title: Ai thông minh hơn học sinh lớp 5? (Việt Nam)

text:
Ai thông minh hơn học sinh lớp 5? là chương trình trò chơi truyền hình Việt Nam được thực hiện dựa trên bản gốc Are You Smarter Than a 5th Grader? (tạm dịch: Bạn có thông minh hơn học sinh lớp 5 không?) đến từ Mỹ do MGM Television sản xuất. Chương trình bắt đầu phát sóng trên truyền hình từ ngày 19/6/2009 và kết thúc vào ngày 24/2/2016.

Trò chơi dựa trên thực tế rằng người lớn có thể sẽ không nhớ hết được những kiến thức mà mình đã được học ở bậc tiểu học, nhất là khi những kiến thức này rất hiếm khi được ứng dụng trong cuộc sống. Những câu hỏi tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5 vừa cơ bản nhưng lại vừa lắt léo sẽ dẫn dắt người chơi đi hết ngạc nhiên này đến bất ngờ khác. Mục đích chính của trò chơi là giành chiến thắng bằng cách trả lời chính xác 11 câu hỏi của chương trình.

Luật chơi
Bắt đầu cuộc chơi, người chơi được lựa chọn người "đồng đội" đầu tiên cho mình, là 1 trong số 5 học sinh lớp 5 đang có mặt ở trường quay. Cứ mỗi 2 câu hỏi, người chơi lại tiếp tục chọn 1 học sinh khác lên chơi cùng mình cho tới khi đã chọn cả 5 học sinh hoặc dùng hết quyền trợ giúp và quyền giải cứu may mắn được kích hoạt.

Có tất cả 11 câu hỏi, gồm 10 câu hỏi đính kèm với 10 môn học riêng biệt và 1 câu hỏi đặc biệt chỉ được dùng ở câu số 11, tương ứng 11 mức tiền thưởng khác nhau, trong đó có 3 mốc quan trọng là 5, 8, 11. Vượt qua các mốc này, người chơi chắc chắn có được số tiền thưởng tương ứng của câu hỏi đó.

Người chơi tự chọn 1 trong 10 môn học để bắt đầu câu hỏi hoặc hội ý với đồng đội nên lựa chọn môn học nào (ví dụ, Phạm Phú Quý giỏi Toán nên người chơi chọn môn Toán lớp 1). Sau khi người chơi chọn xong môn học, người dẫn chương trình sẽ đọc nội dung, đồng thời câu hỏi sẽ hiện lên màn hình 1. Người chơi có thời gian không hạn chế để đưa ra câu trả lời. Sau khi có câu trả lời, họ phải đọc to đáp án của mình và nhấn vào nút bấm ở trước mặt để phát tín hiệu chốt câu trả lời cuối cùng. Trước đó, đồng đội sẽ trả lời trước bằng cách viết đáp án lên máy tính ở trên bàn và cũng bấm nút tương tự.

Trong suốt cuộc chơi, người chơi có tất cả 2 quyền trợ giúp và có thể sử dụng bất cứ lúc nào nếu họ không biết câu trả lời đúng hoặc chưa chắc chắn với suy nghĩ của mình. Tuy nhiên, người chơi chỉ được dùng quyền trợ giúp sau khi người đồng đội đã chốt đáp án của mình. Trong một câu hỏi (không bao gồm câu hỏi số 11), người chơi chỉ được dùng 1 trong 2 quyền trợ giúp, và tất cả các quyền trợ giúp chỉ được dùng một lần:

 Tham khảo: Người chơi xem câu trả lời của đồng đội và tự đưa ra quyết định cuối cùng.
 Sao chép: Người chơi bắt buộc phải trả lời theo đồng đội (sao chép luôn đáp án của đồng đội), không được đưa ra câu trả lời khác. Trong trường hợp đồng đội không có câu trả lời, MC có thể cho phép người chơi không sao chép đáp án này và để người chơi tự đưa ra quyết định cuối cùng.

Ngoài ra, nếu trả lời sai (kể cả khi dùng quyền Tham khảo và chọn 1 đáp án khác) nhưng đồng đội trả lời đúng thì sẽ tự động kích hoạt "Giải cứu may mắn" và người chơi vẫn được tiếp tục chơi (Số tiền thưởng vẫn được tăng lên một bậc), còn nếu đồng đội trả lời sai thì người chơi dừng cuộc chơi (Chỉ áp dụng khi người chơi trả lời sai lần đầu tiên, nếu người chơi trả lời sai lần thứ 2 sẽ tự động dừng cuộc chơi). Nếu người chơi chọn quyền "Sao chép" thì quyền "Giải cứu may mắn" cũng không có tác dụng.

Khi chốt đáp án, bục thí sinh/bục người đồng hành sẽ sáng màu đỏ. Còn khi thí sinh dùng trợ giúp Tham khảo/Sao chép, bục thí sinh sẽ sáng màu vàng. Với mỗi câu trả lời chính xác, không gian của trường quay sẽ sáng màu xanh và tiền thưởng sẽ tăng dần lên. Còn ngược lại, không gian sẽ sáng màu đỏ và người chơi sẽ phải ra về với số tiền tại cột mốc quan trọng cuối cùng đã đạt được; nếu chưa vượt qua được cột mốc đầu tiên, người chơi sẽ phải ra về tay trắng. Sau khi đã vượt qua cột mốc đầu tiên, người chơi có quyền dừng cuộc chơi để bảo toàn số tiền thưởng.

Riêng với "câu hỏi đặc biệt", người chơi phải trả lời 1 câu hỏi được cho sẵn, chứ không phải là 1 trong số 10 môn học như các câu hỏi còn lại. Người chơi có thể dừng cuộc chơi trước khi biết tên chủ đề của "câu hỏi đặc biệt" để nhận được số tiền thưởng tương ứng với câu hỏi thứ 10; tuy nhiên nếu chủ đề này đã được tiết lộ thì họ không được dừng cuộc chơi giữa chừng nữa. Người chơi phải tự trả lời câu hỏi và không được dùng bất kỳ sự trợ giúp nào, kể cả quyền giải cứu may mắn.

Trả lời đúng câu hỏi đặc biệt, người chơi sẽ thắng cuộc chơi và được nhận giải thưởng tiền mặt 50.000.000 VNĐ, nếu sai thì người chơi ra về với số tiền 10.000.000 VNĐ, tương ứng bậc tiền thưởng thứ 8

Người chiến thắng giải thưởng 50.000.000 VNĐ của chương trình sẽ có quyền nhìn thẳng vào máy quay và tuyên thệ: "Tôi (tên người chơi) hôm nay thông minh hơn học sinh lớp 5!". Nếu ra về với những số tiền thưởng khác (Kể cả trường hợp ra về tay trắng), người chơi sẽ bắt buộc phải nhìn thẳng vào máy quay và tuyên bố: "Tôi (tên người chơi) hôm nay không thông minh hơn học sinh lớp 5!".

Thang tiền thưởng

Người chơi xuất sắc nhất
Trong suốt 7 năm phát sóng, chỉ có 1 người chơi duy nhất thắng cuộc trong chương trình là nam ca sĩ Hồ Trung Dũng, trong số phát sóng vào ngày 31/5/2012.

Sản xuất và phát sóng
Ai thông minh hơn học sinh lớp 5? lên sóng lần đầu tiên vào ngày 19/6/2009 với người dẫn dắt chương trình đầu tiên là NSƯT Tạ Minh Tâm, sau đó đươc chuyển lại vị trí cho MC Thanh Bạch. Chương trình lúc đó được DID TV và Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đồng sản xuất và phát sóng trên kênh HTV2 cho đến hết năm 2011. Từ ngày 19/1/2012 đến ngày 9/1/2014, chương trình được chuyển sang phát sóng vào 20:00 tối thứ Năm hàng tuần trên VTV3, và được thực hiện bởi Đông Tây Promotion và Ban Thư ký biên Tập, Đài Truyền hình Việt Nam. MC Thanh Bạch tiếp tục dẫn dắt chương trình ở lần phát sóng này, trước khi MC Trấn Thành thay thế vị trí dẫn dắt này ở trong phần còn lại của giai đoạn phát sóng trên VTV3. Từ ngày 16/2/2014 đến ngày 5/4/2015, chương trình được chuyển sang phát sóng vào lúc 19:00 chủ nhật hàng tuần trên kênh VTV6 và giao cho Ban Thanh thiếu niên đồng sản xuất, sau đó chương trình chuyển sang phát sóng vào lúc 21:00 tối thứ 4 trên kênh HTV7 từ ngày 22/4/2015 đến hết ngày 24/2/2016, với người dẫn chương trình mới là MC Bình Minh, MC Bình Minh là người dẫn cho phiên bản này và phiên bản phát sóng được đồng thực hiện bởi Đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh và Đông Tây Promotion.

Đây là gameshow hiếm hoi của Đông Tây Promotion hợp tác với cả Đài truyền hình Thành Phố Hồ Chí Minh và Đài truyền hình Việt Nam.

Các nhà tài trợ
Nizoral Cream (5/6/2009 - 25/12/2009)
NutiFood (19/1/2012 - 5/4/2015)
So Yumm (22/4/2015 - 24/2/2016)
Không có nhà tài trợ (1/1/2010 - 11/11/2011)

Ngừng phát sóng
Chương trình đã chính thức nói lời chia tay khán giả sau khoảng 7 năm phát sóng vào lúc 21h35 ngày 24 tháng 2 năm 2016. Thay vào đó, HTV lại phối hợp với công ty Đông Tây Promotion thực hiện sản xuất phim sitcom Việt Nam Gìa Néo Đứt Dây.

Xem thêm
Danh sách các chương trình phát sóng của Đài Truyền hình Việt Nam

Chú thích

Chương trình trò chơi truyền hình trên VTV
Chương trình trò chơi truyền hình trên HTV


title: Tiên Giác Hải Tịnh

text:
Tiên Giác - Hải Tịnh (1788 - 1875, chữ nho: 先覺 - 海淨) là một thiền sư Việt Nam thuộc tông Lâm Tế, đời thứ 37. Sư từng trụ trì chùa Từ Ân ở Gia Định, làm Tăng cang chùa Thiên Mụ ở Huế, và được đánh giá là một nhà sư "có đức độ được ca ngợi khắp miền, trải qua 73 năm hành đạo, không lúc nào nhà sư quên đi sự hưng suy của đạo pháp".

Thân thế và hành trạng
Sư có tục danh là Nguyễn Tâm Đoan, sinh ngày 30 tháng Năm năm Mậu Thân (1788), là con của ông Nguyễn Hầu Cẩm, quê ở Gia Định (Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay).

Năm Nhâm Tuất (1802), 14 tuổi, Sư được cha dẫn vào chùa Từ Ân ở Gia Định làm lễ xin xuất gia tu hành. Trụ trì chùa Từ Ân lúc bấy giờ là Thiền sư Phật Ý Linh Nhạc liền giao Tâm Đoan cho đệ tử của mình là Thiền sư Tổ Tông Viên Quang, trụ trì chùa Giác Lâm dạy dỗ. Sau đó, Tâm Đoan được thầy Tổ Tông Viên Quang đặt pháp danh là Tiên Giác, hiệu là Hải Tịnh.

Nhờ chú tâm tu học nên sau một thời gian, nhà sư Tiên Giác Hải Tịnh (gọi tắt là Hải Tịnh) trở thành một danh tăng uyên bác.

Năm Tân Tỵ (1821), Thiền sư Phật Ý Linh Nhạc viên tịch ở chùa Từ Ân, có lẽ sư Hải Tịnh được thầy cử đến trông coi chùa Từ Ân, trong khi Hòa thượng Liên Hoa (tức Thiền sư Thiệt Thành Liễu Đạt) đang bận hoằng hóa ở kinh đô Huế.

Tháng Ba năm Ất Dậu (1825), vua Minh Mạng cho vời Hòa thượng Hải Tịnh ra trụ trì chùa Thiên Mụ ở Huế. Sách Đại Nam thực lục chính biên, đệ nhị kỷ ghi: "Năm Ất Dậu, Minh Mạng thứ sáu, tháng 3... cho vời Sư chùa Từ Ân ở Phiên An là Nguyễn Tâm Đoan, khiến sung làm Trụ trì chùa Thiên Mụ".

Ngài Hải Tịnh giữ chức Tăng cang chùa Thiên Mụ ở Huế một thời gian thì phạm lỗi liên đới, bị cách chức và bị đày làm việc nặng ở chùa này.

Theo Đại Nam Thực Lục Chính Biên, Đệ nhị kỷ, Quyển CCVII, tháng 10 và 11 cho biết: "Kỷ Hợi, Minh Mệnh năm thứ 20 (1839), mùa đông, tháng 10... Sư chùa Thiên Mụ có tên Nguyễn Văn Huấn vì ghen nên giết người. Bộ Hình và Viện Đô Sát xét hỏi qua một năm không khám phá ra manh mối. Đến nay Khoa đạo là Nguyễn Sĩ Đăng, Lê Tập bí mật đi dò xét tìm được tình trạng, đều thưởng cho mỗi người 10 lạng bạc và gia một cấp. Khi án giao xuống đình thần xét, Huấn bị xử trảm hậu; Sư trưởng Nguyễn Tâm Đoan, cách bỏ chức Trụ trì, chuẩn bắt phải làm việc nặng nhọc tại chùa ấy".

Năm Tân Sửu (1841), vua Thiệu Trị lên ngôi, Hòa thượng Hải Tịnh mới được phục hồi chức Tăng cang. Tuy nhiên, vì lúc đó ở chùa Thiên Mụ đã có Tăng cang Nguyễn Văn Thường (tức Hòa thượng Tế Bổn Viên Thường), nên sư Hải Tịnh vẫn phải ở chùa Thiên Mụ, chờ khi nào có chùa quan (chùa do vua lập) nào thiếu Tăng cang thì sẽ cử thay thế. Trong tờ dụ ngày 16 tháng 3 năm Thiệu Trị nguyên niên (1841) viết như sau: "Nguyên Trụ trì chùa Thiên Mụ là Nguyễn Tâm Đoan, trước nhân can án phạm lỗi bị cách bỏ chức Tăng cang, nhưng chuẩn cho ở chùa ấy làm công việc nặng nhọc để chuộc tội, gần đây đã biết xấu hổ ăn năn lỗi trước, truyền gia ân khoan miễn cho Nguyễn Tâm Đoan. Bộ Lễ hãy cấp hoàn một văn bằng Tăng cang và vẫn chuẩn cho ở tại chùa này làm việc, chờ khi có chùa quan nào khuyết Trụ trì sẽ bổ sung".

Sau đó, Tăng cang Tiên Giác Hải Tịnh được bổ Trụ trì chùa Long Quang (1841-1842). Đến ngày 16 tháng 9 năm Thiệu Trị thứ hai (1842), Tăng cang Hải Tịnh được triều đình cử đến Trụ trì chùa Giác Hoàng ở trong kinh thành Huế, thay thế cho Tăng cang Nguyễn Nhất Định (tức Hòa thượng Tánh Thiên Nhất Định) vì lý do: "bị bệnh, không kham nổi việc chùa, xin cho về sơn dã ". Theo Khâm Định Đại Nam Hội Điển Sự Lệ (Nhà Xuất Bản Thuận Hóa, 1993), Tập 8, trang 201, có chép: "Năm Thiệu Trị thứ 2 (1842), chuẩu lời tâu: "Tăng cang chùa Giác Hoàng là Nguyễn Tâm Đoan (Hòa thượng Hải Tịnh) chuẩn chiếu như lệ Nguyễn Nhất Định (Hòa thượng Tánh Thiên Nhất Định), tháng cấp 3 quan tiền, 1 phương gạo...".

Năm Đinh Mùi (1847), vua Thiệu Trị mất, vua Tự Đức kế vị, có lẽ lúc đó, Hòa thượng Hải Tịnh đã xin từ chức Tăng cang chùa Giác Hoàng để về Gia Định để Trụ trì chùa Giác Lâm như xưa.

Năm Kỷ Dậu (1849), Thiền sư Hải Tịnh thiết lập "Giới đàn" (đàn truyền giới) cho tăng sĩ và cư sĩ. Chư Tăng nhân giới đàn đó, cùng suy tôn Thiền sư Hải Tịnh làm Hòa thượng đường đầu truyền giới, lúc đó Hòa thượng Hải Tịnh được 61 tuổi .

Vào giữa thế kỷ 19, ở Nam Kỳ, vấn đề nghi lễ trong Phật giáo xuất hiện phong trào "Ứng phú". Nguyên nghĩa của Ứng phú: Ứng là lời mời, Phú là đi đến. Ứng phú có nghĩa là lời mời chư Tăng đến nhà để làm lễ về Phật giáo (danh từ bình dân gọi là "đi đám"), như lễ cầu an, tang lễ, cầu siêu...Bấy giờ, Hòa thượng Hải Tịnh nhận thấy rằng: khoa Ứng phú đang lan tràn khắp nơi, từ thành thị đến thôn quê... không thể ngăn chặn được, vì vậy, phương cách tốt hơn hết là tìm cách hướng dẫn phong trào đi theo đúng hướng trong giới luật, tránh bớt những hành động của chư tăng bị phàm tục lôi cuốn, làm mất phẩm cách, giới hạnh, ảnh hưởng không tốt cho tiền đồ Phật giáo.

Vì vậy, vào khoảng năm Canh Tuất (1850), Hòa thượng Hải Tịnh triệu tập một cuộc đại hội của chư tăng và các thầy theo khoa Ứng phú tại chùa Giác Lâm để phổ biến chủ trương "bảo vệ và phát huy tinh hoa của khoa Ứng phú theo đúng với đạo Phật cổ truyền", đồng thời Hòa thượng cũng đề nghị thành lập cơ sở học tập cho khoa Ứng phú để thực hiện chủ trương đó, và được tán đồng.
Ngay trong năm đó (1850), Hòa thượng Hải Tịnh cho trùng tu viện Quan Âm thành chùa Giác Viên để dùng chùa này làm cơ sở học tập cho khoa Ứng phú. Trong khi đó Hòa thượng vẫn phát triển việc giảng dạy cho chư Tăng ở chùa Giác Lâm như Thiền sư Tổ Tông Viên Quang đã thực hiện từ trước.

Năm Nhâm Tý (1852), ông hương đăng già (là người sáng lập và trông coi chùa Giác Viên, chưa rõ họ tên) mất, Hòa thượng Hải Tịnh cử đệ tử là Thiền sư Minh Vi Mật Hạnh làm trụ trì chùa Giác Viên.

Năm Kỷ Mùi (1859), niên hiệu Tự Đức thứ 12, quân Pháp vào đánh chiếm thành Gia Định, san bằng dinh lũy của triều Nguyễn. Chùa Từ Ân và chùa Khải Tường nằm trong vòng lửa đạn của chiến tranh. Trụ trì chùa Từ Ân lúc đó là Thiền sư Tiên Tín Chánh Trực (huynh đệ của Hòa thượng Hải Tịnh) phải bỏ chùa chạy loạn, trong khi vội vàng, chỉ đem giấu được một vài kỷ vật nhỏ của chùa (nhờ vậy mà sau này, khi xây dựng lại chùa Từ Ân ở Phú Lâm, chùa còn giữ được vài kỷ vật).

Chùa Giác Lâm và chùa Giác Viên vì ở xa chiến trận nên không bị nguy hại gì. Năm sau (1860), vua Tự Đức cử Nguyễn Tri Phương làm Thống đốc quân vụ, Phạm Thế Hiển làm Tham tá quân vụ vào Gia Định hợp cùng Tôn Thất Hiệp lo chống lại quân Pháp. Quân Pháp tấn công vào Đại đồn Chí Hòa, sau khi đồn này thất thủ (24 tháng 2 năm 1861), chiến tranh Việt-Pháp lan rộng dần khắp Gia Định và các tỉnh lân cận. Dân chúng ở Gia Định chạy tản cư, chư Tăng ở chùa Giác Lâm và Giác Viên cũng bỏ chạy, chỉ còn Hòa thượng Hải Tịnh (bảy mươi ba tuổi) và vài vị sư già ở lại chùa.

Năm Nhâm Tuất (1862), triều đình Huế phải ký hiệp ước nhượng cho Pháp ba tỉnh miền đông Nam Kỳ. Năm 1867, quân Pháp đánh chiếm hết cả sáu tỉnh Nam Kỳ, biến vùng đất này thành thuộc địa của họ. Sau đó dân chúng và các nhà sư lần hồi quay về đầy đủ, vì người Pháp muốn mua chuộc lòng dân, nên tỏ ra dễ dãi mọi bề .

Năm Kỷ Tỵ (1869), Hòa thượng Hải Tịnh đã 81 tuổi, biết rằng mình không còn trụ thế bao lâu nữa nên sắp đặt việc thừa kế ở hai chùa Giác Lâm và Giác Viên như sau: Đệ tử lớn là Thiền sư Minh Vi Mật Hạnh trụ trì chùa Giác Lâm, đệ tử nhỏ hơn là Thiền sư Minh Khiêm Hoằng Ân trụ trì chùa Giác Viên.

Năm Tân Mùi (1871), Hòa thượng Hải Tịnh hợp cùng chư Hòa thượng ở các tỉnh Nam Kỳ tổ chức Đại giới đàn tại chùa Tây An ở núi Sam (Châu Đốc, An Giang).

Năm Ất Hợi (1875), Hòa thượng Hải Tịnh lại tổ chức Giới đàn (đàn truyền giới) ở chùa Thiên Ân (Gia Định), đệ tử của Hòa thượng Hải Tịnh là Minh Khiêm Hoằng Ân được phong làm Giáo thọ.

Ngày mùng 8 tháng 11 năm ấy (1875), Hòa thượng Tiên Giác Hải Tịnh cho gọi các đệ tử về chùa Giác Lâm để phó chúc. Hòa thượng dạy các đệ tử phải chăm lo tham học nghiên cứu kinh điển, trau dồi đạo đức phẩm hạnh, không nên ham thích theo khoa Ứng phú dễ bị sa ngã, mà cần phải tu tập thiền định để giải thoát cảnh luân hồi sanh tử. Đúng giờ Ngọ ngày hôm đó, Hòa thượng Hải Tịnh viên tịch, thọ 87 tuổi. Đồ chúng lập tháp thờ Hòa thượng Hải Tịnh ở khuôn viên chùa Giác Lâm.

Lúc còn tại thế, Hòa thượng Hải Tịnh có biên tập quyển Tông phái sự tích, hiện còn tàng trữ trong chùa Từ Ân mới ở Phú Lâm (thuộc Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh).

Xem thêm
Chùa Từ Ân
Chùa Giác Lâm
Chùa Giác Viên

Sách tham khảo chính
Thích Thanh Từ, Thiền sư Việt Nam. Thành hội Phật giáo TP. Hồ Chí Minh ấn hành, 1992.
Nguyễn Hiền Đức, Lịch sử Phật giáo Đàng Trong. Nhà xuất bản TP. Hồ Chí Minh, 1995.
Thiền Hòa tử Huệ Chí, "Buổi đầu của Phật giáo Gia Định", in trong sách Hội thảo khoa học 300 năm Phật giáo Gia Định - Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản TP. Hồ Chí Minh, 2002.

Chú thích

Thiền sư Việt Nam
Người Sài Gòn
Lâm Tế tông


title: Zabid

text:
Zabid () (còn được viết là Zebid) là một đô thị nổi tiếng nằm trên vùng đồng bằng ven biển phía tây của Yemen với khoảng 52.590 người. Nó được đặt theo tên của thung lũng Wadi Zabid nằm ở phía nam thị trấn. Nó từng là thủ đô của Yemen từ thế kỷ 13 đến 15 và là một trong số trung tâm của Ả Rập và Hồi giáo trên thế giới, do phần lớn là sự nổi tiếng của Đại học Zabid, một trung tâm giáo dục Hồi giáo. Nó là thủ đô của Nhà Ziyadid từ năm 819-1018 và triều đại Najahid từ 1022-1158. Ngày nay, đây là đô thị của tri thức và kinh tế của Yemen hiện đại.

Zabid đã được công nhận là Di sản thế giới của UNESCO vào năm 1993. Nhà thờ Hồi giáo lớn của nó chiếm một vị trí nổi bật trong thị trấn., cùng với đó là những dấu tích của các trường đại học Hồi giáo.

Mối đe dọa
Năm 2000, Zabid bị niêm yết trong Danh sách di sản thế giới bị đe dọa theo đề nghị của chính phủ Yemen bởi khả năng bảo tồn cũng như kinh phí bảo trì các công trình kiến trúc. Theo một báo cáo của UNESCO, khoảng "40% nhà ở của thành phố đã được thay thế bởi các tòa nhà bê tông, các nhà ở khác và Souk cổ đang trong tình trạng xấu đi". Nếu thành phố đã không bắt đầu quá trình bảo tồn thì di sản văn hóa của nó trong vòng hai năm sẽ bị gỡ ra khỏi danh sách Di sản thế giới của UNESCO, và hơn hết là đối mặt với khả năng mất đi danh tiếng vốn có của nó.

Kinh tế
Cho đến năm 1920, thị trấn là một trong hai địa điểm phát triển loại cây chàm. Ngoài ra, Zabid cũng phát triển về sản xuất bông. Tuy nhiên, các tranh chấp bộ tộc khiến nền kinh tế của Zabid bị giảm đi đáng kể trong những năm đầu thế kỷ 20.

Tham khảo

Liên kết ngoài

UNESCO World Heritage Site listing
Encyclopaedia Britannica, Zabid

Di sản thế giới tại Yemen
Kiến trúc Ả Rập
Địa điểm khảo cổ ở Yemen
Di sản thế giới bị đe dọa
Khu dân cư ở tỉnh Al Hudaydah


title: Chó Dingo

text:
Chó Dingo (Canis familiaris, Canis dingo, Canis familiaris dingo hay Canis lupus dingo) là một loài chó hoang trong Họ Chó sinh sống ở châu Úc, chủ yếu được tìm thấy ở những vùng hẻo lánh của lục địa này. Hầu hết các nhà chức trách xem chó Dingo là một phân loài của sói (Canis lupus dingo); tuy nhiên, một số nhà chức trách khác xem chúng là một loài riêng biệt (Canis dingo). Tình trạng phân loại của chúng vẫn còn đang được tranh cãi. Thực dân Anh đầu tiên đến thành lập một khu định cư ở Port Jackson vào năm 1788 và ghi lại những con chó Dingo sống ở đó với những thổ dân bản địa. Mặc dù loài chó Dingo tồn tại trong môi trường tự nhiên, chúng có thể được nuôi dưỡng bởi con người nhưng không được chọn lọc như các loài động vật đã được thuần hóa khác.

Chúng là một loài chó cỡ trung bình, sở hữu thân hình săn chắc và khỏe mạnh, thuận lợi cho khả năng di chuyển với tốc độ cao, tăng sự nhanh nhẹn và sức chịu đựng. Ba màu lông chính của chó Dingo là: gừng nhạt (hoặc nâu), đen và nâu, hoặc trắng kem. Hộp sọ có hình nêm và có tỷ lệ lớn so với cơ thể. Người ta coi chó Dingo là một kiểu sinh thái hoặc một sinh vật đã thích nghi với môi trường độc đáo của Úc. Ngày nay, chúng được đánh giá là loài dễ bị tổn thương trong sách đỏ IUCN do số lượng giảm vì thường xuyên bị lai tạo với những con chó nhà.

Tên gọi
Cái tên "dingo" xuất phát từ ngôn ngữ Dharug được sử dụng bởi người thổ dân Úc của khu vực Sydney. Thực dân Anh đầu tiên đến Úc vào năm 1788 đã thành lập một khu định cư tại Port Jackson và ghi nhận "những con dingoes" sống với những người Úc bản địa. Cái tên được Watkin Tench ghi lại lần đầu tiên vào năm 1789 trong câu chuyện của ông về cuộc thám hiểm tới Vịnh Botany:

Con vật trong nhà duy nhất mà chúng có là con chó, mà trong ngôn ngữ của chúng được gọi là Dingo, và một thỏa thuận tốt tương tự như con cáo của nước Anh. Những con vật này đều nhút nhát với chúng ta, và gắn liền với người bản địa. Một trong số chúng hiện đang thuộc quyền sở hữu của Thống đốc, và có thể hòa giải tốt với chủ nhân mới của mình.

Các biến thể bao gồm "tin-go" cho một con chó cái, "din-go" cho một con chó, và "wo-ri-gal" cho một con chó lớn. Các dingo đã được đặt tên khác nhau trong các ngôn ngữ bản địa Úc, bao gồm "boolomo", "dwer-da", "joogoong", "kal", "kurpany", "maliki", "mirigung", "noggum", "papa -inura ", và" wantibirri ". Một số tác giả đề xuất rằng có một sự khác biệt giữa dingoes ở trại và dingoes hoang dã như họ có tên gọi khác nhau giữa các bộ tộc bản địa. Người dân vùng Yarralin, lãnh thổ Bắc Úc thường gọi những dingoes sống với họ là walaku, và những cá thể sống trong hoang dã là ngurakin. Họ cũng sử dụng tên walaku để chỉ cả dingo và chó. Những người định cư thuộc địa của New South Wales đã viết chỉ sử dụng tên dingo cho chó sống trong trại. Người ta đề xuất rằng ở New South Wales, các trại chó chỉ trở nên hoang dã sau sự sụp đổ của xã hội thổ dân.

Nguồn gốc
Tổ tiên ban đầu của nó được cho là đã đến với một trong những làn sóng định cư của con người hàng ngàn năm trước đây, khi con chó vẫn còn tương đối ít được thuần hóa và gần gũi hơn với cha mẹ của chúng là sói xám châu Á. Kể từ đó, chúng sống chủ yếu bên ngoài khu vực sinh sống của con người và những con chó khác, cùng với nhu cầu của sinh thái học Úc, đã làm cho chúng phát triển các tính năng và bản năng phân biệt chúng với tất cả các loài chó khác.

Dingo đã duy trì đặc điểm cổ đại, cùng với thân nhân gần nhất của chúng từ khu vực Đông Nam Á và Thái Bình Dương, vào một đơn vị phân loại được đặt tên theo chúng, Canis lupus dingo, tách chúng ra từ những loài chó được phân loại Canis lupus familiaris. Môi trường sống tự nhiên của chó dingo có thể dao động từ sa mạc, đồng cỏ và ven rừng. Chúng không thể sống quá xa ra khỏi nước và họ thường định cư ở trong các hang thỏ hoang, và các khúc gỗ.

Phân loại
Cách phân loại của dingo vẫn còn nhiều lẫn lộn và tranh cãi.

Danh pháp
Danh pháp cung cấp tên được sử dụng cho một loài, khi nó được công nhận phân loại là một thực thể riêng biệt.

Chó liên quan đến người bản xứ lần đầu tiên được ghi nhận bởi Jan Carstenszoon ở khu vực bán đảo Cape York vào năm 1623. Vào năm 1699, thuyền trưởng William Dampier đến thăm vùng biển Tây Úc và ghi lại rằng "... những người đàn ông của tôi nhìn thấy hai hoặc ba con thú như những con sói
háu đói, cơ thể gầy gò đến bọc xương, chẳng là gì ngoài da và xương...".

Năm 1768, James Cook đã chỉ huy một chuyến thám hiểm khoa học về khám phá từ Anh đến New Holland, là tên gọi của Úc vào thời điểm đó. Năm 1770, con tàu HMS Endeavour của ông đến Vịnh Botany, giờ đây là một phần của Sydney. Nhiệm vụ thu thập mẫu vật và ghi chú để lấy lại Anh. Khi trở về Anh, Joseph Banks ủy nhiệm George Stubbs sản xuất các bức tranh dựa trên các quan sát của ông, một trong số đó là "Chân dung của một con chó lớn từ New Holland" được hoàn thành vào năm 1772. Năm 1788, Hạm đội đầu tiên đến Vịnh Botany dưới sự chỉ huy của thống đốc thuộc địa đầu tiên của Úc, Arthur Phillip, người đã mô tả ngắn gọn và minh họa trong tạp chí của ông về "Chó của New South Wales". Năm 1793, "Chó New South Wales" được phân loại bởi Friedrich Meyer là Canis dingo, dựa trên hình minh họa. Johann Friedrich Blumenbach tập hợp lại với nhau một bộ sưu tập từ chuyến đi Cook và năm 1799 ông đã phân loại "chó New Holland" là Canis familiaris dingo. Năm 1947, một đề xuất đã được thực hiện để thay đổi phân loại này sau khi nó được phát hiện rằng "con chó New Holland" Canis antarticus Kerr, 1792 đã được chỉ định một năm trước đó trong một tác phẩm ít được biết đến. Cả Kerr và Meyer đều dựa trên sự phân loại của chúng trên hình minh họa của "Chó của New South Wales", và do đó không có mẫu tham chiếu nào được dựa trên.

Năm 1957, Ủy ban Quốc tế về Danh mục Động vật học (ICZN) đã được yêu cầu loại bỏ tên Canis antarticus với lý do là Caningo dingo là tên gọi phổ biến đã được sử dụng trong hơn 150 năm. ICZN đã phán quyết rằng Canis antarticus Kerr, 1792 bị đàn áp và Canis dingo Meyer, 1793 là tên được sử dụng cho trò chơi chữ số trong ý kiến 451. Tên này sau đó được nhập vào Danh sách chính thức của ICZN và các chỉ mục tên trong Động vật học. Tên được nhập vào Danh sách chính thức của ICZN là tên có sẵn, là "tên khoa học được áp dụng cho một loài động vật", mặc dù đây không phải là quy tắc về việc có sử dụng biểu tượng này ở các loài hay không hoặc ở cấp độ không xác định, hoặc thậm chí giảm xuống nếu tên được coi là một từ đồng nghĩa của một loài khác trên cơ sở phân loại.

Năm 2003, ICZN đã phán quyết trong ý kiến của mình năm 2027 rằng "tên của một loài hoang dã... không phải là không hợp lệ bởi phẩm chất được đặt trước bởi tên dựa trên một kiểu hình vật nuôi." Ngoài ra, ICZN đã đặt tên lửa Canis lupus là tên được bảo tồn trong danh sách chính thức theo ý kiến này. Lý do để làm điều này là "Phần lớn các tổ tiên hoang dã và các dẫn xuất trong nước của chúng có chung tên, nhưng trong 17 trường hợp được xem xét.... các hình thức hoang dã và trong nước đã được đặt tên riêng và điều này đã tạo ra sự nhầm lẫn. rằng tên của con chó nhà (Canis familiaris) đã không được ưu tiên hơn tên của con sói (Canis lupus) tại một thời điểm khi các nhà nghiên cứu khám phá mối quan hệ giữa hai loài này.

Tranh luận về phân loại
Cách phân loại các sinh vật với nhau có đặc điểm chung. Danh pháp không xác định thứ hạng được gán cho bất kỳ tập hợp động vật nào, chỉ có tên chính thức của nó. Do đó, các nhà động vật học được tự do đề xuất nhóm động vật nào có đặc điểm tương tự mà một loài có thể thuộc về. Trong ấn bản thứ ba của các loài động vật có vú được xuất bản năm 2005, nhà vật lý học động vật W. Christopher Wozencraft được liệt kê dưới con sói Canis lupus những gì ông đề xuất là hai phân loài: "familiaris Linneaus, 1758 [chó nhà]" và "dingo Meyer, 1793 [chó nhà] ", [a] với chú thích" Bao gồm con chó nhà như một phân loài, với dingo tạm thời riêng biệt - các biến thể nhân tạo được tạo ra bởi thuần hóa và chọn lọc sinh sản. Mặc dù điều này có thể kéo dài khái niệm phân loài, nó vẫn giữ đúng phân bổ từ đồng nghĩa. "

Phân loại này của Wozencraft được tranh luận sôi nổi bởi các nhà động vật học. Mathew Crowther, Stephen Jackson và Colin Groves không đồng ý với Wozencraft và cho rằng dựa trên ICZN Opinion 2027, ngụ ý rằng một con vật trong nước không thể là một phân loài. Crowther, Juliet Clutton-Brock và những người khác lập luận rằng bởi vì dingo khác với sói bởi hành vi, hình thái, và dingo và chó không rơi về mặt di truyền trong bất kỳ nhánh sói tồn tại nào, rằng dingo nên được coi là loài riêng biệt Cano dingo. Jackson và Groves coi loài chó Canis quen thuộc như một từ đồng nghĩa phân loại cho loài sói Canis lupus với cả hai đều được xếp hạng ngang nhau ở cấp độ loài. Họ cũng không đồng ý với Crowther, dựa trên sự chồng chéo giữa chó và dingoes trong hình thái của họ, trong khả năng lai tạo dễ dàng với nhau, và họ thể hiện dấu hiệu thuần hóa bởi cả hai đều có kích thước nhỏ hơn con cháu, con sói. Do Canis familiaris Linnaeus, 1758 có ưu tiên hơn Canis dingo Meyer, 1793, họ coi dingo là một từ đồng nghĩa phân loại cho chó Canis familiaris (tức là chó và dingo là hai tên cho cùng một loài Canis familiaris). Gheorghe Benga và những người khác ủng hộ trò chơi chữ Dingo như một phân loài của chó, do đó Canis familiaris dingo với chó nhà là phân loài Canis familiaris familiaris.

Mặc dù dingo tồn tại trong tự nhiên, nó liên kết với con người nhưng không được chọn lọc giống như các loài động vật thuần hóa khác. Vì vậy, tình trạng của nó như là một con vật đã được thuần hóa là không rõ ràng. Cho dù các loài dingo là một loài hoang dã hoặc thuần hóa đã không được làm rõ từ mô tả ban đầu của Meyer, được dịch từ ngôn ngữ Đức mơ hồ:

Nó không được biết nếu nó là loài chó duy nhất ở New South Wales, và nếu nó vẫn có thể được tìm thấy trong trạng thái hoang dã; tuy nhiên, cho đến nay nó dường như đã mất rất ít tình trạng hoang dã của nó; hơn nữa, không có giống khác biệt nào được phát hiện.

Trong năm 2014, toàn bộ trình tự bộ gen chỉ ra rằng những con chó này không phải là hậu duệ của loài sói xám còn tồn tại, tổ tiên của con chó này đã tuyệt chủng. Trong năm 2015, Phân loại của động vật có vú ở Úc coi Dingo là Canis familiaris. Trong năm 2017, một đánh giá các thông tin khoa học mới nhất đã đề xuất rằng chó Dingo và New Guinea là loại chó nhà Canis familiaris Linnaeus 1758. Vào cuối năm 2017, Danh mục hệ động vật Úc của Chính phủ Úc đã liệt kê Dingo dưới tên Canis familiaris-Linnaeus 1758.

Đặc điểm

Chó Dingo là một canid cỡ trung bình với một cơ thể gầy, khỏe mạnh được thiết kế cho tốc độ, sự nhanh nhẹn và sức chịu đựng. Đầu là phần rộng nhất của cơ thể, có hình nêm và lớn tương ứng với cơ thể. Hộp sọ giống như của con chó vàng hơn là sói xám hoặc sói đồng cỏ. So với hộp sọ của con chó, các dingo sở hữu một mõm dài hơn, răng hàm khỏe hơn, răng nanh dài hơn, thính giác tốt hơn và hộp sọ phẳng hơn. Những cá thể được nuôi nhốt dài hơn và nặng hơn so với dingoes hoang dã khi chúng được ăn thực phẩm tốt hơn cũng như chăm sóc thú y. Đàn dingo hoang dã trung bình nặng 15,8 kg (35 lb) và con cái là 14,1 kg (31 lb), so với con đực nuôi nhốt là 18,9 kg (42 lb) và cái là 16,2 kg (36 lb). Chiều dài trung bình của một con chó dingo hoang dã đực là 125 cm (49 in) và con cái là 122 cm (48 in), so với con đực nuôi nhốt 136 cm (54 in) và cái 133 cm (52 in). Dingo đực hoang dã trung bình có chiều cao vai là 59 cm (23 in) và con cái là 56 cm (22 in), so với con đực nuôi nhốt 56 cm (22 in) và con cái 53 cm (21 in). Dingoes hiếm khi mang chất béo dư thừa và những con hoang dã hiển thị xương sườn rất rõ trên da. Những cá thể sống từ phía bắc và tây bắc Australia thường lớn hơn so với những cá thể tìm thấy ở miền trung và miền nam Australia.

Ba màu lông chính của dingo được mô tả là gừng nhẹ (hoặc màu nâu), đen và nâu, hoặc màu trắng kem. Màu gừng dao động từ một loại rỉ sét sâu đến một loại kem nhạt và có thể được tìm thấy trong 74% ở loài chó này. Thường có những mảng nhỏ màu trắng ở đầu đuôi, bàn chân và ngực nhưng không có những mảng trắng lớn. Chó Dingo đen và nâu có một bộ lông màu đen với một mảng rám nắng ở mõm, ngực, bụng, chân và bàn chân và có thể được tìm thấy trong 12% của loài này. Màu trắng có thể được tìm thấy trong 2% ở những con chó Dingo và màu đen là 1%. Màu sắc lông hỗn hợp có thể được tìm thấy trong 12% loài. Chỉ có 3 gen ảnh hưởng đến màu lông chó Dingo so với 9 gen ở chó nhà. Màu gừng chiếm ưu thế và mang ba màu chính khác - đen, nâu và trắng.

Đuôi của chúng rất phẳng, thon dài giữa chiều dài và không cong. Đôi tai dựng lên. Đôi mắt có hình dạng tam giác (hoặc hạnh nhân) và có màu nâu đậm với vành tối. Khi đi bộ, chân sau của dingo bước thẳng hàng với chân trước, và chúng không có vuốt ẩn. Dingo trong cuộc sống hoang dã thường chỉ sống từ 3-5 năm với số ít có thể sống qua 7-8 năm. Một số đã được ghi lại sống đến 10 năm. Trong điiều kiện nuôi nhốt chúng có thể sống từ 12–14 năm. Một Dingo đã được ghi nhận sống gần 20 tuổi. Dingo tương tự như chó New Guinea trong hình thái học ngoài chiều cao lớn hơn của Dingo tại các vai

Phân bố và môi trường sống

Những con chó giống sói là một nhóm động vật ăn thịt lớn có liên quan chặt chẽ về mặt di truyền vì nhiễm sắc thể số 78, do đó chúng có khả năng lai tạo để tạo ra giống lai màu mỡ. Trong tự nhiên Úc có tồn tại dingo, chó hoang, và giao cắt của hai trong đó sản xuất giống lai chó lai. Hầu hết các nghiên cứu tìm kiếm sự phân bố của dingoes tập trung vào việc phân phối các giống lai chó lai.

Dingo phân bố trên khắp lục địa nước Úc trước khi người châu Âu di cư sang. Chúng không được tìm thấy trong hồ sơ hóa thạch của đảo Tasmania, do đó chúng đến Úc sau khi Tasmania tách ra khỏi đất liền do mực nước biển dâng cao. Sự ra đời và phát triển của nông nghiệp làm giảm quần thể Dingo, và những hàng rào lớn được thiết lập vào đầu những năm 1900, được dùng để đối phó với Dingo, ngăn chặn chúng xâm nhập khu vực chăn thả cừu. Những đợt khai hoang đất đai, rải chất độc, và đánh bẫy gây ra sự tuyệt diệt của các quần thể chính và giống lai của chúng từ hầu hết các phạm vi trước đây của chó Dingo ở miền nam Queensland, New South Wales, Victoria và Nam Úc. Ngày nay, chúng không còn sống ở hầu hết các bang New South Wales, Victoria, miền đông nam của Nam Úc, và mũi phía tây nam của Tây Úc. Chúng thưa thớt ở nửa phía đông của Tây Úc và các khu vực liền kề giữa Lãnh thổ Bắc Úc và Nam Úc. Chúng được xem là vẫn còn phổ biến trên phần còn lại của lục địa.

Dingo có thể được coi là một hình thái hoặc một sinh vật đã thích nghi với môi trường độc đáo của Úc. Phân bố hiện tại của Dingo bao gồm nhiều môi trường sống, bao gồm các vùng ôn đới của miền đông Australia, vùng đồng bằng núi cao của vùng cao nguyên phía đông, sa mạc nóng bỏng khô cằn của Trung Úc, và các khu rừng nhiệt đới và vùng đất ngập nước ở Bắc Úc. Sự chiếm đóng và thích ứng với những sinh cảnh này có thể đã được hỗ trợ bởi mối quan hệ của chúng với thổ dân Úc bản xứ.

Tập tính
Dingo có khuynh hướng sống về đêm ở những vùng ấm áp, nhưng ít hơn ở những khu vực lạnh hơn. Thời gian hoạt động chính của chúng là vào lúc hoàng hôn và bình minh. Thời gian hoạt động ngắn (thường ít hơn một giờ) với thời gian nghỉ ngơi ngắn. Dingo có hai loại chuyển động: một chuyển động tìm kiếm (dường như liên quan đến việc săn mồi) và một chuyển động khám phá (có lẽ là để liên lạc và giao tiếp với những con chó khác). Theo các nghiên cứu ở Queensland, những con chó hoang dã (giống lai dingo) di chuyển tự do vào ban đêm qua các khu vực đô thị và băng qua đường và dường như hòa hợp khá tốt.

Hành vi xã hội
Hành vi xã hội của dingo linh hoạt giống như sói đồng cỏ hoặc sói xám, có lẽ là một trong những lý do ban đầu người ta tin rằng dingo là hậu duệ của chó sói Ấn Độ. Trong khi con đực trẻ thường đơn độc và du cư trong tự nhiên, những cá thể trưởng thành sinh sản thường sẽ hình thành một đàn. Tuy nhiên, trong các khu vực của môi trường sống của dingo với một quần thể cách nhau rộng rãi, các cặp sinh sản vẫn tồn tại cùng nhau, ngoại trừ những cá thể khác. Phân phối Dingo theo 1 cá thể gồm 73%; hai con, 16%; ba con, 5%; bốn con, 3%; và đàn từ 5 đến bảy con, 3%. Một đàn dingo thường bao gồm một cặp giao phối, con cái của chúng từ năm hiện tại và đôi khi con cái từ năm trước.

Trường hợp điều kiện thuận lợi giữa các đàn dingo, đàn này ổn định với một lãnh thổ riêng biệt và ít trùng lặp giữa các lãnh thổ láng giềng. Kích thước của các đàn thường xuất hiện tương ứng với kích thước của con mồi xuất hiện trong lãnh thổ của đàn. Các khu vực sa mạc có các nhóm nhỏ hơn với các hành vi lãnh thổ lỏng lẻo hơn và chia sẻ các vùng nước. Thông thường kích thước đàn trung bình hàng tháng là giữa ba và mười hai thành viên.

Tương tự như các canids khác, một đàn dingo phần lớn bao gồm một cặp giao phối, con cái năm nay của chúng, và đôi khi một con của năm trước. Có hệ thống phân cấp thống trị giữa đực và cái, với con đực thường chiếm ưu thế hơn con cái. Tuy nhiên, một vài ngoại lệ đã được ghi nhận trong các đàn bị giam cầm. Trong khi đi đường dài, trong khi ăn mồi, hoặc khi tiếp cận nguồn nước lần đầu tiên, con đực sinh sản sẽ được xem là người lãnh đạo hay cá thể thứ bậc cao. Những con chó cấp dưới sẽ tiếp cận một con chó thống trị hơn trong một tư thế hơi cúi xuống, tai phẳng và đuôi hạ xuống, để thể hiện sự thần phục. Việc thành lập các đàn nhân tạo trong các vụ tai nạn nuôi nhốt đã thất bại.

Sinh sản

Dingo sinh sản một lần mỗi năm, tùy thuộc vào chu kỳ động dục của con cái mà, theo hầu hết các nguồn, chỉ đến một lần mỗi năm. Dingo cái có thể đến thời kì động dục hai lần mỗi năm, nhưng chỉ có thể mang thai mỗi năm một lần, lần thứ hai dường như chỉ có thai chứ không thể sinh ngay.

Con đực luôn động dục trong suốt cả năm ở hầu hết các vùng, nhưng có sản xuất tinh trùng thấp hơn trong mùa hè trong hầu hết các trường hợp. Trong các nghiên cứu về dingo từ cao nguyên phía đông và Trung Úc bị giam cầm, không có chu kỳ sinh sản cụ thể nào có thể được quan sát thấy. Tất cả đều mạnh trong suốt cả năm. Việc sinh sản chỉ được phụ thuộc vào con cái. Sự gia tăng testosterone đã được quan sát thấy ở con đực trong mùa sinh sản, nhưng điều này là do độ động dục của con cái và sự giao hợp. Trái ngược với những con chó rừng bị giam cầm, những con đực được bắt từ Trung Úc đã cho thấy bằng chứng về chu kỳ sinh sản đực. Những con dingo cho thấy không quan tâm đến con cái động dục (lần này là chó nhà khác) bên ngoài của mùa giao phối (tháng một-tháng bảy) và không thuộc giống với chúng.

Mùa giao phối thường xảy ra ở Úc giữa tháng Ba và tháng Năm (theo các nguồn khác giữa tháng Tư và tháng Sáu). Trong thời gian này, dingo có thể tích cực bảo vệ lãnh thổ của chúng bằng cách sử dụng giọng hú, hành vi thống trị, gầm gừ và sủa.

Hầu hết con cái trong hoang dã đều sinh sản ở tuổi hai năm. Trong các đàn, những con cái cấp trên có xu hướng động dục trước cấp dưới và chủ động ngăn chặn các nỗ lực giao phối của các con cái khác. Con đực trở nên trưởng thành về tình dục trong độ tuổi từ một đến ba năm. Thời gian sinh sản chính xác thay đổi tùy thuộc vào tuổi tác, hành vi xã hội, phạm vi địa lý và điều kiện theo mùa. Trong số những con chó bị nhốt, động dục trước đã được quan sát thấy trong 10-12 ngày qua. Tuy nhiên, người ta nghi ngờ rằng động dục có thể kéo dài tới 60 ngày trong tự nhiên.

Nói chung, các dingo duy nhất trong một đàn lai tạo thành công là cặp cấp cao, và các thành viên đàn khác giúp nuôi dưỡng các chú chó con. Cấp dưới đang tích cực ngăn chặn việc sinh sản bởi cặp cấp tên và một số con cái cấp dưới có thai giả. Những cá thể cấp thấp hoặc đơn độc có thể sinh sản thành công nếu cấu trúc đàn tan rã.

Thời kỳ mang thai kéo dài 61–69 ngày và kích thước của lứa đẻ có thể dao động từ một đến 10 (thường là năm con), với số lượng con đực sinh ra có xu hướng cao hơn con cái. Chó con của con cái cấp dưới thường bị giết bởi con cái cấp trên, làm cho dân số loài này tăng thấp ngay cả trong thời điểm tốt. Hành vi này có thể được phát triển như một sự thích nghi với các điều kiện môi trường biến động tại Úc. Chó con thường được sinh ra từ tháng 5 đến tháng 8 (mùa đông), nhưng ở các vùng nhiệt đới, việc sinh sản có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong năm.

Ở tuổi ba tuần, các chú chó con rời khỏi hang lần đầu tiên và để rời đi hoàn toàn sau tám tuần. Ở Úc, các hang động chủ yếu là ngầm. Có các báo cáo về các hang động của chúng trong những hang thỏ bị bỏ hoang, các thành đá, dưới những tảng đá ở các nhánh cạn khô, dưới spinifex lớn, trong các khúc gỗ rỗng, trong các hang thằn lằn và hang gấu túi. Những con non thường đi quanh quây trong bán kính 3 km (2 dặm), và được đi kèm với những con chó lớn tuổi hơn trong thời gian di chuyển dài hơn. Việc chuyển đổi sang ăn thịt mồi thường đi kèm với tất cả các thành viên của đàn trong tuổi từ 9 đến 12 tuần. Ngoài những kinh nghiệm của chính chúng, những chú chó con cũng học hỏi qua quan sát. Dingo thường trở nên độc lập ở tuổi ba đến sáu tháng hoặc chúng phân tán ở tuổi 10 tháng khi mùa giao phối tiếp theo bắt đầu.

Chế độ ăn uống

Một nghiên cứu hai mươi năm về chế độ ăn uống của dingo được thực hiện trên khắp nước Úc bởi chính phủ liên bang và tiểu bang. Chúng kiểm tra tổng cộng 13.000 nội dung dạ dày và các mẫu phân. Đối với các mẫu phân, có thể xác định được các dấu vết phù hợp của cáo và mèo hoang và không bao gồm các mẫu này trong nghiên cứu, nhưng không thể phân biệt được giữa các đường bị bỏ lại bởi các dingo từ các giống lai hoặc chó hoang. Nghiên cứu cho thấy rằng những con mồi này có trên 177 loài được đại diện bởi 72,3% động vật có vú (71 loài), 18,8% chim (53 loài), 3,3% thảm thực vật (hạt), 1,8% loài bò sát (23 loài) và 3,8% côn trùng, cá, cua và ếch (28 loài). Tỷ lệ tương đối của con mồi giống nhau trên khắp nước Úc, ngoại trừ nhiều loài chim được chúng săn ở các vùng duyên hải phía bắc và đông nam, và nhiều thằn lằn hơn ở Trung Úc. Khoảng 80% chế độ ăn uống bao gồm 10 loài: chuột túi đỏ, wallaby đầm lầy, gia súc, chuột dusky, ngỗng bồ các, Trichosurus vulpecula, chuột lông dài, wallaby nhỏ, thỏ châu Âu và gấu túi thông thường. Trong số các con mồi của chó Dingo, 20% có thể được coi là lớn.

Tuy nhiên, tỷ lệ tương đối của kích thước của con mồi thay đổi theo từng khu vực. Trong khu vực bờ biển nhiệt đới của Lãnh thổ phía Bắc, chuột dusky và ngỗng bồ các chiếm 80% chế độ ăn uống. Ở Trung Úc, thỏ đã trở thành một thay thế cho động vật có vú bản địa, và trong thời gian hạn hán thì gia súc cung cấp hầu hết các chế độ ăn uống. Ở khu vực cực bắc Barkly Tableland, không có thỏ và cũng không có bất kỳ loài bản địa nào chiếm ưu thế trong chế độ ăn uống, ngoại trừ chuột lông dài tạo thành bệnh dịch 9 năm 1 lần. Trong khu vực sông Fortescue, kangaroo đỏ chiếm ưu thế trong chế độ ăn uống vì có vài loài động vật có vú nhỏ hơn trong khu vực này. Trên đồng bằng Nullarbor, thỏ và kanguru đỏ chiếm ưu thế trong chế độ ăn uống, và chúng thường ăn gấp đôi số lượng thỏ so với kangaroo đỏ. Ở vùng núi ôn đới của miền đông Úc, wallaby đầm lầy và wallaby cổ đỏ chiếm ưu thế trong chế độ ăn uống trên các sườn núi thấp hơn và gấu túi trên các sườn núi cao hơn. Chúng thường được chó Dingo săn ở đây khi chạm trán trên mặt đất. Ở các vùng ven biển, những con dingo tuần tra các bãi biển để bắt cá, hải cẩu, chim cánh cụt và các loài chim khác.

Dingo uống khoảng một lít nước mỗi ngày vào mùa hè và nửa lít vào mùa đông. Ở những vùng khô cằn vào mùa đông, những con dingo có thể sống từ chất lỏng trong cơ thể con mồi của chúng, miễn là số con mồi luôn đủ. Ở miền Trung khô cằn, những chú chó cai sữa rút hầu hết lượng nước ra khỏi thức ăn. Ở đó, sự hồi sinh của nước bởi các con cái đối với những con non được quan sát thấy. Trong thời gian cho con bú, con cái nuôi nhốt không cần uống nước nhiều hơn bình thường, vì chúng tiêu thụ nước tiểu và phân của những con non và do đó tái chế nước và giữ cho sạch sẽ. Dingo được theo dõi trong sa mạc Strzelecki thường xuyên viếng thăm các điểm nước cứ 3-5 ngày, với hai con chó Dingo tồn tại 22 ngày mà không có nước trong cả mùa đông và mùa hè.

Tập tính săn mồi
Dingo, dingo lai và chó hoang thường tấn công từ phía sau khi chúng săn đuổi con mồi. Chúng giết con mồi bằng cách cắn vào cổ họng, làm tổn thương khí quản và các mạch máu lớn ở cổ. Kích thước của các đàn đi săn được xác định bởi loại con mồi được nhắm mục tiêu, với các đàn lớn được hình thành để săn những con mồi lớn. Con mồi lớn có thể bao gồm chuột túi cỡ lớn, trâu và ngựa hoang. Dingo sẽ đánh giá và nhắm mục tiêu con mồi dựa trên khả năng của con mồi có thể gây nguy hiểm cho chúng. Chuột túi lớn là con mồi thường bị chó Dingo giết nhất. Chiến thuật chính là quan sát kĩ con chuột túi, tấn công bất ngờ, rồi giết nó. Dingo thường săn lùng những con chuột túi lớn bằng cách dẫn những con dingo đuổi theo con mồi về phía con đường của những đối tác cùng nhóm, những con có kỹ năng cắt góc trong các cuộc săn đuổi. Con kangaroo trở nên kiệt sức và sau đó bị giết. Chiến thuật tương tự này được sử dụng bởi sói, chó săn châu Phi và linh cẩu. Một chiến thuật khác được chia sẻ với những con chó săn châu Phi là một cuộc truy tìm tiếp sức cho đến khi con mồi cạn kiệt. Một đàn Dingo có khả năng hạ gục kangaroo lớn gấp ba lần so với 1 cá thể thực hiện điều này bởi vì việc giết mồi được thực hiện bởi những kẻ săn đuổi, vốn cũng đã kiệt sức. Có hai mô hình của giai đoạn cuối cùng của cuộc tấn công. Một con chuột túi trưởng thành hoặc vị thành niên bị chó Dingo cắn ở các gân của hai chân sau để làm chậm nó trước khi tấn công vào cổ họng. Những con kangaroo cái hoặc chưa trưởng thành bị cắn trên cổ hoặc lưng bởi những con Dingo rượt bên cạnh chúng. Ở một khu vực Trung Úc, những con dingo săn lùng kangaroo bằng cách đuổi chúng vào một hàng rào dây nơi chúng trở nên tạm thời cố định. Những con chuột túi màu đỏ đực lớn nhất có khuynh hướng lờ đi những con dingo, ngay cả khi những con dingo đều săn được những con đực và con cái. Một con kangaroo xám lớn đã chiến đấu thành công trong một cuộc tấn công của dingo bằng một trận chiến đơn lẻ kéo dài hơn một giờ đồng hồ. Wallabies được săn lùng theo cách tương tự như chuột túi, sự khác biệt là dingo sẽ săn bằng mùi hương hơn là quan sát và cuộc săn lùng có thể kéo dài trong vài giờ.

Đàn Dingo có thể tấn công gia súc và trâu nhưng không bao giờ nhắm những con khỏe mạnh, trưởng thành. Chúng tập trung vào những con mồi ốm yếu hoặc bị thương. Các chiến thuật bao gồm quấy rối một con mồi cái, làm cả đàn của con mồi hoảng hốt để tách những cá thể trưởng thành ra, hoặc quan sát đàn mồi và tìm kiếm bất kỳ hành vi bất thường nào của con mồi có thể khai thác. Một nghiên cứu năm 1992 ở vùng sông Fortescue đã quan sát thấy rằng gia súc sẽ bảo vệ bê của chúng bằng cách đi vòng quanh những con bê hoặc hung hăng tấn công lại chó Dingo. Trong một nghiên cứu của 26 phương pháp tiếp cận, 24 trường hợp cho thấy đàn dingo có nhiều hơn 1 thành viên bị chết trong cuộc săn và chỉ có 4 trường hợp chúng săn được bê. Dingo thường xem xét lại thịt con mồi. Chúng không chạm vào thân thịt gia súc tươi cho đến khi phần lớn là da và xương, và ngay cả khi những thứ này dồi dào, chúng vẫn thích săn lùng kangaroo hơn. Trong số 68 lần chó Dingo săn đuổi cừu, 26 con cừu bị thương nặng nhưng chỉ có tám con bị giết. Những con dingo có thể tấn công cừu nếu đàn cừu không được bảo vệ. Tuy nhiên, chó Dingo nói chung không có động cơ để giết cừu, và trong nhiều trường hợp chỉ lang thang vào đàn cừu nhưng lại bất ngờ rời khỏi khu vực đó để đuổi theo một con cừu khác. Đối với những cá thể đã giết chết và ăn thịt cừu, vẫn còn một số lượng lớn kangaroo trong chế độ ăn uống của chúng, chỉ ra một lần nữa một con mồi ưa thích của chó Dingo là kangaroo.

Những cá thể đơn độc có thể tấn công thỏ, nhưng thành công hơn bằng cách nhắm mục tiêu những con mèo con sống gần chuồng thỏ. Dingo cũng săn bắt những con chim non, ngoài những con chim đang thay lông và do đó không thể bay. Trong vùng đất ngập nước ven biển của miền bắc Australia, dingo phụ thuộc vào ngỗng bồ các cho một phần lớn chế độ ăn uống của chúng và một con dingo đơn độc đôi khi sẽ giả vờ không quan tâm trong khi một con đại bàng bụng trắng giết một con mồi quá lớn để chúng gắp đi, và dingo sau đó đuổi đại bàng đi để cướp mồi. Chúng cũng sẽ nhặt những con mồi rơi xuống từ tổ của đại bàng. Dingo đơn độc có thể săn lùng những con gặm nhấm và châu chấu trên cỏ bằng cách sử dụng khứu giác và thính giác của chúng, sau đó vỗ vào con mồi bằng ngón cái của chúng.

Thiên địch
Dingo và giống lai của chúng cùng tồn tại với loài mèo túi bản địa. Chúng cũng đồng xuất hiện trong cùng lãnh thổ với những con cáo đỏ châu Âu và mèo hoang, nhưng ít được biết về mối quan hệ giữa ba loài này. Dingo và các giống lai của chúng sẽ đuổi lũ cáo từ các nguồn nước và thỉnh thoảng săn mèo hoang. Dingo có thể bị giết bởi trâu và gia súc tự vệ bằng cách húc và đá chúng, từ rắn độc cắn, và những con non có thể bị săn bắt bởi đại bàng đuôi nhọn.

Tấn công con người

Mặc dù Dingo đủ to lớn để gây nguy hiểm, chúng thường tránh xung đột với con người. Ngoài trường hợp nổi tiếng trong đó một đứa trẻ bị chúng tấn công từ một khu cắm trại trong vụ cái chết của Azaria Chamberlain, đã có nhiều cuộc tấn công dingo được xác nhận, thường liên quan đến những du khách cho chúng ăn ở những khu du lịch hoang dã, đặc biệt trên Đảo Fraser, một trung tâm đặc biệt của du lịch liên quan đến dingo. Hầu hết các cuộc tấn công dingo đều không nghiêm trọng trong tự nhiên, nhưng một số có thể gây ra hậu quả lớn, và một số ít có thể gây tử vong. Nhiều công viên quốc gia Úc có dấu hiệu khuyên khách không nên cho động vật hoang dã ăn, một phần vì không lành mạnh cho động vật, và một phần vì nó có thể khuyến khích những hành vi không mong muốn, chẳng hạn như giật hoặc cắn bởi dingoes, kanguru, kỳ đà và một số loài chim.

Vai trò
Dingo đóng một vai trò quan trọng trong hệ sinh thái của Úc, chúng là những kẻ săn mồi đỉnh và động vật ăn thịt trên cạn lớn nhất của lục địa. Do chúng tấn công gia súc, dingo và chó thuần hoang dã được coi là loài gây hại của ngành nuôi cừu và các phương pháp kiểm soát kết quả bình thường gây kết quả ngược lại các nỗ lực bảo tồn chó dingo. Ngành chăn nuôi gia súc có thể được hưởng lợi từ việc chó dingo ăn thịt thỏ, chuột túi, và chuột.

Thuần hóa

Vào năm 2017, một nghiên cứu đã khám phá xem liệu các giống chó và chó nguyên thủy có thể thể hiện những đặc điểm mong muốn ít hơn so với các giống mới có nguồn gốc gần đây thông qua một cuộc khảo sát của chủ sở hữu của chúng. Nghiên cứu cho thấy rằng cả hai giống chó hiện đại và cổ đại đều dễ đào tạo hơn so với dingo, cho thấy hành vi ít nhìn chằm chằm hơn, và ít có khả năng lăn hơn so với dingo. Hành vi "nhìn chằm chằm vào hư không" được cho là phản ứng với âm thanh tần số cao mà con người và một số con chó nhà không thể nghe thấy. Các giống chó hiện đại cho thấy ít sợ người lạ, ít có khả năng trốn thoát và đi tiểu hơn so với dingo. Hành vi của Dingo nằm ngoài phạm vi của các hành vi chó điển hình, cho thấy rằng dingo cư xử giống như những con chó hoang dã thật sự và khác biệt về mặt hành vi với những con chó thuần hóa hiện đại. Nghiên cứu kết luận rằng những hành vi này có thể là không mong muốn đối với con người sống với dingo và do đó những hành vi này phản ánh áp lực chọn lọc tự nhiên hơn là lựa chọn của con người. Một số nhà văn không đồng ý rằng dingo nên được coi là một giống chó bởi vì họ tin rằng dingo thật sự có thể được thuần hóa nhưng không thực sự thuần hóa.

Ở nhiều bang tại Úc, Dingo vẫn bị coi là nguy hiểm và không được phép nuôi trong nhà. Một vài bang khác thì cho phép, nhưng với những quy định rất ngặt nghèo. Chính phủ liên bang Úc xếp Dingo vào loại thú hoang dã và cấm xuất khẩu, ngoại trừ xuất cho các khu bảo tồn thiên nhiên hoặc vườn bách thú. Vì vậy rất hiếm gặp Dingo ở ngoài phạm vi châu Úc.

Dingoes có thể rất thuần hóa khi chúng tiếp xúc thường xuyên với con người. Hơn nữa, một số dingo sống với con người (do thực tế, cũng như lý do tình cảm). Nhiều người Úc bản xứ và những người định cư châu Âu đầu tiên sống bên cạnh chúng. Người Úc bản địa sẽ lấy những con chó con từ hang và nuôi chúng cho đến khi trưởng thành về tình dục và những con chó sẽ rời đi. Alfred Brehm báo cáo những trường hợp mà dingo đã hoàn toàn thuần hóa và, trong một số trường hợp, cách cư xử giống như những con chó nhà khác (một số được sử dụng cho chăn nuôi gia súc lớn). Ông cũng cảnh cáo về những thời điểm chúng bất ngờ tỏ ra hung dữ và hoàn toàn không thể kiểm soát được, nhưng ông cho rằng những cảnh cáo này "không nên chú ý nhiều hơn những gì chúng xứng đáng", vì hành vi này phụ thuộc vào lối sống từ khi còn nhỏ. Ông tin rằng những con chó này có thể trở thành vật nuôi rất tốt.

Theo nhà nghiên cứu hành vi người Áo và tác giả Eberhard Trumler, dingo rất thông minh và trung thành với chủ. Trong thời gian động dục, dingo khó quản lý hơn so với những con chó nhà khác. Chúng thích hợp như chó chăn cừu. Ngày nay, một số con chó cái được sử dụng làm chó chăn cừu.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The Dingo in Australia

L
Động vật được mô tả năm 1793
Loài ít quan tâm
Loại chó
Động vật có vú Queensland
Động vật có vú Tây Úc
Phân loài của sói xám


title: Dây Stola

text:
Dây Các Phép (còn gọi là dây Stola theo tiếng Latinh: Stola) là một loại phẩm phục dành riêng cho những người đã lãnh nhận chức thánh trong một vài giáo hội Kitô giáo, người đeo dây này thể hiện thẩm quyền của mình trong việc cử hành các bí tích.

Dây Các Phép là một dải vải dài có hai vạt bằng nhau, với màu sắc thay đổi tùy theo mùa phụng vụ được đeo kèm theo các phẩm phục khác. Giám mục và linh mục quàng dây các phép lên sau cổ, thả hai vạt song song về phía trước ngực; phó tế thì đeo dây các phép từ vai trái chéo xuống hông bên phải, một vạt trước ngực và một vạt sau lưng (vì ở gần phía cuối hai vạt được nối lại với nhau).

Xem thêm

 Dây pallium

Tham khảo

Phẩm phục Kitô giáo
La Mã cổ đại
Khăn quàng
Lịch sử trang phục
Thuật ngữ Kitô giáo


title: Cái chết của Azaria Chamberlain

text:
Azaria Chantel Loren Chamberlain (11 tháng 6 năm 1980 tại Mount Isa, Queensland, Australia - 17 tháng 8 năm 1980) là một bé gái người Úc đã bị chó Dingo giết chết đêm 17 tháng 8 năm 1980 khi gia đình đang cắm trại ở Uluru (còn được gọi là đá Ayers) trong Lãnh thổ Bắc Úc. Một cuộc điều tra tìm kiếm cháu bé được cảnh sát tiến hành nhưng không tìm thấy cháu bé, chỉ thu được một số dấu vết là các mẫu sữa và những mẫu được cho là "máu" dưới sàn xe ô tô.

Cha mẹ cô, Lindy và Michael Chamberlain, báo cáo rằng cô bé đã bị chó Dingo tha ra khỏi lều của họ, nhưng Lindy đã bị tòa xử về tội giết người và phải thụ án hơn ba năm tù giam.

Trong phiên tòa đầu tiên năm 1981, cha mẹ cô bé, Lindy và Michael Chamberlain, báo cáo rằng cô bé đã bị chó Dingo tha ra khỏi lều của họ, nhưng trong phiên tòa thứ hai năm 1982, Lindy đã bị tòa xử phạt tù chung thân về tội giết người. Sau hơn ba năm tù giam, bà đã được tha khi một mảnh quần áo Azaria đã được tìm thấy trong một hang ổ chó dingo. Các cuộc điều tra mới được mở ra. Phải đến tận năm 2012 thì sự thật về vụ Chamberlains mới được xác nhận bởi nhân viên điều tra.

Một cuộc điều tra ban đầu được tổ chức ở Alice Springs đã ủng hộ cho tuyên bố của cha mẹ cô bé về nguyên nhân cái chết và rất quan trọng của điều tra của cảnh sát. Những phát hiện của cuộc điều tra đã được phát sóng trực tiếp trên truyền hình đầu tiên ở Úc. Sau đó, sau khi một cuộc điều tra thêm và cuộc điều tra thứ hai được tổ chức ở Darwin, Lindy Chamberlain đã bị xử tội giết người, bị kết án ngày 29 tháng 10 năm 1982 và bị kết án tù chung thân. Cha của Azaria, Michael Chamberlain, đã bị kết án là đồng phạm và cho hưởng án treo. Việc tập trung của giới truyền thông đối với vụ xử đã mãnh liệt một cách bất thường, và làm dấy lên các buộc tội giật gân. Vợ chồng Chamberlain đã kêu gọi nhiều kháng án không thành công, bao gồm cả kháng cáo lên Tòa án tối cao Australia.
Sau khi tất cả các lựa chọn pháp luật đã được tận dụng, phát hiện cơ hội trong năm 1986 về một mảnh quần áo trong một khu vực đầy đủ hang ổ chó dingo đã khiến Lindy Chamberlain được nhà tù thả. Ngày 15 tháng 9 năm 1988, Tòa Lãnh thổ phía Bắc phúc thẩm hình sự nhất trí lật ngược tất cả tội danh đối với Lindy và Michael Chamberlain. Một cuộc điều tra thứ ba được tiến hành vào năm 1995, kết quả là một phát hiện "mở". Tại một cuộc điều tra thứ 4 tổ chức ngày 12 tháng 6 năm năm 2012, điều tra viên Elizabeth Morris giao kết quả của mình là Azaria Chamberlain đã bị chó dingo giết chết và một giấy chứng tử đã được sửa đổi đã được ban hành ngay lập tức.

Nhiều cuốn sách đã được viết về vụ án. Câu chuyện đã được làm thành một bộ phim  với tựa Evil Angels (phát hành bên ngoài của Úc và New Zealand với tựa là A Cry in the Dark) với vai chính là Meryl Streep đóng vai Lindy, một phim truyền hình ngắn TV, một vở kịch của Brooke Pierce, một album khái niệm của ban nhạc Úc Motel Thiên đường và một vở opera, Lindy, bởi Moya Henderson.

Tham khảo

Mất năm 1980
Úc 1980


title: Áo alba

text:
Áo Alba) (Latinh: Albus, nghĩa là màu trắng) là một loại phẩm phục có trong Giáo hội Công giáo Rôma, Anh giáo và một vài giáo phái Tin Lành. Áo Alba luôn là màu trắng dài từ cổ đến tận mắt cá chân, khi mặc thường có một sợi dây thắt ở lưng. Trong suốt thời Trung Cổ ở châu Âu, đây là loại áo mà các giáo sĩ Kitô giáo hay mặc khi hành lễ. Trong Giáo hội Công giáo Rôma ngày nay, áo Alba được dùng cho các thừa tác viên trong phụng vụ.

Xem thêm
 Áo Surplice

Tham khảo

Phẩm phục Kitô giáo
Lịch sử trang phục
Lịch sử thời trang


title: Cáo tuyết Bắc Cực

text:
Cáo tuyết Bắc Cực (Vulpes lagopus), còn có tên cáo trắng, cáo tuyết hay cáo Bắc Cực, là một loài cáo nhỏ có nguồn gốc từ vùng Bắc Cực ở Bắc bán cầu và thường sống tại quần xã ở đài nguyên Bắc Cực. Loài cáo này thích nghi tốt với môi trường lạnh. Chúng sở hữu bộ lông dày có màu nâu vào mùa hạ và chuyển sang màu trắng vào mùa đông. Chiều dài cơ thể vào khoảng  cùng với thân hình cong tròn giúp chúng giảm thiểu được sự truyền nhiệt từ cơ thể ra ngoài không khí.

Cáo Bắc Cực ăn thịt mọi sinh vật nhỏ mà chúng tìm thấy, bao gồm chuột Lemming, chuột đồng, hải cẩu đeo vòng non, các loài cá, thủy cầm và cả chim biển. Chúng còn ăn các xác thối, quả mọng, rong biển, côn trùng và những loài động vật không xương sống nhỏ khác. Cáo Bắc Cực hình thành những đôi đơn giao phối trong mùa sinh sản và chúng sẽ ở cùng nhau để nuôi dưỡng con non trong các hang dưới lòng đất. Đôi khi, những thành viên khác trong gia đình sẽ giúp chúng thực hiện công việc này.

Thích nghi

Cáo Bắc Cực sống tại những nơi cực kỳ lạnh giá trên hành tinh nhưng vẫn không bị run cho đến khi nhiệt độ xuống tận . Giúp chúng thích nghi để sống sót trong cái lạnh là bộ lông dày, nhiều lớp và có tính cách nhiệt cao, một hệ thống trao đổi nhiệt ngược chiều ở máu tuần hoàn tại bàn chân giúp duy trì nhiệt độ lõi cơ thể, và là một nguồn cung chất béo dồi dào. Loài cáo này có tỉ lệ diện tích bề mặt so thể tích thấp nhờ có thân hình săn chắc, mõm và chân ngắn, cùng đôi tai ngắn, dày. Càng ít diện tích bề mặt tiếp xúc với cái lạnh Bắc cực đồng nghĩa với việc càng ít nhiệt truyền từ cơ thể ra ngoài không khí.

Lông mọc trên lòng bàn chân giúp cách nhiệt cũng như bước đi trên băng tuyết. Cáo Bắc Cực có thính giác cực nhạy định vị chính xác nơi những con vật nhỏ đang chuyển động dưới tuyết. Khi nắm bắt được vị trí con mồi, sẽ lao tới và vồ lấy nạn nhân xuyên qua lớp tuyết. Lông đổi màu theo mùa: đa số sẽ có màu trắng vào mùa đông để ẩn mình dưới tuyết trong khi vào mùa hạ sẽ có màu xám - nâu hoặc nâu sẫm. Tuy nhiên, trong vài quần thể, vài cá thể đôi khi sẽ có lông xám pha chút xanh nhạt vào mùa đông và trở nên nhạt hơn trong mùa hè.

Tập tính

Cáo Bắc Cực không ngủ đông và hoạt động quanh năm. Chúng tích trữ chất béo trong mùa thu và đôi khi tăng trọng lượng cơ thể lên đến hơn 50 %. Điều này giúp cách nhiệt cho cơ thể trong suốt mùa đông cũng như một nguồn cung năng lượng dồi dào khi thức ăn khan hiếm. Chúng sống trong các hang lớn không rã đông, bề mặt hơi nâng lên. Đó là một hệ thống đường hầm phức tạp rộng khoảng  và thường nằm ở những ngọn đồi ngoằn nghoèo, rặng núi dài tạo nên bởi vật liệu trầm tích lắng đọng trong vùng trước đây phủ băng. Hang có rất nhiều ngõ ngách và có thể đã tồn tại suốt nhiều thập kỷ cũng như được sử dụng qua nhiều thế hệ nhà cáo.

Sinh sản

Cáo Bắc Cực có xu hướng hình thành cặp đơn giao phối, một cái – một đực, trong mùa sinh sản và duy trì một phần lãnh thổ xung quanh hang. Giao phối thường diễn ra từ tháng 4 đến tháng 5 và thai kỳ kéo dài khoảng 52 ngày. Trung bình một lứa, cáo cái đẻ từ 5 đến 8 cáo con nhưng đặc biệt có thể nhiều đến 25 con non (lứa đẻ nhiều nhất trong cả bộ Carnivora). Cáo non sẽ được cả cha lẫn mẹ chăm sóc, sẽ rời hang khi được 3 đến 4 tuần tuổi và cai sữa khi được 9 tuần tuổi.

Khẩu phần

Cáo Bắc Cực nhìn chung sẽ ăn thịt bất kỳ động vật nhỏ mà chúng tìm thấy, bao gồm chuột Lemming, chuột đồng, gặm nhấm khác, thỏ đồng, chim, trứng và cả xác thối. Chúng tìm ăn xác mồi chết dư thừa từ kẻ săn mồi lớn hơn như sói hay gấu trắng Bắc Cực và khi thức ăn khan hiếm, cáo thậm chí còn ăn phân của mình. Ở khu vực cáo sinh sống, chuột Lemming là con mồi phổ biến nhất và một gia đình nhà cáo có thể ăn hàng tá chuột Lemming mỗi ngày. Tại vài điểm thuộc Bắc Canada, một lượng lớn chim di cư kéo đến theo mùa cũng là nguồn cung thức ăn dồi dào. Trên bờ biển Iceland hay những đảo khác, thức ăn chủ yếu cũng là chim. Suốt tháng 4 và tháng 5, cáo Bắc Cực còn săn hải cẩu đeo vòng non khi mà cáo con còn trong hang tuyết và chưa thể tự săn mồi. Cá bơi dưới băng cũng là một phần của chế độ ăn, cáo còn ăn quả mọng và rong biển, do đó chúng được xem là loài động vật ăn tạp. Chúng chuyên săn trứng chim các loại, chỉ trừ trứng của những loài chim lớn nhất lãnh nguyên. Khi thức ăn dư thừa, cáo sẽ chôn vùi phần dư để dự trữ.

Kích thước

Chiều dài trung bình từ phần đầu đến hết thân của cáo đực , với khoảng từ , trong khi cáo cái trung bình  với khoảng từ . Ở một số vùng, không có khác biệt về kích thước giữa đực và cái. Đuôi dài khoảng  ở cả đực và cái. Chiều cao bờ vai khoảng . Cân nặng trung bình của cáo đực khoảng , trong phạm vi , trong khi cáo cái trung bình , trong phạm vi .

Phân loại

Vulpes lagopus là loài 'cáo thực sự' thuộc chi Vulpes của tông cáo Vulpini. Loài được liệt vào phân họ Caninae thuộc họ hữu nhũ Canidae. Mặc dù trước đó cáo Bắc Cực được xếp riêng biệt vào chi đơn diện Alopex, nhưng gần đây những bằng chứng về di truyền học khiến loài được xếp vào chi Vulpes cùng với phần lớn những loài cáo khác.

Cáo tuyết ban đầu được Carl Linnaeus mô tả trong tác phẩm 10th edition of Systema Naturae vào năm 1758 với danh pháp Canis lagopus. Loại mẫu vật được thu hồi từ Lapland, Thụy Điển. Danh pháp vulpes là tiếng Latin của từ "fox" (cáo). Danh pháp lagopus có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp cổ đại λαγως (lagos, "thỏ đồng") và πους (pous, "chân"), đề cập đến lông trên chân cáo tương tự như những gì được thấy trên loài thỏ ở khí hậu lạnh.

Phân loài
Bên cạnh phân loài đề cử, Vulpes lagopus lagopus, có bốn phân loài khác của loài cáo này:
 Cáo Bắc Cực đảo Bering, Vulpes lagopus beringensis
 Cáo Bắc Cực Iceland, Vulpes lagopus fuliginosus
 Cáo Bắc Cực đảo Pribilof, Vulpes lagopus pribilofensis
 Cáo Bắc Cực Greenland, Vulpes lagopus foragorapusis

Phân bố và môi trường sống

Cáo tuyết phân bố gần miền cực và sinh sống trong môi trường lãnh nguyên Bắc cực ở Bắc Âu, Bắc Á và Bắc Mỹ. Phạm vi gồm có Greenland, Iceland, Fennoscandia, Svalbard, Jan Mayen vài đảo khác ở biển Barents, bắc Nga, nhiều đảo ở biển Bering, Alaska và Canada xa về phía nam vịnh Hudson. Trong những năm cuối thế kỷ XIX, được du nhập vào quần đảo Aleut phía tây nam của Alaska. Cáo chủ yếu sống ở vùng lãnh nguyên và tảng băng trôi nhưng cũng có mặt trong rừng taiga ở Canada và bán đảo Kenai ở Alaska. Chúng được tìm thấy ở độ cao lên đến  trên mực nước biển và đã được nhìn thấy trên băng biển gần với Bắc Cực.

Cáo Bắc Cực là động vật có vú duy nhất có nguồn gốc từ Iceland. Loài đã đến cô lập tại đảo ở bắc Đại Tây Dương kết thúc thời kỳ băng hà cuối cùng, băng qua biển đông lạnh. Trung tâm cáo Bắc Cực tại Súðavík chứa một triển lãm về cáo tuyết và tiến hành nghiên cứu về ảnh hưởng của du lịch với số lượng. Phạm vi loài suốt thời cuối kỷ băng hà rộng lớn hơn hiện tại, và hóa thạch còn lại của cáo tuyết được tìm thấy nhiều ở miền bắc Âu và Siberia.

Tình trạng bảo tồn

Tình trạng bảo tồn loài cáo này nói chung tốt và ước tính có khoảng vài ngàn cá thể trong tổng số. IUCN đánh giá là "loài ít quan tâm". Tuy nhiên quần thể tại lục địa Scandinavian có nguy cơ tuyệt chủng, mặc dù được bảo vệ hợp pháp khỏi săn bắn và bức hại trong nhiều thập kỷ. Ước tính số cáo trưởng thành trong tất cả các nước Na Uy, Thụy Điển và Phần Lan ít hơn 200 cá thể.

Sự phong phú của cáo tuyết có xu hướng dao động trong một chu kỳ cùng với số chuột lemming và chuột đồng (một chu kỳ từ 3 đến 4 năm). Quần thể đặc biệt dễ bị đe dọa nhiều năm khi số con mồi giảm sút, và nạn săn thú không kiểm soát được gần như loại trừ hai phân loài.

Da cáo có màu xanh xám đen - một biểu hiện của gen lặn - đặc biệt có giá trị. Chúng được vận chuyển đến nhiều nơi khác nhau trước cả cáo hoang quần đảo Aleut trong những năm 1920. Chương trình đã thành công khi gia tăng số lượng cáo lông xanh, nhưng con mồi là ngỗng Canada Aleutian mâu thuẫn với mục tiêu bảo tồn loài cáo

Cáo tuyết biến mất tại vùng đất có loài cáo đỏ lớn hơn. Điều này đã được quy cho biến đổi khí hậu - giá trị ngụy trang của bộ lông sáng giảm đáng kể khi tuyết ít phủ. Cáo đỏ chiếm ưu thế khi phạm vi sống bắt đầu chồng chéo bằng cách giết cáo tuyết và con non. Một lời giải thích khác cho việc gia tăng cáo đỏ có liên quan đến sói xám: Trong quá khứ, sói kiềm chế số lượng cáo đỏ xuống, nhưng sói xám bị săn bắt đến gần tuyệt chủng trong nhiều phạm vi trước đây, số lượng cáo đỏ phát triển lớn hơn, và chúng đã trở thành động vật ăn thịt đầu bảng của hệ sinh thái. Ở khu vực bắc Âu, có những chương trình cho phép săn bắn cáo đỏ trong phạm vi sống của cáo tuyết trước đây.

Cũng như nhiều loài săn khác, nguồn dữ liệu tốt nhất thống kê quy mô số lượng lớn và lịch sử đang săn tìm hồ sơ túi và bảng câu hỏi. Một số nguồn tiềm năng của lỗi trong bộ sưu tập dữ liệu đó. Ngoài ra, con số rất khác nhau giữa các năm do sự biến động số lượng cá thể lớn. Tuy nhiên, tổng số lượng cáo tuyết phải dựa theo thứ tự của hàng trăm ngàn động vật.

Số lượng thế giới không bị đe dọa, nhưng hai nhóm quần thể cáo tuyết đang có. Một là tại đảo Medny (quần đảo Commander, Nga), giảm khoảng 85-90%, khoảng 90 loài động vật, là kết quả của bệnh ghẻ lở gây ra bởi ve ký sinh tai từ chó du nhập trong những năm 1970. Số lượng hiện đang được điều trị bằng thuốc chống ký sinh trùng, nhưng kết quả vẫn chưa chắc chắn.

Quần thể khác bị đe dọa là một trong Fennoscandia (Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan và bán đảo Kola). Số này giảm mạnh bắt đầu thế kỷ 20 do kết quả của giá cả lông cáo cực cao, gây ra săn bắn tràn lan làm quần thể giảm sút. Quần thể đã duy trì mật độ thấp hơn 90 năm qua, với mức giảm thêm trong suốt thập kỷ qua. Tổng dự báo số lượng năm 1997 là khoảng 60 cáo trưởng thành ở Thụy Điển, 11 ở Phần Lan và 50 ở Na Uy. Từ Kola, có dấu hiệu tình huống tương tự, cho thấy số lượng khoảng 20 cáo trưởng thành. Quần thể Fennoscandian, số khoảng 140 cáo lớn giao phối. Ngay cả sau khi chuột lemming địa phương nhiều, số cáo tuyết có xu hướng giảm trở lại mức nguy hiểm gần như bất khả thi.

Cáo tuyết được phân là một "sinh vật ngoại lai bị cấm" dưới luật cấm chất độc hại và sinh vật ngoại lai năm 1996 của New Zealand nhằm ngăn chặn loài cáo này nhập khẩu vào đất nước.

Tham khảo

Đọc thêm
 Nowak, Ronald M. (2005). Walker's Carnivores of the World. Baltimore: Johns Hopkins Press. ISBN 0-8018-8032-7

Liên kết ngoài

 State of the Environment Norway: Arctic fox
 Smithsonian Institution – North American Mammals: Vulpes lagopus
 Photo Gallery by islandsmyndir.is

Động vật được mô tả năm 1758
L
Động vật có vú châu Âu
Động vật có vú Iceland
Động vật có vú Bắc Mỹ
Động vật có vú Nga
Động vật có vú Bắc Cực


title: Xa lộ Liên tiểu bang 99

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 99 (tiếng Anh: Interstate 99 hay viết tắt là I-99) là xa lộ liên tiểu bang nội tiểu bang tại miền trung tiểu bang Pennsylvania của Hoa Kỳ. Điểm đầu phía nam của xa lộ nằm tại lối ra 146 của Xa lộ thu phí Pennsylvania (I-70 và I-76) ở phía bắc thành phố Bedford nơi xa lộ tiếp tục đi hướng nam với tên gọi Quốc lộ Hoa Kỳ 220 (US 220). Điểm đầu phía bắc nằm tại I-80 gần Bellefonte. I-99 đi qua Altoona và State College là nơi có Đại học Tiểu bang Pennsylvania. Nó hoàn toàn chạy trùng với Quốc lộ Hoa Kỳ 220. Các dự án dài hạn có thể nối dài I-99 về hướng nam dọc theo hành lang US 220 đến một nút giao thông lập thể với I-68 trong thành phố Cumberland, Maryland, và nối dài về hướng bắc dọc theo hành lang Quốc lộ Hoa Kỳ 220 và Quốc lộ Hoa Kỳ 15 đến một nút giao thông lập thể với I-86 ở phía tây thành phố Corning, New York.

Không như đa số các xa lộ liên tiểu bang, các mã số của các xa lộ liên tiểu bang là do Hiệp hội Quan chức Giao thông và Xa lộ Tiểu bang Mỹ (AASHTO) đặt cho để ứng vào một hệ thống trục dọc ngang (grid). Mã số của I-99 được ghi vào Đoạn 332 trong Đạo luật Ấn định Xa lộ Quốc gia năm 1995 bởi Bud Shuster, lúc đó là chủ tịch Ủy ban Hạ viện Hoa Kỳ đặc trách Giao thông và Hạ tầng cơ sở và cũng là người kiêm bảo trợ cho đạo luật và đại diện cho khu quốc hội mà xa lộ này đi qua. I-99 vi phạm quy định về mã số do AASHTO đặt ra có liên quan đến xa lộ liên tiểu bang vì nó nằm ở phía đông I-79 nhưng ở phía tây I-81 (đáng ra nó phải nằm ở phía đông của cả hai xa lộ vừa kể).

Mô tả xa lộ

I-99 bắt đầu tại một nút giao thông lập thể không trực tiếp với US 220 và Xa lộ thu phí Pennsylvania (được quy định là I-70 và I-76) ở phía bắc Bedford. Nó bắt đầu chạy trùng với Quốc lộ Hoa Kỳ 220 về hướng bắc trong khi quốc lộ tiếp tục đi hướng nam về phía ranh giới tiểu bang Maryland bằng hai làn xe với tên gọi là Appalachian Thruway. Nút giao thông lập thể với Xa lộ thu phí bắt buộc người lái xe phải sử dụng một đoạn ngắn của Quốc lộ Thương mại Hoa Kỳ 220 để đi đến xa lộ thu phí tại lối ra 146. Ở phía bắc điểm giao cắt của xa lộ thu phí, xa lộ có tên là Xa lộ Bud Shuster khi nó hướng về khu vực nông thôn của Quận Bedford. Nó kết nối đến Xa lộ Pennsylvania 56 (PA 56) ngay phía tây Sân bay Quận Bedford ở lối ra số 3 và PA 869 ở lối ra 7 trước khi băng vào Quận Blair. Ở đây, nó gặp PA 164 phía bắc East Freedom tại lối ra 23 trước khi đi vào khu vực Altoona.

Tại Hollidaysburg, một xã nằm ở phía nam thành phố, I-99 và US 220 kết nối đến Quốc lộ Hoa Kỳ 22 ở lối ra 28. Điểm giao cắt này cho phép người lái xe đi về hướng tây đến Ebensburg, Johnstown, và Pittsburgh. Xa lộ tiếp tục đi đến Altoona là nơi nó kết nối gián tiếp đến PA 36 qua ngã lối ra 32. Không như con đường gốc của Quốc lộ Hoa Kỳ 220 đi qua trung tâm thành phố, I-99 và US 220 gần như đi tránh sang phía đông, kết nối với thành phố qua ngã đường phố dẫn về phía đông từ khu vực phố chính. Tại rìa phía bắc của Altoona, PA 764 nhập lộ trình củ của US 220 và chạy song song với I-99 về phía bắc khoảng  đến Bellwood. Tuy nhiên PA 764 rời US 220 củ khoảng  ở phía nam Bellwood và kết thúc tại lối ra số 39 của I-99. Bellwood được phục vụ bởi lối ra 41 dẫn đến PA 865.

Xa lộ rẻ hướng đông bắc từ Bellwood để phục vụ xã Tyrone, nằm ở giao điểm của Quốc lộ Hoa Kỳ 220 củ và PA 453. Lối đến xã này được thực hiện qua lối ra 48 cũng là lối đến PA 453. Qua Tyrone, I-99 và US 220 đi qua các khu vực ít người là Quận Blair và Quận Centre. Vì lý do này mà chỉ có 3 lối ra nằm giữa Tyrone và khu tự quản State College: lối ra 52 phục vụ PA 350 và cộng đồng nhỏ Bald Eagle, và lối ra 61 và 62 kết nối đến Quốc lộ Hoa Kỳ 322 và xã Port Matilda. Tại đây, US 322 nhập vào I-99 và US 220 và đi theo chúng về hướng đông đến khu vực State College.

Tại lối ra 68, I-99 nhập vào Xa lộ cao tốc Mount Nittany, một xa lộ tránh đi ngang phía bắc của khu vực State College. I-99, US 220, và US 322 đi theo xa lộ cao tốc đến Nút giao thông lập thể Mount Nittany nằm ở rìa phía bắc khu vực khuôn viên Đại học Tiểu bang Pennsylvania. US 322 tiếp tục đi hướng đông qua nút giao thông theo xa lộ cao tốc Mount Nittany trong khi đó I-99 và US 220 tách khỏi US 322 và hướng về đông bắc đến Pleasant Gap. Tại điểm này, PA 26 nhập xa lộ cao tốc và đi theo nó đến Bellefonte. I-99 kết thúc khoảng  sau đó tại một nút giao thông lập thể với Xa lộ Liên tiểu bang 80.

Lịch sử

Nguồn gốc

Hành lang O thuộc Hệ thống Xa lộ Phát triển Appalachia được hoạch định vào năm 1925, chạy từ Cumberland, Maryland đến Bellefonte dọc theo Quốc lộ Hoa Kỳ 220. Phần nằm trong tiểu bang Pennsylvania, từ Bedford đi về phía bắc đến Bald Eagle, được nâng cấp thành xa lộ cao tốc trong nhiều giai đoạn từ thập niên 1960 đến thập niên 1990. Đoạn đầu tiên từ Quốc lộ Hoa Kỳ 30 tại Bedford đến PA 56 gần Cessna, được khánh thành vào nữa cuối thập niên 1960. Hai đoạn nữa từ PA 56 đi về phía bắc đến lối ra 15 hiện nay trong Quận Blair và từ Charlottsville (lối ra 45) đến Bald Eagle được hoàn thành vào thập niên 1970. Đoạn giữa lối ra 15 và Altoona (lối ra 33) được hoàn thành vào thập niên 1980 trong khi đoạn nằm giữa lối ra 33 và lối ra 45 được thông xe năm 1997.

Đặt tên và Đỉnh Bald Eagle
Ngày 6 tháng 11 năm 1998, AASHTO chính thức chấp thuận đặt tên I-99 cho con đường mà trước đây chạy dài khoảng  từ Xa lộ thu phí Pennsylvania tại Bedford đến PA 350 tại Bald Eagle. Năm 2002, các kế hoạch đã được triển khai để kéo dài I-99 lên hướng đông bắc từ Bald Eagle đến khu tự quản State College qua ngã Port Matilda. Tuy nhiên việc kéo dài xa lộ này gây nhiều tranh cãi: trong khi những người hoạt động môi trường kêu gọi xây dựng I-99 nối dài trong thung lũng nằm bên dưới Đỉnh Bald Eagle thì Bộ Giao thông Pennsylvania và các cư dân thung lũng lại muốn xa lộ nối dài đi qua phía trên thung lũng và đi dọc theo sườn đỉnh núi. Xa về phía bắc, việc mở rộng khối đá tên Skytop, nơi núi bị cắt ngang cho Quốc lộ Hoa Kỳ 322 đi qua Đỉnh Bald Eagle, khiến để lộ đá pyrit axit vào năm 2003.

Việc thi công trên đoạn này bị đình chỉ một năm sau đó khi Bộ Giao thông Pennsylvania tìm cách ngăn chặn dòng axit trôi xuống từ chỗ đó. Tiểu bang giải quyết tình huống này bằng cách di dời  pyrit và thay thế nó bằng hỗn hợp đá vôi và vật liệu trám. Tiến trình này kéo dài mất hết hai năm và tiêu tốn hết $83 triệu đô la. Một hồ trầm tích có thể được nhìn thấy ở phía nam của xa lộ tại vị trí  phía tây của cầu vượt Xa lộ Pennsylvania 550. Sau khi các vấn đề môi trường được giải quyết thì công cuộc xây dựng tái tục trên đoạn xa lộ nằm ở phía nam Núi Skytop. Đoạn từ Bald Eagle đến Port Matilda thông xe ngày 17 tháng 12 năm 2007, trong khi đoạn còn lại giữa Port Matilda và điểm đầu phía tây Xa lộ cao tốc Mount Nittany gần khu tự quản State College hoàn thành thông xe ngày 17 tháng 11 năm 2008. Tính chung, đoạn đường Bald Eagle – State College của I-99 tiêu tốn $631 triệu đô la để xây dựng.

I-99 được nối dài về phía đông bắc để gặp Xa lộ Liên tiểu bang 80 ở phía đông bắc Bellefonte sau khi đoạn Bald Eagle – State College hoàn tất.

Tương lai

Các kế hoạch dài hạn cho I-99 kêu gọi nối dài xa lộ này về phía đông bắc dọc theo Quốc lộ Hoa Kỳ 220 từ Bellefonte đến Williamsport và về phía bắc dọc theo Quốc lộ Hoa Kỳ 15 từ Williamsport đến Xa lộ Liên tiểu bang 86 tại thành phố Corning, New York.  Các biển dấu đã được dựng dọc theo Quốc lộ Hoa Kỳ 220 và Quốc lộ Hoa Kỳ 15 giữa Bellefonte và Corning — phần lớn hai quốc lộ này đã được xây dựng theo chuẩn xa lộ cao tốc. Việc xây dựng các đoạn đứt quảng đang được tiến hành và được kỳ vọng hoàn thành vào năm 2012.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Pennsylvania Highways – Interstate 99

99


title: Cuộc chiến Con lợn

text:
Cuộc chiến con lợn đây là một cách gọi khoa trương có phần chế giễu mà lịch sử và đa phần các tác phẩm với nội dung liên quan đến sự kiện 1859 về việc tranh chấp lãnh thổ giữa Đế quốc Anh và Hoa Kỳ tại quần đảo San Juan. Trên thực tế sự kiện này chỉ có thể dừng lại ở đôi từ "cuộc xung đột", vì đỉnh điểm của sự kiện 1859 tại San Juan chỉ dừng lại ở việc 400 lính Mỹ đồn trú trên đảo San Juan và một tàu chiến Anh quốc neo đậu ngoài biển gần đảo San Juan, nhưng không có tiếng súng nào nổ ngoài phát súng được một công dân Mỹ bắn chết một con lợn, mà đó là nguyên nhân gây ra cuộc xung đột nói trên.

Nguyên nhân

Mất một thời gian khá dài và phức tạp để Đế quốc Anh và Hoa Kỳ có thể phân định được đường biên giới giữa thuộc địa Canada của Anh và vùng đất còn lại ở phía Tây Bắc của Mỹ giáp với thuộc địa này. Năm 1846, Hiệp ước Oregon được hai bên ký kết với việc đồng thuận của cả hai phía là lấy vĩ tuyến 49 làm đường biên giới. Theo đó thì đường biên giới chạy ngang qua eo biển Georgia ở phía Tây cho đến ra Thái Bình Dương, trong khi đó hai bên đều nhất trí rằng đảo Vancouver thuộc quyền sở hữu của Anh, nhưng hiệp ước không nói gì tới quần đảo San Juan, một quần đảo nằm phía Nam vĩ tuyến 49. Kết quả của việc đó là một cuộc tranh chấp biên giới giữa hai nước nổ ra, và có lúc dường như đã xảy ra xung đột và có thể là chiến tranh."

Phần lãnh thổ tranh chấp duy nhất giữa Hoa Kỳ và Anh là quần đảo San Juan nằm trong vùng biển giữa Canada và vùng lãnh thổ Oregon. Anh và Mỹ đều tuyên bố những hòn đảo này thuộc chủ quyền của mình, cả hai nước đều có cư dân sinh sống ở đó. Năm 1853, đảo đã trực thuộc vùng đất Lãnh thổ Washington mới thành lập Vào ngày 15 tháng 6 năm 1859, một cư dân quốc tịch Mỹ trên đảo San Juan tên là Lyman Cutlar đã bắn chết một con lợn trong ruộng khoai tây nhà mình, nhưng đó là một con lợn của một cư dân Anh quốc cũng sống trên hòn đảo này. Nhà chức trách Anh đe doạ sẽ bắt giữ Cutlar nếu không chịu bồi thường, nhưng trên thực tế con lợn của Lyman Cutlar bắn hạ là một con lợn rừng Berkshire, và cuộc xung đột giữa hai bên bắt đầu từ việc một con lợn bị bắn chết.

Diễn biến
Chính quyền Anh trên đảo San Juan ra quyết định nếu công dẫn Mỹ bắn chết con lợn phải bồi thường vì lỗi lầm của mình. Những cư dân Mỹ trên đảo liền cậy nhờ đến sự giúp đỡ của quân đội Mỹ nằm dưới sự chỉ huy của viên tướng hiếu chiến William Harney, ông ta đã cho cử đến hòn đảo này một đại đội thuộc trung đoàn bộ binh số 9. Đáp lại điều đó, viên Thống đốc Anh ở British Columbia cũng đã cử một chiếc thuyền chiến đến hòn đảo này. Tình hình trở nên vô cùng căng thẳng. Lực lượng 400 lính Hoa Kỳ đống chốt trên đảo, trong khi đó hạm đội thuyền chiến với hơn 2000 lính của Anh cũng sẵn sàng ở ngoài khơi đổ bộ lên đảo. Khả năng chiến tranh đã hiện hữu.

Kết quả

Một điều may mắn là các sĩ quan Hải quân Anh không tuân lệnh viên Thống đốc là đổ bộ lên đảo nhằm tránh cuộc chiến đối đầu. Chính quyền Washington lo ngại việc những hành động giận dữ của cư dân trên đảo sẽ dẫn đến chiến tranh giữa hai quốc gia, nên đã cử tướng Winfield Scott, tư lệnh Quân đội Mỹ, tới để làm dịu tình hình. Cả hai nước thống nhất tạm thời sẽ cùng quản lý quần đảo, chấm dứt cuộc đối đầu quân sự.

Nếu một cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Anh lại nổ ra thì thực sự sẽ rất tàn khốc, nhưng sự tàn khốc có thể chấp nhận được nếu đó là một cuộc chiến tranh giành độc lập mà người dân 13 bang thuộc địa Mỹ đã từng tiến hành để chống lại chính quyền hà khắc London để giành lại quyền tự quyết cho mình thì không gì phải bàn cãi, nhưng nếu máu của nhiều người phải đổ trên chiến trường với lý do vì một con lợn đã bị bắn chết thì đó thực sự là một điều điên rồ nhất trong lịch sử và mãi mãi sẽ bị hậu thế nguyền rủa, và may mắn thay điều tồi tệ đó không xảy ra. Và cả hai bên Anh và Mỹ phải thực sự biết ơn các viên sĩ quan trên hạm đội Anh quốc đã không tuân lệnh viên thống đốc Anh ở British Columbia đổ bộ lên đảo San Juan, chỉ cần lính Anh đổ bộ lên đảo là súng sẽ nổ và chiến tranh khó tránh khỏi, vì vị tướng hiếu chiến của quân đội Mỹ là William Harney đã ra chỉ thị "Chống lại mọi nỗ lực can thiệp của nhà chức trách Anh" và viên chỉ huy quân đội Mỹ được cử tới chốt tại đảo San Juan là đại uý George Pickett cũng phát biểu rằng "Chúng tôi sẽ biến hòn đảo này thành một đồi Bunker thứ hai".

Việc chấm dứt cuộc đối đầu quân sự làm cho các nhà chính trị hai nước thở phào nhẹ nhỏm, vì nếu chiến tranh xảy ra thì vô cùng khó lường, nhưng một cuộc chiến vì một con lợn bị bắn chết thì quả là một điều không thể tưởng tượng được trong lịch sử. Từ việc đối đầu bằng lưỡi lê và súng đạn, hai bên chuyển sang đối đầu nhau trên bàn ngoại giao, cuộc chiến tốn nhiều nước bọt kéo dài trong suốt 12 năm. Cho đến năm 1871 khi việc này được quyết định bởi vị hoàng đế Wilhelm I của Đức, khi hai nước chọn ông làm trọng tài cho cuộc đấu, và mọi chuyện tranh chấp cũng đã dừng lại vào năm 1872 với việc vị vua Đức này quyết định những điều có lợi cho Mỹ, đường biên giới được xác định tại eo biển Haro, tức là quần đảo thuộc về quyền quản lý của Hoa Kỳ.

Trích nguồn
 http://en.wikipedia.org/wiki/San_Juan_Islands
 http://vi.wikipedia.org/wiki/Qu%E1%BA%A7n_%C4%91%E1%BA%A3o_San_Juan
 http://en.wikipedia.org/wiki/Pig_War
 The Greatest war stories never told (100 tales from military history to astonish, bewilder, and stupefy)_Rick Beyer

Liên kết
 The Pig War, National Park Service
 The Pig War of San Juan Island
 Lyman Cutlar touches off Pig War between U.S. and Great Britain on ngày 15 tháng 6 năm 1859, HistoryLink.org

Tham khảo

Lịch sử British Columbia
Lịch sử Washington (state)
Tranh chấp biên giới Hoa Kỳ - Canada
Xung đột năm 1859
Lịch sử Tây Bắc Thái Bình Dương


title: Hải cẩu đeo vòng

text:
Hải cẩu đeo vòng (danh pháp hai phần: Pusa hispida), là một loài hải cẩu không tai thuộc họ Hải cẩu thật sự sinh sống ở Bắc Cực và các vùng cận Bắc Cực. Hải cẩu đeo vòng là một loài hải cẩu tương đối nhỏ, hiếm khi dài quá 1,5 m, với một khuôn mẫu đặc biệt của các chấm đen bao quanh bởi những vòng xám ánh sáng khiến nó có tên thông dụng là hải cẩu đeo vòng. Nó là loài hải cẩu băng và phong phú nhất trên phạm vi rộng ở Bắc bán cầu khác nhau, trên khắp Bắc Băng Dương, vào biển Bering và biển Okhotsk là về phía nam đến bờ biển phía bắc của Nhật Bản ở Thái Bình Dương, và trên khắp Bắc Đại Tây Dương bờ biển Greenland và Scandinavia như xa phía nam như Newfoundland, và bao gồm hai phân loài nước ngọt ở Bắc Âu. Hải cẩu đeo vòng là một trong những con mồi chính của gấu trắng Bắc cực và lâu đã là một thành phần của chế độ ăn uống của người dân bản địa của Bắc Cực.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Động vật Bắc Băng Dương
Động vật Greenland
Pusa
Động vật được mô tả năm 1775
Động vật có vú châu Âu


title: Chuột Lemming

text:
Lemming là một tông động vật gặm nhấm nhỏ trong họ Cricetidae, thường được tìm thấy trong hoặc gần Bắc Cực, trong quần xã sinh vật vùng lãnh nguyên. Chúng là động vật dưới tuyết, và cùng đồng và muskrat, chúng tạo nên phân họ Arvicolinae(còn được gọi là Microtinae), tạo thành một phần của bức xạ động vật có vú lớn nhất đến nay, các siêu họ Muroidea, mà cũng bao gồm chuột cống, chuột nhắt, chuột đồng, và chuột nhảy.

Mô tả
Chuột Lemming cân nặng từ 30 đến 112 g (1,1-4,0 oz) và dài khoảng 7 đến 15 cm. Chúng thường lông mềm và dài, và đuôi rất ngắn. Chúng là động vật ăn cỏ, ăn chủ yếu trên lá và chồi, cỏ, và sedges đặc biệt, ăn rễ và củ. Đôi khi, chúng sẽ ăn các ấu trùng. Cũng giống như động vật gặm nhấm khác, răng cửa của chúng phát triển liên tục, cho phép chúng tồn tại trên nền cỏ khó khăn hơn nhiều hơn bình thường có thể.

Lemming không ngủ đông qua mùa đông khắc nghiệt phía Bắc. Chúng vẫn còn hoạt động, tìm kiếm thức ăn bằng cách đào hang qua tuyết và sử dụng các loại cỏ được cắt bớt và được lưu trữ trước. Chúng là động vật đơn độc bởi bản chất, chỉ đáp ứng giao phối và sau đó sẽ cách riêng biệt của chúng, nhưng giống như tất cả các động vật gặm nhấm, chúng có một tỷ lệ sinh sản cao và có thể sinh sản nhanh khi thức ăn dồi dào.

Quan niệm sai lầm
Những quan niệm sai lầm về chuột lemming đã có từ nhiều thế kỷ. Vào những năm 1530, nhà địa lý học Zeigler ở Strasbourg đã đề xuất giả thuyết rằng các sinh vật này rơi khỏi bầu trời trong thời tiết bão táp  và sau đó chết đột ngột khi cỏ mọc vào mùa xuân. Mô tả này đã bị mâu thuẫn bởi nhà sử học tự nhiên Ole Worm, người đã chấp nhận rằng những con chuột lemming có thể rơi khỏi bầu trời, nhưng tuyên bố rằng chúng đã được gió mang đến chứ không phải do thế hệ tự phát tạo ra. Worm lần đầu tiên công bố các phân tích của một lemming, cho thấy chúng tương tự về mặt giải phẫu với hầu hết các loài gặm nhấm khác như chuột đồng và chuột đồng, và công trình của Carl Linnaeus đã chứng minh rằng chúng có nguồn gốc tự nhiên.
Chuột lemming đã trở thành chủ đề của một quan niệm sai lầm phổ biến rộng rãi rằng chúng bị buộc phải phạm tự sát hàng loạt khi chúng di cư bằng cách nhảy ra khỏi vách đá. Đó không phải là sự tự sát hàng loạt có chủ ý nơi con vật tự nguyện chọn chết, mà là kết quả của hành vi di cư của chúng. Được thúc đẩy bởi những thúc giục sinh học mạnh mẽ, một số loài lemming có thể di cư theo nhóm lớn khi mật số lượng trở nên quá lớn. Chúng có thể bơi và có thể chọn vượt qua một vùng nước để tìm kiếm một môi trường sống mới. Trong những trường hợp như vậy, nhiều con chết đuối nếu cơ thể được chọn là một đại dương, hoặc trong mọi trường hợp quá rộng đến mức vượt quá khả năng vật lý của chúng. Điều này, những biến động không giải thích được trong số lượng của chuột lemming Na Uy, và có lẽ là một sự nhầm lẫn nhỏ về ngữ nghĩa (tự tử không bị giới hạn trong sự cân nhắc tự nguyện, mà còn là kết quả của sự dại dột), đặc biệt là sau khi hành vi này được dàn dựng trong bộ phim tài liệu Walt Disney White Wild wild năm 1958. Bản thân quan niệm sai lầm này đã cũ hơn rất nhiều, có từ thời ít nhất là vào cuối thế kỷ 19, trong số ra tháng 8 năm 1877 của nguyệt san Popular Science Monthly, dường như những con chuột lemming tự tử bơi Đại Tây Dương để tìm kiếm Đại Tây Dương lục địa chìm của Lemuria.

Một huyền thoại khác có thể bắt nguồn từ bản chất hung hăng dữ dội của những con chuột lemming trong thời kỳ bùng nổ số lượng, và những thức ăn thừa tương ứng của những kẻ điên cuồng săn mồi: những con chuột lemming không nổ tung.

Tham khảo

Lemming
Động vật Greenland
Truyền thuyết đô thị


title: Big Buck Bunny

text:
Big Buck Bunny (tên mã: Peach) là một bộ phim hoạt hình ngắn được sản xuất bởi Blender Foundation. Phim được xây dựng bằng phần mềm đồ họa 3D miễn phí Blender. Bộ phim được phát hành miễn phí theo giấy phép Creative Commons.

Nội dung
Nhân vật chính là một con thỏ lớn và đồ sộ bất thường ("Big Buck Bunny"), mà lúc đầu hiền lành và thích hoa và bướm. Tuy nhiên, khi các con sóc bay Frank, con sóc Rinky và Chinchilla Gamera xuất hiện, tiêu diệt loài bướm và ném thỏ Bunny với trái cây và các loại hạt, nó quyết định từ bỏ sự hiền lành của mình và tham gia trả thù các động vật gặm nhấm. Với mục đích này, nó lập các bẫy khác nhau....

Xem phim

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang chủ

Phim năm 2008
Phim hoạt hình máy tính
Phim Hà Lan
Phim miễn phí
Phim hoạt hình máy tính ngắn


title: Cáo xám Nam Mỹ

text:
Cáo xám Nam Mỹ (danh pháp hai phần: Lycalopex griseus) là loài động vật thuộc họ Chó. Cáo xám Nam Mỹ sống ở miền nam Nam Mỹ, đặc biệt ở Argentina và Chile. Phạm vi của nó bao gồm một dải, cả hai mặt của dãy núi Andes giữa song song với 17º B (phía bắc Chile) và 54 º N (Tierra del Fuego).

Ở Argentina, loài này sống ở khu vực phía Tây bán khô cằn của đất nước, từ các mũi núi Andes (khoảng 69 º T) đến kinh tuyến 66 º T. Phía nam từ sông Río Grande, phân bố của loài cáo này mở rộng đến bờ biển Đại Tây Dương. Tại Chile, nó hiện diện trong cả nước. Sự hiện diện của nó tại Peru đã được đề cập, cho đến nay, tuy nhiên, đã không có xác nhận về điều này.

Cáo xám Nam Mỹ được du nhập vào quần đảo Falkland vào cuối thập kỷ 1920 - đầu thập kỷ 1930. Có những quần thể cáo trên đảo Beaver, đảo Weddell, và một số hòn đảo nhỏ.

Hình ảnh

Tham khảo

G
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Bolivia
Động vật có vú Brasil
Động vật có vú Chile
Động vật có vú Paraguay
Động vật có vú Peru


title: Cáo cát Tây Tạng

text:
Cáo cát Tây Tạng (danh pháp hai phần: Vulpes ferrilata) là một loài động vật có vú trong chi Cáo, họ Chó, bộ Ăn thịt. Loài này được Hodgson mô tả năm 1842..

Cáo Tây Tạng là loài đặc hữu của cao nguyên Tây Tạng trong Nepal, Trung Quốc, Sikkim, và Bhutan, lên đến độ cao khoảng 5.300 m. Nó được phân loại là loài ít quan tâm bởi IUCN, do phạm vi rộng rãi của nó trong các thảo nguyên của cao nguyên Tây Tạng và bán sa mạc. Chúng chủ yếu săn bắt pika, tiếp theo là động vật gặm nhấm, marmot, thỏ rừng lông len và thằn lằn. Chúng cũng ăn xác của linh dương Tây Tạng, hươu xạ, cừu Bharal và vật nuôi của con người.

Về ngoại hình, Cáo cát Tây Tạng có đôi tai vừa, nhưng khuôn mặt của chúng lại lớn bất thường. Phần mõm dài và nhỏ, đôi mắt hơi lờ đờ, lớp lông hai bên má dày khiến tổng thể khuôn mặt trở nên quá khổ so với cơ thể nhỏ gọn.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

F
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Bhutan
Động vật có vú Nepal
Động vật có vú Trung Quốc
Động vật được mô tả năm 1842
Động vật có vú châu Á
Động vật Jammu và Kashmir


title: Yoon Jeong-hee

text:
Yoon Jeong-hee (hangul: 윤정희, hanja: 尹靜姬) (sinh ngày 30 tháng 7 năm 1944).Bà là một diễn viên người Hàn Quốc..Chồng của Yoon là Kun-Woo Paik

Phim truyền hình
*Note; the whole list is referenced.

Giải thưởng
 1967, the 6th Grand Bell Awards: New Actress (청춘극장)
 1967, the 5th Blue Dragon Awards: Favorite Actress
 1968, the 4th PaekSang Arts Awards: Film part, New Actress (안개)
 1969, the 6th Blue Dragon Awards: Favorite Actress
 1970, the 6th PaekSang Arts Awards: Film part, Favorite Actress selected by readers
 1970, the 6th PaekSang Arts Awards: Film part, Best Acting Award (독짓는 늙은이)
 1970, the 7th Blue Dragon Awards: Favorite Actress
 1971, the 10th Grand Bell Awards: Best Actress (분례기)
 1971, the 7th PaekSang Arts Awards: Film part, Best Acting Award (해변의 정사)
 1971, the 7th PaekSang Arts Awards: Film part, Favorite Actress selected by readers
 1971, the 8th Blue Dragon Awards: Favorite Actress
 1972, the 8th PaekSang Arts Awards: Film part, Favorite Actress selected by readers
 1972, the 9th Blue Dragon Awards: Best Actress (석화촌)
 1972, the 9th Blue Dragon Awards: Favorite Actress
 1973, the 9th PaekSang Arts Awards: Film part, Best Acting Award (석화촌)
 1973, the 9th PaekSang Arts Awards: Film part, Favorite Actress selected by readers
 1973, the 10th Blue Dragon Awards: Best Actress (효녀심청)
 1973, the 10th Blue Dragon Awards: Favorite Actress
 1974, the 10th PaekSang Arts Awards: Film part, Favorite Actress selected by readers
 1975, the 11th PaekSang Arts Awards: Film part, Favorite Actress selected by readers
 1992, the 12th Korean Film Critics Association Awards: Best Acting Award(여자) (눈꽃)
 1994, the 32nd Grand Bell Awards: Best Actress (만무방)

Chú thích

Liên kết ngoài

Sinh năm 1944
Diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Nhân vật còn sống


title: Wide Awake

text:
"Wide Awake" (tạm dịch: Kịp bừng tỉnh) là một bài hát của nữ ca sĩ người Mỹ Katy Perry từ album tái phát hành của cô, Teenage Dream: The Complete Confection (2012). Bài hát được sáng tác bởi chính cô, cùng với Bonnie McKee, Dr. Luke, Max Martin, Cirkut và được sản xuất bởi Dr. Luke cùng Cirkut. Nó còn được dùng làm nhạc phim cho bộ phim sắp tới của cô, Katy Perry: Part of Me. Bài hát được phát hành dưới dạng đĩa đơn vào ngày 22 tháng 5, cùng với một đoạn video quảng bá cho clip nhạc chính thức được đưa lên YouTube vào tháng 6. Đây là đĩa đơn cuối cùng trong "thời kỳ Teenage Dream", giai đoạn album Teenage Dream của Katy Perry làm mưa làm gió trong thị trường âm nhạc.

"Wide Awake" mang thể loại dance-pop cùng với nhạc điện tử, với mặt ca từ gợi nhớ lại về sự thật và tiếp tục đi lên. Ca khúc được các nhà phê bình đánh giá tích cực, với sự chú ý về việc sản xuất đĩa đơn cũng như sự đi lên về giọng hát của Katy Perry. Bài hát được xếp hạng khá nhiều nơi trên thế giới, và lọt vào tốp mười tại Canada, New Zealand và Mỹ. "Wide Awake" trở thành đĩa đơn thứ 11 của cô lọt vào top 10 bảng xếp hạng Billboard Hot 100.

Một video âm nhạc cho ca khúc "Wide Awake", đạo diễn bởi Tony T. Datis, ra mắt trên YouTube ngày 19 tháng 6 năm 2012. Đoạn quảng cáo được đạo diễn bởi Datis và Lance Drake, phát hành ngày 12 tháng 6. Nó giống như một câu chuyện cổ tích với một bé gái nhìn vào một cuốn sách cũ và thấy những hình ảnh trích từ những đĩa đơn trong Teenage Dream, với mỗi một đĩa đơn là một chương của cuốn sách. Chương thứ tám cũng là chương cuối cùng của cuốn sách, quảng cáo về video âm nhạc "Wide Awake" sắp phát hành. Vào ngày 23 tháng 4 năm 2023, video "Wide Awake" đạt hơn 1 tỷ lượt xem, đưa Perry trở thành nghệ sĩ nữ đầu tiên có 7 video âm nhạc vượt qua con số này.

Thực hiện và thu âm
Vào tháng 2 năm 2012, bìa đĩa nhạc và chi tiết của album Teenage Dream: The Complete Confection được tiết lộ. Album được phát hành tại Mỹ vào ngày 26 tháng 3 năm 2012, gồm ba bản phối khí lại (remix) của ba ca khúc: "E.T." (hợp tác với ca sĩ nhạc rap Kanye West), "Last Friday Night (T.G.I.F.)" và "The One That Got Away". Album này cũng ba bài hát mới chưa có tại album Teenage Dream cũ của cô: "Part of Me", "Wide Awake" và "Dressin' Up", và có thêm một bản phối khí cho sáu đĩa đơn của Teenage Dream, được thực hiện bởi Tommie Sunshine. Perry giải thích rằng bài hát được truyền cảm hứng và viết riêng cho bộ phim một nửa là ký sự cuộc đời của cô, một nửa là các buổi hòa nhạc, Katy Perry: Part of Me, được định dạng 3D.

Sáng tác
"Wide Awake" là một bài hát có nhịp đập trung bình, với thể loại dance-pop và nhạc điện tử ballad mạnh với một sự sản xuất được mở rộng, được so sánh với các tác phẩm của Ryan Tedder. Theo bản nhạc của bài hát được đăng tải trên trang mạng Musicnotes.com, bài hát được viết theo gam Fa trưởng và có nhịp đập 80 nhịp trên một phút. Giọng hát của Perry trong bài chuyển đổi từ một nốt trầm, C4-Đô 4, tới nốt cao hơn, D5-Rê 5. Bài hát được thêm vào những điệu trống, nhịp synth, một chiếc đàn đệm ghi-ta, và thêm nhịp điệu vù vù. Phần ca từ của ca khúc nói về việc đổ vỡ, nhưng vẫn tiếp tục đi lên, và được tin rằng Perry chỉ để ẩn dụ tới chồng cũ của cô, Russel Brand, từ khi nó được viết và thu âm sau cuộc đổ vỡ.

Danh sách ca khúc

Tải kĩ thuật số
 "Wide Awake" – 3:40
 "Wide Awake" (video) – 4:36

Xếp hạng và chứng nhận doanh số

Xếp hạng

Lượng tiêu thụ

Xếp hạng cuối năm

Lịch sử phát hành

Chú thích

Đĩa đơn năm 2012
Bài hát năm 2012
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Top 40
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Pop Songs
Bài hát của Katy Perry
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Bài hát viết bởi Max Martin
Ballad thập niên 2010
Đĩa đơn của Capitol Records
Bài hát về sự phản bội
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)


title: Đại sứ Du lịch Việt Nam

text:
Đại sứ du lịch Việt Nam là một danh hiệu danh dự của một cá nhân để thực hiện các công tác tuyên truyền, quảng bá, xúc tiến hình ảnh du lịch Việt Nam.

Định nghĩa
Theo Quy chế Bổ nhiệm, miễn nhiệm, tiêu chuẩn, hoạt động, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm Đại sứ Du lịch Việt Nam có quy định rõ:

Tiêu chuẩn
Điều 4 Quy chế nói trên cũng quy định các tiêu chuẩn của Đại sứ Du lịch Việt Nam

Đối với công dân Việt Nam
 Là công dân Việt Nam, có lòng yêu nước, lý lịch nhân thân tốt, bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định mục tiêu lý tưởng xã hội chủ nghĩa; chấp hành nghiêm chỉnh chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
 Có phẩm chất đạo đức tốt, lối sống lành mạnh, trung thực, gương mẫu, trách nhiệm, có đủ điều kiện về sức khỏe, không vi phạm pháp luật và các quy định của Nhà nước.
 Có kinh nghiệm tham gia các hoạt động xã hội.
 Có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực hoạt động của mình, có thành tựu nổi bật trong hoạt động nghề nghiệp và xã hội, có đóng góp tích cực cho sự tiến bộ của xã hội.
 Có khả năng vận động tài chính từ những nguồn lực xã hội phục vụ cho công tác xúc tiến và quảng bá du lịch Việt Nam.
 Có khả năng trình bày, tuyên truyền trước công chúng nước ngoài bằng tiếng tiếng Anh hoặc ngôn ngữ nước sở tại.
 Có uy tín và có ảnh hưởng tích cực đối với xã hội.
 Tự ứng cử hoặc được cá nhân, tổ chức khác giới thiệu ứng cử Đại sứ Du lịch Việt Nam.

Đối với người nước ngoài
 Là công dân nước sở tại, có tình cảm và gắn bó với Việt Nam, lý lịch nhân thân tốt, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật và những quy định của nước sở tại.
 Có phẩm chất đạo đức tốt, lối sống lành mạnh, trung thực, gương mẫu, trách nhiệm, có đủ điều kiện về sức khỏe.
 Có trình độ chuyên môn cao trong lĩnh vực hoạt động của mình, có thành tựu nổi bật trong hoạt động nghề nghiệp, xã hội tại nước sở tại, có đóng góp tích cực cho Việt Nam.
 Có khả năng trình bày, tuyên truyền trước công chúng nước ngoài bằng tiếng Anh hoặc ngôn ngữ nước sở tại.
 Có khả năng vận động tài chính từ những nguồn lực xã hội phục vụ cho công tác xúc tiến và quảng bá du lịch Việt Nam.
 Tự ứng cử hoặc được cá nhân, tổ chức khác giới thiệu ứng cử Đại sứ Du lịch Việt Nam.

Các đời Đại sứ du lịch Việt Nam
Nhiệm kỳ Đại sứ Du lịch Việt Nam là 1 năm với thời gian bổ nhiệm vào tháng 9 hàng năm.

Nhiệm kỳ 2011-2012
 Lý Nhã Kỳ (tháng 9 năm 2011 - tháng 9 năm 2012)

Nhiệm kỳ 2014-2015
Các ứng cử viên:

 Lý Nhã Kỳ: Cô đã chính thức tuyên bố xin rút lui không ứng cử.
 Nguyễn Lan Phương (diễn viên phim Cô gái xấu xí)
 Châu Mộng Như:
 Jennifer Phạm Vũ Phượng Hoàng:

Nhiệm kỳ 2017-2020
Ngày 10 tháng 3 năm 2017, Bộ trưởng Văn hóa Thể thao và Du lịch ký quyết định bổ nhiệm Jordan Vogt-Roberts trở thành Đại sứ Du lịch Việt Nam nhiệm kỳ 2017-2020

Chú thích

Liên kết ngoài
 Lý Nhã Kỳ trở thành đại sứ du lịch đầu tiên
 Chọn Đại sứ Du lịch Việt Nam: Tốt gỗ hơn tốt nước sơn
 Việc chọn Đại sứ Du lịch Việt Nam Lý Nhã Kỳ - Chỉ là trường hợp thí điểm?
 Vội vã bổ nhiệm Đại sứ du lịch Việt Nam?
 Lý Nhã Kỳ làm đại sứ du lịch Việt Nam: Dư luận phản ứng, bộ lo lắng
 Lý Nhã Kỳ vẫn là Đại sứ Du lịch bất chấp tranh cãi

Du lịch Việt Nam
Khởi đầu năm 2011 ở Việt Nam


title: Cáo Cape

text:
Cáo Cape hay cáo cama hoặc cáo lưng bạc (Vulpes chama) là một loài động vật có vú trong họ Chó, bộ Ăn thịt. Loài này được A. Smith mô tả năm 1833.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1833
Động vật có vú Angola
Động vật có vú Botswana
Động vật có vú Nam Phi
Động vật có vú Namibia
Động vật có vú châu Phi


title: Áo cassock

text:
Áo Cassock (tiếng Anh), áo Soutane (tiếng Pháp) hay Áo giáo sĩ, Việt Nam thường gọi là áo chùng thâm là một loại phẩm phục của các giáo sĩ Kitô giáo (gồm Giáo hội Công giáo Rôma, Chính Thống giáo Đông phương, Anh giáo, Lutheran...) liền mảnh, ôm sát thân, dài từ cổ đến mắt cá chân. Áo Cassock thường có màu đen (nên đôi khi còn được gọi là áo chùng thâm) nhưng vẫn có trường hợp màu trắng. Ngày nay, ở các nước phương Tây thì giáo sĩ ít dùng áo Cassock (ngoại trừ khi đang hành lễ) nhưng ở nhiều nơi khác thì giáo sĩ vẫn mặc hàng ngày (ít ra là tại các xứ truyền giáo) để phân biệt họ với giáo dân.

Đối với Giáo hội Công giáo Rôma, áo Casscok có một dãy nút chính giữa từ cổ áo xuống tận phía dưới gấu áo (có thể là 33 nút, biểu tượng cho 33 năm sống ở trần gian của Chúa Giêsu). Giáo sĩ ở các chức khác nhau thì áo Cassock cũng khác về màu đường viền và nút. Một áo Cassock màu đen hoàn toàn dành cho các chủng sinh, các linh mục. Đường viền và nút màu tím tươi dành cho Đức ông; đường viền và nút màu tím sậm dành cho giám mục còn đường viền và nút màu đỏ dành cho hồng y. Khi mặc áo Cassock có kèm theo đai fascia, màu của đai phải trùng với màu đường viền và nút.

Xem thêm

 Áo Alba
 Áo lễ

Tham khảo

Phẩm phục Kitô giáo
Lịch sử trang phục
Lịch sử thời trang
Tu sĩ Kitô giáo


title: PhpMyAdmin

text:
phpMyAdmin là một công cụ nguồn mở miễn phí được viết bằng ngôn ngữ lập trình PHP để xử lý các tác vụ quản trị của MySQL thông qua một trình duyệt web. Nó có thể thực hiện nhiều tác vụ như tạo, sửa đổi hoặc xóa bỏ cơ sở dữ liệu, bảng, các trường hoặc bản ghi; thực hiện theo báo cáo SQL; hoặc quản lý người dùng và cấp phép.

Lịch sử

Tobias Ratschiller, sau này là một nhà tư vấn công nghệ thông tin và sau đó là người sáng lập của công ty phần mềm Maguma, bắt đầu làm việc trên một trang web dựa trên PHP front-end cho MySQL năm 1998, lấy cảm hứng từ MySQL-Webadmin. Ông đã từ bỏ dự án (và phpAdsNew, một dự án trong đó ông cũng là tác giả ban đầu) vào năm 2000 vì thiếu thời gian.

Bởi thời gian đó, phpMyAdmin đã trở thành một trong các ứng dụng PHP phổ biến nhất và các công cụ quản trị MySQL với một cộng đồng lớn của người sử dụng và đóng góp. Để phối hợp ngày càng tăng số lượng các bản vá lỗi, một nhóm các nhà phát triển thứ ba đăng ký The phpMyAdmin Project tại SourceForge.net và phát triển vào năm 2001.

Cột mốc phát hành

Các tính năng
Các tính năng được cung cấp bởi chương trình bao gồm:
 Giao diện web
 Quản lý cơ sở dữ liệu MySQL
 nhập dữ liệu từ CSV và SQL
 Xuất dữ liệu sang các định dạng khác nhau: CSV, SQL, XML, PDF (thông qua thư viện TCPDF), ISO/IEC 26300 - OpenDocument văn bản và bảng tính, Word, Excel, LaTeX và các định dạng khác
 Quản lý nhiều máy chủ
 Tạo PDF đồ họa của bố trí cơ sở dữ liệu
 Tạo các truy vấn phức tạp bằng cách sử dụng Query-by-example (QBE)
 Tìm kiếm tổng quan trong cơ sở dữ liệu hoặc một tập hợp con của nó
 Chuyển đổi dữ liệu được lưu trữ thành các định dạng bằng cách sử dụng một tập hợp các chức năng được xác định trước, như hiển thị dữ liệu BLOB như hình ảnh hoặc tải về liên kết
 Giám sát các truy vấn (quy trình)

Tình trạng hiện tại
Phần mềm hiện có sẵn trong 64 ngôn ngữ khác nhau, được duy trì bởi The phpMyAdmin Project.

Sản phẩm tương tự
Một công cụ tương tự, phpPgAdmin, cung cấp chức năng tương tự cho PostgreSQL. Nó được bắt đầu như một rẽ nhánh của phpMyAdmin, nhưng bây giờ là một code base hoàn toàn khác nhau.

Có một công cụ gọn nhẹ tương tự để quản lý cơ sở dữ liệu MySQL được gọi là Adminer (trước đây là phpMinAdmin), trong đó có tất cả các tính năng cơ bản của phpMyAdmin, nhưng chỉ bao gồm một tập tin PHP.

Chive là một tiếp theo thế hệ công cụ quản lý CSDL MySQL nhằm mục đích là một thay thế cho phpMyAdmin.

Xem thêm

 So sánh các công cụ cơ sở dữ liệu

Chú thích

Liên kết ngoài

 phpMyAdmin SourceForge.net page

Database administration tools
Free software programmed in PHP
Cross-platform free software
MySQL