title: Phạm Văn Thụ

text:
Phạm Văn Thụ (范文樹, 1866 - 1930), tự Đàn Viên (檀園), là một đại thần triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Trước đây, ông từng bị đánh giá là người "tiêu cực", là người "có vấn đề"; nhưng hiện nay ông đã được nhìn nhận là một nhà văn, một chí sĩ, và là một viên quan "yêu nước, thương dân, giản dị và cương trực".

Tiểu sử
Ông là người xã Bạch Sam, huyện Mỹ Hào (nay là phường Bạch Sam, thị xã Mỹ Hào), tỉnh Hưng Yên.

Xuất thân trong một gia đình nhà nho nghèo, nhưng ông Thụ rất có chí học tập. Theo hồi ký của ông, thì lúc trai trẻ, ông từng được gặp lãnh tụ Tán Thuật (Nguyễn Thiện Thuật). Được cụ khuyên đại ý là: "...đi học phải thi đỗ, phải ra làm quan, nhưng làm quan không phải để vinh thân phì gia, mà phải vì dân", và ông Thụ đã nghe theo.

Năm 20 tuổi, ông thi đỗ Tú tài. Sau đó, ông vừa làm (dạy học) vừa học. Năm Tân Mão (1891) dưới triều vua Thành Thái, ông thi đỗ Cử nhân tại trường Hương Nam Định.

Năm Nhâm Thìn (1892), ông vào Huế thi, và đỗ Phó bảng cùng khoa với Nguyễn Thượng Hiền (đỗ Hoàng giáp).

Được bổ đến làm việc ở tỉnh Thái Bình, ông lần lượt thăng tiến từ Tri huyện đến Tri phủ (Kiến Xương). Sau khi được cử làm Án sát Thái Bình, Tổng đốc Bắc Ninh, Tổng đốc Nam Định, ông nhận lệnh vào làm việc tại triều đình Huế.

Ở nơi ấy, ông lần lượt giữ chức Thượng thư bộ Hộ, Thượng thư bộ Binh, và được sung làm Cơ mật viện đại thần. Ngoài ra, ông cũng từng làm "chân đọc đơn từ" trong Sở Liêm phóng (tức Sở mật thám) của người Pháp ở Bắc Bộ vào năm 1908-1910.

Trong những năm cuối đời, ông được phong hàm Thái tử thiếu bảo, Đông các học sĩ, và được tước nam.

Dưới triều vua Bảo Đại, Phó bảng Phạm Văn Thụ qua đời ngày 7 tháng 7 năm 1930 (Canh Ngọ) tại quê nhà, thọ 65 tuổi (tuổi ta).

Tác phẩm
Phó bảng Phạm Văn Thụ đã để lại:
Thái Bình thông chí (địa chí bằng chữ Hán).
Đàn viên ký ức lục (văn chữ Nôm).Đàn viên ký ức lục là tập hồi ký gần một nghìn trang viết tay bằng chữ Nôm của một tác gia Hán Nôm hồi đầu thế kỷ XX. Ông tên là Phạm Văn Thụ, tự Đàn Viên, hiệu Đông Bạch Phái, người làng Bạch Sam, huyện Mỹ Hào, nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Năm Thành Thái thứ tư (1892), ông đậu Phó bảng, rồi làm tri huyện các huyện Thư Trì, Thần Khê, Duyên Hà, Phụ Dực, Tri phủ Kiến Xương, Tiên Hưng thuộc Thái Bình. Sau đó ông được thăng Tuần phủ Phúc Yên. Sau vụ Tuần phủ Nguyễn Duy Hàn bị ám sát trước dinh thự Thái Bình ngày mùng 6 tháng 2 năm Quý Sửu (13-3-1913), Phạm Văn Thụ được thăng Tổng đốc Thái Bình. Tháng 8 – 1923, ông vào Huế làm Thượng thư Bộ Hộ dưới triều Khải Định. Tháng 6 năm 1926, Phạm Văn Thụ về hưu ở quê làng Bạch Sam.Khi còn làm quan ông từng viết sách Thái Bình tỉnh thông chí, An Nam sơ học sử lược dịch, và đề tựa, viết lời bạt một số sách như Trung học Việt sử toát yếu, Việt sử tam tự tân ước toàn biên, Quốc triều luật học giản yếu... v.vSau khi hưu quan, ông để thời gian viết bản thảo Đàn Viên ký ức lục này. Tập bản thảo không chỉ viết về tiểu sử cá nhân, gia đình, quê hương tác giả, mà điều quan trọng là nhiều sự kiện chính trị xã hội của địa phương nơi ông làm quan được kể lại với tình cảm cởi mở, chân thành, làm rõ nhiều vấn đề lâu nay còn nghi hoặc.Có lẽ rất ít tác gia Hán Nôm hồi đầu thế kỷ trước, có được tiểu sử cụ thể, tỉ mỉ như Phạm Văn Thụ tự thuật về mình trong Đàn Viên ký ức lục. Mở đầu ông viết “Ta sinh năm Bính Dần, ngày 18-5, hoàng hiệu Tự Đức năm thứ 19 (tức dương lịch 30-6-1866). Thuở bé mệnh danh là Phạm Văn Trúc, theo tục phối với tên thân huynh ta cho dễ nhận. Năm 21 tuổi, gặp kỳ Bính Tuất ân khoa, hoàng hiệu Đồng Khánh nguyên niên (1886), chưa kịp tục bộ, đội tên làng là Phạm Văn Viên, ứng thí trúng Tú tài. Cách khoa Mậu Tý (1888) đến khoa Tân Mão (1891), cải chính là Phạm Văn Thụ, thi trúng Cử nhân. Khoa hội Nhâm Thìn (1892) liền trúng Phó bảng. Đương buổi phong trào thay đổi, đúng câu thơ cổ:Giang sơn phong cảnh còn nguyên đó,Thành quách nhân dân đã khác rồi.Chính khi ta ứng hạch, quán chỉ còn đề theo hạt tân thiết là Đạo Địch Lâm. Khi nộp quyển vào trường lại được gửi về tỉnh Hải Dương cũ. Đến khi thành mệnh Cử nhân, mới cải sáp sang tỉnh Hưng Yên.Nước non vẫn nước non nhà,Gò cây in dấu ông bà mở mang.Chỉ đáng nực cười trong thời kỳ ngoài hai mươi tuổi mà cái huy hiệu ta, nào Khoá Trúc, nào Tú Viên, nào Cử Thụ, nào Bảng Thụ, thay hình đổi dạng đến đôi ba lần, an nhiên không lấy làm phiền, cũng chưa vượt khỏi ra ngoài không khí tập quán vậy. Ta vốn tính đã đa sầu, đa cảm, cuộc đời lại bán cựu bán tân, có dám đâu thừa nước mắt khóc người xưa, cũng học đòi ăn cơm mới nói chuyện cũ”.Khi làm Tri phủ Kiến Xương, ông được chứng kiến vụ tập hợp nghĩa binh của sư chùa Lãng Đông tiến lên thị xã toan đánh chiếm các dinh thự của công sứ Davis và Tuần phủ Vương Hữu Bình. Ông nhận xét “hạt Kiến Xương là nơi phồn kịch, khó cai trị nhất tỉnh Thái Bình. Ta ở mới gần một năm, quan dân yên vui, không điệp đổi làm huyền ca, đương có cái cảm tình điền trù tử đệ. Bỗng đâu kỳ tháng một, năm Đinh Dậu (Thành Thái cửu niên, tức tây lịch 1897) nổi biến Mạc Thiên Binh.Hết thẩy toàn kỳ, hại nhất là Hải Dương, Hải Phòng, vì có can đến tính mệnh người Tây. Vậy dân mắc phải một phan kỳ thảm. Phủ, huyện nào hoặc hạt dân tiềm khởi, hoặc Thiên Binh kinh quá, người thì cách, người thì phát vãng. Quan huyện Thủy Nguyên Nguyễn Ngọc Kiểm, quan phủ Kiến Thụy Phạm Du, tiến sĩ và bạn hương niên với ta vô tình mà phải tống tử tại đảo Côn Luân. Phúc tướng như cụ Đỗ Văn Tâm, tổng đốc Hải Dương, nửa đêm quan toàn quyền tiếp báo, tức thì đến tỉnh, đòi đem cụ ra pháp trường hành hình”.Năm 1913, Tuần phủ Nguyễn Duy Hàn bị ám sát bằng tạc đạn ở cửa dinh, Phạm Văn Thụ ghi: “Năm 1913, mùng 6 tháng 2 Quý Sửu, tỉnh Thái Bình phát sự tạc đạn, cụ tuần Hành Thiện Nguyễn Duy Hàn bị hại. Ta phải đổi về chịu lấy gánh nặng, chối từ không được. Thầy tớ cũ phần nhiều lo thay cho ta. Vì tạc đạn đã lâu chỉ thấy đồn, chưa ai biết rõ hình dạng nó thế nào. Đột nhiên, một tiếng thực như sấm dậy đất bằng, ai cũng choáng váng. Vậy mà ta khổ tâm đối phó, nhất ngôn nhất động, may trúng cơ nghi...”Mùa nước năm ấy (Quý Sửu 1913), đê Phú Chử huyện Thư Trì bị vỡ, mấy huyện bị lụt, công sứ Perret tự tử. Sau nạn lụt lớn này, Phạm Văn Thụ làm bài thơ song thất lục bát gần một trăm câu để uý lạo đồng bào.Vụ Pháp truất ngôi vua Thành Thái, khi đó ông đương quyền Tuần phủ. Một hôm phó sư Dupuy hỏi ông: “Không biết những khi phế lập lễ nghi như thế nào? Còn lúc định rước xuống thuyền, đem ngài sang Tây, ngộ ngài không chịu thì xử trí làm sao?”Ông cảm động ứa nước mắt mà trả lời: “Đã sinh biến phế lập, còn có lễ nghi gì?...Tôi trộm nghe đức Thành Thái sở dĩ sinh điên, cũng chỉ vì có thông minh mà vô sở dụng. Nhà nước muốn đem sang Tây tưởng nên dùng cách êm ả để ngài đỡ chứng uất... Rồi lại để ở chỗ đức Hàm Nghi, đãi lấy Vương lễ. Mà rước đức Hàm Nghi về chấp chính, thực có phúc cho nước Nam tôi”...Tất nhiên, bọn quan cai trị Pháp chỉ nói lấy lòng quan lại nước ta vậy thôi, không khi nào chúng dám đưa vua Hàm Nghi về thay vua Thành Thái. Thế mà thân hào Thái Bình vẫn làm đơn, có hàng trăm chữ ký, xin rước vua Hàm Nghi về chấp chính. Một hôm ông và quyền án sát Trần Thiện Kế đến Hội Nam Phong, tại nhà cụ tuần Luật Trung đông đủ các cụ đại lão. Cụ Khâm Nhân Mục nói: “Chà chà! Thái Bình giỏi nhỉ. Xin rước đức Hàm Nghi về làm vua à?”Cuối năm ấy đúng 30 tết, ông Phan Chu Trinh cùng ông Đinh Dụng Hưởng cưỡi ngựa ở huyện Mỹ Lộc sang chơi. Ông tiễn ông Đinh Dụng Hưởng về Ninh Bình, còn ông Phan Chu Trinh ở lại ăn tết với ông một tuần lễ. Đêm nào cũng nói chuyện đến khuya. Ông Phan nói: “Thời cục này, tất phải thi hành chính thể dân chủ mới tiến hoá được...”. Sau cụ Nguyễn Thượng Hiền lấy tình niên bảng cứ chủ nhật thường sang trò chuyện, nào là ông Phan Chu Trinh, ông Nguyễn Sinh Huy có tiếng chí sĩ cũng hay vãng lai giao du. Thứ nhất can hệ là cổ động rước đức Hàm Nghi. Vì thế nhà nước dùng cách ky mi (trói buộc-PĐD) cốt đem ta lên phủ Thống Sứ để tiện phòng thám những chốn ẩn vi của ta hành động”.Về việc ông Hoàng Tăng Bí bị Pháp tình nghi, ông nói: “Ông Hoàng Tăng Bí đỗ trẻ, sẵn lòng nhiệt hiểu, cảm ngộ lời hiểu của quan toàn quyền, định đổi tư tưởng về đường thực nghiệp. Ông Hoàng đi khắp các nơi diễn thuyết lập hội buôn bán nội hoá, hiệu là Hội Đông Thành Xương... Nói cho phải, giá bắt lỗi ông Hoàng Tăng Bí vào luật “Khi trá quan tư thủ tài” (dối trá việc công việc tư để giữ tiền bạc của người khác – PĐD) thì đúng, chứ bắt vào luật “mưu phản” thì rất oan”.       Đàn Viên ký ức lục còn ta ta biết khá tường tận về việc hoạt động của nghĩa quân Bãi Sậy do Nguyễn Thiện Thuật làm thủ lĩnh và việc thực dân Pháp đối phó với quan quân Đề Thám ở Yên Thế như thế nào.Tháng 6-1926, sau nhiều lần đề nghị, Phạm Văn Thụ được nghỉ hưu. Tuy vậy mỗi khi có cuộc bạo động nào, các quan lại Pháp cũng thỉnh cầu hỏi ký kiến ông. Thí dụ, vụ nghĩa quân đánh huyện Phụ Dực và Vĩnh Bảo. Tri huyện Hoàng Gia Mô bị hạ sát. Mô là con Hoàng Mạnh Trí. Mô gọi Hoàng Trọng Phu là chú. Tính Mô kiêu ngạo và rất tàn nhẫn. Bọn Pháp cai trị định nghiêm trị dân Cổ Am, nhưng Phạm Văn Thụ can ngăn. Mặc dầu vậy, Thống sứ Robin vẫn cho ném bom làng Cổ An.Mấy năm nghỉ hưu, bên cạnh việc thăm thân hữu đôi bên nội ngoại, phần nhiều ông dành thời gian viết tập hồi ức, công phu, tỉ mỉ, chân thực này. Bản thảo được cử nhân Bùi Lương, con rể cả ông phiên ra quốc ngữ. Toàn bộ bản quốc ngữ do Phạm Văn Thảo, con trai cả ông đóng thành mấy tập để gia đình giữ làm vật gia bảo.Phạm Văn Thụ về hưu được hơn bốn năm, ngày 12 tháng 6 Canh Ngọ (7-7-1930) ông bị bệnh đột ngột rồi mất tại quê nhà, thọ 65 tuổi.       Đàn Viên ký ức lục là tập tư liệu rất quý. Ngoài việc phản ánh nhiều sự kiện chính trị quan trọng ở các tỉnh phía Bắc, ở triều đình Huế suốt hơn 30 năm Phạm Văn Thụ làm quan, nó còn cho chúng ta hiểu nhiều tập tục cả tốt và xấu của xã hội nông thôn phía Bắc nước ta thời kỳ thuộc Pháp. Tự nội dung tập tư liệu cũng cho chúng ta thấy tinh thần yêu nước của nhân dân và sĩ phu cùng thủ đoạn cai trị của hàng loạt quan lại Pháp và những tên Việt gian khoác áo quan lại những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.

Ghi công
Có một thời gian dài, ông Phạm Văn Thụ bị xếp vào hàng ngũ những người "tiêu cực", là người "có vấn đề", vì ông từng làm việc ở Sở Liêm phóng, và từng có mối quan hệ với Công sứ Darles và một số viên quan có tiếng là tàn ác.

Khoảng năm 2006, vấn đề trên lại bắt đầu được đặt ra, và công việc sưu tầm, xác minh tài liệu đã được các nhà nghiên cứu xúc tiến. Cuối cùng, tất cả các công trình nghiên cứu đều cho thấy ông là "một nhà văn hóa, một viên quan yêu nước, thương dân, giản dị và cương trực" .

Trong "Hồ sơ di tích của tỉnh Hưng Yên", công lao Phạm Văn Thụ đã được ghi nhận đại khái như sau:
-Trong quãng đời làm quan, ông đã tỏ ra là một người yêu nước, thương dân. Ông đã chú ý đến việc canh nông, việc đê điều, mở trường học, mở chợ, khai sông...

-Ông đã có dịp gặp gỡ các nhà yêu nước như Phan Chu Trinh, Nguyễn Thượng Hiền, Đinh Chương Dương, Nghiêm Xuân Quảng...; và đã đem tiền lương ủng hộ phong trào Đông Du. Nghi ngại, chính quyền Bảo hộ Pháp đã đề cử ông vào làm ở Sở Liêm phóng để dễ quản lý. Từ chối mãi không xong, ông chỉ nhận làm "chân đọc đơn từ" (1908-1910). Cũng chính nhờ vậy, mà ông đọc được nhiều đơn thư mật tố giác những người chống thực dân Pháp, và ông đã tìm cách cứu họ. Trong số người ông cứu thoát, có Nguyễn Hữu Cương, Chu Dưỡng Bình...và hàng trăm người liên quan đến khởi nghĩa Yên Thế (1884-1913) và vụ Hà thành đầu độc (1908).

-Ông cũng đã từng góp sức ngăn chặn mưu đồ của quân Pháp phá lăng Tự Đức để tìm vàng bạc, đồng thời ông cũng kiên quyết không cho họ phá đền Sóc Sơn (vì cho rằng đây là nơi liên lạc của nghĩa quân Yên Thế) và phá hủy Văn Miếu Thăng Long (để xây dựng bệnh viện).

-Ngoài việc sáng tác, ông cũng từng đề tựa và hiệu duyệt nhiều cuốn sách về lịch sử, về tôn giáo...

Ngày 23 tháng 10 năm 2006, chính quyền tỉnh Hưng Yên đã ký Quyết định số 2111 QĐ-UBND xếp hạng "di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh" cho khu mộ của ông .

Chú thích

Tham khảo

Sinh năm 1866
Mất năm 1930
Người Hưng Yên
Quan lại nhà Nguyễn
Nhà văn Việt Nam thời Nguyễn
Phó bảng


title: Đại Tần đế quốc (phim truyền hình)

text:
Đại Tần đế quốc (chữ Hán:大秦帝国) là một bộ phim truyền hình Trung Quốc được sản xuất năm 2006, công chiếu vào cuối năm 2009 . Bộ phim được chuyển thể từ tập 1 mang tên Hắc sắc liệt biến của loạt tiểu thuyết lịch sử Đại Tần đế quốc gồm 6 tập của nhà văn Tôn Hạo Huy. Cốt truyện trong phim kể về việc xây dựng nước Tần dưới thời Tần Hiếu công với sự kiện biến pháp của Thương Ưởng.

Phim được sản xuất vào năm 2006 và được phát sóng lần đầu tiên trên các kênh truyền hình ở Trung Quốc vào tháng 12 năm 2009. Tiếp theo là ba phần tiếp theo: Đại Tần đế quốc II: Tung hoành (2012), Đại Tần đế quốc III: Quật khởi (2017) và Đại Tần đế quốc IV (2019), cũng dựa trên tiểu thuyết của Tôn Hạo Huy.

Nội dung
Thế kỷ thứ tư trước công nguyên, ở Trung Hoa diễn ra một giai đoạn đẫm máu gọi là thời Chiến quốc. Ở phía Tây, nước Tần là một đất nước nhỏ bé, liên tục bị nước Ngụy hùng mạnh ở phía Đông xâm chiếm. Tần Hiếu Công, vị vua trẻ của nước Tần đã tiến hành cải cách, thực hiện biến pháp của Thương Ưởng, khiến nước Tần trở nên hùng mạnh và đã thống nhất Trung Hoa gần 200 năm sau đó.

Thành phần diễn viên
Hầu Dũng vai Tần Hiếu công
Vương Chí Phi vai Thương Ưởng
Cao Viên Viên vai Bạch Tuyết
Lý Lập Quần vai Ngụy Huệ vương
Vưu Dũng vai Bàng Quyên
Đỗ Vũ Lộ vai Công Thúc Tọa
Lô Dũng vai Doanh Kiền
Dương Chí vai Khuất Nguyên
Lữ Trung vai Thái hậu
Tôn Phi Hổ vai Cam Long
Vu Dương vai Cảnh Giam
Cừu Vĩnh Lực vai Công Tôn Cổ
Tề Phương vai Huỳnh Ngọc
Uyển Nhiễm vai Huyền Kỳ
Vương Huy vai Công Tử Ngang
Mao Lạc vai Sư Lý Tật (Doanh Tật - Phần 2)
Hứa Hoàn Sơn vai Tần Hiến công
Lưu Nãi Nghệ vai Doanh Tứ
Bằng Bằng Phi vai Doanh Tứ lúc nhỏ
Hầu Tường Linh vai Tử Xa Anh
Quách Thường Huy vai Tử Ngạn
Ngọ Mã vai Bách Lý Dao
Quý Thần vai Tề Uy vương
Lưu Mục vai Thái tử Thân
Đổng Kỳ Minh vai Tôn Tẫn
Trần Chi Huy vai Hầu Doanh
Lô Siêu Phàm vai Tấn Bỉ
Khương Hoa vai Long Cổ
Triệu Đông Bách vai Thân Bất Hại
Chu Ngọc Hoa vai Cầm Hoạt Ly
Tiễn Vệ Đông vai Khổ Hoạch
Vương Nghênh Kỳ vai Đặng Lăng Tử
Lý Thế Đức vai Thận Đáo
Nhậm Vĩ vai Vương Thức
Kim Minh vai Triệu Kháng
Tiêu Trường Đạo vai Mạnh Sách
Nhậm Hy Hồng vai Tây Khuất Hồ
Lý Trác vai Bạch Tấn
Lý Hải Cáp vai Lệnh Hồ
Lưu Băng Phong vai Cam Thành
Khương Hóa Lâm vai Hắc Bá
Bằng Tranh vai Sơn Giáp
Hạ Lộ vai Hà Nha
Triệu Dương vai Mai Gia
Từ Ngọc Đình vai Lão Bạch Đà
Tôn Giao Long vai Kinh Nam
Tôn Bỉnh Kỳ vai Triêu Lương
Mai Sinh Tường vai Biển Thước
Lý Phi Nhân vai Hắc Tảo

Chú thích

Tham khảo
 Baidu Baike về Đại Tần đế quốc

Phim truyền hình Trung Quốc ra mắt năm 2009
Phim truyền hình Trung Quốc kết thúc năm 2009
Phim truyền hình lấy bối cảnh nhà Chu
Chương trình truyền hình dựa trên tiểu thuyết Trung Quốc
Chương trình truyền hình tiếng Quan thoại
Phim truyền hình lịch sử Trung Quốc
Chương trình truyền hình lấy bối cảnh ở Tây An
Phim truyền hình lấy bối cảnh thế kỷ 4 TCN


title: Nổ bom tại Marathon Boston 2013

text:
Hai quả bom nổ tại cuộc đua Marathon Boston 2013 vào ngày 15 tháng 4 năm 2013, giết chết 3 người và làm bị thương 282 người khác. Trong số hai quả bom có ít nhất một làm bằng nồi áp suất. Hai vụ nổ xảy ra cách nhau 13 giây, vào lúc 2:49 giờ chiều EDT (18:49 UTC), ở phố Boylston, ngay trước vạch đến đích. Chính phủ liên bang gọi các vụ đánh bom là một hành động khủng bố. Cục Điều tra Liên bang (FBI) tiếp quản cuộc điều tra và vào ngày 18 tháng 4 kêu gọi công chúng trợ giúp trước khi và sau khi xuất bản hình ảnh và video chiếu hai nghi can. Với sự giúp đỡ của công chúng, cảnh sát nhận mặt hai anh em Dzhokhar và Tamerlan Tsarnaev.

Không lâu sau khi các hình ảnh được xuất bản, các nghi can bị cho là bắn chết một cảnh sát trường học tại Học viện Công nghệ Massachusetts, cướp một xe thể thao đa dụng, và đấu súng với cảnh sát truy đuổi tại Watertown, Massachusetts sáng sớm ngày sau. Trong cuộc đấu súng này, một cảnh sát giao thông bị thương nặng và Dzhokhar chẹt phải Tamerlan để trốn mất.

Hàng ngàn sĩ quan cảnh sát, được sự hỗ trợ của quân đội Mỹ đã tiến hành cuộc săn lùng từng nhà trải qua 20 khúc đường tại Watertown để tìm kiếm Dzhokhar. Tuân theo lệnh ẩn núp tại chỗ (shelter in place) không bắt buộc của cảnh sát, hầu như tất cả thị trấn Watertown và thành phố Boston ở trong nhà không đi đâu vào ngày 19 tháng 4. Toàn thể hệ thống giao thông công cộng, phần nhiều kinh doanh, và nhiều công sở đóng cửa suốt ngày, gây ra một môi trường thành phố vắng vẻ có kích cỡ và khoảng thời gian lịch sử. Vào buổi chiều, sau khi cảnh sát hủy lệnh không ra ngoài, một thường dân ở ngay bên ngoài phạm vi khóa chặt nhận thấy nghi can đang trốn trong một chiếc thuyền nằm trong sân sau nhà của ông ấy. Dzhokhar bị bắt sống vào chiều ngày 19 tháng 4 và chở đến bệnh viện vì những vết thương từ cuộc đấu súng.

Ngày 22 tháng 4, Dzhokhar bị buộc tội sử dụng và âm mưu sử dụng một vũ khí hủy diệt hàng loạt gây ra cái chết và phá hoại tài sản gây ra cái chết.

Vụ tấn công

Vào Ngày Yêu nước, thứ Hai, 15 tháng 4 năm 2013, cuộc đua hàng năm Marathon Boston đã được tổ chức mà không có dấu hiệu cho có vụ tấn công nào sắp xảy ra. Các nhân viên đã rà bom mìn khu vực hai lần trước khi xảy ra các vụ nổ, một trong những đợt rà quét diễn ra một giờ trước khi quả bom nổ. Mọi người có thể đến và đi một cách tự do, và tự do mang đồ vật trong và ngoài khu vực. Hơn 5.700 vận động viên vẫn chưa về đích tại thời điểm vụ nổ.

Vụ tấn công khủng bố xảy ra hơn hai giờ sau khi các vận động viên đầu tiên chạy qua vạch đích. Hai tiếng nổ được ghi nhận tại quảng trường Copley, gây nên cảnh tượng hỗn loạn và những tiếng la hét. Nhiều cửa sổ bị vỡ, các rào chắn bị gãy, trong khi khói bốc lên cao. Các tòa nhà xung quanh bị rung chuyển, khiến nhiều người phải trốn xuống dưới những chiếc bàn.

Hai quả bom đã nổ tung "trong vòng vài giây" và cách nhau trong phạm vi từ , giết chết 3 người – Krystle M. Campbell, Lữ Lệnh Tử (吕令子), và Martin Richard – và làm bị thương 183 người. Video từ vạch đích cho thấy một khoảng thời gian khoảng 12 giây giữa hai vụ nổ, vụ nổ đầu tiên ở bên ngoài Marathon Sports tại 671 phố Boylston. Đồng hồ đua tại vạch đến đích chỉ 04:09:43 (4 giờ, 9 phút, và 43 giây kể từ khi bắt đầu cuộc đua) tại thời điểm vụ nổ đầu tiên, trong vòng vài phút của thời gian cao điểm của cuộc đua Marathon Boston 2012 cho những người về đích marathon. Những người giành chiến thắng đã vượt qua vạch kết thúc khoảng hai giờ trước đó; những vận động viên chạy khác vẫn còn đang đến . Cửa sổ cửa hàng gần đó bị thổi bay.

Các quan chức thực thi pháp luật cho biết, họ tin rằng vụ nổ là do bom tự chế, và có thể đã có mảnh bom. Không có đe dọa đáng tin nào trước cuộc đua.

Trong một cuộc họp báo ngày 16 tháng 4, thống đốc Deval Patrick cho rằng "chỉ có hai thiết bị nổ", hai thiết bị đã phát nổ. Các báo cáo ban đầu mâu thuẫn về việc liệu các quả bom khác nữa đã được tìm thấy, với nhiều gói túi đồ hoặc gói bị nghi ngờ ban đầu được phát hiện. Boston Police Bomb Squad ban đầu cho biết rằng họ đang thực hiện một kiểm soát nổ của một trong các gói tìm thấy trên các khối nhà 600 phố Boylston, nhưng sau đó cho biết không có các thiết bị khác ngoài hai quả bom phát nổ đã được tìm thấy.

Nghi phạm

Trong buổi họp báo vào lúc 05:20 chiều ngày 18 tháng 4, FBI đã công bố hình ảnh và một đoạn video của hai nghi phạm, và hi vọng sự giúp đỡ của công chúng trong việc xác định những đối tượng này. Theo FBI, một trong những nghi phạm đã đặt một ba lô tại hiện trường vài phút trước khi quả bom thứ hai phát nổ.

Các nhà chức trách đã xác định hai anh em là những kẻ bị tình nghi: Tamerlan Tsarnaev 26 tuổi và Dzhokhar Tsarnaev 19 tuổi, người Chechen đến từ vùng Bắc Kavkaz, cả hai di cư sang Hoa Kỳ vào năm 2002. Họ sống ở Cambridge, Massachusetts khoảng 10 năm, trước đó thì ở Tokmok, Kyrgyzstan và Makhachkala, Dagestan, Nga. Cả hai anh em này đều theo Hồi giáo.

Tamerlan A. Tsarnaev (; ; 21 tháng 10 năm 1986 – 19 tháng 4 năm 2013) đã bị giết chết trong một cuộc truy lùng quy mô lớn vào rạng sáng ngày 19 tháng 4.

Dzhokhar A. Tsarnaev (; ; sinh ngày 22 tháng 7 năm 1993) là một sinh viên chuyên ngành sinh học biển tại Đại học Massachusetts tại Dartmouth. Dzhokhar bị bắt trong một cuộc bố ráp vào chiều ngày 19 tháng 4 năm 2013.

Phản ứng

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon lên án vụ tấn công, ông gọi đó là sự "bạo lực vô nghĩa" "Tất cả các chi tiết kinh khủng đang diễn ra tại một sự kiện nổi tiếng với việc kết nối mọi người đến với nhau từ khắp nơi trên thế giới trong một tinh thần thể thao và hòa hợp".
Tổng thống Nga Vladimir Putin nói sẽ chia sẻ những nỗi đau mà người dân Mỹ phải chịu đựng, trong khi Tổng thống Chechnya Ramzan Kadyrov nói rằng không nên liên hệ hai anh em gốc Chechen với chính quyền Nga hay Chechnya. Người Nga thì cho rằng việc ủng hộ Chechnya ly khai khỏi Nga của Hoa Kỳ là nguyên nhân dẫn tới chuyện này, theo chia sẻ trên twitter: "Hoa Kỳ ủng hộ Chechnya ly khai khỏi Nga, và giờ người Chechnya đã "tặng quà" cho Hoa Kỳ". Hy vọng cải thiện quan hệ Nga-Mỹ đã được làm sống lại sau vụ việc này.
Ngay sau khi vụ đánh bom xảy ra, Thủ tướng Canada Stephen Harper khẳng định ngày 15 tháng 4 "là một ngày buồn vì một sự kiện thể thao lớn như giải marathon Boston đã bị bạo lực vô nghĩa vấy bẩn".
Trên trang mạng xã hội Twitter, Thủ tướng Anh David Cameron gửi tin nhắn: "Cảnh tượng ở Boston thật khủng khiếp và gây sốc. Tôi chia sẻ với tất cả các nạn nhân".
Thủ tướng Úc Julia Gillard tuyên bố vụ nổ đã "phủ bóng đen" lên một trong những sự kiện thể thao lớn nhất thế giới. "Chúng tôi xin chia buồn với gia đình các nạn nhân đã thiệt mạng và bị thương" - bà Gillard nói.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố chính phủ Trung Quốc khong thể chấp nhận những hành động khủng bố kiểu Chechnya, và bày tỏ đau xót tới gia đình sinh viên Lữ Lệnh Tử vì vụ đánh bom tàn bạo này.
Việt Nam lên án mọi hành động bạo lực nhằm vào người dân vô tội, đồng thời gửi lời chia buồn đến nước Mỹ và gia đình nạn nhân.

Tham khảo

Marathon Boston
Hoa Kỳ năm 2013
Khủng bố tại Hoa Kỳ
Thảm sát tại Hoa Kỳ
Thảm họa năm 2013
Lịch sử Massachusetts
Boston
Watertown, Massachusetts
Viện Công nghệ Massachusetts
Đánh bom
Tai nạn và sự cố thể thao


title: Lưỡng giới

text:
Lưỡng giới  có thể đề cập đến:
 Liên giới tính
 Sinh vật lưỡng tính
 Thỉnh thoảng để chỉ song tính luyến ái

Xem thêm
Lưỡng tính


title: Hồ Noong

text:
Hồ Noong nằm trên dãy núi Tây Côn Lĩnh, là một hồ nước tự nhiên, ôm gọn lấy chân ngọn núi Noong xanh ngắt, cao vời. Hồ thuộc địa phận xã Phú Linh, huyện Vị Xuyên và cách trung tâm thành phố Hà Giang 23 km. Hồ Noong ngoài phong cảnh thơ mộng, xung quanh còn có sự quần cư của các dân tộc thiểu số như Tày, H'mong, Dao với văn hóa phong phú.

Địa lý
Hồ tọa lạc trên dãy núi Tây Côn Lĩnh thuộc địa phận xã Phú Linh, Vị Xuyên, Hà Giang thuộc Đông Bắc Việt Nam. Hồ được khai tạo từ thuở sơ khai, có diện tích mặt nước hơn 20ha (vào mùa cạn), khoảng 80ha (vào mùa mưa), bao quanh là những dãy núi đá, núi đất và rừng nguyên sinh bao trùm rộng tới trên 700ha.

Người dân bản Noong 1, Noong 2 (xã Phú Linh) luôn ví hồ Noong như "mắt rừng" bởi giữa tứ bề là núi rừng, hồ Noong phẳng lặng, lấp lánh ánh bạc dưới ánh trăng hay ánh nắng mặt trời.

Nguồn nước cung cấp cho Hồ Noong là những khe nước ngầm trong hang đá từ hai dãy núi của cánh rừng nguyên sinh nơi Hồ Noong uốn mình tựa vào vách núi, ngoài ra còn có ba hang nước ngầm nối với dòng sông Lô. Chính vì vậy mỗi khi nước dâng vào mùa mưa có những đàn cá ngược dòng sông Lô bơi theo dòng nước tràn lên vào trú ngự với Hồ Noong.

Thủy sản
Cá sinh sống ở Hồ Noong bao gồm rất nhiều loài, có cả cá da trơn và các loài cá chỉ có nơi đây mới có. Các loài cá ở đây sinh trưởng và phát triển một cách tự nhiên với nhiều loài sống đông đúc tạo thành một quần thể sinh động gồm: cá chép, cá diếc, cá nheo, cá trê, cá đắng. Riêng đối với loài cá Đắng có thể nói không đâu có, loài này sinh sống chỉ duy nhất ở Hồ Noong. Cá đắng thường sống thành từng đàn và xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 11 hàng năm là lúc phát triển nhất của loài cá này. Thức ăn chủ yếu của loài cá đắng là rong, rêu các loại thực vật sống dưới lòng hồ, và loại lá cây mà loài cá này thích ăn nhất là lá Bồ hòn (tiếng địa phương gọi là Bầư mạy ẳn).

Du lịch
Cách phố núi Hà Giang 23 km, đến hồ Noong, du khách có cảm giác như đang lạc vào một thế giới cổ tích. Ban mai sương giăng quyện nắng toả ánh vàng khắp mặt hồ. Hoàng hôn buông xuống, nắng xiên qua đỉnh rừng, bảng lảng lẩn sau làn sương núi trắng mờ. Những lúc đó, mọi ưu phiền dường như tan biến, lòng người buông theo vệt nắng chạy trên mặt hồ.

Hồ Noong có hai mùa, tạo cho du khách có hai cảm giác khác biệt. Vào mùa mưa, nước hồ lên cao, du khách có thể lang thang cùng dân bản trên thuyền độc mộc hay bè mảng lênh đênh khắp lòng hồ. Vào mùa khô, khi nước cạn, dân bản địa quây vuông thả vịt, ngan, mặt hồ nước trong vắt, lung linh bóng những gốc cây già trụi lá, những chòi nổi lẻ loi hay một bóng ghe nhỏ nằm gác mái.

Tham khảo

 Như lạc vào thế giới cổ tích khi đến hồ Noong - Thông tấn xã Việt Nam.
 Thắng cảnh hồ Noong - Bài: Tất Sơn; Ảnh: Tất Sơn - Thạch Công Thịnh.
 Hồ Noong - Bức tranh sơn thủy hữu tình - Cổng thông tin điện tử Tỉnh Hà Giang.
 Hồ Noong - chốn bồng lai ở Hà Giang - VnExpress.

Noong
Du lịch Hà Giang
Du lịch sinh thái


title: Nằm gai nếm mật (phim truyền hình)

text:
Nằm gai nếm mật (chữ Hán:卧薪尝胆) là một bộ phim truyền hình Trung Quốc được sản xuất năm 2006, công chiếu vào đầu năm 2007. Cốt truyện trong phim là câu chuyện về thời kỳ Ngô Việt tranh bá, Việt vương Câu Tiễn nằm gai nếm mật tiêu diệt nước Ngô.

Nội dung
Cuối thời Xuân Thu, hai nước Ngô và Việt xảy ra chiến tranh. Vua Ngô là Phù Sai đánh bại nước Việt, bắt vua Việt là Câu Tiễn làm nô lệ trong 3 năm. Câu Tiễn nằm gai nếm mật, quyết tâm tiêu diệt nước Ngô để báo thù. Cuối cùng, nước Ngô bị mất về tay nước Việt.

Thành phần diễn viên
Trần Đạo Minh vai Câu Tiễn
Hồ Quân vai Phù Sai
Tả Tiểu Thanh vai Nhã Ngư
Giả Nhất Bình vai Phạm Lãi
An Dĩ Hiên vai Tây Thi

Chú thích

Tham khảo
  The Great Revival on Baidu Baike
  The Great Revival on Sina.com
  The Great Revival on Sohu

Phim truyền hình Trung Quốc ra mắt năm 2007
Phim truyền hình Trung Quốc kết thúc năm 2007
Phim truyền hình lịch sử Trung Quốc
Chương trình truyền hình tiếng Quan thoại
Phim truyền hình lấy bối cảnh nhà Chu
Chương trình gốc của Đài truyền hình trung ương Trung Quốc


title: Monte Carlo (định hướng)

text:
Monte Carlo có thể là:
Monte Carlo, Monaco, Pháp
Phương pháp Monte Carlo
Monte Carlo Masters, giải quần vợt quốc tế.


title: HbbTV

text:
Truyền hình lai ghép HbbTV (Hybrid Broadcast Broadband TV) là một chuẩn công nghệ truyền hình mới, có sự kết hợp hài hòa giữa truyền hình quảng bá (Broadcast TV) và truyền hình băng rộng (Broadband) trên hạ tầng Internet. Các kênh truyền hình, ứng dụng, dịch vụ của truyền hình lai ghép HbbTV được cung cấp đến khách hàng qua cả hai hình thức truyền hình quảng bá và truyền hình internet, khách hàng cần một đầu thu lai ghép HbbTV hoặc SmartTV để có thể sử dụng dịch vụ truyền hình này.

Giới thiệu
Chuẩn Truyền hình lai ghép HbbTV (Hybrid Broadcast Broadband TV) là một chuẩn công nghệ truyền hình mới, có sự kết hợp hài hòa giữa truyền hình quảng bá (Broadcast TV) và truyền hình băng rộng (Broadband) trên hạ tầng Internet. Các kênh truyền hình, ứng dụng, dịch vụ của truyền hình lai ghép HbbTV được cung cấp đến khách hàng qua cả hai hình thức truyền hình quảng bá và truyền hình internet, khách hàng cần một đầu thu lai ghép HbbTV hoặc SmartTV để có thể sử dụng dịch vụ truyền hình này.

Với các kênh truyền hình quảng bá, truyền hình lai ghép HbbTV có thể sử dụng bất kỳ chuẩn nào trong bộ tiêu chuẩn truyền hình số DVB làm hình thức phát, chẳng hạn: truyền hình số mặt đất (DVB-T/T2), truyền hình số cáp (DVB-C/C2), truyền hình số vệ tinh (DVB-S/S2).

Với các ứng dụng truyền hình internet, các tiêu chuẩn áp dụng của truyền hình lai ghép HbbTV tương tự như truyền hình IPTV.

Truyền hình lai ghép HbbTV được triển khai lần đầu tiên năm 2009 tại Pháp bởi France Télévision và hai nhà phát triển đầu thu kỹ thuật số: Digital Lab của Luxembourg và Pleyo của Pháp. Tại Pháp, nó đã được sử dụng để phục vụ cho giải quần vợt Roland Garros, và tại Đức nó đã được sử dụng trong các triển lãm IFA và IBC.

Nền tảng cho sự ra đời của truyền hình lai ghép HbbTV

Việc cung cấp các chương trình truyền hình, phim truyện và nội dung đa phương tiện hiện nay trên thế giới sử dụng song song hai hình thức: Truyền hình quảng bá và Internet.

Truyền hình quảng bá ra đời từ rất lâu với xuất phát điểm là các hệ thống truyền hình tương tự: NTSC, PAL, SECAM và hiện nay đang dần được số hóa với các tiêu chuẩn: DVB, ATSC, ISDB-T, DTMB. Cùng với việc số hóa này là sự ra đời của các TV số, đầu thu số và các dịch vụ truyền hình HD. Mặc dù việc số hóa đã thay đổi đáng kể diện mạo truyền hình quảng bá nhưng vẫn chưa thể đáp ứng yêu cầu của khách hàng về các ứng dụng tương tác trên truyền hình như: truyền hình theo yêu cầu, bình chọn của khán giả.....bởi truyền hình quảng bá chỉ có chiều từ đài truyền hình tới khách hàng mà không có chiều ngược lại. Ngoài ra, việc triển khai các ứng dụng như lịch phát sóng (EPG), thông tin số (teletext)....thông qua truyền hình quảng bá cũng gặp nhiều trở ngại do các ứng dụng này chiếm nhiều băng thông, ảnh hưởng đến việc phát sóng các kênh truyền hình.

Truyền hình Internet ra đời cho phép truyền tải các nội dung đa phương tiện (Phim, nhạc...) tới khách hàng thông qua hạ tầng Internet sẵn có, tuy nhiên thường mới chỉ dừng lại ở việc xem trên máy tính hoặc qua một màn hình TV kết nối với máy tính. Ưu điểm lớn nhất của hình thức truyền hình này là khách hàng có thể thao tác tùy ý để lựa chọn nội dung muốn xem do có sẵn đường liên kết Internet.

Truyền hình lai ghép HbbTV ra đời cho phép kết hợp hài hòa truyền hình quảng bá và truyền hình internet trên cùng một thiết bị thu với cùng một giao diện hiển thị duy nhất. Tuy nhiên, việc thiết kế và phát triển một thiết bị thu lai ghép là một thách thức phức tạp, nó không đơn giản chỉ là sự tích hợp của hai đầu vào (Broadcast & Internet), đòi hỏi phải phát triển được một phần mềm tiên tiến, kết hợp liền mạch các đầu vào và tối ưu hóa trải nghiệm cho khách hàng.

Các ứng dụng, dịch vụ
Với thế mạnh là cung cấp các dịch vụ, ứng dụng tương tác tới khách hàng thông qua Internet, truyền hình lai ghép HbbTV có thể cung cấp các dịch vụ bao gồm:
 Thông tin số (Teletext)
 Xem lại chương trình đã phát (catch-up)
 Truyền hình theo yêu cầu (Video On Demand)
 Lịch phát sóng (EPG)
 Quảng cáo tương tác (Quảng bá sản phẩm, mua sắm trực tuyến)
 Bình chọn (Voting)
 Trò chơi (Game)
 Mạng xã hội (social networking)
 Karaoke

Các đầu cuối lai ghép HbbTV cho phép khách hàng xem và sử dụng tất cả các dịch vụ tiên tiến trên TV với một giao diện duy nhất, khách hàng có thể xem các chương trình TV truyền thống, xem theo bất kỳ nội dung nào mong muốn, có thể đặt lịch lưu trữ một chương trình bất kỳ khi muốn xem lại, ngoài ra khách hàng có thể ghi lại và lưu trữ nội dung thông qua ổ cứng ngoài, lưu trữ trực tuyến qua mạng và một loạt các ứng dụng cung cấp thông tin, dịch vụ tương tác giống như khi sử dụng Internet.

Các thành viên tham gia hiệp hội truyền hình lai ghép HbbTV
Hiệp hội truyền hình lai ghép HbbTV có hơn 50 thành viên là các tổ chức nghiên cứu, các nhà sản xuất thiết bị truyền hình, bao gồm:
 Nghiên cứu và xây dựng tiêu chuẩn: Digital TV Group, EBU, Fraunhofer IIS, IRT, TNO
 Truyền hình quảng bá: Abertis Telecom, Canal+, Eutelsat, France Télévision, NRJ 12, RTL Group, Astra, TDF, TF1
 Viết phần mềm cho thiết bị đầu cuối: ANT Software Ltd, iPlus Technologies, OpenTV, Opera Software, Access, Espial, HTTV, Irdeto, NDS, Kudelski, Viaccess
 Nhà sản xuất phần cứng: TP Vision, Samsung, Sony, LG, LOEWE, Sharp, STMicroelectronics, Humax, Haier, Kaon Media, TechniSat, TechnoTrend, iPlus Technologies
 Đo kiểm chất lượng: Digital TV Labs

Danh sách đầy đủ các thành viên được cung cấp trên website của HbbTV: http://www.hbbtv.org/

Tiêu chuẩn
Tiêu chuẩn của truyền hình lai ghép HbbTV được phát triển bởi các nhà sản xuất thành viên của hiệp hội và được xây dựng dựa trên các thành phân của các chuẩn đã tồn tại bao gồm: Open IPTV Forum, CEA, DVB, W3C, và đã được gửi tới ETSI vào cuối tháng 11 năm 2009, và tổ chức này đã chính thức công bố tiêu chuẩn ETSI TS 102 796 cho truyền hình lai ghép HbbTV vào tháng 6 năm 2010.

Thiết bị thu lai ghép HbbTV
Một thiết bị thu HbbTV cơ bản có sơ đồ như hình bên. Nó cho phép 02 luồng tín hiệu vào: một luồng tín hiệu broadcast từ anten/chảo thu và một luồng tín hiệu broadband từ Ethernet cable. Một phần mềm điều khiển tiên tiến bên trong sẽ giúp nó xử lý và điều hòa các luồng tín hiệu trước khi hiển thị lên màn hình.

Thực tế triển khai
Hiện đã có vài quốc gia trên thế giới đã chấp nhận tiêu chuẩn truyền hình lai ghép HbbTV, một số đã triển khai dịch vụ và thử nghiệm.
 Các nước đã triển khai: Tính đến tháng 12 năm 2011, các dịch vụ truyền hình lai ghép HbbTV được triển khai chính thức ở Pháp, Đức, Tây Ban Nha
 Các nước khác đã chấp nhận tiêu chuẩn này bao gồm: Áo, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Hà Lan, Ba Lan, Thụy Điển, Thổ Nhĩ Kỳ,
 Các nước đang thử nghiệm: Úc, Trung Quốc, Nhật Bản, và Mỹ

Tại Đức, năm 2010, RTL Television giới thiệu dịch vụ mới HD Text và năm 2012 chạy dịch vụ nhạc hình online (Clipfish Music)

Tại Hà Lan, năm 2011, Nederland 1, 2, 3 đã bắt đầu triển khai các ứng dụng "red button" bao gồm lịch phát sóng, catch-up TV.

Tại Pháp, France Télévision lựa chọn truyền hình lai ghép HbbTV để triển khai các dịch vụ: tin tức tương tác, thể thao, thời tiết.

Tại Việt Nam, Công ty TNHH Dịch vụ Truyền hình - Viễn thông Việt Nam trực thuộc Đài Truyền hình Việt Nam đã đăng ký thực hiện đề tài trọng điểm cấp nhà nước "Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ truyền hình lai ghép băng rộng và quảng bá" mã số KC.01.11/11-15 từ năm 2012 đến 2013. Ông Trần Nam Trung, giám đốc công ty, chủ nhiệm đề tài này đã cho mua hệ thống HbbTV và Set top box từ hãng HTTV (Pháp). Các kết quả của đề tài được bóc tách và chỉnh sửa từ hệ thống này. Khi đưa ra bảo vệ, các kết quả này gây tranh cãi trong Hội đồng đánh giá cấp nhà nước. Tuy nhiên cuối cùng đề tài cũng được cho qua, đánh giá mức đạt. Sau đó Ông Trần Nam Trung tiếp tục xin dự án sản xuất thử nghiệm nhưng không được chấp nhận.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://www.hbbtv.org

Hàng điện tử gia dụng
Truyền hình kỹ thuật số
Công nghệ phim và video
Lịch sử truyền hình
Truyền hình tương tác
Truyền hình vệ tinh
Set-top box


title: Lý Mật

text:
Lý Mật (李密) có thể là một trong những nhân vật sau trong lịch sử Trung Quốc:
 Lý Mật, tác giả Trần tình biểu (陳情表) thời Tây Tấn.
 Lý Mật, quan viên triều Bắc Tề, từng giữ chức tán kỵ thường thị.
 Lý Mật, một trong các thủ lĩnh khởi nghĩa thời Tùy mạt Đường sơ.


title: Óc (thực phẩm)

text:
Óc hay não động vật, như hầu hết các cơ quan khác nội tạng có thể phục vụ như một món ăn dinh dưỡng. Các loại óc được ăn phổ biến trên thế giới có thể kể đến óc heo, óc sóc, óc ngựa, óc trâu, óc bò, óc khỉ, óc gà, óc dê. Trong nhiều nền văn hóa, các loại khác nhau của não được coi là một món ăn đặc sản.

Thành phần dinh dưỡng của óc

DHA, một axit béo omega-3 quan trọng, được tìm thấy tập trung trong não động vật có vú. Ví dụ, theo trang web dữ liệu dinh dưỡng SELF của Condé Nast, 3 oz. (85 g) óc bò nấu chín có chứa 727 mg DHA. Để so sánh, NIH (viện sức khỏe quốc gia Hoa Kỳ) đã xác định rằng trẻ nhỏ cần ít nhất 150 mg DHA mỗi ngày, và phụ nữ mang thai và cho con bú cần ít nhất 300 mg DHA.

Chất béo và cholesterol
Óc động vật chứa khoảng 12% chất béo, hầu hết trong số đó nằm ở các myelin (mà chính nó là 70-80% chất béo). Tỷ lệ axit béo cụ thể sẽ phụ thuộc một phần vào chế độ ăn của động vật nơi chúng được chăn nuôi. Óc động vật cũng chứa lượng cholesterol rất cao. Ví dụ, một hộp "Óc heo sốt sữa tươi" 140g, ăn hết trong một lần, chứa 3500 mg cholesterol, có tỉ lệ lên tới 1170% so với USRDA.

Văn hóa ăn óc
Óc động vật có mặt trong ẩm thực nước Pháp, tiêu biểu như món cervelle de veau và tête de veau. Một món ăn từ óc tên là Magaj phổ biến tại Gujurat, Pakistan, Bangladesh. Một món tương tự khác tại Mexicô là tacos de sesos. Bộ lạc Anyang vùng Cameroon có tập tục cho tù trưởng mới bổ nhiệm ăn não của một con gorilla vừa săn được trong khi một thành viên cao cấp khác của bộ lạc ăn tim. Ẩm thực Indonesia, đặc biệt là vùng Minangkabau, thường phục vụ món "óc bò nước cốt dừa", gọi là gulai otak (cari óc bò). Trong ẩm thực Cuba, "óc chiên" được làm từ óc xắt nhỏ lăn bột xù chiên giòn.

Một số bằng chứng khảo cổ học cho thấy rằng các nghi lễ tang của người Neanderthal thuộc châu Âu cũng liên quan tới việc ăn não.

Chú thích

Xem thêm

Bò điên

Nội tạng


title: Apache (du kích Việt Cộng)

text:
Apache (tạm dịch: "Côn đồ") là biệt danh của một nữ du kích bắn tỉa Việt Cộng. Được các chất vấn viên Mỹ gọi là "Apache", sau khi bà chất vấn một nhóm Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ và quân đội VNCH và còn tra tấn họ tới chết.

Apache đã bị giết chết năm 1966 bởi Carlos Hathcock trên đồi 55, một thành viên trực thuộc một đội lính bắn tỉa của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ, đồng đội của ông, Đại úy Edward James Land là người ngắm, trong khi Hathcock nã hai phát súng trúng vào người bà, kết quả bà tử nạn ở tuổi 31.

Các bản báo cáo đầu tay về Apache
Trong một cuộc phỏng vấn được thực hiện bởi John Plaster vào năm 1984 và 1985, Hathcock đã thuật lại việc Apache đã dẫn một trung đội bắn tỉa đột kích ở gần Đồi 55 và đội Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ đã bị bọn họ tra tấn dã man. Trong cuộc phỏng vấn với Hathcock và Đại úy Edward James Land bởi Charles Henderson, Apache là một trong những mục tiêu cao nhất theo Cơ quan Tình báo Quân sự Mỹ.

Apache đã được biết đến trong bản báo cáo của C.W.Henderson là "tra tấn tù nhân ngay trong tầm nghe của khu căn cứ của Mỹ" (tức là khoảng cách rất gần). Người sáng lập của SEAL Team Six, Richard Marcinko, từng đưa ra tiết lộ quan trọng năm 1995 là Hathcock đã từng nói với ông là một trong những "thuật chiêu" của Apache là khoét mắt nạn nhân và giữ chúng như đồ kỷ niêm. Theo lời Hathcock trong cuộc phỏng vấn khác, Apache thường hay hành hạ tù binh của mình cho đến khi họ không còn đủ sức chống chọi.

Cuộc chạm trán giữa Hathcock với "Apache" là nội dung chính của một tập phim trong loạt phim tài liệu của kênh truyên hình History mang tên Sniper: Deadliest Missions (Tạm dịch: "Bắn tỉa: Nhiệm vụ chết người").

Nhân vật tưởng tượng
Nhà xã hội học Jerry Lembcke đã bác bỏ các khẳng định về Apache dựa trên lý luận rằng phụ nữ Việt Nam không tham chiến, nhận định rằng "Apache chắc chắn là một sản phẩm truyện tranh" và rằng câu chuyên là một "tác phẩm giả tưởng do các cựu chiến binh chiến tranh Việt Nam sáng tác ra", rằng truyền thuyết này phát triển do gắn với phim anh về Việt Nam, cũng giống như Áo giáp sắt và những cuốn sách dạng như hồi ký của Hathcock do Henderson viết.

Apache là mẫu của tay côn đồ cùng tên trong tiểu thuyết trinh thám "Những ngày ở Biên Hòa" của H.E. Jasper.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Excerpt from The Ultimate Sniper video by Major John Plaster

Sinh năm 1936
Mất năm 1966
Người Việt Nam giả tưởng


title: Sông Tiên (Việt Nam)

text:
Sông Tiên là phụ lưu của sông Tranh. Sông Tiên chảy ở vùng đất huyện Tiên Phước, một huyện trung du nằm ở phía Tây tỉnh Quảng Nam, Miền Trung Việt Nam .

Sông Tiên đổ vào sông Tranh ở thị trấn Tân An huyện Hiệp Đức .

Giới thiệu
Sông Tiên cách thành phố Tam Kỳ, thủ phủ tỉnh Quảng Nam chừng 25 km đường bộ. Miền Trung Việt Nam với địa hình dốc từ núi, dãy Trường Sơn ở phía Tây tiếp giáp Lào, ra biển, biển Đông phía Đông, có nơi chỉ xấp xỉ 40 km đường chim bay như địa phận tỉnh Quảng Bình, nên các dòng sông đều chảy xuôi theo hướng Tây - Đông.

Sông Tiên có chiều dài xấp xỉ 6 km, chiều rộng trung bình 100m (có nơi chỉ 30m) thu nước từ các con suối nhỏ đầu nguồn trên địa bàn như suối Bình An xã Tiên Mỹ chảy qua Tiên Kỳ, suối Cà Đong xã Tiên Thọ và nhiều suối, sông con ở các xã ven sông khác như Tiên cảnh, Tiên Cẩm, Tiên Hà...) rồi nhập lưu với Sông Tranh, đổ về Sông Thu Bồn, ra Cửa Đại (Hôi An) để tuôn ra biển; do vậy Sông Tiên có dòng chảy theo hướng ngược lại, từ Đông về Tây. Do địa hình dốc, dòng hẹp nên Sông Tiên thường dâng nước cao vào mùa lũ và khô cạn vào mùa nắng hạn. Lịch sử ghi nhận vào năm 1964 (Giáp Thìn) một trận lụt lớn gây lở núi lấp dòng khiến nước sông dâng cao đến trên 10m gây ngập lụt dữ dội các xã ven sông.
Do vì; Sông Tiên lại có dòng chảy theo hướng ngược lại, từ Đông về Tây, nên có câu ca dao ghi nhận sự việc khác thường này - Sông Tiên nước chảy ngược dòng. Lấy chồng Tiên Phước đừng mong ngày về! Cái sự "đừng mong ngày về" này có thể chỉ là mượn dòng sông để gửi gắm nỗi lòng của người miền xuôi lấy chồng về mạn ngược mà thôi, còn vùng trung du này (có lẽ là hiếm có trên cả nước) là vùng hội đủ điều kiện về khí hậu, thổ nhưỡng v.v... để các loại cây trồng quý như hồ tiêu (black peper) quế (cinamon) chè (tea) cau (areca)và các loại cây ăn trái ngon như lòn bon (lansium) măng cụt (mangostin), bưởi các loại (shadock)v.v... cùng góp phần làm nên vườn nhà, vườn đồi phong phú hai bên triền sông này.
BC: Bài viết có tham khảo các tài liệu được ấn hành tại Quảng Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tiên
Tiên


title: Red Dead Redemption

text:
Red Dead Redemption là trò chơi điện tử thuộc thể loại hành động-phiêu lưu góc nhìn thứ ba (Third-Person Shooter, viết tắt: TPS), do Rockstar San Diego sản xuất và được Rockstar Games phát hành cho PlayStation 3 và Xbox 360 vào ngày 18 tháng 5 năm 2010. Về lý thuyết, đây là phần tiếp theo của Red Dead Revolver. Hầu hết nội dung trong game diễn ra vào năm 1911, xoay quanh nhân vật chính John Marston, một người từng sống ngoài vòng pháp luật và đã hoàn lương. Vợ và con trai của anh đã bị chính quyền đưa đi nơi khác với mục đích lợi dụng Marston. Không còn lựa chọn nào khác, anh buộc phải đưa ba đồng phạm cũ của mình ra công lý.

Sau khi được phát hành, một vài bản Nội dung tải về được (DLC) đã được nhà sản xuất tung ra. Red Dead Redemption: Undead Nightmare, một tựa game được phát triển độc lập, cho người chơi một trải nghiệm mới khi John Marston phải đi tìm liều thuốc chữa trị cho những người bị hóa thành xác sống đã lan tràn khắp miền Viễn Tây. Game of the Year Edition phát hành ngày 11 tháng 10 cùng năm, chứa đựng toàn bộ những bản DLC.

Tựa game đã được cộng đồng cũng như các nhà phê bình đánh giá rất tích cực. Metacritic đánh giá nó xấp xỉ 95/100 điểm, 94% và 9.3/10 điểm lần lượt của Game Rankings và GameStats, khiến cho Red Dead Redemption trở thành một trong những trò chơi được đánh giá cao điểm nhất mọi thời đại, hơn nữa game còn thắng nhiều giải dành cho hạng mục "Trò chơi của Năm" của nhiều tạp chí và cổng thông tin chuyên về game. Đến tháng 11 năm 2011, Red Dead Redemption đã bán được 13 triệu bản trên toàn thế giới. Tính đến tháng 2 năm 2012, sê-ri Red Dead đã bán được 13 triệu bản.

Phần tiếp theo của dòng trò chơi, Red Dead Redemption 2 được phát hành vào ngày 26 tháng 10 năm 2018.

Cách chơi
Red Dead Redemption là một trò chơi thế giới mở sandbox. Khi vào vai John Marston, người chơi có thể tương tác với môi trường, tham gia chiến đấu với kẻ thù bằng nhiều loại vũ khí quen thuộc của cao bồi, như khẩu súng lục "6 phát", súng trường, súng shotgun, dao, rìu, thuốc nổ TNT, đại bác và cả súng máy 6 nòng Gatling Gun. Phương tiện đi lại chính trong game là ngựa. Để có thể sử dụng ngựa, trước tiên người chơi phải thuần phục chúng. Mỗi loài ngựa có các thông số khác nhau. Ngoài ra Marston còn có thể lên xe lửa để di chuyển thuận tiện và nhanh chóng hơn, nhưng anh ta có thể dừng đoàn tàu bằng cách uy hiếp hành khách và lái tàu.

Bên cạnh tuyến nhiệm vụ chính, bạn sẽ đụng độ phải những sự kiện xuất hiện rất ngẫu nhiên. Chẳng hạn như một đoàn người di cư đang bị bọn thổ phỉ cướp bóc, hay bị bầy sói đồng cỏ đói khát bao vây. Quyết định xử trí thế nào hoàn toàn là sự lựa chọn của bạn, phớt lờ để cầu an cho bản thân, hay quên mình xả thân bảo vệ kẻ cô thế với nguy cơ mục tiêu của những kẻ đe dọa sẽ chuyển về phía mình. Người chơi còn có thể tham gia những nhiệm vụ phụ để có thêm tiền. Những hành động này có thể là đấu súng với một tay cao bồi khác, săn các con thú hoang để bán lấy tiền, thu gom những thảo dược cho vị bác sĩ trong trấn, hoặc bắt sống các tên tội phạm đang bị truy nã; người chơi có thể thư giãn với hàng tá những trò chơi nhỏ trong quán rượu như đánh bài hoặc thách đố nhau làm những trò "điên khùng" như đâm dao giữa kẽ ngón tay sao cho vừa nhanh vừa không làm đứt tay;

Cũng như nhiều game có phong cách thế giới mở khác, Red Dead Redemption cung cấp hai con đường chính-tà cho người chơi lựa chọn. Quyết tâm trở thành công dân tốt, luôn sẵn sàng đứng về phía chính nghĩa đánh đuổi các băng đảng lưu manh cướp bóc, bạn sẽ nhận được sự chào đón nồng ấm của cư dân, cũng như sự giúp đỡ và thậm chí làm ngơ của nhân viên công quyền khi bạn phạm phải những tội lỗi nhẹ. Ngược lại, nếu làm quá nhiều điều ác, bạn sẽ bị dân chúng căm ghét, sợ hãi, xa lánh và bị lực lượng cảnh sát truy nã khắp nơi. Nhưng bù lại, bạn sẽ được các băng nhóm ngoài vòng pháp luật xem như "chiến hữu", và sẵn sàng chiêu mộ bạn vào những phi vụ của chúng. Điều này được thể hiện qua hai thanh điểm Honor và Fame của John.

Cơ chế chiến đấu
Các cuộc đấu súng là "món ăn" chính của Red Dead Redemption. Người chơi có thể sử dụng những thứ sẵn có như tảng đá, bức tường, miếng gỗ,... để che chắn; khóa mục tiêu để bắn giống như những gì mà Rockstar đã làm cho Grand Theft Auto; bắn nấp (vừa bắn vừa nấp để hạn chế trúng đạn) và bắn tự do không khóa mục tiêu. Một số bộ phận trên cơ thể người cũng có thể được khóa mục tiêu để làm đối phương chỉ bị thương, điều này sẽ có ích trong việc bắt sống những tên tội phạm. Trong trò chơi, Rockstar giới thiệu tính năng Dead Eye. Dead Eye hoạt động tương tự chức năng bullet-time (làm chậm thời gian). Dead Eye cho phép người chơi làm chậm thời gian để có phản ứng nhanh hơn trong các pha đấu súng, hoặc "đặt" những phát súng vào kẻ thù một cách chính xác bằng cách đánh nhiều dấu X lên người hắn. Khi giai đoạn khóa mục tiêu và làm chậm thời gian kết thúc, Marston tự động bắn vào những điểm đã đánh dấu rất nhanh chóng và chính xác.

Giống như người anh em Grand Theft Auto, Red Dead Redemption có cơ chế truy nã, nhưng đã được chỉnh sửa. Khi người chơi phạm tội chẳng hạn như giết người, các nhân chứng gần đó sẽ chạy đến trụ sở cảnh sát gần nhất. Người chơi có thể hối lộ hoặc giết họ trước khi đến kịp trụ sở cảnh sát. Nếu như phạm tội ngay trước mặt một vị cảnh sát, ngay lập tức thanh truy nã xuất hiện cùng với cái giá trả thưởng, giá này càng cao khi người chơi phạm càng nhiều tội phạm pháp. Khi giá trả thưởng cho cái đầu của Marston quá cao, anh ta sẽ bị Cảnh sát Tòa án Liên bang hoặc Quân đội México truy đuổi tùy theo vị trí của Marston. Để thoát thân, John phải chạy thoát khỏi vùng nguy hiểm, được đánh dấu trên bản đồ là một vòng tròn đỏ. Hoặc cách khác, người chơi có thể giết tất cả những cảnh sát trong thị trấn để thanh truy nã biến mất.

Phần chơi mạng
Red Dead Redemption có phần chơi mạng với sự hỗ trợ tối đa 16 người cùng chơi. Phần chơi mạng cũng có cách chơi mở. Mỗi người chơi trong một server có thể gia nhập nhóm với nhau gọi là posse. Posse có tối đa tám người chơi và cùng nhau làm những nhiệm vụ như săn bắn, tấn công hang ổ của những tên gangsters hay tấn công một posse khác. Ở mỗi chế độ chơi mạng, kể cả free-for-all (mỗi người chơi là kẻ thù với nhau) hay chơi đồng đội, người chơi đều phải bắt đầu bằng cuộc đấu súng tay ba kiểu México. Người sống sót sau cuộc đấu này sẽ được di chuyển tự do trong đấu trường, nơi có những tên địch. Hòm cứu tế trong đây gồm vũ khí, đạn dược, áo giáp và một số thuốc bổ trợ. Người chơi có thể lên cấp, hoàn thành những thử thách để có được nhân vật mới, vũ khí dát vàng, chức vụ, và thú cưỡi mới. Chế độ Shootout có cách chơi tương tự như Deathmatch (chia đội để đấu) truyền thống. Chế độ cướp cờ cũng có mặt. Hold Your Own là chế độ mà người chơi phải bảo vệ cái túi vàng, thoát khỏi sự truy bắt của đối thủ. Ở Grab The Bag, cả hai đội đều phải giành lấy cái túi chứa vàng được đặt ngẫu nhiên ở đâu đó. Gold Rush là chế độ free-for-all, bạn có nhiệm vụ phải thu thập càng nhiều túi vàng càng tốt.

Một vài màn chơi mạng khác được thêm vào thông qua những bản DLC. Stronghold là màn chơi tấn công hoặc bảo vệ căn cứ, hai đội sẽ đổi vai cho nhau sau khi một vòng kết thúc. Màn này có trong bản mở rộng Liars and Cheats. Còn ở bản Undead Nightmare có hai màn mới: Undead overrun và Land Grab. Nó bổ sung tám nhân vật mới mang phong cách zombie.

Tóm tắt

Bối cảnh
Red Dead Redemption lấy khung cảnh không có thật, gồm hai bang viễn tưởng của Mỹ là New Austin và West Elizabeth. Hai bang này liền kề nhau, nằm về hướng bắc của một bang viễn tưởng Mexico khác, Nuevo Paraiso. Bang của Mexico này chia cắt với lãnh thổ của Mỹ bởi con sông San Luis. Phần lớn thời lượng chơi diễn ra vào năm 1911, thời kỳ "quá độ" chuyển biến từ một khu vực hoang dã vô luật pháp rộng lớn dần dần thành một vùng được văn minh hóa với sự mở rộng tầm ảnh hưởng và siết chặt sự quản lý của chính quyền. Miền Tây hoang dã đã bắt đầu xuất hiện những công nghệ tiên tiến như ô tô, súng máy, những dự án khai thác dầu, v.v.

Cốt truyện
: Nội dung sau đây có thể cho bạn biết trước nội dung của game.Trò chơi bắt đầu vào năm 1911 ở miền Viễn Tây nước Mĩ. John Marston (Rob Wiethoff), một cựu tội phạm bị chính quyền bắt rời xa gia đình. Để trở về lại với gia đình, anh phải bắt hết những tên đồng phạm cũ của mình cho pháp luật. Marston đồng ý và phi ngựa đến Fort Mercer, nơi mà Bill Williamson (Steve J. Palmer), kẻ hiện đang lãnh đạo băng nhóm, ẩn náu. John bị bắn trọng thương và bọn chúng bỏ mặc anh cho đến chết. Một cô nông dân địa phương, Bonnie MacFarlane (Kimberley Irion), tìm thấy John đang bị thương nặng nên cô đã đưa anh về nông trại của mình để hồi sức. Vài ngày sau đó, Marston trả ơn cho Bonnie bằng những việc làm cho nông trại. Trong quãng thời gian này anh đã gặp gỡ làm việc với cảnh sát trưởng trong vùng, Leigh Johnson (Anthony De Longis) và những cộng sự của ông, gã bán thuốc lừa bịp Nigel West Dickens (Don Creech), tên đào mộ Seth Briars (Kevin Gilkmann) và tay buôn bán vũ khí lậu có tên Irish (K. Harrison Sweeney). Marston làm một số yêu cầu và nhiệm vụ cho họ, bù lại anh có sự trợ giúp để tấn công vào Fort Mercer. Marston và nhóm của anh ấy tấn công được pháo đài, giết những tên cướp, nhưng cuối cùng phát hiện ra Bill đã tẩu thoát đến Mexico để tìm kiếm sự giúp đỡ từ Javier Escuella, một tên tội phạm nữa trong băng đảng cũ của John.

Tại Mexico, Marston làm việc cho vị tướng trong quân đội Mexico Agustín Allende (Gary Carlos Cervantes) và Đại uý Vicente de Santa (Hector Luis Bustamante), nhằm dẹp cuộc bạo loạn ở đây, trả lại là Allende sẽ giao nộp cho Marston Escuella và Williamson. Tuy nhiên, 2 bên đã phản bội nhau, ép John vào hàng ngũ của bên nổi dậy. Với sự trợ giúp của tay súng già Landon Ricketts (Ross Hagen) và thủ lĩnh của phe nổi dậy, Abraham Reyes (Josh Segarra), Marston dẫn đầu một cuộc tấn công vào cung điện của Allende. Escuella bí mật thỏa hiệp với Marston và Reyes chỉ đường cho họ (Marston có lựa chọn giết hoặc giao nộp Escuella cho chính quyền Mĩ), rồi sau đó 2 người giết chết cả Williamson và Allende. Reyes nắm quyền ở Mexico, còn Marston thì rời đi để trở về nông trại cũ của anh.

Tuy vậy, hai đặc vụ Edgar Ross (Jim Bentley) và Archer Fordham (David Wilson Barnes) chưa để Marston đoàn tụ với gia đình đến khi nào Dutch van der Linde (Benjamin Byron Davis), cựu cầm đầu của băng nhóm, bị giết. Anh đi cùng với Ross, Fordham và một số binh lính tấn công nơi trú ẩn của Dutch. Marston truy đuổi hắn đến 1 vách núi, cuối cùng Dutch chọn cách tự sát bằng cách nhảy xuống. Trước khi Dutch nhảy xuống vực, y cảnh báo Marston rằng "chính quyền sẽ tiếp tục tìm một con "quái vật" tiếp theo để thực thi công lý". Marston được thả ra theo đúng thỏa hiệp với chính quyền liên bang, và anh cuối cùng được đoàn tụ lại với vợ con. John hòa mình vào cuộc sống của gia đình anh một cách chậm rãi, chuyển hàng tới trang trại MacFarlane, dạy con trai Jack cách săn bắn và đi bắt ngựa cùng với người anh trai kỳ quặc. Sau quãng thời gian hạnh phúc bên gia đình, anh bị chính quyền bán đứng. Ross dẫn đoàn tùy tùng vây bắt John với lý do Marston phải trả giá cho những hành vi phạm pháp của mình trước đây, bất chấp lời thỏa hiệp ban đầu. Có thể hiểu rằng Marston đã hết còn giá trị lợi dụng, và anh cũng phải đền mạng giống như những đồng phạm cũ của John. Sau một hồi đấu súng quyết liệt, quyết hi sinh để bảo vệ gia đình, Marston đã bị phe cảnh sát bắn rất nhiều phát. Anh chết tại chỗ với bể máu. Marston được gia đình chôn cất trên ngọn đồi hướng ra trang trại.

Trò chơi sau đó chuyển sang năm 1914. Lúc này con trai của John là Jack Marston (Josh Blaylock) đã lớn. Jack đang đứng trên mộ cha, mẹ Abigail Marston và bác của mình với vẻ mặt hết sức đăm chiêu. Và cứ theo bản năng, Jack tới thị trấn gần nhất là Blackwater. Tại đây Jack đã dò la được tin tức của Edgar Ross, kẻ đã phản bội và giết cha mình. Jack đã tìm được hắn trên bờ một dòng sông ở Mexico. Jack đã thể hiện sự dũng cảm của mình khi đã không bỏ chạy và quyết chiến đấu. Mâu thuẫn đã được giải quyết bằng cuộc đấu súng và kẻ thủ ác đã phải đền mạng. Cái kết của những người bạn, những người cộng tác với John cũng được tổng hợp lại trên tờ báo địa phương. Sheriff Leigh Johnson nghỉ hưu ở Armadillo và đi biệt tăm, chức cảnh sát trưởng giao lại cho Jonah. Abraham Reyes, mặc dù hứa sẽ đưa Mexico đến thời kỳ tự do, bị quyền lực làm mờ mắt và trở thành tên độc tài. Bonnie thì kết hôn. Irish bị chính mình bắn chết do vô tình không cài khóa súng. Seth Briars cuối cùng cũng tìm được kho báu và anh ta trở nên giàu có. Lão tướng Landon Ricketts thì qua đời trong khi nằm ngủ.

Phát triển
Red Dead Redemption là bản kế nhiệm tinh thần của Red Dead Revolver. Tức là tuy là bản tiếp theo của Red Dead Revolver và nằm chung sê-ri Red Dead, nhưng nội dung, cốt truyện và tuyến nhân vật của Red Dead Redemption hoàn toàn không được thừa hưởng từ trò chơi tiền nhiệm của nó. Một đoạn trailer của dự án được gửi tới một số người tham dự ở E3 2005, quảng bá cho sự ra mắt của PlayStation 3. Đoạn trailer là sự phô diễn kỹ thuật của engine Rockstar Advanced Game Engine (RAGE) và có bối cảnh ở miền Tây hoang dã. Nó được nói đơn giản là Dự án Old West (miền Viễn Tây) và là phần tiếp theo của Red Dead Revolver. Năm 2007, đoạn trailer được công bố rộng rãi trên internet.

Khi công việc cho Man Hunt 2 và Bully: Scholarship Edition hoàn thành, quá trình phát triển của Red Dead Redemption mới được thực hiện. Trong nội bộ công ty, game được biết đến là RDR2 và được nhắm đến cho PlayStation 2 và Xbox. Vào ngày 3 tháng 2 năm 2009, Rockstar chính thức công bố trò chơi. Trong một ấn bản tháng 4 năm 2009 của Game Informer, Red Dead Redemption được đưa vào danh sách những game phát hành trên hệ máy PlayStation 3, Xbox 360 và PC. Vào ngày 6 tháng 10 cùng năm, vị đại diện của Rockstar đính chính rằng trò chơi sẽ không được phát hành trên máy tính. Ông nói rằng: "Cho đến hiện tại, chưa có một kế hoạch cụ thể nào để game phát hành trên PC. Nếu có sự thay đổi nào, chúng tôi sẽ thông báo cho các bạn."

Đồng sáng lập Rockstar Dan Houser cho rằng Red Dead Redemption là một "ác mộng" để sáng tạo và việc phát triển game là một cơn đau đầu cho đội ngũ sản xuất. Rockstar nói dự án này có tham vọng hơn nhiều so với Grand Theft Auto IV, và cho rằng nó sẽ vượt qua người anh em của mình để trở thành "trò chơi có thế giới mở tuyệt đỉnh". Giám đốc Rockstar UK nói cho tờ Market for Home Computing and Video Games (MCV) rằng "tựa game này thật sự rất tuyệt vời và có một thế giới mở chưa từng thấy," và Rockstar rất kì vọng vào đứa con này. Giống như một số tựa game trước của hãng, như Rockstar Games presents Table Tennis, Grand Theft Auto IV và Grand Theft Auto: Episodes from Liberty City, Red Dead Redemption sử dụng engine RAGE bởi Rockstar tự sản xuất, sử dụng chung với nó là engine Euphoria.

Vào ngày 25 tháng 11 năm 2009, Rockstar xác nhận rằng trò chơi sẽ ra mắt vào tháng 4 năm sau. Đoạn trailer mới "Tên tôi là John Marston" (My name is John Marston) được công bố một tuần lễ sau, ngày 1 tháng 12. Ban đầu game được ấn định ngày phát hành là 27 tháng 4 năm 2010. Tuy nhiên vào ngày 4 tháng 3 năm 2010, Rockstar tuyên bố trễ hẹn và dời sang tháng 5 với lý do đảm bảo chất lượng và cố gắng hết sức để mang tới một trải nghiệm vượt qua cả sự mong đợi của người hâm mộ.

Tại Mỹ và Canada, Entertainment Software Rating Board xếp Red Dead Redemption thuộc loại M, 18 bởi Pan European Game Information và British Board of Film Classification tại châu Âu, MA15+ bởi Australian Classification Board tại Úc, Z bởi Computer Entertainment Rating Organization ở Nhật Bản, R16 bởi Office of Film and Literature Classification tại New Zealand.

Tranh cãi
Vào tháng 1 năm 2010, Gamasutra đăng tải một bài blog của một cá nhân mang tên Rockstar Spouse. Nó chỉ trích Rockstar San Diego về việc họ bắt các nhân viên làm việc 12 tiếng một ngày, sáu ngày một tuần với mức lương thấp hơn mức lương trung bình của ngành công nghiệp game. Một vài người bình luận nói rằng họ đã từng làm việc cho San Diego. Họ miêu tả công việc ở đây "là một thảm hoạ ở quy mô cực kì lớn": được phát triển ròng rã suốt bốn năm, và các lập trình viên và nhà sản xuất từ Rockstar Toronto, Vancouver, Leeds, New England, và thậm chí là cả đội sản xuất Midnight Club của San Diego phải được điều qua làm công việc phát triển Red Dead Redemption để hoàn thành nó. Trong một thông cáo của Rockstar trên trang web chính thức, lời chỉ trích nặc danh trên một số diễn đàn hướng mũi dùi về phía Rockstar là bịa đặt.

Vào tháng 4 năm 2010, một e-mail gửi từ Rockstar Games đến một người đánh giá game tại tạp chí của Úc Zoo bị phanh phui trên một số mặt báo. E-mail này có nội dung Rockstar yêu cầu tạp chí này đánh giá hãng đã tạo ra những thành tựu khổng lồ trong quá trình sản xuất Red Dead Redemption.

Tiếp thị và phát hành
Ở Bắc Mỹ, GameStop và Rockstar đã cộng tác với nhau để ra mắt cuộc thi cho đặt hàng trước (pre-order), trong cuộc thi này khách hàng bỏ phiếu một trong ba bộ áo mà Marston có thể mở khóa trong game. Mỗi bộ có đặc tính khác nhau. Bộ Sawy Merchant tăng gấp đôi số tiền bán vũ khí và đạn dược cho người chơi. Bộ Expert Hunter tăng gấp đôi số tiền nhận được khi bán các lông, da, thịt thú sau khi săn. Còn Deadly Assassin thì làm tăng tốc khả năng Dead Eye của John lên gấp hai lần. Sau đó thì bộ Deadly Assassin là người chiến thắng. Cuộc bỏ phiếu là dành cho tất cả mọi người, nhưng chỉ những ai đặt hàng pre-order mới được nhận bộ áo thắng cuộc. Sau đó, Rockstar thông báo rằng ở bản vá lỗi tiếp theo, người chơi có thể trải nghiệm hai bộ quần áo còn lại miễn phí.

Bên cạnh pre-order của GameStop, Best Buy và HMV có phiên bản độc quyền về War Horse. War Horse là chú ngựa ô cực hiếm với mái bờm trắng toát. Chú ngựa này chạy nhanh nhất và có nhiều thể lực nhất trong tất cả ngựa của game. Amazon thì cung cấp "Golden Guns Weapon Pack", làm tăng thanh điểm Fame khi giết người. Trang đặt hàng online của Rockstar có bán áo thun Red Dead Redemption như là một phần quà đặt hàng trước. Wal-Mart thì bán bộ bàn ghế chơi bài xuất hiện trong game. Một phiên bản giới hạn của Red Dead Redemption có mã redeem cho bộ áo Deadly Assassin và sưu tập những bài hát có trong trò chơi tại một số nước, một số nơi khác thì nhận được phần thưởng War Horse và Golden Gun.

Cả hai phiên bản cho hệ máy Xbox 360 và PlayStation 3 đều có những phần thưởng xứng đáng khi bạn đạt được một cột mốc nào đó, và phần thưởng sẽ là dành cho avatar của máy Xbox 360 và hệ thống PlayStation Home. Rockstar Games Social Club là một website trong đó hiển thị các thống kê của người chơi đã đăng ký, cũng như các cuộc thi và phần thưởng cho người chơi trong game. Trong giải đua xe O'Reilly Auto Parts 300 trên đường đua Texas Motor Speedway nằm trong Nationwide Series thuộc hệ thống NASCAR, tay đua Joey Logano lái trên chiếc xe Toyota Camry số #20 có in hình nghệ thuật Red Dead Redemption vào ngày 17 tháng 4 năm 2010. Logano tiếp tục lái chiếc xe Red Dead Redemption vào tháng 6 năm 2010 ở giải New England 200 trên đường đua New Hampshire Motor Speedway.

Nội dung tải về được (DLC)
Ngày 22 tháng 6 năm 2010, Rockstar Games phát hành bản DLC đầu tiên với tựa đề Outlaws to the End. Nội dung này bao gồm sáu nhiệm vụ phụ, những thử thách mới ở mục chơi mạng cũng như thêm những achievement/trophy mới. Outlaws to the End có thể tải về miễn phí trên PlayStation Network và XBox Live. Ngày 8 tháng 7 năm 2010, Rockstar thông báo ra mắt bốn bộ nội dung tải về mới:

Bộ Legends and Killers phát hành vào 10 tháng 8 năm 2010. Bộ nội dung này chủ yếu bổ sung cho phần chơi mạng, với chín bản đồ mới, 8 nhân vật mới từ Red Dead Revolver, vũ khí Tomahawk, phần thưởng/cúp mới.
Bộ thứ nhì Liars and Cheats ra mắt ngày 21 tháng 11 năm 2010. Nó bao gồm 5 chế độ chơi mạng mới như Stronghold và đua ngựa, cũng như phiên bản chơi mạng cho minigame cho poker và liar's dice. Những thứ được bổ sung trong bộ này là: 15 nhân vật mới; súng trường nổ mà khi giết người chơi khác sẽ làm rớt hết vũ khí mà người ấy sở hữu; achievement/trophy mới; được phép chơi dưới vai trò là người tốt hoặc kẻ ác.
Bộ thứ ba, The Hunting and Trading, ra mắt ngày 12 tháng 10 bổ sung thú mới là Jackalope (một động vật bí ẩn ở Bắc Mỹ, với thân hình là một con thỏ và có sừng hươu); bộ quần áo Savvy Merchant và Expert Hunter dùng cho phần chơi đơn. Thật ra trước đó Rockstar có dự định tung ra bộ DLC có tên gọi Free Roam Pack có thêm chế độ, thử thách mới cũng như bảng xếp hạng và hệ thống tính điểm cho mục chơi mạng. Nhưng bộ này đã bị huỷ bỏ và sáp nhập vào bộ Liars and Cheats.
Bộ thứ tư có tên gọi Undead Nightmare phát hành ngày 26 tháng 10 cùng năm. Bộ DLC này bổ sung những tình tiết kinh dị, với thị trấn ma và nghĩa địa đầy rẫy xác sống. Nó mang đến mục chơi đơn hoàn toàn mới, 5 vũ khí mới, 6 thú cưỡi mới, thú mới để đi săn và 8 nhân vật mới ở mục chơi mạng. Phần chơi co-op có tên gọi Undead Overrun cũng được tích hợp. Đây là chế độ chơi sống còn với từng làn sóng zombie tấn công hai người chơi.

Một năm sau, ngày 6 tháng 6 năm 2011, Rockstar ra thông báo về một bộ DLC miễn phí. Với tên gọi Myths and Mavericks, nó bao gồm các nhân vật mới cho phần chơi mạng, các nhân vật này được người chơi thỉnh cầu Rockstar thực hiện để đưa vào phần chơi này; thêm những bản đồ mới cho các chế độ chơi đa người như Deathmatch, Grab the Bag và một số chế độ khác. Vào ngày 13 tháng 11 năm 2011, ấn bản đặc biệt Game of the Year Edition được ra mắt chứa toàn bộ các bộ DLC đã từng phát hành. Ấn bản này được bán ra ngày 11 tháng 10 năm 2011 tại Bắc Mỹ và ngày 14 tháng 11 năm 2011 trên toàn thế giới cho hai hệ máy Xbox 360 và PlayStation 3.

Phim
Tại Bắc Mỹ, công ty truyền thông Fox trình chiếu bộ phim machinima ngắn với nhan đề Red Dead Redemption: The Man from Blackwater vào ngày 29 tháng 5 năm 2010. Kịch bản được viết bởi Dan Houser, Michael Unsworth, và Christian Cantamessa, và đạo diễn là John Hillcoat. Một vài diễn viên lồng tiếng trong game như Rob Wiethoff và Don Creech vẫn thực hiện vai trò cũ của mình. Phim được công chiếu ở Vương quốc Anh ngày 5 tháng 6 năm 2010. Bộ phim khai thác tình tiết mới ở cốt truyện trong game, trong đó John đi đến Blackwater để truy tìm và truy bắt Bill Williamson, nhưng y đã chạy trốn được ở cuối phim. Thời gian ngắn sau khi ra mắt, bộ phim được đăng tải trọn bộ lên trang chủ của Rockstar và có thể xem miễn phí.

Âm nhạc

Red Dead Redemption Original Soundtrack là phần nhạc thu được sử dụng trong trò chơi. Thành viên của ban nhạc Friends of Dean Martinez Bill Elm và cựu thành viên Woody Jackson là những người sáng tác chính cho phần âm nhạc trong trò chơi, cộng với sự kết hợp của các tác phẩm khác bởi nhiều nghệ sĩ khác. Soundtrack được thu âm với 130 nhịp trên phút trên hợp âm La thứ. Các nghệ sĩ đã kết hợp các nhạc cụ hiện đại với những nhạc cụ truyền thống thường được sử dụng trong các bộ phim nói về miền Viễn Tây, như đàn môi. Sự kết hợp sáng tạo này nhằm mang đến những âm thanh độc đáo, ví dụ như tiếng kèn trumpet chơi trên nền trống định âm. Rockstar còn hỏi ý kiến những nghệ sĩ chơi đàn truyền thống miền Tây. Nghệ sĩ chơi harmonica Tommy Morgan, thường xuất hiện trong vài bộ phim trong sự nghiệp trên 60 của ông, đã cung cấp cho trò chơi vài đoạn harmonnica do chính ông thực hiện. Soundtrack cũng đã đoạt giải thưởng Orginal Soundtrack xuất sắc nhất và Bài hát trong Game xuất sắc nhất ("Far Away" bởi José González).

Đón nhận

Red Dead Redemption nhận được những phản hồi tích cực, với những lời khen dành cho lối chơi thế giới mở phi tuyến tính, cốt truyện và âm nhạc. Số điểm tổng hợp lại là khá cao, 95/100 trên cả hai hệ máy theo đánh giá tổng hợp của Metacritic. Game là trò chơi có số điểm cao thứ bảy trong tất cả các trò chơi trên XBox 360 theo đánh giá của Game Rankings với số điểm tổng hợp là 94,18% dựa trên 64 bài đánh giá, và đứng thứ năm trong tất cả các trò chơi trên PlayStation 3, 94,67% dựa trên 48 bài đánh giá theo bài tổng hợp của Game Rankings. Về mặt thương mại, trò chơi cũng gặt hái được khá nhiều thành công. Theo một báo cáo vào tháng 8 năm 2011, trò chơi đã bán được 11 triệu đĩa, 2 triệu trong số đó là từ bản DLC Red Dead Redemption: Undead Nightmare. Một tháng sau đó, tháng 11 năm 2011, theo một bản báo cáo khác thì trò chơi đã tiêu thụ được 12,5 triệu đĩa. Và tính tới tháng 2 năm 2012, thương hiệu Red Dead (bao gồm Red Dead Revolver, Red Dead Redemption, Undead Nightmare) đã tiêu thụ được 13 triệu đĩa trên toàn cầu.

Rất nhiều lời phê bình dành lời khen dành cho cảnh quan, môi trường và đồ hoạ đẹp của Red Dead Redemption. Erik Brudvig của IGN tán dương sự chi tiết của môi trường trong game, như người chơi thậm chí có thể làm lũ chim đang nấp trong bụi cỏ hoảng sợ bay tứ tung. Ông cũng phê rằng những sự kiện sôi nổi, thời tiết và âm thanh hoang dã đã đem đến cho người chơi những trải nghiệm thú vị. Brudvig kết luận "bạn có thể trông chờ vào một game tuyệt vời có những trải nghiệm về miền Tây nước Mỹ cực kì lý thú mà tất cả chúng ta đều đang trông chờ." IGN xếp hạng trò chơi vào danh sách các video game xuất sắc nhất trong thời đại hiện nay của họ. Game Informer cho rằng cảnh quan của trò chơi là "ngoạn mục", và những đoạn cắt cảnh điện ảnh đã có "một bước tiến bộ khá lớn" so với Grand Theft Auto IV, và đánh giá game là trò chơi có đồ hoạ ưa nhìn nhất trong số những trò chơi mà Rockstar đã phát triển.

Về mảng âm nhạc, âm thanh và lồng tiếng trong game cũng nhận được khá nhiều lời khen ngợi. Trò chơi đã thắng giải thưởng Best Original Music và Best Voice Acting từ GameSpot. Khi nói về khâu thiết kế âm thanh cho Red Dead Redemption, Game Informer nói "từ những pha đạn bách phát bách trúng cho đến những tiếng sấm rầm rừ làm nản lòng các cao bồi trên những ngọn đồi thảo nguyên, sự chú ý đặc biệt dành cho mảng âm thanh đã đem cả thế giới vào trong Red Dead Redemption".

Các nhà phê bình và các bạn đọc đánh giá rằng trò chơi đã thành công trong việc sử dụng engine đồ hoạ, đã mang lại cách điều khiển và hệ thống vật lý tương tự như những trò chơi thuộc sê-ri Grand Theft Auto. Game Informer nói rằng Rockstar đã hoán đổi khuôn mẫu gameplay của Grand Theft Auto đến một bối cảnh miền Tây hoang dã. Bình luận viên của Good Game nói rằng "[Rockstar] thật sự nhắm đến những gì người chơi thích và không thích ở những thiết kế của họ ở Grand Theft Auto và đem chúng vào đây". Simon Parkin của Eurogamer cảm nhận rằng Red Dead Redemption" đã thành công trong việc tái hiện lại cốt truyện của Grand Theft Auto bằng một kịch bản hấp dẫn, rất khác biệt".

Về phần chơi multiplayer, trò chơi nhận được nhiều ý kiến trái chiều. Will Herring làm việc cho toà soạn GamePro khen ngợi sự đa dạng trong các chế độ chơi ở phần chơi mạng, nhưng có ý kiến rằng nhà sản xuất phải đề cao sự trách nhiệm của người chơi để tăng tính lôi cuốn. Biên tập viên của GameSpot, Justin Calvert đưa điểm số khá cao cho phần chơi này, tuy nhiên ông cảm nhận rằng có sự thiếu hụt trong việc cá nhân hoá các tuỳ chọn của người chơi. Trong một cái nhìn khắt khe hơn về phần multiplayer của Scott Shakley thuộc 1UP.com, bởi vì môi trường của trò chơi quá là rộng lớn nên rất dễ bị phá hoại bởi các phần tử xấu. Ông cũng chỉ trích về hệ thống lên cấp và mở khoá, ông cho rằng "vài phút đầu chơi multiplayer với nhân vật là một tên thợ mỏ sún răng cưỡi một con lừa thô kệch là một sự bẽ mặt". Jake Gaskill của G4TV một phần đồng ý với quan điểm này. Jake phê bình rằng người chơi thường được hồi sinh ngay vị trí mà họ đã chết trước đó, khiến kẻ xấu đã giết bạn trước đó có thể liên tục giết người và nhận điểm cao hơn.

Các giải thưởng
Từ khi được phát hành, trò chơi nhận được rất nhiều các giải thưởng lớn. Nó thắng vài giải Game of the Year (Trò chơi của Năm) từ những kênh truyền trông như GameSpy, GameSpot, Good Game, Computer and Video Games, Machinima.com, và các kênh khác. Âm nhạc trong game cũng nhận được nhiều giải thưởng cho điểm số gốc của nó, như GameSpot Machinima.com, và Spike TV. José González cũng được nhận giải thưởng cho ca khúc "Far Away". Đồ hoạ trò chơi được vinh danh tại Korean Games Conferences, và chương trình truyền hình Good Game. Red Dead Redemption: Undead Nightmare đã thắng giải thưởng Nội dung tải về được xuất sắc nhất từ Spike TV, G4 TV và Game Revolution. Tại 2010 Spike Video Game Awards, Red Dead Redemption'' đã nhận giải Trò chơi của Năm, Bài hát hay nhất ("Far Away" bởi José González), Orginal Soundtrack xuất sắc nhất và Bản DLC (Undead Nightmare) xuất sắc nhất.

Tham khảo

Trò chơi PlayStation 3
Trò chơi Xbox 360
Tác phẩm giả tưởng lấy bối cảnh năm 1911
Tác phẩm giả tưởng lấy bối cảnh năm 1914
Trò chơi điện tử năm 2010
Trò chơi điện tử thế giới mở
Trò chơi phiêu lưu hành động
Trò chơi điện tử lấy bối cảnh ở Hoa Kỳ
Trò chơi điện tử nội dung tải về
Trò chơi điện tử có bản mở rộng
Trò chơi điện tử Viễn Tây
Trò chơi điện tử về trả thù
Trò chơi điện tử lấy bối cảnh ở Mexico
Trò chơi Rockstar Games
Trò chơi Take-Two Interactive
Trò chơi điện tử một người chơi và nhiều người chơi
Trò chơi điện tử phát triển ở Mỹ


title: Sigismund von Schlichting

text:
Sigismund Wilhelm Lorenz von Schlichting (3 tháng 10 năm 1829 – 22 tháng 10 năm 1909) là một tướng lĩnh và nhà lý luận quân sự của Phổ, có lẽ được biết đến nhiều nhất về sự tham gia của ông trong những cuộc bàn cãi về chiến thuật bộ binh và các thập niên 1880 và 1890.

Schlichting chào đời tại thủ đô Berlin, là con trai của một viên tướng Phổ khi đó đang là Viện trưởng Viện Hàn lâm Chiến tranh Phổ (Kriegsakademie). Về nhiều khía cạnh, sự nghiệp ban đầu của ông là một điển hình trong quân đội Phổ: ông được tuyển vào trường thiếu sinh quân và được bổ nhiệm làm trung úy ở độ tuổi 18. Mặc dù vậy, thay vì tham dự trong Viện Hàn lâm Chiến tranh, ông được giáo dục tại các trường đại học Bonn và Göttingen. Vào năm 1861, ông được thăng cấp đại úy và trao cho quyền chỉ huy một đại đội. Ông đã tham gia chiến đấu chống quân đội Áo trong cuộc Chiến tranh Bảy tuần năm 1866, và cuối năm đó ông lên chức thiếu tá và thuyên chuyển vào Bộ Tổng tham mưu quân đội Phổ. Vào năm 1870, Schlichting đã trở lại chiến tuyến và chỉ huy một tiểu đoàn bộ binh trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức.

Vào năm 1872, Schlichting đã được bổ nhiệm làm tham mưu trưởng của Quân đoàn VII, đóng trại tại Münster, và giữ cương vị này trong vòng hai năm. Từ năm 1874 cho đến năm 1878, ông chỉ huy một trung đoàn bộ binh tại Spandau, và sau đó ông được phong làm tham mưu trưởng của Quân đoàn Vệ binh, một chức vị rất được coi trọng ở Đức thời bấy giờ. Từ năm 1884 cho đến năm 1896, ông đã nắm giữ một loạt chức chỉ huy, mà cuối cùng là tư lệnh của Quân đoàn XIV (1888 – 1896). Sigismund von Schlichting đã nghỉ hưu vào năm 1896 và qua đời vào năm 1909.

Một số tác phẩm
Taktische und strategische Grundsätze der Gegenwart. (898) (Các nguyên lý chiến thuật và chiến lược hiện nay)
Moltkes Vermächtniss. (1901) (Di sản của Moltke)

Xem thêm
Friedrich von Bernhardi
Colmar Freiherr von der Goltz
Julius von Verdy du Vernois

Tham khảo
Cranz, Donald. Understanding Change: Sigismund von Schlichting and the Operational Level of War. Fort Leavenworth, 1989.
Echevarria, Antulio J., II. After Clausewitz: German Military Thinkers before the Great War. University Press of Kansas, 2001.
—. "General Staff Historian Hugo Freiherr von Freytag-Loringhoven and the Dialectics of German Military Thought" in The Journal of Military History", Vol. 60, No. 3. (Jul., 1996), pp. 471-494.
Hughes, Daniel J. "Schlichting, Schlieffen, and the Prussian Theory of War in 1914" in The Journal of Military History, Vol. 59, No. 2. (Apr., 1995), pp. 257-277.
Showalter, Dennis E. "From Deterrence to Doomsday Machine: The German Way of War, 1890-1914" in The Journal of Military History'', Vol. 64, No. 3. (Jul., 2000), pp. 679–710.

Tham khảo

Sinh năm 1829
Mất năm 1909
Qúy tộc Đức không có tước hiệu
Nhà văn quân sự Đức
Tướng Phổ
Nhà văn Berlin
Người tỉnh Brandenburg
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Cựu sinh viên Đại học Bonn


title: Karl von Schmidt

text:
.

Karl von Schmidt (12 tháng 1 năm 1817 – 25 tháng 8 năm 1875) là một tướng lĩnh kỵ binh Phổ.

Schmidt đã chào đời tại Schwedt trên sông Oder ở tỉnh Brandenburg của Vương quốc Phổ, và gia nhập Trung đoàn Thương kỵ binh số 4 với vai trò là một thiếu úy vào năm 1834.

Thời gian thực thi nghĩa vụ lâu dài của ông trong trung đoàn được ghi dấu bởi việc phục vụ trong bộ tham mưu và công tác chỉ thị, và trong cuộc tổng động viên năm 1859, ông được giao quyền chỉ huy một trung đoàn kỵ binh Vệ binh Quốc gia (Landwehr). Vào năm 1863, ông trở thành đại tá trong Trung đoàn Thiết kỵ binh số 4, và chỉ huy trung đoàn này trong các chiến dịch ít có sự kiện quan trọng đối với binh chủng kỵ binh trong cuộc Chiến tranh Schleswig lần thứ hai năm 1864 và Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866. Sau đó, ông chỉ huy một trung đoàn mới được thành lập gồm binh lính người Schleswig-Holstein, Trung đoàn Khinh kỵ binh số 16, nhưng khi cuộc Chiến tranh Pháp-Đức bùng nổ, ông vẫn là một viên sĩ quan vô danh và có lẽ là không được tín nhiệm, mặc dù sự thấu hiểu của ông, mặc dù sự am tường của ông về lực lượng kỵ binh được thừa nhận. Song, một cơ hội vinh quang đã đến với ông trong trận đánh dữ dội giữa kỵ binh Phổ và Pháp quanh Mars-la-Tour - Vionville vào ngày 16 tháng 8 năm 1870, tại đó ông tạm thời chỉ huy một lữ đoàn và bị thương nặng. Không lâu sau đó, ông được thăng cấp Thiếu tướng và trở thành tư lệnh tạm thời của sư đoàn của ông sau khi người chỉ huy của nó bị loại khỏi vòng chiến.

Trong vai trò chỉ huy sư đoàn, ông đã thực hiện xuất sắc nhiệm vụ của mình trong chiến dịch trên sông Loire, và trong các hoạt động quân sự gần Le Mans vào mùa đông. Ông trở nên danh tiếng không thua kém bất kỳ một ai trong hàng ngũ sĩ quan và binh lính thuộc binh chủng kỵ binh. Sau khi cuộc chiến tranh kết thúc, ông đóng một vai trò quan trọng trong việc tái cấu trúc kỵ binh Phổ, và trong vòng 10 năm sự hữu hiệu của kỵ binh Phổ đã lên đến một mức độ vượt xa bất kỳ một kỵ binh nào khác ở châu Âu. Đến năm 1875, mặc dù sức khỏe suy nhược, ông vẫn từ chối ngừng thực hiện các cuộc diễn tập của kỵ binh quan trọng mà ông đã được giao phó. Tuy nhiên, sau một vài ngày làm việc nặng nhọc, ông lâm trọng bệnh và qua đời tại Danzig vào ngày 25 tháng 8 năm 1875. Vào năm 1889, Trung đoàn Thương kỵ binh số 4 – một đơn vị đã gắn bó với ông trong hầu hết thời gian tham gia cấp trung đoàn của ông – đã được đặt tên theo ông "von Schmidt".

Các chỉ thị huấn luyện và diễn tập của Schmidt đã được các sĩ quan tham mưu của ông là Đại úy von Vollard Bockelberg biên tập và xuất bản, theo thượng lệnh của Hoàng thân Friedrich Karl của Phổ. Một bản dịch tiếng Anh, Instructions for Cavalry (Những huấn lệnh kỵ binh), đã được Văn phòng chiến tranh Anh xuất bản. Bản thân Schmidt đã viết một cuốn sách nhỏ, Auch ein Wonber die Ausbsldung den Cavallenie (1862). Phiên bản gốc bằng tiếng Đức của Những huấn luyện kỵ binh được đề tựa bằng một hồi ký về cuộc đời và những cống hiến của Schmidt, do Thiếu tá Kaehler viết.

Tham khảo
 Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Schmidt, Karl von". Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.

Tham khảo

Sinh năm 1817
Mất năm 1875
Chỉ huy kỵ binh
Quý tộc Đức không có tước hiệu
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Người tỉnh Brandenburg
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Tướng Phổ


title: Legio XIII Gemina

text:
Legio tertia decima Gemina (Quân đoàn đôi thứ mười ba), là một quân đoàn của quân đội Đế chế La Mã.  Nó là một trong những đơn vị chủ chốt của Julius Caesar ở Gaul và trong cuộc nội chiến, và quân đoàn mà Caesar mang cùng đã vượt sông Rubicon nổi tiếng vào ngày 10 tháng 49 trước Công nguyên. Quân đoàn dường như vẫn tồn tại vào thế kỷ thứ năm. Biểu tượng của nó là sư tử.

Lịch sử

Giai đoạn cuối của nền Cộng Hòa
Legio XIII đã được Julius Caesar thành lập vào năm 57 trước Công nguyên, trước khi ông tiến quân đánh người Belgae, một trong những sự can thiệp đầu tiên của ông vào các cuộc xung đột nội bộ của người Gaul. Trong chiến tranh xứ Gaul (58-51 trước Công nguyên), Legio XIII đã có mặt trong trận chiến với người Nervii, cuộc bao vây Gergovia, và trong khi không được đề cập cụ thể trong các tài liệu, có thể giả định một cách hợp lý rằng Legio XIII cũng có mặt trong trận Alesia.

Sau khi kết thúc chiến tranh xứ Gaul, Viện nguyên lão La Mã đã từ chối cho phép Ceasar đảm nhận nhiệm kì chấp chính quan lần thứ hai của mình, ra lệnh cho ông giao nộp lại quyền chỉ huy quân đội của mình, và yêu cầu ông trở về Roma để đối mặt với việc bị truy tố. Buộc phải lựa chọn giữa việc phải kết thúc sự nghiệp chính trị của mình hoặc cuộc nội chiến, Caesar đã vượt qua sông Rubicon và tiến vào đất Ý cùng với Legio XIII. Quân đoàn vẫn trung thành với Caesar trong cuộc nội chiến giữa Caesar và phe quý tộc bảo thủ của viện nguyên lão, với các quân đoàn được chỉ huy bởi Pompey. Legio XIII đã đóng vai trò tích cực trong suốt cuộc chiến tranh, hó tham gia vào các trận đánh tại Dyrrhachium (năm 48 TCN) và Pharsalus (năm 48 TCN). Sau khi giành chiến thắng quyết định trước Pompey ở Pharsalus, quân đoàn đã được giải tán, và các lính lê dương đã được ban cho những mảnh đất theo truyền thống. Tuy nhiên, quân đoàn đã được gọi tái ngũ cho trận Thapsus (năm 46 TCN) và cuối cùng là trận Munda (năm 45 trước Công nguyên). Sau trận Munda, Caesar đã cho giải tán quân đoàn, các cựu chiến binh của quân đoàn được giải ngũ và họ được nhận những mảnh đất trồng trọt ở Italia.

Dưới thời Đế quốc
Augustus sau đó đã tái lập quân đoàn một lần nữa vào năm 41 trước Công nguyên để đối phó với cuộc nổi loạn của Sextus Pompeius (con trai của Pompey) ở Sicilia.

Legio XIII đã nhận được tên riêng Gemina ("sinh đôi", một tên gọi chung cho các quân đoàn được thành lập từ các quân đoàn khác) sau khi nó được tăng cường bằng những cựu chiến binh từ quân đoàn khác. Augustus sau đó phái quân đoàn tới Burnum (Knin ngày nay), ở Illyricum, một tỉnh La Mã ven biển Adriatic.

Vào năm 16 trước Công nguyên, quân đoàn đã được chuyển tới Emona (tại Ljubljana) ở Pannonia, tại đây họ dập tắt các cuộc khởi nghĩa ở địa phương.

Sau thảm họa trong trận rừng Teutoburg vào năm 9 SCN, quân đoàn đã được phái đến Augusta Vindelicorum (Augsburg) và sau đó tới Vindonissa, Raetia, để ngăn chặn các cuộc tấn công khác nữa từ các bộ tộc người Đức.

Hoàng đế Claudius sau đó phái họ quay về Pannonia vào khoảng năm 45, quân đoàn đóngq quân tại Poetovio (Ptuj ngày nay, Slovenia).

Trong Năm Tứ hoàng đế (năm 69), XIII Gemina đầu tiên ủng hộ Otho và sau đó là Vespasianus chống lại Vitellius, quân đoàn đã chiến đấu trong cả hai trận Bedriacum.

Dưới thời Trajan, quân đoàn đã tham gia vào hai cuộc chiến tranh Dacia (năm 101-102 và năm 105-106), và nó đã được Trajan chuyển đến đồn trú tỉnh Dacia mới được chinh phục trong năm 106 (ở Apulum, ngày nay là Alba Iulia, România).

Các Vexillatio của XIII Gemina đã chiến đấu dưới thời hoàng đế Gallienus ở miền bắc Ý. Vị Hoàng đế này đã cho ban hành một đồng antoninianus để tôn vinh quân đoàn, và có in hình sư tử của quân đoàn (259-260) Một vexillatio đã có mặt trong quân đội đế chế Gallia dưới triều đại Victorinus:  trên thực tế, vị Hoàng đế này đã cho phát hành một đồng tiền vàng tôn vinh quân đoàn và biểu tượng của nó.

Trong năm 271, quân đoàn đã được di dời khi tỉnh Dacia bị từ bỏ, và được tái bố trí lại ở tỉnh Dacia Aureliana.

Trong thế kỷ thứ 5, theo Notitia Dignitatum, một Legio tertiadecima Gemina đã có mặt tại Babylon ở Ai Cập, một pháo đài chiến lược trên sông Nile trên biên giới truyền thống giữa vùng Hạ Ai Cập và vùng Trung Ai Cập, dưới sự chỉ huy của Comes limitis Aegypti..

Xem thêm
Danh sách các quân đoàn La Mã
Lê dương La Mã
Dacia Ripensis

Chú thích

Tham khảo

Nguồn chính

Nguồn phụ

Liên kết ngoài
 LEGIO XIII GEMINA Blog (Roman reenactment group inside the virtual world of Second Life)
 LEG XIII GEM, Austrian re-enactment group
 Legio XIIII Gemina Martia Victrix (Roman Military Research Society)

Lê dương La Mã
Quân đội


title: Võ Liêm Sơn

text:
Võ Liêm Sơn (1888 - 1949), hiệu Ngạc Am; là quan triều Nguyễn, nhà giáo, nhà văn, và là một nhà cách mạng Việt Nam.

Tiểu sử
Ông sinh năm Mậu Tý (1888) tại xã Hữu Ngoại (nay là xã Thiên Lộc), huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.

Xuất thân trong một gia đình nho học có truyền thống yêu nước lâu đời. Thân phụ ông trước từng tham gia phong trào Cần Vương đánh Pháp. Năm 1903, khi ở Huế cùng với cha, ông kết bạn với các cậu ấm Phan Kế Toại (con Tuần phủ Phan Kế Tiến), Bùi Kỷ (con Tiến sĩ Bùi Thức), Nguyễn Tất Thành (con Thừa biện Nguyễn Sinh Sắc),...

Đi học, làm quan triều Nguyễn
Từ nhỏ, Võ Liêm Sơn học chữ Hán, rồi học tiếp chữ Pháp. Năm 1911, ông đỗ bằng Thành Chung ở trường Quốc học Huế. Khi ấy, ông 23 tuổi, được bổ làm Giáo học ở đạo Ninh Thuận. Năm sau (1912), ông đỗ Cử nhân Hán học khoa Nhâm Tý ở trường thi Quy Nhơn.

Sau một thời gian học hậu bổ, ông được bổ Tri huyện Duy Xuyên (Quảng Nam). Nhưng chưa đầy một năm, vì không khuất phục viên Chủ thương chánh Pháp, nên ông bị bãi chức, chuyển về Huế làm Thừa biện. Ở đây, ông bắt đầu đọc sách của Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu, và tích cực ủng hộ phong trào Duy Tân năm 1908.

Năm 1915, ông được bổ làm Giáo thụ rồi Kiểm học ở Phú Yên.

Năm 1919, chế độ học quan của triều Nguyễn bị bỏ, ông ra Huế dạy Hán văn và Việt văn ở trường Quốc học.

Cuối năm 1925, chí sĩ Phan Bội Châu bị quân Pháp bắt đưa về giam lỏng ở Huế. Để có chỗ ở cho nhà yêu nước ấy, Võ Liêm Sơn đã dùng số tiền 2.000 đồng do đồng bào quyên góp mua một mảnh vườn trên dốc Bến Ngự để dựng ngôi nhà tranh cho cụ Phan, và một sở đất thứ 2 nằm gần đàn Nam Giao (sau này là nghĩa trang Phan Bội Châu).

Hoạt động cách mạng
Năm 1926, ông gia nhập Tân Việt Cách mệnh Đảng (gọi tắt là Đảng Tân Việt), và nhà ông trở thành nơi đi lại và hội họp của các đảng viên.

Năm 1928, Đào Duy Anh sáng lập Quan Hải tùng thư ở Huế, để xuất bản những tập sách phổ biến tư tưởng khoa học và duy vật lịch sử. Theo tài liệu thì việc sáng lập này có sự cộng tác của Võ Liêm Sơn.

Năm 1930, ông và người con trai đầu là Võ Bỉnh Sơn bị quân Pháp bắt và đưa về giam ở nhà lao Hà Tĩnh gần một năm. Sau khi ra tù, ông về quê vợ ở Ninh Thuận sống ẩn dật, và chuyên tâm sáng tác văn học. Khâm sứ Trung Kỳ Y-vơ Sa-ten (Yvé Châtel) đã nhiều lần mua chuộc nhưng ông không chịu ra làm quan.

Từ năm 1944, ông bí mật tham gia Mặt trận Việt Minh.

Năm 1934, ông sáng lập Tân Văn nghệ Tùng thư nhưng mới xuất bản được 2 cuốn sách thì bị khám nhà và bị bắt giam.

Sau Cách mạng tháng Tám (1945), ông về quê nhà, tham gia công tác kháng chiến tại Hà Tĩnh.

Năm 1947, Võ Liêm Sơn được chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bổ nhiệm làm Trưởng ban tuyên truyền kháng chiến, Ủy viên Ủy ban kháng chiến hành chính đồng thời được cử làm Chủ tịch Mặt trận Liên việt Hà Tĩnh.

Năm 1948, ông được bổ nhiệm làm Uỷ viên Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu IV; và trong Đại hội mặt trận Liên việt liên khu, ông được bầu làm Chủ tịch. Cũng trong năm ấy, tại Hội nghị văn hóa toàn quốc tổ chức ở Việt Bắc, ông được tiếp kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh, và được vị Chủ tịch này tặng thơ.

Võ Liêm Sơn mất ngày 22 tháng 12 năm 1949 (Kỷ Sửu), thọ 61 tuổi.

Tác phẩm
Các tác phẩm của Võ Liệm Sơn đã xuất bản:
Hài văn (tập văn chính trị) châm biếm chế độ thực dân, 1929
Đông Tây văn hóa phê bình (dịch thuật, 1929)
Cô lâu mộng (Giấc mộng xương khô, truyện dài, 1934)
Ngắm non Hồng (tập thơ, 1957)

Nhận xét
Nhận xét sơ lược về Võ Liêm Sơn, trên báo Hà Tĩnh online có đoạn viết:
Ông là một "nhà chí sĩ cách mạng đủ dũng khí từ bỏ chức vị, lợi quyền, sẵn sàng chấp nhận tù tội vì dân, vì nước. Cái gốc nhân văn trong phẩm chất của ông được nhân dân kính mến, được Bác Hồ quý trọng. Trần Phú, Hà Huy Tập, Võ Nguyên Giáp, v.v...đều là những học trò xuất sắc của ông" .

GS. Vũ Ngọc Khánh cũng có đoạn viết về ông:
"Là một nhà nho, có vốn Tây học, ông chống văn chương cử nghiệp, bởi muốn làm văn giúp đời. Việc đi dạy học của ông cũng thế...Ông đi dạy học là để chiến đấu, để dìu dắt con em mình ra chiến đấu. Ông được người đời quý trọng về tư cách..., vì ông đã làm rõ được những điều ấy...."Sách của ông đã bị Pháp cấm lưu hành, tàng trữ. Cũng may đây đó, tôi được nghe kể cho đôi chi tiết của "Cô lâu mộng", đọc cho chép một đôi bài thơ hài....Sau này, tôi mới đọc nhiều thơ của ông trong tập "Ngắm non hồng". Trong đó, cái cười của ông là nụ cười trí tuệ. Không mỉa mai chua chát như Nguyễn Khuyến, không khích động mà nghẹn ngào như Tú Xương, không công khai khinh miệt như Phan Điện, mà vẫn khiến ta phải mỉm miệng để đau buồn...

Thông tin liên quan

Được Hồ Chủ tịch tặng thơ
Đầu năm 1948, cụ Võ Liêm Sơn được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời ra Việt Bắc. Sau khi gặp gỡ, chuyện trò, ông được Hồ Chủ tịch tặng bài thơ dưới đây:
{|valign="top"
|
Tặng Võ công
Thiên lý công tầm ngã,
Bách cảm nhất ngôn trung.
Sự dân nguyện tận hiếu
Sự quốc nguyện tận trung.
Công lai ngã tư công,
Tặng Công chi nhất cú:
Kháng chiến tất thành công.
|
Bản dịch:
Tặng cụ Võ Liêm Sơn
Ngàn dặm cụ tìm đến,Một lời trăm cảm thông,
Thờ dân tròn đạo hiếu,Thờ nước vẹn lòng trung.
Cụ đến tôi mừng rỡ,Cụ đi tôi nhớ nhung.
Một câu xin tặng cụ:Kháng chiến ắt thành công.
|}
Được đặt tên đường
Theo Dư địa chí Thừa Thiên Huế, thì tên Võ Liêm Sơn đã được dùng để đặt cho con đường ở khu vực phường Trường An, thành phố Huế.
Chú thích

Nguồn tham khảo
 Nguyễn Q. Thắng - Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1992.
GS. Vũ Ngọc Khánh, bài viết về "Võ Liêm Sơn" in trong Gương mặt văn hóa Việt Nam qua nhiều thế kỷ''. Nhà xuất bản Văn hóa-Thông tin, 2012.
 Hà Tĩnh Online, bài viết về "Võ Liêm Sơn", đăng ngày 21 tháng 8 năm 2009

Sinh năm 1888
Mất năm 1949
Quan lại nhà Nguyễn
Nhà giáo Việt Nam
Nhà văn Việt Nam thời Pháp thuộc
Tân Việt Cách mệnh Đảng
Nhà cách mạng Việt Nam


title: Laysan

text:
Đảo Laysan (tiếng Anh: Laysan Island, tiếng Hawaii: Kauō) là một đảo san hô thuộc quần đảo Tây Bắc Hawaii, nằm cách Honolulu  về phía tây bắc. Trong tiếng Hawaii, Kauō có thể để chỉ "lòng đỏ trứng" hay "lòng trắng trứng". Hiện tại đảo này nằm dưới sự quản lý hành chính của quận Honolulu, tiểu bang Hawaii, Hoa Kỳ.

Địa lý

Đảo Laysan là một đảo hình bầu dục với chiều dài khoảng 2,6 km, chiều rộng 1,6 km, diện tích 4,1 km² và cao tối đa 12 m. Bao bọc xung quanh đảo là vùng rạn san hô có diện tích 4.530 km². Đảo Laysan và rạn san hô lân cận hình thành khoảng 17 triệu năm về trước khi lực địa chất nâng một rạn san hô vòng lên khỏi mặt biển. Trên đảo có một lớp cát san hô cố kết lỏng lẻo cùng các lớp đá san hô và đá phosphat ở mặt nam và mặt tây. Bãi biển tính từ mép nước dâng cao 4,6-5,5 m, sau đó trải phẳng với độ cao tối đa 9–12 m rồi dần thoải dốc về phía giữa đảo. Tại nơi này có một hồ nước siêu mặn chiếm diện tích khoảng 0,7 km².

Lịch sử

Khai phá
Người bản địa Hawaii có thể đã biết đến đảo Kauō trước khi người Mỹ và người châu Âu đến đây vào đầu thế kỉ 19. Báo cáo đầu tiên về việc quan sát thấy đảo này là từ các tàu săn cá voi đến từ tiểu bang Massachusetts của Hoa Kỳ. Một số tài liệu gán công lao phát hiện ra đảo Laysan cho thuyền trưởng Stanyukovich của tàu Moller sau khi ông đến vẽ bản đồ đảo này vào năm 1828.

Năm 1857, thuyền trưởng John Paty của tàu Manuokawai tuyên bố chiếm hữu đảo Laysan dưới danh nghĩa Vương quốc Hawaii. Năm 1859, thuyền trưởng Brooks của tàu Gambia du hành đến đảo. Trong nhật ký hàng hải của tàu, có đoạn ghi lại rằng trên đảo có phân chim nhưng "không đủ để đảm bảo cho bất cứ nỗ lực khai thác nào".

Năm 1890, Vương quốc Hawaii cho phép George D. Freeth và Charles N. Spencer được khai mỏ phân chim trên đảo Laysan miễn là họ trả tiền thuê mỏ. Điều kiện làm việc tại các mỏ phân chim tuy rất vất vả nhưng có vẻ trữ lượng phân chim cao hơn mức ước lượng của thuyền trưởng Brooks. Mỗi ngày người ta khai thác được khoảng 100 "tấn" phân chim. Hoạt động khai thác này ảnh hưởng nghiêm trọng lên hệ sinh thái của đảo. Giáo sư William Alanson Bryan của Bảo tàng Bishop ước tính rằng có 10 triệu con chim biển trên đảo Laysan vào năm 1903, trong khi con số này vào tám năm sau đó chỉ còn lại hơn 1 triệu. Trong giai đoạn tám năm này, loài cọ Pritchardia đặc hữu của Laysan và loài đàn hương Santalum ellipticum đều bị tuyệt chủng.

Năm 1894, một người đàn ông người Đức tên là Max Schlemmer chuyển đến sống trên đảo Laysan. Ông này thả thỏ nhà và chuột lang ra khắp đảo Laysan để gây đàn cung cấp nguồn nguyên liệu cho hoạt động chế biến thịt hộp trong tương lai. Đây là điểm cốt yếu gây nên sự suy sụp của hệ sinh thái đảo Laysan.

Tuyệt chủng sinh vật

Lũ thỏ do Schlemmer mang tới đã nhanh chóng nảy nở về số lượng khiến chẳng mấy chốc thảm thực vật sẵn có trên đảo Laysan không thể đáp ứng nổi nhu cầu thức ăn của chúng. Những lời phàn nàn về vấn nạn thỏ cũng như nạn săn trộm chim đã thúc đẩy tổng thống Hoa Kỳ là Theodore Roosevelt ra quyết định biến quần đảo Tây Bắc Hawaii thành một khu bảo tồn chim vào năm 1909. Vào năm 1918, thảm thực vật trên đảo Laysan chỉ còn đáp ứng được nhu cầu của 100 con thỏ. Hai mươi sáu loài cây bị xoá sổ và loài chích cối xay Laysan (Acrocephalus familiaris familiaris) biến mất vĩnh viễn.

Năm 1923, đoàn thám hiểm Tanager tới đảo và cuối cùng lũ thỏ cũng bị diệt trừ. Số lượng cá thể chim trên đảo đã suy giảm còn 1/10 so với con số ban đầu. Nhiều loài cây cũng đã tuyệt diệt. Hai loài đặc hữu là vịt Laysan và sẻ Laysan sống sót được đến ngày nay nhưng thuộc nhóm loài cực kì nguy cấp.

Diễn biến gần đây

Đảo Laysan là một đảo không có dân cư sinh sống, nằm dưới sự bảo vệ của Đạo luật Đời sống Tự nhiên Hawaii năm 1961 và Cục Hoang dã và Cá Hoa Kỳ - cơ quan đã gặt hái thành công trong việc tiêu diệt các loài gây hại và khôi phục trạng thái đảo về gần như thuở ban đầu.

Đủ loại rác thải do tàu thuyền vứt bỏ đều trôi dạt lên bãi biển đảo Laysan, gây nên mối nguy đối với các loài chim do chúng có thể nuốt phải rác nhựa không tiêu hoá được. Điều gây tò mò là đa phần số rác này có nguồn gốc từ Nhật Bản (Greene 2006). Ngoài ra, vào thập niên 1990, các nhà sinh vật học tìm thấy một thùng đựng hoá chất carbofuran độc hại dạt vào bờ đảo và đã bị bung nắp, tạo nên một "khu vực chết" giết chết mọi thực thể sống tiếp cận vùng đó. Theo Rauzon (2001), khu vực này vẫn bị cấm vào.

Diệt cỏ ngoại lai
Năm 1991, Cục Hoang dã và Cá Hoa Kỳ khởi động nỗ lực xoá sổ số cỏ ngoại lai thuộc chi Cenchrus - loại cỏ lấn át cỏ bản địa (vốn là môi trường sống của chim). Cỏ ngoại lai này do Quân đội Hoa Kỳ mang đến Laysan vào thập niên 1960. Dự án kết thúc vào năm 2000 và tiêu tốn 1 triệu đô la Mỹ. Sau khi giải quyết xong mối đe doạ về cỏ, Cục Cá và Hoang dã hi vọng phục hồi trạng thái nguyên thủy của đảo Laysan. Cục muốn mang loài cây Pritchardia remota từ đảo Nihoa sang để thay thế loài cây tương tự nhưng đã tuyệt chủng của Laysan. Kế đến Cục sẽ mang chích cối xay Nihoa sang thế chỗ cho loài chích cối xay Laysan đã tuyệt chủng. Các biện pháp này của Cục nhằm hướng tới hai mục tiêu: (1) khôi phục hệ sinh thái đảo Laysan về trạng thái thuở tiền công nghiệp và (2) bảo vệ hai loài sinh vật của Nihoa khỏi nguy cơ tuyệt chủng bằng cách gây tạo một quần thể thứ hai trên đảo Laysan. Trong trường hợp xảy ra hoả hoạn, dịch bệnh hay bão tố ở đảo Nihoa thì vẫn còn có thể khôi phục lại quần thể các loài này bằng cách chuyển một số cá thể từ đảo Laysan sang.

"Sốt Laysan"
Năm 1991, một số công nhân làm việc ở Laysan bị mắc một chứng bệnh lạ với triệu chứng sốt; tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng của bệnh cũng rất khác nhau: một phụ nữ đã phải sơ tán khỏi đây do bị sốt kéo dài trong khi những người khác thì chỉ biểu hiện các triệu chứng nhẹ. Theo tác giả Cedric Yoshimoto từ Trường Y tế Cộng đồng thuộc Đại học Hawaii ở Manoa thì "các quan sát đã xác định chứng bệnh mới trên người với tên gọi là "sốt Laysan". Chứng bệnh này có liên quan đến việc bị ve ký sinh trên chim biển là Ornithodoros capensis đốt".

Khảo cổ
Năm 2003, một nhà khảo cổ đã tìm thấy phấn hoa của cây dừa sâu bên dưới hồ nước mặn của đảo Laysan khi nghiên cứu các cột trầm tích lấy từ đây. Phát hiện không mong đợi này đã làm dấy lên một số vấn đề. Trước đây, chưa có bằng chứng nào cho thấy rằng dừa có thể đã dạt đến bất kì đảo nào trong quần đảo Hawaii trước khi những nhà du hành người Polynesia tìm đến. Hơn nữa, chưa từng có bất kì một chứng cứ thực tế nào cho thấy rằng các cư dân Hawaii cổ đã thám hiểm xa ra khỏi phạm vi đảo Nihoa và đảo Necker. Việc xác định tuổi của mẫu trầm tích chứa phấn hoa dừa cho kết quả không chính xác; dẫu vậy, có vẻ chúng có niên đại vào khoảng 5.500 năm về trước, trong khi người châu Âu mới đến vùng biển Hawaii vào cuối thế kỉ 18. Tuy nhiên, cột trầm tích thu thập được từ đảo Guam ở Tây Thái Bình Dương cho thấy sự có mặt của dừa ở đó từ 9.000 năm trước, rất lâu trước khi con người đến định cư trên đảo. Có ý kiến giải thích rằng trong quá khứ người Hawaii đã biết đến các đảo này và sự tồn tại của phấn hoa có thể được hiểu là bằng cớ cho thấy người Hawaii đã ghé đến đảo Laysan. Rõ ràng là cần phải có phân tích chính xác hơn về niên đại của các lớp trầm tích để giải thích cho phát hiện này.

Sinh vật đảo Laysan

Đảo Laysan là nơi có đa dạng sinh học cao. Vùng gian triều quanh đảo là nơi sinh sôi của vô số loài không xương sống, tảo và cá con. Người ta ghi nhận được 28 loài san hô cứng. Ở trên đảo, bên cạnh hai loài đặc hữu là vịt Laysan và sẻ Laysan thì còn có 18 loài chim khác đến Laysan làm tổ, nghỉ ngơi hay sinh sản. Trên đảo có các loài thực vật bản địa thuộc chi Eragrostis, Chenopodium, Ipomea, Sesuvium, Cyperus và Mariscus.

Chim
Telespiza cantans (sẻ Laysan) - đặc hữu
Anas laysanensis (vịt Laysan) - đặc hữu
Phoebastria immutabilis (hải âu Laysan) - gần như là đặc hữu
Phoebastria nigripes
Phoebastria albatrus (hải âu lớn đuôi ngắn)
Fregata minor (cốc biển đen)
Fregata ariel
Gygis alba (nhàn trắng)
Onychoprion fuscatus
Onychoprion lunata
Numenius tahitiensis
Pluvialis fulva (choi choi vàng)
Puffinus nativitatis
Phaethon rubricauda rothschildi (chim nhiệt đới đuôi đỏ)
Anous stolidus
Anous minutus melangogenys
Sula dactylatra (chim điên mặt xanh)
Sula leucogaster (chim điên bụng trắng)
Sula sula rubripes (chim điên chân đỏ)
Pterodroma hypoleuca
Porzana palmeri (gà nước Laysan) - tuyệt chủng, đặc hữu
Acrocephalus familiaris familiaris (chích cối xay Laysan) - tuyệt chủng, đặc hữu
Himatione sanguinea freethi - tuyệt chủng, đặc hữu

Côn trùng
Hypena laysanensis - tuyệt chủng
Agrotis laysanensis - tuyệt chủng
Agrotis procellaris - tuyệt chủng

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Quần đảo Tây Bắc Hawaii
Rạn san hô vòng của Hawaii


title: Trần Húc

text:
Trần Húc có thể là một trong các nhân vật sau:
 Trần Tuyên Đế, vị vua thứ 4 nhà Trần thời Nam Bắc triều trong lịch sử Trung Quốc
 Trần Húc, hoàng thân nhà Trần trong lịch sử Việt Nam
 Trần Húc, nữ chính trị gia Trung Quốc đương đại.