title: Tony Goodman

text:
Tony Goodman là một giám đốc điều hành trò chơi điện tử và doanh nhân người Mỹ. Ông còn là đồng sáng lập các công ty Ensemble Corporation, Ensemble Studios và Robot Entertainment. Những studio mà Goodman thành lập đã bán được hơn 20 triệu đơn vị.

Sự nghiệp

Ensemble Corporation
Năm 1989, Tony Allen Goodman thành lập Ensemble Corporation, công ty tư vấn công nghệ thông tin có trụ sở tại Dallas, Texas với những người bạn John Boog-Scott, John Calhoun và Thad Chapman. Công ty "tự phát triển quản lý riêng của mình và cho ra đời bộ phần mềm báo cáo có tên là Command Center, trong số các sản phẩm khác" và nhanh chóng phát triển. Dưới sự lãnh đạo của Goodman, Ensemble Corporation là một trong những công ty phát triển nhanh nhất của Mỹ theo xếp hạng của Inc. 500 từ năm 1992-1997, với số nhân viên hơn 100 người. Công ty được xếp hạng thứ 339 trên Inc 500 trong năm độc lập cuối cùng của nó vào năm 1997. Ensemble Corporation được USWeb Corporation mua lại vào ngày 6 tháng 4 năm 1998. Tuy nhiên, Goodman đã bắt đầu một dự án phụ không bao gồm trong thỏa thuận vào năm 1995, được gọi là Ensemble Studios.

Ensemble Studios
Vào tháng Giêng năm 1995 trong khi đang làm giám đốc điều hành của Ensemble Corporation, Goodman đồng sáng lập Ensemble Studios cùng với người anh trai Rick Goodman và John Boog-Scott, trong khi vẫn quản lý Ensemble Corporation. Ensemble Studios chính thức được thành lập vào tháng 2 năm 1996 và Goodman kiêm luôn vai trò Giám đốc điều hành và Giám đốc nghệ thuật trong khi vẫn vận hành các mặt kinh doanh của cả hai công ty Ensemble với Boog-Scott. Sau khi mua lại Ensemble Corporation, Goodman vẫn ở lại với các sản phẩm phụ tập trung vào game để theo đuổi niềm đam mê của mình cho các trò chơi. -spin tập trung vào trò chơi để theo đuổi niềm đam mê của mình cho các trò chơi. Ngay sau đó, Goodman đã thuê Bruce Shelley, một người bạn lâu năm, người mà ông "gặp nhau tại một câu lạc bộ board game ở trường Đại học Virginia".

Ensemble Studios phát hành hai tựa game đầy đủ và hai bản mở rộng trong thời gian này gồm: Age of Empires (1997), Age of Empires: The Rise of Rome (1998); Age of Empires II: The Age of Kings (1999); Age of Empires II: Conquerors (2000).

Ngày 1 tháng 5 năm 2001, Microsoft mua lại Ensemble Studios cũng như sở hữu trí tuệ của công ty này. Stuart Moulder, tổng giám đốc Phòng Games tại Microsoft nhận xét về việc mua lại nói, "tài năng thiên bẩm và sự lãnh đạo của Tony Goodman là một sự kết hợp chiến thắng, và việc mua lại này sẽ giúp tăng cường lời cam kết chung của chúng ta để lại một nhà lãnh đạo ngành công nghiệp game PC".

Gia nhập Microsoft
Lúc còn ở Microsoft, Goodman từng là giám đốc studio tại Ensemble Studios. Goodman đảm nhiệm vai trò này cho đến khi studio bị Microsoft đóng cửa vào ngày 29 tháng 1 năm 2009 sau khi Halo Wars hoàn tất. "Sau khi đóng cửa, đội ngũ lãnh đạo Ensemble sẽ thành lập một studio mới và đã đồng ý cung cấp sự hỗ trợ cho Halo Wars cũng như làm việc trên các dự án khác với Microsoft Game Studios".

Trong thời gian này, hãng đã thực hiện năm tựa game gồm: Age of Mythology (2002), Microsoft Game Studios; Age of Mythology: The Titans (2003), Microsoft Game Studios; Age of Empires III (2005), Microsoft Game Studios; Age of Empires III: The WarChiefs (2006), Microsoft Game Studios; Age of Empires III: The Asian Dynasties (2007), Microsoft Game Studios; Halo Wars (2009), Microsoft Game Studios

Theo Goodman thì ông đã "để lại một truyền thống của doanh nghiệp. Goodman thành lập Robot Entertainment vào tháng sau. Một vài thành phần khởi động phát sinh từ đống tro tàn, dẫn đầu bởi các cựu nhân viên, bao gồm cả Bonfire Studios, Newtoy, Windstorm Studios, Pixelocity, Fuzzy Cube, and GRL Games".

Robot Entertainment
Vào năm 2009, Goodman là Tổng giám đốc điều hành sáng lập ra hãng Robot Entertainment khi công ty xác định chiến lược của mình để làm việc trên các tựa game IP ban đầu nhỏ hơn. Robot đã hoàn thành công việc trên Halo Wars sau khi đóng cửa Ensemble Studios và là nhà phát triển ban đầu của Age of Empires Online. Tháng 2 năm 2009, vài ngày sau khi Robot Entertainment được công bố, Goodman giới thiệu người bạn cũ của mình là Bruce Shelley với giải thưởng AIAS Hall Fame Award tại Hội nghị thượng đỉnh DICE 2009 ở Las Vegas.

Goodman rời Robot Entertainment để theo đuổi một dự án kinh doanh mới trong ngành công nghiệp game vào giữa năm 2010. Trích lời Goodman nói rằng, "những đóng góp của tôi khi còn là Tổng giám đốc điều hành tại Robot đã được hoàn thành sau khi chúng tôi thành công chuyển từ tầm nhìn đến một studio game phát triển".

PeopleFun
Ngày 17 tháng 7 năm 2012, Goodman đã thông báo thành lập công ty mới nhất của ông là PeopleFun, cùng với John Boog-Scott, người đồng sáng lập Ensemble Corporation và Ensemble Studios, Angelo Laudon, nhân viên số 1 tại Ensemble Studios và là trưởng nhóm lập trình engine Age of Empires; cùng Leon Campise, một doanh nhân với loạt phim truyện nhiều kỳ về công nghệ vũ trụ.

PeopleFun sẽ tập trung vào làm game cho iOS và Android mà thương hiệu nhân vật điều khiển thay vì các tựa game lớn như chúng được tạo ra tại Ensemble.

Chú thích

Tham khảo

Nhà phát triển trò chơi điện tử
Nhân vật còn sống
Doanh nhân Mỹ


title: Anaxagoras

text:
Anaxagoras (tiếng Hy Lạp cổ: Ἀναξαγόρας; 500 – 428 TCN) là một nhà triết học Hy Lạp cổ đại thời kỳ tiền Socrates. Ông sinh tại thành phố Clazomenae thuộc tiểu Á, Anaxagoras là nhà triết học đầu tiên mang triết học từ Ionia tới Athens. Ông đã cố gắng đưa ra những mô tả khoa học về thiên thực, sao băng, cầu vồng và mặt trời, trong đó ông mô tả mặt trời là khối lửa có kích thước lớn hơn Peloponnese. Theo Diogenes Laertius và Plutarch, ông đã bỏ trốn tới Lampsacus sau khi có bất đồng dữ dội với người học trò Pericles.

Anaxagoras nổi tiếng vì đã giới thiệu một khái niệm vũ trụ học Nous (lý trí), xem đó như một thế lực ra lệnh. Ông coi vật chất là một tập hợp vô tận các nguyên tố sơ khai bất tử, ám chỉ tới tất cả sự sinh ra và biến mất cho tới sự pha trộn và tách ly.

Tiểu sử
Anaxagoras được sinh ra ở thành phố Clazomenes thuộc Tiểu Á. Ông say mê triết học đến nỗi bỏ trang trại của mình thành bãi chăn gia súc. Thậm chí, niềm say mê triết học của ông lớn đến nỗi ông không tham gia vào các công việc của xã hội nên có người chất vấn nhà triết học này rằng có quan tâm đến đất nước hay không. Do tư tưởng vô thần và bài tôn giáo, ông đã bị chính quyền Athens kết án tử hình nhưng nhờ có người học trò nổi tiếng Pericles, người nắm quyền bình ở thành phố này giải thoát nên Anaxagoras được đưa về Lamsaque. Ở đó, nhà triết học người Hy Lạp mở trường dạy học. Sau khi ông mất, người dân của Lamsaque dưng tượng ông và hàng năm những học sinh nơi đây được nghỉ học khi đến ngày mất của ông.

Những nghiên cứu đáng chú ý

Khoa học tự nhiên
Anaxagoras là người phát hiện ra bán cầu não. Ông cũng cho rằng dải ngân hà là bóng của trái đất che khuất một bộ phận của bầu trời khi mặt trời lặn.

Triết học

Suy nghĩ về vũ trụ
Anaxagoras có để lại một dấu ấn quan trọng trong tư tưởng triết học của mình: quan điểm về vũ trụ. Ông cho rằng mình được sinh ra chỉ là để quan sát và tìm kiếm những bí ẩn của mặt trời, mặt trăng, các vì sao. Ông coi đó là tổ quốc của mình. Có một câu chuyên với nội dung rằng có người từng hỏi Anaxagoras là vì sao sinh ra lại tốt hơn không được sinh ra, Anaxagoras đã đáp lại là vì để chiêm ngưỡng bầu trời và cấu tạo của toàn vũ trụ.

Như đã nói ở trên, Anaxagoras là một người theo chủ nghĩa vô thần. Thế nên, theo ông, không có cái thứ huyền bí nào làm nên vũ trụ này cả. "Mặt trời là một khối lửa, chứ không phải thần linh." hay "Toàn bộ bầu trời cấu thành từ đá. Do có sự quay tròn nhanh nên nó giữa im vững chắc, nếu vận động đó dừng lại thì nó sẽ rơi xuống đất." hoặc "các vì sao chỉ là các khối đá đang bốc cháy" đều thể hiện tư tưởng duy vật đó. Đối với Anaxagoras, không có chỗ cho thần linh trong vũ trụ.

Ngoài ra, ông còn tin vào một điều rằng vẫn còn thế giới khác tượng tự thế giới của chúng ta:

Những thuật ngữ mới
Chịu ảnh hưởng từ Parmenides, Anaxagoras quả quyết rằng nền tảng của thế giới là vật chất. Vật chất cũng không mất đi và không xuất hiện từ hư vô như tồn tại. Vì vậy, những thứ được gọi là xuất hiện hay tiêu diệt chỉ là kết hợp hay phân tích những hạt bất biến của dạng vật chất khởi nguyên. Anaxagoras đã đề nghị nên thay xuất hiện bằng kết hợp, còn tiêu diệt là phân tích. Ông đã viết như thế này:

Sự đơn điệu của các vị tiền bối
Anaxagoras, giống như Parmenides, không đồng ý việc các vị tiền bối của mình, gồm Thales, Anaximenes, Heraclitus và Empedoclos, chọn ra bất kỳ một vật cụ thể nào để làm khởi nguyên của thế giới vì "đó là bản chất đơn điệu nhất", không thể giải thích sự phong phú của thế giới này. Đề xuất của ông là homeomerie (tên này do Aristotle đặt ra sau này). Nói một cách đơn giản, đó là thuật ngữ để chỉ những hạt giống của sự vật, những thứ tạo sự đa dạng và bất biến của sự vật.

Đây là nguyên tắc về sự vật sinh ra từ sự vật tương tự chúng:

Nếu dựa vào nguyên tắc này, ta có thể thấy các homeomerie đặc trưng là nguồn gốc của mỗi sự vật. Và những thứ được gọi là hạt giống của sự vật này nhiều vô kể và phong phú đa dạng. Mỗi loại homeomerie bảo tồn tính chất của sự vật được cấu tạo từ chúng, "mỗi vật được đặc trưng bởi ưu thế trong nó. Chẳng hạn vàng là cái trong đó có nhiều vàng mặc dù trong nó cũng có tất cả." Tuy nhiên, mỗi sư vật lại không phải sự chứa đựng thuần túy một loại homeomerie nào đó mà còn có các homeomerie loại khác, nhưng chính homeomerie của riêng sự vật đó mới làm nên các đặc trưng của sự vật đó.

Có thể thấy, homeomerie của Anaxagoras đã tạo ra một dấu ấn rất lớn khi đã vượt qua cái nhìn còn mang trực giác của những người đi trước để khái quát vấn đề ở mức độ cao hơn. Tuy nhiên, chính lý thuyết này đã đưa đến một suy nghĩ siêu hình của Anaxagoras khi ông cho rằng khi vật bị chia nhỏ đến vô cùng thì chất không đổi, đơn giản là ông không thấy mối quan hệ biện chứng giữa lượng và chất.

Nous
Nếu homeomerie là thứ tạo ra vật chất, theo Anaxagoras, thì nous là thứ làm cho các hạt giống của sự vật kết hợp hay tách rời nhau ra. Nous, đối với nhà triết học trên, là trí tuệ thuần túy.
{{cquote|Các vật còn lại có bộ phận trong tất cả song một mình trí tuệ (tức là nous) là đơn giản có quyền hạn tối cao và không hòa lẫn với một vật nào. Trí tuệ tự nó tồn tai. Nếu nó không tự nó tồn tại, mà hòa lẫn với một cái khác thì hỗn hợp sẽ cản trở, do vậy nó không thể điều khiển được một vật nào nữa. Nó là một vật nhẹ nhất và thuần khiết nhất, có trí thức đầy đủ về tất cả và có sức mạnh vĩ đại nhất. Trí tuệ điều khỉ tất những gì có linh hồn.'''|||}}

Quan điểm về nhận thức
Anaxagoras cho rằng nhận thức là cái đối lập liên hệ với cái đối lập. Theo ông, nhận thức cảm tính là không đáng tin cậy:

Ngược lại với hành động, Anaxagoras đề cao nhận thức lý tính. Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng không thể nắm hết được bản chất của sự vật. Trong lý luận nhận thức của ông, ta thấy chủ nghĩa tương đối xuất hiện. Ta hãy xem ý kiến của nhà triết học Hy Lạp này:

Vạn vật và con người
Về vạn vật, Anaxagoras cho rằng "thực vật cũng như động vật, chúng có cảm giác, buồn chán, vui mừng. Sự chuyển động của lá cây chỉ ra dấu hiệu của điều đó]]."

Về con người, chúng ta hãy suy nghi về hai ý kiến sau của ông:

Nếu ai hiểu rõ hai câu này thì sẽ thấy vấn đề. Nếu cho rằng con người thông minh thì con người cũng có thể sáng tạo. Nhưng Anaxagoras thì không nghĩ như vậy. Ông phủ nhận vế thứ hai, chỉ cộng nhận vế thứ nhất.

Tác phẩm
Anaxagoras chỉ có một tác phẩm triết học duy nhất là Về tự nhiên.
Câu nói nổi tiếng

Đọc thêm
Bakalis Nikolaos (2005). Handbook of Greek Philosophy: From Thales to the Stoics Analysis and Fragments, Trafford Publishing, Victoria, BC., ISBN 1-4120-4843-5
Barnes J. (1979). The Presocratic Philosophers, Routledge, London, ISBN 0-7100-8860-4, and editions of 1982, 1996 and 2006
Burnet J. (1892). Early Greek Philosophy A. & C. Black, London, OCLC 4365382, and subsequent editions, 2003 edition published by Kessinger, Whitefish, Montana, ISBN 0-7661-2826-1
Cleve, Felix M. (1949). The Philosophy of Anaxagoras: An attempt at reconstruction King's Crown Press, New York OCLC 2692674; republished in 1973 by Nijhoff, The Hague, as The Philosophy of Anaxagoras: As reconstructed ISBN 90-247-1573-3
Curd, Patricia (2007). Anaxagoras of Clazomenae: Fragments and Testimonia: a text and translation with notes and essays University of Toronto Press, Toronto, Ontario, ISBN 978-0-8020-9325-7

Gershenson, Daniel E. and Greenberg, Daniel A. (1964) Anaxagoras and the birth of physics Blaisdell Publishing Co., New York, OCLC 899834
Graham, Daniel W. (1999). "Empedocles and Anaxagoras: Responses to Parmenides" Chapter 8 of Long, A. A. (1999) The Cambridge Companion to Early Greek Philosophy Cambridge University Press, Cambridge, pp. 159–180, ISBN 0-521-44667-8
Guthrie, W. K. C. (1965). "The Presocratic tradition from Parmenides to Democritus" volume 2 of A History of Greek Philosophy Cambridge University Press, Cambridge OCLC 4679552; 1978 edition ISBN 0-521-29421-5

Kirk G. S.; Raven, J. E. and Schofield, M. (1983) The Presocratic Philosophers: a critical history with a selection of texts (2nd ed.) Cambridge University Press, Cambridge, ISBN 0-521-25444-2; originally authored by Kirk and Raven and published in 1957 OCLC 870519

Taylor, C. C. W. (ed.) (1997). Routledge History of Philosophy: From the Beginning to Plato, Vol. I, pp. 192 – 225, ISBN 0-203-02721-3 Master e-book ISBN, ISBN 0-203-05752-X (Adobe eReader Format) and ISBN 0-415-06272-1 (Print Edition).
Teodorsson, Sven-Tage (1982). Anaxagoras' theory of matter. Acta Universitatis Gothoburgensis, Göteborg, Sweden, ISBN 91-7346-111-3, in English

Zeller, A. (1881). A History of Greek Philosophy: From the Earliest Period to the Time of Socrates, Vol. II, translated by S. F. Alleyne, pp. 321 – 394

Tham khảo

Liên kết ngoài

Translation and Commentary  from John Burnet's Early Greek Philosophy''.

Sinh năm 500 TCN
Mất năm 428 TCN
Nhà toán học Hy Lạp cổ đại
Nhà triết học Hy Lạp cổ đại
Năm 428 TCN
Nhà vật lý Hy Lạp cổ đại
Chết vì đói khát


title: Định lý sin

text:
Trong lượng giác, định lý sin (hay định luật sin, công thức sin) là một phương trình biểu diễn mối quan hệ giữa chiều dài các cạnh của một tam giác bất kì với sin của các góc tương ứng và bán kính đường tròn ngoại tiếp. Định lý sin được biểu diễn dưới dạng

.

trong đó a, b, c là chiều dài các cạnh, và A, B, C là các góc đối diện (xem hình vẽ). Phương trình cũng có thể được viết dưới dạng nghịch đảo:

Định lý sin có thể được dùng trong phép đạc tam giác để tìm hai cạnh còn lại của một tam giác khi biết một cạnh và hai góc bất kì, hoặc để tìm cạnh thứ ba khi biết hai cạnh và một góc không xen giữa hai cạnh đó. Trong một vài trường hợp, công thức cho ta hai giá trị khác nhau, dẫn đến hai khả năng khác nhau của một tam giác.
Định lý sin là một trong hai phương trình lượng giác thường được dùng để tìm cạnh và góc của một tam giác, ngoài định lý cos.

Các ví dụ
Cho: cạnh a = 20, cạnh c = 24, góc C = 40°

Theo định lý sin ta có

Một ví dụ khác:

Nếu hai cạnh của một tam giác có chiều dài là R và chiều dài cạnh thứ ba, dây cung c, là 100, góc C đối diện với dây cung c thì:

và

Vấn đề tính toán

Giống như định lý cos, mặc dù định lý sin đúng về mặt toán học, nhưng việc áp dụng có thể dẫn đến sai số lớn khi sin của một góc rất gần với 1.

Vài ứng dụng

 Định lý sin có thể được dùng để chứng minh công thức sin của một tổng khi hai góc α và β nằm giữa 0 và 90 độ.

 Để chứng minh, hạ đường cao từ góc C, chia góc C thành hai góc α cùng phía với góc A và β cùng phía với góc B. Dùng định lý sin đối với cạnh c và a để giải phương trình tìm sin C. Trong hai tam giác vuông mới vẽ được nhờ đường cao ta thấy sin(A) = cos(α), sin(B) = cos(β) và c = a sin(β) + b sin(α). Sau khi thế ta được sin(C) =sin(α + β) = sin(β)cos(α) + (b/a)sin(α)cos(α). Dùng định lý sin đối với cạnh b và a để giải phương trình tìm b. Thế vào phương trình của sin(α + β) và ta có điều phải chứng minh.

 Định lý sin cũng có thể được dùng để chứng minh định lý tang và công thức Mollweide (Dresden 2009, Plane Trigonometry trang 76–78).

Trường hợp đặc biệt
Trong một vài trường hợp, khi áp dụng định lý sin, ta được hai giá trị khác nhau, dẫn đến khả năng dựng được hai tam giác khác nhau trong cùng một bài toán giải tam giác.

Điều kiện để tam giác ABC rơi vào trường hợp này là:

 Chỉ biết cạnh ‘’a’’, ‘’b’’ và góc A.
 Góc A nhọn (A < 90°).
 Cạnh a bé hơn cạnh b (a < b).
 Cạnh ‘’a’’ dài hơn đường cao của tam giác vuông có góc ‘’A’’ và cạnh huyền ‘’b’’ (a > b sin A).

Trong trường hợp đó, góc ‘’B’’ có thể nhọn hoặc tù, do đó:

hoặc

Liên quan với đường tròn ngoại tiếp
Trong công thức

giá trị của mỗi phân số chính là đường kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác đó. Người ta cũng chứng minh được rằng giá trị trên bằng

trong đó S là diện tích của tam giác và s là nửa chu vi của nó.

Công thức thứ hai có sử dụng đến công thức Heron.

Các dạng khác

Từ hình vẽ bên, ta nhận thấy:

Do đó

và

Làm tương tự, ta có:

Diện tích tam giác  được tính bởi công thức

Nhân hai vế với  ta được

Định lý sin trong tứ diện

Một hệ quả của định lý sin là: trong tứ diện OABC ta có

Xem thêm
 Định lý cos
 Định lý tang
 Công thức Mollweide
 Công thức nửa cạnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Law of Sines
 Degree of Curvature
 Finding the Sine of 1 Degree

Lượng giác
Góc
Định lý trong hình học phẳng
Tam giác
S
Hình học tam giác
Hình học phẳng Euclid
Hình học sơ cấp
S


title: Lý Ngọc (diễn viên)

text:
Lý Ngọc (chữ Hán: 李鈺; bính âm: Li Yu; tiếng Anh: Cindy; 20 tháng 12 năm 1976 – 14 tháng 3 năm 2009) là một nữ diễn viên 'Trung Quốc, từng học tại Học viên Điện ảnh Thượng Hải. Vai diễn đáng nhớ nhất của cô là vai Phương Du trong bộ phim chuyển thể từ tiểu thuyết của nhà văn Quỳnh Dao Tân dòng sông ly biệt. Cô mất ngày 14 tháng 3 năm 2009 vì bệnh ung thư bạch huyết sau một thời gian điều trị tại Bệnh viện đại học Y khoa Bắc Kinh .

Người tình
Thiệu Binh
Uông Vũ

Phim truyền hình
 Tân dòng sông ly biệt vai Phương Du, cùng với Lâm Tâm Như, Triệu Vy, Tô Hữu Bằng.

Tham khảo

Sinh năm 1976
Mất năm 2009
Người Thiểm Tây


title: Thuyết chức năng

text:
Thuyết chức năng là một lý thuyết về tinh thần trong triết học đương đại, được phát triển rộng rãi như một sự thay thế cho cả thuyết đồng nhất và chủ nghĩa hành vi. Ý tưởng cốt lõi của nó là các trạng thái tinh thần (niềm tin, sợ hãi, đau đớn,...) được tạo thành chỉ bởi chức năng của chúng - có nghĩa là chúng là những mối liên hệ nhân quả với những trạng thái khác tinh thần khác, các đầu vào cảm giác, cũng như những đầu ra hành vi. Thuyết hành vi là một mức độ lý thuyết giữa sự bổ sung vật chất và đầu ra hành vi. Do đó, nó khác với những thuyết tiền bối nhị nguyên Descartes (chủ trương các chất tinh thần và vật chất độc lập) và chủ nghĩa duy vật lý và chủ nghĩa hành vi của B. F. Skinner (chỉ chấp nhận chất vật chất) bởi vì nó chỉ liên quan tới chức năng hiệu quả của bộ não, thông qua sự tổ chức hay "chương trình phần mềm" của nó.

Bởi vì các trạng thái tinh thần được xác định bởi vai trò chức năng, chúng được cho là được nhận diện ở nhiều mức độ, nói cách khác, chúng có thể được thực hiện trong những hệ thống khác nhau, ngay cả máy tính, chừng nào hệ thống đảm nhiệm đúng chức năng. Trong khi máy tính là những thiết bị vật chất với cơ sở điển tử thực hiện những tính toán trên đầu vào và trả lại đầu ra, bộ não là những thiết bị vật chất với cơ sở thần kinh thực hiện tính toán trên đầu vào và sinh ra hành vi.

Mặc dù tỏ ra một số lợi thế, có nhiều lập luận chống lại thuyết này, cho rằng đó là một mô tả không đầy đủ về tinh thần.

Chú thích và tham khảo

Tâm lý học thực chứng
Triết học tinh thần
Khoa học nhận thức
Nhận thức


title: Cá vây tay Tây Ấn Độ Dương

text:
Cá vây tay Tây Ấn Độ Dương, đôi khi được gọi là Cá vây tay châu Phi (tên khoa học Latimeria chalumnae) là một loài cá vây tay sinh sống ở Tây Ấn Độ Dương. Nò là một trong hai loài cá vây tay còn tồn tại. Nó có một sắc tố màu xanh sống động. Loài này được đánh giá là cực kỳ nguy cấp trên Sách đỏ IUCN.

Đặc điểm sinh học
Trọng lượng trung bình là 80 kg và dài đến 2 mét. Con cái lớn hơn con đực. Chúng phân bố rộng rãi nhưng rất thưa thớt xung quanh mép phía tây Ấn Độ Dương, từ Nam Phi về phía bắc dọc theo bờ biển phía đông châu Phi Kenya, Comoros và Madagascar, dường như hiện diện ở các thuộc địa nhỏ, dường như xuất hiện theo đàn nho nhỏ.

Số lượng và bảo tồn

Cá vây tay Tây Ấn Độ Dương được liệt kê là loài cực kỳ nguy cấp theo IUCN. Theo quy định của Công ước CITES, cá vây tay đã được bổ sung vào Phụ lục I (bị đe dọa tuyệt chủng) vào năm 1989. Hiệp ước cấm mua bán quốc tế cho các mục đích thương mại và điều chỉnh toàn bộ thương mại, bao gồm cả việc gửi mẫu vật bảo tàng, thông qua một hệ thống giấy phép. Năm 1998, tổng dân số của Cá vây tay Tây Ấn Độ Dương được ước tính là 500 con hoặc ít hơn.

Sự phát hiện

Theo một báo cáo từ Mongabay News, "cá hóa thạch 4 chân" hay loài cá vây tay đã được tìm thấy còn sống khỏe mạnh ở Tây Ấn Độ Dương ngoài khơi Madagascar.

Một nhóm ngư dân Madagasca đang trong hành trình đi săn cá mập thì bất ngờ phát hiện một quần thể cá vây tay ở độ sâu 100 đến 150m dưới đáy biển.

Loài này có niên đại cách đây 420 triệu năm, được cho là đã tuyệt chủng vào năm 1938 - khi con cá vây tay còn sống cuối cùng được phát hiện ở ngoài khơi Bờ biển Nam Phi.

Do đó, các nhà khoa học đã hết sức kinh ngạc khi phát hiện một con cá vây tay Ấn Độ Dương - tên khoa học Latimeria chalumnae - vẫn còn sống, với 8 vây, kiểu hình vảy đặc trưng và kích thước cơ thể khổng lồ.

Một nghiên cứu gần đây trên tạp chí Khoa học SA chỉ ra rằng loài cá vây tay có thể đã phải đối mặt với một mối đe dọa sống còn do sự gia tăng của nạn săn bắt cá mập, bùng nổ từ những năm 1980.

Nghiên cứu của họ tiếp tục chỉ ra rằng, Madagascar có thể là "trung tâm" của nhiều loài phân loài cá vây tay khác nhau, do đó cần thiết phải có các hành động để bảo tồn các loài cổ đại này.

Tác giả chính của nghiên cứu - Andrew Cooke - và đồng nghiệp của ông mong muốn tuyên truyền cho mọi người biết về giá trị của loài cá vây tay độc đáo sau khoảng 40 năm họ tiến hành nghiên cứu.

"Kết quả nghiên cứu đưa ra cái nhìn toàn diện đầu tiên về loài cá vây tay Madagascar và chứng minh sự tồn tại của một quần thể quan trọng trong khu vực và môi trường thích hợp của chúng" - theo bài viết trên tạp chí Khoa học SA.

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1939
Cá Kenya
Cá Tanzania
Cá Nam Phi
Hóa thạch sống
Cá Comoros
Cá Mozambique
Cá Tây Ấn Độ Dương
Cá Madagascar


title: Chủ nghĩa hành vi

text:
Chủ nghĩa hành vi (Behaviorism) là một thuyết triết học tinh thần dựa trên mệnh đề là tất cả những thứ mà sinh vật làm - bao gồm hành động, suy nghĩ, cảm giác- có thể và cần được xem như những hành vi, và rằng các rối loạn tâm lý được điều trị tốt nhất bằng việc điều chỉnh mô hình hành vi hoặc thay đổi môi trường. Theo chủ nghĩa hành vi, đáp ứng của cá nhân đối với những kích thích môi trường khác nhau hình thành nên hành vi của chúng ta. Những người theo thuyết này tin rằng hành vi có thể nghiên cứu theo một cách có phương pháp và có thể hiểu được mà không có sự xem xét các trạng thái tinh thần bên trong. Do đó, tất cả hành vi có thể sáng tỏ không cần phản ảnh các trạng thái tâm lý tinh thần. Trường phái này khẳng định rằng những hành vi cần được miêu tả một cách khoa học không cần viện đến các sự kiện sinh lý bên trong hay những cấu trúc có tính giả thiết như tinh thần.

Chú thích và tham khảo

Lý thuyết tâm lý học

Vấn đề tâm-vật
Triết lý tâm lý
Lý thuyết tâm thức


title: Cá phổi Queensland

text:
Cá phổi Queensland (Neoceratodus forsteri), còn được gọi là cá phổi Úc, cá hồi Burnett và barramunda, là một thành viên của họ Neoceratodontidae và bộ Ceratodontiformes. Nó là một trong duy nhất sáu loài cá phổi còn sinh tồn trên thế giới. Đặc hữu ở Úc, họ Neoceratodontidae là một họ cổ thuộc lớp Sarcopterygii (cá vây thùy).

Niên đại hóa thạch của nhóm này có từ 380 triệu năm trước, khoảng thời gian khi các lớp động vật có xương sống cao hơn đã bắt đầu phát triển. Hóa thạch của các loài cá phổi gần giống như loài này đã được phát hiện ở miền bắc New South Wales, cho thấy rằng Neoceratodus đã hầu như không thay đổi trong hơn 100 triệu năm, khiến cho nó được xem là một hóa thạch sống, và là một trong các chi động vật có xương sống sống lâu đời nhất trên hành tinh.

Nó là một trong sáu đại diện còn sống của loài thở không khí cổ đại Dipnoi (cá phổi) phát triển mạnh trong kỷ Devon (khoảng 413–365 triệu năm trước) và là chia nhóm với tất cả các thành viên khác của dòng dõi này.
Năm loài cá phổi nước ngọt khác, bốn ở châu Phi và một ở Nam Mỹ, có hình thái rất khác với N. forsteri. Cá phổi Queensland có thể sống trong vài ngày ngoài nước, nếu nó được giữ ẩm, nhưng sẽ không sống sót trong tình trạng cạn kiệt nước, không giống như các đồng loại ở châu Phi.

Khu định cư nhỏ Ceratodus, Queensland bắt nguồn từ tên của loài cá phổi Úc. Loài này được đặt tên để vinh danh người ngồi xổm và chính trị gia William Forster.

Phân bố và môi trường sống
Cá phổi Queensland chỉ có nguồn gốc từ hệ thống Mary và sông Burnett ở phía đông nam Queensland. Loài này đã phân bố thành công đến các con sông khác ở phía Nam hơn, bao gồm Brisbane, Albert, Stanley, và Sông Coomera và hồ chứa Enoggera trong thế kỷ qua. Cá phổi Úc cũng đã được giới thiệu đến Pine, Caboolture, và sông Condamine, nhưng khả năng sống sót và sinh sản thành công hiện tại vẫn chưa được biết. Trước đây phổ biến rộng rãi, có lúc ít nhất bảy loài cá phổi ở Australia.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 {{FishBase species|genus=Neoceratodus|species=forsteri|year=2005|F]]

Động vật được mô tả năm 1870
Cá phổi


title: Cú muỗi đuôi dài

text:
Cú muỗi đuôi dài (tên khoa học Caprimulgus macrurus) là một loài cú muỗi thuộc họ Cú muỗi. Chúng được tìm thấy ở Úc, Bangladesh, Bhutan, Brunei, Campuchia, CHND Trung Hoa, Ấn Độ, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanma, Nepal, Pakistan, Papua New Guinea, Philippines, Singapore, Thái Lan, và Việt Nam.

Môi trường sinh sống tự nhiên của nó là rừng đất thấp ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, rừng ngập mặn nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới hoặc rừng núi cao nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

BirdLife International 2004. Caprimulgus macrurus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

M
Chim Pakistan
Chim Nepal
Chim Bangladesh
Chim Ấn Độ
Động vật được mô tả năm 1821
Chim Úc
Chim Philippines


title: David Chalmers

text:
David John Chalmers (sinh ngày 20 tháng 4 năm 1966) là một triết gia Australia chuyên về lĩnh vực triết học tinh thần và triết học ngôn ngữ, người mà các công trình gần đây liên quan tới các tranh luận miệng. Ông là Giáo sư triết học và Giám đốc Trung tâm nhận thức ở Đại học Quốc gia Australia. Ông cũng là giáo sư thỉnh giảng triết học ở Đại học New York.

Ghi chú

Thư mục
A partial list of publications by Chalmers:
The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory (1996). Oxford University Press. hardcover: ISBN 0-19-511789-1, paperback: ISBN 0-19-510553-2
Toward a Science of Consciousness III: The Third Tucson Discussions and Debates (1999). Stuart R. Hameroff, Alfred W. Kaszniak and David J. Chalmers (Editors). The MIT Press. ISBN 0-262-58181-7
Philosophy of Mind: Classical and Contemporary Readings (2002). (Editor). Oxford University Press. ISBN 0-19-514581-X or ISBN 0-19-514580-1
The Character of Consciousness (2010). Oxford University Press. hardcover: ISBN 0-19-531110-8, paperback: ISBN 0-19-531111-6

Liên kết ngoài

 David Chalmers's bibliography
 Fragments of Consciousness - Chalmers's blog.
 Interview with Chalmers  - in Philosophy Now.
 Video Interview on BloggingHeads.tv by science writer John Horgan.
 The Mystery of Consciousness  on Bright SBM Production.

Sinh năm 1966
Nhân vật còn sống
Nhà triết học
Giáo sư Úc
Huy chương vàng Olympic Toán học Quốc tế
Nhà triết học vô thần
Triết gia thế kỷ 20
Nhà triết học ngôn ngữ


title: Bloch MB.150

text:
Bloch MB.150 là một loại máy bay tiêm kích một tầng cánh của Pháp. MB.150 do hãng Société des Avions Marcel Bloch thiết kế và phát triển.

Biến thể
MB.150
Mẫu thử MB.150.01 lắp động cơ Gnome-Rhône 14N-07
MB.151
Mẫu thử MB.151.01 và phiên bản sản xuất MB.151.C1 trang bị động cơ Gnome-Rhône 14N-35 (144 chiếc)
MB.152
Mẫu thử MB.152.01 và phiên bản sản xuất MB.152.C1 tiến hành song song với 151.C1, lắp động cơ 1,050hp Gnome-Rhône 14N-25. (482 chiếc)
MB.153
Mẫu thử MB.153.01 với động cơ Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasp.
MB.154
Phiên bản đề xuất với động cơ Wright R-1820 Cyclone. Không chế tạo.
MB.155
Mẫu thử MB.155.01 hoán cải từ MB.152 và MB.155.C1, lắp động cơ Gnome-Rhône 14N-49 (35 chiếc)
MB.156
Phiên bản đề xuất với động cơ Gnome-Rhône 14R. Không chế tạo.
MB.157
Mẫu thử của một phiên bản tiên tiến, hoán cải từ MB.152 và lắp động cơ 1,580hp Gnome-Rhône 14R-4.

Quốc gia sử dụng

Armée de l'Air
 Groupe de Chasse I/1
 Groupe de Chasse II/1
 Groupe de Chasse II/6
 Groupe de Chasse I/8
 Groupe de Chasse II/8
 Groupe de Chasse II/9
 Groupe de Chasse III/9
 Groupe de Chasse II/10
 Groupe de Chasse III/10
 Escadrille de Chasse I/55
Aéronavale
 Escadrille AC2
 Escadrille AC3

Luftwaffe
 EJG 26 (đóng quân tại Cognac)
 JG 103 (đóng quân tại Bad Aibling)
 Jagdlehrer Staffel (tại Guyancourt-Orange)

Không quân Hoàng gia Hy Lạp
 24th Moira Dioxis RHAF

Không quân Ba Lan lưu vong tại Pháp và Anh
 Groupe de Chasse 1/145 Varsovie

Không quân Hoàng gia Rumani
 Chính phủ Vichy
Armée de l'Air de l'Armistice
 Groupe de Chasse I/1 (đóng quân tại Lyon-Bron, đơn vị dự bị)
 Groupe de Chasse II/1 (đóng quân tại Luc)
 Groupe de Chasse I/8 (đóng quân tại Montpellier-Fréjorgues)
 Groupe de Chasse II/8 (đóng quân tại Marignane)
 Groupe de Chasse II/9 (đóng quân tại Aulnat, reserve unit)
 Groupe de Chasse III/9 (đóng quân tại Salon-de-Provence)
 Groupe de Chasse I/13 (đóng quân tại Nîmes-Garons)
 Groupe de Chasse III/13 (đóng quân tại Nîmes-Garons)

Tính năng kỹ chiến thuật (MB.152C.1)

Aircraft of the Third Reich;French Fighters of World War Two; French Aircraft from 1939 to 1942

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 9,1 m (29 ft 10 in)
Sải cánh: 10,54 m (34 ft 7 in)
Chiều cao: 3,03 m (9 ft 11 in)
Diện tích cánh: 17,32 m2 (186,4 sq ft)
Trọng lượng rỗng: 2.158 kg (4.758 lb)
Trọng lượng có tải: 2.693 kg (5.937 lb)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 2.800 kg (6.173 lb)
Động cơ: 1 × Gnome-Rhône 14N-25, 805 kW (1.080 hp) hoặc 1 x Gnome-Rhône 14N-49, 820 kW (1.100 hp)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 509 km/h (316 mph; 275 kn)
Vận tốc hành trình: 450 km/h (280 mph; 243 kn)
Tầm bay: 600 km (373 mi; 324 nmi)
Trần bay: 10.000 m (32.808 ft)
Lực nâng của cánh: 155,4 kg/m² (31,8 lb/sq ft)

Vũ khí
 2 phảo 20 mm Hispano-Suiza HS.404
 2 súng máy MAC 1934 M39 7,5 mm (0.295 in)
 Hoặc: 4 khẩu 7,5 mm (0,295 in) MAC 1934 M39

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Belcarz, Bartłomiej. Morane MS 406C1, Caudron Cyclone CR 714C1, Bloch MB 151/152 (Polskie Skrzydła 2) (in Polish), Sandomierz, Poland: Stratus, 2004. ISBN 83-89450-21-6. About the use of the MB.151/152 by Polish Pilots of the Armée de l'Air.
 Breffort, Dominique and André Jouineau. French Aircraft from 1939 to 1942, Volume 1: from Amiot to Curtiss. Paris, France: Histoire & Collections, 2004. ISBN 2-915239-23-1.
 Brindley, John F. French Fighters of World War Two, Volume One. Windsor, UK; Hylton Lacy Publishers Ltd., 1971. ISBN 0-85064-015-6.
 Cristesco, Michel. The M.Bloch 151 & 152 (Aircraft in Profile number 201). Leatherhead, Surrey, UK: Profile Publications Ltd., 1967. No ISBN.
 Ehrengardt, Christian-Jacques with Michel Cristesco and Raymond Danel. Bloch 152 Spécial. Paris, France: IPMS France, 1968.
 Green, William. War Planes of the Second World War, Volume One: Fighters. London: Macdonald & Co.(Publishers) Ltd., 1960 (10th impression 1972). ISBN 0-356-01445-2.
 Joanne, Serge. Le Bloch MB-152 (Histoire de l'aviation 13) (bằng tiếng Pháp). Outreau, France: LELA Presse, 2003. ISBN 2-914017-12-X. (In French)
 Joanne, Serge. Marcel Bloch 151/152. Sandomierz, Poland/Redbourn, UK: Mushroom Model Publications, 2007. ISBN 83-89450-28-3.
 Leyvastre, Pierre and Pierre Courteville. "Bloch's Fighters: the Contentious Combatants". Air International, April 1978, pp. 179–189, 204–205.
 Marchand, Patrick. Bloch 150, 151, 152, 155, 157, 700 C1. Le Muy, France: Les éditions d'Along, 2000. ISBN 2-914403-10-0. (In French)
 Pelletier, Alain. French Fighters of World War II in Action (Aircraft Number 180). Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, Inc., 2002. ISBN 0-89747-440-6.

Liên kết ngoài

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1930
Máy bay Bloch
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Boeing P-26 Peashooter

text:
Boeing P-26 Peashooter là loại máy bay tiêm kích hoàn toàn bằng kim loại đầu tiên của Hoa Kỳ, nó cũng là máy bay tiêm kích một tầng cánh đầu tiên được trang bị cho Quân đoàn không quân Lục quân Hoa Kỳ. Mẫu thử bay lần đầu năm 1932, nó được trang bị cho quân đoàn không quân vào cuối năm 1941 tại Philippines.

Biến thể
XP-936
3 mẫu thử cho Quân đoàn không quân lục quân Hoa Kỳ, lắp động cơ  Pratt & Whitney R-1340-21 Wasp. Bay lần đầu: 20/3/1932.
P-26A
Tiêm kích một chỗ, lắp động cơ  R-1340-27; 111 chiếc.
P-26B
Tiêm kích một chỗ, lắp động cơ  R-1340-33; 2 chiếc.
P-26C
Tiêm kích một chỗ; 23 chiếc.
Model 281
Phiên bản xuất khẩu của P-26C; 11 cho Trung Quốc, 1 chiếc cho Tây Ban Nha.

Quốc gia sử dụng

Không quân Trung Hoa Dân quốc

Không quân Guatemala – (tới năm 1957)

Không quân Philippine – (tới năm 1941)
 Cộng hòa Tây Ban Nha
Không quân Cộng hòa Tây Ban Nha

Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (P-26A)
Aviation-history.com

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 23 ft 7 in (7,18 m)
Sải cánh: 28 ft (8,50 m)
Chiều cao: 10 ft 0 in (3,04 m)
Trọng lượng rỗng: 2.196 lb (996 kg)
Trọng lượng có tải: 3.360 lb (1.524 kg)
Động cơ: 1 × Pratt & Whitney R-1340-7 "Wasp", 600 hp (440 kW)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 234 mph (203 knots, 377 km/h) trên độ cao 6.000 ft (1.800 m)
Tầm bay: 635 mi (550 nmi, 1,020 km)
Trần bay: 27.400 (8.350 m)

Vũ khí
 2 khẩu súng máy.30 in (7,62 mm) M1919 Browning hoặc 1 khẩu.30 và 1 khẩu.50
 2 quả bom 100 lb (45 kg) hoặc 5 quả chống bộ binh 31 lb (14 kg)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Bowers, Peter M. Boeing Aircraft since 1916. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 1989. ISBN 0-85177-804-6.
 Bowers, Peter M. Boeing P-26 Variants (Aerofax Minigraph 8). Arlington, Texas: Aerofax Inc., 1985. ISBN 0-942548-13-2.
 Bowers, Peter M. "The Boeing P-26A". Aircraft in Profile, Volume One, Part 2. Windsor, UK/Garden City, NY: Profile Publications/Doubleday, revised 4th edition, 1976. ISBN 0-85383-411-3.
 Crosby, Francis. "Boeing P-26." Fighter Aircraft. London: Lorenz Books, 2002. ISBN 0-7548-0990-0.
 Davis, Larry. P-26 (Mini in Action number 2). Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications Inc., 1994. ISBN 0-89747-322-1.
 Dorr, Robert F. "Boeing P-26 Peashooter". Air International, Vol. 48, No.ngày 1 tháng 4 năm 1995, p. 239.
 Fitzsimons, Bernard, ed. The Illustrated Encyclopedia of 20th Century Weapons and Warfare (Volume 19). London: Purnell & Son Ltd, 1978, First edition 1971. No ISBN.
 Green, William and Gordon Swanborough. "Boeing's Fighter Finale... The Peashooter Chronicle". Air Enthusiast, Fourteen, December 1980–March 1981, các trang 1–12, 73–75.
 Maloney, Edward T. Boeing P-26 "Peashooter" (Aero Series 22). Fallbrook, California: Aero Publishers Inc., 1973. ISBN 0-8168-0584-9.
 Maloney, Edward T. and Frank Ryan. P-26: History of the Famous Boeing P-26 "Peashooter" (Air Museum Historical Series). Hollywood, California: Challenge Publications, Inc., 1965.
 Pedigree of Champions: Boeing Since 1916, Third Edition. Seattle, Washington: The Boeing Company, 1969.
 Shores, Christopher, Brian Cull and Yasuho Izawa. Bloody Shambles: Volume one: The Drift to War to the Fall of Singapore. London: Grub Street, 1992. ISBN 0-948817-50-X.
 Wagner, Ray. American Combat Planes - Second Edition. Garden City, New York: Doubleday and Company, 1968. ISBN 0-370-00094-3.

Liên kết ngoài
P-26 entry on historynet
The Peashooter’s legacy, by Michael Lombardi
Project for two Peashooter reproduction aircraft
Fighter Factory, Virginia Beach, VA
"High Speed Changes in Flying," Popular Mechanics, May 1935, các trang 706–708

Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
P-26 Peashooter
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Xa lộ Puerto Rico 53

text:
Xa lộ Puerto Rico 53 (Xa lộ Liên tiểu bang PRI-3 không biển dấu) là một xa lộ thu phí chính, chạy song song với Xa lộ Puerto Rico 3 từ Fajardo đến Salinas. Một số đoạn vẫn còn đang xây dựng nhưng khi hoàn thành sẽ có chiều dài . Hai đường hầm, mỗi cái dài 1 km (0,,6 mi) long each trong thị trấn Yabucoa và thị trấn Maunabo được hoàn thành vào tháng 10 năm 2008. Nó sẽ nối các thành phố Fajardo, Ceiba, Naguabo, Humacao, Yabucoa, Maunabo, Patillas, Arroyo, Guayama và Salinas, như thế bao quanh toàn bộ duyên hải đông và đông nam của Puerto Rico. Điểm đầu phía bắc của nó nằm tại Xa lộ PR-3 và Xa lộ PR-194 tại Fajardo, và điểm đầu phía nam của nó nằm tại Xa lộ PR-52 tại Salinas.

Tổng quan
Xa lộ này gồmm có 5 trạm thu phí tại Ceiba Norte, Humacao Norte, Humacao Sur (gần Palmas del Mar), Guayama và Salinas. Rất có thể trạm thu phí cuối cùng ngay trước cửa đường hầm tương lai được thêm vào.

Ba đoạn của xa lộ thu phí đã hoàn thành: đoạn đầu là từ Salinas đến Guayama dài khoảng , đoạn thứ hai từ Fajardo đến Yabucoa dài , đoạn vừa hoàn thành gần đây dài  giữa Yabucoa và Maunabo gồm có đường hầm cuối cùng là Vicente Morales, thông xe vào tháng 10 năm 2008. Tổng chiều dài đã được hoàn thành cho đến hiện nay là , còn lại gần  phải được hoàn thành tại Yabucoa và từ Maunabo đến Guayama.

PR-53 là xa lộ thu phí có ít xe cộ nhất tại Puerto Rico, và cũng hiếm khi nghe nói đến kẹt xe. PR-53 không đi vào các thị trấn đông dân và cũng không có chiều hướng tăng lượng xe cộ vì lý do phần lớn dân số bên phía đông Puerto Rico sống trong vùng đô thị San Juan, Caguas và Cayey.  PR-53 không đi qua các thành phố và vùng đô thị San Juan. Giao thông chính yếu tại Humacao phần lớn dựa vào các xa lộ PR-30 và PR-60. Khu vực trung tâm/thương mại của Humacao có thể đến được qua ngã PR-30 và PR-60, chớ không phải qua PR-53. Vì thế, PR-53 không có hơn 2 làn xe mỗi chiều tại các đoạn đã xây xong và có lẽ không có hơn 2 làn mỗi chiều trên toàn chiều dài của nó.

PR-53 cũng dễ bị lụt tại các khu vực gần Naguabo và Fajardo.

Danh sách lối ra

Lối ra 2-39
 Lối ra 2: PR-3, Ceiba, Aeropuerto Diego Jimenez Torres
 Lối ra 5: PR-975, Ceiba Norte
 Lối ra 6: PR-978 (Carretera Chupacallos), Ceiba Sur
 Lối ra 10: PR-3
 Lối ra 13: PR-3/PR-973, Playa de Naguabo, Daguabo
 Lối ra 17: PR-971 (Camino El Duque), Naguabo
 Lối ra 18: PR-31, Naguabo
 Lối ra 20: PR-31, Juncos, Naguabo
 Lối ra 22: PR-31, Juncos
 Lối ra 25: PR-927, Anton Ruiz
 Lối ra 31: PR-3, Humacao
 Lối ra 33: PR-30, Juncos, Caguas, San Juan
 Lối ra 35: PR-906, To PR-3, Candelero Abajo
 Lối ra 39: PR-906, Playa

Lối ra 83-90
 Lối ra 83: PR-7707
 Lối ra 87: PR-713, Jobos
 Lối ra 90: PR-706, To PR-3
 Lối ra: PR-52, Ponce, San Juan

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hawaii Highways: Puerto Rico – Puerto Rico Interstate Photographs (2002)

3


title: Cá nhiều vây sông Nin

text:
Cá nhiều vây sông Nin (danh pháp hai phần: Polypterus bichir) là một loài cá nhiều vây. Loài này sinh sống ở sông Nin.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1803


title: Nhóm đảo Lihir

text:
Lihir là một nhóm đảo thuộc Papua New Guinea, toạ lạc phía Bắc đảo New Ireland, tại tọa độ địa lý . Nó là một phần của quần đảo Bismarck. Đảo Lihir là hòn đảo lớn nhất trong nhóm đảo này, tiếp theo lác các hòn đảo: Mali, Mahur, Masahet và Sanambiet.

Liên kết
 Photos from Lihir Island
 Lihir Gold Mine

Tham khảo

Islands of Papua New Guinea
New Ireland Province
Đảo Papua New Guinea

nl:Lihir


title: Cá tầm thông thường

text:
Cá tầm thông thường (danh pháp khoa học: Acipenser sturio), còn gọi là cá tầm châu Âu, cá tầm Đại Tây Dương hay cá tầm Baltic, có tại tất cả các vùng bờ biển châu Âu, nhưng không có tại biển Đen. Gần như tất cả các cá tầm đánh bắt được tại Anh là thuộc về loài này; chúng cũng không phải hiếm tại khu vực ven biển của Bắc Mỹ. Loài này có thể dài tới 4 m (12 ft), nhưng thường xuyên bị đánh bắt ở dạng đơn lẻ, vì thế không thể coi là cá có tầm quan trọng kinh tế-thương mại. Hình dáng mõm của nó thay đổi theo tuổi (giống như ở các loài khác), trở nên cùn và ngắn ở những con cá già. Chúng có 11-13 tấm xương chắn dọc theo lưng và 29-31 dọc theo hông. Cá tầm châu Âu hiện nay gần như không còn do đánh bắt thái quá.

Phạm vi phân bố
Cá tầm thông thường từng vô cùng phổ biến ở khắp nơi thuộc châu Âu, trải dài từ Biển Bắc và Biển Baltic, kênh Anh, các bờ biển Châu Âu của Đại Tây Dương, phía bắc Địa Trung Hải phía tây Rhodos, phía tây và nam Biển Đen. Nhưng nay đã gần như tuyệt chủng ở các địa điểm trên, và hiện chỉ còn ở Pháp. Nó thỉnh thoảng được ghi lại ở Algeria, Morocco và Tunisia, tuy nhiên đã không có ghi nhận nào khác. Ghi nhận cuối cùng từ Rioni (Georgia) là vào năm 1991, mặc dù các cuộc khảo sát sâu hơn đã không tìm thấy loài này. Ngày nay loài này chỉ bị hạn chế ở sông Garonne (Pháp).

Dân số
Cá tầm thông thường từng là một loài cá thương mại quan trọng cho đến đầu thế kỷ 20. Lần sinh sản tự nhiên gần đây nhất của chúng là vào năm 1994. Một đánh giá quần thể vào năm 2005 ước tính vẫn còn 2.000 cá thể. Người ta ước tính rằng đánh bắt cá bằng cách đánh bắt khoảng 200 con mỗi năm.

Kích thước dân số của quần thể cá tầm ngày nay nhỏ hơn nhiều (khoảng 20-750 con cá trưởng thành tự nhiên bản địa, dựa trên đánh giá về kích thước của đàn cá trước khi chúng rời cửa sông). Đã có nhiều cá thể được thả hơn (7.000 con năm 2007; 80.000 con năm 2008; và 46.000 con năm 2009). Những cá thể này chưa thể sinh sản trong tự nhiên và lần nhân giống đầu tiên dự kiến vào năm 2014, thế hệ F1 năm 2007 và sau đó sẽ được thả ra vào năm 2014 (Các cá thể này thuộc thé hệ từ năm 1994), thế hệ F1 năm 2007 sẽ được thả ra vào năm 2021, theo dự kiến. Yếu tố hạn chế là sự sẵn có của con cái sẽ không sinh sản cho đế cho đến năm 2016.

Chú thích

Tham khảo

  Listed as Critically Endangered (CR A2d v2.3)

S
Cá châu Âu
Cá tầm
Cá biển Bắc
Động vật được mô tả năm 1758


title: Breda Ba.27

text:
Breda Ba.27 là một loại máy bay tiêm kích do Ý chế tạo vào thập niên 1930. Loại máy bay này được Trung Hoa Dân Quốc sử dụng trong Chiến tranh Trung-Nhật.

Biến thể
Ba.27
Mẫu thử ban đầu, 2 chiếc.

Ba.27 Metallico
Phiên bản cải tiến, 12 chiếc.

Quốc gia sử dụng

Không quân Trung Hoa Dân Quốc nhận được 11 chiếc.

Tính năng kỹ chiến thuật (Ba.27 Metallico)

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 7,67 m (25 ft 2 in)
Sải cánh: 10,80 m (35 ft 5 in)
Chiều cao: 3,40 m (11 ft 2 in)
Diện tích cánh: 18,9 m2 (203 ft2)
Trọng lượng rỗng: 1.320 kg (2.910 lb)
Trọng lượng có tải: 1.850 kg (4.078 lb)
Động cơ: 1 × Alfa Romeo (chế tạo theo giấy phép của Bristol Mercury IVA), 403 kW (540 hp)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 380 km/h (236 mph)
Tầm bay: 750 km (466 miles)
Trần bay: 9.000 m (29.530 ft)
Vận tốc lên cao: 11,1 m/s (2.180 ft/min)

Vũ khí
 2 khẩu súng máy Breda-SAFAT 12,7 mm (.5 in)

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Breda Ba.27
 Breda Ba.27

Máy bay quân sự Ý thập niên 1930
Ba.027
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Cá tầm Nga

text:
Cá tầm Nga (danh pháp hai phần: Acipenser gueldenstaedtii), là một loài cá tầm, là một trong những loài cá có giá trị lớn nhất trong các con sông ở Nga, tại đây chúng được gọi là osétr (oсётр); người ta cho rằng chúng còn sinh sống cả trong những con sông vùng Siberia và có thể tới tận hồ Baikal. Chúng có kích thước tương tự như cá tầm thông thường và đã từng khá phổ biến tại các con sông chảy ra biển Đen và biển Caspi. Trên ¼ lượng trứng cá muối và thạch cá tầm được sản xuất tại Nga và Iran là từ loài cá này. Tuy nhiên, do đánh bắt trộm và đánh bắt thái quá nên hiện nay nó là loài đang nguy cấp.

Phạm vi địa lý và phân bố
Loài này sinh sống ở các lưu vực của Biển Capsi, biển đen và biển Azov, nơi mà nuôi trồng thủy sản đã vô tình cũng như cố tình, dẫn đến việc loài này du nhập khắp Châu Âu.

Hiện tại loài này chỉ được Biển Capsi, nơi mà chúng sinh sản là ở Sông Volga và sông Ural, chúng cũng sinh sản ở hạ lưu sông Danube và Rioni (được ghi nhận lần cuối ở Rioni vào năm 1999). Không còn quần thể bản địa hoang dã sinh sản ở biển Azov, chỉ có những cá thể được thả ra. Sự sinh sản của loài này ở Kura đang được tranh luận.

Sử dụng và giao dịch
Đây là một là cá thủy sinh, 250.000 con được xuất khẩu từ Hungary hàng năm. Trứng của loài này được sử dụng làm mỹ phẩm và cho mục đích y học. Sụn của chúng được sử dụng để làm thuốc. Sử dụng ruột làm nước sốt (thực phẩm) và để sản xuất gelatine. Bòng bơi dùng làm keo dán.

Nguồn mẫu vật trong thương mại:

25% là các cá thể hoang dã

25% là các cá thể nuôi nhốt

50% Khác là thả giống - đàn cá bố mẹ được thu thập từ tự nhiên. Chúng được sử dụng để sản xuất cá giống được nuôi và sau đó thả vào tự nhiên hoặc lưu giữ tại chỗ và thu hoạch (đối với trứng cá muối / thịt).

Bảo tồn
Các biện pháp nhằm gia tăng số lượng loài này đang được tiến hành, tuy nhiên các nguồ dự trữ cá tiếp tục giảm Vào đầu những năm 1990, khoảng 30-55% đàn giống Caspi được báo cáo là có nguồn gốc từ các trại giống. Ở Nga, từ năm 1991 đến 1998, 70 triệu cá bột thuộc loài đã được thả ở sông Volga và chỉ hơn 32 triệu cá bột là có thể được vào Biển Azov.

Loài này không được bảo vệ đầy đủ ở bất kỳ quốc gia nào, mặc dù hầu hết các quốc gia đều phải có giấy phép và Iran đã cấm đánh bắt cá tầm tư nhân. Tuy nhiên, nhìn chung, các biện pháp thực thi dường như còn thiếu. Bể nuôi cá và bãi đẻ nhân tạo đã được đưa vào các vùng của vùng Caspi (CITES 2000) nhưng không đạt được nhiều thành công. Loài này được liệt kê trong Phụ lục II của Công ước CITES năm 1998.
Ngân hàng gen của các mẫu vật sống và bảo quản lạnh đang được tiến hành ở Nga và Iran.

Dân số
Các quần thể cá tầm đã từng trải qua sự suy giảm nghiêm trọng. Nhưng do lượng cá giống được thả ra lớn (đặc biệt Nga và Iran), nên con số chính xác chưa được đưa ra. Theo Công ước CITES (2000), Nga đã thả 25 triệu cá giống vào Vologa trong giai đoạn từ 1979-1980, 35 triệu con được thả vào giai đoạn 1981-1985, 40,8 triệu con giai đoạn 1986-90, 42 triệu con giai đoạn 1991-95 và 28 triệu con giai đoạn 1996-98; Iran đã thả 300.000 con cá giống vào năm 1994, con số này đã tăng gần như hàng năm lên 960.000 con vào năm 1999. Bất chấp sản lượng thả gia tăng, sản lượng đánh bắt lại giảm đặc biệt là từ đầu những năm 1990 ở Caspian. Theo thống kê nghề cá của FAO (FAO 2009) sản lượng khai thác toàn cầu giảm từ 4.250 tấn năm 1992 (số liệu đánh bắt đầu tiên) xuống 67 tấn năm 2007 (số liệu đánh bắt cuối cùng), giảm 98% trong 15 năm. Sản lượng khai thác trung bình từ năm 1992-1999 (giai đoạn 8 năm) là 1.531,75 tấn, trong khi sản lượng đánh bắt trung bình từ năm 2000-2007 (giai đoạn 8 năm) là 175,37 tấn, giảm 88,5%. Dữ liệu từ Biển Caspi cho thấy sự sụt giảm tương tự: sản lượng khai thác từ 6.000 đến 9.000 tấn mỗi năm trong những năm 1960 đến đỉnh cao khoảng 14.500 tấn vào cuối những năm 1970 đầu những năm 1980 xuống dưới 1.000 mỗi năm từ năm 2000 đến năm 2008. Sinh khối dự trữ sinh sản ước tính ở sông Volga cũng đã giảm mạnh, từ 13.200 tấn (1961-65) và 22.200 tấn (1966-70) xuống 1.000 tấn (1996-97) và 1.000 tấn (1998-2002). Số lượng cá thể sinh sản trung bình (1.000 cá thể) đi qua các khu vực đánh bắt đến bãi đẻ ở hạ lưu sông Volga (mỗi năm) đã giảm 88% từ mức trung bình năm 1962-75 xuống mức trung bình năm 1992-2002. Số liệu đánh bắt của Romania (Danube) cho thấy năm 2002 đánh bắt được 3.726 kg; năm 2003 là 1.499 kg; năm 2004 là 440 kg; và năm 2005, 37 kg, giảm 99% chỉ trong 4 năm. Chỉ số sản xuất vị thành niên (bằng chứng về sinh sản) của sông Danube (Romania).

Nguồn

Chú thích

Tham khảo

G
Cá Nga
Cá thương mại
Cá ăn được
Cá châu Á
Cá châu Âu
Cá tầm


title: Cá tầm nhỏ

text:
Cá tầm nhỏ (Sterlet - từ tiếng Nga cтерлядь) (Acipenser ruthenus, một số tài liệu gọi là cá tầm sông Danube, nhưng thực ra rất ít khi đánh bắt được chúng tại sông này), là một trong những loài cá tầm nhỏ nhất, chúng sinh sống tại các biển như biển Đen, Caspi, Azov, Baltic, Bạch Hải, Barents, Kara và ngược dòng vào sông với khoảng cách lớn từ biển hơn nhiều so với các loài cá tầm khác; vì thế nó có thể là không phải là phổ biến tại khu vực sông Danube ven Viên, nhưng lại có thể đánh bắt được tại các khu vực xa hơn về thượng nguồn như ở Ratisbon và Ulm. Nó phổ biến hơn nhiều tại các con sông của Nga, tại đây nó được đánh giá cao do chất lượng tuyệt hảo của thịt cũng như cung cấp các loại trứng cá muối và thạch cá tốt nhất. Trong thế kỷ 18 đã có các ý định đưa loại cá có giá trị này vào tỉnh Prussia và Thụy Điển, nhưng không thành. Cá tầm nhỏ được phân biệt với các loài cá tầm châu Âu khác bởi chiếc mõm dài và hẹp cùng râu có tua. Nó ít khi dài quá 1 m (3 ft).

Tham khảo

Cá tầm
Cá châu Âu
Cá Biển Đen
Động vật Kazakhstan
Cá Nga
Động vật được mô tả năm 1758
R
Cá nước ngọt châu Âu


title: Quần đảo Hermit

text:
Hermit là một quần đảo gồm có 17 hòn đảo, nằm phía tây và là một phần cấu tạo nên quần đảo Bismarck, Papua New Guinea. Toạ lạc: 1 ° 30'S 145 ° 4'E.

Tham khảo

^ a b The Wuvulu Web Site - Geographical Names in the Western Islands

Papua New Guinea
Quần đảo


title: Cá tầm hồ

text:
Cá tầm hồ (Acipenser rubicundus hay Acipenser fulvescens) là một loài cá tầm, theo ý kiến của các nhà ngư học Bắc Mỹ thì loài cá tầm này với cá tầm ở miền đông Bắc Mỹ (Acipenser maculosus?) là một loài, trong những năm gần đây đã trở thành khách thể của ngành công nghiệp lớn và nhiều lợi nhuận tại các khu vực khác nhau trên hồ Michigan và hồ Erie; thịt của nó được hun khói sau khi được lạng thành các mảnh và ngâm nước muối nhẹ; Những phần cắt bỏ (đầu, đuôi v.v) và các phần mỏng còn lại được dùng để nấu lấy dầu; gần như toàn bộ trứng cá muối được chuyển sang châu Âu. Một hãng sản xuất trung bình mỗi năm dùng hết khoảng 10.000-18.000 cá tầm, trung bình mỗi con nặng 23 kg (50 lb). Cá tầm hồ không thể di cư ra biển, trong khi các cá thể phía dưới thác Niagara lại có thể tự do di chuyển ra biển; và hoàn toàn có thể là các con cá thuộc loài này mà người ta nói rằng thu được tại vịnh Tay trên thực tế là đánh bắt được tại khu vực ven biển của Scotland.

Tham khảo

Cá tầm
Cá Mỹ
Cá Ngũ Đại Hồ
F
Cá nước ngọt Bắc Cực
Động vật được mô tả năm 1817
Loài dễ thương tổn


title: Cá tầm sao

text:
Cá tầm sao (Acipenser stellatus), trong tiếng Nga gọi là "sevruga" (cеврюга), là một loài cá tầm có nhiều tại các con sông chảy ra biển Đen và biển Azov. Chúng có mõm dài và nhọn, tương tự như ở sterlet (xem dưới đây), nhưng chỉ có một râu không tua. Mặc dù có kích thước chỉ cỡ một nửa các loài trên đây, nhưng giá trị của nó thì không thua kém, thịt của nó được đánh giá cao hơn và trứng cũng như thạch từ loài này có giá cao hơn. Năm 1850 người ta thông báo rằng mỗi năm có trên 1 triệu cá tầm này được đánh bắt.

Tham khảo

Cá tầm
Cá châu Âu
Cá Biển Đen
Cá Trung Á
Biển Caspi
Cá biển Caspi
S


title: Cá tầm mũi ngắn

text:
Cá tầm mũi ngắn (danh pháp hai phần: Acipenser brevirostrum) là một loài cá tầm. Đây là một cá tầm Bắc Mỹ nhỏ mà có thể được tìm thấy trong 16-19 con sông lớn và hệ thống cửa sông dọc theo bờ biển Đại Tây Dương từ sông Saint John ở New Brunswick, Canada, tới sông St. Johns ở Florida, Hoa Kỳ.

Cá tầm mũi ngắn này đôi khi bị nhầm lẫn với cá tầm Đại Tây Dương chưa trưởng thành, khi trưởng thành chưa có kích thước tương tự như cá tầm Đại Tây Dương còn non. Trước đến 1973, hồ sơ đánh bắt cá thương mại của Mỹ không phân biệt giữa hai loài, cả hai đã được báo cáo dưới tên "cá tầm thông thường".

Phân loại
Cá tầm mũi ngắn là 1 loài cá tầm thuộc chi Acipenser

Tham khảo

Cá tầm
Cá Bắc Mỹ
B
Động vật Đông Hoa Kỳ


title: Cá tầm lục

text:
Cá tầm lục (danh pháp hai phần: Acipenser medirostris) là một loài cá tầm. Đây là loài bản địa từ Thái Bình Dương, từ Trung Quốc và Nga, vào Canada và Hoa Kỳ.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Allen, P. J., M. Nicholl, S. Cole, A. Vlazny, and J.J. Cech, Jr. 2006. Growth of Larval to Juvenile Green Sturgeon in Elevated Temperature Regimes. Transactions of the American Fisheries Society 135:89-96.
 Beamesderfer, R., M. Simpson, G. Kopp, J. Inman, A. Fuller and D. Demko. 2004. Historical and Current Information on Green Sturgeon Occurrence in the Sacramento and San Joaquin Rivers and Tributaries. S.P. Cramer and Associates, Inc. 46 p.
 California Department of Fish and Game. 2005. White Sturgeon Population Estimate. Email from Marty Gingras, Senior Biologist Supervisor, California Department of Fish and Game. 1 p.
 CH2M Hill, Inc. 2002. Environmental Impact Statement/Environmental Impact Report for Fish Passage Improvement Project at the Red Bluff Diversion Dam. Prepared by CH2MHill, Inc. for the Tehama-Colusa Canal Authority and the U.S. Bureau of Reclamation.
Deng, X., J.P. Van Eenennaam, and S.I. Doroshov. 2002. Comparison of Early Life Stages and Growth of Green and White Sturgeon. American Fisheries Society Symposium 28:237-248.
 Gobalet, K.W., P.D. Schultz, T.A. Wake, and N. Siefkin. 2004. Archaeological perspectives on Native American fisheries of California, with emphasis on steelhead and salmon. Transactions of the American Fisheries Society 133:801-833.
 Ganssle, D. 1966. Fishes and Decapods of San Pablo and Suisun Bays. In: D.W. Kelley (ed.) Ecological Studies of the Sacramento San Joaquin Estuary: Part I; Zooplankton, Zoobenthos, and Fishes of San Pablo and Suisun Bays, Zooplankton and Zoobenthos of the Delta. California Department of Fish and Game. Fish Bulletin 133.
 Israel, J.A., J.F. Cordes, M.A. Blumberg and B. May. 2004. Geographic Patterns of Genetic Differentiation among Collections of Green Sturgeon. North American Journal of Fisheries Management 24:922-931.
 Kynard, B., E. Parker and T. Parker. 2005. Behavior of early life intervals of Klamath River green sturgeon, Acipenser medirostris, with a note on body color. Environmental Biology of Fishes 72:85-97.
 Moyle, P.B. 2002. Inland Fishes of California. University of California Press, Berkeley, California. 106-113 p.
 Oregon Department of Fish and Wildlife. 2005a. Wildfish: Chapter 6. Http://www.dfr.state.or.us/ODFWhtml/Research&Reports/WildFish/Chapter6.html.
 Oregon Department of Fish and Wildlife. 2005b. Oregon Native Fish Status Report. Salem, Oregon. 491 p.
 National Marine Fisheries Service. 2005. Endangered and Threatened Wildlife and Plants: Proposed Threatened Status for Southern Distinct Population Segment of North American Green Sturgeon. ngày 6 tháng 4 năm 2005. Federal Register 70(65):17386-17401.
 National Marine Fisheries Service. 2006. Endangered and Threatened Wildlife and Plants: Threatened Status for Southern Distinct Population Segment of North American Green Sturgeon. ngày 7 tháng 4 năm 2006. Federal Register 71(67):17757-17766.
 Radtke, L.D. 1966. Distribution of Smelt, Juvenile Sturgeon, and Starry Flounder in the Sacramento San Joaquin Delta with observations on Food of Sturgeon. In: D.W. Kelley (ed.) Ecological Studies of the Sacramento San Joaquin Estuary: Part II; Fishes of the Delta. California Department of Fish and Game. Fish Bulletin 133.
 U.S. Fish and Wildlife Service. 1993. Framework: For the Management and Conservation of Paddlefish and Sturgeon Species in the United States. Division of Fish Hatcheries, Washington DC. 40 p.
 U.S. Fish and Wildlife Service. 1995. Age and Growth of Klamath River Green Sturgeon (Acipenser medirostris). Klamath River Fishery Resource Office, Yreka, California. 20 p.
 Van Eenennaam, J.P., M.A.H. Webb, X. Deng, and S.I. Doroshov. 2001. Artificial Spawning and Larval Rearing of Klamath River Green Sturgeon. Transactions of the American Fisheries Society 130:159-165.
 Van Eenennaam, J.P., J. Linares-Casenave, X. Deng, and S.I. Doroshov. 2005. Effect of incubation temperature on green sturgeon, Acipenser medirostris. Environmental Biology of Fishes 72:145-154.
 Van Eenennaam, J.P., J. Linares-Casenave and S.I. Doroshov. 2006. Reproductive Conditions of the Klamath River Green Sturgeon. Transactions of the American Fisheries Society 135:151-163.

Cá tầm
Cá Bắc Mỹ
M


title: Đảo Wuvulu

text:
Wuvulu là một hòn đảo thuộc quần đảo Western, Papua New Guinea (phía Tây) (Western Islands), cấu thành nên quần đảo Bismarck ở Tây Thái Bình Dương. Hòn đảo Wuvulu cũng như cả nhóm đảo là một phần của tỉnh Manus, Papua New Guinea. Hòn đảo này toạ lạc phía Tây của 13 hòn đảo thuộc nhóm đảo này.

Wuvulu là một hòn đảo núi lửa, bao quanh đảo là một rạn san hô với chiều cao tối đa của đảo là 3 m (10 feet) so với mực nước biển. Người dân trên đảo nói ngôn ngữ Wuvulu-Aua, một dạng ngôn ngữ thuộc phía Tây quần đảo Admiralty.

Than khảo

Liên kết
History of the Western Islands
Bowl, 19th–early 20th century Wuvulu Island
Area maps

Quần đảo Western
Papua New Guinea


title: Cá tầm Ba Tư

text:
Cá tầm Ba Tư (danh pháp hai phần: Acipenser persicus) là một loài cá tầm. Cá tầm Ba Tư có một cơ thể thon dài, cồng kềnh với màu hơi xanh biển. Đây là loại cá tầm là đặc hữu của vùng biển Caspi và Biển Đen, nhưng chủ yếu cư trú ở vùng phía nam biển Caspi. Các quần thể cá này cũng có thể hiện diện trong các nhánh sông vào biển Caspi. Cá tầm này là loài cá thương mại quan trọng có giá trị để lấy thịt nhưng chủ yếu là cho trứng của chúng. Trước đây mặt ở khắp nơi trong khu vực, đánh bắt cá của cá tầm cho trứng cá nặng đã khiến nó rơi vào tình trạng loài cực kỳ nguy cấp.<ref name ="IUCN"></refrer>.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 {{FishBase_species
|genus=Acipenser
|species=persicus
|year=
|P]]
Cá Trung Á
Cá châu Âu
Động vật Iran
Động vật đặc hữu
Biển Đen
Biển Caspi
Cá tầm
Cá biển Caspi
Cá Biển Đen
Cá Tây Á


title: Brewster F2A Buffalo

text:
Brewster F2A Buffalo là một loại máy bay tiêm kích của Hoa Kỳ, nó từng tham chiến trong Chiến tranh thế giới II.

Biển thể

XF2A-1 Mẫu thử
F2A-1 (với động cơ R-1820-34 và 2 súng máy) cho Hải quân Hoa Kỳ, 11 chiếc.
F2A-2 (với động cơ R-1820-40 và 4 súng máy) cho Thủy quân lục chiến và Hải quân Hoa Kỳ, 43 chiếc.
F2A-3 F2A-2 cải tiến cho Hải quân Hoa Kỳ, mang được 2 quả bom 100 lb (45 kg), 108 chiếc.
B-239 Phiên bản xuất khẩu cho Phần Lan (với động cơ R-1820-G5 và 4 súng máy), 44 chiếc.
B-339B Phiên bản xuất khẩu cho Bỉ, 40 chiếc (chỉ có 2 chiếc chuyển cho Bỉ, còn lại cho không quân hải quân Anh)
B-339C Phiên bản xuất khẩu cho Đông Ấn thuộc Hà Lan với động cơ Wright G-105; 24 chiếc.
B-339D Phiên bản xuất khẩu cho Đông Ấn thuộc Hà Lan với động cơ 1,200 hp (895 kW) Wright R-1820-40; 48 chiếc (47 chiếc chuyển cho Đông Ấn thuộc Hà Lan).
B-339E Phiên bản xuất khẩu cho Anh với động cơ Wright G-105 giống với Buffalo Mk I; 170 chiếc (còn trang bị cho cả RAAF và RNZAF)
B-339-23 Phiên bản xuất khẩu cho Đông Ấn thuộc Hà Lan với động cơ 1,200 hp (895 kW) GR-1820-G205A, 20 chiếc, (17 chiếc cuối cho RAAF, một số chiếc cho USAAF)
Buffalo Mark I Tên định danh của Anh cho Model B339E

Quốc gia sử dụng

 Không quân Hoàng gia Australia
Phi đoàn số 21 RAAF
Phi đoàn số 24 RAAF
Phi đoàn số 25 RAAF (từng thuộc Hà Lan)
Phi đoàn số 43 RAAF
Phi đoàn số 85 RAAF (Phi đoàn 25 cũ)
Phi đoàn số 453 RAAF
Phi đoàn số 452 RAAF
Đơn vị trinh sát không ảnh số 1 RAAF (từng thuộc Hà Lan)

 Không quân Phần Lan
Phi đoàn số 24 (1941–1944)
Phi đoàn số 26 (1944–1945)

 Tịch thu được một số chiếc Buffalo.

 Militaire Luchtvaart KNIL
Vliegtuiggroep IV, 3e Afdeling (3-VLG-IV: Phi đoàn 3, Liên đoàn IV)
Vliegtuiggroep V, 1e Afdeling (1-VLG-V)
Vliegtuiggroep V, 2e Afdeling (2-VLG-V, trợ giúp phòng thủ Singapore)
Vliegtuiggroep V, 3e Afdeling (3-VLG-V)

 Không quân Hoàng gia New Zealand
Phi đoàn số 14 RNZAF
Phi đoàn số 488 RNZAF

 Không quân Hoàng gia
Phi đoàn số 60 RAF
Phi đoàn số 67 RAF (Phi đoàn 60 cũ, hầu hết phi công thuộc RNZAF)
Phi đoàn số 71 RAF
Phi đoàn số 146 RAF (Phi đoàn 67 cũ)
Phi đoàn số 243 RAF (hầu hết phi công thuộc RNZAF)
Không quân Hải quân Hoàng gia
Phi đoàn Không quân Hải quân 711
Phi đoàn Không quân Hải quân 759
Phi đoàn Không quân Hải quân 760
Phi đoàn Không quân Hải quân 804
Phi đoàn Không quân Hải quân 805
Phi đoàn Không quân Hải quân 813
Phi đoàn Không quân Hải quân 885

 Không quân Lục quân Hoa Kỳ
Không lực 5, Australia (từng thuộc Hà Lan)
Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ
VMF-211, đóng tại Palmyra Atoll
VMF-221, sử dụng trong Trận Midway
Hải quân Hoa Kỳ
VF-2
VF-3
VS-201
Dùng để huấn luyện tại Pensacola

Tính năng kỹ chiến thuật (F2A-3)

United States Navy Aircraft since 1911

Đặc điểm riêng
Tổ lái: 1
Chiều dài: 26 ft 4 in (8,03 m)
Sải cánh: 35 ft 0 in (10,67 m)
Chiều cao: 12 ft 0 in (3,66 m)
Diện tích cánh: 209 ft² (19,4 m²)
Trọng lượng rỗng: 4.732 lb (2.146 kg)
Trọng lượng cất cánh tối đa: 7.159 lb (3.254 kg)
Động cơ: 1 × Wright R-1820-40 Cyclone 9, 1.200 hp (895 kW)

Hiệu suất bay
Vận tốc cực đại: 321 mph (279 knots, 517 km/h) trên độ cao 16.500 ft (5.030 m)
Vận tốc hành trình: 161 mph (140 knots, 259 km/h)
Tầm bay: 965 mi (839 nmi, 1.554 km)
Trần bay: 33.200 ft (10.600 m)
Vận tốc lên cao: 2.440 ft/phút (12,4 m/s)

Vũ khí
 2 khẩu súng máy M2 đặt ở mũi 0.50 in (12,7 mm)
 2 khẩu súng máy đặt ở cánh 0.50 in (12,7 mm)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Chú thích

Tài liệu

 Byk, Gary. Buffalo Down Under: The Modeller's Guide to Australia's Inherited Fighter. Glen Waverly, Victoria, Australia: Red Roo Models Publication, 1998.
 Cull, Brian, Paul Sortenhaug and Mark Haselden. Buffaloes over Singapore: RAF, RAAF, RNZAF and Dutch Brewster Fighters in Action over Malaya and the East Indies 1941–1942. London: Grub Street, 2003. ISBN 1-904010-32-6.
 Dennis, Peter et al. The Oxford Companion to Australian Military History. Melbourne: Oxford University Press Australia & New Zealand, 2008 (Second edition). ISBN 978-0-19-551784-2.
 Drendel, Lou. U.S. Navy Carrier Fighters of World War II. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications Inc., 1987. ISBN 0-89747-194-6
 Ford, Daniel. "The Sorry Saga of the Brewster Buffalo". Air&Space/Smithsonian, July 1996.
 Green, William. "Brewster F2A (Buffalo)". 'War Planes of the Second World War, Volume Four: Fighters. London: Macdonald & Co., 1961, các trang 28–33. ISBN 0-356-01448-7.
 Green, William and Gordon Swanborough. "Brewster F2A Buffalo". WW2 Fact Files: US Navy and Marine Corps Fighters. London: Macdonald and Jane's, 1976, các trang 5–15. ISBN 0-356-08222-9.
 Horn, Steve. "The Second Attack on Pearl Harbor: Operation K And Other Japanese Attempts to Bomb America in World War II". Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 2005. ISBN 978-1-59114-388-8.
 Huggins, Mark. "Falcons on Every Front: Nakajima's KI-43-I Hayabusa in Combat." Air Enthusiast, Issue 131, September/October 2007.
 Keskinen, Kalevi, Kari Stenman and Klaus Niska. Brewster B-239 ja Humu (in Finnish). Espoo, Finland: Tietoteos, 1977. ISBN 951-9035-16-8. Expanded and revised edition published in two parts:
Brewster Model 239: Suomen Ilmavoimien Historia 1A. Espoo, Finland: Kari Stenman Publishing, 2005. ISBN 952-99432-3-7.
Brewster Model 239: Suomen Ilmavoimien Historia 1B. Espoo, Finland: Kari Stenman Publishing, 2005. ISBN 952-99432-4-5.
 Lundstrom, John B. The First Team: Pacific Naval Air Combat from Pearl Harbor to Midway. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 2005. ISBN 978-1-59114-471-7.
 Maas, Jim. F2A Buffalo in action. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications Inc., 1988. ISBN 0-89747-196-2.
 Moran, Jim. Wake Island 1941: A Battle to Make the Gods Weep (Osprey Campaign 144).  Botley, Oxford, UK: Osprey Publishing, 2011. ISBN 978-1-84908-603-5.
 Neulen, Hans Werner. In the Skies of Europe. Ramsbury, Marlborough, UK: The Crowood Press, 2000. ISBN 1-86126-799-1.
 O'Leary, Michael. United States Naval Fighters of World War II in Action. Poole, Dorset, UK: Blandford Press, 1980. ISBN 0-7137-0956-1.
 Pacco, John. "Brewster B-339" Belgisch Leger/Armee Belge: Het militair Vliegwezen/l'Aeronautique militaire 1930-1940 (bằng tiếng Pháp). Artselaar, Belgium: J.P. Publications, 2003, các trang 70–71. ISBN 90-801136-6-2.
 Raunio, Jukka. Lentäjän näkökulma 2 – Pilot's viewpoint 2 (in Finnish). Self-published, 1993. ISBN 951-96866-0-6.
 Shores, Christopher. The Brewster Buffalo (Aircraft in Profile 217). Windsor, Berkshire, UK: Profile Publications Ltd., 1971.
 Stanaway, John. Nakajima Ki.43 "Hayabusa": Allied Code Name "Oscar". Bennington, Vermont: Merriam Press, 1998. ISBN 978-1-57638-141-0.
 Stenman, Kari and Andrew Thomas. Brewster F2A Buffalo Aces of World War 2 (Aircraft of the Aces). Botley, Oxford, UK: Osprey Publishing, 2010. ISBN 978-1-84603-481-7.
 Stenman, Kari and Kalevi Keskinen. Finnish Aces of World War 2. Botley, Oxford, UK: Osprey Publishing, 1998. ISBN 978-1-85532-783-2.
 Swanborough, Gordon and Peter M. Bowers. United States Navy Aircraft since 1911. London: Putnam, Second Edition, 1976. ISBN 0-370-10054-9.
 Taylor, John W.R. "Brewster F2A Buffalo." Combat Aircraft of the World from 1909 to the present. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969. ISBN 0-425-03633-2.
 Winchester, Jim. "Brewster Buffalo." The World's Worst Aircraft: From Pioneering Failures to Multimillion Dollar Disasters. London: Amber Books Ltd., 2005. ISBN 1-904687-34-2.
 Wixey, Ken. "A Rotund New Yorker: Brewster's Embattled Buffalo." Air Enthusiast, Issue 105, May/June 2003.
 Zbiegniewski, Andre R. Brewster F2A Buffalo (bilingual Polish/English). Lublin, Poland: Kagero, 2003. ISBN 83-89088-14-2.

Liên kết ngoài

Manual: (1939) AP 1806A - Pilot's Notes - The Buffalo I Aeroplane - Wright Cyclone GR. 1820 G. 105A Engine
The Annals of the Brewster Buffalo
Brewster Buffalos for the Dutch East Indies
Navy photos of Brewster F2A in flight
Navy photos of Brewster F2A on the ground
Joe Baugher's Brewster F2A article
Squadron Leader W.J. Harper, 1946, "Report on NO. 21 and NO. 453 RAAF squadrons" (transcribed by Dan Ford for Warbird's Forum.)
Brewster F2A-3 Buffalo
BW372
Buffalo in contemporary Flight article

Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
F2A
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Giang Hoành Ân

text:
Giang Hoành Ân (chữ Hán: 江宏恩, sinh ngày 30 tháng 10 năm 1970), còn gọi là Nic Giang, là một diễn viên, ca sĩ Đài Loan, vào nghề năm 1994, thời học trung học, khi công ty quảng cáo tuyển diễn viên thì anh đã được chọn, sau khi hết thời gian nhập ngũ, nhà chế tác Từ Tiến Lương đã phát hiện anh và đào tạo vào ngành giải trí. Lúc mới vào nghề, anh được Long Thiệu Hoa, Trần Mỹ Phượng chiếu cố, được đạo diễn Phùng Khải đánh giá cao và được đóng vai chính trong Phi Long Tại Thiên, vai diễn này đã giúp anh nổi tiếng khắp Đài Loan, tiếp đến là vai chính trong Thế Gian Lộ, Tái Kiến A Lang được đài CCTV8 chiếu và nhận được đánh giá cao, năm 2006 thì anh đến Trung Quốc phát triển sự nghiệp và nổi danh ở Đại Lục từ vai chính trong bộ phim "Người Mẹ Xấu Của Tôi".

Phim truyền hình

Âm nhạc

Các Thành Tựu Chính
 Năm 2000: rating phim Phi Long Tại Thiên phá kỷ lục tại Đài Loan.
 Năm 2003: phim Tái Kiến A Lang là phim vượt kỷ lục của giờ vàng.
 Năm 2008: phim Người Mẹ Xấu Của Tôi nhận được đánh giá tốt, rating cao trên toàn quốc.
 Năm 2009: phim Hựu Kiến A Lang phá kỷ lục rating của năm.
 Năm 2010: phim Người Cha Xấu Của Tôi chiếu trên toàn quốc có rating hàng đầu.
 Năm 2010: giải thưởng nam diễn viên được yêu thích nhất trong phim Hựu Kiến A Lang.
 Năm 2011: giải thưởng nam diễn viên phụ xuất sắc nhất trong phim Quên Đi Tôi Là Ai.

Liên kết ngoài
Weibo
Fanclub
Facebook

Chú thích

Nam diễn viên Đài Loan


title: Võ Thị Duyên

text:
Võ Thị Duyên (chữ Hán: 武氏緣, 20 tháng 6 năm 1828 - 3 tháng 6 năm 1902) hay còn gọi Lệ Thiên Anh hoàng hậu (儷天英皇后) là chính thất của Nguyễn Dực Tông Tự Đức, vị quân chủ thứ tư của nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Bà là trường hợp đặc biệt ở Hậu cung nhà Nguyễn, chưa bao giờ làm Hoàng hậu dưới thời trị vì của chồng, nhưng vào thời Hiệp Hòa, bà với thân phận ["Hoàng tẩu"] (tức chị dâu) của Tân đế, được phong Khiêm Hoàng hậu (謙皇后). Bà rất được Từ Dụ Hoàng thái hậu yêu mến. Bấy giờ vua Tự Đức không có con, bèn nhận 3 vị hoàng tử từ trong hoàng gia làm con nuôi, bà được phó thác nuôi dạy Thụy quốc công Ưng Chân, tức Dục Đức.

Thân thế
Bà có tên là Duyên (緣), lại có tên là Hài (諧), sinh vào năm Minh Mạng thứ 9 (1828), ngày 9 tháng 5 âm lịch, bà xuất thân từ dòng họ Võ Xuân (武春氏) ở huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Cha bà là Đông Các đại học sĩ Lệ Quốc công Võ Xuân Cẩn, mẹ là Lệ Quốc phu nhân họ Trần. Bà từ bé nhàn tĩnh đoan nhã, tính khí nhu mì đặc biệt, lại thông thạo sách vở, hiểu nội tấc, cũng như rành rẽ việc trong nhà.

Ở Về sau, mẹ đích của Hoàng hậu là phu nhân họ Bạch được truy tặng Trang Nhân Lệ Quốc phu nhân (莊仁麗國夫人), mẹ đẻ phu nhân họ Trần được phong Trinh Từ Lệ Quốc phu nhân (貞慈麗國夫人).

Nhập cung
Năm Thiệu Trị thứ 3 (1843), bà được tuyển vào cung hầu Tự Đức, khi đó còn là Phúc Tuy công, tại Tiềm để.  Vốn tính đoan trang, hiếu thuận, nên bà rất được mẹ chồng là Nghi Thiên Chương Hoàng Hậu và chồng yêu quý.

Năm thứ 7 (1848), Phúc Tuy công Hồng Nhậm lên kế vị, Võ thị được tấn phong làm Cung tần theo lệ của triều đình. Dựa theo việc xảy ra tương tự thời Thiệu Trị, có lẽ là do phải chờ mãn tang 3 năm sau cái chết của Tiên Đế mới bắt đầu tiến hành phong hiệu chính thức các tần phi.

Năm 1850, bà được lập làm Cần phi (勤妃) ở hàng Nhị giai, cùng với 12 bà khác được phong trong dịp đó. Lời sách văn viết

Trẫm nghĩ: Thuận theo đạo trời, các sao bày hàng chầu về ngôi Bắc cực, trị nhà đến nước, nội cung thực giúp giáo hoá của nhà vua. Giai cấp trong cung có thứ bậc, lễ nghi ban mệnh nên gia phong. Nay nghĩ: Cung tần họ Võ, dòng dõi họ sang tiếng thơm nêu tỏ phong tư quý báu đức tốt phô bày. Việc nội trị noi theo giáo hoá tu tề, kính giữ đạo vợ; việc phụng dưỡng một niềm dịu dàng cung kính, hả lòng thánh từ. Xét điển lễ thường, ra ơn đặc biệt. Nay tấn phong là Cần phi. Nên phải kính nhớ ơn vinh này, càng giữ đức tính cũ. Bày sách, xem sử, nghĩ giúp đỡ cho phong hoá nhà vua; nghi Phước bàn nhân, ngõ hầu dài hưởng ân sủng của nước.

Năm 1859, nhân ngày thọ 50 của Thái hậu Từ Dụ, Tự Đức muốn tấn phong cho toàn bộ các bà trong cung gồm 14 người, nhưng mãi đến năm sau mới cử hành. Năm 1860, Nhị giai Cần phi được thăng lên làm Nhất giai Thuần phi (純妃). Lời sách văn viết
Trên bầu trời, sao thứ hai sao Tử Vi, là tượng các phi người cùng giúp việc; trong cung cấm, người đứng đầu giữ chức vụ, phong cho cấp trật để tỏ đức hiền. Chọn được ngày lành, ban ra sắc Chỉ. Ta nghĩ: Cần phi Võ thị, vốn nhà dòng dõi, phú tính hiền hòa; đức tốt tỏ vẻ đoan trang, việc trị nội dựng tu tề đạo cả; nết hay giữ bề kính cẩn, thờ người trên quen thừa thuận lễ thường. Làm cho Thánh mẫu vui lòng, đã được nhiều lần khen ngợi; gặp tiết chúc mừng Thánh thọ, phong điển nơi gần ban trước, lời vàng ngọc vâng dặn bảo đinh ninh, đầu năm rạng vẻ thiều quang, huệ trạch ngày xuân bắt đầu, ơn mưa móc hẳn dồi dào rộng khắp. Nay đặc cách tấn phong làm Thuần phi. Nàng nên: nhận lấy sách phong vinh dự, nhớ kỹ lời huấn thông thường; dạy bảo chốn cung vi, giữ vững mức dịu dàng tốt đẹp; vẻ vang vì sách mệnh, đượm nhiều ơn đầm ấm lâu dài.

Năm sau, bà được đổi làm Trung phi (忠妃), vẫn để nguyên kim sách như cũ, chỉ đổi chữ Thuần thành chữ Trung mà thôi. Năm 1870, bà trở thành Hoàng quý phi (皇貴妃), chuẩn cho trông coi lục viện. Vì thời điểm đó ngôi vị Hoàng hậu vẫn để trống nên ngôi vị của bà coi như cao nhất trong hậu cung. Lại có dụ rằng

Trong chốn cung đình là nguồn gốc của phong hoá, không thể không có người giúp đỡ để cai quản kẻ thuộc hạ giữ được đạo đàn bà. Trung phi Võ thị là con nhà danh vọng, kính được kén cho, người bé nhỏ rất có đức hạnh, được sự Hoàng thái hậu xét biết, thuận cho nên thăng chức, vậy tấn phong làm Hoàng quý phi cai quản cả sáu viện". Bài sách phong rằng: "Trẫm nghĩ: Tử vi (tên một vị sao, đời xưa dùng để ví với ngôi vua, tức là trên trời thì nhất sao Tử vi, mới đến các sao khác, cũng ví như trong nước thì nhất vua, dưới đến các bậc phi) là ngôi đế toạ hằng năm sao thì dưới là phi; phong hoả là quẻ gia nhân (là tên một quẻ trong Kinh dịch, gia nhân là nói về đạo ở trong nhà. Quẻ gia nhân có nói: Phong tự hoả xuất, là gió bởi lửa sinh ra, tức là lửa ở trong mà gió ở ngoài, cũng ví như việc trị nước, cốt ở gia đình trước, bên trong có hay thì bên ngoài mới tốt), hào lục nhị (ở trong quẻ gia nhân có nói đạo người đàn bà là nhu thuận, chỉ sửa sang việc ở bên trong thì tốt.3) ở trong thì tốt, tốt thay đức lớn thực xứng phép thường. Hỡi ôi! Trung phi Võ thị nhà ngươi, tư chất cẩn thận hiền lành; dòng dõi công lao, tài giỏi, gia đình giáo dục, dạy bảo đồ, sử, thi thư, lễ phép, vốn quen, giữ tiết cư, hoàng, hành, vũ (tên các ngọc dùng để đeo của phụ nữ). Từ khi được kén, thái hậu vui lòng; trai kính một niềm, nếp nhà rạng vẻ; lâu nay phụng thờ thái hậu, thuận nhường nết tốt càng nhiều; lắm khi nhờ được mến yêu, cung kính lòng xưa chẳng trễ, tiếng tốt lâu ngày càng rõ, tên sang tăng mãi không ngừng, nay đặc cách tấn phong người làm Hoàng quý phi, người nên kính theo mệnh lệnh định rồi, giúp đỡ cho trẫm; sửa sang khuê phòng thêm tốt, coi cả sáu cung, thận trọng từ trước đến sau, theo thói phải hiếu, kính, cần, kiệm; làm việc lấy hoà làm quý, để Phước cho con cháu cung đình.

Năm Tự Đức thứ 35 (1882), mùa đông, bà bị giáng làm Trung phi, không cho trông coi lục viện nữa. Nguyên nhân là vì việc quản lý nhân sự của bà không được chu toàn. Sách Đại Nam chính biên liệt truyện chép: "Lúc bấy giờ cơ vụ rất nhiều, (vậy mà) có khi quá trưa vua mới được ăn. Vua se mình đang uống thuốc, cung nhân tiến cơm hơi chậm (làm) trái ý vua" . Nguyên văn bài chiếu quở trách của Hoàng đế đối với bà như sau
Hoàng quý phi Võ thị là người cố cựu, tuổi đã già, trẫm đãi rất hậu, cho nên tấn tôn đến trên bậc nhất, để cho cai quản 6 thượng, bảo ban siêng năng cung kính, để đỡ việc vặt cho trẫm, ân vinh nào bằng. Tưởng tuổi càng cao thì đức càng tốt, được xứng với ân mạnh. Không ngờ từ đấy đến nay không để ý chút nào, mặc cho chúng siêng hay lười, không từng răn bảo, phàm việc cũng không khỏi để phiền đến trẫm, đã phụ chức vụ, là do tự mình đã lười còn bảo người sao được. Nhưng trẫm thường bao dung không nỡ quở trách lắm, thế mà từ khi trẫm bị ốm nặng đến nay, đáng lẽ phải lo chăm hơn ngày thường, nâng đỡ hầu hạ, ăn uống được thích hợp, mới xứng ngôi cao đạo hậu, sao lại cứ một mực lười biếng, không thấy có ý thương yêu, thậm chí ngày thường dâng cơm cũng cố ý để chậm, no đói thất thường, nuôi chẳng ra gì thuốc sao bổ được. Kìa như đạo đàn bà lấy thuận làm chính, trông nom nấu ăn làm đầu, sớm tối săn sóc, điều dưỡng đến nơi đến chốn, còn sợ chưa yên lòng, chưa xứng chức vị, lại khinh nhờn không kính như thế, thì tình phận chức sự để đâu. Lại thêm nhờn ơn cậy yêu, một khi có lỗi phải phạt, hình như có dáng oán, ăn tiêu xa xỉ lại dám kêu nhàm cầu ban ơn, sao không nghĩ vị lộc đến thế, đã hơn người gấp vạn phần, có thiếu gì mà còn cầu xin không chán, nếu có người bắt chước dại thì đổ lỗi cho ai ? Chứa lỗi đã nhiều không biết hối cải chút nào. Kìa phép đặt ra là công cộng cả nước, sửa sang việc nhà rồi mới trị được nước. Nếu nghĩ là người cũ, thường thường bao dung, thì người ngu lại làm càn lấy sự may mà được khỏi tội làm đắc ý, không biết sợ hãi đổi lỗi chút nào, thì không phải là gây dựng cách bảo toàn, cho nên phải phạt một người để răn trăm người, thấy phép mới biết ơn. Vậy Hoàng quý phi Võ Thị cho giáng phong làm Trung phi theo bậc cũ, chuyên coi việc thượng nghi không phải cai quản tất cả, cho khỏi quá lạm, cho biết nghĩ đến danh nghĩa, đổi lỗi sửa mới, may được tốt về sau, đó là ân nghĩa đều đủ cả. Nếu vẫn như trước không chừa, đó là gỗ nát không thể chạm được, còn dạy làm sao được, ngươi nên kính theo, trẫm không nói nữa.

Năm thứ 36 (1883), Tự Đức băng hà. Trước khi mất, Tiên đế di chiếu tôn bà làm Hoàng thái hậu, để "trị việc trong nhà và dạy tự quân". Người kế vị là Hoàng tử Nguyễn Phúc Ưng Chân, vị hoàng tử được bà dạy dỗ từ trước, tức Dục Đức.

Biến loạn kinh thành

Dục Đức tại vị được 3 ngày thì bị hai phụ chính đại thần Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường phế bỏ, giam trong ngục Thừa Thiên, rồi mất sau đó không lâu. Sau khi ép chết Tự quân, cả hai ông này lập người em của Tự Đức là Lãng Quốc công Nguyễn Phúc Hồng Dật lên kế vị, tức Trang Cung Văn Lãng Quận vương, con trai thứ 29 của Thiệu Trị trở thành Hoàng đế Hiệp Hòa.

Mùa thu, năm 1883, theo di chiếu, đình thần định tôn lập bà làm Hoàng Thái hậu. Nhưng chưa kịp tổ chức lễ, thì bà đã đến cung Gia Thọ lạy từ Thái hoàng Thái hậu Từ Dụ để xin ra chầu thờ ở Lăng Tự Đức và không dám nhận tôn hiệu thái hậu, vì xét thấy mình đã không làm tròn việc dạy dỗ tự quân (tức Dục Đức). Khi ấy, Hiệp Hòa ngỏ ý mời bà đến điện Cao Minh để bái yết và dâng cơm, nhưng bà không nhận mà đi thẳng ra Ôn Khiêm đường ở Khiêm Lăng. Sau khi hỏi ý kiến các tôn nhân và đình thần, tham khảo điển tích về các Hoàng tẩu thời nhà Tống bên Trung Quốc, Hoàng đế tôn bà là Khiêm Hoàng hậu (謙皇后).

Tháng 10, năm 1883, Hiệp Hòa cũng bị Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường giết chết <ref>Quốc triều sử toát yếu (phần Chính biên, bản dịch: trang 501.</ref>, rồi tôn Kiến Phúc lên thay. Kể từ thời điểm đó bà được tôn là Hoàng Thái hậu, cùng với Thái hoàng Thái hậu Từ Dụ và mẹ nuôi của Kiến Phúc là Hoàng thái phi Nguyễn Thị Hương, gọi là Tam cung. Tờ chiếu viết rằng

Tháng 6, năm 1884, vua Kiến Phúc chết đột ngột. Lập tức, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường tôn Hàm Nghi lên thay. Tháng 3, năm 1885, Hàm Nghi chính thức cử hành lễ tấn phong Nghi Thiên Thái hoàng thái hậu, nhân đó muốn xin tôn phong huy hiệu cho Hoàng Thái hậu như đúng lễ nhưng bà không nhận.

Lúc xảy ra Trận Kinh thành Huế 1885, Hàm Nghi phải xuất bôn ra Quảng Trị, bà cùng chạy theo Nghi Thiên Thái hoàng thái hậu ra đấy. Cùng chạy với bà còn có Hoàng Thái phi Nguyễn Văn thị, mẹ nuôi của Kiến Phúc. Khi nghị hòa xong, Tam cung về ngụ ở Khiêm Lăng.

Đến khi Đồng Khánh kế vị, quân đội Pháp trao trả lại kinh thành Huế cho triều đình nhà Nguyễn thì Tam cung quay trở về Kinh. Thái hậu về lại cung Trường Ninh, về sau đổi tên là cung Trường Sanh trong Hoàng thành Huế.

 Cuối đời
Ngày 27 tháng 4, năm Đồng Khánh thứ 2 (1887), vua Đồng Khánh cùng quần thần dâng sách vàng, gia tôn cho bà tôn hiệu là Trang Ý Hoàng Thái hậu. Đến tháng 10, năm 1889 (Thành Thái năm thứ nhất), Từ Dụ Bác Huệ Thái hoàng Thái hậu được Thành Thái dâng tôn hiệu là Từ Dụ Bác Huệ Khang Thọ Thái thái hoàng thái hậu (慈裕博惠康壽太太皇太后) còn Trang Ý Hoàng thái hậu thì được tôn làm Trang Ý Thuận Hiếu Thái hoàng thái hậu (莊懿順孝太皇太后).

Năm Thành Thái thứ 14 (1902), ngày 27 tháng 4 (tức ngày 03 tháng 06 dương lịch), Ngày Kỷ tỵ (ngày 27) Thái Hoàng thái hậu chết. Lúc đầu là Thái Hoàng thái hậu không khỏe, vua bên cạnh hầu hạ, đến lúc ấy trở nặng, linh giá thăng hà, thọ 75 tuổi, kính đặt tử cung ở điện Ôn Khiêm.

Vua truyền đem tin quốc hiếu bố cáo cho trong ngoài, nói “Đêm 26 tháng này Hoàng tổ mẫu Trang ý Thuận hiếu Thái Hoàng thái hậu ta thánh cung không khỏe, trẫm bên cạnh hầu hạ khẩn cầu cung Dao tụ phúc, ngày càng khỏe mạnh, để an ủi lòng tôn thân của thần thứ. Đến giờ Mùi ngày 27 tháng này linh giá thăng hà, nhớ lại đức tốt, kính ngưỡng từ huy, gào khóc không thôi. Duy quốc gia lấy hiếu trị dân, điển lễ rất trọng, các việc nghi thức tang phục cần làm giao cho bộ Lễ kê tra điển lệ nêu rõ từng khoản bàn kỹ tâu lên chờ chỉ thi hành”.

Đặt án cúng ở điện Ôn Khiêm, mỗi ngày tế điện ba lần. Tháng 5, xây dựng sơn lăng. Trước là trong niên hiệu Đồng Khánh xây Vạn vạn niên cát cục ở
núi bên trái Khiêm lăng, đến lúc ấy sai Thượng thư lãnh Tham tri bộ Binh Nguyễn Văn Thịnh, Thống chế sung Chưởng vệ Nhất vệ kinh binh Hồng Đơn phụng sung Đổng lý Tôn cục, tuân chiểu tôn cục của Nghi thiên Chương hoàng hậu chế tạo biện lý, chi tiền 10.000 đồng.

Triều đình nước Pháp cùng các quý đại thần Toàn quyền, Khâm sứ, Thống sứ Bắc Kỳ cùng Công sứ các tỉnh được tin quốc hiếu đều gởi thư gởi điện văn tới viếng tang, do Cơ mật viện tâu lên.

Sai Thượng thư lãnh Tham tri bộ Binh Nguyễn Văn Thịnh sung Đổng lý Tôn cục, kiêm sung Đổng lý Tang nghi Thống chế Nguyễn Viết Hữu làm phó, phàm gặp việc thì bàn bạc với ba bộ Lễ Binh Công biện lý. Ngày Giáp tuất (ngày 15) tháng 05 âm lịch làm lễ thành phục.

Tháng 6 ngày Nhâm thìn (ngày 4). Dâng tôn thụy cho Đại hành Trang ý Thuận hiếu Thái Hoàng thái hậu là Lệ thiên Phụ thánh Trang ý Thuận hiếu Cần thứ Ôn từ Hiền minh Tĩnh thọ Anh hoàng hậu (儷天輔聖莊懿順孝勤恕溫慈賢明靜壽英皇后).

Vua truyền đem ngày ninh lăng bố cáo cho trong ngoài. Ngày Quý mão (ngày 15) tháng 06 âm lịch, tức ngày 19 tháng 07 năm 1902, cử hành đại lễ Ninh lăng. Trước đó sai quan sung Tổng hộ Chánh Phó sứ và Đề đốc quân Tả hữu thủy bộ, lại sai hai viên đại thần văn vũ Lưu kinh cùng đem việc tế cáo với miếu điện và đền Lệ quốc công, đền Tích Chỉ.

Ngày Canh tý (ngày 12) vua đích thân suất lãnh quần thần tới án cúng làm lễ khải điện. Đến hôm ấy linh giá ra đi từ điện Ôn Khiêm, vua đi bộ theo. Đến giờ Mão an huyền cung ở núi bên trái Khiêm lăng, dâng tên là Khiêm Thọ lăng, đề thần vị ở trước thái điện tôn lăng, Lễ xong đặt thần vị ở điện Ôn Khiêm.

 Gia đình
 Hiền tổ phụ: Võ Xuân Phổ, tặng Tư Thiện đại phu, Thượng thư bộ Lễ, tước Thuận Xương hầu, thụy Đôn Nhã.
 Hiền tổ mẫu: Võ Văn thị, tặng Đoan nhân, thụy Phương Huy.
 Cao tổ phụ: Võ Xuân Uyên, tặng Gia Nghị đại phu, Hàn Lâm viện Chưởng viện học sĩ, tước Đức Hòa bá, thụy Đôn Trực.
 Cao tổ mẫu: Võ Văn thị, tặng Thục nhân, thụy Nhu Gia.
 Tằng tổ phụ: Võ Xuân Yên, tặng Trung Thuận đại phu, Hàn Lâm viện Thị độc Học sĩ, tước Thế Lộc tử, thụy Đoan Phác.
 Tằng tổ mẫu: Phạm thị, tặng Cung nhân, thụy Hòa Nhu.
 Tổ phụ: Võ Xuân Khoa, tặng Trung Thuận đại phu, Hồ Lô tự Khanh, thụy Lương Uyên.
 Tổ mẫu: Không rõ họ, tặng Cung nhân, thụy Tĩnh Nhàn.

Cha bà Võ Xuân Cẩn truy tặng Lệ Quốc công (麗國公), chức Ngự tiền đại thần, Thái tử Thái bảo, Đông Các đại học sĩ, đặc tiến Kim Tử Vinh Lộc đại phu. Bạch phu nhân mẹ đích và Trần phu nhân mẹ đẻ đều phong Lệ Quốc phu nhân.

Trong nhà bà còn 4 người anh em khác. Võ Xuân Phúng làm tới Hàn Lâm viện Thị giảng học sĩ, Võ Xuân Nhân làm Tri phủ của phủ Trọng Khánh, Võ Xuân Hội làm Lang trung bộ Công và Võ Xuân Đạm làm Tu soạn.

 Trong văn hoá đại chúng
{| class="wikitable" style="width:100%;"
|- style="background:gold; color:black; text-align:center;"
|Năm||Tác Phẩm||Diễn Viên||Nhân Vật'''
|-
| style="text-align:center;"|2020 || style="text-align:center;"|Phượng khấu|| style="text-align:center;"| Ngọc Xuyên || style="text-align:center;"| Võ An Duyên
|}

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam chính biên liệt truyện (Nhị tập). Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu (phần Chính biên). Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 2002.
Lưỡng Kim Thành, Chuyện các bà hoàng bà chúa triều Nguyễn''. Nhà xuất bản Thuận Hóa (tái bản lần thứ 2, 2012).

Chú thích

Sinh năm 1828
Mất năm 1902
Phi tần Tự Đức
Nữ quan nhà Nguyễn
Hoàng hậu nhà Nguyễn
Hoàng thái hậu nhà Nguyễn


title: Danh sách xa lộ liên tiểu bang

text:
{| class="infobox vcard" style="width:300px; font-size:90%"
|colspan=2 style="font-size:120%; text-align:center"|Hệ thống Xa lộ Quốc phòng và Liên tiểu bang Quốc gia Dwight D. Eisenhower
|-
|colspan=2 align=center|
|-
| colspan="2" style="font-size:100%; text-align:center"|Biển dấu Xa lộ Liên tiểu bang 24
|-
|colspan=2 align=center|
|-
| colspan="2" style="font-size:100%; text-align:center"|Các xa lộ liên tiểu bang trên 48 tiểu bang nội địa
|- style="text-align: center;"
| colspan="2" style="line-height: 1.6;" |
Thông tin về hệ thống
|-
|Thành lập
|29 tháng 6 năm 1956
|-
|- style="text-align: center;"
| colspan="2" style="line-height: 1.6;" |
Tên của các xa lộ
|-
|Nguyên mẫu
|Interstate X (Ví dụ Interstate 5)
|-
|Viết tắt
|I-X (Ví dụ I-5)
|- style="text-align: center;"
| colspan="2" style="line-height: 1.6;" |
Liên kết đến hệ thống
|-
|colspan="2" style="font-size:100%; text-align:center"|Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang
|-
|colspan="2" style="font-size:100%; text-align:center"|'Chính yếu • Phụ trợ • Thương mại|-
|}Các xa lộ liên tiểu bang chính yếu''' (tiếng Anh: Primary Interstate Highways) là các xa lộ then chốt thuộc Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang của Hoa Kỳ, và chúng được đặt tên gồm có từ "Interstate" (liên tiểu bang'') và một mã số (1 hoặc 2-chữ số). Các mã số xa lộ chẵn được đặt cho các xa lộ chạy theo hướng đông-tây, với mã số xa lộ thấp hơn nằm xa về phía nam Hoa Kỳ (Ví dụ I-10 ở phía nam) và mã số xa lộ lớn hơn nằm xa ở phía bắc (I-90 ở phía bắc Hoa Kỳ). Tương tự, mã số xa lộ lẻ được đặt cho các xa lộ liên tiểu bang chạy hướng bắc-nam, với mã số xa lộ thấp hơn nằm xa về phía tây Hoa Kỳ (I-5 ở phía tây) và mã số xa lộ lớn hơn nằm xa về phía đông Hoa Kỳ (I-95 ở phía đông).

Có 5 cặp mã số xa lộ bị trùng lặp trong hệ thống; các cặp xa lộ mang mã số trùng lặp được đặt nằm cách xa nhau bởi quãng đường rất xa để tránh lầm lẫn. Các cặp xa lộ mang mã số trùng lặp với nhau được phân biệt bởi từ "West" (tây) và "East" (đông).

Các xa lộ liên tiểu bang 3-chữ số là các xa lộ nhánh ngắn, xa lộ vành đai, thường thường phục vụ các khu ngoại ô và thành phố lớn. Hai chữ số cuối cùng của một xa lộ liên tiểu bang 3-chữ số luôn luôn là mã số của xa lộ liên tiểu bang mẹ, tức là xa lộ liên tiểu bang chính yếu mà xa lộ liên tiểu bang 3-chữ số được sinh ra. Nếu chữ số đầu tiên là lẻ thì xa lộ đó là một xa lộ nhánh ngắn và chữ số đầu chẵn là xa lộ vành đai. Các xa lộ liên tiểu bang 3-chữ số được nhắc đến trong bài nói về xa lộ mẹ của chúng. Những xa lộ nào có riêng bài viết thì được liên kết ở dưới đây.

Các xa lộ liên tiểu bang chính yếu
Có 66 xa lộ liên tiểu bang chính yếu được liệt kê trong bản dưới đây trong số đo có 43 xa lộ liên tiểu bang chính yếu có xa lộ phụ trợ hay xa lộ 3-chữ số. Chiều dài của các xa lộ được liệt kê được tính cho đến ngày 31 tháng 10 năm 2002.

Các xa lộ có chữ số sau cùng là 0 hay 5 được tô đậm bằng màu  xanh lá.

Các xa lộ liên tiểu bang bên ngoài chính địa Hoa Kỳ
Các xa lộ liên tiểu bang không chỉ nằm trong 48 tiểu bang Hoa Kỳ Lục địa mà còn hiện diện tại Hawaii, Alaska, và Puerto Rico.

Xa lộ liên tiểu bang tại Hawaii
Xa lộ liên tiểu bang tại đảo Oahu, Hawaii được cắm biển với hình tấm mộc theo chuẩn Xa lộ liên tiểu bang cùng với mẫu tự "H-" đi trước mã số. Chúng là các xa lộ cao tốc được xây dựng theo cùng tiêu chuẩn của xa lộ liên tiểu bang trên chính địa Hoa Kỳ.

Alaska và Puerto Rico
Cơ quan Quản trị Xa lộ Liên bang Hoa Kỳ cấp quỹ cho bốn xa lộ tại tiểu bang Alaska và ba xa lộ tại Puerto Rico theo cùng chương trình với các xa lộ liên tiểu bang khác tại chính địa Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các xa lộ này không bắt buộc hội đủ tiêu chuẩn như các xa lộ liên tiểu bang tại chính địa Hoa Kỳ:

Alaska

Các xa lộ liên tiểu bang tại Alaska không có cắm biển dấu là xa lộ liên tiểu bang. Tuy nhiên chúng được cắm biển là xa lộ tiểu bang.

 Xa lộ Liên tiểu bang A-1
 Xa lộ Liên tiểu bang A-2
 Xa lộ Liên tiểu bang A-3
 Xa lộ Liên tiểu bang A-4

Puerto Rico

Giống như tiểu bang Alaska, Puerto Rico cắm biển các xa lộ liên tiểu bang của mình là các xa lộ lãnh thổ, và mã số của chúng không hợp với mã số xa lộ liên tiểu bang chính thức. Nhiều xa lộ lãnh thổ là xa lộ thu phí với tiêu chuẩn xa lộ cao tốc.

 Xa lộ Liên tiểu bang PRI-1
 Xa lộ Liên tiểu bang PRI-2
 Xa lộ Liên tiểu bang PRI-3

Tham khảo

Liên kết ngoài
Alaska Roads - Interstate ends photos
Puerto Rico road photos
The Dwight D. Eisenhower National System of Interstate and Defense Highways Route Log and Finder List
3-digit Interstate Highways

Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang


title: Đảo Wight

text:
Đảo Wight () là một hạt và là đảo lớn nhất của Anh, nằm trên eo biển Manche, cách trung bình khoảng 3–7 km (2–5 mi) ngoài khơi bờ biển phía nam của hạt Hampshire, tách biệt với đảo Anh qua một eo biển gọi là Solent. Hòn đảo có một số khu nghỉ dưỡng, chúng đã là các điểm đến trong các kì nghỉ kể từ thời đại Victoria.

Hòn đảo giàu truyền thống lịch sử, đảo đã từng là một vương quốc độc lập trong một thời gian ngắn vào thế kỷ 15. Cho đến năm 1995, giống như Jersey và Guernsey, đảo Wight có Thống đốc riêng của mình, —đáng chú ý nhất là Lord Mountbatten có nhiệm kỳ từ năm 1969 đến 1974, sau đó ông trở thành "Lord Lieutenant" cho đến khi bị ám sát vào năm 1979.

Cho đến năm 1890, đảo Wight là một phần của Hampshire. Từ năm đó trở đi, đảo là một quận hành chính độc lập, song đến năm 1974 đảo tiếp tục có cùng một "Lord Lieutenant" với Hampshire. Năm 1974, đảo được tái tổ chức như là một vùng phi đô thị và hạt nghi lễ, có "Lord Lieutenant" của mình, và được công nhận là một hạt bưu chính. Với chỉ một thành viên nghị viện và 132.731 cư dân thường xuyên vào năm 2001, đây cũng là khu tuyển cử nghị viện đông dân nhất tại Anh Quốc. Năm 1832 một đạo luật quần chúng được gọi là "đạo luật cải cách vĩ đại" hay đạo luật cải cách 1832 đã lập nên nguyên tắc chỉ có một thành viên nghị viện đại diện cho đảo Wight. Bắc đầu vào năm 2010, có thảo luận tại nghị viện để xem xét thay đổi việc này.

Có thể dễ dàng đến đảo Wight từ Southsea bằng thủy phi cơ. Một số dịch vụ phà cũng hoạt động qua Solent: tuyến từ Southampton đến Cowes dài 10 mi (16 km), Portsmouth đến Ryde dài 3 mi (7 km), Portsmouth đến Fishbourne dài 7 mi (11 km), và Lymington đến Yarmouth dài 4 mi (6 km).

Tham khảo

Liên kết ngoài

/ Isle of Wight website
Isle of Wight Trains
Isle of Wight Council
Official Tourism Website
Isle of Wight Festival
Landslides on the Isle of Wight British Geological Survey

Hạt tại Đông Nam Anh
Đông Nam Anh
Huyện chính quyền đơn nhất của Anh


title: Hoàng Kim Giao

text:
Hoàng Kim Giao (25 tháng 12 năm 1941 – 30 tháng 12 năm 1968), quê tại phường Vạn Sơn, quận Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng là một kỹ sư, chiến sĩ phá bom Việt Nam, được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Quá trình học tập

Hoàng Kim Giao là con trai cả trong gia đình có tám người con. Từ 1953 đến 1958, ông học tại Trường Thiếu nhi Việt Nam ở Lư Sơn, Quế Lâm, Trung Quốc . Năm 1958, ông về nước và học tại Trường Bonnal Ngô Quyền.

Năm 1960, Hoàng Kim Giao nhập ngũ và là Trung đội trưởng Tiểu đoàn 1 thiếu sinh quân. Năm 1961 ông được quân đội gửi sang học chuyên ngành vật lý chất rắn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1965, sau khi tốt nghiệp khóa học, Hoàng Kim Giao về công tác tại xưởng quân giới, phụ trách kỹ thuật ra đa. Tiếp đó ông được cử đi học và tốt nghiệp chuyên ngành vô tuyến điện, Trường Đại học Bách khoa. Trong thời gian này ông học thêm được các thứ tiếng Anh, Pháp, Nga bên cạnh tiếng Hoa đã thông thạo .

Chiến đấu và hy sinh

Nửa cuối năm 1968, không quân Mỹ đánh phá ác liệt chiến trường khu IV, ngày 29.9, Viện Kỹ thuật quân sự cử ngay một đoàn 6 người do Hoàng Kim Giao làm đoàn trưởng vào nghiên cứu, thu thập khí tài và hướng dẫn phá bom từ trường, đảm bảo thông suốt cho các tuyến đi.

Tại trọng điểm bến phà Linh Cảm, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, Hoàng Kim Giao đã hóa giải quả bom từ trường nằm dưới đáy sông bằng những thiết bị đơn giản, đảm bảo thông suốt cho cung đường sau gần 10 ngày ách tắc, hơn 500 chuyến xe dừng lại bên bờ mà không tiếp tục được hành trình vào Nam.

Sau một thời gian thu thập khí tài, nghiên cứu, đoàn nghiên cứu của Viện Kỹ thuật Quân sự quay trở ra Hà Nội. Ngày 29 tháng 12 năm 1968, khi qua địa phận xã Nam Hưng, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, ông được chính quyền và người dân nhờ phá quả bom từ trường tại khu vực khe Diêm, xã Nam Hưng. Sáng ngày 30 tháng 12 năm 1968, Hoàng Kim Giao giành nhiệm vụ phá bom từ chiến sĩ của mình là Phạm Ngọc Cư vì anh này mới có con nhỏ. Một mình Hoàng Kim Giao ôm bộc phá lên núi, tuy nhiên sau 4 lần nổ bộc phá quả bom vẫn không suy suyển do nó được cắm sâu vào đất. Khi chiến sĩ lái xa phá từ Lương Văn Tín (quê Thái Bình) đưa bộc phá lên, chỉ cách vị trí của Hoàng Kim Giao và quả bom ít bước chân thì quả bom phát nổ. Hai chiến sĩ hi sinh mà chỉ tìm thấy một phần thi thể. Khi đó, Hoàng Kim Giao 27 tuổi. Cho đến khi qua đời, ông đã phá được 32 quả bom nổ chậm và 40 quả bom từ trường .

Tưởng niệm và vinh danh

Sau khi Hoàng Kim Giao hy sinh, nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng ông Huân chương Chiến công hạng Nhì; Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng ông Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba; Viện Kỹ thuật Quân sự ghi tên ông trong nhóm kỹ sư tham gia công trình "Nghiên cứu chống phá thủy lôi từ tính và bom từ trường đảm bảo giao thông những năm 1967-1972". Năm 1996, công trình khoa học này được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học kỹ thuật đợt 1 năm 1996 .

Năm 2009, ông được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang.

Các phần thưởng khác: Huân chương chiến sĩ vẻ vang hạng 2, Huân chương chống Mỹ cứu nước, Bằng khen của cục nghiên cứu kỹ thuật tổng cục hậu cần 1967.

Tháng 7 năm 2005, tại khu vực ông hi sinh, chính quyền địa phương và gia đình đã lập ngôi mộ đôi cho 2 người chiến sĩ. Hai ngôi mộ chỉ cách khu mộ các liệt sĩ Truông Bồn chưa đầy 1 km. Họ sinh chỉ cách nhau 2 tháng.

Ngày 14 tháng 7 năm 2013, tỉnh Nghệ An khánh thành đền thờ các thanh niên xung phong Truông Bồn, Hoàng Kim Giao cũng được Sở Giao thông vận tải Nghệ An dựng tượng đồng đặt thờ trong đền.

Hoàng Kim Giao là đề tài của một số cuốn sách như Sống yêu thương và dâng hiến (tập hợp những lá thư của ông với vợ) (2005) , Hoàng Kim Giao chân dung một cuộc đời (2007) cùng bộ phim Để lại mùa xuân của Điện ảnh quân đội.

Năm 2016, Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An quyết định đặt tên đường mang tên Hoàng Kim Giao cho một tuyến đường nối Tỉnh lộ 535 vào chùa Đức Hậu, tại xã Nghi Đức, thành phố Vinh.

Gia đình
Cha của Hoàng Kim Giao là Hoàng Văn Luận (mất năm 1989), Tham mưu trưởng Bộ chỉ huy quân sự Hải Phòng (giai đoạn năm 1955 - 1960), Bí thư nhà máy điện Hải Phòng, Bí thư Nhà máy cơ khí Duyên Hải - cha đẻ của phong trào thi đua yêu nước Sóng Duyên Hải nổi tiếng trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Vợ của Hoàng Kim Giao là Nguyễn Thị Lan, vốn là hàng xóm với ông .

Tham khảo

Người Hải Phòng
Người nhận giải thưởng Hồ Chí Minh
Kỹ sư quân sự
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Viện Khoa học và Công nghệ Quân sự
Kỹ sư Việt Nam


title: Đặng Hữu

text:
Đặng Hữu (sinh ngày 2 tháng 1 năm 1930) tại xã Mỹ Tài, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định là một giáo sư, viện sĩ Việt Nam. Ông được xem là một trong những người có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của công nghệ thông tin và khoa học công nghệ tại Việt Nam.

Quá trình học tập
Năm 1958, ông giảng dạy tại Khoa Xây dựng, Trường đại học Bách khoa Hà Nội.

Năm 1963, ông tu nghiệp tại Liên Xô học luận án tiến sĩ tại Trường đại học Quốc gia Giao thông - Vận tải Moskva.

Những năm 1970, ông làm việc tại Trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

Năm 1994, Viện Hàn lâm giao thông Liên Bang Nga bầu ông làm Viện sĩ chính thức. Sau đó hai năm, năm 1996, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ giao thông vận tải tại trường Đại học Giao thông Đường bộ Moskva (MADI, Liên Xô).

Quá trình công tác
Từ tháng 4 năm 1975 đến tháng 11 năm 1976, ông làm Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ tháng 11 năm 1976 đến năm 1982, ông là Thứ trưởng Bộ Đại học và Trung học chuyên nghiệp

3/1990-10/1992. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa Học Kỹ thuật Nhà nước

4/1982-3/1990. Chủ nhiệm Ủy ban Khoa Học Nhà nước

10/1992-11/1996. Bộ trưởng Bộ Khoa Học và Công nghệ Việt Nam

Giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2002, ông là Trưởng Ban Khoa giáo Trung ương. Ông được bầu làm Ủy viên Trung ương Đảng các khóa V, VI, VII, VIII (từ 1982 đến 2001) và được bầu làm Đại biểu Quốc hội các khóa VIII, IX, X (từ 1987 đến 2002).

Cống hiến
Đầu thập niên 90 của thế kỷ 20, ông đề xuất và chỉ đạo xay dựng 4 nghị quyết của Chính phủ về phát triển Công nghệ Thông tin, Công nghệ Sinh học, Công nghệ Vật liệu mới và Công nghệ Tự động hóa. 4 nghị quyết này được coi là cơ sở cho sự phát triển 4 ngành rất quan trọng của Việt Nam sau này.
Giai đoạn từ năm 1997 đến năm 2002, GS. VS. Đặng Hữu là Trưởng ban chỉ đạo chương trình quốc gia về công nghệ thông tin. Ông được trao tặng Giải thưởng ASOCIO 2003 của Tổ chức công nghiệp Tin học châu Á và Thái Bình Dương dành cho người có đóng góp to lớn với sự phát triển công nghệ thông tin.

Đầu thế kỷ 21, GS. VS. Đặng Hữu là người đặt nền móng trong việc xây dựng và đề xuất Bộ Chính trị Trung ương Đảng khóa VIII ban hành Chỉ thị 58/CT-TW vào ngày 17/10/2000 với nội dung đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin tại Việt Nam.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trí tuệ dân tộc đang bị lãng phí, Báo Tiền Phong
 Giáo sư, Viện sĩ Đặng Hữu, Trưởng ban chỉ đạo CNTT các cơ quan Đảng thăm và làm việc tại Vĩnh Phúc
 Khi sĩ diện học giả bị làm ngơ

Người Bình Định
Giáo sư
Viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học giao thông Liên Xô
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa V
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VI
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa VIII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa IX
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X
Họ Đặng
Người Việt Nam
Cựu giảng viên Đại học Xây dựng Hà Nội
Cựu giảng viên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh