title: Ẩm thực địa phương Nhật Bản

text:
Ẩm thực Nhật Bản có rất nhiều đặc sản địa phương, gọi là kyōdo ryōri (郷土料理) trong tiếng Nhật, nhiều món trong số chúng được làm từ các nguyên liệu địa phương với các phương thức cổ truyền.

Dù các nguyên liệu địa phương ngày nay đã được phổ biến khắp đất nước và một vài món ăn như bánh xèo okonomiyaki và sushi phong cách Edo đã được truyền bá ra ngoài nước Nhật và không còn được xem là đặc sản nữa, các đặc sản địa phương vẫn tồn tại và vẫn tiếp tục được tạo ra.

Tính địa phương vẫn rất rõ ràng trong nhiều món ăn khắp nước Nhật, ví dụ như món canh bánh dày zoni. Ví như, món mì udon chan nước dùng dashi thường được ăn với nước tương đậm giống như nước dùng của mì soba ở miền Đông Nhật Bản, trong khi ở miền Tây Nhật Bản thì lại dùng hỗn hợp dashi với chút ít nước tương nhạt.

Nguồn gốc lịch sử
Nói chung, nguồn gốc của các đặc sản địa phương của Nhật có thể phân thành 4 nhóm:
 Truyền thống: Các món ăn dùng các nguyên liệu địa phương ra đời trước thời điểm phát minh tủ lạnh.
 Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20: Làn sóng văn hóa nước ngoài được đánh thức bởi cuộc cách tân Minh Trị năm 1886 và sự kết thúc của thời kỳ đóng cửa với thế giới bên ngoài Sakoku đã dẫn tới việc nhiều món ăn mới được tạo ra ở Nhật Bản sử dụng các nguyên liệu và cách nấu nướng mới.
 Hậu quả của chiến tranh thế giới thứ hai: Sự khan hiếm thực phẩm đã dẫn tới việc sáng tạo ra các món ăn mới với các nguyên liệu ít ỏi có sẵn, thường các công thức được binh lính hồi hương mang về từ nước ngoài.
 Hiện đại: Các đầu bếp sáng tạo ra các món ăn mới nổi tiếng tại địa phương và được công nhận là đặc sản địa phương bởi các tổ chức kinh doanh và các văn phòng du lịch.

Danh sách các đặc sản địa phương của Nhật Bản

Hokkaido
 Thịt nướng Yakiniku - Thịt cừu và rau nướng, thường là nướng tại bàn ăn.
 Ishikari nabe - lẩu cá hồi và rau nấu trong nước dùng có nêm tương miso.
 Rui-be - một món ăn của dân tộc thiểu số Ainu. Cá hồi sống cắt miếng mỏng đông đá (theo truyền thống thì cá được đông đá tự nhiên ở lớp ngoàii), ăn sống như ăn sashimi.
 Sanbei-jiru - súp miso mùa đông ăn với cá hồi, và các loại rau như củ cải trắng, cà rốt, khoai tây và hành tây.
 Chanchan-yaki - đặc sản của các làng chài. Cá hồi phết tương miso nướng cùng với giá và các loại rau khác.
 Mì ramen Hokkaido- nhiều thành phố ở Hokkaido có phiên bản riêng cho món mì ramen, nhưng mì ramen của Sapporo nổi tiếng khắp Nhật Bản.
 Ika somen - ở khu Hakodate, đây là món ăn gồm có những miếng mực cắt thành sợi mỏng dài như sợi mì, chấm nước chấm, ví dụ như nước mì somen.

Vùng Tohoku
 Ichigo-ni - một món súp nước trong của bờ biển Thái Bình Dương, vùng Aomori, gồm có trứng cá của loài cầu gai và bào ngư.
 Jappa-jiru (hay gọi là zappa jiru) - súp ruột cá (thường là cá hồi hoặc cá tuyết và rau. (vùng Aomori và Akita).
 Senbei-jiru - Súp nước đậu nành, gồm có bánh gạo và rau (khu Hachinohe)
 Wanko-soba - mì soba ăn trong tô tí hon và liên tục được tiếp thêm cho đầy.
 Morioka reimen - một phiên bản của món mì lạnh Bắc Triều Tiên naengmyeon, được phổ biến bởi người nhập cư Hàn Quốc. (thành phố Morioka).
 Harako-meshi - gạo nấu trong nước đậu nành cá hồi, sau đó đặt trứng cá hồi lên mặt.
 Kiritanpo - gạo giã nhuyễn bọc que rồi đem nướng. Ăn với tương miso hoặc nướng với gà và rau như món lẩu nabemono.
 Dondon-yaki - bánh xèo okonomiyaki bọc quanh que gỗ để cầm ăn (ở thành phố Yamagata) hoặc gấp làm đôi (ở thành phố Sendai).
 Gyutan - lưỡi bò nấu theo nhiều kiểu. Thường nướng từ tái đến chín, hoặc ăn sống theo kiểu sashimi style (món này bắt nguồn từ thành phố Sendai).

Vùng Chubu và Kanto
 Inago no tsukudani - Inago (một loại châu chấu) được hầm trong nước tương ngọt (ở các làng xã nông thôn trên các đảo lớn vùng Yamagata, Nagano và Gunma).
 Hōtō - mì udon nấu trong nước súp tương đậu nành miso có các loại rau củ như bí đỏ hoặc khoai tây, các loại nấm và đôi lúc có cả thịt. Món này thường được ăn trong tô đúc bằng sắt.
 Monjayaki - một loại bánh áp chảo tương tự như bánh xèo okonomiyaki nhưng mềm hơn và được ăn ngay sau khi nướng với một cái phới (muỗng nấu ăn dẹt) bằng kim loại. Món này bắt nguồn từ khu sinh sống của dân lao động ở Tokyo. Đây là món ăn quê hương gợi nhắc nhiều người trở về thăm nhà.
 Yanagawa nabe và dojō nabe - một món lẩu nabemono nấu với một loại cá chép trong một cái nồi. Yanagawa nabe cũng có cả củ ngưu bàng và trứng. (khu của dân lao động ở Tokyo)
 Sushi - loại "sushi" được biết đến hiện nay trên thế giới thực chất ra là loại sushi có tên edo-mae-zushi (nghĩa là sushi vịnh Edo) ra đời vào những năm 1820 ở Edo (Tokyo).
 Masuzushi - Loại sushi gồm có cá trout (một loại cá hồi) gói trong lá tre rồi được đem hấp, đặt lên một miếng gọi hình tròn có đường kính khoảng 6 inch (Toyama).
 Jibu-ni - Miếng thịt gà hoặc vịt bọc bột và hầm với mì căn, các loại rau, nấm trong nước dùng dashi đậu nành (vùng Ishikawa)
 Miso nikomi udon - Mì udon nấu trong nước dùng có vị Hatcho-miso (đây là loại tương miso được làm tại khu Hatcho, từng là sản vật được Hoàng đế Nhật Bản thời Minh Trị chọn dùng hàng ngày). Đây là đặc sản của vùng Nagoya và xung quanh.
 Miso-katsu - tonkatsu (miếng thịt heo chiên xù) với sốt làm từ tương miso (vùng Nagoya và xung quanh)
 Kishimen - một loại mì udon dẹt vùng Nagoya
 Ẩm thực Hamaguri - nhiều món ăn làm từ các loại nghêu sống ở vùng cửa sông Kiso (nơi giao nhau giữa ba con sông tạo thành đồng bằng Nobi) bắt nguồn từ Kuwana.
 Tekone-zushi - một loại sushi có các lát cá ngừ sống và những loại cá giống thế được nhúng trong nước sốt có vị nước tương và đặt trên miếng gạo (có trộn giấm), rắc thêm sợi rong biển nori và nhiều thứ khác (phía nam bán đảo Shima ở vùng Mie).

Vùng Kansai và Chugoku
 Yudofu - đậu hũ nhúng nước tảo bẹ kombu và ăn với nhiều loại nước chấm khác nhau. (Kyoto)
 Okonomiyaki - bánh áp chảo mặn với bắp cải, thịt hoặc hải sản, nêm sốt worcestershire kiểu Nhật và mayonnaise.
 Phong cách Osaka - nguyên liệu được trộn vào đế bánh trước khi nướng vỉ. Loại này được phổ biến khắp đất nước.
 Phong cách Hiroshima - các thứ bắp cải, các nguyên liệu rắc lên mặt, yakisoba và trứng chiên được tách rời khỏi đế bánh.
 Kibi dango - Từ vùng Kibi của Okayama
 Demi-Katsu - loại katsudon đặc sản của Okayama, dùng sốt demiglace (loại sốt của Pháp).
 Horumon - đặc sản ở Tsuyama, tỉnh Okayama
 Takoyaki - viên mực lăn bột nướng. Bắt nguồn từ Osaka và nay phổ biến khắp Nhật Bản.
 Izumo soba - một loại mì soba nổi tiếng ở Izumo, Shimane
 Dote-nabe - lẩu nabemono gồm có hàu, đậu hũ và các loại rau nấu trong nước dùng có tương miso. (tỉnh Hiroshima)
 Fugu - nổi tiếng ở Shimonoseki, tỉnh Yamaguchi

Vùng Shikoku
 Sanuki udon - mì udon là một trong những món ăn nổi tiếng ở vùng Sanuki phía đông bắc Shikoku, và loại mì udon sản xuất ở đây nổi tiếng khắp đất nước.
 Sawachi ryori - sashimi, sushi loại truyền thống; nhưng ngày nay các món khác được bày trí trên dĩa lớn của được gọi là "sawachi". (tỉnh Kōchi)
 Katsuo no tataki - cá ngừ vằn (tên khoa học: Katsuwonus pelamis) cắt nhỏ trộn với hành lá cắt nhuyễn và nêm giấm gạo. (tỉnh Kōchi- ở các vùng khác, món này được nấu với lát cá ngừ vằn hơ lửa)
 Sudachi - đây là một loại chanh nhỏ, nước chanh và vỏ chanh bào được trộn vào món cá ở vùng Tokushima khiến cho món cá có vị của mùa hè rất đặc trưng ở vùng Tokushima.

Kyūshū
 Mizutaki - một loại lẩu nabemono có gà, các loại rau nấu trong ăn với nước chấm có vị một trong các loại cây thuộc họ chanh (tên nước chấm là ponzu. (tỉnh Fukuoka)
 Mì ramen Hakata-ku - mì ăn với nước dùng tonkotsu (làm từ xương lợn) với các loại nguyên liệu đặc trưng được đặt lên mặt tô như: dưa gừng chua beni shoga, hạt vừng và các loại dưa chua khác. Các quán ăn đêm (Yatai) ở Hakata và khu Tenjin ở Fukuoka nổi tiếng với món này. Nhiều nhà hàng mở thêm các chi nhánh gọi là kaedama (替え玉), nơi mà sau khi ăn, khách có thể gọi thêm ít mì để ăn tiếp với phần nước mì còn lại. Dịch vụ này nay đã trở nên phổ biến khắp Nhật Bản.
 Motsunabe - một loại lẩu ăn với những phần thường bị bỏ đi của bò hoặc lợn. (Fukuoka)
 Mentaiko trứng cá cay (Fukuoka)
 Champon - một món mì có hải sản và các loại rau. (Nagasaki)
 Castella - bánh xốp ngọt hình chữ nhật được người Bồ Đào Nha đưa đến Nagasaki vào thế kỷ 16. Giờ đây đã nổi tiếng khắp nước Nhật. (Nagasaki)
 Gà namban - gà lăn bột chiên chấm trong nước sốt vị giấm, ăn kèm xốt tartar. (tỉnh Miyazaki)
 Dango-jiru - một loại mì làm từ lúa mì nấu trong nước súp có vị nước tương hoặc tương miso, cho thêm vào các loại rau, các loại nấm ăn được (gọi là shimeji) và thịt lợn.
 Kakuni - thịt ba chỉ hầm trong nước dùng nêm nước tương ngọt cho đến khi miếng thịt mềm (Kagoshima)
 Tonkotsu - thịt ba chỉ và sườn hầm trong nhiều giờ với thạch mềm konnyaku, củ cải trắng trong nước dùng có tương miso, đường nâu và rượu shōchū. Món này thường thấy ở các quán rượu nhỏ izakaya và trong các bữa ăn trên tàu lửa ekiben ở khu Kagoshima.
 sake-zushi - một loại sushi dùng rượu sake pha vào gạo chứ không phải giấm gạo. Đựng trong một cái thố gỗ, trên bề mặt có tôm, cá tráp biển, bạch tuộc, nấm hương, măng và trứng chiên xắt sợi.
 Tori-ten - gà tẩm bột chiên chấm trong nước tương pha. (Oita)
 Ehou-maki (恵方巻き), một loại makizushi mà có thể mang lại cho bạn sự may mắn. Theo lịch cổ đại có một ngày đặc biệt,ngày này rơi vào một ngày khác nhau của mỗi năm nhưng thường là vào ngày 3 tháng 2 có tên gọi là Setsubun. Setsubun là ngày trước khi bắt đầu của mùa xuân Nhật Bản (hoặc 立春 Risshun), vào ngày này người ta thường nói "Setsubun" khắp nơi ở Nhật, nhiều người ăn Ehou maki. Ehou maki là cuộn sushi dài với bảy thành phần, bảy thành phần đại diện cho bảy vị thần của hạnh phúc "Shichifukujin" tượng trưng cho sự hạnh phúc và may mắn. Người Nhật ăn Ehou maki vào đêm Setsubun với một lòng thành kính hướng về may mắn, nhắm mắt lại cầu nguyện cho sức khỏe và sự thành công trong công việc và cuộc sống sau đó chỉ được cắn một miếng mà không được cắt ra vì cắt ra là không hiệu nghiệm.Ehou Maki sushi là một cuộn cơm hình trụ dài có gạo sushi bọc trong một nori hoặc trứng tráng mỏng, dày hơn maki sushi cơ bản, được làm với nguyên liệu là bơ, đậu hũ, dưa chuột, gạo, rau bina xào, nấm shiitake và cà rốt hấp. Ngày nay truyền thống ehou-maki đã trở nên phổ biến trên toàn quốc, sự kiện này đã trở thành một sự kiện truyền thống địa phương có nguồn gốc ở khu vực Osaka, để mang lại may mắn, vào đầu tháng Hai, chúng ta có thể ăn món này tại các nhà hàng sushi hoặc cửa hàng tiện lợi tại Nhật Bản.
Tương truyền vào ngày Setsubun,xuất hiện một con quái vật goi là Oni(鬼).Các con Oni bị đuổi đi bởi một cơn mưa có tên gọi là Fukumame (福豆) - một cơn mưa của những hạt đậu về cơ bản thì chúng là những hạt đậu nành rang. Nghi thức này còn tồn tại cho đến ngày nay và thường xuyên được tổ chức ở các đền, miếu. Bạn thực sự có thể đuổi con vật Oni xấu xa ra khỏi nhà của mình bằng nghi thức này. Tất cả những việc bạn phải làm là đeo một mặt nạ Oni cho một thành viên của gia đình sau đó ném đậu vào người đó. Sau khi đã loại bỏ hết các con quái trên các thành viên bao gồm cả người đứng đầu của gia đình (thông thường là người cha) các bạn hét lớn lên "Oni wa soto - Fuku wa uchi" và bắt đầu ăn cuộn ehou maki dài may mắn tất nhiên là không được cắt hay làm đứt ra, phải chuẩn bị kỹ lưỡng cho mỗi năm. Điều này có thể nhìn phức tạp, nhưng sau đó, mọi người ăn một cuộn sushi sẽ được dễ dàng theo phương hướng của mỗi năm.

Okinawa

 Chanpurū - món xào kiểu Okinawa.
 Gōyā chanpurū - gōyā (khổ qua) xào với các loại rau khác, đậu hũ hoặc thịt trong đồ hộp hiệu Spam, thịt xông khói, thịt ba chỉ thái mỏng hoặc cá ngừ đóng hộp.
 Tōfu chanpurū - đậu hũ cứng kiểu Okinawa xào với rau, thịt hộp hiệu Spam, thịt xông khói, thịt ba chỉ thái mỏng hoặc cá ngừ đóng hộp.
 Naaberaa chanpurū - chanpuru nấu với mướp.
 Rafute - thịt ba chỉ hầm.
 Soki - sườn lợn hầm.
 Okinawa soba - một loại mì giống như mì udon, có soki đặt trên mặt ("soki-soba").
 Naaberaa Nbushii - mướp xào vị tương miso.
 Gạo Taco (tako-raisu) - ra đời vào những năm 1960. Thịt taco (một món ăn Mê hi cô) đặt trên một miếng cơm và xà lách, ăn với cà chua, dưa chuột và đổ sốt Mê hi cô lên trên.

Ở nhiều nơi khác nhau
 Cá nóc (fugu) - được làm thành món sashimi hay lẩu (tỉnh Yamaguchi, miền Bắc Kyūshū và Osaka)
 Botan nabe - một loại lẩu thịt lợn rừng. (có ở nhiều nơi, nhưng đặc biệt là ở khu Tanzawa, tỉnh Kanagawa Prefecture và khu Tamba ở Kansai)
 Basashi - sashimi là từ thịt ngựa (khu Kumamoto ở tỉnh Kumamoto, Matsumoto ở Nagano và ngoại thành Tohoku.)

Xem thêm
Meibutsu

Tham khảo

Ẩm thực Nhật Bản


title: Kinh tế Đại Việt thời Trần

text:
Kinh tế Đại Việt thời Trần phản ánh những vấn đề liên quan tới chính sách và hoạt động kinh tế vào thời nhà Trần (1225-1400) trong lịch sử Việt Nam.

Nông nghiệp

Chế độ ruộng đất

Ruộng công
Có hai bộ phận ruộng công, gồm ruộng đất do triều đình trực tiếp quản lý và ruộng đất công của thôn làng.

Ruộng quốc khố là ruộng công của triều đình mà hoa lợi thu được dự trữ vào kho của vua để chi dùng cho hoàng cung. Nhà Trần đặt ruộng quốc khố ở Cảo Xã. Ruộng đất này không chiếm số lớn nhưng cũng là nguồn thu nhập đáng kể cho triều đình.
Sơn lăng là loại ruộng dùng vào việc thờ phụng tổ tiên dòng họ nhà vua tại các làng Thái Đường, Thâm Động (Thái Bình), Tức Mặc (Nam Định), Yên Sinh (Quảng Ninh). Các quý tộc nhà Trần cũng có ruộng sơn lăng. Ruộng sơn lăng vẫn tồn tại đến nhiều đời sau, gọi là tự điền.
Tịch điền là loại ruộng do triều đình trực tiếp quản lý, hoa lợi dùng cho triều đình.
Ruộng công làng xã Hương là đơn vị hành chính cấp cơ sở của chính quyền. Do nhu cầu tô thuế và điều động nhân lực phục dịch và tuyển lính nên triều đình thường kiểm kê dân số.

Ruộng tư
Thái ấp Chính sách ban cấp ruộng đất và bổng lộc thể hiện dưới hình thức thái ấp.

Điền trang chính thức phát triển phổ biến từ năm 1266 do nhu cầu khẩn trương mở rộng diện tích canh tác. Đây là khu vực kinh tế hỗn hợp của hình thức bóc lột nông nô, nô tì và nông dân lệ thuộc.

Ruộng tư của địa chủ Năm 1254 triều đình ra lệnh bán ruộng công. Những địa chủ sở hữu nhiều ruộng đất nhưng không vì vậy mà địa vị xã hội của họ được nâng cao.

Ruộng đất tiểu nông Lệnh bán đất năm 1254 tạo điều kiện cho các gia đình tiểu nông mua thêm ruộng đất.

Việc sở hữu ruộng đất của nông dân không ổn định. Vào những năm mất mùa, họ phải bán ruộng cho địa chủ, không ít người lâm vào cảnh làm nô tì.

Đắp đê và làm thủy lợi

Đê điều
Triều đình áp dụng nhiều biện pháp khuyến khích nông nghiệp, trong đó có làm thủy lợi cho cả nước. Thời Lý chưa có cơ quan chuyên trách, việc làm đê ngăn mặn vẫn mang tính chất cục bộ từng vùng, tác dụng của đê còn hạn chế. Năm 1248, Trần Thái Tông lập ra cơ quan Hà đê, có chánh sứ, phó sứ phụ trách đê điều tại các lộ phủ và đó là lần đầu tiên cơ quan chỉ đạo và quản lý đê điều được hình thành trong lịch sử Việt Nam. Việc đắp đê thực hiện suốt từ đầu nguồn cho tới bờ biển để ngăn nước lũ tràn ngập, gọi là đắp đê quai vạc.

Đắp đê quai vạc được xem là bước ngoặt to lớn trong lịch sử thủy lợi Việt Nam. Triều đình bỏ ra nhiều tiền của cho công trình này, trực tiếp tổ chức đắp đê trên các triền sông. Hiện nay nhiều địa phương ven sông Hồng vẫn còn đê quai vạc. Việc đắp đê quai vạc không chỉ thực hiện ở đồng bằng sông Hồng mà còn thực hiện tại Thanh Hóa, Nghệ An.

Đê đỉnh nhĩ không phải là công trình mới và không chỉ đắp một lần có thể xong. Trên cơ sở những đê vùng cũ, nhà Trần cho đắp nối lại, hợp nhất thành tuyến từ đầu nguồn tới biển cho đê to hơn và vững hơn.

Triều đình quy định khi có lụt thì mọi người cùng phải có trách nhiệm. Vua đi thân chinh và huy động cả học sinh trường Quốc Tử Giám. Ngoài ra, nhà Trần còn tổ chức đắp đê ngăn nước mặn. Đây là những công trình mới có từ thời Trần. Các quý tộc nhà Trần thường cho nô tì đắp đê tại ven biển các điền trang.

Thủy lợi
Công tác thủy lợi cũng được triều đình chú trọng. Tại Thanh Hóa và Nghệ An có nhiều công trình. Năm 1233, Trần Thái Tông sai đào kênh Trầm, kênh Hào từ Thanh Hóa tới Diễn châu. Năm 1248, triều đình lại cho đào sông Mã, sông Lễ và đục núi Chiếu Bạch ở Thanh Hóa. Năm 1256, nhà Trần lại cho khơi sông Tô Lịch.

Năm 1355 và 1357, Trần Dụ Tông cho đào sông ở Thanh Hóa và Nghệ An. Năm 1374, Trần Duệ Tông cho nạo vét các dòng sông từ Thanh Hóa tới cửa biển Hà Hoa (Kỳ La, Hà Tĩnh). Năm 1382, nhà Trần cho đào tiếp sông ở Tân Bình và Thuận Hóa.

Thủ công nghiệp

Thủ công nghiệp nhà nước
 Nghề gốm Đây là một bộ phận quan trọng của quan xưởng. Lò gốm quan xưởng chủ yếu sản xuất đồ dùng thiết yếu như bát, đĩa, chén, đồ thờ cúng hoặc vật liệu xây dựng như gạch, ngói.
Nghề dệt Nghề dệt được triều đình chú trọng, đặt ngay trong cung đình. Đồ dệt của vua chủ yếu là tơ tằm.
Chế tạo vũ khí Các quan xưởng chế tạo vũ khí phục vụ cho quân đội. Thợ làm việc ở đây đều có thân phận thấp kém, được gọi chung là quan nô. Họ bị cưỡng bức lao động và bị lệ thuộc vào triều đình.

Sản phẩm những người thợ này làm ra để phục vụ triều đình chứ không phải sản phẩm tiêu thụ trên thị trường. Ngoài ra, triều đình còn trưng dụng những người thợ giỏi để phục vụ cho các công trình lớn.

Thủ công nghiệp nhân dân
Họ là những hộ sản xuất sản phẩm thủ công nghiệp mang trao đổi, buôn bán tại các chợ, phố, lị sở, các chợ phủ lộ và kinh thành Thăng Long.
Nghề gốm Sản xuất đồ sinh hoạt hằng ngày của nhân dân. Nổi tiếng nhất là làng Bát Tràng, Thổ Hà, Phù Lãng (Bắc Ninh).
 Nghề rèn sắt Nhiều làng rèn chuyên nghiệp đã hình thành thời Trần: tại phủ Diễn Châu, Nghệ An có 2 làng Tùng Lâm và Hoa Chàng. Cuối thế kỷ 14, nghề rèn sắt truyền từ Hoa Chàng (Hà Tĩnh) ra làng rèn Hoa Chàng mới (Vân Chàng, Nam Định).
Nghề đúc đồng Trung tâm đúc đồng tại làng Bưởi (tức làng Đại Bái, Gia Bình, Bắc Ninh). Người thợ đúc đồng ở đây tạo ra nhiều sản phẩm từ tượng Phật, đồ thờ đến đồ gia dụng
Nghề làm giấy và in Nhu cầu giao lưu văn hóa thúc đẩy ngành này ngày càng phát triển và mở rộng.
Nghề mộc và xây dựng Nghề mộc tạo đồ dùng gia đình, đồ thờ cúng và tạo dựng nhà ở, các công trình kiến trúc ở kinh thành Thăng Long, Tức Mặc, các phủ đệ Vạn Kiếp.
Nghề khai khoáng Hầu hết các mỏ khai thác ở phía tây và phía bắc như Thái Nguyên, Lạng Sơn, Quảng Oai, Tuyên Hóa. Các mỏ kim loại khai thác gồm có vàng, bạc, đồng, chì, thiếc, diêm tiêu.

Thương mại

Nội thương
Chợ là kênh phân phối chủ yếu của mạng lưới thương mại tại đồng bằng sông Hồng. Trong các làng xóm cũng có chợ, mỗi huyện có vài chợ, chợ này họp lệch phiên với chợ kia.

Hàng hóa còn được phân phối qua các phố. Các trung tâm phủ lỵ bên sông lớn, đầu mối giao thông thủy bộ đều có phố. Phố Luy Lâu bên bờ sông Dâu là nơi buôn bán cố định. Bờ sông Nghĩa Trụ còn có phố Lố cũng được hình thành vào thời Trần.

Ngoại thương
Ngoài con đường biên giới trên bộ để thông thương với Trung Quốc, hải cảng là con đường thông thương chủ yếu với các quốc gia khác. Ngoài cảng Vân Đồn hình thành từ thời Lý còn có các cảng Hội Thống, Cần Hải, Hội Triều thu hút khá nhiều thương nhân nước ngoài, đồng thời cũng là nơi xuất khẩu hàng hóa của Đại Việt.

Đối tác tới buôn bán tại các thương cảng là Trung Quốc, Diệp Điều (Java), Thiện (Miến Điện), Thiên Trúc (Ấn Độ). Vân Đồn là cảng lớn nhất, nhưng từ sau cuộc chiến chống Mông-Nguyên, việc buôn bán bị hạn chế. Nhà Trần chuyển nơi đây thành nơi phòng thủ vì nhu cầu quốc phòng.

Đô thị buôn bán lớn nhất là kinh thành Thăng Long, có 2 cửa mở thông ra 2 cảng sông: Giang Khẩu và Đông Bộ Đầu. Người buôn bán ở kinh thành chủ yếu cũng là người sản xuất trong các phường. Họ là thợ thủ công kiêm thương nhân, một số là thương nhân chuyên nghiệp, trong đó có thương nhân nước ngoài - chủ yếu là người Trung Quốc và một số người Hồi Hột.

Tiền tệ

Thời Trần Thái Tông được các nhà nghiên cứu ghi nhận là lần đầu tiên sử sách phản ánh quan hệ giữa các đơn vị tiền tệ. Năm 1226, triều đình "xuống chiếu cho dân gian dùng tiền "tỉnh bách" (hay "tỉnh mạch) mỗi tiền là 69 đồng. Tiền nộp cho nhà nước (tiền "thượng cung") thì mỗi tiễn là 70 đồng" .

Mặc dù triều đình ấn định tỷ lệ tiền tệ nhưng trong thực tế không hoàn toàn theo đúng như vậy. Giá trị đồng tiền và tỷ giá bạc vẫn giảm theo mức cung cầu của hai kim loại trên thị trường vào một thời điểm hay ở một khu vực. Càng về sau, tỷ lệ giá trị càng thấp.

Cuối thời Trần, ngoại thích Hồ Quý Ly nắm quyền thao túng triều đình. Ông thực hiện những cải cách đầu tiên về kinh tế. Năm 1396 thời Trần Thuận Tông, Hồ Quý Ly nhân danh nhà Trần phát hành tiền giấy "Thông bảo hội sao", đây chính là loại tiền giấy đầu tiên trong lịch sử tiền tệ Việt Nam.

Khi tiền giấy đã in xong, hạ lệnh cho dân được đem tiền thực đổi lấy tiền giấy: cứ một quan tiền thực chất đổi lấy tiền giấy một quan hai tiền. Triều đình đặt ra quy định bắt buộc phải dùng tiền giấy không được dùng tiền đồng. Tiền giấy Đại Việt không được chuyển đổi ra tiền đồng, khiến người dân không tin tưởng vào đồng tiền giấy mà họ bị bắt buộc phải sử dụng.

Các nhà nghiên cứu tổng kết thời Trần đã phát hành 5 đồng tiền kim loại (mang 5 niên hiệu của các vua) và 1 tiền giấy "Thông bảo hội sao".

Xem thêm
 Kinh tế Việt Nam thời Hồ
 Nhà Trần

Tham khảo
 Lục Đức Thuận, Võ Quốc Ky (2009), Tiền cổ Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn chủ biên (2008), Đại cương lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Giáo dục
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Khâm định Việt sử thông giám cương mục

Chú thích

Lịch sử Việt Nam thời Trần
K8


title: Lịch sử bia

text:
Bia là một trong những đồ uống lâu đời nhất thế giới, lịch sử bia có niên đại đến 6000 năm TCN, nó đã được ghi lại trong văn bản lịch sử của vùng Lưỡng Hà. Các tài liệu sớm nhất của người Sumer cũng đề cập tới bia. Một lời cầu nguyện tới nữ thần Ninkasi còn được gọi là "Thánh ca cho Ninkasi" được dùng như một lời cầu nguyện cũng như phương pháp để ghi nhớ công thức làm bia trong một nền văn hóa có rất ít người biết chữ.

Như hầu hết các chất có chứa carbohydrat, chủ yếu là đường hoặc tinh bột, có thể len men tự nhiên, có khả năng đồ uống giống bia được phát minh độc lập giữa các nền văn hóa khác nhau trên toàn thế giới. Việc phát minh ra bánh mì và/hoặc bia đã được chứng minh là động lực cho con người phát triển công nghệ và xây dựng nền văn minh nhân loại. Các thực nghiệm hóa học sớm nhất đã cho thấy bia lúa mạch được phát hiện tại Godin Tepe ở miền trung dãy nũi Zagros của Iran có niên đại khoảng 3400-3000 năm TCN. (Chalcolithic/Late Uruk Period).

Bia có thể đã được biết đến ở châu Âu thời kỳ đồ đá mới khoảng 3000 năm TCN, và được ủ chủ yếu trong gia đình.

Trước Cách mạng công nghiệp, bia tiếp tục được sản xuất bán trên quy mô gia đình, mặc dù đến thế kỷ 7 sau công nguyên, các tu viện ở châu Âu cũng sản xuất và bán bia. Trong cách mạng công nghiệp, việc sản xuất bia được chuyển từ thủ công sang công nghiệp, việc sản xuất nhỏ lẻ không còn đáng kể vào cuối thế kỷ 19. Sự phát triển của phù kế và nhiệt kế đã thay đổi việc làm bia, các công cụ đó cho phép người làm bia có thể kiểm soát nhiều hơn quá trình làm bia, thu được nhiều kết quả hơn.

Ngày nay, ngành công nghiệp sản xuất bia là một nền kinh doanh toàn cầu, bao gồm một số công ty đa quốc gia chiếm ưu thế trên thị trường và hàng ngàn các nhà sản xuất nhỏ từ các cơ sở nhỏ tới các cơ sở lớn của vùng. Hơn 133 tỉ lít (35 tỉ gallon) được bán mỗi năm—doanh thu toàn cầu là 294,5 tỉ USD (147,7 tỉ bảng Anh) năm 2006.

Lịch sử
Tài liệu lịch sử cho thấy khoảng 6.000 năm trước, nền văn minh Trung Quốc cổ đại đã làm một loại đồ uống giống bia có tên gọi kyui.

Ở vùng Lưỡng Hà cổ đại, các tấm đất sét cho thấy việc làm bia là một nghề nghiệp được kính trọng vào thời đó, phần lớn những người làm bia là phụ nữ. Các phát hiện cho thấy việc dùng lại cùng các dụng cụ chứa (chai, lọ, vại…) cho quá trình lên men nguyên liệu cung cấp các kết quả đáng tin cậy hơn khám phá ban đầu là: những người làm bia khi di chuyển mang theo các bình bên mình.

Các tấm khắc đất sét Ebla được phát hiện năm 1974 tại Ebla, Syria, có niên đại 2500 năm TCN, tiết lộ việc thành phố cổ này đã sản xuất một loạt các loại bia khác nhau, gồm cả một loại bia có tên gọi là "Ebla". Các dấu vết ban đầu của bia và quá trình làm bia cũng đã được tìm thấy ở Babylon cổ đại. Vào thời điểm đó, phụ nữ và thầy tu cũng làm bia. Một số loại bia đã được sử dụng, đặc biệt trong các nghi lễ tôn giáo. Năm 2100 TCN, vua Babylon là Hammurabi đã ban hành bộ luật của mình, trong đó có cả các quy định về chủ quán rượu.

Bia là một phần trong chế độ ăn uống hàng ngày của các Pharaoh Ai Cập cách đây hơn 5000 năm. Sau đó, nó được làm từ bánh mì lúa mạch nướng, và cũng được sử dụng trong các hoạt động tôn giáo.

Vai trò của bia trong xã hội Ai Cập cổ đại là rất lớn, nó không chỉ là một đồ uống. Thông thường, bia được sử dụng để chữa một số bệnh khác nhau, bia còn được xem như một món quà thích hợp nhất để tặng cho các Pharaoh Ai Cập, và nó cũng được xem là vật cúng tế để dâng lên các vị thần.

Dựa bằng chứng lịch sử, người Ai Cập đã dạy cho người Hy Lạp cách làm bia. Nhà văn Hy Lạp là Sophocles (450 TCN) đã thảo luận về khái niệm của sự điều độ khi nói đến việc tiêu thụ bia trong nền văn hóa Hy Lạp, và ông tin rằng chế độ ăn uống tốt nhất cho người Hy Lạp gồm bánh mì, thịt, các loại rau và bia (người Hy Lạp gọi bia là "ζῦθος" (zythos)). Người Hy Lạp cổ đại cũng làm bia barleywine (tiếng Hy Lạp: "κρίθινος οἶνος" - krithinos oinos, "barley wine"), loại bia này được sử gia Hy Lạp Polybius đề cập trong tác phẩm The Histories của ông, trong cuốn sách này ông nói người Phaeacia giữ bia barleywine trong krater (một loại vại) bằng bạc và vàng.

Ngược lại với người Ai Cập và Sumer, với người Do Thái thì "bia chưa bao giờ đóng một vai trò quan trọng trong các thói quen uống đồ uống có cồn ở vùng đất Israel." Đây là tuyên bố của Bảng tàng Do Thái, New York và Jerusalem, liên quan tới tập quán của người Do Thái cổ đại.

Quá trình sản xuất bia đã tăng lên rất nhanh khi Kitô giáo phát triển. Điều này chủ yếu do các thầy tu cũng làm bia. Tu viện là các tổ chức đầu tiên làm bia vì mục đích thương mại. Các thầy tu xây xưởng nấu bia là một phần của mục tiêu cung cấp thực phẩm, chỗ trú chân và đồ uống cho người hành hương và khách bộ hành.

Một số lượng lớn các vị thánh của Kito giáo là thánh bảo trợ cho việc làm bia. Thánh Augustine thành Hippo, thánh Arnulf thành Metz, Thánh Luca người truyền giáo và thánh Nicôla thành Myra đều được xem là người bảo trợ cho nghề làm bia.

Hoàng đế Charlemagne, người cai trị vương quốc Thiên chúa giao khoảng năm 770 SCN coi bia là một phần quan trọng của cuộc sống, và mọi người thường nghĩ chính ông đã dạy cách làm bia cho người Cơ đốc.

Cũng giống như thời cổ đại, phụ nữ cũng là những người làm bia chính trong thời Trung Cổ.

Những loại bia đầu tiên

Hầu hết các loại ngũ cốc có chứa một lượng đường nhất định, lượng đường này giúp các loại ngũ cốc có thể tự lên men do nấm men tự nhiên trong không khí, có thể các đồ uống giống bia đã được phát triển độc lập trên khắp thế giới ngay khi một bộ tộc một nền văn hóa có được ngũ cố thuần hóa. Thử nghiệm hóa học các bình gốm cổ cho thấy rằng bia đã được làm từ khoảng 5500 năm trước tại vùng đất hiện nay là Iran, và quá trình lên men bia cũng là thử nghiệm sinh học đầu tiên được con người thực hiện. Ngoài ra những phát hiện khảo cổ học gần đây cho thấy người dân Trung Quốc đã ủ những đồ uống có cồn lên men vào khoảng 7000 năm TCN trên quy mô nhỏ lẻ, với quá trình sản xuất và phương pháp tương tự như ở Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại.

Ở vùng Lưỡng Hà (Iraq cổ đại), bằng chứng sớm của bia là bài thơ 3.900 năm tuổi của người Sumer tôn vinh nữ thần bảo trợ nghề làm bia Ninkasi, trong bài thơ đó có các công thức bia lâu đời nhất còn đến nay, mô tả quá trình làm bia từ lúa mạch thông qua bánh mỳ.

{{cquote|
Ninkasi, you are the oneYou are the one who holds with both hands the great sweet wort...

Ninkasi, you are the one who pours out the filtered beer of the collector vat,It is [like] the onrush of Tigris và Euphrates.}}

Tạm dịch:

Bia trở nên quan trọng đối với tất cả các nền văn minh trồng ngũ cốc ở Á-Âu và Bắc Phi cổ đại, gồm cả Ai Cập—do đó năm 1868, James Death đưa ra một thuyết có tên gọi Bia của Kinh thánh cho rằng thực phẩm từ thiên đường mà Chúa ban cho dân Israelite là loại bia giống cháo yến mạch, dựa trên bánh mì có tên gọi wusa.

Các loại bia thường ở dạng sền sệt, giống cháo hơn là một loại đồ uống, nên người Sumer thường dùng ống hút để uống nhằm tránh các chất cặn đắng còn sót lại từ quá trình lên men. Ở thời La Mã cổ đại bia được uống phổ biến thay thế cho rượu vang. Tacitus đã viết chê bai loại bia do người Đức ủ vào thời đó. Người Thracia cũng biết dùng bia làm từ lúa mạch đen thậm chí là từ thế kỷ 5 TCN như Hellanicus thành Mytilene nói, tên gọi bia là brutos hay brytos. Còn người La Mã gọi bia của họ là cerevisia, đây là từ gọi bia trong tiếng Celtic.

Người Nubia cổ đại đã dùng bia như một phương thuốc kháng sinh.

Châu Âu thời Trung cổ
Bia là một trong những đồ uống phổ biến nhất trong thời Trung Cổ. Bia được dùng hàng ngày bởi tất cả các tầng lớp xã hội ở phần phía bắc và đông châu Âu, do những vùng này rất khó hoặc không thể trồng được nho. Dù rượu vang là đồ uống phổ biến nhất ở miền nam châu Âu, nhưng bia vẫn có chỗ đứng của mình trong các tầng lớp thấp hơn. Vào thời trung cổ, nước thường không đảm bảo vệ sinh, nên đồ uống có cồn là một lựa chọn phổ biến do nó đã được đun sôi trong quá trình sản xuất. Bia cũng cung cấp một lượng calo đáng kể hàng ngày cho người dân ở vùng phía bắc châu Âu. Ở Anh và các quốc gia ở vùng đất thấp, lượng tiêu thụ bia đạt 275–300 lít/người/năm (60–66 gallon/người/năm) vào hậu kỳ Trung cổ, người ta uống bia vào mọi bữa ăn. Mặc dù có thể là một trong những đồ uống phổ biến nhất ở châu Âu, nhưng giới khoa học lại coi thường bia và cho nó là thứ đồ uống không lành mạnh, chủ yếu là do các thầy thuốc Hy Lạp cổ đại và Ả-rập đương thời có ít hoặc không có kinh nghiệm với loại đồ uống này. Năm 1256, Aldobrandino của thành Siena đã mổ tả bản chất của bia theo cách sau:

Việc dùng hoa bia để làm bia đã được Carolingian Abbot đề cập đến năm 822. Việc tạo hương vị của bia từ hoa bia đã được biết đến ít nhất là từ thế kỷ 9, nhưng nó chỉ dần dần được thông qua vì những khó khăn trong việc thiết lập đúng tỷ lệ các thành phần. Trước đó, một hỗn hợp các loại thảo mộc khác nhau có tên gọi gruit đã được dùng, nhưng không có các đặc tính bảo quản như hoa bia. Bia nếu thiếu hoa bia sẽ bị hỏng ngay sau khi chế biến và không thể xuất khẩu được. Chỉ có một lựa chọn khác để giữ bia lâu nếu không có hoa bia là tăng hàm lượng cồn, nhưng cách này khá tốn kém. Bia có dùng hoa bia được hoàn thiện trong các thị trấn của Đức vào thế kỷ 13, bia đã có thể bảo quản được lâu hơn, kết hợp với các thùng chứa có kích thước tiêu chuẩn, đã cho phép xấu khẩu bia trên quy mô lớn. Các thị trấn ở Đức cũng đi tiên phong trong hoạt động sản xuất quy mô mới và chuyên nghiệp hóa mức độ cao hơn. Trước đây bia được làm ở nhà, nhưng đến giai đoạn này việc sản xuất với quy mô trung bình đã rất thành công và thay thế sản xuất quy mô nhỏ, sản xuất quy mô trung bình cần 8 đến 10 nhân công. Loại hình sản xuất này lan sang Hà Lan vào thế kỷ 14, sau đó là Flanders, Brabant và Anh vào cuối thế kỷ 15.

Việc sản xuất bia và ale (một loại bia) ở Anh được làm một cách riêng biệt, những người làm bia không được phép sản xuất cả hai loại sản phẩm này. Hội những người nấu bia rượu London đã nói "không được cho hoa bia, thảo mộc, hoặc những thứ khác vào bất kỳ loại ale hay rượu mà làm nên ale – ale chỉ được làm từ rượu (nước), mạch nha và men." Chú thích này đôi khi được trích dẫn sai làm người đọc hiểu nhầm là hoa bia bị cấm. Tuy nhiên, bia làm từ hoa bia vẫn bị phản đối, ví dụ như:

Ale is made of malte and water; and they the which do put any other thynge to ale than is rehersed, except yest, barme, or goddesgood [three words for yeast], doth sophysticat there ale. Ale for an Englysshe man is a naturall drinke. Ale muste haue these properties, it muste be fresshe and cleare, it muste not be ropy, nor smoky, nor it must haue no wefte nor tayle. Ale shulde not be dronke vnder.v. dayes olde …. Barly malte maketh better ale than Oten malte or any other corne doth … Beere is made of malte, of hoppes, and water; it is a naturall drynke for a doche [Dutch] man, and nowe of late dayes it is moche vsed in Englande to the detryment of many Englysshe men … for the drynke is a colde drynke. Yet it doth make a man fatte, and doth inflate the bely, as it doth appere by the doche mennes faces and belyes.

Châu Âu thời Cận đại

Tại châu Âu, bia chủ yếu vẫn là hoạt động trong mô hình hộ gia đình, nó vẫn được làm tại như trong thời trung cổ. Xưởng nấu bia thương mại cổ nhất vẫn hoạt động là xưởng bia tu viện Weihenstephan (Bavaria), tu viện này mua quyền nẫu bia từ thị trấn bên cạnh ở Freising năm 1040. Vào thế kỷ 14 và 15, việc sản xuất bia đã dần dần chuyển từ hoạt động trong gia đình sang một nghề thủ công, những người nấu bia còn mở cả quán bia để bán sản phẩm bia của họ.

Nước Anh thế kỷ 15, bia không dùng hoa bia được gọi là ale. Bia dùng hoa bia được nhập khẩu vào Anh từ Hà Lan sớm nhất là khoảng năm 1400 ở Winchester, và hoa bia được trồng ở Anh vào năm 1428. Sự phổ biến của hoa bia là trong hỗn hợp đầu tiên—Hội những người nấu bia rượu London đã tiến xa với lời tuyên bố "không được cho hoa bia, thảo mộc, hoặc những thứ khác vào bất kỳ loại ale hay rượu mà làm nên ale – ale chỉ được làm từ rượu (nước), mạch nha và men." Tuy nhiên, vào thế kỷ 16 "ale" đã được coi là bất kỳ loại bia mạnh nào, tất cả các loại ale và bia đều dùng hoa bia, từ đó nhà khảo cổ John Aubrey đã làm ra bài thơ nổi tiếng

Greeks, Heresie, Turkey-cocks and Beer
Came into England all in a year.

Tạm dịch
Người Hy Lạp, Cải cách Kháng cách, Gà tây hoang và Bia
Cùng tới Anh trong một năm.
năm này, theo Aubrey là năm thứ 15 triều vua Henry VIII (1524).

Năm 1516, William IV, Công tước xứ Bavaria, đã thông qua bộ luật Reinheitsgebot (luật sản xuất bia tinh khiết), có lẽ đây là bộ luật quy định về sản xuất thực phẩm lâu đời nhất vẫn còn được dùng cho đến thế kỷ 20 (Reinheitsgebot đã được luật pháp Đức thông qua chính thức vào năm 1987). Luật Gebot quy định các thành phần của bia chỉ được giới hạn trong nước, lúa mạch và hoa bia; men được thêm vào danh sách sau các khám phá của Louis Pasteur về vi khuẩn vào năm 1857. Luật của người Bavaria đã được áp dụng trên toàn nước Đức như một bộ luật của nước Đức thống nhất là Đế chế Đức dưới thời Otto von Bismarck, và từ đó nó được cập nhật để phản ánh các xu hướng hiện đại trong sản xuất bia. Cho đến ngày nay, bộ luật Gebot vẫn được coi là một tiêu chuẩn cho sự tinh khiết của bia, mặc dù điều này còn gây tranh cãi.

Hầu hết các loại bia cho đến thời gian gần đây dùng men nổi (top-fermented). Các loại bia dùng men chìm (bottom-fermented) đã được phát hiện nhờ một sự tình cờ vào thế kỷ 16 sau khi bia được cất trong các hầm lạnh một thời gian dành; thể tích của loại bia dùng men chìm tăng nhanh hơn các loại bia dùng men nổi.

Châu Á

Bằng chứng thời tiền sử cho thấy việc làm bia bắt đầu khoảng 5400 năm TCN ở Sumer (miền nam Iraq hiện nay). Tuy nhiên, giống như lịch sử rượu whiskey ngo, sản xuất đồ uống có cồn thường được xem như một cách để bảo quản ngũ cốc dư thừa hơn là một nghề thủ công.

Các tài liệu cổ và kết quả khai quật mộ cổ gần dây cho thấy, người Trung Quốc đã làm đồ uống có cồn từ mạch nha và ngũ cốc bằng nấm men từ thời tiền sử, nhưng người Trung Quốc lại xem quá trình biến đổi mạch nha là không hiệu quả khi đem so với việc dùng nấm men, đặc biệt là với gạo (gạo ủ với nấm men được gọi là Tửu khúc (酒麴) trong tiếng Trung Quốc và Koji trong tiếng Nhật), gạo nấu chín được trộn với nấm men sẽ biến tinh bột trong gạo lên men, sản phẩm sau khi chưng cất là đồ uống có cồn và bã (người Trung Quốc dùng bã gọi là Tửu tao (酒糟) làm nguyên liệu để nấu ăn, còn ở phương Tây lại dùng rượu vang). Hơn nữa, cây hoa bia không mọc ở Đông Á nên đồ uống có cồn làm từ mạch nha sẽ không thể giữ lâu, và việc dùng mạch nha để sản xuất đồ uống có cồn dần dần mờ nhạt ở Trung Quốc, cho đến khi nó biến mất khỏi lịch sử Trung Quốc vào cuối Triều đại nhà Đường. Người Trung Quốc chủ yếu sử dụng gạo để nấu rượu, nên họ ít biết tới các loại rượu vang từ trái cây cho đến khi chúng được nhập khẩu vào Trung Quốc.

Đồ uống có cồn làm từ gạo nấu chín lên men bởi các loại vi khuẩn vẫn tiếp tục được sản xuất cho đến ngày nay, một số đồ uống được phân loại như bia (mễ tửu (米酒 mijiu) trong tiếng Trung và Sake trong tiếng Nhật) vì chúng được làm từ tinh bột hơn là đường trái cây. Tuy nhiên, đây còn là một điểm gây tranh cãi, và các đồ uống như vậy thường được gọi là "rượu gạo" hay "sake", đây là những từ chung chung trong tiếng Trung và tiếng Nhật cho tất cả các loại đồ uống có cồn.

Một số nền văn hóa trên đảo ở Thái Bình Dương đã biết lên men tinh bột, và tinh bột biến thành đường lên men nhờ nước bọt của người giống như loại đồ uống chicha ở Nam Mỹ. Nhiều bộ lạc trên thế giới cũng làm đồ uống theo cách này, họ nhai hạt ngũ cốc và sau đó phun lên bình lên men hoặc phun vào bình lên men có gạo đã nấu chín, sau đó bình được đậy kín để quá trình lên men diễn ra. Enzyme trong nước bọt đã biến tinh bột thành đường lên men, loại đường này được lên men bằng nấm men tự nhiên. Sản phẩm dù là đồ uống được gọi là bia hay không đôi khi vẫn có tranh cãi, vì:
 Rượu làm từ gạo ở châu Á không làm từ mạch nha.
 Phương pháp này thường được sử dụng với các nguyên liệu như khoai mỡ, khoai môn, hoặc các loại rau củ quả chứ không hẳn là ngũ cốc.

Một số bộ lạc người Đài Loan thực hiện quá trình ở một bước cao hơn là chưng cất đồ uống có cồn và kết quả là rượu. Tuy nhiên, có vẻ như không có bộ lạc Đài Loan nào biết cách phát triển hệ thống chữ viết, nên không có tài liệu nào nói về việc này diễn ra như thế nào, hoặc có thể kỹ thuật chưng cất này được mang từ Trung Quốc đại lục đến cùng với người nhập cư vào thời Hán. Thực tế cho thấy kỹ thuật này thường được tìm thấy trong các bộ lạc sử dụng kê (một loại ngũ cốc bản địa ở miền bác Trung Quốc) làm nguyên liệu.

Nhà máy bia đầu tiên ở châu Á được thành lập chính thức vào năm 1855 (dù nó đã được thành lập từ trước đó) do Edward Dyer làm chủ. Nhà máy bia này được đặt ở Kasauli trên dãy núi Himalaya, Ấn Độ và có tên gọi là Dyer Breweries. Công ty này hiện vẫn đang hoạt động và được biết đến với tên gọi Mohan Meakin, ngày nay đây là một tập đoàn lớn gồm nhiều công ty hoạt động trong nhiều lĩnh vực công nghiệp.

Cuộc cách mạng công nghiệp

Sau những cải tiến đáng kể về hiệu suất động cơ hơi nước vào năm 1765, ngành công nghiệp bia đã hình thành. Các cải tiến mới trong quá trình sản xuất bia đã diễn ra với sự ra đời của nhiệt kế vào năm 1760 và phù kế vào năm 1770, cho phép các nhà sản xuất tăng hiệu quả và giảm tổn hao trong quá trình sản xuất.

Thời kỳ trước cuối thế kỷ 18, mạch nha chủ yếu được sấy khô bằng lửa do đốt gỗ, than củi, rơm rạ, và tới năm 1600 là dùng thêm than cốc.

Nói chung, các loại mạch nha được sấy khô theo phương thức đốt này sẽ bị ám khói, do đó những loại bia thời kỳ đầu thường có mùi vị khói; có nhiều bằng chứng cho thấy người nấu bia đã cố gắng hết sức để hạn chế khói ám vào bia thành phẩm.

Những nhà văn vào thời kỳ này mô tả mùi vị đặc biệt có nguồn gốc từ mạch nha sấy khô bằng gỗ, và hầu hết chất lượng của bia bị thay đổi là do nó gây ra. Bia và ale có vị khói của các xứ miền Tây nước Anh nổi tiếng là không uống được – chỉ có người dân địa phương và những kẻ liều mạng mới uống nó. Đây là "Hướng dẫn Sản xuất bia rượu mạch nha" (1700):

Hầu hết các xứ ở miền Tây, mạch nha của họ có mùi khó chịu với Khói (Smoak) của Gỗ, khi nó được sấy khô, nó khiến những Người lạ không thể chịu được, dù vậy những người dân, những người đã quen với nó, có thể nuốt nó như những Người Hà Lan làm Bia đen pha (Black Beer Brewed) đặc của họ với Bột kiều mạch (Buck Wheat).

Thậm chí một tra cứu trước đó như vậy về mạch nha đã được William Harrison ghi lại trong tác phẩm "Description of England" viết năm 1577:

Ở một số nơi nó [mạch nha] được sấy khô vào lúc rỗi rãi (at leisure) chỉ bằng gỗ, hoặc chỉ bằng rơm rạ, hoặc kết hợp gỗ và rơm rạ, nhưng, tất cả, sấy khô bằng rơm rạ là tốt nhất. Đối với mạch nha sấy khô bằng gỗ, khi nó được ủ, ngoài việc đồ uống có màu đậm hơn, nó làm đau đầu người uống mà điều này không liên quan, bởi khói. Cũng như dùng cả sự thờ ơ để lột vỏ, bổ củi, và làm khô gỗ của họ trong lò, do đó loại bỏ tất cả độ ẩm cần để tạo khói

Trong cuốn "London and Country Brewer" (1736) chỉ rõ nhiều loại "mạch nha nâu" phổ biến ở thành phố:

Mạch nha Nâu được sấy khô bằng Rơm rạ, Gỗ và Cây dương xỉ, vân vân. Sây khô bằng rơm rạ là tốt nhất, nhưng các loại gỗ có Mùi vị không tự nhiên nhất, mà ít người có thể chịu đựng, nhưng vì túng thiếu, và những người đã quen với mùi vị khói mạnh; nhưng nó đã được dùng nhiều trong một số xứ ở miền Tây nước Anh, và nhiều ngàn Quarter loại mạch nha này đã được sử dụng trước đây ở London để nấu Butt-keeoing-beer, và bởi vì nó được bán có 2 shilling mỗi Quarter rẻ hơn so với Mạch nha sấy khô bằng Rơm rạ, cũng không phải Chất lượng của Mạch nha sấy khô bằng Gỗ được quan tâm nhiều bởi một số Người ủ bia, Hương vị tồi của nó sẽ biến mất trong chín hoặc mười hai Tháng, theo Tuổi Bia, và độ mạnh của Chất lượng Hoa bia tốt đã được sử dụng để bảo quản nó

Phù kế đo độ biến đổi của bia được ủ. Trước khi có phù kế, bia được ủ từ một loại mạch nha duy nhất: bia màu nâu từ mạch nha màu nâu, bia màu hổ phách từ mạch nha màu hổ phách, bia màu nhạt từ mạch nha màu nhạt. Khi có phù kế, người nẫu bia có thể tính được hiệu suất từ các loại mạch nha khác nhau. Họ quan sát thấy mạch nha nhạt, dù đắt hơn, nhưng chất lên men lại nhiều hơn so với mạch nha rẻ tiền. Ví dụ, mạch nha nâu (dùng cho bia Porter – một loại bia đen) cho 54 pound chiết xuất mỗi quarter, trong khi mạch nha vàng nhạt cho tới 80 pound. Khi đã biết điều này, người ủ bia chuyển sang chủ yếu dùng mạch nha màu nhạt để nấu tất cả các loại bia, sau đó họ bổ sung thêm một lượng nhỏ mạch nha có màu đậm hơn để đạt được màu đúng cho các loại bia sẫm màu hơn.

Năm 1817, Daniel Wheeler phát minh ra lò nướng hình trống đã cho phép tạo ra các loại mạch nha rang có màu rất sẫm, góp phần tạo nên hương vị cho bia đen và bia nâu nặng. Việc phát triển này đã được nhắc đến trong một đạo luật Anh năm 1816 cấm việc sử dụng bất kỳ các thành phần khác ngoài mạch nha và hoa bia. Những người nấu bia đen lại chủ yếu dùng mạch nha nhạt, nên họ cần khẩn cấp một loại giải pháp hợp pháp để cho bia có màu sẫm hơn. Sáng chế của Wheeler là một giải pháp như vậy.

Việc Louis Pasteur phát hiện ra vai trò của men trong quá trình lên men vào năm 1857 đã giúp người nấu bia có phương pháp sản xuất để ngăn bia chua do các vi khuẩn gây hại.

Bia hiện đại

Nhiều quốc gia châu Âu có truyền thống sản xuất bia rất lâu đời. Bia là một thức uống đặc biệt quan trọng ở các nước như Bỉ, Đức, Áo, Ireland, và Anh; với các quốc gia như Pháp, các nước Bắc Âu, Ba Lan, Cộng hòa Séc, Tây Ban Nha và các nước khác có truyền thống sản xuất bia độc đáo và lâu bền với lịch sử của riêng họ, các phương pháp sản xuất bia đặc trưng và nhiều loại bia khác nhau.

Không giống như nhiều nơi trên thế giới, có một thị trường quan trọng ở châu Âu (đặc biệt là Vương quốc Anh) dành cho bia chứa men sống (bia tươi). Loại bia này chưa được lọc, chưa được diệt khuẩn. Loại bia này khiến người ta lúng túng khi đem so sánh với loại bia đã được lọc và diệt khuẩn vẫn được bán: chất lượng bia tươi có thể ít được chú ý, nhưng nhiều người lại thích hương vị của bia tươi hơn là bia chết. Trong khi bia thường được làm chính trong thời gian tương đối ngắn (vài tuần cho tới vài tháng) do với rượu vang, một số loại bia mạnh hơn gọi là real ale đã được làm với hương vị và đặc điểm được phát triển qua nhiều thập kỷ.

Ở một số nơi trên thế giới, nhà máy bia bắt đầu như một ngành kinh doanh gia đình ở Đức, những người di dân châu Âu khác đã biến nó thành những công ty lớn, sau đó vi lợi nhuận những người đứng đầu công ty ít quan tâm tới chất lượng truyền thống của các loại bia, dẫn tới một sự xuống cấp của sản phẩm.

Năm 1953, Morton W. Coutts người New Zealand đã phát triển một kỹ thuật lên men liên tục. Sáng chế của Coutts liên quan tới quá trình cho bia chảy qua bể kín, việc lên men xảy ra dưới áp suất và nhiệt độ, không bao giờ để bia tiếp xúc với không khí, thậm chí cả khi đóng chai. Phát minh này của Coutts được giới thiệu ở Mỹ và Anh, nhưng giờ nó chỉ được sử dụng trong ngành sản xuất bia ở New Zealand.

Trong một số lĩnh vực, người làm bia miễn cưỡng phải đón nhận các công nghệ mới do họ sợ đánh mất các đặc tính truyền thống trong các sản phẩm bia của họ. Ví dụ nhà máy bia Marston ở Burton on Trent hiện vẫn sử dụng các thiết bị bằng gỗ gọi là Burton Union cho quá trình lên men để duy trì chất lượng và hương vị bia của mình, trong khi người làm bia lambic ở Bỉ lại để các nồi ủ bia ngoài không khí để chọn loại men tự nhiên để lên men dịch nha. Các kỹ thuật sản xuất bia truyền thống bảo vệ bia khỏi quá trình oxy hóa bằng cách duy trì một tấm phủ carbon dioxide trên dịch nha khi nó lên men thành bia,

Các nhà máy bia hiện đại giờ sản xuất nhiều loại bia khác nhau, từ các loại bia cổ như bia lambic lên men một cách tự nhiên của Bỉ; bia vàng, bia đen, bia trắng (bia lúa mì) và nhiều loại khác của Đức; các loại bia ale như stout, mild, pale, bitter, golden của Anh; các loại bia mới của Mỹ như Chili Beer, Cream Ale và Double India Pale Ales

Ngày nay, ngành công nghiệp sản xuất bia là một ngành công nghiệp toàn cầu rất lớn, bao gồm một số công ty đa quốc gia, và hàng ngàn các nhà sản xuất nhỏ khác nhau, từ các quán bia nhỏ tới các nhà máy bia vùng. Những tiến bộ trong việc làm lạnh, vận chuyển xuyên lục địa và quốc tế, tiếp thị và thương mại có kết quả trong một thị trường quốc tế, nơi người tiêu dùng có hàng trăm sự lựa chọn giữa các loại bia khác nhau của địa phương, vùng, quốc gia và nước ngoài.

Hoa Kỳ
Trước khi có lệnh cấm rượu bia, đã có hàng ngàn nhà máy bia tại Hoa Kỳ, chủ yếu làm các loại bia nặng hơn các loại bia mà người Mỹ hiện đại đang dùng. Bắt đầu từ năm 1920, hầu hết các nhà máy bia đều ngừng hoạt động, một số chuyển sang sản xuất nước giải khát và ngành kinh doang khác. Bia lậu thường pha thêm nước để tăng lợi nhuận cho người bán, khiến bia nhẹ hơn, và nó đã trở thành một xu hướng kéo dài đến ngày nay, đó là khẩu vị của người Mỹ thích loại bia nhẹ. Việc hợp nhất các nhà máy bia và áp dụng các tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng công nghiệp đã đưa tới nền công nghiệp sản xuất hàng loạt và tiếp thị hàng loạt số lượng cực lớn các loại bia vàng nhẹ. Quảng cáo trở thành quan trọng nhất, công ty lớn hơn sẽ nắm giữ thị phần thị trường nhiều hơn. Những thập kỷ sau Chiến tranh Thế giới II đã thấy một sự hợp nhất mạnh mẽ của ngành công nghiệp sản xuất bia Mỹ: các công ty sản xuất bia mua đối thủ của mình chỉ để có được khách hàng và hệ thống phân phối, còn hệ thống sản xuất bia của đối thủ bị mua sẽ bị đóng cửa. Các nhà máy bia và lượng bia nhập khẩu đã trở nên nhiều hơn từ giữa thập niên 1980; số lượng nhà máy bay được tuyên bố vào năm 2007 là trên 1500, đến năm 2010 là 1400 nhà máy, tùy thuộc vào nguồn tin.

Bia trong thần thoại

Sử thi Kalevala của Phần Lan, được thu thập vào văn bản trong thế kỷ 19 nhưng dựa trên truyền thuyết truyền miệng qua nhiều thế kỷ, đã dành nhiều dòng hơn để nói về nguồn gốc của bia và cách làm bia so với những dòng nói về nguồn gốc của loài người.

Thần thoại vua Gambrinus xứ Flemish (từ Jan Primus (John I)), đôi khi còn chép cả chuyện phát minh ra bia.

Theo truyện truyền thuyết Séc, thần hiếu khách Radegast đã phát minh ra bia.

Ninkasi là nữ thần bảo trợ cho nghề bia ở Sumer cổ đại.

Trong thần thoại Ai Cập, sự thèm khát máu của nữ thần sư tử Sekhmet hung dữ chỉ được thỏa mãn sau khi nữ thần này bị lừa uống một lượng bia có màu đỏ rất lớn: nữ thần bị say, từ bỏ việc tàn sát và trở nên ngoan ngoãn.

Trong thần thoại Bắc Âu, thần biển Ægir, vợ thần là Rán, và 9 người con gái đã ủ ale (hoặc rượu mật ong) cho các vị thần. Trong Lokasenna có nói rằng, Ægir sẽ tổ chức một bữa tiệc mà các vị thần sẽ được uống bia ủ cho họ. Ægir đã thực hiện điều này trong một két khổng lồ mà Thor mang tới. Những chiếc ly trong lâu đài của Ægir luôn luôn đầy, phép thuật kỳ diệu đã khiến chúng tự đầy khi hết. Ægir có hai người hầu trong lâu đài để hầu hạ mình; đó là Eldir [Fire-Kindler] và Fimafeng [Handy].

Trong khúc ca xaga Nart, Satanaya (Ubykh , Adyghe]] , Ossetian ), mẹ của các Nart đã phát minh ra bia.

Xem thêm
 Jofroi thành Waterford, một thầy tu dòng Dominic thế kỷ 13 đã viết một danh mục tất cả các loại rượu vang và ale nổi tiếng ở châu Âu, mô tả chúng với hương vị tuyệt vời và giới thiệu chúng cho các viện nghiên cứu và cố vấn.
 Lịch sử thức uống có cồn

Tham khảo

Tài liệu
.
 Arnold, John P. 1911. Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology. Chicago: Alumni Association of the Wahl-Henius Institute of Fermentology. ISBN 0-9662084-1-2
 Benn, Charles. 2002. China's Golden Age: Everyday Life in the Tang Dynasty. Oxford University Press. ISBN 0-19-517665-0.
 Death, James. 1887. The Beer of the Bible. London: Trübner. ASIN B000889GP4
 Eames, Alan D. 1995. Secret Life of Beer: Legends, Lore & Little-Known Facts Pownat, VT: Storey Communications. ISBN 0-88266-807-2
 Fahey, David M. "Old-Time Breweries: Academic and Breweriana Historians," Ohio History Volume 116#1, 2009, pp. 101–121; focus on Ohio in Project MUSE
 Glick, Thomas, Steven J. Livesey, Faith Wallis, eds. Medieval science, technology, and medicine: an encyclopedia (2005) ISBN 0-415-96930-1
 Mitchell, Stephen Gilgamesh, a new English version ISBN 0-7432-6164-X
 Scully, Terence. 1995. The Art of Cookery in the Middle Ages ISBN 0-85115-611-8
 Smith, Gregg Beer: A History of Suds and Civilization from Mesopotamia to Microbreweries ISBN 0-380-78051-8
 Unger, Richard W. 2004. Beer in the Middle Ages and the Renaissance''. University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-3795-1

Liên kết ngoài
 History of Beer in Infographics
 Beer in ancient Egypt
 The Hymn to Ninkasi
 The Foaming Head's History of Beer Page
Did the Ancient Israelites Drink Beer?  Biblical Archaeology Review
History of Beer

Bia
Bia


title: Siro

text:
Siro hay si rô, xirô, xi rô (tiếng Ả rập: شراب/sharab, tiếng Latin: syrupus) là một loại thực phẩm có nguồn gốc từ vùng Ả rập, đây là một thức uống dạng lỏng và sánh, có vị ngọt và thường là màu đỏ. Đây là một thứ nước đường có pha thêm dược phẩm hoặc các loại thuốc, thảo dược, sinh tố trái cây.... Siro có tác dụng giải khát và còn có thể là một vị thuốc (Siro ho) là loại tá dược lỏng chống ho và viêm họng cho trẻ em và người lớn.

Phân loại
Siro có thể được pha bằng nhiều hợp chất vào nước và tùy các hợp chất đó mà có thể có kết cấu và công dụng khác nhau.
 Hợp chất trong siro từ cây phong có thể chống ung thư, có tác dụng kháng viêm và chống oxy hóa có khả năng chống lại ung thư, bệnh tiểu đường và các bệnh do vi khuẩn, ngoài ra chất polyphenol có trong siro này có thể giúp khống chế lượng đường trong máu đối với bệnh nhân tiểu đường bằng cách ức chế các enzym có liên quan đến việc chuyển đổi hydrat-cacbon thành đường.
 Thuốc siro ho ngoài việc điều trị ho và viêm họng cho trẻ em và người lớn, nó còn góp phần cải thiện tỉ lệ người bị ung thư vú, thuốc này ngăn chặn hiệu ứng của hormone nữ estrogen vốn có thể kích thích một số khối u tăng trưởng.

Tuy nhiên cũng có báo động về siro giải khát nhiễm DEHP  và siro có độc tính. Cũng có lời khuyên là không nên cho trẻ em uống siro trước bữa ăn vì có thể gây cảm giác no.

Chú thích

Thực phẩm
Thực phẩm chức năng
Polyme
Chất ngọt
Dạng bào chế


title: Sáo Sulawesi

text:
Sáo Sulawesi (danh pháp hai phần: Basilornis celebensis) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.

Môi trường sống tự nhiên của loài là rừng đất thấp ẩm cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Basilornis celebensis . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

C
Chim Indonesia
Động vật được mô tả năm 1861


title: Sáo mào dài

text:
Sáo mào dài (danh pháp hai phần: Basilornis corythaix) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Chúng là loài đặc hữu của Indonesia.

Môi trường sống tự nhiên của loài là rừng đất thấp ẩm cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Basilornis corythaix. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

C
Chim Indonesia
Động vật được mô tả năm 1827
Động vật đặc hữu Indonesia


title: Chim lia lớn

text:
Chim lia lớn (danh pháp hai phần: Menura novaehollandiae) là một loài chim thuộc họ Menuridae. Loài chim biết hót rất nguyên thủy này có dị hình lưỡng tính mạnh, với bộ lông kỳ quặc ở các con trống. Loài này có kích thước bằng con công, dài khoảng 100 cm, với bộ lông màu nâu ở phần trên cơ thể, phần dưới máu nâu xám, cánh tròn và đôi chân mạnh mẽ. Nó là loài nặng nhất dài nhất và nặng thứ ba trong Bộ Sẻ.
Loài này được chọn để in trên mặt sau của đồng xu 10 xen Úc.

Mô tả

Là một loài đặc hữu Úc, chim lia lớn có thể được tìm thấy trong khu rừng phía đông nam Australia, từ miền nam Victoria đến đông nam Queensland. Chế độ ăn uống của nó bao gồm chủ yếu là các động vật không xương sống nhỏ được tìm thấy trên nền rừng hoặc trong các khúc gỗ mục. Trong những năm 1930, một số nhỏ đã được du nhập vào Tasmania do các lo sợ thiếu cơ sở về khả năng nó bị tuyệt chủng. Quần thể ở Tasmania phát triển mạnh. Ngày nay phổ biến rộng rãi và phổ biến ở phạm vi rộng lớn của nó.

Chú thích

Tham khảo

N
Động vật được mô tả năm 1801
Chim Tasmania


title: Kippumjo

text:
Kippumjo hay Gippeumjo (tiếng Hàn: 기쁨조; tạm dịch: Nhóm mua vui) là một thuật ngữ của giới truyền thông Hàn Quốc và phương Tây dùng để ám chỉ một nhóm không chính thức, ước tính khoảng 2.000 phụ nữ và các cô gái xinh đẹp trong độ tuổi từ 13 đến 40 tuổi (mặc dù hầu hết được cho là từ 18 đến 25), được cho là được tuyển chọn để làm việc trong khu vực trụ sở của Đảng Lao động Triều Tiên và nhà riêng của các lãnh đạo Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, được duy trì hoạt động bởi các lãnh đạo của Triều Tiên. Thông tin về nhóm này ít được biết đến bên ngoài Triều Tiên nhưng một số thông tin đã dần được biết đến thông qua lời khai của những phụ nữ Triều Tiên đã đào thoát.

Lịch sử
Gippeumjo được thành lập vào năm 1978, dưới thời chính quyền của Kim Nhật Thành, với nhóm đầu tiên được tuyển dụng bởi Lee Dong Ho vì mục đích giải trí cho Kim Nhật Thành tại Munsu Chodaeso (문수 초대소; Munsu Guesthouse). Việc tuyển dụng và đào tạo của Gippeumjo tiếp tục được duy trì bởi con trai ông, Kim Chính Nhật cho đến khi ông này chết vào năm 2011.

Theo Nhóm Tiếng Nói Phụ Nữ Quốc tế (A Woman's Voice International) thực chất hoạt động của những nhóm này là phục vụ và mua vui, giải trí cho các quan chức cao cấp của Đảng Lao động Triều Tiên (WPK) và gia đình của họ mà thực chất là phục vụ tình dục cho lãnh tụ Kim Chính Nhật và các lãnh đạo cao cấp Triều Tiên, đến khoảng 25 tuổi, các cô gái này được gả cho những cận vệ của các lãnh đạo.

Cơ cấu tổ chức
Theo giới truyền thông Hàn Quốc và phương Tây thì Gippeumjo được phân thành ba nhóm:
 Manjokjo (tiếng Hàn: 만족조; hanja: 满足 组; hán-việt: mãn dục tổ): Nhóm phục vụ tình dục (Satisfaction Team)
 Haengbokjo (tiếng Hàn: 행복조; hanja: 幸福 组; hán-việt: hạnh phúc tổ): Nhóm phục vụ đấm bóp (Massage Team)
 Gamujo (tiếng Hàn: 가무조; hanja: 歌舞 组; hán-việt: ca vũ tổ): Nhóm vũ nữ thoát y, bán khỏa thân (Striptease Team)

Các cô gái từ khắp đất nước được tuyển dụng vào Gippeumjo tiêu chuẩn của Chính phủ. Sau khi được chọn, họ trải qua một thời gian đào tạo nghiêm ngặt, với một số thành viên Haengbokjo có thể được gửi ở nước ngoài để đào tạo nghề xoa bóp (massage). Sau một thời gian họ thường được kết hôn với những cận vệ của các lãnh đạo của Triều Tiên. Danh tánh của Gippeumjo được giữ bí mật.

Báo cáo về vi phạm nhân quyền
Nhóm "Tiếng nói Phụ nữ Quốc tế" (A Woman's Voice International) cáo buộc rằng nhà nước CHDCND Triều Tiên tuyển những cô gái từ 14 tuổi tới làm việc trong các Kippumjo, thực chất là làm công việc mua vui cho các lãnh đạo cao cấp. Những cô gái nhỏ này phải làm nô lệ tình dục (hay mại dâm cưỡng bức) dưới cái mác mại dâm nhà nước với họ Kim và các sĩ quan dưới quyền ông. Tổ chức trên cũng cho biết những cô gái này được cho sẽ phải cưới những cận vệ của Kim Jong Il khi họ tròn 25 tuổi.

Xem thêm
 Đội cận vệ đồng trinh
 Nô lệ tình dục
 Mại dâm tại Bắc Triều Tiên

Chú thích

Tham khảo
Martin, Bradley K. (2004). Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty. New York, New York, United States: Thomas Dunne Books. Hardcover: ISBN 978-0312322212; Paperback: ISBN 978-0312323226.

 "Dirty Details" , by Bryan Walsh, from TIME magazine, ngày 14 tháng 7 năm 2003
 "The Dear Leader Unmasked"

Lao động trẻ em
Lao động cưỡng bức
Lạm dụng tình dục trẻ em
Ban nhạc CHDCND Triều Tiên
Nạn buôn người ở Bắc Triều Tiên
Khởi đầu năm 1978 ở Bắc Triều Tiên
Mại dâm cưỡng bức


title: Tráng học

text:
Choang học hoặc Tráng học (tiếng Tráng: Cuenghhag/Cang’yoz; chữ Hán giản thể: 壮学; chữ Hán phồn thể: 壯學; pinyin: Zhuàngxué) là một ngành của cả nhân văn và khoa học xã hội nghiên cứu tổng hợp về người Tráng, cụ thể là nguồn gốc, lịch sử, các tổ chức chính trị xã hội, tôn giáo, ngôn ngữ, văn chương và nghệ thuật của người Tráng. Nhìn chung được coi người sáng lập ra Choang học là Hoàng Hiện Phan .

Hình thành và phát triển

Cơ sở của Choang học được hình thành từ thời Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, sau 《lịch sử tóm tắt dân tộc Choang》 bản thảo sơ bộ lần thứ nhất hoàn thành. Sách này kể lịch sử dân tộc Choang, được viết xong vào năm 1957 và do Hoàng Hiện Phan biên soạn. Vì là văn bản lịch sử Người Tráng có hệ thống đầu tiên,nó ảnh hưởng cực lớn tới việc dân tộc học và nhân học Trung Quốc sau này, Chính vì thế mà người đời sau coi Hoàng Hiện Phan là người sáng lập ra Choang học.

Từ thập niên 1980 đến nay, từ "Tráng học" được dùng phổ biến ở Trung Quốc .

Các Viện, trung tâm trực thuộc
Hội Tráng học Quảng Tây
Viện Tráng học của Đại học Sư phạm Quảng Tây
Trung tâm Nghiên Tráng học của Đại học dân tộc Quảng Tây
Trung tâm Nghiên Tráng học của Viện khoa học xã hội Quảng Tây

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trung tâm Nghiên Tráng học của Đại học dân tộc Quảng Tây
 Hội Tráng học Quảng Tây

Hán học
Nghiên cứu sắc tộc
Châu Á học
Người Tráng


title: Irina Petrushova

text:
Irina Petrushova là nhà báo người Kazakh, người sáng lập và là tổng biên tập tuần báo Respublika (Cộng hòa) đã bị đình bản từ tháng 5 năm 2005.

Sự nghiệp
Bà là một trong số người sáng lập tuần báo Respublika từ năm 2000. Báo này tập trung đưa tin về các vấn đề kinh tế và kinh doanh ở Kazakhstan, và thường đăng những bài chỉ trích mạnh mẽ chế độ cai trị của tổng thống Nursultan Nazarbayev. Tờ báo này đã viết về những vụ bê bối tài chính và tệ nạn dành những ưu tiên béo bở cho các người họ hàng cùng bạn bè, trong đó có bài báo điều tra tiết lộ việc Nazarbayev đã lấy ra 1 tỷ dollar Mỹ trong khoản lợi tức dầu mỏ quốc gia, đem cất giấu trong một tài khoản ở Ngân hàng Thụy Sĩ. Do đó, Petrusheva đã bị nhiều đe dọa, và tòa soạn báo bị đánh bom lửa san bằng bình địa.

Năm 2002 Petrushova đã phải lìa bỏ quê hương, tới cư ngụ ở Moskva và biên tập tờ Assandi Times, một xuất bản phẩm tường thuật rộng rãi việc Bộ Tư pháp Hoa Kỳ điều tra một nguồn tin cho rằng tổng thống Nazarbayev và các cộng sự viên của ông đã nhận khoản hối lộ 78 triệu dollar Mỹ của các công ty dầu Hoa Kỳ trong năm 2000.

Tháng 4 năm 2005 Petrushova đã bị bắt giam ngắn hạn ở Volokolamsk gần Moskva theo yêu cầu của chính quyền Kazakhstan vì họ cáo buộc bà tội trốn lậu thuế cùng vi phạm luật công dân Kazakhstan. Vài ngày sau, bà đã được thả ra. Năm 2004, bà cũng bị bắt giữ về những cáo buộc như trên ở Sankt-Peterburg.

Cuối cùng, tờ Repusblika đã bị chính quyền đóng cửa trong tháng 5 năm 2005.

Giải thưởng
Năm 2002 Petrushova được trao tặng Giải Tự do Báo chí Quốc tế của Ủy ban bảo vệ các nhà báo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
CPJ profile
Biography at PBS.org

Năm sinh thiếu
Nhân vật còn sống
Nữ giới Kazakhstan
Nhà báo Kazakhstan
Tự do ngôn luận
Nhà báo Nga
Sinh năm 1965


title: Việt Trinh

text:
Việt Trinh (tên thật là Trần Việt Trinh, sinh ngày 27 tháng 11 năm 1972) là cựu diễn viên, đạo diễn Việt Nam. Cô là một nữ nghệ sĩ đa tài nổi tiếng của Việt Nam từ những năm đầu thập niên 1990.

Tiểu sử
Việt Trinh tên thật là Trần Việt Trinh, sinh ngày 27 tháng 11 năm 1972, trong những năm thập niên 90 Việt Trinh được xem là một diễn viên nữ nổi tiếng hàng đầu của điện ảnh Việt Nam. Với khuôn mặt đẹp và lối diễn xuất duyên dáng, xuất thần, Việt Trinh đã trở thành ngôi sao điện ảnh gây nhiều sóng gió ở các rạp chiếu phim thời bấy giờ.

Năm 1988 cô bắt đầu xuất hiện trên phim ảnh khi còn là sinh viên trường Sân khấu điện ảnh với vai trò là người mẫu lịch ăn khách.

Tên tuổi của cô gây sức hút mạnh mẽ ở bất kể đâu. Những thông tin về cô luôn là đề tài nóng bỏng nhất và có tốc độ lan truyền chóng mặt. Hình ảnh của Việt Trinh xuất hiện ở khắp nơi, trong mỗi gia đình và theo chân các em bé đến trường.

Khán giả nhớ đến cô không chỉ qua những vai diễn lấy nước mắt, những cuộc tình oan trái hay đau thương làm vợ xứ người bằng trái tim vỡ vụn vì mối tình đầu chia lìa mà cô còn tạo dấu ấn bởi vẻ ngoài hiền hậu và cặp mắt trầm buồn.

Sự nghiệp

Diễn xuất
Việt Trinh đóng phim từ những năm 1980, chủ yếu là vai phụ hay vai quần chúng. Cô chỉ thực sự được khán giả biết đến khi đảm nhận vai chính trong phim Ngọc trong đá (đạo diễn Trần Cảnh Đôn). Từ đó cho đến những năm 1990 là thời hoàng kim của Việt Trinh. Năm 1996, phim truyền hình Người đẹp Tây Đô gắn liền với tên tuổi của Việt Trinh được công chiếu. Tuy nhiên, hai cuộc tình với Phạm Huy Phước và Trần Văn Giao - những nhân vật vướng vòng lao lý - khiến toàn bộ sự nghiệp của Việt Trinh gần như tiêu tan. Một thời gian Việt Trinh chọn cách ở ẩn.

Năm 2008, Việt Trinh trở lại với vai diễn trong phim Phật giáo Duyên trần thoát tục. Những năm sau đó, Việt Trinh có góp mặt trong các phim Những đóa hoa tình yêu và Câu chuyện cuối mùa thu. Tuy nhiên, vai diễn trong Những đóa hoa tình yêu không thành công như mong đợi, và diễn xuất của cô trong Câu chuyện cuối mùa thu bị đánh giá là "quá thiếu tự nhiên". Năm 2015, Việt Trinh trở lại với bộ phim điện ảnh "Trót yêu" sau một thời kỳ vắng bóng điện ảnh.

Đạo diễn
Năm 2011, Việt Trinh thử sức làm đạo diễn với bộ phim truyền hình tâm lý xã hội Trở về quay tại Việt Nam và Campuchia. Phim nhận được nhiều lời khen của người trong giới. Nối tiếp phần 1, cô tiếp tục hợp tác với nhà biên kịch Châu Thổ để cho ra đời phần 2 với bối cảnh một phần tại Lào. Cô chia sẻ đặc điểm riêng của chùm phim là khai thác nét đẹp văn hóa truyền thống của Việt Nam và các nước láng giềng Đông Nam Á. Năm 2013, sau khi làm xong phim truyền hình Vợ của chồng tôi, cô lên kế hoạch làm tiếp phần 3 trong loạt phim Trở về với một phần bối cảnh tại Thái Lan. Kế đến Việt Trinh và biên kịch Châu Thổ cũng hứa hẹn sẽ cố gắng làm tiếp phim Trở về 4 trong thời gian tới.

Năm 2017, Việt Trinh xuất hiện trong buổi casting phim Ba điều ước với vai trò giám đốc sản xuất cho bộ phim.

Giám khảo & Chương trình truyền hình
Thời gian hiện nay, Việt Trinh thường xuất hiện trên sóng truyền hình các gameshow mới lạ như: Người bí ẩn, Bạn có thực tài, Hội ngộ danh hài, Ơn giời cậu đây rồi!, Kỳ tài thách đấu..., với nhiều vai trò khác nhau như: người dẫn chương trình, giám khảo...Năm 2017, Việt Trinh cùng "người tình màn ảnh" Lý Hùng "cầm cân nảy mực" cho gameshow: Cặp đôi hài hước với vai trò giám khảo bên Kiều Oanh và Thanh Bạch. Tiếp đó, 2 mỹ nhân kỳ cựu của làng điện ảnh Việt Nam là Việt Trinh và Trương Ngọc Ánh cùng làm giám khảo chính của chương trình Gương mặt điện ảnh và xuất hiện trong chương trình Kịch cùng Bolero.

Việt Trinh liên tiếp ngồi ghế nóng ở nhiều chương trình từ 2017-2019 như: Kẻ thách thức, Dạ khúc tình yêu, Người nghệ sĩ đa tài, Sao nối ngôi,...

 Giải nghệ
Năm 2022, Diễn viên Việt Trinh đăng tâm thư thông cáo đến khán giả và truyền thông về việc cô chính thức giải nghệ với vai trò diễn viên và đạo diễn sau hơn 30 năm đóng phim để dành thời gian chăm sóc cho con trai. Hơn 30 năm gắn bó với phim trường, việc giải nghệ không phải là quyết định dễ dàng. Vậy nên, Việt Trinh cho biết dù dừng đóng phim nhưng cô vẫn sẽ nhận lời mời làm nhà sản xuất phim hoặc tham gia các chương trình làm đẹp, gameshow phù hợp.

 Phật tử
Việt Trinh chia sẻ được ngộ ra nhiều điều khi đến với đạo Phật, và từ khi đọc Phật pháp thì cô thấy mình trở nên mạnh mẽ hơn.Việt Trinh: cảm ơn cuộc đời đã cho tôi những cái tát, 16 tháng 9 năm 2013, Báo Cảnh Sát Toàn Cầu Năm 2013, Việt Trinh lọt vào Top 300 ngôi sao ăn chay hấp dẫn nhất thế giới do Tổ chức bảo vệ quyền lợi động vật PETA châu Á bầu chọn.

Danh sách phim

 Đạo diễn/Nhà sản xuất
 Trở về (2011)
 Trở về 2 (2012)
 Trở về 3 (2014)
 Trở về 4 (thời gian tới)
 Vợ của chồng tôi (2013)
 Trót yêu (2015)
 Những bức tranh của bé Bơ (2016)
 Ba điều ước (2017) – Giám đốc sản xuất
 Một nửa nanh cọp (2017)

 Chương trình truyền hình

 Show diễn tiêu biểu
 Thời trang và cuộc sống: BST “Cô dâu đơn thân” 2015 - Veddete
 Thời trang & Cuộc sống (Nhật Dũng) 2015 - First Face
 Phong cách & cuộc sống: BST “Áo ngày xuân” (Minh Châu) 2016 - Vedette
 BST “Tình yêu vĩnh cửu” (Hữu Lợi Cao) 2016 - First Face
 BST “Hoa Thuỷ Tinh” (Thương hiệu Sang Nguyễn Bridal) 2016 - Center
 Thời trang & Cuộc sống: BST “Trọn vẹn”  (Minh Châu) 2016 - Vedette
 Chương trình thời trang “Trở về nguồn cội” 2017 (Nhật Dũng) - Center & Veddete
 Xuân Hè 2020: “I am superstar” (Chung Thanh Phong) - Vedette

 Ca khúc biểu diễn

 Kịch
 Luân hồi tình án
 Bản chúc thư
 Nụ cười và nước mắt
 Hai đứa con trên trời rơi xuống
 Và nhiều vở kịch khác'''

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1972
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Đạo diễn Việt Nam
Phật tử Việt Nam
Người ăn chay
Người Sài Gòn
Nữ diễn viên Việt Nam thế kỷ 20


title: Cuộc đời đôi của Weronika

text:
Cuộc đời đôi của Weronika (tiếng Pháp: La double vie de Véronique, tiếng Ba Lan: Podwójne życie Weroniki) là một bộ phim điện ảnh sản xuất năm 1991 bằng ngôn ngữ Pháp và Ba Lan - của đạo diễn Krzysztof Kieslowski với diễn viên chính Irène Jacob. Phim đã giành các giải thưởng của Hội đồng giám khảo Đại kết và giải thưởng FIPRESCI tại Liên hoan phim Cannes năm 1991 cho Krzysztof Kieslowski, và nữ diễn viên xuất sắc cho Irène Jacob, được đề cử hai giải César và đề cử giải Quả cầu vàng cho phim ngoại ngữ hay nhất, giành một số giải thưởng khác. Phim kể về hai cô gái như xa lạ ở hai thành phố, hai đất nước, nhưng kỳ thực có một "mối duyên" kết nối với nhau qua một hình thể giống nhau như hai giọt nước do Irène Jacob đóng. Phim khai thác triệt để thế giới tâm cảm của cá nhân, giác quan thứ sáu được đề cao và là một trong những yếu tố dẫn dắt cuộc đời và số phận con người. Bộ phim mang một yếu tố tưởng tượng mạnh mẽ.

Mặc dù là một bộ phim tâm lý, nhưng lại hay được xem là liên hệ với chính trị, khi Véronique là dường như tự do lựa chọn số phận của mình, còn Weronika thì đến với cái chết sớm.

Nội dung

Diễn viên
Irène Jacob as Weronika/Véronique
Halina Gryglaszewska as The Aunt
Kalina Jędrusik as The Gaudy Woman
Aleksander Bardini as The Orchestra Conductor
Władysław Kowalski as mẹ Weronika
Guillaume De Tonquédec as Serge
Jerzy Gudejko as Antek
Philippe Volter as Alexandre Fabbri
Bruce Schwartz as The Puppeteer
Sandrine Dumas as Catherine
 Janusz Sterninski as luật sư
 Louis Ducreux as The Professor
 Claude Duneton as cha Véronique
 Lorraine Evanoff as Claude
 Gilles Gaston-Dreyfus as Jean-Pierre
 Alain Frérot as The Postman
 Youssef Hamid as The Railroader
 Thierry de Carbonnières as giáo viên
 Chantal Neuwirth as The Receptionist
 Nausicaa Rampony as Nicole
 Boguslawa Schubert as The Woman in the Hat
 Jacques Potin as The Man in the Gray Coat

Xem thêm

 Criterion Collection release of The Double Life of Veronique
 Criterion Collection essay by Jonathan Romney

Tham khảo

Phim lãng mạn của Pháp
Phim Ba Lan
Phim Na Uy
Phim năm 1991
Phim lấy bối cảnh ở Paris
Phim chính kịch thập niên 1990
Phim Pháp
Phim lấy bối cảnh ở Pháp
Phim kỳ ảo thập niên 1990
Phim tiếng Pháp
Phim về nữ giới
Phim quay tại Pháp
Phim quay tại Paris


title: Hòa Bình (phim)

text:
Hòa Bình là bộ phim Pháp năm 1970 do Raoul Coutard đạo diễn dựa trên một cuốn tiểu thuyết của Françoise Lorrain. Nó đã được đề cử cho giải thưởng Oscar cho Phim ngoại ngữ xuất sắc nhất và công chiếu năm 1970 tại Liên hoan phim Cannes, nơi Coutard đã giành được giải thưởng cho công việc đầu tiên xuất sắc nhất.

Phim khai thác đề tài chiến tranh Việt Nam.

Diễn viên
 Phi Lân - Hùng
 Huỳnh Cazenas - Xuân
 Lê Quỳnh - cha
 Marcel Lan Phương - Nam
 Bùi Thị Thanh - Trần Thị Hà
 Trần Văn Lịch - ủy viên chính trị
 Anh Tuấn - cán bộ Việt Cộng
 Danièle Delorme - bảo mẫu người Pháp
 Kiều Anh - bảo mẫu người Việt
 Xuân Hà - mẹ
 Kiều Hạnh - Y sĩ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim năm 1970
Phim Pháp
Phim về chiến tranh Việt Nam
Phim tiếng Pháp
Phim của Warner Bros.


title: Henrique Capriles Radonski

text:
Henrique Capriles Radonski (sinh ngày 11 tháng 7 năm 1972) là một chính trị gia người Venezuela. Từ năm 2000 đến 2008, Capriles là thị trưởng của Khu tự quản Baruta vùng Caracas; ông đã bắt đầu chiến dịch tranh cử vào chính phủ bang Miranda năm 2008. Vào tháng 11 năm 2008, Capriles đắc cử vị trí Thống đốc bang Miranda, đánh bại Diosdado Cabello. Sau khi chiến thắng trong các cuộc bầu cử sơ bộ của phe đối lập, Capriles trở thành ứng cử viên của phe đối lập trong cuộc bầu cử tổng thống Venezuela năm 2012.

Cuộc sống riêng
Capriles Henrique sinh ra tại Caracas ngày 11 tháng 7 năm 1972. Cha của ông có tổ tiên Hà Lan, trong khi ông bà ngoại là người nhập cư Do Thái từ Nga và Ba Lan, người đã rời châu Âu trong thế chiến II. Ông bà cố ngoại của ông đã chết trong trại hủy diệt Treblinka. Capriles là tín đồ Công giáo, đã trở thành tín đồ tôn giáo trong khi bị giam cầm trong năm 2004.

Ông học luật tại Đại học Católica Andrés Bello và trở thành một chuyên gia về pháp luật thương mại vào năm 1994. Ông cũng nghiên cứu pháp luật về thuế tại Đại học Trung ương Venezuela, và các khóa học tại Học viện Thuế Quốc tế IBFD Amsterdam, Centro Interamericano de Administradores Tributarios ở Viterbo, Ý, và Đại học Columbia ở New York. Ông là một thành viên của Hiệp hội tài chính quốc tế, cũng như Hiệp hội thế giới của Hội thẩm trẻ và Ủy ban Thuế của Phòng Công nghiệp và Thương mại Mỹ Venezuela (Venamcham). Capriles đã làm việc trong khu vực công và tư nhân, bao gồm cả Abogados Nevett & Mezquita, Seniat, Hoet, Pelaez, Castillo & Duque (một công ty luật).

Đời sống chính trị
Capriles được bầu vào Hạ viện Venezuela trong tháng 12 năm 1998, đại diện cho bên COPEI và trở thành thành viên trẻ nhất của quốc hội Venezuela được bầu. Ông đã giữ chức phó chủ tịch Hạ viện nó cho đến khi tổ chức này bị giải thể do Đại hội hiến pháp vào tháng 8 năm 1999.

Trong tháng 7 năm 2000, Capriles được bầu làm thị trưởng của Khu tự quản Baruta, đại diện cho đảng Primero Justicia (Công lý đầu tiên). Ông đã được tái cử vào tháng 10 năm 2004, nhận được 79% phiếu bầu, đánh bại ứng cử viên Chavista, diễn viên Simón Pestana.
Capriles đã chọn cựu Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva là nguồn cảm hứng chính trị của ông.

Chính sách

Capriles đã lấy giáo dục làm tiêu điểm trong chiến dịch của mình. Bang Miranda do ông làm thống đốc là vùng duy nhất ở Venezuela tham gia chương trình PISA

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Venezuela poll: Opposition candidate Henrique Capriles (BBC)
 Chávez camp launches smear campaign against presidential rival Capriles (The Guardian)

Cựu sinh viên Đại học Columbia


title: Lon Non

text:
Lon Non (1930 – 1975) là chính trị gia và sĩ quan quân đội Campuchia từng nắm giữ nhiều chức vụ quan trọng và có những hoạt động chính trị nổi bật trong suốt thời kỳ Cộng hòa Khmer. Ông chính là em trai của Thủ tướng (về sau là Tổng thống) Lon Nol. Giới chính trị thường gọi ông là "Anh Nhỏ" (tiếng Pháp: Petit Frere), được coi là một nhân vật tượng trưng cho sự xảo quyệt và là người bảo vệ độc quyền đối với quyền lực của người anh trai. Lon Non bị các thành viên của lực lượng Khmer Đỏ hành quyết khi phe Cộng sản chiếm thủ đô Phnom Penh vào tháng 4 năm 1975.

Tiểu sử

Thuở ban đầu
Lon Non sinh ngày 18 tháng 4 năm 1930 tại tỉnh Prey Veng, là con trai của Lon Hin, một quan chức huyện Campuchia. Ông vào học Trường Cao đẳng Norodom Sihanouk ở Kampong Cham, tại đây ông có mối quan hệ khá thân thiết với người bạn cùng lớp là Saloth Sar mà về sau được biết đến với cái tên Pol Pot. Sau đó, được sự bảo trợ của người anh trai, ông đã hoàn thành việc giáo dục ở Pháp, nơi ông nghiên cứu về tội phạm học.

Sự nghiệp chính trị

Dưới sự quản lý của Hoàng thân Norodom Sihanouk, Non được bổ nhiệm làm viên sĩ quan cảnh sát quân sự và đạt cấp bậc thiếu tá. Sau cuộc đảo chính Campuchia năm 1970, Sihanouk bị tướng Lon Nol lật đổ, chẳng mấy chốc Lon Nol leo lên chức vụ Thủ tướng và Non nhanh chóng thăng tiến trong sự nghiệp chính trị nhờ sự hậu thuẫn của ông anh. Dù thiếu kinh nghiệm quân sự đáng kể, Non vẫn được thăng lên cấp bậc đại tá và cuối cùng là đại tướng, những thành phần của lực lượng dân quân do người Mỹ huấn luyện là Khmer Kampuchea Krom và Khmer Serei, đã bay về nước sau cuộc đảo chính, được đặt dưới chỉ huy của ông. Cuộc thảm sát thường dân Việt Nam tại Campuchia trong giai đoạn sau đảo chính được cho là đã được thực hiện bởi quân đội dưới sự chỉ đạo của Lon Non.

Động cơ chính trị của Non dường như một phần bắt nguồn từ lòng trung thành không thay đổi với người anh trai Lon Nol và âm mưu của ông chống lại một nhân vật khác của cuộc đảo chính là hoàng thân Sisowath Sirik Matak, đã gây ra sự chia rẽ nghiêm trọng trong chính quyền Campuchia. Trong khi Lon Nol có vấn đề về sức khỏe vào năm 1970 và 1971, nhưng anh trai ông và quân đội đã thể hiện lập trường vững chắc là họ sẽ chấp nhận không có nhà lãnh đạo nào khác và những nỗ lực bên lề của Sirik Matak, người được trao danh hiệu "Đại biểu-Thủ tướng Chính phủ". Năm 1971, Non nhằm nâng cao vị thế chính trị của riêng ông bằng cách chỉ đạo một hoạt động quân sự thành công gọi là Akineth Moha Padevuth, đuổi các nhóm du kích phe Cộng sản từ các ngôi làng xung quanh quốc lộ 3 (Akineth là một thuật sĩ và ẩn sĩ ở Reamker là người mà Non đã tự mô hình hóa chính mình).

Đầu năm 1972, Lon Non cuối cùng cũng tước bỏ quyền hành của Sirik Matak trong chính phủ sau khi tổ chức một nhóm các sinh viên, học sinh biểu tình chống lại ông. Khi đó vào năm 1972, cuộc bầu cử tổng thống được tổ chức, Non tự hào rằng cuộc bỏ phiếu khối Lực lượng Vũ trang Quốc gia Khmer đã giành chiến thắng chắc chắn của anh trai mình. Cuộc bỏ phiếu đã mang lại cho ông chức vụ Bộ trưởng Bộ Nội vụ, đồng thời còn thành lập Sangkum Sathéaranak Râth (Đảng Cộng hòa Xã hội, viết tắt là PSR) là một tổ chức chính trị đại diện cho lợi ích của Lon Nol và sĩ quan phe đảo chính. Đối thủ hai đảng, Đảng Dân chủ của In Tam và Đảng Cộng hòa của Sirik Matak, từ chối tranh cãi về cuộc bầu cử Quốc hội vào tháng 9 năm 1972, dẫn đến sự thống trị của PSR.

Đảng của phe cánh Lon Non được gọi là nhóm Dangkor, nhằm phân biệt với một phe đối thủ khác là Dangrek tập trung vào cựu chiến binh cực đoan Sơn Ngọc Thành và viện sĩ Hang Thun Hak. Trong thời gian diễn ra cuộc nội chiến Campuchia, Non xuất hiện nhằm vạch kế hoạch để phá vỡ ảnh hưởng của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa trong khu vực bằng cách tìm kiếm sự giúp đỡ từ phía Liên Xô và Pháp trong việc đạt được một giải pháp hòa bình.

Bằng chứng đã được tìm thấy cho rằng Non có sự liên kết với tuyến đường buôn bán heroin quốc tế, thông qua một trại biệt kích mũ nồi xanh do CIA tổ chức huấn luyện mà ông là người đứng đầu. Ông cũng cho khai thác việc kiểm soát quân đội nhằm tích lũy tài sản cá nhân bằng cách bán vũ khí (nhiều trong số đó đã rơi vào tay của Khmer Đỏ). Non tự vây quanh mình bằng một nhóm sĩ quan thân cận có những tác động đáng kể đối với các hành vi chính trị và quân sự của nước Cộng hòa, chẳng hạn như trung tá Les Kosem và Chhim Chhuon cùng một cựu thành viên của Đảng Xã hội Chủ nghĩa Pracheachon là thiếu tá Penn Yuth.

Chính phủ Mỹ là người viện trợ chính của nước Cộng hòa, bắt đầu gia tăng sức ép lên Lon Nol để giảm ảnh hưởng của người em trai Lon Non, bị cáo buộc có liên quan về tham nhũng, thiếu sự do dự đạo đức (kết hợp với tham vọng và nghị lực bất thường) và hàm ý nghi ngờ rằng ông có dính líu đến vụ đánh bom và các cuộc tấn công vào đối thủ chính trị. Cơ quan Tình báo của Úc khẳng định rằng Non đã thành lập một đơn vị ám sát, được gọi là Tiểu đoàn An ninh Cộng hòa, sử dụng đoàn xe Honda màu vàng. Người Mỹ đề nghị các chức vụ khác nhau nhằm đoạt lấy sinh lực của Lon Non hoặc gây sức ép để buộc ông phải ra đi. Vào năm 1973, sau khi Non bị buộc phải rời khỏi Campuchia, vợ ông đã bị bắt với $170.000 trong tờ giấy bạc $100 đô la Mỹ tại Sân bay Orly ở Paris khi bà rời khỏi đất nước để đoàn tụ với người chồng ở Mỹ.

Cái chết
Dù làm "Đại sứ lớn" ở Mỹ trong một khoảng thời gian, Lon Non quyết trở về Campuchia vào năm 1974 và tiếp tục tham gia vào các hoạt động chính trị đến mức John Gunther Dean, đại sứ Mỹ, đã sớm phàn nàn về những cuộc "vận động điên cuồng" và kêu gọi chính phủ Mỹ giúp đỡ trong việc kiểm soát ông chặt chẽ hơn. Đến tháng 4 năm 1975, Khmer Đỏ nhanh chóng tung ra cuộc tổng tiến công tràn ngập lãnh thổ Campuchia và tiến hành vây chặt thủ đô Phnom Penh, Non quyết định ở lại sau khi người anh trai buộc phải từ chức và rời khỏi đất nước sống lưu vong, cùng với Long Boret, ông đã nỗ lực làm trung gian cho một thỏa thuận ngừng bắn bất chấp cả hai bị Khmer Đỏ đe dọa xử tử. Thế nhưng, Non vẫn ở lại thành phố cho đến khi nó rơi vào tay Khmer Đỏ vào ngày 17 tháng 4 năm 1975 và bị lực lượng của họ giam giữ tại trụ sở Bộ Thông tin. Một số nhân chứng đã thấy cảnh tượng Lon Non cùng với một nhóm quan chức dưới sự bảo vệ nghiêm ngặt của đám lính gác, nhìn bề ngoài của họ gồm toàn những "trang phục hoàn hảo" với một bộ đồng phục theo nghi thức mới và hàng ria mép được cắt tỉa gọn gàng và cái tẩu hút thuốc cầm trên tay. Non tin rằng họ bắt giữ ông chủ yếu là vì còn giá trị sử dụng hữu hiệu ngụ ý rằng những người Cộng sản có mong ước làm việc với ông trong tương lai. Non cũng yêu cầu việc chịu trách nhiệm về một âm mưu của viên phi công cuối cùng trong một nhóm sinh viên, do một người khác lãnh đạo mang tên Hem Keth Dara được sắp đặt như một phe cánh của Khmer Đỏ (mang danh hiệu "Monatio", hoặc Phong trào "Quốc gia") đã cố nắm bắt các bộ phận chủ chốt của thành phố sắp tới vào tay phe Cộng sản thực sự.

Ngay sau đó, Koy Thuon, phó chỉ huy mặt trận thủ đô đã tổ chức Ủy ban Tiễu trừ Kẻ thù Nhân dân tại khách sạn Monorom. Hành động đầu tiên mà Ủy ban này làm là tiến hành tử hình ngay lập tức Lon Non và một số quan chức lãnh đạo chủ chốt của chế độ cũ sẽ bị xử tử trên sân Trung tâm Thể thao Cercle Sportif ở Phnom Penh trong vòng vài giờ, Non chết khi mới 44 tuổi. Các cơ quan phát thanh của phe Cộng sản công bố thông tin cho biết Lon Non thực ra đã bị một đám đông dân chúng căm ghét chế độ cũ lôi ra đánh cho đến chết, mặc dù sự thật của thông tin này vẫn còn mơ hồ và chưa được kiểm chứng rõ ràng.

Chú thích

Sinh năm 1930
Mất năm 1975
Non
Nhân vật chiến tranh Việt Nam
Người Prey Veng
Nhân vật chống Cộng Campuchia
Nhân vật bị Khmer Đỏ sát hại
Bộ trưởng Nội vụ Campuchia
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam


title: Ngũ Lạc

text:
Ngũ Lạc là một xã thuộc huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh, Việt Nam.

Địa lý
Xã Ngũ Lạc nằm ở phía đông bắc huyện Duyên Hải, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị xã Duyên Hải
Phía tây giáp xã Đôn Châu
Phía nam giáp xã Long Khánh và xã Long Vĩnh
Phía bắc giáp huyện Cầu Ngang.

Xã Ngũ Lạc có diện tích 38,02 km², dân số năm 2022 là 19.295 người, mật độ dân số đạt 507 người/km².

Hành chính
Xã Ngũ Lạc được chia thành 10 ấp: Bổn Thanh, Cây Da, Cây Xoài, Đường Liếu, Mé Láng, Rọ Say, Sóc Ớt, Sóc Ruộng, Thốt Nốt, Trà Khúp. Trong đó, ấp Mé Láng là nơi đặt trung tâm hành chính huyện Duyên Hải.

Lịch sử
Theo Nghị định của toàn quyền Đông Dương Paul Doumer ký ngày 20/12/1899, ngày 1/1/1900 trên địa bàn xã Ngũ Lạc ngày nay có 5 làng: Lạc Hòa, Lạc Thạnh, Lạc Sơn, Lạc Thiện và Lạc Nghĩa. Sau đó 5 làng này được nhập lại thành hai làng: Thạnh Hòa Sơn và Thiện Nghĩa, trong đó làng Thiện Nghĩa là tiền thân của xã Ngũ Lạc ngày nay. Hai làng Thạnh Hòa Sơn và Thiện Nghĩa tiếp tục nhập lại vào khoảng năm 1942 đặt tên làng là Ngũ Lạc, thuộc tổng Vĩnh Lợi, quận Cầu Ngang. Sở dĩ có tên xã Ngũ Lạc là vì xã này được thành lập bởi 5 làng có tên Lạc do Ông Lâm Văn Nhiêu Cai tổng Vĩnh Trị đặt tên (Nguyên Chủ tịch Ủy ban hành chính Huyện Cầu Ngang).

Ngày 18 tháng 2 năm 1949, Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Bộ ra Nghị định số 46/NĐ về việc đổi tên quận thành huyện, làng thành xã trên phạm vi toàn Nam Bộ. Theo đó, làng Ngũ Lạc được đổi thành xã thuộc huyện Cầu Ngang, tỉnh Vĩnh Trà.

Ngày 22 tháng 10 năm 1956, chính quyền Việt Nam Cộng hòa ban hành Sắc lệnh số 143-NV, tách một phần đất của quận Cầu Ngang để thành lập một quận mới là quận Long Toàn. Khi đó, xã Ngũ Lạc thuộc quận Long Toàn, tỉnh Vĩnh Bình.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, quận Long Toàn bị giải thể và sáp nhập vào huyện Cầu Ngang, tỉnh Cửu Long. Xã Ngũ Lạc thuộc huyện Cầu Ngang, tỉnh Cửu Long.

Ngày 15 tháng 9 năm 1981, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 69-HĐBT. Theo đó, chia xã Ngũ Lạc thành hai xã Ngũ Lạc và Thạnh Hòa Sơn.

Ngày 29 tháng 9 năm 1981, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 98-HĐBT. Theo đó, chia huyện Cầu Ngang thành huyện Cầu Ngang và huyện Duyên Hải, xã Ngũ Lạc trực thuộc huyện Duyên Hải.

Năm 2015, sau khi tách một phần diện tích và dân số của huyện Duyên Hải để thành lập thị xã Duyên Hải, huyện lỵ huyện Duyên Hải được dời về xã Ngũ Lạc.

Ngày 15 tháng 10 năm 2019, Hội đồng Nhân dân tỉnh Trà Vinh ban hành Nghị quyết 157/NQ-HĐND về việc sáp nhập một phần ấp Rọ Say vào ấp Trà Khúp.

Ngày 13 tháng 2 năm 2023, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 728/NQ-UBTVQH15 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2023). Theo đó, điều chỉnh toàn bộ 3,13 km² diện tích tự nhiên và 490 người của ấp Phước Hội thuộc xã Long Khánh vào ấp Mé Láng thuộc xã Ngũ Lạc.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Ngũ Lạc có diện tích tự nhiên là 38,02 km² và dân số là 19.295 người.

Chú thích

Tham khảo

Huyện lỵ Việt Nam


title: Sáo mặt vàng

text:
Sáo mặt vàng (danh pháp hai phần: Mino dumontii) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Chúng được tìm thấy ở New Guinea và các đảo nhỏ gần đó.

Môi trường sống tự nhiên của loài là rừng đất thấp ẩm cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới. Trước đây, loài này bao gồm cả sáo đuôi dài như một phân loài.

Chúng sinh sống theo bầy đang và ăn tạp. Chế độ ăn uống của chúng thường bao gồm côn trùng và trái cây. Hầu hết các cá nhân có bộ lông đen tối ánh kim loại.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Mino dumontii . 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

D
Chim Quần đảo Solomon
Chim Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 1827


title: Sáo cổ trắng

text:
Sáo cổ trắng (danh pháp hai phần: Streptocitta albicollis) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Do nó có bề ngoài giống con ác là, trước đây nó đã từng được gọi là ác à Celebes hoặc ác là Sulawesi. Nó là loài đặc hữu của rừng ở Sulawesi và các hòn đảo nhỏ lân cận ở Indonesia. Có hai phân loài, các đề cử từ phía Nam Sulawesi có chóp mỏ vàng và loài này ở từ phần phía bắc của hòn đảo này có mỏ đen hoàn toàn.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Streptocitta albicollis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

A
Chim Indonesia
Động vật khu vực sinh thái Australasia
Động vật được mô tả năm 1818


title: Bách thanh mào trắng phương nam

text:
Bách thanh mào trắng phương nam (danh pháp hai phần: Eurocephalus anguitimens) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae). Loài này được tìm thấy ở Angola, Botswana, Mozambique, Namibia, Nam Phi và Zimbabwe. Môi trường sống tự nhiên của nó là rừng khô và xa vẳn khô cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới. Giống như loài có quan hệ gần bách thanh mào trắng phương bắc, loài này sống theo bầy đàn xã hội và liên hệ chặt chẽ với nhau. Thành viên của nhóm tham gia trong việc xây dựng một tổ đẻ trứng, thay phiên nhau nằm trên những quả trứng và hỗ trợ nuôi con.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Eurocephalus anguitimens. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 25 tháng 7 năm 2007.

A
Chim châu Phi
Động vật được mô tả năm 1836


title: Cánh quạt nâng trước-sau

text:
Cánh quạt nâng trước-sau là một sơ đồ của máy bay trực thăng trong đó sử dụng hai cánh quạt nâng quay ngược chiều nhau, một cái ở đầu và một cái ở cuối trực thăng. Sơ đồ này hiện chủ yếu dùng cho các trực thăng tải hàng cỡ lớn.

Chính vì mang hai cánh quạt quay ngược chiều nhau, mô-men quay của chúng đã triệt tiêu lẫn nhau và vì thế, sơ đồ này không cần đến cánh quạt đuôi để triệt tiêu mô men quay ở thân như sơ đồ trực thăng thường, từ đó loại bỏ được hao phí năng lượng cho cánh quạt đuôi. Một ưu điểm khác của sơ đồ cánh quạt nâng trước-sau là chân đế của trọng tâm lớn hơn và mức độ thăng bằng theo chiều dọc cũng cao hơn. Tuy nhiên sơ đồ này có hệ trống truyền động phức tạp, và, như cái tên của nó, đòi hỏi đến những hai cánh quạt nâng lớn. Hai cánh quạt này được liên kết bởi một hệ thống truyền động nhằm đảm bảo hai cánh quạt quay ăn khớp với nhau và không va chạm vào nhau, ngay cả khi động cơ gặp trục trặc.

Trực thăng sử dụng sơ đồ cánh quạt nâng trước-sau quay ngang bằng cách thay đổi góc tấn theo chu kỳ của hai cánh quạt nâng theo hai hướng ngược nhau; điều này tạo ra hai lực kéo ngược hướng nhau ở đầu và đuôi máy bay. Động tác chúc đầu về trước hay ngả ra sau được thực hiện bằng việc tăng lực nâng chung của một cánh quạt và giảm lực nâng cánh quạt còn lại.

Về phương diện khí động lực học, sơ đồ hai cánh quạt trước-sau được đánh giá là phức tạp. Sơ đồ này giúp trực thăng có thể sản sinh ra một lực nâng lớn với cánh quạt không cần lớn lắm, do sử dụng đến 2 cánh quạt nâng và không phải hao phí năng lượng cho cánh quạt đuôi. Tuy nhiên cánh quật nâng phía sau phải hoạt động dưới sự che phủ của cánh quạt nâng phía trước và điều này làm giảm hiệu suất động cơ. Vấn đề này có thể giải quyết bằng cách tăng khoảng cách giữa hai cánh quạt nâng bằng việc cho hai động cơ cánh quạt nằm ở hai vị trí cao thấp khác nhau. Sơ đồ cánh quạt nâng trước-sau thường có sức tải trên đĩa quay nhỏ hơn so với sơ đồ một cánh quạt nâng thông thường.

Trực thăng hai cánh quạt nâng trước-sau cũng thường yêu cầu công suất thấp hơn trong trạng thái lơ lửng và hay trạng thái tốc độ bay thấp so với trực thăng một cánh quạt nâng. Trong trạng thái bay tốc độ cao, công suất yêu cầu là như nhau cho cả hai loại.

Một số trực thăng sử dụng sơ đồ cánh quạt nâng trước-sau

 HRP Rescuer (1945)
 Piasecki PV-14 (1948)
 HERC Jov-3 (1948)
 Piasecki H-21 (1949)
 McCulloch MC-4 (1951)
 Piasecki H-25/HUP Retriever (1952)
 Yakovlev Yak-24 (1952)
 Bristol Belvedere (1952)
 Piasecki H-16 (1953)
 Piasecki H-21 (1953)
 Bell HSL (1953)
 Boeing Vertol 107-II (1958)
 CH-46 Sea Knight (1960)
 CH-47 Chinook (1961)
 Jovair Sedan 4A (1963)
 Fliper Beta 200 (1966)
 Fliper Beta 400 (1967)
 Boeing Vertol XCH-62 (1970s - not completed)
 Boeing Model 234 (1981)
 Boeing Model 360 (1987)

Xem thêm
 Cánh quạt nâng đồng trục
 Cánh quạt nâng đan xen
 Rotorcraft
 Cánh quạt nâng hàng ngang
 Cánh quạt nâng xoay hướng

Chú thích

Cấu tạo máy bay
Cánh quạt
Khí động lực học


title: Bách thanh mỏ vàng

text:
Bách thanh mỏ vàng (danh pháp hai phần: Corvinella corvina) là một loài chim thuộc chi đơn loài Corvinella trong Họ Bách thanh (Laniidae). Loài này đôi khi được gọi là bách thanh đuôi dài, nhưng điều này không được khuyến khích vì nó mời nhầm lẫn với bách thanh đuôi dài, Lanius schach, miền nam châu Á nhiệt đới.

Mô tả
Bách thanh mỏ vàng là một cư dân chim sinh sản phổ biến ở châu Phi nhiệt đới từ Senegal đông đến Uganda và địa phương ở phía tây Kenya. Nó thường lui tới rừng và môi trường sống khác với cây.

Tổ là một cấu trúc hình cái tách làm trong bụi cây hoặc cây vào đó bốn hoặc năm đẻ trứng. Chỉ có một con mái trong một nhóm sinh sản tại một thời gian nhất định, với các thành viên khác cung cấp bảo vệ và thực phẩm.

Chú thích

Tham khảo
  Database entry includes justification for why this species is of least concern
 Birds of The Gambia by Barlow, Wacher and Disley, ISBN 1-873403-32-1

C
Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Sáo vàng kim

text:
Sáo vàng kim (danh pháp hai phần: Mino anais) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Chúng được tìm thấy tại Indonesia và Papua New Guinea.

Môi trường sinh sống tự nhiên của loài là rừng đất thấp ẩm cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo
 BirdLife International 2004. Mino anais. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

A
Động vật được mô tả năm 1839
Chim Indonesia
Chim Papua New Guinea


title: Sáo trán lửa

text:
Sáo trán lửa (danh pháp hai phần: Enodes erythrophris) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Đây là loài duy nhất trong chi Enodes.. Loài này phân bố ở cao nguyên ẩm đảo Sulawesi Indonesia.

Chú thích

Tham khảo

 BirdLife International 2004. Enodes erythrophris. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on ngày 24 tháng 7 năm 2007.

E
Chim Indonesia
Động vật được mô tả năm 1824


title: Murex pecten

text:
Murex pecten là một loài ốc biển săn mồi trong họ Muricidae, ốc đá.
Vỏ loài ốc sinh sống ở Ấn Độ-Thái Bình Dương này có một ống xi phông dài có nhiều ngạnh bảo vệ nó trước kẻ săn mồi. Giống như nhiều loài ốc biển murex khác, nó ăn các loài thân mềm khác.
Loài ốc này dài từ 10–15 cm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Murex


title: Conus textile

text:
Conus textile là một loài ốc biển trong họ Conidae. Đây là loài săn mồi và có nọc độc. Chúng có "chích" con người. Chất độc của nó cực kỳ nguy hiểm đối với con người.

Phân bố
C. textile sinh sống ở các vùng biển Biển Đỏ, Ấn Độ-Thái Bình Dương, Úc, New Zealand, Ấn Độ Dương từ Đông Phi đến Hawaii, và Polynesia thuộc Pháp.

Các phân loài:
 Conus textile archiepiscopus Hwass in Bruguière, 1792 (đồng nghĩa: Conus archiepiscopus Hwass in Bruguière, 1792; Conus cholmondeleyi Melvill, 1900; Conus communis Swainson, 1840; Conus episcopus var. elongata Dautzenberg, 1937; Conus eumitus Tomlin, 1926; Conus pyramidalis Lamarck, 1822; Conus pyramidalis Lamarck, 1810; Conus sirventi Fenaux, 1943; Conus suzannae van Rossum, 1990; Conus textile dahlakensis da Motta, 1982; Conus textile var. euetrios G. B. Sowerby III; Conus textile var. loman Dautzenberg, 1937; Conus textilinus Kiener, 1845)
 Conus textile neovicarius da Motta, 1982

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Drivas, J. & M. Jay (1988). Coquillages de La Réunion et de l'île Maurice
 Filmer R.M. (2001). A Catalogue of Nomenclature and Taxonomy in the Living Conidae 1758 - 1998. Backhuys Publishers, Leiden. 388pp.
 Branch, G.M. et al. (2002). Two Oceans. 5th impression. David Philip, Cate Town & Johannesburg
 Spencer, H.; Marshall. B. (2009). All Mollusca except Opisthobranchia. In: Gordon, D. (Ed.) (2009). New Zealand Inventory of Biodiversity. Volume One: Kingdom Animalia. 584 pp
 Tucker J.K. (2009). Recent cone species database. September 4th 2009 Edition
 Tucker J.K. & Tenorio M.J. (2009) Systematic classification of Recent and fossil conoidean gastropods. Hackenheim: Conchbooks. 296 pp

Liên kết ngoài

Photographs of Conus textile

Động vật được mô tả năm 1758
T|textile


title: Hải Ninh, Hải Hậu

text:
Hải Ninh là một xã thuộc huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, Việt Nam.

Địa lý
Xã Hải Ninh có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Hải Phú
Phía tây huyện Nghĩa Hưng
Phía nam giáp xã Hải Châu
Phía bắc giáp xã Hải Giang và xã Hải Phong.

Xã Hải Ninh có diện tích 8,84 km², dân số năm 2022 là 8.046 người, mật độ dân số đạt 910 người/km².

Kinh tế
Xã có nhiều sông nhỏ, nên đây cũng là một vùng đất màu mỡ. Thích hợp để trồng các loại cây ngắn ngày.

Vùng đất này có thể sẽ trở thành một khu công nghiệp mới. Bởi dự án nhà máy nhiệt điện 2014 Hàn Quốc – Việt Nam.

Văn hóa
Tôn giáo: Có 4 nhà thờ thuộc giáo xứ Giáp Năm, 3 giáo hội: Phú Văn, Phú Quý, Nam Cường và chùa Hải Vân Tự.

Giao thông
Xã có Có đường tỉnh lộ 488 chạy qua và đang quy hoạch, đầu tư hệ thống giao thông theo hình bàn cờ.

Chú thích

Tham khảo


title: Lê Khắc Cẩn

text:
Lê Khắc Cẩn (chữ Hán: 黎克謹) người làng Hạnh Thị (thuộc huyện An Lão, Hải Phòng ngày nay) đỗ Hoàng giáp khoa Nhâm Tuất (1862) và từng đảm nhiệm nhiều chức vụ dưới triều Tự Đức. Ông là người Hải Phòng duy nhất đỗ Tiến sĩ Nho học dưới triều nhà Nguyễn. Lê Khắc Cẩn cũng là người có văn tài, nhiều trước tác của ông hiện được lưu giữ tại Viện Hán - Nôm và một số tác phẩm đã được xuất bản trong tuyển tập Thơ văn Lê Khắc Cẩn.

Thân thế và sự nghiệp
Lê Khắc Cẩn còn có tên gọi khác là Lê Khắc Nghị sinh năm Quý Tỵ (1833) tại làng Hạnh Thị nay là làng Đông Hạnh, xã An Thọ, huyện An Lão, Hải Phòng, xuất thân trong một gia đình nghèo.

Ông thi hương khoa Ất Mão (1855) đậu Giải nguyên tại trường thi ở Nam Định. Tại kỳ thi hội khoa Nhâm Tuất (1862) tại kinh đô Huế, ông đậu Hoàng giáp. Những năm đầu sự nghiệp, Lê Khắc Cẩn được vua Tự Đức giữ lại làm việc ở những cơ quan gần vua như Viện Tập hiền, Tòa Kinh diên tại Huế. Năm 1866, ông được cử làm tham biện nội các Huế. Những năm sau đó, ông được cử đi Nam Định và trải qua nhiều chức vụ tại đây như Tri phủ, Án sát, Bố chính.

Sống trong một thời kỳ đầy biến động của lịch sử đất nước ở nửa sau thế kỷ XIX đã tác động mạnh mẽ đến những quan điểm của ông về tình hình đất nước cùng nhiều nhân vật đương thời. Qua những trước tác của ông để lại, các nhà nghiên cứu có thể khẳng định về một thái độ dứt khoát của Lê Khắc Cẩn đứng về phe chủ chiến chống lại cuộc xâm lược của thực dân Pháp. Điều này phần nào bộc lộ qua những câu thơ ông viết về sự kiện quân Pháp đánh chiếm 6 tỉnh Nam Kỳ: "Quan văn giương bút dâng thơ đánh/Cụ lớn cầm quân tính chuyện hoà".

Ông mất năm 1870, khi mới 37 tuổi. Một số tài liệu có liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của ông như Lược truyện các tác gia Việt Nam, Các nhà khoa bảng Việt Nam và Quốc triều khoa bảng lục.

Tác phẩm để lại
Tại Viện Hán - Nôm hiện còn lưu giữ nhiều tác phẩm của Lê Khắc Cẩn như: Hải Hạnh văn phái, Hải Hạnh thi tập, Hải Hạnh thi tập văn và Miễn Trai văn tập… Ngày 22-11-2003 tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, một cuộc hội thảo về cuộc đời và tác phẩm của Lê Khắc Cẩn đã được tổ chức.

Điểm nổi bật của Lê Khắc Cẩn chính là thành tựu văn học ông để lại, với các thể loại chiếu, biểu, văn, thơ, phú… và cả âm nhạc cung đình. Nhưng trên hết vẫn là một khí phách dân tộc toát lên trong tác phẩm của ông trước hoàn cảnh tang thương của lịch sử đất nước mà ông cũng như nhiều kẻ sĩ đương thời phải bất lực chứng kiến để rồi đành dùng ngòi bút làm vũ khí chiến đấu.

Nhà nghiên cứu văn học PGS. TS Trần Thị Băng Thanh có những tổng kết về di sản thơ văn của Lê Khắc Cẩn: Thơ Lê Khắc Cẩn không nhiều nhưng cũng không phải quá ít. Ông làm thơ chữ Hán vào thời điểm mà Nho học và văn học nhà Nho cũng không còn thịnh vượng, đang dần đi vào thế bế tắc. Khó có thể đòi hỏi ông có những đóng góp gì nhiều về mặt nghệ thuật, song đó là bộ phận văn học theo sát tình hình thời sự. Chẳng những qua đó người đọc có thể thấy được phần nào hiện tình của đất nước mà còn có thể hiểu được sự phân hóa, trạng thái tư tưởng và nhân cách tầng lớp kẻ sĩ một thời. Họ là những đồng môn, đồng sự của nhau nhưng rồi cũng chia lìa, tan đàn sẻ nghé, mỗi người tự chọn cho mình một con đường, tự quyết lấy một thái độ chính trị và sẽ chịu sự phán xét của lịch sử... Nói thơ Lê Khắc Cẩn không có đóng góp gì thêm nhiều về nghệ thuật không có nghĩa là thơ ông không có đặc sắc riêng. Nét riêng đó trội lên ở chất trào phúng, tự trào nhẹ nhàng. Nó đem lại một chút thư tâm, an ủi, khích lệ lòng người trước những vấn đề bế tắc đáng chán của thời cuộc. Nó góp phần tạo dựng dần dòng trào phúng trong thi ca Việt Nam.

Nhà nghiên cứu văn hóa, Giáo sư, Anh hùng lao động Vũ Khiêu có những dòng câu đối tôn vinh cuộc đời và sự nghiệp của Lê Khắc Cẩn:
Cuộc phong trần mến nước thương dân
Đất Hạnh Thị còn vương đôi giọt lệ
Lập di cảo lời hay ý đẹp
Trời Hải Phòng thêm sáng một vì sao.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Khánh thành đền thờ Tiến sĩ - Nhà thơ yêu nước Lê Khắc Cẩn
 Thơ văn Lê Khắc Cẩn trên Tạp chí Hán Nôm số 4-2004

Quan lại nhà Nguyễn
Nhà thơ Việt Nam
Người Hải Phòng
Hoàng giáp Việt Nam