo 105mm. Người Nga đã thực hiện khoảng 1.000 phi vụ vào Tháng 3 năm 1961 nhằm hỗ trợ phe trung lập ngay cả khi họ rút lui về phía bắc vào Cánh đồng Chum. Những nỗ lực của Liên Xô bao gồm thả một vài toán lính nhảy dù của Kông Lê cũng như cung cấp ba chiếc Lisunov Li-2 cho không quân của ông. Trong cùng khoảng thời gian này, Trung đoàn vận tải 919 Không quân Nhân dân Việt Nam đã thực hiện 184 phi vụ tiếp tế từ miền Bắc Việt Nam vào Xam Neua. Những nỗ lực của phe cộng sản đã làm khuấy động những nỗ lực của Mỹ giúp tăng cường Không quân Hoàng gia Lào.

Khi Kông Lê rút quân khỏi Viêng Chăn, ông đã mang theo hai chiếc C-47 và hai chiếc L-20 Beavers có thể dùng được từ Hàng không Lào và thành lập Không quân Lào trung lập. Quân đội của Nosavan còn truy kích lực lượng của Kông Lê tới tận Cánh đồng Chum.

Cầu hàng không Liên Xô chấm dứt vào tháng 5 năm 1962, sau khi hiệp ước đình chiến lần thứ 10 được ký kết. Vào cuối năm 1962, một nhóm học viên phe trung lập đến Liên Xô tham dự khóa đào tạo trong hơn một năm. Trước khi Liên Xô rời khỏi Lào, trong tháng mười và tháng 12 năm 1962, phía Liên Xô để lại ba chiếc Li-2 cho phe trung lập và ba chiếc Li-2 cùng ba máy bay hai tầng cánh Antonov An-2 cho không quân Pathet Lào. Họ còn trao lại ba chiếc Li-2 và một máy bay trực thăng Mil Mi-4 cho Không lực Hoàng gia Lào. Tuy nhiên, việc thiếu phụ tùng thay thế đã khiến máy bay không thể cất cánh được.

Mỹ phản ứng với Liên Xô
Đáp lại cầu hàng không của Liên Xô, Tổng thống Mỹ Dwight D. Eisenhower đã có lời thúc giục chính thức tới Thái Lan nhằm viện trợ sáu chiếc AT-6 Texas với khả năng tấn công tầm trung cho Không lực Hoàng gia Lào vào ngày 9 tháng 1 năm 1961. Đổi lại, người Thái được phía Mỹ bồi thường năm máy bay Cessna T-37 Tweet. Ba phi công Lào dành cho AT-6 đã có sẵn, bao gồm cả Thảo Ma. Loại máy bay tấn công tầm trung mới này đã thực hiện thành công phi vụ đầu tiên vào ngày 15 tháng 1. Một trong số các T-6 bị bắn rơi ngày 17 tháng 1 năm 1961. Không lực Hoàng gia Lào đã vội tăng cường hàng ngũ phi công với bốn phi công tình nguyện viên người Thái lấy từ Phi đoàn 63 Không quân Hoàng gia Thái Lan đã bắt đầu phi vụ bay vào giữa tháng 2. Phần lớn số T-6 còn lại đều bị tổn thất trong tháng 3 với hai cú va chạm giữa không trung, một chiếc rơi vào lưới lửa phòng không và số khác bị mất tích trong một đợt huấn luyện bay. Không lực Hoàng gia Lào tạm thời gần như bị xóa sổ.

Vào tháng 3 và tháng 4 năm 1961, trong một nỗ lực yếu thế nhằm tăng cường hỏa lực cho đồng minh thân cận, 18 viên sĩ quan Không quân Mỹ đã tình nguyện tham gia vào chiến dịch Pond Mill. Những phi công này được ủy quyền vào Không lực Hoàng gia Lào để lái máy bay ném bom Douglas A-26 Invader tại Lào. Bên cạnh đó, Họ còn tăng cường thêm bốn phi công người Mỹ cho tổ bay này. Tuy nhiên, những cân nhắc chính trị trước sự khuấy động của vụ xâm nhập Vịnh Con Lợn đã ngăn việc sử dụng Invader.

Mỹ bắt đầu tiến hành cầu hàng không riêng của mình vào năm 1961, cũng như kết hợp của những nỗ lực trinh sát không ảnh. Khả năng vận tải của Không lực Hoàng gia Lào được tăng cường lên đến 13 máy bay Douglas C47 và được dùng trong chuyến không vận quan trọng đầu tiên của Không lực Hoàng gia Lào khi họ vận chuyển ba tiểu đoàn của quân đội Hoàng gia Lào tới Sam Neua. Người Mỹ còn cung cấp thêm mười chiếc AT-6 chuyên tiến hành các phi vụ tấn công mặt đất cho Không lực Hoàng gia Lào thông qua sự trung gian của Không quân Hoàng gia Thái Lan. Trong một phi vụ xuất kích bốn chiếc AT-6 đã bay từ sân bay Luang Prabang trong suốt tháng 4 năm 1961, Trung úy Khampanh của Không lực Hoàng gia Lào đã bắn rơi một chiếc máy bay Ilyushin Il-4 thuộc hạm đội cầu hàng không Liên Xô bằng cách sử dụng tên lửa không điều khiển. Đây là chiến thắng không đối không duy nhất của Không quân Hoàng gia Lào. Tuy nhiên, sự thiếu sót của những chiếc AT-6 cũ kỹ già nua đã trở nên rõ ràng với các nhà viện trợ người Mỹ; T-28 Trojan được đồn rằng sẽ là tương lai của Không lực Hoàng gia Lào. Những chiếc T-28 mà Không lực Việt Nam Cộng hòa hứa sẽ cung cấp cho Không lực Hoàng gia Lào đã không được chuyển giao vì ngưng chiến.

Ngày 2 tháng 5 năm 1961, quân Pathet Lào tràn ngập sân bay tại Moung Sing và ngày hôm sau chiếm được một máy bay C-47 của Không lực Hoàng gia Lào vừa hạ cánh vì phi hành đoàn C-47 không biết là sân bay đã bị quân cộng sản tiếp quản.

Kết quả cuối cùng của những trận đánh trên Cánh đồng Chum là một chỉ thị từ Tổng thống Mỹ John F. Kennedy vào tháng 5 năm 1961 cho biết Đại sứ Mỹ tại Lào sẽ phục vụ như là chỉ huy quân sự thực tế tại Lào. Lời phê chuẩn của ông đã hợp thức hóa tất cả các cuộc không kích ở nước này. Văn phòng Tùy viên Không quân sẽ đóng vai trò là nhân viên của ông Đại sứ phục vụ cho việc thực thi sức mạnh không quân tại Lào.

Ngày 10 tháng 5 năm 1962, hiệp ước đình chiến được ký kết đã giới hạn hoạt động của Không lực Hoàng gia Lào với những chiếc T-6 không còn hoạt động nữa, mặc dù học viên Hàng không Lào được chuyển tiếp đến Lopburi, Thái Lan học khóa huấn luyện T-28 vào tháng 6 năm 1962. Tuy nhiên, trong thời gian ngừng bắn, Vàng Pao đã sử dụng sự hỗ trợ của CIA cho quân đội dân tộc miền núi người H'Mông của ông để bắt đầu đào xới dải đất đường băng ngắn được dùng để yểm trợ hậu cần cho quân của mình bằng máy bay trực thăng và máy bay đường ngắn. Những dải đường băng nguyên thủy nhỏ bé này sẽ lan ra khắp Lào và trở thành một thành phần chính trong nỗ lực chiến tranh của phe Hoàng gia Lào; khoảng 200 cứ điểm Lima dự kiến thành lập trong nay mai. Chúng rất cần thiết cho việc tiếp tế, không vận quân đội nhanh chóng và các hoạt động cứu trợ người tị nạn.

Thỏa thuận quốc tế về tính trung lập của Lào đã được ký kết vào ngày 23 tháng 7 năm 1962 và có hiệu lực vào tháng 10. Ngày 6 tháng 10 năm 1962, người cuối cùng của Đoàn cố vấn Viện trợ Quân sự Mỹ rời khỏi Lào tuân theo Hiệp định. Ngày hôm sau, 40 cán bộ cộng sản Việt Nam trên tổng số 7000 người tại Lào được hồi hương, phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuyên bố họ hoan nghênh Hiệp định này. Lời nói cửa miệng về việc quan sát Hiệp định đã định hình toàn bộ nỗ lực của Mỹ để tổ chức và có hiệu lực tới Không lực Hoàng gia Lào, với tất cả các kỹ thuật viên và cố vấn Mỹ núp dưới vỏ bọc ngoại giao được công nhận như là tùy viên quân sự. Mặc dù Mỹ sẽ tiếp tục viện trợ cho đồng minh thân cận Lào và cũng sẽ duy trì bề ngoài của thỏa thuận quan sát năm 1962.

Giai đoạn phát triển

Cuộc chiến lại nổ ra một lần nữa tại Lào trong giai đoạn này, Không lực Hoàng gia Lào có năm phi công T-28 được huấn luyện tại căn cứ Không quân Moody, Georgia để bay những chiếc T-28 vừa được chuyển giao vào tháng bảy và tháng 8 năm 1963 tới sân bay Wattay bên ngoài Viêng Chăn. Mỹ còn tiếp tế thêm bom và tên lửa cho Không lực Hoàng gia Lào mặc dù tạm thời giữ lại các kíp nổ để dễ bề kiểm soát.

Một trong những chiếc T-28 mới toanh sớm bị rơi ở Viêng Chăn. Một chiếc T-28 khác đã biến mất khỏi kho bãi khi Trung úy Chert Saibory, người đã đào thoát từ Không quân Hoàng gia Thái Lan sang Không lực Hoàng gia Lào và nay lại đào thoát một lần nữa vào tháng 9 năm 1963. Ông lái chiếc T-28 bay vào không phận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và bị giam giữ ngay lập tức riêng chiếc T-28 trở thành máy bay chiến đấu đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam. Mặc dù vậy, vào ngày 26 tháng 10 năm 1963, Bộ Ngoại giao Mỹ đã đánh điện cho Đại sứ Leonard S. Unger với tin mật là sử dụng T-28 để đánh chặn các chuyến bay tiếp tế của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cho Pathet Lào. Unger là người đầu tiên trong ba đại sứ nắm quyến kiểm soát tài sản của hàng không Mỹ nhằm viện trợ cho Không lực Hoàng gia Lào, số khác là những người kế vị ông gồm William H. Sullivan và G. McMurtrie Godley.

Chiến dịch Waterpump được thành lập ở Thái Lan vào tháng 3 năm 1964 với mục đích đào tạo thêm nhiều phi công Lào. Chiến dịch này bao gồm 38 Không đoàn cảm tử và bốn máy bay huấn luyện T-28D đóng tại căn cứ Không quân Hoàng gia Thái Lan Udorn. Cũng trong tháng 3 năm 1964, Đại sứ Unger đã vận động Bộ Ngoại giao Mỹ mở rộng vai trò cho Không lực Hoàng gia Lào. Nhờ vậy mà Không lực Hoàng gia Lào đã tiến hành các vụ không kích T-28 nhắm vào quân cộng sản trên Cánh đồng Chum vào ngày 17 tháng 5 năm 1964. Unger đã chuyển giao kho vũ khí của Đại sứ quán cho Không lực Hoàng gia Lào ngay ngày hôm đó. Chiến dịch Waterpump còn gửi thêm bốn chiếc T-28 cho Không lực Hoàng gia Lào. Hai ngày sau, mười chiếc T-28 dư thừa được chuyển từ Việt Nam Cộng hòa; bốn chiếc được Waterpump giữ lại dùng để tiếp tục hoạt động đào tạo huấn luyện trong khi sáu chiếc còn lại được chuyển cho Không lực Hoàng gia Lào. Nhằm khắc phục tình trạng thiếu phi công cho đến khi Waterpump hoàn tất tốt nghiệp các phi công Lào, cơ quan PEO của Mỹ đã bí mật tuyển dụng năm phi công tình nguyện viên từ Air America, gán cho họ cái tên "Đội A". Họ đã tiến hành vụ không kích vào ngày 25 Tháng 5 năm 1964, hai chiếc T-28 bị thiệt hại do hỏa lực phòng không trong khi để lạc mất mục tiêu đối phương. Bởi vì có khả năng để lại hậu quả chính trị nếu một phi công Mỹ bị rơi vào tay kẻ thù, PEO mang theo những phi công Thái Lan từ Phi đoàn 223 Không quân Hoàng gia Thái Lan trên chuyến công vụ dài sáu tháng, trong một chiến dịch tuyệt mật được gọi là Project Firefly (Kế hoạch Đom đóm). Những lính đánh thuê được tuyển mộ này được biết đến với tên gọi "Đội B" và bắt đầu các vụ không kích vào ngày 1 tháng 6 năm 1964. Để hoàn thành các thứ bậc của nhóm, các phi công Lào được chỉ định là "Đội C". Các đội A và B đặt dưới sự kiểm soát của Đại sứ Unger.

Tháng 6 năm 1964, khi ngã ba đường chiến lược của các Xa lộ 7 và 13 bị quân cộng sản đe dọa, Không lực Hoàng gia Lào có 20 chiếc T-28 và 13 phi công Lào sẵn sàng tham chiến. Thêm mười học viên phi công Lào đã gần kết thúc khóa đào tạo và sẵn sàng tham gia các phi vụ vào ngày 9 tháng 8 năm 1964. Mười phi công Thái Lan và sáu phi công Mỹ cũng sẵn sàng cho nhiệm vụ ngay lập tức với đồng minh Không lực Hoàng gia Lào. Thêm bốn chiếc T-28 có sẵn tại Udorn. Thêm mười lăm chiếc T-28 sẵn sàng ứng chiến chuyển từ Không lực Việt Nam Cộng hòa vừa được tái trang bị với máy bay A-1 Skyraider.

Cũng trong tháng 6 năm 1964, một phi đội T-28 của Đội A đã oanh tạc tổng hành dinh phe trung lập của Kông Lê ở Khang Khay trong một nỗ lực thành công để buộc ông phải chuyển đổi liên minh từ Pathet Lào sang hàng ngũ phe Hoàng gia. Kế đến, Đội A còn được phép dùng những chiếc T-28 của Không lực Hoàng gia Lào để ném bom Trung tâm Văn hóa Trung Quốc nổi tiếng là trại huấn luyện đội ngũ nhân viên của Trung Quốc cho cho quân cộng sản Lào trên Cánh đồng Chum.

Trong tháng 7 năm 1964, nỗ lực điều không tiền phương của Mỹ để hướng dẫn các vụ không kích của cả Không lực Hoàng gia Lào và Không quân Mỹ được bắt đầu với thiết bị điều khiển chiến đấu Butterfly gắn trên máy bay Air America. Các mối đe dọa gây ra bởi lưới lửa phòng không Việt Nam Dân chủ Cộng hòa gia tăng đều đặn ở phía bắc Lào. Điều này dẫn đến sự phân công các phi công Thái Lan của Đội B có nhiều kinh nghiệm hơn cho các phi vụ ở miền Bắc nước Lào, riêng những phi công Lào ít kinh nghiệm hơn thì tiến hành những đợt không kích vào miền nam nước Lào. Không lực Hoàng gia Lào giờ đây hoạt động trải dài từ Pakse và Savannakhet cũng như Luang Prabang và Viêng Chăn.

Trong chiến tranh Việt Nam
Mỹ chính thức bước vào cuộc chiến tranh Việt Nam do sự kiện Vịnh Bắc Bộ vào ngày 4 tháng 8 năm 1964. Dẫn dến sự leo thang nhanh chóng các hoạt động của đồng minh Không lực Hoàng gia Lào với kết quả thảm hại. Đại sứ Unger gây áp lực Không lực Hoàng gia Lào phải tấn công quân cộng sản trên Cánh đồng Chum và đường mòn Hồ Chí Minh bằng cách trình một bản danh sách các mục tiêu mà ông muốn chính phủ Hoàng gia Lào tiến hành không kích. Thế nhưng tổn thất ngày càng gia tăng, một chiếc T-28 Trojan đã bị súng phòng không 37mm của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bắn hạ vào ngày 14 tháng 8. Ngày 18 tháng 8, Trung tá Viripong, Tư lệnh Phi đoàn 223 Không quân Hoàng gia Thái Lan bị bắn rơi trong khi đang lái chiếc T-28 tiến hành một phi vụ trái phép trên Cánh đồng Chum,<ref>"Shadow War, pp. 112-113.</ref> một số T-28 khác còn bị mất tích ở miền Bắc Việt Nam khi đang trinh sát.

Những hoạt động không quân bí mật trong khoảng thời gian này được mở rộng bao gồm những phi công điều không tiền phương trong chương trình Steve Canyon phụ trách chỉ đạo các cuộc không kích. Ngày 30 tháng 9, Bộ tổng tham mưu Liên quân Mỹ đã phê chuẩn một bản danh sách các mục tiêu ở miền đông nước Lào theo đề nghị của Không quân Mỹ và sự đồng tình của Thủ tướng Lào Souvanna Phouma. Ngày 14 tháng 10 năm 1964, Thảo Ma dẫn đầu ba phi đội từ Savannakhet trong cuộc không kích ban đầu nhắm vào Đèo Mụ Giạ, Quảng Bình, trạm phía bắc của đường mòn Hồ Chí Minh.

Vào tháng 1 năm 1965, một vụ nổ kho quân nhu tại căn cứ Không quân Wattay làm thiệt hại 8 tám chiếc T-28 và một chiếc C-47. Những tổn thất giảm đáng kể hoạt động của các phi công đội B của Thái Lan cho tới tháng 5. Trong tháng đó, Không lực Hoàng gia Lào đã giành được chiến thắng đầu tiên với hai xe tăng cùng với năm xe tải bị phá hủy. Vào lúc này, Đại sứ Sullivan thấy rằng những nỗ lực đánh bom đang phát triển cần phải được điều chỉnh lại. Thay thế chính sách trước đây, ông cho thành lập một hệ thống điều không tiền tuyến của Không đoàn nhảy dù điều không tiền tuyến Mỹ, hướng dẫn không lưu tiền phương của Thái và các quan sát viên Lào đã phê duyệt các cuộc không kích. Việc kiểm soát tăng lên khiến cho công tác không yểm tầm ngắn với bộ binh của Đội B Không lực Hoàng gia Lào có thể thực hiện được; các máy bay chiến đấu thả bom đều được dẫn đường bởi một chiếc T-28. Tuy nhiên, đối với các chuyến xuất kích ngăn chặn đối phương, Sullivan là người có thẩm quyền cuối cùng phản đối các phi vụ trinh sát đường dài đánh trúng các mục tiêu thoáng qua ngay khi có cơ hội.

Mùa hè năm 1965 đánh dấu sự khởi đầu của sự chia rẽ nội bộ trong hàng ngũ Không lực Hoàng gia Lào. Vị tư lệnh năng nổ có uy tín của Không quân Hoàng gia Lào là Tướng Thảo Ma đã gợi lên sự ghen tị từ các tướng khác. Cuối cùng đã xảy ra một vụ ám sát cố ý chống lại ông vào ngày 3 tháng 7 năm 1965.

Vào giữa năm 1965, các chuyên gia hàng không "dân sự" Mỹ bí mật cung cấp cho chính phủ Hoàng gia Lào được tổ chức thành Trung tâm hoạt động hàng không (Air Operation Center - AOC). Trung tâm hoạt động hàng không được thành lập tại 5 quân khu của Lào với nhân viên được tuyển mộ thông qua chương trình Palace Dog của Không quân Mỹ. Ngày 1-2 tháng 8 năm 1965, toán T-28 Đội B Không lực Hoàng gia Lào đã tấn công miền Bắc Việt Nam; vào ngày 18, một chiếc T-28 trong một vụ đột kích ương tự đã bị bắn rơi và các cuộc không kích qua biên giới của Không lực Hoàng gia Lào đều bị đình chỉ. Đến tháng 8 năm 1965, tỷ lệ xuất kích của Không quân Hoàng gia Lào đã tăng lên đáng kể khi danh mục máy bay tấn công đã xây dựng lên đến 24 chiếc T-28, tăng cường thêm 3 chiếc RT-28 và một số C-47. Về sau dùng làm máy bay ném bom/gunship ứng biến được trang bị 50 súng máy cỡ nòng và một hệ thống con lăn giúp đẩy những quả bom 250 nặng 250 pound ra khỏi cửa khoang vận tải trong suốt chuyến bay. Thành quả thiết thực này cuối cùng đã bị hủy bỏ vì nó xen vào các hoạt động buôn lậu thuốc phiện của một số tư lệnh cấp cao Hoàng gia Lào.

Tháng 10 năm 1965, các cuộc không kích qua biên giới nhằm phá hủy những binh trạm của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lại tiếp tục một thời gian ngắn trước khi chấm dứt vĩnh viễn. Tháng 11 năm 1965 đã chứng kiến sự xuất hiện của năm chiếc O1-E Bird Dog Quân lực Mỹ do đội Raven FAC dùng để dẫn đường cho Không quân Hoàng gia Lào trong các đợt không kích cứ điểm đối phương. Cuối năm 1965 cũng chứng kiến việc Không lực Hoàng gia Lào mua lại ba chiếc C-47. Hai viên tướng trong quân đội Hoàng gia Lào cố thuyết phục mua chúng nhưng đã bị Tướng Thao Ma gạt đi, vì ông tin rằng những chiếc máy bay này sẽ dùng để buôn lậu thay vì vận tải quân sự. Các tướng lĩnh trả đũa bằng cách hạn chế sự thăng tiến trong nội bộ Không lực Hoàng gia Lào và từ đó làm suy yếu dần dần phe cánh Thảo Ma.

Đến mùa xuân năm 1966, Không lực Hoàng gia Lào đã phát triển lên đến 40 chiếc T-28. Các phi công Đội B người Thái tiếp tục tham gia chủ yếu là các hoạt động của Không lực Hoàng gia Lào. với 23 người đến Lào vào đầu năm 1966. Ngoài ra, nhằm gia tăng số lượng phi công T-28, CIA đã bắt đầu triển khai chương trình đào tạo hàng chục ứng cử viên phi công người dân tộc thiểu số Hmong ở Thái Lan. Bảy người trong số họ sẽ tốt nghiệp khóa phi công T-28; số khác trở thành phi công vận tải và liên lạc; một số thì trở thành phi công trực thăng. Sự thất bại hoàn toàn của chương trình này với ý định trinh sát trên không bằng loại máy bay Raven FAC.

Viên tham mưu trưởng Không lực Hoàng gia Lào được một số phe cánh đối lập hối lộ để dẫn đầu một cuộc nổi loạn chống lại Thao Ma. Để trả đũa, ngày 4 tháng 6 năm 1966, ông đã phát động một cuộc nổi dậy nhằm trấn áp phe nổi dậy nhưng thất bại. Sau đó, Bộ Tư lệnh vận tải quân sự được thành lập và đặt dưới quyền Chuẩn tướng Sourith Don Sasorith, mặc dù Thao Ma vẫn tiếp tục nắm quyền chỉ huy phi đội T-28. Sau cuộc đảo chính không thành công, Thao Ma đã chuyển sở chỉ huy của ông từ Savannakhet đến Luang Prabang và dự kiến là ông sẽ hạ cấp bậc chuyển sang công việc văn phòng mới thành lập tại Viêng Chăn. Nhưng ông vẫn tiếp tục đảm nhiệm thực hiện các phi vụ không kích từ Luang Prabang cho đến khi cố gắng tiến hành một cuộc đảo chính vào ngày 22 tháng 10 năm 1966. Thao Ma liên tiếp phát động các đợt không kích chủ yếu nhắm vào nhà của một số tướng lĩnh thuộc phe đối lập tại Viêng Chăn, cũng như trụ sở Bộ Tổng tham mưu và hai kho vũ khí. Mặc dù 36 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích thế nhưng cuộc đảo chính vẫn không thành công. Đại sứ Mỹ đã quyết định can thiệp nhằm ngăn chặn cuộc đảo chính có thể gây xôn xao dư luận. Do quyền lực bị suy giảm cộng với việc Mỹ không ủng hộ mình nữa, Thao Ma và 10 viên phi công của ông đã lái T-28 sang Thái Lan sống lưu vong. Một số kỹ thuật viên Không lực Hoàng gia Lào cũng lái C-47 bỏ trốn theo cùng. Với sự ra đi của Thao Ma, Tướng Sourith đã chính thức lên nắm quyền chỉ huy toàn bộ Không quân Hoàng gia Lào.

Ngày 9 tháng 11 năm 1966, Chiến dịch Waterpump đã làm lễ tốt nghiệp cho 42 phi công T-28 mới của Lào. Tuy nhiên do đào ngũ và thương vong, chỉ có 24 người là còn lưu trong hồ sơ của Không lực Hoàng gia Lào. Trong một nỗ lực để soạn thảo kế hoạch nhu cầu trong tương lai của Không lực Hoàng gia Lào, Đại sứ William H. Sullivan dự đoán rằng có thể 7 phi công Lào đã đào ngũ sang Thái Lan sẽ được hồi hương, và thêm sáu học viên phi công Lào đã trở về để tốt nghiệp khóa đào tạo. Sullivan đã đoán trước nhu cầu nhân sự mà Không lực Hoàng gia Lào cần khoảng từ 55 tới 60 phi công Lào và 44 tới 48 máy bay T-28. Ông lưu ý tầm quan trọng của việc gia tăng số lượng phi công T-28 với một tiếng nói chung cùng lục quân Lào mà Không quân Hoàng gia Lào tiến hành việc không yểm tầm ngắn. Cho đến khi đủ số lượng phi công Lào được đào tạo, phi công Thái Lan có tiếng nói giống như Lào, sẽ lấp đầy vai trò không yểm tầm ngắn, còn lại giao cho máy bay của không quân Mỹ tự do không kích các mục tiêu đánh phá. Đến cuối năm 1966, hơn một nửa phi vụ xuất kích trong năm đều do phi công Đội B đảm trách. Các phi công Đội B đã bắt đầu sử dụng căn cứ khá hiện đại Moung Soui nằm gần Cánh đồng Chum để giảm thời gian xuất kích và nâng cao tỷ lệ xuất kích của họ.

Thời kỳ Tướng Sourith chỉ huy

Vào đầu năm 1967, toán đặc công Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tấn công sân bay Luang Prabang tới hai lần, phá hủy 17 chiếc T-28 của Không lực Hoàng gia Lào. Từ ngày 20 đến ngày 27 tháng 5 năm 1967, Không quân Hoàng gia Lào cùng với Không quân Mỹ tham gia vào một loạt các cuộc không kích thứ hai trực tiếp đánh phá Đường 110 thuộc hệ thống đường mòn Sihanouk ở Nam Lào. Không lực Hoàng gia Lào đóng góp 41 phi vụ vào nỗ lực này.

Không giống như Ma, Tướng Sourith khuyến khích việc buôn lậu vàng và thuốc phiện bằng cách sử dụng các máy bay vận tải thuộc Không lực Hoàng gia Lào. Tuy nhiên, bắt đầu từ trưa ngày 30 Tháng 7 năm 1967, Sourith đã ra lệnh cho phi đội T-28 của Không lực Hoàng gia Lào tiến hành không kích trong hai ngày vào đoàn buôn lậu gồm 300 con la chở 16 tấn thuốc phiện từ Miến Điện vào miền tây Lào tại Ban Khwan.

Khoảng thời gian cuối năm 1967, bảy chiếc T-28 của Không lực Hoàng gia Lào đã thực hiện chuyến bay tiếp tế cho quân đội Hoàng gia tham gia trong trận Nam Bắc; không may, thiếu sự phối hợp giữa không quân và lục quân làm cho cuộc không kích không đạt hiệu quả. Công tác hỗ trợ hậu cần cho binh lính bằng trực thăng của Không lực Hoàng gia Lào cũng đã chứng minh không đầy đủ. Trước sự thất bại thảm hại tại Nam Bắc vào đầu năm 1968, quân đội Hoàng gia Lào đã trở nên yếu kém, tăng gánh nặng chiến đấu trên vai Không quân Hoàng gia Lào. Không quân được tăng cường thêm từ 45 đến 50 T-28, với thêm 25 đến 30 chiếc đóng vai trò dự bị ở Thái Lan. Không lực Hoàng gia Lào còn bổ sung thêm 9 máy bay trực thăng UH-34 và 16 chiếc C-47.

Tháng 2 năm 1968, Không lực Hoàng gia Lào phải gánh chịu một tổn thất nghiêm trọng, khi một chuyến bay gồm ba chiếc T-28 đang làm nhiệm vụ không yểm trong thời tiết xấu đã lao vào một sườn núi ở Quân khu 2. Không một ai sống sót sau vụ tai nạn thảm khốc, Một sự kiện gây chấn động dư luận khác xảy ra vào ngày 21 tháng 3 năm 1968, một phi hành đoàn C-47 đã bị bắt tại sân bay Tân Sơn Nhứt, Việt Nam vì buôn lậu vàng và thuốc phiện. Ngay sau đó, Đại sứ Sullivan đã từ chối cung cấp thêm năm máy bay C-47 cho Không lực Hoàng gia Lào, với lý do họ sẽ dùng vào việc buôn lậu.

Đến năm 1968, vì để mất quá nhiều máy bay T-28, tổn thất phi công và hậu quả khiến tinh thần quân chủng sa sút. Chiến thuật không quân của Không lực Hoàng gia Lào đã giảm bớt tỉ lệ xuất kích mức giá thấp nhất trong vòng bốn năm. Các chuyên gia hàng không dân sự được bổ sung từ Không quân Mỹ đã tăng lên đến mười người mỗi đợt cho Trung tâm hành quân không quân, đảm đương tất cả các chức năng hỗ trợ T-28 nhằm đạt được hiệu quả ngắn hạn. Kết quả là, Số vụ xuất kích của Không lực Hoàng gia Lào cho tháng 12 đã tăng gấp ba lần hơn tháng Giêng, tổng cộng khoảng 1522 phi vụ. Đến cuối năm, những máy bay T-28 đã thực hiện khoảng 10.000 phi vụ chiến đấu. Ngược lại, các máy bay vận tải C-47 của Không quân Hoàng gia Lào vẫn còn trơ trẽn lạm dụng việc buôn lậu vàng và thuốc phiện và có đủ tư cách hoạt động như các máy bay dân sự.

Sang năm 1969, các cố vấn Không lực Hoàng gia Lào đã bắt đầu một vài chương trình nhằm nâng cao tinh thần của các phi công T-28, mà trước mắt là thực hiện việc chi trả tiền thưởng cao cho mỗi đợt xuất kích. Các khóa huấn luyện kỹ năng trốn thoát và lẩn tránh còn được mở tại Hua Hin, Thái Lan; bên cạnh việc gia tăng gấp đôi thời gian nghỉ ngơi và hồi phục bên bờ biển. Tuy không còn đường rút nhưng chiến dịch vẫn tiếp tục. Ngày 27 tháng 6 năm 1969, căn cứ hiện đại của Không lực Hoàng gia Lào tại Moung Soui bị đặc công và bộ đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tràn ngập. Ngày 11 tháng 7 năm 1969, một trong những phi công Hmong nổi tiếng nhất là Đại úy Ly Lu đã bị bắn hạ và thiệt mạng sau khi tiến hành hơn 1.000 phi vụ chiến đấu trong vòng ít nhất 18 tháng. Từ tháng 4 đến tháng 9 năm 1969, Lào lần đầu tiên triển khai việc huấn luyện hai máy bay điều không tiền phương. Vào cuối năm 1969, đội quân lính đánh thuê người Hmong trên bộ được sự yểm trợ bởi các cuộc không kích của Không lực Hoàng gia Lào và Mỹ đã tái chiếm phần lớn Cánh đồng Chum. Ba chiếc gunship AC-47 Spooky đầu tiên được Không lực Hoàng gia Lào tiếp nhận từ Không lực Việt Nam Cộng hòa và Mỹ, đã thực hiện phi vụ bay đầu tiên vào ngày 5 tháng 9. Những vấn đề về phi hành đoàn có hiệu quả dự kiến sẽ lái C-47 theo ngày cũng như AC-47 vào ban đêm; pháo thủ sẽ bắn đến đỏ cả nòng súng; đạn dược được bắn chỉ mang giá trị bán lại bằng đồng; Vàng Pao ban đầu miễn cưỡng sử dụng chúng vì sợ gây tổn thương đến đồng minh thân cận. Nó còn phụ thuộc vào kinh nghiệm khá hữu ích của các phi công; ví dụ như Đại úy Khamphan (nhờ những chiến thắng không đối không) đã thực hiện được trên 7.000 giờ bay. Tuy nhiên, ba chiếc Spookies đã sớm chứng tỏ giá trị của chúng và bắt đầu trung bình khoảng 50 phi vụ xuất kích ban đêm mỗi tháng.

Đến tháng 1 năm 1970, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã lợi dụng một hiệp ước có trước đây để xây dựng một đường xa lộ từ phía nam tỉnh Vân Nam xuyên qua phía tây Lào hướng về biên giới Thái/Lào. Người Trung Quốc đã cử một đoàn xe tải về phía nam trên con đường đó. Khi đoàn xe tiếp cận được Pak Beng thì bị hai phi cơ T-28 Đội B Không lực Hoàng gia Lào không kích làm 15 chiếc bị phá hủy. Nhiều vụ không kích xảy ra trên con đường đó đều chấm dứt bởi 400 khẩu súng phòng không với cỡ nòng khác nhau dọc theo chiều dài súng được phía Trung Quốc thiết lập nhằm bảo vệ tuyến đường vận tải xuyên biên giới này.

Vào tháng 3 năm 1970, bộ đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa một lần nữa lại tấn công Cánh đồng Chum. Vài ngày sau đó, họ chiếm được một căn cứ không quân hiện đại của Không lực Hoàng gia Lào tại Sam Thong vào ngày 18 tháng 3. Trong trận giao tranh ở Cánh đồng Chum, Không lực Hoàng gia Lào đã để mất ba chiếc T-28D, cộng với các loại máy bay hạng nhẹ gồm hai chiếc O-1 và một chiếc U-17. Nhu cầu về khí tài của không lực trở nên tuyệt vọng đến nỗi phải sử dụng C-7 Caribou của Air America làm máy bay ném bom tạm thời, thả hàng chục thùng chứa bom napalm nhằm ngăn chặn bước tiến công của bộ đội Việt Nam. Lực lượng cộng sản tiến quân sát gần căn cứ Không quân Hoàng gia Lào tại Moung Soui và Long Tieng khiến thời gian xuất kích suy giảm đủ để một phi công T-28 người Hmong tiến hành 31 phi vụ trong một ngày duy nhất.

Những tác động của chính sách Việt Nam hóa chiến tranh năm 1970 đã lan tận sang Lào. Một chương trình huấn luyện mở rộng dành cho phi công T-28 của Lào được bắt đầu. Chương trình Đội B kết thúc vào ngày 4 tháng 9 năm 1970 khi nguồn cung phi công Lào cuối cùng cũng bắt kịp với nhu cầu, người Thái còn cung cấp thêm mười phân đội phi công làm công tác biệt phái sang Không lực Hoàng gia Lào. Trung tâm hành quân phối hợp đặt dưới quyền Đại tá Bouathong Phontivongsa đã kết hợp các hoạt động hàng không với Bộ Tổng tham mưu Lục quân Hoàng gia Lào. Tỷ lệ phi vụ xuất kích của phi đội T-28 Không quân Hoàng gia Lào được gia tăng với quy mô lớn hơn và đặt dưới quyền Cơ quan Điều không tiền phương. Tuy nhiên, Không lực Hoàng gia Lào phải đối mặt với một số vấn đề lớn. Một trong số đó là tỷ lệ tử vong của phi công ở mức nghiêm trọng, với những phi công T-28 còn sống sót chỉ tính trung bình 20 tháng một phi vụ chiến đấu. Ngoài ra, vào tháng 8 năm 1970, cơ quan chức năng đã phát hiện ra một điểm buôn lậu cất giữ tới 70 tấn súng trường M-16 và các loại vũ khí khác được mua lại từ Trung Hoa Dân Quốc trong một vụ trao đổi thuốc phiện dài hai tháng tại Houayxay Ban. Một điểm yếu khác sẽ không bao giờ thực sự được giải quyết là sự thiếu hụt về nhân viên có đủ điều kiện năng lực bảo trì và hậu cần của Lào. Một nỗ lực để giải quyết sự thiếu hụt đã được thực hiện khi người Mỹ quyết định trao lại quyền kiểm soát tất cả các phi cơ T-28 cho Không lực Hoàng gia Lào, bên cạnh việc triển khai một chương trình đào tạo mở rộng. Tuy nhiên, giữa quản lý cộng với kỹ năng chỉ huy và kiểm soát bộc lộ sự yếu kém rõ rệt trong bộ máy của Không lực Hoàng gia Lào. Ngoài ra, các phi vụ chiến đấu của T-28 đã đạt mức 30.000 chuyến xuất kích vào cuối năm nay. Một nghiên cứu của Tập đoàn Rand Corporation đã mô tả thành tích nổi bật của Không lực Hoàng gia Lào và lưu ý rằng một số phi công Không quân Hoàng gia Lào đã thực hiện hơn 1000 phi vụ chiến đấu cho đến giờ.

Tháng 5 năm 1971, căn cứ Không lực Hoàng gia Lào tại Pakse bị quân cộng sản đe dọa đánh chiếm, do vậy phi đội T-28 được di chuyển trở lại vào Thái Lan tới căn cứ Không quân Hoàng gia Thái Lan Ubon. Tuy nhiên, vào ngày 11 Tháng 6, tám chiếc T-28 sẵn có đã tiến hành 88 phi vụ phá hoại chống lại bộ đội Việt Nam với mỗi phi công phải phụ trách 14 phi vụ. Đến tháng 7 năm 1971, phi đội AC-47 Không lực Hoàng gia Lào được phép đưa vào tham chiến với 10 máy bay yểm trợ, Tuy nhiên, phi đội sớm phải chịu một tổn thất nghiêm trọng khi máy bay thị sát của chỉ huy trưởng là Đại tá Thảo Ly bị bắn rơi và bốc cháy dữ dội làm ông thiệt mạng ngay tức khắc.

Tháng 12 năm 1971, Không lực Hoàng gia Lào phải đối mặt với một mối đe dọa mới. Quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tấn công vào Cánh đồng Chum với sự yểm trợ từ trên không của loại chiến đấu cơ Mikoyan-Gurevich MiG-21, buộc Không quân Hoàng gia Lào phái tạm thời triệt thoái. Tuy nhiên, các phi đội T-28 và AC-47 của Không lực Hoàng gia Lào đã sớm bay từ Long Tieng quay trở lại tham chiến. Mặc dù hoạt động của đường băng trong căn cứ liên tục bị đe dọa bởi xe tăng xâm nhập và đạn pháo 130 ly nã vào, Không lực Hoàng gia Lào vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc không kích vào quân đối phương bất chấp tổn thất nặng nề. Nhiều phi vụ ném bom của T-28 chỉ được thực hiện trong khoảng thời gian một phút, bởi vì quân đối phương đã tiến gần phi trường. Các phi vụ chiến đấu trong năm lên tới khoảng 30.000 vụ.

Vào cuối năm 1972, Tướng Vàng Pao đã phát động cuộc tấn công cuối cùng của ông, cố gắng một lần nữa tái chiếm bằng được Cánh đồng Chum. Không quân chiến thuật Không lực Hoàng gia Lào giờ đây đã vượt ra ngoài nhiệm vụ không yểm tầm gần để đóng vai trò là pháo đài bay; ví dụ như nó được giao nhiệm vụ tiến hành lên đến 80 phi vụ hàng ngày trong sự điều chỉnh chuyển sang Biệt đội Delta của Vàng Pao, bắt đầu từ ngày 24 tháng 8. Những thiếu sót của phương pháp này được thấy rõ vào ngày 9 tháng 9, khi một chiếc T-28 đã thả bom nhầm vào quân đội đồng minh làm 80 người lính bị thương và phá vỡ bước tiến công quân đối phương của họ. Đoàn trực thăng UH-34 của Không lực Hoàng gia Lào và Air America đã gia nhập vào phi đội CH-53 của Không quân Mỹ và tám chiếc C-47 của Air America trong một đợt tấn công của quân đội Vàng Pao bằng không vận. Sau một tháng, cuộc tấn công bị trì hoãn trong một mớ hỗn độn từ việc phối hợp không ăn ý của một trong ba phi đội Không lực Hoàng gia Lào. Ngoài ra, vào cuối năm 1972, Việc người Mỹ rút quân và giảm bớt sự hiện diện trong chiến tranh Việt Nam đã bắt đầu tác động đến Không lực Hoàng gia Lào. Tuy nhiên, tổng số phi vụ xuất kích hàng năm vẫn ở mức 30.000.

Thời kỳ Tướng Bouathong chỉ huy
Tướng Bouathong chuyển từ chỉ huy Trung tâm hành quân phối hợp sang chỉ huy toàn bộ Không quân Hoàng gia Lào vào năm 1973. Đến đầu năm 1973, tổng quân số Không lực Hoàng gia Lào đạt đến đỉnh điểm với 2150 nhân viên và 180 máy bay. Danh mục các loại máy bay bao gồm 75 chiếc AT-28 và tám chiếc AC-47 dùng trong chiến đấu. Máy bay vận tải hạng nhẹ bao gồm 15 chiếc O-1 Birddog và 18 chiếc C-47. Người Mỹ đã quyết định bàn giao một số máy bay dư thừa vào thời điểm cuối cùng để tăng cường thực lực Không quân Hoàng gia Lào. Danh mục các loại máy bay trực thăng của Không lực Hoàng gia Lào được tăng cường thêm 24 chiếc UH-34 từ nguồn bổ sung của Không lực Việt Nam Cộng hòa, nâng tổng số máy bay trực thăng lên 43 chiếc, trong một nỗ lực nhằm thay thế khả năng chuyên chở của Air America khi nó khởi hành đi Lào. Air America đã bàn giao cho Không lực Hoàng gia Lào mười chiếc máy bay huấn luyện Cessna T-41 Mescalero và mười máy bay vận tải C-123K. Tướng Bouathong cố xin thêm nhiều loại máy bay mới nhưng đã bị người Mỹ từ chối. Tính đến đầu năm 1973, Không lực Hoàng gia Lào đã thực hiện 4482 phi vụ trước khi ký kết hiệp định Paris kết thúc chiến tranh vào ngày 22 tháng 1 năm 1973.

Tháng 4 năm 1973, hiệp ước đình chiến bị phá vỡ buộc Không lực Hoàng gia Lào tiếp tục tham chiến. Tuy nhiên, đến thời điểm này thì Không lực đã phần nào suy yếu dần, số lượng máy bay T-28 giảm xuống còn 40 chiếc và tỷ lệ xuất kích hàng tháng giảm xuống còn khoảng 2000 phi vụ. Hai trong số tám trực thăng Spooky đã bị loại khỏi vòng chiến, số còn lại về sau bị giải giáp và chuyển đổi trở lại thành máy bay vận tải.

Ngày 20 tháng 8 năm 1973, Tướng Thao Ma dẫn đầu một đoàn quân hộ tống gồm 60 xe tải trở lại Lào và tái chiếm căn cứ không quân Wattay. Ông và sáu phi công khác của Lào đã phát động lại điệp khúc đảo chính trên không bằng cách sử dụng máy bay T-28 thực hiện các cuộc đánh bom tổng hành dinh của chính phủ. Tuy nhiên, quân đội Hoàng gia Lào đã phản công chiếm lại Wattay và Ma bị bắn rơi trong khi hạ cánh. Mặc dù sống sót sau cuộc hạ cánh vội vã nhưng ông vẫn bị xử tử ngay lập tức.

Đến giữa năm 1974, Air America chính thức kết thúc hoạt động của họ tại Lào. Tuyến tiếp tế từ Mỹ gần như đóng cửa. Thiếu thốn nhiên liệu, phụ tùng và các loại đạn dược, Không quân Hoàng gia Lào nhanh chóng xuống dốc. Trung tâm hành quân phối hợp bị đóng cửa. Chương trình huấn luyện nhân sự ngoài nước chấm dứt. Kể từ đây, các phi công Không lực Hoàng gia Lào chỉ bay được hai giờ mỗi tháng.

Ngày 14 tháng 4 năm 1975, Không quân Hoàng gia Lào xuất kích thực hiện phi vụ chiến đấu cuối cùng. Theo lệnh của Vàng Pao, chín chiếc máy bay T-28 đã oanh tạc một đoàn xe tải của Pathet Lào đang trên đường di chuyển về hướng nam tiến vào Viêng Chăn, gây tổn thất nghiêm trọng. Sang tháng sau, phe Cộng sản kích động dân chúng tiến hành hàng loạt các cuộc biểu tình chống Chính phủ Hoàng gia Lào, nhiều viên phi công Không lực Hoàng gia Lào đã đào thoát sang Thái Lan. Mười sáu chiếc T-28 mà họ lái được bàn giao lại cho Không quân Philippines.

Sau năm 1975
Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Lào đã phải mở các khóa đào tạo phi công ngắn hạn để vận hành một loạt máy bay còn sót lại trong các kho bãi nhằm chống lại các cuộc nổi dậy tiếp theo của người Hmong. Ex-RLAF T-28 được sử dụng để oanh tạc các bản làng Hmong. Những phi công Không lực Hoàng gia Lào bị giam giữ đã được phóng thích để bay cùng với những người chủ mới của họ. Từ năm 1975-1977, đã xảy ra chín cuộc đào tẩu của các viên phi công chế độ cũ trốn sang Thái Lan. Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Lào vì vậy đã để mất 29 chiếc T-28, 4 trực thăng UH-34, một C-47, một T-41 và một chiếc Antonov AN-2 còn thực hiện chuyến bay về phía nam mà mãi sau này mới được trả lại.

Sự kiện trọng yếu
Ngày 28 tháng 1 năm 1955: Thành lập Hàng không Lào
Năm 1960: Pathet Lào bắt đầu vận hành máy bay.
Tháng 8 năm 1960: Hàng không Lào đổi tên thành Không quân Hoàng gia Lào (RLAF)
Mùa xuân năm 1963: Lực lượng không quân của viên tướng bất đồng chính kiến Kông Lê hợp nhất vào Không lực Hoàng gia Lào
Đầu năm 1976: Không quân Hoàng gia Lào đổi tên thành Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Lào (LPLAAF)

Quân phục và phù hiệu
Quân hàm
Sip/Airman basic – Binh nhì (không phù hiệu)
Sip Trii/Corporal – Hạ sĩ (một lon trắng hướng lên)
Sip Thó/Sergeant – Hạ sĩ nhất (hai lon trắng hướng lên)
Sip Êek/Staff Sergeant – Trung sĩ (ba lon trắng hướng lên)
Cãã Trii/Sergeant 1st class – Trung sĩ nhất (một lon vàng viền màu xanh hoàng gia hướng xuống)
Cãã Thó/Master Sergeant – Thượng sĩ (hai lon vàng viền màu xanh hoàng gia hướng xuống)
Cãã Êek/Sergeant Major – Thượng sĩ nhất (ba lon vàng viền màu xanh hoàng gia hướng xuống)
Wáa Trii Hua Trii/Warrant Officer – Chuẩn úy (một thanh vàng nằm ngang)
Roitrïäkäd/2nd Lieutenant – Thiếu úy (một ngôi sao vàng năm cánh)
Roithöäkäd/1st Lieutenant – Trung úy (hai ngôi sao vàng năm cánh)
Roiëkäkäd/Captain – Đại úy (ba ngôi sao vàng năm cánh)
Phantrïäkäd/Major – Thiếu tá (một ngôi sao năm cánh chèn vào một đĩa vàng)
Phanthöäkäd/Lieutenant-Colonel– Trung tá (hai ngôi sao năm cánh, một chèn vào một đĩa vàng)
Phanëkäkäd/Colonel – Đại tá (ba ngôi sao năm cánh, một chèn vào một đĩa vàng)
Phonchatääkäd/Brigadier-General – Chuẩn tướng (hai ngôi sao bạc năm cánh)

Xem thêm
 Nội chiến Lào
 Palace Dog
 Kế hoạch 404
 Air America
 Điều không tiền tuyến Raven
 Danh sách vũ khí sử dụng trong Nội chiến Lào

Chú thích

Tham khảo
 Bernard C. Nalty, Jacob Neufeld, and George M. Watson, An Illustrated Guide to the Air War over Vietnam, Salamander Books Ltd, London 1982. ISBN 978-0-668-05346-4
 Bernard C. Nalty, War against Trucks: Aerial Interdiction in Southern Laos, 1968–1972, Air Force Museums and History Program, Washington DC 2005. ISBN 0-16-072493-7, 9780160724930.
 Brig. Gen. Soutchay Vongsavanh, RLG Military Operations and Activities in the Laotian Panhandle, Trung tâm Quân sử Quân lực Hoa Kỳ, Washington DC 1981. ISBN 0-923135-05-7, 9780923135058 for 1989 reprint.
 Jacob Van Staaveren, Interdiction in Southern Laos, 1960–1968, Center for Air Force History, Washington DC 1993. ISBN 0-912799-80-3, 9780912799803.
 Kenneth Conboy and Don Greer, War in Laos, 1954-1975, Squadron/Signal Publications, 1994. ISBN 0-89747-315-9
 Kenneth Conboy and Simon McCouaig, South-East Asia Special Forces, Elite series 33, Osprey Publishing Ltd, London 1991. ISBN 1-85532-106-8
 Kenneth Conboy with James Morrison, Shadow War: The CIA's Secret War in Laos, Boulder CO: Paladin Press, 1995. ISBN 1-58160-535-8, 9781581605358.
 Kenneth Conboy and Simon McCouaig, The War in Laos 1960-75, Men-at-arms series 217, Osprey Publishing Ltd, London 1989. ISBN 978-0-85045-938-8
 Larry Davis and Don Greer, Gunships, A Pictorial History of Spooky - Specials series (6032), Squadron/Signal Publications, 1982. ISBN 0-89747-123-7
 Roger Warner, Shooting at the Moon: The Story of America's Clandestine War in Laos, South Royalton, VT: Steerforth Press, 1996. ISBN 1-883642-36-1, 9781883642365.
 Timothy Castle, At War in the Shadow of Vietnam: United States Military Aid to the Royal Lao Government, 1955–1975, Columbia University Press, 1993. ISBN 978-0-231-07977-8
 Arnold Issacs, Gordon Hardy, MacAlister Brown, et al., Pawns of War: Cambodia and Laos, Boston Publishing Company, Boston 1987. ISBN 0-201-11678-2, 9780201116786.
 Bill Gunston, An Illustrated Guide to Military Helicopters, Salamander Books Ltd, London 1981. ISBN 978-0-86101-110-0
 Christopher Robbins, Air America, Avon, New York 1979. ISBN 0-399-12207-9, 9780399122071.
 Christopher Robbins, The Ravens: Pilots of the Secret War in Laos, Asia Books, Bangkok 2000. ISBN 974-8303-41-1, 9789748303413.
 David Corn, Blond Ghost: Ted Shackley and the CIA's Crusades, Simon & Schuster, 1994. ISBN 978-0-671-69525-5
 Kenneth Conboy, Kenneth Bowra, and Simon McCouaig, The NVA and Viet Cong, Elite 38 series, Osprey Publishing Ltd, Oxford 1992. ISBN 978-1-85532-162-5
 Military History Institute of Vietnam, Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam, 1954–1975 (translated by Merle Pribbenow), Lawrence KS: University of Kansas Press, 2002. ISBN 0-7006-1175-4, 9780700611751.
 Spencer C. Tucker, The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History, ABC-CLIO, 2011. ISBN 1-85109-961-1, 9781851099610.
 Theodore Shackley, Richard A. Finney, Spymaster: My Life in the CIA, Potomac Books, Inc., ISBN 1-61234-203-5, 9781612342030.
 Alfred William McCoy, Cathleen B. Read, Leonard Palmer Adams. The Politics of Heroin in Southeast Asia'', Harper & Row, 1972. ISBN 9971-4-7022-5, 9789971470227.

Liên kết ngoài
Không quân Lào
Cuộc chiến của Vàng Pao
Huy hiệu Quân lực Hoàng gia Lào

Quân sự Lào
Nội chiến Lào
Quân đội Hoàng gia Lào
Không quân theo quốc gia
Không quân bị giải tán
Đơn vị quân sự thành lập năm 1955
Đơn vị quân sự giải thể năm 1975