title: Lạc Sơn (xã)

text:
Lạc Sơn là một xã thuộc huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Vị trí địa lý
Xã Lạc Sơn nằm ở trung tâm huyện Đô Lương, có Quốc lộ 15A chạy qua, giáp với các xã: Đà Sơn, Yên Sơn, Văn Sơn, Thịnh Sơn, Tân Sơn, Trung Sơn, Xuân Sơn.

Do ở địa bàn trung tâm, nên Lạc Sơn từng là nơi đóng của Ủy ban nhân dân huyện Đô Lương, Công an huyện, một số cơ quan Tỉnh uỷ Nghệ An trong thời kỳ chiến tranh.

Hiện nay, tại xã Lạc Sơn có Sư đoàn bộ binh F324 (Đoàn Ngự Bình) đóng quân, có nhà máy may và sản xuất đồ từ da của Công ty TNHH Prex Vinh (100% vốn đầu tư Hàn Quốc).

Lịch sử và tên gọi
Xã Lạc Sơn đã có lịch sử lâu đời, gắn với các tên gọi như:

Trường Bộc (Tràng Bộc): tên gọi này có từ khoảng thế kỷ XV là một đơn vị cấp thôn thuộc tổng Thuần Trung, phủ Anh Đô, thừa tuyên Nghệ An và duy trì đến cuối thế kỷ XVIII.

 Trường Mỹ: là tên xã thuộc tổng Thuần Trung, phủ Anh Sơn, tỉnh Nghệ An vào giữa thế kỷ XIX, gồm các thôn (làng): Thuận Lạc, Đa Văn, Hoành Sơn, Trùng Quang.

 Thuận Lạc: tên làng (thôn) cuối thế kỷ XIX, gồm các giáp: Trù Phúc, Cảnh Minh, Khải Sơn.

 Sau năm 1945, thành lập xã Trường Xuân, huyện Anh Sơn từ xã Trường Mỹ, tương ứng 2 xã Lạc Sơn và Xuân Sơn hiện nay.

 Từ năm 1963, sau khi Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hoà chia Anh Sơn thành 2 huyện Anh Sơn và Đô Lương xã mang tên Lạc Sơn cho đến ngày nay. Lạc Sơn lấy từ 2 thôn Thuận Lạc và Trùng Quang và một phần thôn Sơn La.

Hành chính
Xã Lạc Sơn gồm các xóm từ: 1,2,3

Khen thưởng
Được Chủ tịch Nước tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang năm 2003.

Xã Lạc Sơn trong thời kỳ kháng chiến và sau hoà bình luôn là đơn vị dẫn đầu thi đua của huyện.

Di tích lịch sử
 Chùa Giáp Vinh: Tên nôm là chùa Làng Vành, là ngôi chùa cổ nhưng qua thời gian chiến tranh đã hoang phế, đến năm 2010 đã được phục dựng tại mảnh đất có tên Làng Vành. Chùa nằm trong hệ thống thờ tự của Tỉnh hội Phật giáo Nghệ An.
 Đình Thuận Lạc: Xây dựng từ giữa thế kỉ XIX, tuy nhiên do thời gian không được quan tâm tu sửa cũng như nhân tai đã bị phá nát, hiện đang còn nền đất tại xóm 7 (thôn Cảnh Minh).
 Chùa Trùng Quang: Xây dựng năm Minh Mạng thứ 33, tuy nhiên cũng bị phá nát, hiện đang còn bia tại chùa Phúc Mỹ, xã Yên Sơn (chùa nằm bên Đền Đức Hoàng thờ Lê Trang Tông).
 Đền Đức Ông: tại thôn Trù Phúc, sau Cải cách ruộng đất bị phá huỷ và rước đồ tế khí xuống đền Hữu Thiện, xã Xuân Sơn nhưng nay đền Hữu Thiện cũng đã bị phá.
 Chùa làng Cảnh Minh: sau Cải cách ruộng đất cũng bị phá huỷ.
Bên cạnh đó là các nhà thờ được xây dựng hơn 100 năm của các họ lớn trong xã như Nguyễn Duy, Trần Doãn, Nguyễn Văn, Hoàng Đình...

Nhân vật tiêu biểu
 Anh hùng LLVT Đặng Quang Cầm
 Tướng quân Trần Doãn Ngạn (được vua Cảnh Hưng ban nhiều sắc phong cuối thế kỷ XVIII).
 Cha con PGS.TSKH Trần Doãn Quới và PGS. TS. Trần Doãn Vinh
 Doanh nhân Nguyễn Cảnh Hà, tổng giám đốc Công ty An Thiên Lý.

Tham khảo


title: Dido (cầu thủ bóng đá)

text:
Edson Silva, được biết nhiều với biệt danh Dido (sinh 27 tháng 6 năm 1962), là một cựu cầu thủ bóng đá và huấn luyện viên Brasil, từng thi đấu cho các câu lạc bộ ở Giải vô địch bóng đá Brasil như Flamengo và Santos. Ông có cả hộ chiếu Hà Lan .

Sự nghiệp thi đấu
Dido chơi ở vị trí tiền vệ  cho Flamengo và Santos. Khoác áo Santos, ông từng thi đấu hai trận tại giải vô địch quốc gia Brasil năm 1984. Ông cũng từng thi đấu tại Israel  cho câu lạc bộ Beitar Jerusalem,. Tại đây Dido giải nghệ vào năm 1996, và bắt đầu sự nghiệp huấn luyện  với vai trò huấn luyện viên trưởng câu lạc bộ Maccabi Holon .

Sự nghiệp huấn luyện
Ông làm huấn luyện viên đội tuyển Việt Nam trong giai đoạn 2001-02 . Sau đó ông huấn luyện đội tuyển Đài Loan năm 2005, rồi đến cuối năm 2008 ký hợp đồng huấn luyện Bangladesh. Tuy nhiên hợp đồng chỉ kéo dài chưa đầy một năm, đến 10 tháng 11 năm 2009 thì kết thúc, trước giải Cúp SAFF .

Tham khảo

Huấn luyện viên bóng đá Brasil
Huấn luyện viên đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá nam Brasil ở nước ngoài


title: Hàn Thao

text:
Hàn Thao (Chữ Hán: 韩滔), ngoại hiệu Bách thắng tướng quân, là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết Thủy hử của Thi Nại Am. Hàn Thao là một trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

Xuất thân
Hàn Thao quê ở Đông Kinh (nay là Khai Phong). Hàn Thao thường sử dụng giáo và tinh thông võ nghệ, phục vụ cho triều đình với chức vụ Đoàn luyện sứ ở Trần Châu (nay là Hoài Dương). Hàn Thao có biệt hiệu là "Bách thắng tướng", thể hiện khả năng và sức mạnh trong chiến trận.

Gia nhập Lương Sơn
Thái uý Cao Cầu giận dữ khi quân Lương Sơn tấn công châu Cao Đường (nay là Cao Đường, Sơn Đông) và giết chết cháu mình trấn thủ ở đó là Cao Liêm. Do vậy, Cao Cầu đề nghị với Tống Huy Tông cử Hô Diên Chước thống lĩnh quân đội đi bình định. Hô Diên Chước tiến cử Hàn Thao và Bành Kỷ lần lượt làm chính phó tiên phong.

Hàn Thao làm chính tiên phong, giao chiến trận đầu với quân Lương Sơn Bạc. Khi đấu với Tần Minh, Hàn Thao không địch nổi, khi sắp bại trận thì có Hô Diên Chước ứng cứu.

Sau đó, Hô Diên Chước dùng liên hoàn mã trận, giành được một số thắng lợi trước quân Lương Sơn. Thang Long, một đầu lĩnh mới gia nhập Lương Sơn, đã giới thiệu người anh họ là Từ Ninh đánh câu liêm thương. Khi Từ Ninh lên Lương Sơn Bạc đã huấn luyện quân câu liêm và phá trận liên hoàn. Quân triều đình bại trận. Hô Diên Chước và Hàn Thao bỏ chạy. Hàn Thao bị Lưu Đường và Đỗ Thiên bắt được, giải về Lương Sơn. Tại đây, ông được Tống Giang (tức Tống Công Minh) đối đãi tử tế nên đồng ý gia nhập nghĩa quân Lương Sơn với khẩu hiệu "Thay trời hành đạo".

Chiêu an và tử trận
Hàn Thao trở thành một đầu lĩnh mã quân, ông và Bành Kỷ làm phó tướng cho Hô Duyên Chước. Sau khi nhận chiêu an, Hàn Thao cùng các đầu lĩnh tham gia các chiến dịch đánh dẹp quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống. Trong chiến dịch đánh Phương Lạp, khi đánh tới Thường Châu, Hàn Thao ra trận giao chiến bị tướng của Phương Lạp là Cao Khả Lập bắn tên trúng trán, ngã ngựa và bị một tướng khác là Trương Cận Nhân dùng giáo đâm chết.

Hình tượng nhân vật
Vũ khí của Hàn Thao là tảo mộc sóc, bắt nguồn từ tảo sóc của Hô Diên Tán. Tinh vị của Hàn Thao là Địa Uy Tinh, giống với Thiên Uy Tinh của Hô Diên Chước. Từ đó cho thấy Hàn Thao là hình ảnh diễn tấu từ Hô Diên Chước.

Có ý kiến cho rằng hình ảnh Hàn Thao, Bành Kỷ xuất phát từ hình tượng của Hàn Tín và Bành Việt thời Hán Sở. Trong đó Hàn Tín là tướng lĩnh bách chiến bách thắng.

Trong Đãng khấu chí
Trong Đãng khấu chí, Hàn Thao theo Hô Diên Chước thủ Gia Tường quan chống Tống. Về sau cùng Phó Ngọc (傅玉) giao chiến, bị Phó Ngọc đâm một thương trúng trái tim mà chết.

Con cháu
Trong Thuyết Nhạc toàn truyện (hay Nhạc Phi diễn nghĩa), Hàn Thao có cháu trai là Hàn Khởi Long (韩起龙). Cha của Khởi Long chịu ân của Nhạc Phi nên trong nhà đặt bài vị của họ Nhạc. Nhạc Lôi đi qua, thấy bài vị của cha mình, bèn kết nghĩa anh em với Khởi Long.

Nhạc Lôi nhiều lần gặp nạn, đều là Hàn Khởi Long cùng các anh em liều mình cứu giúp thoát hiểm. Nhạc phu nhân bị đày đi Vân Nam, Nhạc Lôi từ Thái Hành Sơn mượn tới binh mã, lao tới Vân Nam tìm mẹ. Hàn Khởi Long theo Nhạc Lôi đánh tam quan.

Tại Bình Nam quan, Hàn Khởi Long đả thương Tổng binh quan Ba Vân. Con gái Bá Vân là Ba Tú Lâm (巴秀琳) vì cha báo thù, đánh với Hàn Khởi Long. Cuối cùng Ba Tú Lâm Hàn Khởi Long cưỡng bức tại Vấn Nguyệt am, khiến Ba Vân phẫn nộ mà chết.

Nhạc Lôi tảo bắc, Hàn Khởi Long theo quân chinh chiến, nhiều lập công lao, chiến thắng trở về được thụ phong Tổng binh quan.

Tham khảo


title: Khâu Thanh Tuyền

text:
Khâu Thanh Tuyền (邱清泉) (1902–1949) là một tướng lĩnh Trung Quốc Quốc Dân Đảng trong Chiến tranh Bắc phạt, các chiến dịch bao vây tiêu diệt Cộng sản, Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai, và Nội chiến Trung Hoa. Trong Chiến dịch Hoài Hải, trận đánh quyết định trong Nội chiến Trung Hoa, ông thất bại khi giải cứu Binh đoàn 7 của tướng Hoàng Bá Thao và sau đó tự sát trên chiến trường.

Thời trẻ và sự nghiệp

Khâu sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở Chiết Giang, nhưng sớm bộc lộ tài năng ngay từ khi còn trẻ và rất chăm học. Năm 1922, ông vào học tại Đại học Thượng Hải, chuyên ngành Xã hội học. Năm 1924, ông đến Quảng Đông và được nhận vào trường Võ bị Hoàng Phố mới thành lập, học ngành công binh. Ông tham gia một loạt các cuộc chiến tại địa phương của quân Quốc dân, đưa Chính phủ Quốc dân nắm quyền trên toàn Thung lũng sông Châu Giang. Năm 1926, Thống chế Tưởng Giới Thạch trở thành Tổng tư lệnh quân Bắc phạt, Khâu được thăng lên Đại úy, tham gia một số trận đánh đẫm máu nhất trong cuộc chiến. Khi Quốc-Cộng chấm dứt hợp tác, ông cùng các bộ hạ khác của Tưởng bị Chính phủ thân cộng ở Vũ Hán của Thủ tướng Uông Tinh Vệ bắt giữ, nhưng họ trốn được về Nam Kinh. Khâu sau đó được Tưởng thăng hàm Thiếu tá. Năm 1928, ông được thăng Trung tá Tiểu đoàn trưởng, tham gia Đại chiến Trung Nguyên bên phe Tưởng. Năm 1931, ông được thăng Đại tá Trung đoàn trưởng thuộc Sư đoàn 10, và năm 1933 được thăng Thiếu tướng. Năm 1934, ông được gửi sang Đức học về chiến thuật tăng thiết giáp với Heinz Guderian tại Học viện Lục quân Phổ. Khi trở về Trung Hoa, ông trở thành một sáng lập viên của lực lượng thiết giáp Quốc dân đảng, và được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng Sư đoàn chỉnh biên, một trong những đơn vị tinh nhuệ nhất của Tưởng.

Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ hai

Trong Trận Nam Kinh, Khâu bị kẹt lại khi Nam Kinh bị chiếm, và bị ép đi lao động cưỡng bức, nhưng trốn thoát được vào năm sau, rồi được bổ nhiệm Phó tư lệnh Sư đoàn 200 (Quân đội Cách mạng Quốc dân) tinh nhuệ, sư đoàn thiết giáp duy nhất của Trung Hoa. Năm 1939, Khâu chỉ huy Sư đoàn 22 mới thành lập, thuộc Quân đoàn 5, tham gia trận Côn Lôn Quan, ông cắt đứt đường rút lui của quân Nhật, và giết chết Tư lệnh quân Nhật, Thiếu tướng Masao Nakamura. Nhờ chiến công, ông được thưởng Huân chương Bảo Đỉnh và thăng chức Phó tư lệnh Quân đoàn; ông cũng có biệt danh "Khâu Khùng" từ trận này. Năm 1942, sau một thời gian làm sĩ quan tham mưu cho Tưởng Giới Thạch, ông được thăng hàm Thiếu tướng, bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân đoàn 5 và tham gia một số trận đánh với Quân đội Đế quốc Nhật Bản tại Vân Nam. Quân đoàn 5 sau đó chuyển sang đồn trú Côn Minh vào đầu năm 1945 đến khi Thế chiến II kết thúc.

Nội chiến Trung Hoa

Sau chiến tranh chống Nhật, Tưởng Giới Thạch quyết định loại bỏ viên tướng quân phiệt Long Vân, Khâu và chỉ huy cũ của ông, tướng Đỗ Duật Minh bao vây viên quân phiệt này tại tổng hành dinh của ông ta và buộc ông ta từ chức. Năm 1946, lực lượng của ông được chuyển đến Nam Kinh, ông nhanh chóng mở một loạt chiến dịch đánh chiếm phần lớn vùng Cộng sản ở miền Trung Trung Hoa. Năm 1948, ông cứu thoát Quân đoàn 25 của Hoàng Bá Thao khỏi vòng vây quân Cộng sản trong Chiến dịch Đông Hà Nam, nhưng ông không được thăng thưởng trong khi Hoàng được thăng chức Tư lệnh Binh đoàn 7. Các gián điệp Cộng sản trong cấp chỉ huy tối cao Quốc dân đảng, bao gồm cả Phó tham mưu trưởng và Cục trưởng Cục Tác chiến, bắt đầu tung ra những tin đồn dẫn đến mâu thuẫn sâu sắc giữa hai tướng.

Chiến dịch Hoài Hải

Tháng 11 năm 1948, Chiến dịch Hoài Hải trong Nội chiến Trung Hoa bắt đầu. Tuy nhiên, do lộ tinh tình báo và những quyết sách sai lầm của Tưởng Giới Thạch, Binh đoàn 7 bị bao vây ở làng Niễn Trang, phía đông Từ Châu. Binh đoàn 2 mới thành lập của Khâu và Binh đoàn 13 của Lý Di được giao nhiệm vụ giải cứu Hoàng Bá Thao đang bị vây. Nhưng sau 11 ngày giao tranh bất phân thắng bại, 160,000 quân Quốc dân không thể chọc thủng được tuyến phòng thủ của 170,000 quân Cộng sản. Ngày 22 tháng 11, Hoàng Bá Thao tự sát tại Bộ Tư lệnh Binh đoàn 7 và Binh đoàn bị tiêu diệt. Bộ Tổng tư lệnh Quân đội Quốc dân ra lệnh bỏ Từ Châu và các quân đoàn 2, 13 và 16 phải rút về phía nam sông Hoài, nhưng đường rút lui của họ bị nghẽn vì đoàn người tỵ nạn khổng lồ từ Từ Châu. Trên đường đến sông Hoài, họ lại nhận được lệnh Tưởng Giới Thạch phải quay sang hướng tây bắc đi cứu Binh đoàn 12 của Hoàng Duy, và rồi cũng bị Dã chiến quân Hoa Đông phe Cộng sản bao vây. Sau một tháng bị bao vây giữa mùa đông, quân Quốc dân không còn khả năng phá vậy, Khâu chỉ huy Bộ Tư lệnh Binh đoàn tìm cách phá vây ngày 10 tháng 1 năm 1949. Sau khi nhận ra không thể phá vây, ông bắn vào bụng tự sát. Sau đó ông được truy phong Thượng tướng và Huân chương Thanh thiên bạch nhật.

Vinh dự và Gia đình

Tướng Khâu kết hôn hai lần và có hai con trai, gia đình ông hiện đang sống tại Đài Loan. Suốt sự nghiệp, ông từng được tưởng thưởng Huân chương Thanh thiên bạch nhật, Huân chương Vân Huy, Huân chương Bảo Đỉnh và Presidential Medal of Freedom từ người Mỹ. Sân bay Thanh Tuyền Cương tại Đài Trung, Đài Loan được đặt theo tên ông.

Chú thích

Tham khảo
 http://www.generals.dk/general/Qiu_Qing-quan/_/China.html
Ministry of National Defense R.O.C
US Naval War College
 http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/download/csipubs/bjorge_huai.pdf

Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Người đoạt Huy chương Tự do Tổng thống
Mất năm 1949
Quân nhân Trung Quốc trong Thế chiến thứ hai


title: Người Hà Nội (phim)

text:
Người Hà Nội là một bộ phim truyền hình được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam do Hoàng Tích Chỉ và Đoàn Lê làm đạo diễn. Phim được phóng tác từ tiểu thuyết Phố của Chu Lai. Phim phát sóng lần đầu vào năm 1996 trên kênh VTV3.

Nội dung
Người Hà Nội lấy bối cảnh những năm khoảng cuối thập niên 80 và đầu thập niên 90, xoay quanh cuộc sống đời thường của những người lính trở về sau chiến tranh. Nam (Hồng Sơn) là một kỹ sư quân đội vẽ kỹ thuật, có vợ là Thảo (Lê Khanh) và con gái Niên Thảo. Do cuộc sống gia đình khó khăn nên Thảo xin sang Đức xuất khẩu lao động dù ban đầu Nam không đồng ý. Bình (Huệ Đàn) là một nhà làm phim, có nhiều ý tưởng nhưng lại không được cấp vốn để làm điện ảnh. Lãm (Quyền Linh) do lấy vợ (Minh Hằng) người Nùng nên phải giải ngũ và bị gia đình từ, từ trên quê vợ về sống ngoài vỉa hè ở phố nhà binh. Dặt (Quốc Trị) làm công an khu vực, đồng lương không đủ sống, không đáp ứng đủ nhu cầu của vợ (Diệu Thuần) nên đã bị vợ bỏ....

Diễn viên

 NSND Lê Khanh trong vai Thảo
 Hồng Sơn trong vai Nam
 Quyền Linh trong vai Lãm
 NSND Minh Hằng trong vai Vợ Lãm
 Huệ Đàn trong vai Bình
 NSND Mạnh Cường trong vai Hùng
 NSƯT Diệu Thuần trong vai Vợ trước của Dặt
 NSND Anh Dũng trong vai Dụ
 NSƯT Thanh Quý trong vai Diễm
 NSƯT Chiều Xuân trong vai Bạch Vân
 Mạnh Linh trong vai Ông Tướng
 NSƯT Mai Châu trong vai Bà Tướng
 NSND Quốc Trị trong vai Dặt
 NSƯT Minh Tâm trong vai Cụ giáo Khang
 Ngọc Thu trong vai Vợ sau của Dặt
 Thu Hiền trong vai Loan
 Hồng Minh trong vai Bồ của Dụ
 Đới Lan Anh trong vai Niên Thảo
 Đăng Khoa trong vai Tùng
Cùng một số diễn viên khác...

Ca khúc trong phim
Bài hát trong phim là ca khúc "Chị tôi" do Đoàn Thị Tảo phỏng thơ, Trọng Đài sáng tác và Mỹ Linh thể hiện.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Người Hà Nội trên VTV Giải trí

Phim do Đoàn Lê đạo diễn
Văn nghệ Chủ Nhật
Phim dựa theo tác phẩm
Phim truyền hình Việt Nam ra mắt năm 1996
Chương trình truyền hình nhiều tập của VFC
Phim truyền hình Việt Nam phát sóng trên kênh VTV3


title: Mảnh đời của Huệ

text:
Mảnh đời của Huệ là một bộ phim truyền hình được thực hiện bởi Trung tâm Phim truyền hình Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam do Phi Tiến Sơn làm đạo diễn. Phim được phóng tác từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Võ Khắc Nghiêm. Phim phát sóng lần đầu trong Văn nghệ Chủ nhật vào năm 1997 trên kênh VTV3.

Nội dung
Mảnh đời của Huệ xoay quanh Huệ - một thiếu nữ xinh đẹp từ miền quê Thái Bình ra Cẩm Phả làm nghề mót than. Vì bản tính thật thà, dễ tin người mà cô đã không ít phen bị lừa, trải ba đời chồng nhưng vẫn phải đơn độc nuôi con, cuộc sống khó khăn đã khiến Huệ nhiều lúc phải nghĩ dại vượt biên sang Hồng Kông để kiếm ăn...

Diễn viên

 Thu Hiền trong vai Huệ
 Đường Minh Giang trong vai Phúc
 Trần Tường trong vai Hải
 Lê Hồ Lan trong vai Lan
 Hoàng Thắng trong vai Tư Lẫm
 Kim Xuyến trong vai Tập
 Lê Thu trong vai Tuyết
 Tùng Dương trong vai Long
 Văn Hiệp trong vai Đồng
 Hoàng Lâm trong vai Tuấn
 Hoàng Nhuận Cầm trong vai Nghênh
 Tuyết Hoa trong vai Hiền
 Hồ Tháp trong vai Giám đốc công ty than
 Hồ Quốc Phong trong vai Biền
 Tuyết Liên trong vai Bà hàng nước
Và một số diễn viên khác...

Ca khúc trong phim
Bà hát trong phim là ca khúc "Huệ trắng" do NSƯT Tiến Hỷ thể hiện.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Mảnh đời của Huệ trên YouTube

Phim do Phi Tiến Sơn đạo diễn
Chương trình truyền hình nhiều tập của VFC
Phim tâm lý Việt Nam
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim truyền hình ra mắt năm 1997
Phim truyền hình Việt Nam phát sóng trên kênh VTV3


title: Nấm hầu thủ

text:
Nấm hầu thủ hay Nấm đầu khỉ (danh pháp hai phần: Hericium erinaceus là một loài nấm ăn được và được sử dụng làm dược liệu thuộc họ Hericiaceae.

Quả thể hầu thủ thường hình cầu hoặc hình ellip, mọc riêng rẽ hoặc thành chùm, có tua nấm dày đặc, rũ xuống như đầu khỉ, lúc già tua dài và chuyển sang màu vàng trông như bờm sư tử.

Quả thể khi non có màu trắng đến trắng ngà, thịt màu trắng, khi già nấm ngả sang màu vàng đến vàng sậm, các tua nấm chính là lớp bào tầng, dài từ 0,5–3 cm, trên bề mặt tua có các đảm màu trắng mang bào tử đảm hình cầu, giữa bào tử có một giọt nội chất tròn.
Nấm hầu thủ là loại nấm ôn đới, chỉ trồng được những vùng khí hậu mát mẻ, nhiệt độ thích hợp cho nấm sinh trưởng là 16-20 độ C, nhiệt độ cao nhất có thể trồng là 19-22 độ C. Hiện nay, loại nấm này được trồng nhiều ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Chú thích

Tham khảo

 Mushroomexpert.com - Hericium erinaceus
 Hericium erinaceus photos
 German info on Hericium erinaceus
 Use to treat dementia

E
Nấm ăn
E
E
E
Nấm Bắc Mỹ
Nấm châu Âu
Nấm trồng


title: Nấm Thái dương

text:
Nấm Thái dương (danh pháp hai phần: Agaricus brasiliensis) là loài nấm có nguồn gốc ở Brazil, là một trong những loài nấm ăn ngon và có giá trị dược tính rất quý. Nấm có màu nâu hồng ở mũ, cuống trắng, đường kính mũ khi còn búp là 3–4 cm, khi nở có thể đến 8 cm, có vòng bao. Cuống nấm có đường kính 1 cm, cao 6–7 cm.

Ngoài bằng chứng Agaricus subrufescens có thể tăng điều tiết hệ thống miễn dịch, nghiên cứu bổ sung cho thấy nấm có tác dụng lên cholesterol, inhibiting pathogenic factors, and inhibiting angiogenesis.

Nghiên cứu lâm sàng hạn và động vật hạn chế cho thấy tiêu thụ Agaricus subrufescens có thể làm giảm mức độ glucose trong máu và cải thiện kháng insulin.

Tham khảo

subrufescens
Nấm ăn
Nấm dược liệu
Nấm châu Á
Nấm Bắc Mỹ
Nấm Nam Mỹ


title: Hồ Hán Dân

text:
Hồ Hán Dân (; sinh tại Phiên Ngung, Quảng Đông, Trung Hoa, vào ngày 9 tháng 12 năm 1879; mất tại Quảng Đông, Trung Hoa ngày 12 tháng 5 năm 1936) là một trong những lãnh tụ đầu tiên và một nhân vật phái tả rất quan trọng của Trung Quốc Quốc Dân Đảng.

Tiểu sử
Có tài liệu xác nhận Hồ Hán Dân nhận mình là dòng dõi của Hồ Hán Thương, vua thứ 2 nhà Hồ nước Đại Ngu (Việt Nam hiện nay) đầu thế kỷ 15.

Hồ Hán Dân đỗ Cử nhân năm 21 tuổi. Ông học tại Nhật Bản từ năm 1902, rồi gia nhập Đồng minh hội, làm biên tập viên Minh báo năm 1905. Từ năm 1907-1910, ông tham gia vài cuộc khởi nghĩa vũ trang. Không lâu sau Cách mạng Tân Hợi năm 1911, ông được bổ nhiệm Đốc quân Quảng Đông và Bí thư trưởng Chính phủ lâm thời. Ông tham gia Cách mạng lần thứ 2 năm 1913, rồi theo Tôn Dật Tiên sang Nhật sau khi cách mạng thất bại. Tại đó họ thành lập Trung Hoa Cách mệnh Đảng. Hồ về lại Quảng Đông từ 1917-1921 hoạt động cùng Tôn Dật Tiên, với tư cách Bộ trưởng Giao thông rồi cố vấn chính.

Hồ được bầu làm Ủy viên Chấp hành Trung ương trong hội nghị Quốc dân đảng lần thứ 1 vào tháng 1 năm 1924. Tháng 9, ông tạm quyền thống chế, khi Tôn Dật Tiên rời Quảng Châu đi Thiều Quan. Tôn qua đời tại Bắc Kinh vào tháng 3 năm 1925, và Hồ trở thành một trong tam đầu chế Quốc dân đảng. Hai nhân vật còn lại là Uông Tinh Vệ và Liêu Trọng Khải. Liêu bị ám sát vào tháng 8 cùng năm, còn Hồ bị nghi ngờ và bị bắt. Sau Sự kiện Ninh Hán chi tranh năm 1927, Hồ ủng hộ Tưởng Giới Thạch và trở thành Viện trưởng Viện Lập pháp tại Nam Kinh.

Sau đó ngày 28 tháng 2 năm 1931, ông bị Tưởng Giới Thạch giam lỏng tại nhà do xung đột về hiến pháp lâm thời mới. Áp lực trong nội bộ Đảng buộc Tưởng phải thả ông. Sau sự kiện này, ông trở thành một lãnh tụ thế lực ở phương Nam, kiên trì phương châm chính trị 3 chống: chống quân Nhật xâm lược và giết chóc, chống quân Cộng sản, và chống vị lãnh tụ tự phong Tưởng Giới Thạch. Các phe phái chống Tưởng trong Quốc dân đảng tụ họp tại Quảng Châu để thành lập chính phủ đối lập. Họ yêu cầu Tưởng từ bỏ cả hai chức vụ Tổng tài và Thủ tướng. Nội chiến bị gián đoạn vì quân Nhật xâm lược Mãn Châu. Hồ tiếp tục thống trị phương Nam, căn cứ của Quốc dân đảng, với sự hỗ trợ của Trần Tế Đường và quân phiệt Tân Quế. Tại đó ông cố gắng thành lập một chính phủ kiểu mẫu không tham nhũng và bè đảng để làm mất uy tín chính thể Nam Kinh của Tưởng.

Hồ Hán Dân cũng ủng hộ các hoạt động kháng Nhật, chỉ trích Tưởng bất lực không có một chính sách đối ngoại mạnh mẽ với ngoại bang đang tàn phá Trung Hoa.

Hồ Hán Dân viếng thăm châu Âu và dừng công kích Tưởng Giới Thạch từ tháng 6 năm 1935. Trong phiên họp đầu tiên của Hội nghị Trung ương Trung Quốc Quốc dân đảng lần thứ 5 vào tháng 12 năm 1935, ông được bầu vắng mặt làm Chủ tịch Ủy ban Thường vụ. Hồ trở về Trung Quốc vào tháng 1 năm 1936, và sống tại Quảng Châu tới khi mất vì xuất huyết não ngày 12 tháng 5 năm 1936, hưởng dương 58 tuổi.

Cái chết của ông khơi mào một cuộc khủng hoảng. Tưởng muốn thay thế Hồ bằng những thân tín của mình và chấm dứt tình trạng độc lập của phương Nam dưới thời Hồ. Kết quả là Trần Tế Đường và phe Tân Quế âm mưu lật đổ Tưởng. Trong "Sự biến Lưỡng Quảng", Trần buộc phải từ chức Chủ tịch tỉnh Quảng Đông sau khi Tưởng hối lộ nhiều sĩ quan của Trần khiến họ làm phản và âm mưu thất bại.

Xem thêm
Lịch sử Trung Hoa Dân Quốc
Quốc dân đảng
Hồ Hán Thương

Chú thích

Tham khảo
 Trần Xuân Sinh (2006), Thuyết Trần, Nhà xuất bản Hải Phòng

Người Quảng Đông
Người Trung Hoa Dân Quốc
Người từ Phiên Ngung, Quảng Châu


title: Slagelse

text:
Slagelse là một thành phố của Đan Mạch, ở vùng tây nam đảo Sjælland với 31.979 cư dân (năm 2011)  và là một trong những thành phố lâu đời nhất của Đan Mạch. Thành phố này trực thuộc kommune Slagelse (thị xã Slagelse).

Lịch sử

Thời cổ, Slagelse có một nơi thờ phượng các thần tà giáo. Khoảng năm 1.000 giám mục Svend Nordmand (? – 1088) của giáo phận Roskilde xây dựng một nhà thờ bằng đá. Tới khoảng giữa thế kỷ 12 các nam tu sĩ dòng Hiệp sĩ Cứu tế lập ra "tu viện Antvorskov". Dân chúng từ gần và xa kéo đến đây để được các tu sĩ chữa bệnh, do đó Slagelse trở thành một thương trấn buôn bán sầm uất. Trong số các tu sĩ, có một người tên Hellig Anders, có tài chữa bệnh nên có một suối nước được gọi theo tên ông, suối Hellig Anders.

Slagelse được vua Erik Menved cấp đặc quyền thương trấn ngày 13.12.1288, nhưng trước đó vua Knud đại đế đã lập một xưởng đúc tiền ở đây. Trong những thế kỷ sau, người ta đã xây dựng một helligåndshus và một bệnh viện cho người phong hủi cùng nhiều nhà thờ nữa.
Trong thế kỷ 14, đã có ít nhất ¼ dân Slagelse bị chết vì dịch hạch trong đợt Cái chết Đen.

Trong thế kỷ 16, một nhà thần học của tu viện Antvorskov tên Hans Tausen đã sang Wittenberg, Đức học đại học. Khi trở về, ông đã cải sang đạo Tin Lành Luther và bắt đầu giảng giáo lý Luther ở nhà thờ của tu viện từ năm 1525. Dần dần, tu viện bị tàn tạ xuống cấp, rồi năm 1580 được xây dựng lại thành một lâu đài, mà dường như vua Frederik đệ nhị đã chết ở đây năm 1588 vì uống quá nhiều rượu.

Từ năm 1515 tới năm 1804 Slagelse bị nhiều trận hỏa hoạn lớn, phá hủy phần lớn khu thành cổ. Tuy nhiên có vài tòa nhà cổ tồn tại, trong đó có một nhà kho của nhà thờ cũ từ cuối thời trung cổ, được dùng làm latinskole; trường này đã có những học sinh sau này trở thành những thi sĩ, nhà văn nổi tiếng như B.S. Ingemann, Jens Baggesen và H.C. Andersen (riêng H.C. Andersen học ở trường này từ năm 1822-1826).

Năm 1856, có tuyến đường sắt Copenhagen-Roskilde-Korsør chạy qua thành phố với một nhà ga đặt ở phía bắc Slagelse. Năm 1881 thành phố xây dựng công viên Slagelse Lystanlæg. Năm 1892, nhà ga xe lửa được dời vào trong thành phố. Năm 1909 thành phố có một nhà máy phát điện, tới năm 1995 thì nhà máy này được cải tạo thành Slagelse Musikhus (Nhà âm nhạc Slagelse).

Hiện nay
Slagelse có Vestsjællandscentret (Trung tâm Tây Zealand), một trung tâm thương mại lớn sầm uất, cùng với những đường phố chỉ dành cho người đi bộ. Ở khu đông nam có một doanh trại quân đội (Antvorskov Kaserne) của Gardehusarregimentet (trung đoàn kỵ binh ngự lâm quân), chứa được khoảng 2.000 binh sĩ.

Thành phố này có nhiều cơ sở giáo dục như trường sư phạm đào tạo thầy cô nuôi dạy trẻ, trường cao đẳng thương mại, trường đào tạo y tá, trường kỹ thuật, các trường trung tiểu học công lập và tư thục.

Ở trung tâm thành phố có nhà thờ thánh Michael, một trong các nhà thờ cổ nhất ở Đan Mạch, được xây dựng từ thế kỷ thứ 14.

Ở khu nam thành phố có di tích của tu viện Antvorskov, do vua Valdemar đại đế tặng cho các nam tu sĩ dòng Hiệp sĩ Cứu tế trong năm 1164. Cách thành phố khoảng 7 cây số về phía tây là một Trelleborg, một pháo đài hình tròn từ thời đại Vikinge.

Vị trí địa lý
Slagelse nằm ở phía tây nam cách Copenhagen khoảng 100 km, cách cầu Storebælt ở phía nam khoảng 18 km. Thành phố nằm cạnh xa lộ E20 và là điểm nút đường sắt giữa thành phố Odense với Copenhagen, và giữa Slagelse tới Tølløse ở tây bắc đảo Zealand.

Thể thao
Trong thập niên 1990 Slagelse có một đội bóng ném nữ nổi tiếng, do huấn luyện viên Anja Andersen dẫn dắt, đã nhiều lần đoạt chức vô địch Đan Mạch và đoạt chức vô địch Champions League 3 lần (các năm 2004-2005-2007).
Slagelse cũng có một đội bóng đá nam thi đấu ở loại hạng nhất (sau siêu hạng) của Đan Mạch.

Thành phố kết nghĩa
 Vichtis
 Kragerø
 Policé
 Motala
 Dargun

Tham khảo và chú thích

Liên kết ngoài

 Slagelse Kommune
 Slagelse Museum
 Slagelses historie
 Vikingeborgen Trelleborg
 Dansk Center for Byhistorie - Slagelse

Thành phố của Đan Mạch

da:Slagelse
de:Slagelse
en:Slagelse
nl:Slagelse
frr:Slagelse
pl:Slagelse
ru:Слагельсе
sv:Slagelse


title: Speyside single malts

text:
Speyside single malt là những loại rượu Scotch whisky đơn cất từ mạch nha được chưng cất tại Strathspey, khu vực xung quanh sông Spey ở Moray, Badenoch và Strathspey vùng đông bắc Scotland.

Hai loại whisky đơn cất từ mạch nha bán chậy nhất toàn cầu là The Glenlivet và Glenfiddich là sản phẩm của vùng Speyside. Speyside đứng đầu trong các vùng sản xuất whisky tại scotland số lượng nhà máy chưng cất rượu.

Danh sách những dòng whisky đơn cất từ mạch nha vùng Speyside
Aberlour Single Malt
Aultmore Single Malt
Balmenach Single Malt
Balvenie
Benriach Single Malt
Benromach Single Malt
Cardhu Single Malt
Cragganmore
Dailuaine
Dufftown Single Malt
Glendronach Single Malt
Glendullan Single Malt
Glenfarclas Single Malt
Glenfiddich Single Malt Scotch Whisky
Glen Grant
Glen Keith Single Malt
The Glenlivet
The Glenrothes
Glentauchers Single Malt
Glen Elgin
Glen Moray
Imperial Single Malt
Inchgower Single Malt
Knockando
Linkwood Single Malt
Lismore Single Malt
Longmorn Single Malt
The Macallan
McClelland's Speyside
Miltonduff Single Malt
Mortlach Single Malt
Royal Brackla Single Malt
Speyburn Single Malt
The Speyside
Strathisla Single Malt
Tamnavulin Glenlivet Single Malt
Tamdhu
Tomintoul Single Malt
Tormore Single Malt

Tham khảo

Liên kết ngoài
 GreaterSpeyside.com - all things Speyside
 Spirit of Speyside Whisky Festival
 Speyside Whisky history and distillery descriptions

Whisky


title: Chicha

text:
Chicha là một từ tiếng Tây Ban Nha cho các loại đồ uống lên men truyền thống bắt nguồn từ vùng Andes ở Nam Mỹ. Nó có thể được làm từ ngô, gốc sắn (còn được gọi là yuca hay cassava) hoặc hoa quả cùng với những thứ khác. Trong Đế chế Inca, phụ nữ thường được dạy các kỹ thuật để làm chicha trong các Acllahuasis (trường dành cho nữ giới). Chicha de jora được chuẩn bị bằng ngô nảy mầm, làm thành đường mạch nha, đun sôi dịch mạch nha, và lên men trong các thùng lớn, chum đất nung lớn truyền thống trong vài ngày. Trong một số nền văn hóa, thay vì ngô nảy mầm, họ dùng bột ngô, ngô đặt ở dưới đất, được làm ẩm bằng miệng của người làm chicha và tạo hình thành các quả bóng nhỏ, sau đó được làm dẹt và làm khô. Các enzyme diastase tự nhiên trong nước bọt của người làm chicha xúc tác phân hủy tinh bột ngô thành đường mantoza. Chicha de jora được làm và dùng trong các cộng đồng khắp dùng Andes trong nhiều thế kỷ. Người Inca dùng chicha cho mục đích nghi lễ và tiêu thụ số lượng lớn trong các lễ hội tôn giáo. Những năm gần đây, Chicha truyền thống ngày càng trở nên hiếm hoi. Chỉ một số ít các thị trấn và làng mạc ở miền nam Peru và Bolivia hiện vẫn còn làm loại đồ uống này.

Chicha de jora đã được sản xuất và tiêu thụ trong các cộng đồng khắp trong Andes trong nhiều thiên niên kỷ. Người Inca sử dụng Chicha cho mục đích nghi lễ và tiêu thụ với số lượng lớn trong các lễ hội tôn giáo. Các xưởng có thể đã sản xuất loại rượu chicha có thể được tìm thấy tại Machu Picchu.

Trong Đế chế Inca phụ nữ được dạy những kỹ thuật sản xuất bia Chicha Aqlla Wasi (các trường nữ).

Trong những năm gần đây, tuy nhiên, Chicha truyền thống chuẩn bị ngày càng trở nên hiếm hoi. Chỉ một số ít các thị trấn và làng mạc ở Peru, Ecuador, Colombia, Costa Rica, là nó vẫn chuẩn bị sẵn sàng.

Nó vẫn còn rất phổ biến khắp miền nam Peru, được bán tại tất cả các thị trấn nhỏ và khu dân cư của thành phố lớn. Thông thường bán trong chicherias bao gồm một phòng không sử dụng hoặc một góc của sân nhà, các doanh nghiệp này nói chung không có giấy phép có thể tạo nguồn thu đáng kể thu nhập của gia đình. Những quán bán rượu này được xác định bởi một cột tre gắn chìa ra cửa mở, trang trí bằng (thường là màu đỏ) cờ, hoa, băng hoặc các túi nhựa màu.

Tham khảo

Đồ uống có cồn
Ẩm thực Bolivia
Ẩm thực Chile
Ẩm thực Ecuador
Ẩm thực Peru
Thực phẩm lên men
Inca
Ẩm thực Colombia
Ẩm thực Nicaragua
Ẩm thực Venezuela


title: Lưu Uyên

text:
Lưu Uyên () (mất 310), tên tự Nguyên Hải (元海), được biết đến với thụy hiệu Hán (Triệu) Quang Văn Đế (漢(趙)光文帝) là vị hoàng đế khai quốc nhà Hán Triệu trong lịch sử Trung Quốc.

Bối cảnh gia đình
Lưu Uyên là thành viên quý tộc Hung Nô, ông là hậu duệ của các thiền vu thuộc gia tộc Luyên Đê (欒提), các thiền vu cùng với thần dân của họ từ lâu đã là các chư hầu trung thành của nhà Hán, và sau đó là với các triều đại kế thừa nhà Hán là Tào Ngụy và nhà Tấn. Vào cuối thời Tào Ngụy hoặc đầu thời Tấn, các quý tộc Hung Nô tuyên bố rằng họ có gốc từ nhà Hán thông qua việc một công chúa nhà Hán đã kết hôn với vị thiền vu đầu tiên trong lịch sử người Hung Nô, Mặc Đốn thiền vu, và do đó cải họ thành "Lưu", cũng là họ của hoàng tộc nhà Hán. Cha của Lưu Uyên là Lưu Báo, người này là con trai của thiền vu Nam Hung Nô cuối cùng, Ư Phu La, và là cháu trai của thiền vu Hô Trù Tuyền (trước khi Tào Tháo bãi bỏ chức vụ năm 216 và chia người Hung Nô thành năm bộ), ông là lãnh đạo của Tả bộ (左部). Cả năm bộ đều định cư tại miền nam Sơn Tây ngày nay, nên có khả năng đó cũng là nơi Lưu Uyên được sinh ra.

Mẹ của Lưu Uyên là Hô Diên yên chi, xuất thân từ quý tộc Hung Nô, và có thể là vợ Lưu Báo và không phải là thê thiếp. Một số nguồn cho rằng Lưu Uyên là con của của Thái Chiêu Cơ.

Quan nhà Tấn
Do các quý tộc Hung Nô có quyền lực thường bị Tào Ngụy và Tấn bắt gửi con trai của họ đến Lạc Dương (nhằm làm cho họ trở nên Hán hóa hơn nữa và đảm bảo lòng trung thành của họ), Lưu Uyên được đưa đến Lạc Dương để cư trú và học văn hiến của người Hán. Ông nổi tiếng với những luận giải của mình, đặc biệt là Trâu thị truyện của Kinh Xuân Thu và các kế sách quân sự của Tôn Vũ và Ngô Khởi. Đại thần triều Tấn là Vương Hồn (王渾) (một trong các tướng lãnh đạo sau này tham gia chinh phạt Đông Ngô) trở nên ấn tượng với ông, Con trai của Vương Hồn là Vương Tể (王濟) trở thành bạn tâm giao của Lưu Uyên. Vương Hồn tin Lưu Uyên sẽ là một tướng tài và nhiều lần tiến cử Lưu Uyên với Tấn Vũ Đế, song Khổng Tuân (孔恂) và thúc phụ của Hoàng hậu Dương Chỉ (楊芷) là Dương Tể (楊濟) lại nghi ngờ Lưu Uyên do ông có nguồn gốc Hung Nô và thuyết phục Vũ Đế chống lại việc cử Lưu Uyên làm người chỉ huy quân sự trong các chiến dịch chống Đông Ngô và cuộc nổi loạn của người Tiên Ti do Thốc Phát Thụ Cơ Năng (禿髮樹機能). Cuối cùng, em trai của Vũ Đế là Tư Mã Du (司馬攸), ấn tượng và lo sợ trước khả năng của Lưu Uyên nên đã khuyên Vũ Đế giết chết Lưu Uyên, song Vương Hồn lại thuyết phục Vũ Đế rằng điều đó là sai lầm. Khi Lưu Báo qua đời, Vũ Đế cho phép Lưu Uyên trở thành lãnh đạo của Tả bộ.

Là người chỉ huy của Tả bộ, Lưu Uyên được sử sách biết tới khi ông cai quản một cách công bằng dựa trên pháp luật và sẵn sàng lắng nghe các ý kiến, và cũng vì ông sẵn lòng phô trương sự giàu có của mình. Vì vậy, những người đầy tham vọng tại vùng ông cai quản, không chỉ có ngũ bộ Hung Nô mà còn có các gia tộc người Hán, đã tụ tập đến chỗ ông. Sau khi Vũ Đế qua đời và Huệ Đế, nhiếp chính vương Dương Tuấn (杨骏) đã phong cho Lưu uyên làm chỉ huy toàn bộ ngũ bộ Hung Nô, song đến thời người nhiếp chính sau đó của nhà Tấn là Hoàng hậu Giả Nam Phong, Lưu Uyên bị bãi chức vụ này do không có khả năng chấm dứt một trong những cuộc nổi loạn của đồng bào mình. Sau đó, khi Thành Đô vương Tư Mã Dĩnh (司馬穎) trở thành tướng chỉ huy ở Nghiệp thành, ông ta đã mời Lưu Uyên đến làm tướng thuộc cấp của mình, Lưu Uyên chấp thuận lời mời này.

Độc lập với Tấn
Trong bối cảnh Loạn bát vương, năm 304, các quý tộc Hùng Nô do người lãnh đạo Bắc bộ, Lưu Tuyên (劉宣) cầm đầu, mệt mỏi trước nền cai trị tồi của nhà Tấn và đã âm mưu tái độc lập từ nhà Tấn. Họ cử một sứ giả đến để bí mật ban cho Lưu Uyên tước hiệu "Đại thiền vu". Lưu Uyên sau đó thuật lại cho Tư Mã Dĩnh. Tư Mã Dĩnh lúc này đang phải để tâm vào cuộc tấn công của Vương Tuấn (王浚), Vương Tuấn lúc này được tăng cường với lính Tiên Ti và Ô Hoàn. Lưu Uyên nói rằng ông nhân việc này để huy động binh lính Hung Nô để trợ giúp cho Tư Mã Dĩnh, Tư Mã Dĩnh chấp thuận cho phép Lưu Uyên trở về Hung Nô.

Khi Lưu Uyên trở về chỗ đồng bào của mình, ông đã tập được 5 vạn người một cách nhanh chóng và sẵn sàng trợ giúp cho Tư Mã Dĩnh, song ông cũng công khai chấp nhận tước hiệu Đại thiền vu (Trước đó, Tư Mã Dĩnh đã ban tước hiệu Bắc Thiền vu cho ông.) Tuy nhiên, ông khi đó lại nghe được tin rằng quân của Tư Mã Dĩnh đã bị sụp đổ trong nỗi sợ hãi trước quân của Vương Tuấn và rằng Tư Mã Dĩnh đã chống lại các lời khuyên của ông trước đó, chạy trốn đến Lạc Dương. Lưu Uyên sau đó tuyên bố thần dân của mình độc lập từ Tấn và còn tuyên bố xa hơn rằng, là một hậu duệ của nhà Hán, ông sẽ kế vị ngôi vị của nhà Hán, và do đó xưng tước hiệu Hán Vương, có ý lựa chọn tước hiệu của Lưu Bang, người sáng lập nên nhà Hán. Lưu Uyên tái lập việc thờ phụng tám vị hoàng đế nhà Hán: Cao Đế, Văn Đế, Vũ Đế, Tuyên Đế, Quang Vũ Đế, Minh Đế, Chương Đế, và Lưu Bị. Ông lập vợ mình làm Hô Diên Hoàng hậu (có thể là một người họ hàng của mẹ ông). Lưu Uyên ban đầu đặt tên quốc hiệu là Hán, song thường được sử sách gọi là "Hán Triệu" hay "Tiền Triệu" do cháu trai của ông là Lưu Diệu đã cải quốc hiệu sang Triệu vào năm 319.

Trị vì
Bất chấp năng lực ấn tượng trước đó, triều đại của Lưu Uyên đã không thể lớn mạnh. Ông dành phần lớn sức lực để cố gắng khôi phục lại hệ thống chính quyền của nhà Hán, song bản thân ông lại không thể nhanh chóng mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Ông lập đô tại Li Thạch (離石, nay thuộc Lữ Lương, Sơn Tây), song ông chỉ có thể kiểm soát các lãnh thổ địa phương này. Quân của ông thường giành được thắng lợi trước quân Tấn song lại không thể giữ thành. Năm 305, sau một nạn đói, ông dời đô đến Lê Đình (黎亭, nay thuộc Trường Trị, Sơn Tây).

Tuy nhiên, sau nhiều năm trôi qua, các cuộc khởi nghĩa nông dân chống triều đình nhà Tấn, cho dù của người Ngũ Hồ hay Hán, thường chọn đứng dưới ngọn cờ nhà Hán của Lưu Uyên. Đứng đầu trong số này là tướng người Hán Vương Di (王彌) và tướng người Yết là Thạch Lặc (cả hai đều tuyên bố trung thành với Hán Triệu vào năm 307), họ thường chỉ nằm dưới trướng của Lưu Uyên trên danh nghĩa và vẫn duy trì thế lực độc lập song cũng thực sự tôn trọng và lo sợ Lưu Uyên. Đối với lính dưới quyền mình kiểm soát, Lưu Uyên phần lớn giao phó họ cho con trai mình là Lưu Thông và cháu trai Lưu Diệu. Bốn vị tướng quân này, trong khi không thể giữ thành, thì lại có thể thường xuyên đi khắp Hoa Bắc và Hoa Trung mà không bị quân Tấn cản trở, họ cũng đánh bại hầu hết các tướng Tấn phản kháng.

Năm 308, quân của Vương Di tiến vào kinh thành nhà Tấn là Lạc Dương song bị đẩy lui. Cùng năm, sau khi chiếm được nhiều lãnh thổ hơn, Lưu Uyên dời đô về Bồ Tử (蒲子, nay thuộc Lâm Phần, Sơn Tây) và xưng đế. Năm 309, ông lại dời đô đến Bình Dương (平陽, cũng thuộc Lâm Phần hiện nay). Thời gian này, Lưu Thông và Vương Di cuối cùng đã có thể kiểm soát toàn bộ phía nam Sơn Tây, sau đó họ tấn công Lạc Dương song lại bị đẩy lui.

Năm 310, Lưu Uyên lâm bệnh, ông lập người vợ thứ hai làm Đan Hoàng hậu và con trai cả Lưu Hòa (với Hô Diên Hoàng hậu, lúc này bà đã qua đời song cái chết của bà không được nói đến trong sử sách) làm thái tử. Sau khi ông qua đời, Lưu Hòa trở thành hoàng đế. Tuy nhiên, chỉ một tuần sau đó, tân hoàng đế bị Lưu Thông lật đổ và giết chết, Lưu Thông lên ngôi hoàng đế.

Tham khảo

 Tấn thư-tái kỷ đệ nhất
 Tư trị thông giám•quyển bát thập ngũ chí bát thập thất
 Thập lục quốc Xuân Thu

Vua Hán Triệu
Người Hung Nô
Người nhà Tấn
Năm sinh thiếu
Mất năm 310
Năm sinh không rõ


title: Ofusato

text:
Ofusato (承察度, Thừa Sát Độ) (1337–1398) là vị vua đầu tiên của vương quốc Nam Sơn (Nanzan), một vương quốc ở cực nam hòn đảo Okinawa. Ofusato nguyên là án tư của Ōzato dưới thời vương triều Anh Tổ, tự xưng là đời thứ năm của vua Eiso. Năm 1337, ông lập quốc Nam Sơn và đóng đô tại thành Ozato. Căn cứ theo Minh thực lục, năm 1383, Ofusato đã cử sứ thần sang triều cống nhà Minh. Năm 1385, được nhà Minh phong làm Nam Sơn Vương, ban cho ấn mạ bạc. Ofusato chết khi đang ở Triều Tiên, anh trai là Yafuso đã giành lấy quyền lực và tìm kiếm sự công nhận chính thức từ Trung Quốc.

Tham khảo

Vương quốc Nam Sơn
Sinh năm 1337
Mất năm 1398


title: Oueishi

text:
là vua đời thứ hai của vương quốc Nam Sơn vào thời đại Tam Sơn trên đảo Okinawa. Ông trị vì từ năm 1399 đến năm 1402.

Oueishi là chú của vua Ofusato và nguyên là án tư của Yaese. Năm 1388, ông thoát li vương quốc Nam Sơn và trở thành thế lực cát cứ, sai em trai sang nhà Minh triều cống. Oueishi tự xưng vương và tấn công song Ofusato đã rút chạy, ngôi vị quốc vương bị bỏ trống, tuy nhiên trên thực tế ông là người cai trị vương quốc và lên ngôi vua sau khi cháu mình qua đời. Ông có quan hệ gần gũi với Sho Hashi ở vương quốc Trung Sơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://www.ne.jp/asahi/okinawa/hiro/history3.htm

Vương quốc Nam Sơn


title: Hananchi

text:
là vị vua thứ ba và cuối cùng của vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan) trên đảo Okinawa.

Ông lên gnooi vua năm 1397 sau cái chết của cha. Ông đã gửi một đoàn sứ thần sang Triều Tiên để thông báo việc mình kế vị, và tới Trung Hoa để tìm kiếm sự tấn phong chính thức của nhà Minh đối với cương vị người cai trị toàn Okinawa. Ông là vị vua Bắc Sơn tích cực nhất trong quan hệ ngoại giao và thương mại với Trung Quốc, và được cho là đã cử 14 đoàn sứ thần sang triều cống.

Hananchi được cho là có năng lực quân sự tuyệt vời song lại dựa quá nhiều vào sức mạnh và kỹ năng cá nhân của mình, gây tổn hại cho mối quan hệ với các thuộc hạ. Khi thành Nakijin hứng chịu cuộc tấn công của Shō Hashi năm 1416, những kẻ tấn công đã bị giữa chân ở vịnh một thời gian, do bản thân thành khá vững chắc. Tuy nhiên, Hananchi đã bị một người hầu cận phản bội, tên là Motobu Taihara, người này đã mở cửa thành và cho phép lực lượng của Shō Hashi tiến vào. Bị đánh bại, Hananchi đã tự sát.

Tham khảo

Vương quốc Bắc Sơn
Mất năm 1416
Năm sinh không rõ


title: Min (Hokuzan)

text:
Min（珉, Mân）（?- 1400 hoặc 1395） là vua thứ hai của vương quốc Bắc Sơn và thời đại Tam Sơn trên đảo Okinawa. Ông trị vì từ năm 1393 đến năm 1400 hoặc 1395. Ông là con trưởng của Haniji. Năm 1934, ông cử sứ thần sang triều cống nhà Minh. Không có nhiều tư liệu về cuộc đời và sự trị vì của ông. Kế vị ông là con trưởng Hananchi.

Tham khảo

Vương quốc Trung Sơn


title: Haniji

text:
Haniji (怕尼芝, Phạ Ni Chi), cũng viết là Haneji, là người sáng lập nên vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan) trên đảo Okinawa, ông trị vì từ năm 1322 đến 1395.

Vào đầu thế kỷ 14, không có thực thể tập trung quyền lực chính trị trên đảo Okinawa mà chỉ có một liên minh lỏng lẻo giữa các tù trưởng, trong đó có Haniji với tư cách là một tù trưởng bộ lạc. Với vị thế là tù trưởng kế tục của Nakijin, Haniji đã tập hợp các tù trưởng nhỏ khác ở miền bắc đảo thành một liên minh do mình đứng đầu và lập nên thực thể vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan) sau khi Tamagusuku trở thành tù trưởng đứng đầu toàn đảo. Tamagusuku thiếu uy tín và khả năng lãnh đạo để giành được sự ủng hộ của các tù trưởng và một số đã đi theo Haniji, trong khi đó, một số tù trưởng ở phía nam đã sát cánh bên Ofusato, tù trưởng Ozato và lập nên vương quốc Nam Sơn (Nanzan), khiến Tamagusuku chỉ còn kiểm soát được phần giữa của hòn đảo, và được gọi là vương quốc Trung Sơn (Chūzan).

Người ta không biết nhiều về cuộc đời của Haniji hay về thời trị vì của ông. Một dòng dõi quan lại trong triều đình Lưu Cầu sau này mang họ Haneji (羽地, âm Hán là Vũ Địa) có thể có tổ tiên là ông; người nổi tiếng nhất trong số đó là Shō Shōken (1617–1675), còn gọi là Haneji Chōshū.

Tham khảo

Kerr, George H. (2000). Okinawa: the History of an Island People. (revised ed.) Boston: Tuttle Publishing.

Vương quốc Trung Sơn
Mất năm 1395


title: Tamaudun

text:
là lăng mộ hoàng gia của vương quốc Lưu Cầu được xây vào năm 1501. Hiện nay, lăng thuộc Shuri, Okinawa  Lăng được vua Shō Shin, vị vua thứ ba của Nhà Shō II xây dựng và nằm gần thành Shuri.

Lăng có tổng diện tích là 2.442m², gồm có hai tường rào đá, ba phòng của lăng mộ hướng về phía bắc và sau lưng là một vách đá tự nhiên ở phía nam. Có một bia đá bên ngoài tường rào tưởng niệm việc xây dựng lăng mộ và ghi tên vua Shō Shin cùng 8 người khác liên quan đến việc xây dựng. Ba phòng của lăng mộ được xếp từ đông sang tây, di hài các quốc vương và vương hậu ở ngăn phía đông còn di hài các hoàng tử và các thành viên hoàng gia còn lại được đặt ở phòng phía tây, phòng giữa dùng cho truyền thông senkotsu của Lưu Cầu; tuy nhiên các thi hài chỉ được giữ ở đây trong một hời gian hạn chế, sau đó xương được rửa và đem đi địa táng. The shisa (sư tử đá) bảo vệ lăng mộ là một ví dụ về nghệ thuật điêu khắc đá truyền thống Lưu Cầu. Phong cách kiến trúc của lăng mộ mang nét tượng trưng của hoàng cung đương thời, vốn là một kiến trúc đá với một mái bằng gỗ.

Mười tám vị vua đã được chôn cất tại Tamaudun, cùng với vương hậu và hoàng nhi của họ. Vị vua đầu tiên được chôn cất tại đây là Shō En, tức phụ thân của người đã ra lệnh xây lăng là vua Shō Shin. Thái tử cuối cùng là Shō Ten, hoàng tử của vị vua Lưu Cầu cuối cùng là Shō Tai, đã được chôn ở đây vào ngày 26 tháng 9 năm 1920. Công trình này từng phải hứng chịu thiệt hại nặng nề trong trận Okinawa năm 1945, và bị cướp phá sau đó, song các phần mộ và thi hài hoàng gia vẫn không bị đụng tới, và phần lớn kiến trúc đã được phục hồi trong những năm sau cuộc chiến. Lăng mộ là một Di sản thế giới của UNESCO vào ngày 2 tháng 12 năm 2000 như là một phần của nhóm di tích Các di chỉ Gusuku và di sản liên quan của Vương quốc Lưu Cầu.

Các mộ hoàng gia

Đông thất
Shō En (1415–1476)
Shō Shin (1465–1526)
Shō Sei (1497–1555)
Shō Gen (1528–1572)
Shō Baigaku, Vương hậu của Shō Gen (chết 1605)
Shō Ei (1559–1588)
Aoriya, án tư (anji) Kanashi (ngày tháng không rõ)
Shō Konkō, Vương hậu của Shō Ei (1562–1637)
Shō Hō (1590–1640)
Shō Baigan, Vương hậu của Shō Hō (ngày tháng không rõ)
Shō Kyō, con cả của Shō Hō (1612–1631)
Shō Rankei, Vương hậu của Shō Hō (1588–1661)
Shō Ken (1625–1647)
Shō Kaho, Vương hậu của Shō Ken (1630–1666)
Shō Shitsu (1629–1668)
Shō Hakusō, Vương hậu của Shō Shitsu (1629–1699)
Shō Tei (1645–1709)
Shō Gesshin, Vương hậu của Shō Tei (1645–1703)
Shō Jun, Thái tử, con cả của Shō Tei (1660–1706)
Shō Giun, Thái tử phi của Shō Jun (1664–1723)
Shō Eki (1678–1712)
Shō Konkō, Vương hậu của Shō Eki (1680–1745)
Shō Kei (1700–1751)
Shō Ninshitsu, Vương hậu của Shō Kei (1705–1779)
Shō Boku (1739–1794)
Shō Shukutoku, Vương hậu của Shō Boku (1740–1779)
Shō Tetsu (1759–1788)
Shō Tokutaku, Vương hậu của Shō Tetsu (1762–1795)
Shō On (1784–1802)
Shō Sentoku, Vương hậu của Shō On (1785–1869)
Shō Sei (1800–1803)
Shō Kō (1787–1834)
Shō Juntoku, Vương hậu của Shō Kō (1791–1854)
Shō Iku (1813–1847)
Shō Gentei, Vương hậu của Shō Iku (1814–1864)
Shō Tai (1843–1901)
Shō Kenshitsu, Vương hậu của Shō Tai (1843–1868)
Shō Ten, Thái tử, con cả của Shō Tai (1864–1920)
Shō Shō, Thái tử phi của Shō Ten (ngày tháng không rõ)

Tây thất
Shō Gesshin, con gái cả của Shō En (ngày không rõ)
Con gái cả của Shō Ikō (không rõ tên, ngày tháng)
Shō Shōi, con trai thứ ba của Shō Shin (ngày tháng không rõ)
Shō Isshi, con gái cả của Shō Gen (chết 1570)
Shō Setsurei, thiếp của Shō Gen (ngày tháng không rõ)
Shō Bairei, thiếp của Shō Gen (ngày tháng không rõ)
Shō Getsurei, con gái thứ hai của Shō Ei (1584–1653)
Shō Ryōgetsu, thiếp của Shō Hō (1597–1634)
Shō Setsurei, thiếp của Shō Kyō (chết 1697)
Shō Ryōchoku, thiếp của Shō Bun (ngày tháng không rõ)
Shō Kyū, con trai thứ ba của Shō Gen (1560–1620)
Shō Yō, con trai thứ hai của Shō Kō (1813–1815)
Shō Ken, con trai thứ tư của Shō Kō (sinh 1818)
Shō Ten, con trai thứ bảy của Shō Kō (1829–1833)
Shō Shun, con gái cả của Shō Iku (1832–1844)
Shō Otoko và Michiko, con gái thứ năm và thứ sáu của Shō Tai (ngày tháng không rõ)
17 không rõ tên, một nằm tại Trung thất

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Danh sách di sản thế giới của UNESCO
沖縄の世界遺産玉陵 (Tamaudun, Di sản thế giới của Okinawa)

Vương quốc Lưu Cầu
Di sản thế giới tại Nhật Bản
Lăng mộ
Công trình hoàn thành năm 1501


title: Sonohyan-utaki

text:
là một khu rừng thiêng (utaki) trong truyền thống tôn giáo Lưu Cầu bản địa. Nơi này nằm tại thành Shuri ở Naha, Okinawa, cách cổng thành Shureimon chỉ một vài bước chân. Utaki, hay cụ thể hơn là  của nó, là một trong số các di tích được công nhận là di sản thế giới của UNESCO với tên gọi chính thức Các di chỉ Gusuku và di sản liên quan của Vương quốc Lưu Cầu, và được chính phủ Nhật Bản xếp vào tài sản văn hóa trọng yếu.

Xưa kia, chỉ có quốc vương của vương quốc Lưu Cầu mới có thể bước qua thạch môn, còn ngày nay thì cánh cửa ngày luôn luôn đóng, và do vậy nơi đây vẫn duy trì là một không gian thiêng liêng như nó vốn có, đại diện cho cánh rừng thiêng phía sau chúng. Nhiều du khách và cư dân bản địa cầu nguyện trước thạch môn.

Thạch môn được xây lần đầu năm 1519, dưới thời vua Shō Shin, song không gian này đã được coi như một utaki từ trước đó. Bất cứ khi nào nhà vua rời thành để đi vi hành, ông đều dừng chân tại Sonohyan-utaki để cầu cho một chuyến đi suôn sẻ. Di tích cũng đóng vai trò quan trọng trong tôn giáo bản địa.

Thạch môn được đơ]cj cho là một ví dụ điển hình của kiến trúc Okinawa truyền thống, và cho thấy nhiều biểu hiện ảnh hưởng của kiến trúc Trung Hoa, bên cạnh một thế trắc mang ảnh hưởng của Nhật Bản theo kiến trúc karahafu. Thạch môn đã bị thiệt hại nặng nề trong trận Okinawa vào năm, song đã được phụ hồi năm 1957, và chính thức trở thành một di sản thế giới của UNESCO từ năm 2000, cùng với một số di tích khác trên đảo Okinawa. Utaki, tức bản thân các khu rừng thiêng từng lớn hơn rất nhiều so với ngày nay, một trường họ cùng các tòa nhà khác đã xâm lấn không gian của khu rừng.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Nhật Bản
Vương quốc Lưu Cầu
Naha


title: Thành Zakimi

text:
là một gusuku (ngự thành) tại Yomitan, tỉnh Okinawa, Nhật Bản. Thành nay là một phế tích, song các tường thành và nền gạch đã được phục hồi. Thành được xây giữa các năm 1416 và 1422 bởi quân phiệt nổi tiếng Lưu Cầu là Gosamaru, Thành Zakimi giám sát phần phía bắc của đảo chính Okinawa. Gusuku có hai nội cung, mỗi cung có một cổng vòm.

Trước và trong Thế chiến II, thành được sử dụng là một nơi đặt ụ súng đại bác của Nhật Bản, và sau chiến tranh nó được sử dụng làm một căn cứ radar của quân đội Hoa Kỳ. Một số tường thành đã bị phá hủy theo chỉ thị để lắp đặt thiết bị radar, nhưng chúng đã được phục hồi sau đó.

Thành Zakimi, là một trong số các di tích được công nhận là di sản thế giới của UNESCO với tên gọi chính thức Các di chỉ Gusuku và di sản liên quan của Vương quốc Lưu Cầu vào tháng 11 năm 2000.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hình ảnh thành Zakimi

Di sản thế giới tại Nhật Bản
Thành cổ
Z
Vương quốc Lưu Cầu


title: Thành Katsuren

text:
là một gusuku (ngự thành) tại Katsuren, tỉnh Okinawa, Nhật Bản. Thái Bình Dương nằm ở hai bên thành và do vậy nó còn được gọi là "Gusuku Đại Dương". Thời kỳ hoàng kim của thành là vào giữa thế kỷ thứ 15, dưới quyền của Án tư Amawari. Mái ngói quý và đồ sứ Trung Hoa vào thời kỳ đó đã được khai quật tại Katsuren. Những hiện vật như vậy đã chứng tỏ vẻ nguy nga của công trình cổ và vai trò là một nơi trung chuyển thương mại của vương quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Katsuren-joshi trên Wonder Okinawa
The Amawari-Gosamaru  Đoạn kịch cho thấy sự suy tàn của Katsuren gusuku.

Di sản thế giới tại Nhật Bản
Thành cổ
Thành tại Okinawa
Vương quốc Lưu Cầu


title: Thành Nakagusuku

text:
là một gusuku (ngự thành) tại làng Kitanakagusuku, tỉnh Okinawa, Nhật Bản. Thành hiện đang là phế tích. Lãnh chúa Lưu Cầu theo truyền thuyết là Gosamaru, đã xây pháo đài vào đầu thế kỷ 15 để bảo vệ lãnh địa của mình trước cuộc tấn công từ phía đông của án tư (lãnh chúa) Amawari ở thành Katsuren. Sáu sân trong của pháo đài này với các bức tường thành đá xếp chồng lên nhau khiến nó là một ví dụ điển hình cho một gusuku.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Lịch sử thành Nakagusuku trên Japan Guide
Thành Nakagusuku
Kịch Amawari-Gosamaru

Di sản thế giới tại Nhật Bản
Thành cổ
Thành tại Okinawa
Vương quốc Lưu Cầu


title: Seifa-utaki

text:
, nghĩa là "nơi được tẩy uế của Utaki," là một đền Thần đạo. Đây là một phần của Di sản thế giới của UNESCO mang tên Các di chỉ Gusuku và di sản liên quan của Vương quốc Lưu Cầu và nằm trên địa bàn Nanjō, Okinawa.

Seifa Utaki nằm trên bán đảo Chinen và được công nhận là một nơi thiêng liêng từ thời kỳ xa xưa trong lịch sử Okinawa. Bản thân khu vực đến gồm có một số hang động và gờ đá nhô ra mở về phía đông và nam giữa các khối đá cao chót vót của một mũi đất cao vươn ra biển.
Tất cả các công trình ở đây đã bị phá hủy, song các khu vực nội và ngoại thành vẫn còn dấu vết.

Chú thích

Liên kết ngoài

Kerr, George H. (1953).  Ryukyu Kingdom and Province before 1945. Washington, D.C.: Pacific Science Board, National Academy of Sciences, National Research Council. OCLC 5455582
 Yamakage, Motohisa, Paul de Leeuw and Aidan Rankin. (2006).  The essence of Shinto. Tokyo: Kodansha International. 10-ISBN ISBN 4-770-03044-4; 13-ISBN 978-4-7700-3044-3

Di sản thế giới tại Nhật Bản
Vương quốc Lưu Cầu
Quần đảo Ryukyu


title: Án ti

text:
Án ti hay án tư  là từ để chỉ người đứng đầu một lãnh địa trong lịch sử Lưu Cầu. Từ này dưới thời vương quốc Lưu Cầu được sử dụng để chỉ tầng lớp quý tộc hay hào tộc địa phương. Nó được cho là có liên hệ với từ tiếng Nhật aruji ("chủ"), và được phát âm khác nhau trên khắp các đảo. Nó xếp hạng dưới hoàng tử trong giới quý tộc. Các con trai của hoàng tử và người con trai cả của "án ti" sẽ trở thành "án ti". Một "án ti" lập nên một gia đình quý tộc tương đương với một miyake tại Nhật Bản.

Án ti xuất hiện khoảng thế kỷ 12 khi các lãnh chúa địa phương bắt đầu xây dựng gusuku (thành theo phong cách Ryūkyū). Shō Hashi là một án ti, ông sau đó đã thống nhất và trở thành vua Lưu Cầu. Vào thời triều Shō II, khi các án ti định cư gần thành Shuri, từ này mang ý nghĩa biểu thị một quý tộc trong thành trấn.

Cách gọi mẫu của một án ti bắt đầu với tên của nơi ông ta cai quản và kết thúc với từ án ti, ví dụ, "Nago Aji." Đối với phụ nữ, được thêm hậu tố ganashi hay kanashi (加那志, gia na chí) ở sau: "Nago Aji-ganashi."

Danh sách án ti
Oroku Aji/小禄按司/Tiểu Lộc án ti
Yuntanza Aji/読谷山按司/Cốc Sơn án ti
Yoshimura Aji/義村按司/ Nghĩa Thôn án ti
Yonashiro Aji与那城按司/Dư Na Thành án ti
Tomigusuku Aji/豊見城按司/Phong Kiến Thành án ti
Osato Aji/大里按司/Đại Lý án ti
Urasoe Aji/浦添按司/Phổ Thiêm án ti
Tamagawa Aji/玉川按司/Ngọc Xuyên án ti
Kunigami Aji/国頭按司/Quốc Đầu án ti
Omura Aji/大村按司/Đại Thôn án ti
Motobu Aji/本部按司/Bản Bộ án ti
Misato Aji/美里按司/Mĩ Lý án ti
Haneji Aji/羽地按司/Vũ Địa án ti
Nago Aji/名護按司/Danh Hộ án ti
Kin Aji/金武按司|Kim Vũ án ti
Mabuni Aji/摩文仁按司/Ma Văn Nhân án ti
Nakazato Aji/仲里按司/Trọng Lý án ti
Goeku Aji/護得久按司/Hộ Đắc Cửu án ti
Ogimi Aji/大宜見按司Đại Nghi Kiến án ti
Gushikami Aji/具志頭按司/Cụ Chí Đầu án ti
Mabuni Aji/真壁按司/Chân Bích án ti
Tamashiro Aji/玉城按司/Ngọc Thành án ti
Gushikawa Aji/具志川按司/Cụ Chí Xuyên án ti
Takamine Aji/高嶺按司/Cao Lĩnh án ti
Kushi Aji/久志按司/Cửu Chí án ti
Katsuren Aji/勝連按司/Thắng Liên án ti

Tham khảo

Higashionna, Kanjun. (1957). Ryukyu no rekishi, Tokyo: Shibundo.
Higashionna, Kanjun. (1964). Nanto fudoki, Tokyo: Okinawa Bunka Kyokai Okinawa Zaidan.

Tước hiệu quý tộc
Vương quốc Lưu Cầu


title: Đảo Matak

text:
Đảo Matak (tiếng Indonesia: Pulau Matak) là một đảo thuộc quần đảo Anambas của Indonesia, nằm ở Biển Đông giữa bán đảo Malaysia và Borneo. Các công ty khai thác dầu khí bao gồm Conoco Phillips, Premier Oil và Star Energy và được hỗ trợ bởi sân bay Matak (MWK/WIOM).

Tham khảo

Quần đảo Anambas


title: Hòn Ngư

text:
Hòn Ngư là một đảo ở Vịnh Bắc Bộ, biển Đông Việt Nam. Về hành chính đảo thuộc phường Nghi Hương, thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Đảo ở cách bờ hơn 4 km. Đảo gồm hai hòn lớn nhỏ. Hòn lớn cao 133 m, hòn nhỏ cao 88 m so với mặt nước biển. Diện tích vỏn vẹn 2,5 km². Tại đảo cũng có cả một trạm khí tượng thủy văn đặt trên điểm cao nhất của đảo. Ở đảo rất nhiều loại động vật hoang dã như chồn, kỳ đà, dê, khỉ,... đa số là do Chi cục kiểm lâm Nghệ An thả tại đây. Những động vật này là những động vật hoang dã do Chi cục bắt giữ của những kẻ buôn lậu qua biên giới. Do theo quy đinh của đảo, các ngư dân không được đánh bắt quanh đảo 1 hải lý, do vậy quanh đảo rất nhiều loại hải sản quý, đặc biệt là loại "đặc sản" ốc rồng.

Muốn nhìn rõ toàn cảnh của Hòn Ngư ta phải đứng từ bến sông. Sông Cửa Lò nhánh chính xuất phát từ nhánh tây, chảy qua Hương Vận, Phan Thanh. Sau khi chia nước cho Kênh Nhà Lê, sông băng qua đường Thiên lý, nay là Quốc lộ 1 ở Cầu Cấm rồi chảy giữa Rú Đầu Voi và Rú Cấm, ra đến gần biển thì gặp rú Dung, tiếp đến là rú Làng Khô ở bờ Bắc nên sông uốn dòng chảy về phía nam rồi đổ ra biển.

Tục ngữ nói: cảnh có núi sông nhiều thú lạ. Đây không chỉ có núi sông mà còn có biển biếc. chính có Song Ngư án ngự ở phía ngoài, nó làm cho bãi biển Cửa Lò thêm nên thơ, mỹ lệ. Màu xanh bốn mùa của nước biển sải dài ra tít tận xa thì gặp màu mây pha sắc hung hung đỏ của vách đảo lúc trời sáng trong. Vào những chiều bảng lảng, bến vắng, con người dù trong lòng còn nặng thì khi nhìn ra đấy cũng bớt phần xót xa. Đảo che chở cho những chiếc thuyền đánh cá nhỏ nhoi.
Bãi chùa nằm ở phía tây Đảo Ngư, Chùa được xây dựng ở thế kỷ thứ XIII có Chùa và Vườn chùa; Chùa có chùa Thượng, chùa Hạ, mỗi Chùa có 3 gian lợp ngói âm dương; Các xà hạ khắc chạm các vật Tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng) rất đẹp và rất linh thiêng; Vườn chùa có nhiều cây xanh mọc tự nhiên như: Đại, Mưng, Dưới (trong Vườn chùa hiện có 02 cây Dưới cổ thụ) và 01 giếng nước ngọt gọi là Giếng Ngọc. Sân chùa có 2 cây lộc vừng khoảng 700 năm tuổi.

Địa điểm liên quan
Phia tây bắc Hòn Ngư cỡ 5,5 km, nằm sát biển là "Đảo Lan Châu" , liền kề bãi biển phía nam cửa Lò, thuộc phường Nghi Thủy  thị xã Cửa Lò.

"Đảo Lan Châu" không phải đảo thật sự, mà là mũi đất sát bờ và nối vào đất liền bởi dải đất hẹp ngập nước triều. Đảo được đặt tên phục vụ du lịch, và đường ra đảo đã được xây dựng là đường cơ giới chắc chắn.

Tham khảo

Đảo Việt Nam
Địa lý Nghệ An


title: Sân bay Matak

text:
Sân bay Matak hay còn gọi là sân bay Anambas là sân bay nằm ở quần đảo Anambas thuộc tỉnh Riau, Indonesia. Sân bay có chuyến thuê bao từ sân bay quốc tế Halim Perdanakusuma dành cho công ty ConocoPhillips.

Các tuyến bay

Tham khảo

Sân bay Indonesia
Riau


title: BenRiach

text:
BenRiach là nhà máy chưng cất rượu Scotch whisky đơn cất từ mạch nha tọa lạc tại khu vực Speyside, Scotland. Nó được điều hành độc lập bởi Công ty TNHH BenRiach Distillery - đơn vị được thành lập bởi hai đối tác người Nam Phi: Geoff Bell, Wayne Keiswetter và chuyên gia về Scotch whisky Billy Walker. Trong năm 2008, công ty mở rộng danh mục đầu tư của họ với việc mua lại Nhà máy chưng cất rượu Glendronach.

Những giải thưởng của BenRiach

Nhà máy chưng cất của năm, Giải thưởng Malt Advocate Whisky 2007
Giải thưởng quý hiếm nhất vùng Speyside (BenRiach Authenticus 21 năm tuổi), Giải thưởng Whisky toàn cầu do tạp chí Whisky tổ chức năm 2007
Huy chương vàng (BenRiach 16 năm tuổi), Cuộc thi rượu vang và rượu mạnh quốc tế năm 2006
Huy chương bạc (BenRiach Heart of Speyside, 12 tuổi, Curiositas và Authenticus), Cuộc thi rượu vang và rượu mạnh quốc tế năm 2006
Giải thưởng Doanh nghiệp nhỏ hoạt động tốt nhất, dưới 25 nhân viên, Giải thưởng Doanh nghiệp Scotland năm 2006
Giải thưởng kinh doanh quốc tế tốt nhất, Giải thưởng Doanh nghiệp Scotland năm 2005

Lịch sử
Nhà máy chưng cất rượu BenRiach được thành lập bởi gia đình Grant vào năm 1898 bên cạnh Nhà máy chưng cất rượu Longmorn. Ngay sau đó, nhà máy chưng cất dừng hoạt động vào năm 1900 do sự sụp đổ của một người mua Scotch Whisky lớn, buộc nhiều nhà máy chưng cất rượu Scotch whisky phải đóng cửa. BenRiach vẫn đóng cửa cho đến năm 1965, khi mà nó được mở cửa trở lại bởi Công ty TNHH Glenlivet Distiller. Năm 1978 Nhà máy chưng cất đổi chủ là Seagrams. Seagrams trở thành một bộ phận của Pernod Ricard trong năm 2001 và nhà máy chưng cất BenRiach bắt đầu hoạt động cho ba tháng mỗi năm. Năm 2004, nhà máy chưng cất được mua lại bởi một tập đoàn độc lập, Công ty TNHH BenRiach Distillery, cam kết chia sẻ mạch dòng rượu đơn cất từ mạch nha chất lượng cao ít được biết đến trở nên phổ biến hơn.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Whisky
Nhà máy Scotland
Sản xuất rượu


title: Sáo đuôi dài

text:
Sáo đuôi dài (danh pháp hai phần: Mino kreffti) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Loài này phân bố ở quần đảo Bismarck và phía bắc quần đảo Solomon. Chúng giống như sáo mặt vàng, và hai loài này trước đây là xem là cùng loài.

Tên khoa học của chúng được đặt theo tên nhà động vật học và cổ sinh vật học Úc Gerard Krefft.

Mô tả
Đây là một loài sáo rất lớn, chiều dài 29–32 cm, với bộ lông màu đen bóng tím. Bộ lông có các mảng màu da cam sáng, màu vàng của da trần quanh từng mắt. Chúng thường có bụng màu vàng và các đốm cánh trắng, rõ ràng khi bay. Đít và dưới cánh có màu trắng và mỏ màu vàng sáng.

Hành vi
Sáo đuôi dài làm tổ trong lỗ cây, thường là trong cây cọ. Những quả trứng màu xanh nhạt với những mảng màu đỏ hoặc các điểm màu xám.

Loài sáo này sống trên cây, và được tìm thấy một mình hoặc theo cặp trong vùng đồng bằng mở rừng và trồng rừng. Nó ăn chủ yếu vào trái cây và quả mọng. Chúng là một loài dễ thấy và ca hát với tiếng huýt và tiếng quác phạm vi rộng.

Chú thích

Tham khảo

K
Chim Quần đảo Solomon
Chim Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 1869


title: Thái trọng Hồ

text:
Sái Trọng Hồ (chữ Hán: 蔡仲胡), tên thật là Cơ Hồ (姬胡), là vị vua thứ hai của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Sái Trọng Hồ là con của Sái Thúc Độ - vua đầu tiên nước Sái.

Do Sái Thúc Độ theo con vua Trụ là Vũ Canh phản lại nhà Chu nên bị Chu Công Đán bắt đi đày. Thấy Sái Trọng Hồ là người hiền đức, nên Chu Công Đán cho ông nối nghiệp Sái Thúc Độ giữ nước Sái.

Sử sách không chép năm lên ngôi và năm mất, cũng như những sự kiện xảy ra trong thời gian Sái Trọng Hồ làm vua. Sau khi ông mất, con ông là Cơ Hoang lên nối ngôi, tức là Sái bá Hoang.

Xem thêm
Sái Thúc Độ
Chu Công
Sái bá Hoang

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
Chu bản kỷ
 Quản Sái thế gia

Chú thích

Vua nước Sái
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nước Sái


title: Cơ Hồ

text:
Cơ Hồ (chữ Hán: 姬胡) có thể là một trong các vị vua sau trong lịch sử Trung Quốc:
 Chu Lệ Vương, vua thứ 10 nhà Chu, trị vì từ năm 878 TCN - 842 TCN
 Sái Trọng Hồ, vua thứ 2 nước Sái, trị vì khoảng thế kỷ 11 TCN

Cả Chu Lệ Vương và Sái Trọng Hồ đều là dòng dõi Chu Văn Vương Cơ Xương, trong đó Sái Trọng Hồ thuộc thế hệ thứ 3 và Chu Lệ Vương thuộc thế hệ thứ 11.


title: Dumai

text:
Dumai là thành phố ở tỉnh Riau trên đảo Sumatra, Indonesia. Thành phố có diện tích 1727 km² và có 174,465 cư dân (2001). Dumai là trung tâm giao dịch và vận chuyển quan trọng mang tính địa phương và quốc tế. Dumai có trữ lượng dầu khí phong phú (nhiên liệu và dầu cọ).

Dumai chia thành 5 quận nhỏ (theo cách chia của Indonesia - kecamatan):
 Bukit Kapur
 Dumai Barat
 Dumai Timur
 Medang Kampai
 Sungai Sembilan

Tham khảo

Riau
Thành phố của Indonesia
Khu dân cư ở Riau
Huyện lỵ Indonesia
Khởi đầu năm 1999
Indonesia năm 1999


title: Thái bá Hoang

text:
Sái bá Hoang (chữ Hán: 蔡伯荒), tên thật là Cơ Hoang (姬荒), là vị vua thứ ba của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Cơ Hoang là con của Sái Trọng Hồ - vua thứ 2 nước Sái. Sau khi Sái Trọng Hồ mất, ông lên nối ngôi.

Sử sách không chép năm lên ngôi và năm mất, cũng như những sự kiện xảy ra trong thời gian Sái bá Hoang làm vua. Sau khi ông mất, con ông lên nối ngôi, tức là Sái Cung hầu.

Xem thêm
Sái Trọng Hồ
Sái Cung hầu

Tham khảo

Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia

Vua nước Sái
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nước Sái
Trung Quốc thế kỷ 11 TCN


title: Thái Cung hầu

text:
Sái Cung hầu (chữ Hán: 蔡宮侯), họ Cơ (姬), không rõ tên húy, là vị vua thứ tư của nước Sái – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Sái Cung hầu là con của Sái bá Hoang - vua thứ 3 nước Sái. Sau khi Sái bá Hoang mất, ông lên nối ngôi.

Sử sách không chép năm lên ngôi và năm mất, cũng như những sự kiện xảy ra trong thời gian Sái Cung hầu làm vua. Sau khi ông mất, con ông là Sái Lệ hầu lên nối ngôi.

Xem thêm
Sái bá Hoang
Sái Lệ hầu

Tham khảo

Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Quản Sái thế gia

Vua nước Sái
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nước Sái


title: Electrolux

text:
AB Electrolux (thường được biết đến với tên Electrolux) là một công ty sản xuất đồ gia dụng đa quốc gia Thụy Điển có trụ sở tại Stockholm, Thụy Điển. Tại thời điểm năm 2010 là công ty lớn thứ hai thế giới về thiết bị gia dụng trên thế giới tính theo thị phần (sau Whirlpool).. sản phẩm bán dưới nhiều tên thương hiệu riêng của mình và chủ yếu là thiết bị chính và máy hút bụi. Công ty này cũng làm cho các thiết bị chuyên dụng.

Tạp chí Forbes cho biết Electrolux là một trong 5 công ty hàng đầu trong hàng hóa tiêu dùng lâu bền, trên toàn thế giới, và bầu chọn nó vào danh sách của 130 Global High Performers trong năm 2010.

Electrolux là một công ty niêm yết sơ cấp trên Sở giao dịch chứng khoán Stockholm và là một thành phần của chỉ số OMX 30 Stockholm. Nó được niêm yết thứ cấp trên NASDAQ.

Lịch sử
Nguồn gốc của Electrolux có từ một thỏa thuận hợp tác năm 1918 giữa công ty bán hàng Svenska Elektron AB và công ty sản xuất đèn karosene Lux AB.

Công ty bán hàng trở thành công ty chế tạo

Năm 1919, một công ty con Svenska Elektron AB, ElektromekanisKa AB, đã trở thành Elektrolux. (cách viết tên đã được thay đổi thành Electrolux trong năm 1957) ban đầu bán máy hút bụi thương hiệu Lux ở nhiều nước châu Âu.
Đến năm 1925, công ty bổ sung sản phẩm tủ lạnh hấp thụ dòng sản phẩm của mình và các thiết bị khác ngay sau đó: máy giặt vào năm 1951, máy rửa chén vào năm 1959, thiết bị phục vụ thực phẩm vào năm 1962.

Sáp nhập và mua lại
Công ty đã thường xuyên mở rộng thông qua sáp nhập và mua lại.
Trong khi Electrolux đã mua một số công ty trước những năm 1960, thập kỷ đã chứng kiến sự khởi đầu của một làn sóng mới của hoạt động M & A. Công ty đã mua ElektroHelios, Elektra Na Uy, Đan Mạch Atlas, Slev Phần Lan, và Flymo, et al., Trong chín năm từ 1960 đến 1969. Kiểu tăng trưởng này tiếp tục thông qua những năm 1990, với việc Electrolux mua nhiều công ty, gồm Husqvarna.

Chú thích

Công ty đa quốc gia có trụ sở tại Thụy Điển
Nhãn hiệu Thụy Điển


title: Ô giấy dầu

text:
Ô giấy dầu (; Hán Việt: du chỉ tản) là một loại ô (dù) giấy có nguồn gốc ở Trung Quốc. Kiểu ô làm bằng giấy dầu này đã truyền khắp châu Á, như Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Myanmar, Bangladesh, Ấn Độ, Sri Lanka, Việt Nam, Thái Lan và Lào. Người dân ở các quốc gia này đã tiếp tục phát triển những chiếc ô giấy dầu với các đặc tính khác nhau. Khi người Khách Gia chuyển đến Đài Loan, chiếc ô giấy dầu cũng bắt đầu phát triển ở Đài Loan.

Ngoài mục đích che mưa, che nắng, những chiếc ô bằng giấy dầu cũng là vật dụng cần thiết trong đám cưới. Trong cả hai đám cưới truyền thống Trung Quốc và Nhật Bản, người phù dâu dùng ô giấy dầu che cô dâu khi cô dâu đến để tránh những linh hồn ma quỷ. Ô màu tím là một biểu tượng của sự trường thọ cho người già, trong khi các ô màu trắng được sử dụng trong đám tang. Ô giấy dầu cũng được sử dụng làm đạo cụ trong những vũ điệu truyền thống của Nhật Bản và tiệc trà.

Trong thời kỳ đầu xã hội Khách Gia, hai chiếc ô đã được thường được cho là của hồi môn, do các "giấy" và "trẻ em" trong tiếng Trung là hai từ đồng âm (đọc gần như "chự"), tượng trưng cho một lời cầu chúc cho người phụ nữ "sớm sinh hạ một đứa con trai", một lời cầu chúc tốt lành cho cặp vợ chồng mới cưới vào lúc đó. Ngoài ra, do "chiếc ô" (傘) có 4 chữ "nhân" (人), tặng ô làm quà biểu thị cho một lời cầu chúc cho cặp vợ chồng mới cưới có con trai và cháu trai. Ngoài ra, vì chữ "dầu" và chữ "hữu" đồng âm, và ô dù mở ra thành một hình tròn, tượng trưng cho một cuộc sống hạnh phúc, đầy đủ. Đây cũng là phong tục để tặng một chiếc ô để một người đàn ông trẻ 16 tuổi tại buổi lễ trưởng thành.

Trong lễ kỷ niệm tôn giáo, những chiếc ô giấy dầu thường được thấy che trên ghế kiệu thiêng liêng, được sử dụng để che mưa nắng, còn để xua đuổi tà ma.

Trong thời hiện đại, ô giấy chủ yếu được bán như tác phẩm nghệ thuật, quà lưu niệm. Người Việt Nam không có loại ô này, nhất là các dân tộc Tây Bắc phải nhập khẩu từ Trung Quốc về tiêu thụ. Ở Trung Quốc, nó còn dùng cho biểu diễn sân khấu hay cosplay nhân vật trong phim cổ trang. Ở Thái Lan, ô giấy dầu có tên là ร่มผ้าเคลือบน้ำมัน.

Lịch sử
Sự lây lan của ô giấy dầu được bắt đầu bởi phát minh của Vân (雲), vợ của Lỗ Ban (魯班). "Chặt tre thành dải mỏng, phủ lông động vật, đóng lại để trở thành cây gậy, mở ra như hình nón." Nhưng vật liệu ô ban đầu chủ yếu là lông vũ hoặc lụa, sau đó được thay thế bằng giấy. Khi ô giấy dầu xuất hiện lần đầu tiên là không rõ. Một số ước tính rằng chúng lan rộng sang Hàn Quốc và Nhật Bản trong triều đại nhà Đường. Nó thường được gọi là "chiếc ô giấy dầu xanh" trong triều đại nhà Tống. Sự phổ biến ngày càng tăng và chiếc ô giấy dầu trở nên phổ biến trong triều đại nhà Minh. Chúng thường được đề cập trong văn học phổ biến Trung Quốc. Vào thế kỷ 19, ô giấy dầu là một mặt hàng phổ biến trong thương mại quốc tế.

Quy trình sản xuất cơ bản
Quy trình sản xuất và các thủ tục cần thiết là khác nhau ở mỗi khu vực. Tuy nhiên, nói chung, chúng có thể được chia thành bốn bước chính:
 Tre được chọn lựa kỹ.
 Tre được chế tác và ngâm trong nước. Sau đó nó được sấy khô dưới ánh mặt trời, khoan lỗ, luồn và lắp ráp thành một bộ khung.
 Giấy dầu được cắt và dán lên khung tre. Nó được cắt tỉa, bôi keo dán và tiếp xúc với ánh sáng mặt trời.
 Cuối cùng, các mẫu hoa văn được vẽ trên ô.

Ô giấy dầu ở Trung Quốc
Nghệ thuật của những chiếc ô giấy dầu kiểu Trung Quốc chủ yếu tập trung vào bức tranh đen trắng truyền thống của Trung Quốc như hoa, chim và phong cảnh. Những người khác bao gồm những cảnh trong văn học nổi tiếng của Trung Quốc, như Hồng lâu mộng và Tây sương ký. Tuy nhiên, một số có thư pháp Trung Quốc thay vì tranh. Tuy nhiên, màu sắc truyền thống được giữ trên cán cầm và khung của chiếc ô để duy trì sự cổ xưa.

Ô giấy dầu ở Thái Lan

Nghệ thuật ô dù bằng giấy dầu ở miền Bắc Thái Lan, hay Chiang Mai có từ khoảng hai trăm năm. Khung ô và cán ô được làm từ những thanh tre xanh, màu sắc và hình ảnh phong phú bao gồm hình ảnh của phong cảnh, động vật, con người và hoa. Các bề mặt ô có thể có một hình vuông ngoài hình tròn truyền thống. Những chiếc ô giấy dầu ở Thái Lan có những nét độc đáo, thường lôi kéo khách du lịch mua chúng. Trong số một số loại, nổi tiếng nhất là những loại được làm trong làng Bo Sang. Hầu hết nông dân sản xuất ô giấy dầu trong thời gian rảnh trong các nhà máy chuyên dụng.

Tham khảo

Mỹ thuật dân gian Nhật Bản
Phát minh của Trung Quốc
Mỹ thuật Việt Nam
Thủ công
Mỹ thuật Trung Quốc
Mỹ thuật Đài Loan
Văn hóa Thái Lan
Mỹ thuật Triều Tiên
Ô dù


title: Sáo lưng tía

text:
Sáo lưng tía, sáo đá lưng đen hay sáo Dauria (danh pháp hai phần: Agropsar sturninus) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Loài này phân bố ở Campuchia, Trung Quốc, Hong Kong, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, bán đảo Triều Tiên, Lào, Malaysia, Mông Cổ, Myanmar, Nga, Singapore, Đài Loan, Thái Lan, Việt Nam. Cũng ghi nhận tại Na Uy, Pakistan và Đảo Christmas, nhưng có lẽ chỉ là do bay lang thang. Môi trường sinh sống tự nhiên của chúng là rừng phương bắc và rừng ôn đới.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Sturnus sturninus . 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

S
Động vật được mô tả năm 1776
Chim Triều Tiên
Chim Malaysia
Chim Pakistan
Chim Ấn Độ
Chim Lào
Chim Việt Nam
Chim Thái Lan
Chim Nhật Bản
Chim Campuchia
Chim Trung Quốc
Chim Hồng Kông
Chim Indonesia
Chim Mông Cổ
Chim Myanmar
Chim Nga
Chim Singapore
Chim Đài Loan
Động vật đảo Giáng Sinh


title: Động vật không xương sống

text:
Động vật không xương sống (Invertebrata) là một cận ngành của giới động vật không sở hữu hoặc không phát triển về cột sống và ngay tên gọi đã phản ánh đặc trưng của những loài này là không có xương sống. Nhóm này chiếm 97% trong tổng số các loài động vật – tất cả động vật trừ các loài động vật trong phân ngành Động vật có xương sống (Vertebrata) như cá, bò sát, lưỡng cư, chim và thú.

Các động vật không xương sống hợp thành một nhóm cận ngành. Phát sinh từ một tổ tiên nhân chuẩn đa bào chung, tất cả các ngành trong nhóm này là các động vật không xương sống cùng với 2 trong số 3 phân ngành trong ngành động vật có dây sống là Tunicata và Cephalochordata. Hai phân ngành này cùng với tất cả các loài động vật không dây sống đã biết khác có chung một nhóm Hox gene, trong khi các loài động vật có xương sống có nhiều hơn một cụm Hox gene nguyên thủy.

Trong ngành nghiên cứu động vật học cổ và cổ sinh học, những động vật không xương sống thường được nghiên cứu trong mối liên hệ hóa thạch được gọi là cổ sinh học động vật không xương sống.

Đặc điểm
Nhiều loài động vật không xương sống có hình thức sinh sản hữu tính. Chúng có một vài tế bào sinh sản đặc biệt, mà các tế bào này có thể trải qua quá trình phân bào để tạo ra các tinh trùng nhỏ hơn có thể cử động, hoặc các trứng lớn hơn không thể di chuyển. Sự kết hợp chúng để tạo thành hợp tử và phát triển thành cá thể mới. Các loài khác có khả năng sinh sản vô tính hoặc thỉnh thoảng có cả hai cách sinh sản.

Các ngành

Các động vật không xương sống bao gồm một số ngành. Một trong số đó là bọt biển (Porifera). Chúng đã từng được xem là đã tách ra từ các động vật khác trước đây. Chúng thiếu tổ hợp phức tạp được tìm thấy trong hầu hết các ngành khác. Các tế bào của chúng khác biệt nhưng trong hầu hết các trường hợp không được tổ chức thành các mô riêng biệt. Bọt biển thường ăn bằng cách hút nước qua các lỗ chân lông. Một số người suy đoán rằng bọt biển không phải nhóm nguyên sinh, nhưng có thể là một dạng thứ sinh đơn giản hóa. Ctenophora và Cnidaria, bao gồm hải quỳ, san hô, và sứa, có dạng đối xứng tâm và có buồn tiêu hóa có một lỗ duy nhất, vừa là miệng cũng vừa là hậu môn. Cả hai đều có các mô riêng biệt, nhưng chúng không được tổ chức thành một cơ quan. Chúng chỉ có hai lớp màng chính là nội bì và ngoại bì, giữa chúng chỉ có các tế bào nằm rải rác. Do đó, đôi khi người ta gọi chúng là lưỡng bì.

Động vật da gai có tính đối xứng tâm và là các động vật biển chỉ có ở biển, bao gồm sao biển (Asteroidea), cầu gai (Echinoidea), đuôi rắn (Ophiuroidea), hải sâm (Holothuroidea) và huệ biển (Crinoidea) và sứa.

Các ngành khác thuộc động vật không xương sống gồm ngành nửa dây sống (Hemichordata) và Hàm tơ (Chaetognatha).

Ngành động vật lớn nhất cũng nằm trong nhóm động vật không xương sống: động vật chân khớp (Arthropoda) bao gồm côn trùng, nhện, cua và các họ hàng của chúng. Tất cả các sinh vật này có cơ thể được chia thành một vài phần có tính lặp lại, đặc biệt là các bộ phận cặp đôi. Ngoài ra, chúng có xương ngoài cứng và cần lột xác theo chu kỳ để lớn lên. Hai ngành nhỏ hơn là Giun có móc (Onychophora) và bò chậm (Tardigrada) có quan hệ gần gũi với động vật chân khớp và cùng mang những đặc điểm này. Giun tròn (Nematoda) có lẽ là họ động vật lớn thứ 2 và cũng là động vật không xương sống. Giun tròn thường có kích thước nhỏ và xuất hiện trong hầu hết các môi trường có nước. Một số là ký sinh trùng quan trọng. Ngành nhỏ hơn liên quan đến chúng là Kinorhyncha, Priapulida, và Loricifera. Các nhóm này có các khoang bị giảm đi, gọi là các khoang giả. Các loài động vật không xương sống khác bao gồm trùng dải băng (Nemertea), và Sá sùng (Sipuncula).

Các ngành khác là Giun dẹp (Platyhelminthes). Các loài này ban đầu được xem là nguyện thủy, tuyn nhiên hiện nay người ta cho rằng chúng có các tổ tiên phức tạp hơn Giun dẹp có các xoang vị, chưa có các khoảng trống riêng biệt trong cơ thể, cũng giống như các họ hàng gần gũi nhất với chúng là các Giun bụng lông (Gastrotricha). Luân trùng (Rotifera) hay trùng bánh xe, là các loài phổ biến trong các môi trường nước. Các động vật không xương sống cũng bao gồm Đầu móc ký sinh (Acanthocephala), Gnathostomulida, Micrognathozoa, và Cycliophora.

Động vật không xương sống cũng bao gồm hai ngành nhóm phổ biến nhất là Mollusca và Annelida. Molusca là một ngành động vật lớn thứ 2 về số lượng loài đã được miêu tả bao gồm ốc sên, nghêu, và mực, và ngành Annelida bao gồm các loài giun đốt như giun đất và đĩa. Hai ngành này trong một thời gian dài được xem là có quan hệ gần gũi do sự xuất hiện phổ biến của chúng trong ấu trùng của trochophore, nhưng các loài Annelida từng được xem là có quan hệ gần hơn với arthropoda do chúng đều có đối. Hiện nay, hai ngành này nhìn chung được xem là tiến hóa hội tụ có những điểm khác nhau về hình thái và gen giữa chúng.

Các ngành khác gồm Acoelomorpha, Brachiopoda, Bryozoa, Entoprocta, Phoronida, và Xenoturbellida.

Xem thêm
 Động vật không xương sống biển
Bệnh của động vật không xương sống

Tham khảo

Đọc thêm
 Hyman, L. H. 1940. The Invertebrates (6 volumes) New York: McGraw-Hill. A classic work.
 Anderson, D. T. (Ed.). (2001). Invertebrate zoology (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
 Brusca, R. C., & Brusca, G. J. (2003). Invertebrates (2nd ed.). Sunderland, Mass.: Sinauer Associates.
 Miller, S.A., & Harley, J.P. (1996). Zoology (4th ed.). Boston: WCB/McGraw-Hill.

 Ruppert, E. E., Fox, R. S., & Barnes, R. D. (2004). Invertebrate zoology: a functional evolutionary approach. Belmont, CA: Thomas-Brooks/Cole.

Liên kết ngoài

 Support for endangered invertebrates
 African Invertebrates

Động vật học
Đơn vị phân loại động vật lỗi thời


title: Ruồi giấm thường

text:
Ruồi giấm thường hay Ruồi trái cây thường (Drosophila melanogaster) là một loài ruồi, thuộc họ Drosophilidae. Bắt đầu từ Charles W. Woodworth, loài này là một động vật mô hình được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu sinh học gen, sinh lý học, sinh bệnh học vi khuẩn và tiến hóa lịch sử sự sống. Nó thường được sử dụng bởi vì nó là một loài là dễ dàng để chăm sóc, sinh sản một cách nhanh chóng, và đẻ trứng nhiều.

Hình ảnh

Tham khảo

Đọc thêm

Popular media
 "Inside the Fly Lab" — broadcast by WGBH và PBS, in the program series "Curious", tháng 1 năm 2008.
 "How a Fly Detects Poison"  — WhyFiles.org article describes how the fruit fly tastes a larva-killing chemical in food.

Liên kết ngoài

A quick and simple introduction to Drosophila melanogaster
FlyBase — A Database of Drosophila Genes & Genomes
NCBI page on Drosophila melanogaster
The WWW Virtual Library: Drosophila
The Berkeley Drosophila Genome Project

M
Sinh vật mô hình

he:דרוזופילה


title: Ngỗng Canada

text:
Ngỗng Canada (danh pháp hai phần: Branta canadensis) là một loài ngỗng hoang dã thuộc chi Branta, có nguồn gốc ở Bắc cực và các khu vực ôn đới của Bắc Mỹ, có đầu màu đen và cổ, có các mảng trắng trên mặt, mình màu nâu xám.
Đầu và cổ đen với "quai nón" trắng đen phân biệt ngỗng Canada từ tất cả các loài ngỗng khác, với ngoại lệ của ngỗng Barnacle, nhưng loài sau có ngực màu đen, và cũng có bộ lông màu xám, chứ không phải là màu hơi nâu. Có bảy phân loài của loài chim này, các kích cỡ và chi tiết bộ lông khác nhau, nhưng tất cả đều nhận ra là ngỗng Canada. Một số loài nhỏ hơn có thể là khó để phân biệt với ngỗng Cackling mới được tách loài.

Loài này có thân dài khoảng từ 75 đến 110 cm và có sải cánh dài 127–185 cm (50-73). Con trống thường có trọng lượng 3,2-6,5 kg (7,1-14 lb), và có thể là rất tích cực trong việc bảo vệ lãnh thổ. Con mái và con trống trông hầu như giống hệt nhau nhưng hơi nhẹ 2,5-5,5 kg (5,5-12 lb), nói chung là 10% nhỏ hơn so với con trống, và có tiếng kêu khác nhau. Một con trống lớn đặc biệt của phân loài B. c. maxima, "ngỗng Canada khổng lồ" (hiếm khi vượt quá 8 kg (18 lb)), cân nặng 10,9 kg (24 lb) và có sải cánh dài 2,24 m (7,3 ft). Mẫu vật này là con ngỗng hoang dã lớn nhất từng được ghi nhận của loài. Tuổi thọ trong tự nhiên ngỗng sống sót đến tuổi trưởng thành khoảng 10-24 năm.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

ARKive - images and movies of the Canada goose''
RSPB A to Z of UK birds

C
Chim Iceland
Chim Canada
Chim Úc
Chim Bắc Mỹ
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Chim trò chơi
Chim di cư (Tây Bán cầu)


title: Thằn lằn cổ rắn

text:
Thằn lằn cổ rắn hay Plesiosauroidea (; Hy Lạp: plēsios/πλησιος 'gần' và sauros/σαυρος 'thằn lằn') là một liên họ động vật bò sát biển ăn thịt đã tuyệt chủng trong bộ Plesiosauria. Thằn lằn cổ rắn được cho là đã xuất hiện từ kỷ Jura đến kỷ Creta. Sau những phát hiện của các nhà khoa học, một số loài thằn lằn cổ rắn được cho là giống như "một con rắn luồn qua mai rùa", mặc dù chúng không có mai.

Thằn lằn cổ rắn xuất hiện vào đầu kỷ Jura (tầng Sinemur thượng) và phát triển mạnh cho đến sự kiện tuyệt chủng K-T, vào cuối kỷ Creta. Thằn lằn cổ rắn cổ nhất đã được xác nhận là chính Plesiosaurus, trong khi tất các đơn vị phân loại trẻ hơn gần đây đã được xếp loại như là Pliosauroidea. Trong khi chúng là các loài bò sát hai cung (Diapsida) đại Trung sinh sống cùng thời gian với khủng long, nhưng chúng không phải là khủng long. Sỏi dạ dày thường được tìm thấy cùng với Plesiosauria.

Phát hiện

Các bộ xương thằn lằn cổ rắn hoàn chỉnh đầu tiên được Mary Anning tìm thấy tại Anh vào đầu thế kỷ 19, và là một trong số các hóa thạch của động vật có xương sống đầu tiên được mô tả khoa học. Hóa thạch Plesiosauroidea được nhà địa chất học người Scotland Hugh Miller tìm thấy vào năm 1844 trong các lớp đá của nhóm Great Estuarine (khi đó được gọi là 'thống') ở phía tây Scotland. Nhiều hóa thạch khác cũng đã được tìm thấy, một số gần như hoàn chỉnh, và những khám phá mới được thực hiện thường xuyên. Một trong những mẫu vật tốt nhất đã được một người đánh cá xa bờ tìm thấy vào năm 2002 trên bờ biển Somerset (Anh). Mẫu vật này được gọi là mẫu Collard theo yêu cầu của người tìm thấy và được trưng bày tại Bảo tàng Taunton năm 2007. Một bộ xương không hoàn chỉnh khác cũng đã được một nhà cổ sinh vật nghiệp dư tìm thấy vào năm 2002, trong các vách đá tại Tập tiny, Yorkshire, Anh. Bộ xương được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng Rotunda ở Scarborough.

Nhiều bảo tàng cũng có hóa thạch Plesiosauroidea. Đáng chú ý trong số đó là các bộ sưu tập hóa thạch Plesiosauroidea trong Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London, đang được trưng bày tại phòng trưng bày bò sát biển. Một số mẫu vật quan trọng mang tính lịch sử có thể được tìm thấy ở đó, bao gồm bộ xương không hoàn chỉnh từ Elston, Nottinghamshire do William Stukeley thông báo năm 1719, nó là ghi chép sớm nhất bằng văn bản về bò sát biển. Các mẫu vật khác trong đó có nhiều mẫu được mua từ bộ sưu tập của Thomas Hawkins trong những năm đầu thế kỷ 19.

Các mẫu vật được trưng bày tại nhiều bảo tàng ở Anh như Bảo tàng New Walk, Leicester, Bảo tàng Yorkshire, Bảo tàng Sedgwick ở Cambridge, Bảo tàng Manchester, Bảo tàng Warwick, Bảo tàng Bristol và Bảo tàng Dorset. Một mẫu vật được trưng bày tại Bảo tàng Lincoln (nay là Bộ sưu tập) vào năm 2005. Bảo tàng Peterborough giữ một bộ sưu tập tuyệt vời của Plesiosauroidea từ hố khai quật đất sét Oxford trong khu vực. Mẫu vật hoàn chỉnh nhất đã biết về Plesiosauroidea cổ dài là Cryptoclidus, được khai quật vào những năm 1980, có thể được nhìn thấy ở đó.

Đặc điểm

Thằn lằn cổ rắn có thân rộng và đuôi ngắn. Chúng giữ lại từ tổ tiên hai cặp chi trước và sau, sau đó phát triển thành hai cặp chân bơi lớn.

Ở một số loài bò sát biển, được xác định bởi hồ sơ về răng, bao gồm cả Plesiosauroidea, đã có sự trao đổi chất máu nóng tương tự như ở động vật có vú. Chúng có thể sinh ra nội nhiệt để tồn tại trong môi trường nước lạnh hơn.

Tiến hóa

Thằn lằn cổ rắn đã tiến hóa từ những dạng tương tự và có trước đó, như Pistosaurus. Một số họ của Plesiosauroidea vẫn còn duy trì một số đặc điểm bề ngoài chung giống nhau và chỉ được phân biệt bằng các đặc điểm cụ thể khác.

Các họ này bao gồm Plesiosauridae, với các loài chưa có nhiều đặc điểm khác biệt sống ở đầu kỷ Jura; Cryptoclididae, (như Cryptoclidus), với một cái cổ dài trung bình, cơ thể hơi mập; Elasmosauridae, với cái cổ dài không linh hoạt, đầu nhỏ; và Cimoliasauridae, một nhóm ít được biết đến của một số loài nhỏ sống trong kỷ Phấn trắng. Theo cách phân loại truyền thống, tất cả Plesiosauroidea có một cái đầu nhỏ, cổ dài, nhưng trong các phân loại gần đây, một nhóm loài ở kỷ Creta có cổ ngắn và đầu lớn, là họ Polycotylidae cũng nằm trong Plesiosauroidea, chứ không phải thuộc về Pliosauroidea như trong phân loại truyền thống. Kích thước của các loài Plesiosauria khác nhau có sự khác biệt đáng kể, với Trinacromerum có chiều dài ước tính khoảng 3 mét nhưng Mauisaurus có thể lên đến 20 mét.

Tập tính

Không giống như các họ hàng là Pliosauroidea, các loài Plesiosauroidea (ngoại trừ Polycotylidae) có lẽ là những động vật bơi chậm. Rất có thể là chúng bơi chậm dưới mặt nước, dùng cái cổ dài linh hoạt để di chuyển đầu tới vị trí để đớp những con cá mất cảnh giác hay các động vật chân đầu (Cephalopoda). Sự thích nghi với kiểu bơi bằng bốn chân bơi có thể tạo cho chúng khả năng thao diễn hiếm có, sao cho chúng có thể nhanh chóng xoay cơ thể như một sự trợ giúp trong việc bắt mồi.

Trái ngược với nhiều phục dựng về Plesiosauroidea, nói chung chúng không thể nhấc đầu và cái cổ dài lên trên mặt nước, trong tư thế "giống như thiên nga" mà người ta thường chỉ ra {Everhart, 2005}. Ngay cả khi chúng có thể uốn cong cổ lên phía trên tới mức độ đó thì trọng lực sẽ đẩy nhẹ cơ thể chúng về phía trước và làm cho phần lớn của cái cổ nặng vẫn chìm trong nước.

Loạt phim truyền hình Walking with Dinosaurs (Đồng hành cùng khủng long) chỉ ra cảnh một loài Plesiosauroidea là Cryptoclidus lao lên cạn như một con hải sư.

Ngày 12/08/2011, các nhà nghiên cứu ở Hoa Kỳ đã mô tả một hóa thạch của một con plesiosaur đang mang thai tìm thấy tại một trang trại ở Kansas năm 1987. Loài Plesiosauroidea này, Polycotylus latippinus, đã xác nhận rằng loài bò sát biển săn mồi này đẻ ra một con non to lớn - trái ngược với kiểu sinh sản của bò sát biển khác, thường là đẻ ra một lượng lớn các con non nhỏ. Trước nghiên cứu này, Plesiosauroidea đôi khi được miêu tả như là bò ra khỏi nước để đẻ trứng theo kiểu giống như rùa biển, nhưng các chuyên gia đã nghi vấn điều này từ lâu do giải phẫu của chúng không thích hợp với việc di chuyển trên cạn. Cá thể trưởng thành của loài plesiosauria này dài 4 m còn con non dài 1,5 m.

Phân loại
Phân loại Plesiosauroidea bị thay đổi thường xuyên; dưới đây là một phiên bản (xem Evans 2012)

 Liên bộ SAUROPTERYGIA
 Bộ PLESIOSAURIA
 Phân bộ Pliosauroidea
 Phân bộ Plesiosauroidea
 ? Leurospondylus
 Eoplesiosaurus
 Eretmosaurus
 Westphaliasaurus
 Họ Plesiosauridae
 Plesiosaurus
 Euplesiosauria
 Họ Microcleididae
 Hydrorion
 Lusonectes
 Microcleidus
 Occitanosaurus
 Seeleyosaurus
 Họ Cryptoclididae
 ?Abyssosaurus
 Opallionectes
 Pantosaurus
 Picrocleidus
 Plesiopterys
 Scanisaurus
 Phân họ Cryptoclidinae
 Colymbosaurus
 Cryptoclidus
 Kimmerosaurus
 Tatenectes
 Tricleidus
 Phân họ Muraenosaurinae
 Muraenosaurus
 Vinialesaurus
 Họ Elasmosauridae
 Albertonectes
 Aphrosaurus
 Callawayasaurus
 Elasmosaurus
 Eromangasaurus
 Fresnosaurus
 Futabasaurus
 Hydralmosaurus
 Hydrotherosaurus
 Libonectes
 Mauisaurus
 Styxosaurus
 Terminonatator
 Thalassomedon
 Tuarangisaurus
 Wapuskanectes
 Zarafasaura
 Phân họ Aristonectidae
 Aristonectes
 Kaiwhekea
 Elasmosaurids (nomen dubium)
 Cimoliasaurus
 Goniosaurus
 Ogmodirus
 Orophosaurus
 Piptomerus
 Woolungasaurus

Tham khảo

Đọc thêm

Carpenter, K. 1996. A review of short-necked plesiosaurs from the Cretaceous of the western interior, North America. Neues Jahrbuch fuer Geologie und Palaeontologie Abhandlungen (Stuttgart) 201(2):259-287.
Carpenter, K. 1997. Comparative cranial anatomy of two North American Cretaceous plesiosaurs. Pp 91–216, in Calloway J. M. and E. L. Nicholls, (eds.), Ancient Marine Reptiles, Academic Press, San Diego.
Carpenter, K. 1999. Revision of North American elasmosaurs from the Cretaceous of the western interior. Paludicola 2(2):148-173.
Cicimurri, D. J. and Everhart, M. J. 2001. An elasmosaur with stomach contents and gastroliths form the Pierre Shale (Late Cretaceous) of Kansas. Kansas Academy of Science, Transactions 104(3-4): 129-143.
Cope, E. D. 1868. Remarks on a new enaliosaurian, Elasmosaurus platyurus. Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 20:92-93.
Ellis, R. 2003. Sea Dragons (Kansas University Press)
Everhart, M. J., 2000. Gastroliths associated with plesiosaur remains in the Sharon Springs Member of the Pierre Shale (Late Cretaceous), western Kansas. Kansas Acad. Sci. Trans. 103(1-2):58-69.
Everhart, M. J. 2002. Where the elasmosaurs roam... Prehistoric Times 53: 24-27.
Everhart, M. J. 2004. Plesiosaurs as the food of mosasaurs; new data on the stomach contents of a Tylosaurus proriger (Squamata; Mosasauridae) from the Niobrara Formation of western Kansas. The Mosasaur 7:41-46.
Everhart, M. J. 2005. Bite marks on an elasmosaur (Sauropterygia; Plesiosauria) paddle from the Niobrara Chalk (Upper Cretaceous) as probable evidence of feeding by the lamniform shark, Cretoxyrhina mantelli. PalArch, Vertebrate paleontology 2(2): 14-24.
Everhart, M. J. 2005. "Where the Elasmosaurs roamed", Chapter 7 in Oceans of Kansas: A Natural History of the Western Interior Sea, Indiana University Press, Bloomington, 322 p.
Everhart, M. J. 2005. "Gastroliths associated with plesiosaur remains in the Sharon Springs Member (Late Cretaceous) of the Pierre Shale, Western Kansas" (on-line, updated from article in Kansas Acad. Sci. Trans. 103(1-2):58-69)
Everhart, M. J. 2005. Probable plesiosaur gastroliths from the basal Kiowa Shale (Early Cretaceous) of Kiowa County, Kansas. Kansas Academy of Science, Transactions 108 (3/4): 109-115.
Everhart, M. J. 2005. Elasmosaurid remains from the Pierre Shale (Upper Cretaceous) of western Kansas. Possible missing elements of the type specimen of Elasmosaurus platyurus Cope 1868? PalArch 4(3): 19-32.
Everhart, M. J. 2006. The occurrence of elasmosaurids (Reptilia: Plesiosauria) in the Niobrara Chalk of Western Kansas. Paludicola 5(4):170-183.
Everhart, M. J. 2007. Use of archival photographs to rediscover the locality of the Holyrood elasmosaur (Ellsworth County, Kansas). Kansas Academy of Science, Transactions 110(1/2): 135-143.
Everhart, M. J. 2007. Sea Monsters: Prehistoric Creatures of the Deep. National Geographic, 192 p. ISBN 978-1-4262-0085-4.
Everhart, M. J. "Marine Reptile References" and scans of "Early papers on North American plesiosaurs"
Hampe, O., 1992: Courier Forsch.-Inst. Senckenberg 145: 1-32.
Lingham-Soliar, T., 1995: in Phil. Trans. Roy. Soc. Lond. 347: 155-180.
O'Keefe, F. R., 2001. A cladistic analysis and taxonomic revision of the Plesiosauria (Reptilia: Sauropterygia); Acta Zool. Fennica 213: 1-63.
Massare, J. A. 1988. Swimming capabilities of Mesozoic marine reptiles: Implications for method of predation. Paleobiology 14(2): 187-205.
Massare, J. A. 1994. Swimming capabilities of Mesozoic marine reptiles: a review. pp. 133–149 In Maddock, L., Bone, Q., and Rayner, J. M. V. (eds.), Mechanics and Physiology of Animal Swimming, Cambridge University Press.
Smith, A. S. 2008. Fossils explained 54: plesiosaurs. Geology Today. 24, (2), 71-75 PDF document on the Plesiosaur Directory
Storrs, G. W., 1999. An examination of Plesiosauria (Diapsida: Sauropterygia) from the Niobrara Chalk (Upper Cretaceous) of central North America, University of Kansas Paleontological Contributions, (N.S.), No. 11, 15 pp.
Welles, S. P. 1943. Elasmosaurid plesiosaurs with a description of the new material from California and Colorado. University of California Memoirs 13:125-254. figs. 1-37., pls. 12-29.
Welles, S. P. 1952. A review of the North American Cretaceous elasmosaurs. University of California Publications in Geological Science 29:46-144, figs. 1-25.
Welles, S. P. 1962. A new species of elasmosaur from the Aptian of Columbia and a review of the Cretaceous plesiosaurs. University of California Publications in Geological Science 46, 96 pp.
White, T., 1935: in Occasional Papers Boston Soc. Nat. Hist. 8: 219-228.
Williston, S. W. 1890. A new plesiosaur from the Niobrara Cretaceous of Kansas. Kansas Academy of Science, Transactions 12:174-178, 2 fig.
Williston, S. W. 1902. Restoration of Dolichorhynchops osborni, a new Cretaceous plesiosaur. Kansas University Science Bulletin, 1(9):241-244, 1 plate.
Williston, S. W. 1903. North American plesiosaurs. Field Columbian Museum, Publication 73, Geology Series 2(1): 1-79, 29 pl.
Williston, S. W. 1906. North American plesiosaurs: Elasmosaurus, Cimoliasaurus, and Polycotylus. American Journal of Science, Series 4, 21(123): 221-234, 4 pl.
Williston, S. W. 1908. North American plesiosaurs: Trinacromerum. Journal of Geology 16: 715-735.
 (), 1997: in Reports of the National Center for Science Education, 17.3''' (May/June 1997) pp 16–28.

 Liên kết ngoài
Fox News: Possibly Complete Plesiosaur Skeleton Found in Arctic
 The Plesiosaur Site. Richard Forrest.
 The Plesiosaur Directory. Dr Adam Stuart Smith.
 The name game: plesiosaur-ia, -oidea, -idae, or -us?.
 Oceans of Kansas Paleontology. Mike Everhart.
 Where the elasmosaurs roam: Separating fact from fiction. Mike Everhart.
 Triassic reptiles had live young The Filey (Yorkshire) Plesiosaur 2002 (part 1)
The Filey (Yorkshire) Plesiosaur 2002 (part 2)
 Antarctic Researchers to Discuss Difficult Recovery of Unique Juvenile Plesiosaur Fossil, from the National Science Foundation, ngày 6 tháng 12 năm 2006.
 "Fossil hunters turn up 50-ton monster of prehistoric deep". Allan Hall and Mark Henderson. Times Online'', ngày 30 tháng 12 năm 2002. (Monster of Aramberri)

Đơn vị phân loại hóa thạch mô tả năm 1825

Plesiosauria


title: Bình Gia (thị trấn)

text:
Bình Gia là thị trấn huyện lỵ của huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn, Việt Nam.

Địa lý
Thị trấn Bình Gia nằm ở phía đông nam huyện Bình Gia, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hồng Thái và xã Tân Văn
Phía tây giáp xã Mông Ân
Phía nam giáp huyện Bắc Sơn
Phía bắc giáp các xã Hoàng Văn Thụ, Minh Khai, Thiện Thuật.

Thị trấn Bình Gia có diện tích 37,34 km², dân số năm 2018 là 8.521 người, mật độ dân số đạt 228 người/km².

Lịch sử
Địa bàn thị trấn Bình Gia hiện nay trước đây vốn là thị trấn Bình Gia, xã Tô Hiệu và một phần xã Hoàng Văn Thụ thuộc huyện Bình Gia.

Đến năm 2018, thị trấn Bình Gia có diện tích 3,15 km², dân số là 3.269 người, mật độ dân số đạt 1.038 người/km², gồm 9 khu phố: 1, 2, 3, 4, 5A, 5B, 6A, 6B, Pò Đồn. Xã Tô Hiệu có diện tích 26,42 km², dân số là 4.519 người, mật độ dân số đạt 171 người/km².

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 818/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Lạng Sơn (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Tô Hiệu cùng toàn bộ 7,77 km² diện tích tự nhiên và 733 người thuộc 2 thôn: Tòng Chu 1, Tòng Chu 2 của xã Hoàng Văn Thụ vào thị trấn Bình Gia. Vậy nên địa bàn thị trấn Bình Gia được mở rộng và phù hợp với chủ trương của cấp trên

Giao thông
Thị trấn Bình Gia có quốc lộ 1B, quốc lộ 279 đi qua địa bàn, ngoài ra tỉnh lộ 226 cũng chạy gần địa phận thị trấn.

Chú thích

Xem thêm
Danh sách thị trấn tại Việt Nam

Liên kết ngoài
 Quy hoạch chi tiết xây dựng thị trấn Bình Gia

Huyện lỵ Việt Nam


title: Fadhila Mubarak

text:
Fadhila Mubarak () là nhà hoạt động dân chủ người Bahrain. Ngày 18.5.2011, bà trở thành phụ nữ hoạt động đầu tiên bị kết án về vai trò của bà trong cuộc Nổi dậy ở Bahrain 2011–2012, và tổ chức Ân xá Quốc tế đã gọi bà là tù nhân lương tâm.

Bị bắt
Ngày 27.3.2011, Fadhila Mubarak đang lái xe chở đứa con trai 8 tuổi cùng 2 đứa cháu gái 14 và 15 tuổi thì bị cảnh sát chặn lại ở trạm kiểm soát gần Riffa (tây nam Manama). Một viên sĩ quan cảnh sát nói với bà rằng bà đã "chơi nhạc kêu gọi lật đổ chế độ", và yêu cầu bà vặn nhỏ âm thanh xuống. Bà từ chối, thay vào đó bà yêu cầu viên sĩ quan cho bà xem giấy chứng minh của anh ta. Theo lời các sĩ quan cảnh sát ở trạm này, thì sau đó bà đã bước xuống xe, túm áo một viên sĩ quan và xô đẩy anh ta. Trái lại, Mubarak nói rằng sau khi bị các sĩ quan lăng mạ rủa xả, thì một người mặc thường phục - mà bà không biết rằng đó là viên sĩ quan an ninh - đã cố đẩy bà vào trong một chiếc xe; bà cưỡng lại và bị viên sĩ quan này đánh vào đầu.

Sau đó bà bị đưa tới đồn cảnh sát ở Rifaa. Sau đó bà nói rằng mình đã bị các nữ cảnh sát viên đánh khi bị giam ở đây, rồi bị chuyển tới đồn cảnh sát ở thị trấn Madinat 'IsaIsa, nơi đây bà cũng lại bị đánh đập nữa. Sau khi nhà chức trách phát hiện ra là bà đã từng tham dự các cuộc biểu tình phản đối trong tháng Ba ở Pearl Roundabout, cũng như một bài thơ mà bà đã viết về cách mạng và tự do cho con trai của mình, thì bà bị một tòa án quân sự sơ cấp thuộc "Tòa án anh ninh quốc gia" Bahrain buộc tội "tấn công một viên chức thi hành công vụ"," kích động hận thù chế độ "," tham gia một cuộc biểu tình với mục đích phạm tội ", và" phá hoại trật tự công cộng ". và ngày 18.5.2011, bà bị kết án 4 năm tù giam. Tổ chức Ân xá Quốc tế cho biết rằng bà đã bị từ chối không được quyền có luật sư bảo vệ cả trước và trong khi xét xử, chỉ một tuần lễ sau khi kết án mới được gặp luật sư lần đầu. Ngày 8.6.2011, bản án của bà được Tòa thượng thẩm giảm xuống còn 18 tháng tù. Ngày 30.1.2012 bản án này đã được Tòa phá án giữ nguyên. Gia đình Mubarak bày tỏ sự lo ngại về sức khỏe của bà, vì ngay trước khi bị tù bà đã được điều trị bệnh u nang buồng trứng.

Tù nhân lương tâm
Trung tâm Nhân quyền Bahrain đã mô tả việc bắt giam Mubarak là "giam giữ bất hợp pháp chỉ vì bà thực thi quyền tự do ngôn luận của mình theo điều 19 Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền", và kêu gõi thả ngay bà ra. Ngày 30.1.2012, tổ chức Ân xá Quốc tế đã gọi bà là tù nhân lương tâm "bị kết án trong một vụ xét xử bất công trước tòa án quân sự về những cáo buộc giả mạo về việc đã đấu tranh cho các quyền của bà", và cũng kêu gọi chính quyền Bahrain thả bà ra.

Phóng thích
Tuy nhiên, dù bản án của bà được tòa phá án Bahrain giữ nguyên hồi cuối tháng 1 năm 2012, nhưng bà đã được phóng thích ngày 6.2.2012. Trong một cuộc mít tinh ở al-Muqsha do phe đối lập Bahrain tổ chức, bà đã được hàng ngàn người ủng hộ vẫy cờ tổ quốc chào mừng với nhạc nền cách mạng.

Tham khảo và Chú thích

Nữ giới Bahrain
Nhà hoạt động dân chủ
Nhân vật còn sống
Tù nhân lương tâm
Năm sinh thiếu