title: Chiến dịch Debrecen

text:
Chiến dịch Debrecen (6 tháng 10 - 28 tháng 10 năm 1944) là một chiến dịch tấn công do Hồng quân Liên Xô và quân đội România tổ chức nhằm tấn công quân đội Đức Quốc xã và đồng minh của nó là vương quốc Hungary, diễn ra trên mặt trận Xô-Đức thuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. Đây là một chiến dịch khó khăn của quân đội Liên Xô-Romania khi quân Đức và Hungary đã chống cự rất kịch liệt và suýt nữa đã bao vây tiêu diệt Cụm kỵ binh cơ giới hóa Pliyev tại khu vực Nyíregyháza trên bờ đông sông Tisza. Cả hai phe tham chiến đều chịu những tổn thất rất nặng nề. Cuối cùng, sau gần nửa tháng kịch chiến, quân đội Liên Xô-Romania đã giải phóng Debrecen và 1/3 lãnh thổ Hungary, tiến sâu 160 cây số, vượt các chướng ngại tự nhiên che chở Hungary ở vùng Nam Carpath để chuẩn bị cho chiến dịch tấn công giải phóng toàn bộ lãnh thổ Hungary.

Chiến dịch Debrecen là chiến dịch đầu tiên trong bốn chiến dịch quân sự lớn của Hồng quân Liên Xô tại mặt trận Hungary năm 1944. Đây cũng là một chiến dịch có diễn biến khá phức tạp. Đan xen giữa các hoạt động quân sự là các cuộc đàm phán để ngừng chiến, cuộc đảo chính ở Budapest và những thay đổi chính trị ở phía sau mặt trận của liên quân Đức - Hungary. Những hoạt động chính trị đó đã ảnh hưởng đến kế hoạch tác chiến của cả hai bên và đem lại những hậu quả kéo dài chiến tranh và tăng thêm thương vong. Khác với tình hình ở Romania và Bulgaria từ 1 đến 2 tháng trước, trong quá trình diễn ra chiến dịch Debrecen, quân đội Đức Quốc xã chủ động loại khỏi hàng ngũ đồng minh của họ tất cả những người có chủ trương nghị hòa với Liên Xô hoặc mở cửa biên giới phía Tây cho đồng minh Anh, Mỹ tiến vào Hungary, trong đó có cả những đồng minh thân cận như cha con Nhiếp chính vương Hungary Horthy Miklós và bá tước Géza von Teleki, rồi đưa những nhân vật thuộc phe phát xít ở Hungary lên nằm chính quyền ở Budapest. Ngược lại, phía Liên Xô cũng tranh thủ một số tướng lĩnh, sĩ quan trong hàng ngũ quân đội Hungary đang dao động, làm suy giảm một phần sức chiến đấu của quân đội Hungary vốn đã chịu nhiều tổn thất trên chiến trường Liên Xô từ 1943 và tại miền Đông Transilvania năm 1944.

Tình huống mặt trận

Đầu tháng 10 năm 1944, Phương diện quân Ukraina 2 (Liên Xô) đã hoàn thành Chiến dịch tấn công Bucharest-Arad, cùng với quân đội Romania (đồng minh) giải phóng hầu hết lãnh thổ Romania. Quân đội Đức Quốc xã và Hungary chỉ còn trụ lại được tại một số cụm cứ điểm ở phía Tây Transilvania trên lãnh thổ mà Romania đang chiếm lại từ Hungary. Ở phía Nam, Phương diện quân Ukraina 3 phối hợp với Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư (NOVJ) hoàn thành Chiến dịch tấn công Beograd, giải phóng thủ đô Nam Tư, áp sát biên giới Hungary. Ở Bosnia Herzegovina và Croatia, Quân đội NOVJ tiếp tục gây sức ép với các cụm tác chiến còn lại của Cụm tập đoàn quân F và đang chuẩn bị cho một chiến dịch lớn để giải phóng hoàn toàn miền Tây Nam Tư. Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) ở đồng bằng Hungary đang phải đối phó với các trận tấn công của quân đội Liên Xô từ các tuyến phòng thủ phía Đông và phía Nam Hungary.

Tại Budapest, quan hệ giữa nước Đức Quốc xã với chính phủ của Horthy Miklós bắt đầu có sự rạn nứt từ tháng 3 năm 1944 khi một số quan chức của "vương triều không vua" Horthy Miklós bắt đầu "tìm đường sang phương Tây" và Adolf Hitler đã cho lục quân Đức tiến vào Hungary, đặt nước này trong quy chế chiếm đóng mặc dù trên danh nghĩa Hungary vẫn là đồng minh của Đức Quốc xã. Động thái này đã gây bất bình trong một số giới chức Hungary, kể cả Nhiếp chính vương Horthy Miklós và họ càng xúc tiến các kế hoạch tiếp xúc bí mật với các đồng minh Anh - Mỹ. Đến cuối tháng 9 năm 1944, tình hình chính trị tại Budapest càng trở nên bất ổn hơn đối với nước Đức Quốc xã khi Hungary bắt đầu "đi đêm" với cả Liên Xô cũng như Anh và Mỹ, những kẻ thù của nước Đức Quốc xã. Trong khi một phái đoàn của chính phủ Hungary bí mật vượt qua trận tuyến tại khu vực Tây Transilvania để đến Moskva đàm phán với chính phủ Liên Xô thì đồng thời, thượng tướng István Náday, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Hungary cũng đáp máy bay bí mật đi Napoli để thương thuyết với Anh và Mỹ.

Về khía cạnh địa quân sự, Debrecen có một vị trí chiến lược quan trọng tại mặt trận Hungary năm 1944. Theo đánh giá của Bộ Tổng tham mưu quân đội Liên Xô, chiếm được Debrecen, quân đội Liên Xô sẽ tạo được một hình thái tấn công có lợi trên mấy hướng. Từ Debrecen, có thể tiến vào phía sau tuyến phòng thủ của Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) và Tập đoàn quân 1 (Hungary) ở Carpath theo hướng Đông và Đông Bắc. Nếu tấn công từ Debrecen lên phía Bắc, quân đội Lien Xô có thể chặn được đường rút lui của hai tập đoàn quân Đức và Hungary ở Đông Carpath. Từ Debrecen, quân đội Liên Xô cũng có thể tấn công lên hướng Tây Bắc để chi viện từ phía Nam cho cuộc khởi nghĩa của những người yêu nước Tiệp Khắc ở Trung Slovakya. Debrecen cũng có thể trở thành bàn đạp cho các cuộc tấn công trực diện từ hướng Đông vào Budapest. Với những triển vọng đó, Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô quyết định mở Chiến dịch tấn công Debrecen.

Binh lực và kế hoạch

Quân đội Liên Xô và Romania

Binh lực
Phương diện quân Ukraina 2 do Nguyên soái R. Ya. Malinovsky làm tư lệnh và thượng tướng M. V. Zakharov làm tham mưu trưởng. Biên chế của phương diện quân đầu tháng 10 năm 1944 gồm có:
Tập đoàn quân cận vệ 7 do thượng tướng M. S. Shumilov chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn cận vệ 24 gồm các sư đoàn cận vệ 72, 81 và Sư đoàn 6
Quân đoàn cận vệ 25 gồm Sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ 6, Sư đoàn bộ binh cận vệ 36 và Sư đoàn 53
Sư đoàn bộ binh 227 (trực thuộc tập đoàn quân)
Pháo binh:
Pháo nòng dài: Lữ đoàn cận vệ 41
Pháo chống tăng: Các trung đoàn cận vệ 114 và 115
Súng cối: Các trung đoàn 263, 290 và 493.
Pháo phòng không: Sư đoàn 5 gồm các trung đoàn 670, 743, 1119 và 1181.
Thiết giáp: Lữ đoàn xe bọc thép 38
Công binh: Lữ đoàn hỗn hợp 60
Đặc biệt: Tiểu đoàn súng phun lửa số 6.
Tập đoàn quân 40 do trung tướng Filip Feodosyevich Zhmachenko chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn 50 gồm Sư đoàn cận vệ 42 và Sư đoàn 240.
Quân đoàn 51 gồm các sư đoàn 38, 133, 232.
Các khung sư đoàn 54, 159 (trực thuộc tập đoàn quân)
Pháo binh:
Lữ đoàn pháo nòng dài 153
Pháo chống tăng: Trung đoàn 680
Súng cối: Trung đoàn cận vệ 10
Thiết giáp: Trung đoàn xe bọc thép 34.
Công binh: Lữ dàn hỗn hợp số 4
Đặc biệt: Các tiểu đoàn súng phun lửa 21 và 176.
Tập đoàn quân 53 do thượng tướng Ivan Mefodievich Managarov chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn cận vệ 27 gồm các sư đoàn 297 và 409
Quân đoàn 49 gồm Sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ 1, Sư đoàn cận vệ 110 và Sư đoàn 375
Quân đoàn 57 gồm các sư đoàn 203, 228 và 243.
Pháo binh:
Hỗn hợp: Sư đoàn pháo binh cận vệ 5 gồm Lữ đoàn pháo hạng nặng 71, Lữ đoàn pháo nòng dài cận vệ 17, các lữ đoàn lựu pháo 47 và 95, Lữ đoàn Katyusha cận vệ 18, Lữ đoàn súng cối 27.
Lựu pháo: Lữ đoàn 152.
Pháo chống tăng: các lữ đoàn 11 và 31, trung đoàn 1316
Súng cối: Trung đoàn 461
Pháo phòng không: Sư đoàn 27 gồm các trung đoàn 1354, 1358, 1364 và 1370.
Thiết giáp:
Quân đoàn xe tăng 18 gồm các Lữ đoàn xe tăng 110, 170 và 181; Lữ đoàn cơ giới 32; Trung đoàn pháo tự hành chống tăng cận vệ 363; Trung đoàn pháo tự hành 1438: Tiểu đoàn mô tô trinh sát 78; Trung đoàn lựu pháo 452; Trung đoàn pháo chống tăng 1000; Trung đoàn súng cối 292; Trung đoàn phòng không 1694
Công binh: Lữ đoàn kỹ thuật 54.
Tập đoàn quân 46 do trung tướng Ivan Timofeyevich Shlemin chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn cận vệ 10 gồm các sư đoàn cận vệ 49, 59, 86 và 109.
Quân đoàn cận vệ 31 gồm các sư đoàn cận vệ 4, 34 và 40
Quân đoàn 37 gồm các sư đoàn 108 (cận vệ) và 320
Pháo binh:
Hỗn hợp: Sư đoàn 7 gồm Lữ đoàn pháo hạng nặng 11, Lữ đoàn pháo nòng dài 17, Lữ đoàn lựu pháo 45, Lữ đoàn Katyusha 105 và Lữ đoàn súng cối cận vệ 3
Pháo nòng dài: Lữ đoàn 45
Lựu pháo: Trung đoàn cận vệ 92
Pháo chống tăng: Trung đoàn 437
Súng cối: Trung đoàn 462
Pháo phòng không: Sư đoàn 38 gồm các trung đoàn 1401, 1405, 1409 và 1712.
Công binh: Lữ đoàn hỗn hợp 51.
Tập đoàn quân 27 do thượng tướng Sergey Grigorysvich Trofimenko chỉ huy. Thành phần gồm có:
Bộ binh:
Quân đoàn cận vệ 35 gồm Sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ 3, Sư đoàn cận vệ 93, các sư đoàn 180 và 202.
Quân đoàn 33 gồm các sư đoàn 78 và 337
Quân đoàn 104 gồm các Sư đoàn đổ bộ đường không cận vệ 4, các sư đoàn 163, 206
Pháo binh:
Sư đoàn hỗn hợp 11 gồm Lữ đoàn pháo hạng nặng 31, Lữ đoàn pháo nòng dài 45 và Lữ đoàn lựu pháo 40
Sư đoàn hỗn hợp 16 gồm Lữ đoàn pháo hạng nặng 49, Lữ đoàn pháo nòng dài 61, các lữ đoàn lựu pháo 52, 90, Lữ đoàn Katyusha 109, Lữ đoàn súng cối 14
Pháo nòng dài: Lữ đoàn 27
Pháo chống tăng: Lữ đoàn 30, Trung đoàn cận vệ 315.
Súng cối: Các trung đoàn 480, 492
Pháo phòng không: Sư đoàn 9 (các trung đoàn 974, 993), các trung đoàn 249, 459.Thiết giáp:
 Xe tăng: Lữ đoàn cận vệ 27, Tiểu đoàn 25 (độc lập)
Pháo tự hành: Các trung đoàn 697, 1458.Công binh: Lữ đoàn hỗn hợp 43Đặc biệt: Các đại đội súng phun lửa 3, 27Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 do thượng tướng xe tăng A. G. Kravchenko chỉ huy. Thành phần gồm có:Quân đoàn cơ giới cận vệ 9 gồm các Lữ đoàn cơ giới cận vệ 30, 31; Lữ đoàn cơ giới 45; Lữ đoàn xe tăng 233; Trung đoàn pháo tự hành 745, Tiểu đoàn moto 64; Trung đoàn súng cối 458; Tiểu đoàn xe bọc thép cận vệ 35 và Trung đoàn phòng không cận vệ 388.Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 gồm các lữ đoàn xe tăng cận vệ 20, 21, 22; Lữ đoàn cơ giới cận vệ 6. Trung đoàn pháo cống tăng tự hành cận vệ 375; Trung đoàn pháo tự hành 1462, Trung đoàn pháo chống tăng 1667; Tiểu đoàn moto cận vệ 15. Trung đoàn súng cối 454; Tiểu đoàn xe bọc thép 127; Trung đoàn phòng không 1696.Các đơn vị trực thuộc: Lữ đoàn pháo tự hành 6, Trung đoàn xe tăng độc lập 49, Trung đoàn pháo chống tăng tự hành 346, Trung đoàn cơ giới cận vệ 4, Trung đoàn pháo chống tăng 301, Lữ đoàn công binh kỹ thuật 22. Cụm kỵ binh cơ giới hóa Pliyev do thượng tướng I. A. Pliyev chỉ huy. Thành phần gồm có:Quân đoàn kỵ binh cận vệ 4, trong biên chế có
Kỵ binh: Các sư đoàn cận vệ 9, 10 và Sư đoàn kỵ binh 30
Thiết giáp, cơ giới của quân đoàn: Trung đoàn pháo tự hành 1815, Tiểu đoàn xe tăng cận vệ 4, Trung đoàn moto cận vệ 12
Pháo binh của quân đoàn: Trung đoàn pháo chống tăng cận vệ 152, Trung đoàn súng cối cận vệ 68, các trung đoàn phòng không 2, 55.Quân đoàn kỵ binh cận vệ 6, trong biên chế có:
Kỵ binh: Các sư đoàn cận vệ 8, 13 và Sư đoàn kỵ binh 8.
Thiết giáp, cơ giới của quân đoàn: Trung đoàn pháo tự hành 1813, Tiểu đoàn xe tăng cận vệ 6, Trung đoàn moto cận vệ 11.
Pháo binh của quân đoàn: Trung đoàn pháo chống tăng cận vệ 142, Trung đoàn súng cối cận vệ 47, Trung đoàn phòng không 1732.Quân đoàn cơ giới cận vệ 7 gồm các lữ đoàn cơ giới 16, 63, 64; Lữ đoàn xe tăng cận vệ 41; các trung đoàn pháo tự hành 1289, 1440; Tiểu đoàn moto 94; Trung đoàn pháo chống tăng 109; Trung đoàn súng cối 614; Trung đoàn phòng không 1713.Cụm kỵ binh cơ giới hóa Goshkov do trung tướng S. I. Gorshkov chỉ huy. Thành phần gồm có:Quân đoàn kỵ binh cận vệ 5, trong biên chế có:
Kỵ binh: Các sư đoàn cận vệ 11, 12 và Sư đoàn kỵ binh 63.
Thiết giáp, cơ giới của quân đoàn: Trung đoàn pháo tự hành 1896, Tiểu đoàn xe tăng cận vệ 5, Trung đoàn moto cận vệ 9.
Pháo binh của quân đoàn: Trung đoàn pháo chống tăng cận vệ 150, Trung đoàn súng cối cận vệ 72, Trung đoàn phòng không 585.Quân đoàn cơ giới cận vệ 2 gồm các lữ đoàn cơ giới cận vệ 4, 5, 6; Lữ đoàn xe tăng cận vệ 37; Trung đoàn xe tăng cận vệ 30; các trung đoàn pháo tự hành 251 (cận vệ), 1509; Tiểu đoàn moto 99; các trung đoàn súng cối 408 (cận vệ), 524; Trung đoàn phòng không 159.Tập đoàn quân không quân 5 do thượng tướng Sergey Kondratievich Goryunov chỉ huy, thành phần gồm có:Quân đoàn cường kích 2 gồm Sư đoàn cận vệ 7 và Sư đoàn 231.Quân đoàn cường kích 5 gồm Sư đoàn cận vệ 4 và các sư đoàn 264, 331.Quân đoàn tiêm kích cận vệ 3 gồm các sư đoàn cận vệ 13, 14Các đơn vị trực thuộc tập đoàn quân:
Các sư đoàn ném bom 218 và 312
Sư đoàn cường kích cận vệ 10
Các sư đoàn tiêm kích 6 (cận vệ) và 279
Trung đoàn vận tải 95
Trung đoàn trinh sát 511
Trung đoàn liên lạc, cứu hộ 714
Trung đoàn kỹ thuật 207
Trung đoàn công binh không quân 18
Các trung đoàn phòng không 1254, 1562, 1681 và 1975Các đơn vị trực thuộc Phương diện quân:Bộ binh:
Liên Xô: Sư đoàn bộ binh cận vệ 25 và Sư đoàn bộ binh 303
Nước ngoài: Sư đoàn bộ binh 1 (Romania) và Lữ đoàn bộ binh 1 (Nam Tư).Pháo binhPháo hạng nặng: Lữ đoàn 202
Pháo chống tăng: Các lữ đoàn 2, 12, 22, 24 và 34
Súng cối: Các trung đoàn cận vệ 17, 47, 48, 57, 66, 80, 97, 302, 309, 324 và 328.
Phòng không: Các sư đoàn 9, 11, 26, 30; các trung đoàn cận vệ 225 và 272; các trung đoàn 622 và 1651.Thiết giáp:
Quân đoàn xe tăng 23 gồm các lữ đoàn xe tăng 3, 39, 135; Lữ đoàn cơ giới 56; Trung đoàn pháo tự hành 1443; Tiểu đoàn moto 82; các trung đoàn pháo chống tăng 1501, 1669; Trung đoàn súng cối 457; Tiểu đoàn súng phun lửa tự hành 739; Trung đoàn phòng không 1697.Không quân: Các trung đoàn vận tải, trinh sát 85 và 1001.Công binh: Lữ đoàn công binh công trình 5, Lữ đoàn kỹ thuật 14, Lữ đoàn rà phá mìn 27; các lữ đoàn cầu phà 1 và 2; Lữ đoàn vận tải 8, các lữ đoàn làm đường 61 và 72.
Quân đội RomaniaTập đoàn quân Romania 1 do trung tướng Vasile Atanasiu chỉ huy. Biên chế gồm có:Quân đoàn bộ binh 4:
Bộ binh: Các sư đoàn 2, 4, 11
Kỵ binh: Sư đoàn 1Quân đoàn bộ binh 7:
Bộ binh: Sư đoàn tình nguyện 2 "Khor, Kloshka Shea Krishan", Sư đoàn bộ binh 2.
Kỵ binh: Trung đoàn 1 "Ion Luca Caragiale"
Pháo binh: Trung đoàn 1 (pháo hạng nặng).
Công binh: Trung đoàn xung kích 7.Tập đoàn quân Romania 4 do trung tướng Gheorghe Avramescu chỉ huy. Biên chế gồm có:Quân đoàn bộ binh 2:
Bộ binh: Sư đoàn tình nguyện 1 "Tudor Vladimirescu", các sư đoàn 8, 20
Kỵ binh: Trung đoàn 4 "Ion Luca Caragiale"
Pháo binh: Trung đoàn 2 (pháo hạng nặng)
Công binh: Trung đoàn xung kích 2Quân đoàn sơn chiến: gồm các sư đoàn bộ binh 3, 6 và Sư đoàn sơn chiến 1Quân đoàn bộ binh 6 gồm các sư đoàn bộ binh 7, 9, 21.
Quân đoàn không quân Romania 1

Tổng quân số 698.200 người, được trang bị 750 xe tăng và pháo tự hành, 10.200 đại bác và súng cối, 1.100 máy bay.

Kế hoạch

Kế hoạch Chiến dịch Debrecen nằm trong kế hoạch tổng thể hoạt động của quân đội Liên Xô trong mùa đông 1944-1945 tại Trung Âu, trong đó, trọng điểm là mặt trận Hungary do vị trí trung tâm vùng của nước này, tiếp giáp với Áo, Nam Tư, Romania, Tiệp Khắc, Slovakia và có nguồn dầu mỏ duy nhất còn lại mà Đức Quốc xã đang khai thác. Ban đầu, nguyên soái R. Ya. Malinovsky tổ chức các trận tấn công vỗ mặt của Tập đoàn quân 27 (Liên Xô) và Tập đoàn quân 4 (Romania) ở Turda; của Tập đoàn quân cận vệ 7 (Liên Xô) ở Turgu Muresh (Targu Mures); của Tập đoàn quân 40 ở Rodna. Tuy nhiên, cuộc tấn công này đã bị Tập đoàn quân 2 Hungary và Tập đoàn quân 8 (Đức), trong đó các sư đoàn xe tăng 3, 13, Sư đoàn cơ giới 19, các Quân đoàn bộ binh 29 và 72 (Đức) chặn đứng. Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô nhận thấy ít có khả năng giành những bước ngoặt thuận lợi cho tình hình của Phương diện quân Ukraina 2 trên hướng Turda.

Trong khi đó, tình hình cánh trái của Phương diện quân Ukraina 2 lại xuất hiện nhiều diễn biến khả quan. Do tuyến phòng ngự của Tập đoàn quân 6 (Đức) và Tập đoàn quân 3 (Hungary) trên hướng Nam Debrecen yếu hơn nên đến giữa tháng 9 năm 1944, các tập đoàn quân 46, 53, xe tăng cận vệ 6 và Tập đoàn quân 1 (Romania) đã đánh chiếm Arad và Timisoara, tiến ra tuyến Petrovgrad (Belgrad) (Nam Tư), Mako, Salonta, phía Nam Oradia (Oradea) trên biên giới Romania - Hungary. STAVKA nhận thấy triển vọng tấn công của quân đội Liên Xô và Romania trên hướng này có thể tiến vào sau lưng cánh quân Đức - Hungary đang phòng ngự vững chắc tại khu vực Tây Transilvania. Trả lời bức điện của Đại bản doanh về triển vọng tấn công tại mặt trận Hungary, ngày 23 tháng 9, từ mặt trận sông Visla, Nguyên soái G. K. Zhukov nhận định:

Vì Phương diện quân Ukraina 2 tấn công trong điều kiện quân đội Đức Quốc xã và Hungary vẫn còn những lực lượng lớn đóng tại Đông Carpath cũng như Cụm tập đoàn quân F (Đức) tại Nam Tư lúc nào cũng có thể cơ động đến hướng Debrecen nên Bộ Tổng tham mưu quân đội Liên Xô yêu cầu cánh phải của Phương diện quân Ukraina 4 và cánh trái của Phương diện quân Ukraina 1 phải có những hoạt động nhằm thu hút Tập đoàn quân xe tăng 1 (Đức) và Tập đoàn quân 1 (Hungary) về hướng Bắc. Ở phía Nam, Phương diện quân Ukraina 3 phối hợp với Quân Giải phóng nhân dân Nam Tư cần mở các chiến dịch giam chân Cụm tập đoàn quân F (Đức) tại Nam Tư. Cánh trái của Phương diện quân Ukraina 2 tấn công trên hướng Debrecen (Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6, Cụm kỵ binh cơ giới của tướng I. A. Pliyev, Tập đoàn quân 53 và Tập đoàn quân 1 (Romania) phải đặc biệt chú ý cảnh giới hai bên sườn.

Quân đội Đức Quốc xã

Binh lực

Cụm Tập đoàn quân Nam (được tổ chức lại từ Cụm Tập đoàn quân Nam Ukraina) do thượng tướng Johann Friessner làm tư lệnh. Binh lực gồm có:
Tập đoàn quân 6 (Đức) do trung tướng pháo binh Maximilian Fretter-Pico chỉ huy. Thành phần gồm có:
Quân đoàn xe tăng 3 do thượng tướng Hermann Breith chỉ huy. Trong biên chế có:
Sư đoàn xe tăng 3
Sư đoàn xe tăng 13
Sư đoàn xe tăng 23
Sư đoàn cơ giới xung kích "Feldhernhalle".
Sư đoàn bộ binh 46
Quân đoàn xe tăng 4 do thượng tướng Ulrich Kleemann chỉ huy. Trong biên chế có:
Sư đoàn xe tăng 1 (Đức) của trung tướng Eberhard Thunert
Sư đoàn xe tăng 24 (Đức)
Sư đoàn xe tăng 2 (Hungary)
Cụm tác chiến sư đoàn kỵ binh 22 SS
Quân đoàn bộ binh 72 do trung tướng August Schmidt chỉ huy. Trong biên chế có:
Sư đoàn bộ binh 76 (Đức) của trung tướng Siegfried von Rekowski
Sư đoàn bộ binh dự bị 4 (Hungary)
Sư đoàn bộ binh dự bị 12 (Hungary)
Cụm tác chiến sư đoàn Siebenbuergen
Quân đoàn bộ binh 7 (Hungary). Trong biên chế có:
Sư đoàn bộ binh 7 Hungary
Sư đoàn bộ binh 9 Hungary
Sư đoàn bộ binh 25 Hungary
Sư đoàn bộ binh sơn chiến 2 Hungary
Lữ đoàn bộ binh sơn chiến 1 Hungary
Cụm tác chiến Von Kessel
Tập đoàn quân 8 (Đức) do trung tướng bộ binh Otto Wöhler chỉ huy. Thành phần gồm có:
Quân đoàn bộ binh 29 (Đức) của tướng Kurt Röpke. Trong biên chế có:
Sư đoàn kỵ binh 8 SS "Florian Geyer"
Sư đoàn bộ binh sơn chiến 4.
Cụm tác chiến sư đoàn Winkler
Cụm tác chiến sư đoàn Schopper
Sư đoàn bộ binh 9 (Hungary)
Quân đoàn bộ binh 17 (Đức) của tướng Hans Kreysing. Trong biên chế gồm có:
Sư đoàn bộ binh sơn chiến 27 (Hungary).
Sư đoàn bộ binh xung kích 8 (Đức).
Sư đoàn bộ binh nhẹ 9 (Đức)
Lữ đoàn bộ binh biên phòng (Hungary)
Cụm tác chiến sư đoàn Rath
Quân đoàn bộ binh 9 (Hungary). Trong biên chế có:
Sư đoàn sơn chiến 3 (Đức)
Sư đoàn bộ binh dự bị 2 (Hungary)
Sư đoàn bộ binh 46 Hungary
Lữ đoàn bộ binh 9 Hungary
Tập đoàn quân 3 Hungary do trung tướng Heszlényi József chỉ huy. Thành phần gồm có:
Quân đoàn xe tăng 57 của tướng Friedrich Kirchner. Trong biên chế có:
Sư đoàn xe tăng 4 SS
Sư đoàn kỵ binh 1 Hungary
Sư đoàn bộ binh 20
Quân đoàn bộ binh 8 Hungary. Trong biên ché có:
Sư đoàn xe tăng 1 (Hungary)
Sư đoàn bộ binh 23 (Hungary)
Sư đoàn bộ binh dự bị 8 (Hungary)
Tập đoàn quân 2 Hungary  do trung tướng Veress Lajos chỉ huy. Thành phần gồm có:
Quân đoàn bộ binh 2 Hungary. Trong biên chế có:
Sư đoàn bộ binh 15 (Đức)
Sư đoàn bộ binh 25 (Hungary)
Sư đoàn bộ binh dự bị 7 (Hungary)
Lữ đoàn cơ giới 2 (Hungary)
Lực lượng dự bị trực thuộc cụm tập đoàn quân:
Sư đoàn cơ giới 10 (Đức)
Sư đoàn bộ binh 337 (Đức)
Sư đoàn bộ binh 6 (Hungary)

Một phần Cụm Tập đoàn quân F

Toàn bộ thành phần binh lực gồm 35 sư đoàn, 5 cụm tác chiến sư đoàn, 3 lữ đoàn, được trang bị 300 xe tăng và pháo tự hành, 3.500 đại bác và súng cối, 350 máy bay.

Kế hoạch

Thượng tướng Johann Friessner, chỉ huy Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) cho rằng, việc quân đội Liên Xô dừng lại tại khu vực Arad để mở các cuộc tấn công vào Turda là đã bỏ lỡ một cơ hội để mở đường vào Budapest. Tuy nhiên, một trong những lý do để quân đội Liên Xô tạm dừng tấn công trên hướng trực diện vào lãnh thổ Hungary là các cuộc đàm phán giữa phái đoàn của Hungary và phía Liên Xô tại Moskva đã tiến được khá xa. Trong khi đàm phán đang tiếp tục, quân đội Liên Xô chưa thể tổ chức các hoạt động quân sự trên lãnh thổ Hungary nhằm không làm cho phía Hungary cảm thấy mình bị xúc phạm. Phương diện quân Ukraina 2 chỉ có thể cùng với các tập đoàn quân Romania tiếp tục các hoạt động quân sự tại Tây Transilvania để thu hồi nốt vùng lãnh thổ này cho Romania theo thỏa thuận giữa hai bên. Nắm được tình hình này, Bộ tham mưu Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) đã triển khai song song các hoạt động quân sự tại mặt trận đồng thời tổ chức đảo chính để phá vỡ các cuộc đàm phán Hungary - Liên Xô.

Bộ Tổng tham mưu lục quân của quân đội Đức Quốc xã đặt yêu cầu phải giữ được Debrecen và tuyến sông Tisza. Đây là tuyến phòng thủ có vai trò như một tấm bình phong che chở cho Budapest. Tướng Johann Friessner bố trí Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) thành ba cụm phòng thủ trên ba hướng, tạo thành hai vành đai phòng thủ ở phía Đông Hungary. Cụm quân lớn nhất gồm các tập đoàn quân 6, 8 (Đức) và Tập đoàn quân 2 (Hungary) bố trí tại "chỗ lồi" Tây Transilvania có các trung tâm phòng ngự mạnh được bố trí tại Cluj, Oradea và Dej. Bên sườn phía Bắc là Tập đoàn quân 1 Hungary. Bên sườn phía Nam là Tập đoàn quân 3 (Hungary). Phía sau các đơn vị này là các cụm phòng thủ mạnh bố trí dọc theo sông Tisza. Kế hoạch phòng thủ cũng dự tính thu hút sự chi viện từ phía Nam của Cụm tập đoàn quân F (Đức) đang đóng tại Nam Tư. Tại mặt Bắc của "chỗ lồi" Tây Transilvania, tướng Johann Friessner hy vọng với Tập đoàn quân 1 (Hungary) và Quân đoàn 17 (Đức) gồm các đơn vị sơn chiến sẽ ngăn chặn được Phương diện quân Ukraina 4 (chỉ có 2 tập đoàn quân và 1 quân đoàn bộ binh). Sở chỉ huy chính của Cụm tập đoàn quân đặt tại Budapest. Sở chỉ huy tiền phương đặt tại thành phố Satu Mare.

Diễn biến

Quân đội Liên Xô giải phóng Debrecen

7 giờ sáng ngày 6 tháng 10, sau các loạt pháo kích chuẩn bị như thường lệ, cánh quân xung kích của Phương diện quân Ukraina 2 gồm Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6, Cụm kỵ binh - cơ giới của tướng I. A Pliyev và cánh trái của Tập đoàn quân 27 bắt đầu tấn công lên phía Bắc. Bên sườn trái, Tập đoàn quân 53 mở các mũi tiến công về hướng Solnok (Szolnok). Chủ lực của Tập đoàn quân 46 (Liên Xô) và Tập đoàn quân 1 (Romania) có Quân đoàn xe tăng 18 đi kèm cũng mở các đòn đột kích nhằm vào Seget và Senta. Ở sườn phải, các tập đoàn quân 40 và cận vệ 7 vẫn tiếp tục duy trì sức ép lên Tập đoàn quân 8 (Đức) nhằm giữ chân tập đoàn quân này tại khu vực Dej.

Trên hướng đột kích chủ yếu, Tập đoàn quân 6 (Đức) và Tập đoàn quân 2 (Hungary) chống cự kịch liệt trên tuyến phòng thủ từ Oradea đến phía nam Cluj, buộc Tập đoàn quân xe tăng 6 (Liên Xô) phải dừng lại trên tuyến sông Krishul Repele từ ngày 7 đến ngày 8 tháng 10. Đến ngày 9 tháng 10, Tập đoàn quân 27 vẫn chưa vượt qua được điểm nút ở Turda. Bên cánh trái, Cụm kỵ binh cơ giới của tướng I. A. Pliyev đã thu được những thành công lớn trong ngày tấn công đầu tiên vào điểm tiếp giáp giữa Tập đoàn quân 6 (Đức) và Tập đoàn 3 (Hungary). 12 giờ trưa ngày 6 tháng 10, Quân đoàn kỵ binh cận vệ 6 của tướng S. V. Sokolov đã đánh chiếm thị trấn Gyula. Đến cuối ngày, Quân đoàn kỵ binh cận vệ 4 đã đánh chiếm thị trấn nhà ga Békéscsaba, cách chiến tuyến buổi sáng cùng ngày 11 km. Ngày 7 tháng 10, Quân đoàn cơ giới cận vệ 7 bất ngờ đánh chiếm thị trấn Bekesh (Bekes) và vượt sông Koros tiến lên phía Bắc tạo ra nguy cơ chia cắt giữa Tập đoàn quân 6 (Đức) và Tập đoàn quân 3 (Hungar).

Để cứu vãn tình hình, tướng Heszlényi József tung Sư đoàn xe tăng 1 và Sư đoàn bộ binh 20 (Hungary) phản kích tại khu vực Kamut -Kondorosh và kìm giữ Quân đoàn cơ giới cận vệ 7 tại đây đến hết ngày 7 tháng 10. Ngày 8 tháng 10, cả ba quân đoàn của Cụm kỵ binh cơ giới Pliyev tiếp tục vượt sông Kharmash phối hợp với Tập đoàn quân 53 tấn công lên Solnok. Đến cuối ngày 8 tháng 10, Cụm kỵ binh cơ giới của I. A. Pliev đã cắt đứt đường sắt từ Debrecen qua Solnok đi Budapest tại các thị trấn Heidi Soboslo (Hajduszoboszlo), Nadudvar, Pyushpek (???), Kartsag (Karcag), Kishuysallash (Kisujszallas) và Kenderesh (Kenderes). Ở giữa mặt trận, ngày 10 tháng 10, Nguyên soái R. Ya. Malinovsky phải điều chỉnh lại binh lực. Cụm kỵ binh cơ giới của tướng S. I. Gorshkov từ thê đội dự bị tăng cường cho Tập đoàn quân 27. Quân đoàn bộ binh 33 (Tập đoàn quân 27) được điều động phối thuộc cho Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6. Ngày 11 tháng 10, Tập đoàn quân 27 và Cụm kỵ binh cơ giới Gorshkov đánh chiếm Cluj, trung tâm phòng ngự của Tập đoàn quân 2 (Hungary) tại Transilvania. Tuy nhiên, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 vẫn chưa chiếm được trung tâm phòng ngự Oradea của Tập đoàn quân 6 (Đức). Các sư đoàn xe tăng 1 và 23 (Đức) cùng các sư đoàn bộ binh 7, 9, 27 (Hungary) đã tạo thành một vành đai phòng thủ cứng rắn ở phía Nam Oradea.

Đêm 8 rạng ngày 9 tháng 10, tướng I. A. Pliyev nhận được mệnh lệnh mới từ Bộ tư lệnh Phương diện quân Ukraina 2 yêu cầu thay đổi hướng tấn công. Cụm kỵ binh cơ giới được giao nhiệm vụ tách một quân đoàn kỵ binh tấn công lên Debrecen. Quân đoàn cơ giới cận vệ 7 và quân đoàn kỵ binh còn lại phải quay sang phía Đông, phối hợp với Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 phá vỡ tuyến phòng thủ Oradea của quân Đức và đánh chiếm thành phố này. Phát hiện mũi tấn công của kỵ binh cơ giới Liên Xô từ phía Tây, ngày 10 tháng 10, tướng Maximilian Fretter-Pico tung Sư đoàn xe tăng 2 và các sư đoàn bộ binh 2 và 25 (Hungary) quay sang phía Tây, chặn kích Quân đoàn cơ giới cận vệ 7 (Liên Xô) trên sông Beret. Tướng I. A. Pliyev huy động hỏa lực của tất cả các khẩu đội Katyusha, pháo tự hành và súng cối có trong tay để yểm hộ cho công binh bắc cầu và làm đường ngầm vượt sông. Sáng 12 tháng 10, Quân đoàn kỵ binh cận vệ 6 và Quân đoàn cơ giới cận vệ 7 đã tiếp cận phía Tây Oradea và phối hợp với Tập đoàn quân xe tăng 6 tấn công thành phố. 18 giờ chiều 12 tháng 10, các sư đoàn xe tăng 1, 23 (Đức) và 2 (Hungary) bị thiệt hại nặng buộc phải bỏ thành phố rút về Debrecen.

Mất Oradea và Cluj, tuyến phòng thủ của liên quân Đức - Hungary tại Tây Transilvania sụp đổ. Để tránh khỏi bị bao vây, tướng Johann Friessner buộc phải ra lệnh cho Tập đoàn quân 8 (Đức) rút khỏi khu vực Dej về phía Tây. Sở chỉ huy tiền phương của Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) cũng được rời về Mishkol. Mặc dù Johann Friessner báo cáo rằng quyết định rút Tập đoàn quân 8 (Đức) ra khỏi cái túi Transilvania do ông ta đưa ra nhưng trong bức điện ngày 17 tháng 10 năm 1944, Adolf Hitler vẫn yêu cầu xử phạt tướng Otto Wöhler vì đã "tự tiện đưa ra quyết định rút quân".

Do phòng tuyến của Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) ở Transilvania đã bị phá vỡ, Nguyên soái R. Ya. Malinovsky chỉ để lại Tập đoàn quân 40 phối hợp với Tập đoàn quân 4 (Romania) tổ chức truy kích Tập đoàn quân 8 (Đức) dọc theo các triền núi qua Baya Mare (???) đến Satu Mare. Tập đoàn quân cận vệ 7 được rút khỏi khu vực Dej và di chuyển đến khu vực Solnok (???) thay cho Tập đoàn quân 53 đang tấn công lên phía Tây Debrecen. Ngày 14 tháng 10, Cụm kỵ binh cơ giới của tướng I. A. Pliyev đã hội đủ 3 quân đoàn phối hợp với Quân đoàn xe tăng cận vệ 5 (Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6) và Quân đoàn kỵ binh cận vệ 6 (Cụm kỵ binh cơ giới của tướng S. I. Gorshkov) chuẩn bị tấn công từ ba hướng vào Debrecen. Tuy nhiên, cuộc tấn công bị Bộ Tổng tham mưu Liên Xô ra lệnh hoãn lại do tại cuộc đàm phán ở Moskva, phía Hungary đề nghị quân đội Liên Xô ngừng tấn công quân Hungary để có thời gian tập hợp lại lực lượng quay súng chống quân Đức. Ngày 15 tháng 10, tại Budapest nổ ra cuộc đảo chính quân sự. Tướng Ferenc Szálasi, người của Đảng Quốc xã Hungary được đưa lên thay Horthy Miklós đã ra lệnh cho các tập đoàn quân Hungary tiếp tục chống lại Hồng quân. Ngày 16 tháng 10, các tập đoàn quân Liên Xô và Romania tiếp tục tấn công.

Ở hướng Nam Hungary, Tập đoàn quân cận vệ 4 (Liên Xô) được điều từ lực lượng dự bị ra mặt trận đã phối hợp với Tập đoàn quân 46 vượt sông Tisza, đánh chiếm Szeged, Subotica, Szombor (Sombor) và phát triển đến tuyến Apatin, Batina, Baya (Baja) trên bờ Đông sông Danub. Tập đoàn quân 46 áp sát thành phố Kechkemet và chỉ còn cách thủ đô Hungary khoảng 90 km về phía Đông Nam. Trên hướng Bắc, ngày 16 tháng 10, các tập đoàn quân 27, 40 (Liên Xô) và Tập đoàn quân 4 (Romania) đều vượt biên giới Romania và tấn công về hướng Mishkolc. Ngày 18 tháng 10, các cụm kỵ binh cơ giới của tướng I. A. Pliyev và S. I. Goshkov cùng Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 bắt đầu công kích Debrecen. Lực lượng Đức Quốc xã và Hungary phòng thủ tại thành phố gồm Sư đoàn xe tăng 23, Sư đoàn 1 SS (Đức) và Sư đoàn bộ binh 6 (Hungary) được trang bị 120 xe tăng và 3 trung đoàn pháo hạng nặng đã cố sức chống trả.

Sáng 19 tháng 10, sau loạt pháo bắn chuẩn bị kéo dài 40 phút, các đơn vị xe tăng và kỵ binh Liên Xô bắt đầu tấn công vào thành phố. Cuộc chiến diễn ra ác liệt trên từng dãy nhà, từng con phố. Mỗi một công trình xây dựng kiên cố đều được quân Đức và Hungary biến thành một pháo đài nhỏ hoặc một ổ đề kháng. Đến cuối ngày 19 tháng 10, quân đội Liên Xô chỉ chiếm được nửa phía Nam thành phố nhưng quân đội Đức Quốc xã và quân Hungary hầu như đã không còn lực lượng dự bị. Sáng 20 tháng 10, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 và các quân đoàn kỵ binh Liên Xô tiếp tục quét nốt những ổ đề kháng còn lại của quân Đức và Hungary. Tàn quân của Sư đoàn bộ binh 6 (Hungary) và Sư đoàn xe tăng 23 (Đức) rút lên phía Bắc về hướng Nyíregyháza trong cuộc truy đuổi "sát gót" của Cụm kỵ binh cơ giới Liên Xô.

Chính phủ Hungary nghị hòa

Trong khi các trận đánh tại khu vực Tây Transilvania đang diễn ra ác liệt thì cuộc đàm phán tại Moskva giữa phái đoàn của Chính phủ Hungary của Horthy Miklós do bá tước, thượng tướng Gábor Farago dẫn đầu với phái đoàn của Chính phủ Liên Xô, có sự tham gia của các đại diện Anh và Mỹ tại Moskva đã sắp sửa đi đến một hòa ước giữa Hungary với các nước đồng minh chống phát xít. Tuy nhiên, các đại biểu đến từ Budapest chỉ được ủy nhiệm ký kết hòa ước nếu trong đó có hai điều quy định: Một là quân đội Liên Xô thỏa thuận với quân đội Anh và Mỹ để cùng chiếm đóng Hungary; hai là cho quân đội Đức Quốc xã được tự do rút lui khỏi Hungary. Đại diện các nước đồng minh nêu rõ quan điểm rằng họ kiên quyết tôn trọng nền độc lập và tự chủ của Hungary với hai điều kiện: Hungary phải cắt đứt mọi quan hệ với nước Đức Quốc xã và quân đội Hungary phải quay súng chống lại quân đội Đức Quốc xã. Ngoài ra, Hungary phải rút quân đội của họ khỏi lãnh thổ các nước Romania (kể cả vùng Tây Transilvania), Nam Tư, Slovakia. Cuối cùng, phái đoàn Hungary phải chấp nhận những điều kiện đó. Ngày 11 tháng 10, Chính phủ Liên Xô và Chính phủ Hungary ký kết một thỏa thuận sơ bộ về việc ngừng bắn giữa hai bên trên mặt trận Hungary.

Đổi lại, phái đoàn Hungary đề nghị quân đội Liên Xô ngừng tấn công trên hướng Budapest với lý do họ cần có thời gian để tập trung lực lượng Hungary về khu vực thủ đô để chống lại các đòn đột kích của quân Đức. Chính phủ Liên Xô đồng ý tạm ngừng bắn từ ngày 14 tháng 10. Bộ Tổng tham mưu Liên Xô đã chỉ thị cho Phương diện quân Ukraina 2 tạm ngừng tấn công. Đây là một trong những lý do khiến cho tốc độ của chiến dịch tấn công Debrecen bị chậm lại và tướng Johannes Frießner có thời gian để rút Tập đoàn quân 8 (Đức) khỏi Transilvania. Sau đó, tập đoàn quân này được Bộ tư lệnh Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) sử dụng để mở cuộc phản công tại khu vực Nyíregyháza.

Quá trình nghị hòa của chính phủ Hungary cũng không nhất quán vì trên thực tế, Bộ Tổng tham mưu Hungary không điều khiển được quân đội của mình. Bộ máy SS và mật thám Gestapo của Đức giám sát chặt chẽ mọi hành động của các sĩ quan chỉ huy Hungary. Vì vậy, trên chiến trường, quân đội Hungary vẫn tiếp tục kháng cự và không có dấu hiệu rút về thủ đô như dự tính của tướng Gábor Farago. Dấu hiệu về chính sách hai mặt của chính phủ Horthy Miklós càng rõ ràng khi Bộ Tổng tham mưu Hungary cử đến Szeged một đại tá quân nhu hoàn toàn không nắm được tình hình và không có quyền chỉ huy quân đội để đàm phán với nguyên soái R. Ya. Malinovsky. Tại cuộc đàm phán này, phía Liên Xô yêu cầu Hungary phải rút ngay quân đội của họ khỏi tuyến sông Tisza về Budapest và sử dụng một phần lực lượng mở một mũi đột kích vào quân Đức đang phòng thủ tại khu vực Szolnok; các cấp chỉ huy Hungary phải ra lệnh cho quân đội của mình bắt đầu chiến đấu chống lại quân Đức và bắt liên lạc ngay với các đơn vị Liên Xô để phối hợp tác chiến. R. Ya. Malinovsky cũng yêu cầu đúng 8 giờ ngày 16 tháng 10, phía Hungary phải đem đến Szeged những tin tức đầy đủ về tình hình các lực lượng Đức và Hungary bao gồm biên chế, nơi đóng quân, các kế hoạch hoạt động. Tuy nhiên, phía Hungary không có hồi âm.

Ngày 14 tháng 10, Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô yêu cầu chính phủ của Horthy Miklós phải thực hiện ngay trách nhiệm của họ trong điều khoản thỏa thuận sơ bộ. Đó là việc cắt đứt ngay các quan hệ với nước Đức Quốc xã, rút quân đội Hungary khỏi Romania, Nam Tư và Tiệp Khắc, thông báo cho phía Liên Xô những tin tức về vị trí đóng quân của quân Đức và Hungary đồng thời cử các đại diện có thẩm quyền đến phối hợp với quân đội Liên Xô trong việc điều động quân đội Hungary. Tuy nhiên, tất cả những cố gắng nhằm sớm đem lại hòa bình ở Hungary đã bị phá vỡ bởi cuộc đảo chính ngày 15 tháng 10 tại Budapest.

Đảo chính ở Budapest

2 giờ sáng ngày 15 tháng 10 năm 1944, Nhiếp chính vương Hungary Horthy Miklós lên đài phát thanh Budapest tuyên bố cắt đứt quan hệ với nước Đức Quốc xã và rút Hungary ra khỏi cuộc chiến. Bản tuyên bố có đoạn viết:

Tuy nhiên, quân đội Hungary đã tuột khỏi tay chính quyền của Horthy Miklós. Bằng các hoạt động có tổ chức, phe phát xít trong quân đội Hungary do tướng Ferenc Szálasi cầm đầu được sự bảo trợ của bộ máy SS ở Hungary đã thay thế các sĩ quan Hungary có tư tưởng cầu hòa bằng những người của Đảng Quốc xã Hungary. Những người ủng hộ việc đình chỉ chiến sự chống lại Liên Xô và các nước đồng minh đều bị đàn áp bằng vũ lực. Tại Budapest, tướng Johann Friessner đã bố trí Sư đoàn xe tăng 24 chiếm đóng thành phố. Dĩ nhiên, sư đoàn này mới là những "ông chủ" thực sự ở Budapest chứ không phải là Horthy Miklós. Trong khi đài phát thanh Budapest còn đang truyền đi bản tuyên bố của Horthy Miklós thì tướng Erich von dem Bach-Zalewski và thiếu tá Otto Skorzeny đã điều động và bố trí các đơn vị biệt kích Đức vào các vị trí khống chế thành phố và hoàng cung. Một cuộc đảo chính quân sự chống lại Horthy Miklós đã diễn ra ngay trong ngày 15 tháng 10 năm 1944.

Mờ sáng ngày 15 tháng 10, toán biệt kích SS mật hiệu "Margarete I" thuộc lực lượng đặc biệt "Friedenthal" do thiếu tá đặc nhiệm SS Otto Skorzeni chỉ huy đi trên một xe tải và bốn xe con dân sự đã bất ngờ đột nhập hoàng cung ở Budapest. Hai lính gác tại cổng hoàng cung bị hạ bởi các loạt đạn tiểu liên MP 38/40 từ cự ly 10 đến 15 m. Không vấp phải một sự kháng cự đáng kể nào, toán biệt kích SS xông thẳng vào nơi ở của Nhiếp chính Horthy Miklós. Thêm hai sĩ quan cận vệ của nhiếp chính vương bị hạ tại sảnh chính. Toán lính cận vệ của hoàng cung từ nhà ở phía sau xông đến sảnh chính. Nhưng những khẩu súng trường của những người lính chỉ quen duyệt binh hơn là đánh trận không chống lại được tiểu liên và những quả thủ pháo trong tay đám biệt kích thiện chiến của Otto Skorzeni. Thêm ba lính gác Hungary bị hạ, số còn lại bỏ chạy. Otto Skorzeni và toán biệt kích Đức xông vào phòng làm việc của Horthy Miklós. Tại đây còn có con trai của Nhiếp chính vương và viên sĩ quan bí thư của Horthy. Cả ba bị áp giải lên một xe con "Mercedes" đã chờ sẵn trước sảnh chính. Để không gây sự chú ý, đám lính biệt kích Đức đã nhanh chóng dọn dẹp các xác chết và gói vào những tấm thảm chất lên xe tải chở đi. Tất cả sự kiện chỉ diễn ra trong vòng không quá 15 phút đồng hồ.

Horthy Miklós được đưa đến gặp tướng Wenck tại một khách sạn trên một ngọn đồi gần Budapest. Tại đây, đã diễn ra cuộc thỏa thuận về vận mạng của Horthy Miklós. 14 giờ chiều 15 tháng 10, một đoạn băng ghi âm ngắn được phát trên đài phát thanh Budapest. Trong đó, Horthy Miklós tuyên bố từ nhiệm và chấm dứt hiệp định hòa bình sơ bộ vừa ký kết với Liên Xô. Ngay sau đó, tướng Ferenc Szálasi, lãnh tụ Đảng Quốc xã Hungary (còn có tên là Đảng "Mũi tên chữ thập") tuyên bố nhậm chức Nhiếp chính vương Hungary và ra lệnh cho quân đội Hungary tiếp tục chiến đấu chống lại quân đội Liên Xô. Tại Budapest, tướng Erich von dem Bach-Zalewski đã điều động hai trung đoàn của Sư đoàn đặc nhiệm SS "Brandenburg" phối hợp với Trung đoàn xe tăng hạng nặng của Sư đoàn xe tăng 24 (Đức) chiếm đóng các vị trí quan trọng trong thành phố như nhà Quốc hội Hungary, Tòa thị chính Budapest, bưu điện, nhà ga, đài phát thanh, nhà máy điện... Các đơn vị quân đội Hungary tại Budapest được lệnh cấm trại. Thủ đô Budapest bị đặt trong tình trạng giới nghiêm. Các đơn vị quân đội Hungary tại mặt trận và cả Bộ Tổng tham mưu quân đội Hungary cũng đều bị đặt trực thuộc Bộ tư lệnh Cụm tập đoàn quân Nam (Đức). Hai cha con Horthy Miklós được đưa lên tàu hỏa sang Đức.

Những diễn biến chính trị thay đổi đột ngột ở Budapest đã gây ra những xáo động tâm lý trong quân đội Hungary. Ngày 16 tháng 10 năm 1944, thượng tướng Béla Miklós (Dálnoki Miklós Béla), tư lệnh Tập đoàn quân Hungary 1 cùng một sĩ quan tham mưu của tập đoàn quân và 2 trung sỹ quân đội Hungary đã chạy sang trận tuyến của quân đội Liên Xô để đầu hàng tại khu vực của Sư đoàn bộ binh 16 (Hungary). Tại Sở chỉ huy của Phương diện quân Ukraina 4, tướng Béla Miklós đã đồng ý thảo bản "Mệnh lệnh đình chỉ các hành động quân sự với quân Nga và bắt đầu chiến đấu chống lại quân đội Đức". Ngày 17 tháng 10, tướng Béla Miklós đã đọc bản mệnh lệnh này trên Đài phát thanh Moskva. Trong đó có đoạn viết:

Từ Phương diện quân Ukraina 4, thượng tướng L. Z. Mekhlis báo cáo bằng văn bản với Đại bản doanh Liên Xô về việc trong bốn năm ngày gần đây, mỗi ngày, có hàng nghìn quân nhân Hungary chạy sang trận tuyến của phương diện quân; và Phương diện quân Ukraina 4 đã áp dụng nhiều biện pháp binh vận để gọi hàng quân đội Hungary. Tuy nhiên, sau khi chiến dịch Budapest và chiến dịch Đông Carpath kết thúc, Bộ Tổng tham mưu Liên Xô mới xác định được rằng tướng L. Z. Mekhlis đã thổi phồng sự thật. Số tù binh Hungary ra hàng tại dải mặt trận của Phương diện quân Ukraina 4 trong nửa đầu tháng 10 năm 1944 không quá 1.000 người.

Sự kiện tướng Béla Miklós ra hàng quân đội Liên Xô cùng những báo cáo lạc quan tếu của tướng L. Z. Mekhlis, Ủy viên Hội đồng quân sự Phương diện quân Ukraina 4 đã kích động trí tưởng tượng của I. V. Stalin, khiến cả Đại bản doanh và Bộ Tổng tham mưu Liên Xô đều cho rằng quân đội Hungary đang trên đà tan rã và tuyến phòng thủ của quân Đức - Hungary sẽ nhanh chóng suy yếu. Tuy nhiên, đến cuối tháng 10 năm 1944, Bộ Tổng tham mưu Liên Xô mới nhận được những tin tức chính xác về những "biện pháp đặc biệt" mà Cụm tập đoàn quân Nam (Đức) vừa áp dụng tại Budapest, về sự thay đổi chính phủ ở Hungary và quân đội Hungary hiện đang thực thi các mệnh lệnh của chính phủ mới do tướng Ferenc Szálasi cầm đầu. Việc nắm tình hình muộn màng cùng với những thông tin sai lạc do tướng L. Z. Mekhlis từ Phương diện quân Ukraina 4 báo cáo về đã dẫn I. V. Stalin và Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô đến một sai lầm. Đó là ra mệnh lệnh yêu cầu Phương diện quân Ukraina 2 phải tấn công Budapest ngay khi Chiến dịch Debrecen kết thúc mà không có thời gian chuẩn bị, dù chỉ là 5 ngày như R. Ya. Malinovsky đã yêu cầu. Cũng chỉ đến ngày 24 tháng 10, khi đã thấy rõ là mệnh lệnh của tướng Béla Miklós không có tác động đáng kể lên tinh thần quân đội Hungary, I. V. Stalin mới ra quyết định:

Quân đội Đức Quốc xã phản công

Sau khi chiếm Debrecen, Tập đoàn quân xe tăng cận vệ 6 (Liên Xô) được giao nhiệm vụ ở lại bảo vệ thành phố và nới rộng phạm vi kiểm soát đến bờ Đông sông Tisza, chuẩn bị tấn công vào Budapest. Quân đoàn xe tăng 23 cũng được Nguyên soái R. Ya. Malinovsky điều động từ lực lượng dự bị của Phương diện quân Ukraina 2 lên tuyến đầu. Các cụm kỵ binh cơ giới của tướng I. A. Pliyev và tướng S. I. Gorshkov được lệnh tiếp tục tấn công lên phía Bắc, đánh chiếm bàn đạp Miskolc; từ đó, tạo thành một mũi vu hồi tấn công vào Budapest từ hướng Đông Bắc. Về tác chiến chiến dịch, cụm quân của tướng S. I. Gorshkov được đặt dưới sự chỉ đạo tác chiến của tướng I. A. Pliev. Ngày 21 tháng 10, Quân đoàn xe tăng 23, 3 quân đoàn kỵ binh và 2 quân đoàn cơ giới Liên Xô tiếp tục tấn công theo hướng Nyíregyháza. Ngày 22 tháng 10, Quân đoàn kỵ binh cận vệ 4 và Quân đoàn xe tăng 23 đánh chiếm Nyíregyháza.

Sự phối hợp không ăn ý giữa tư lệnh và ủy viên hội đồng quân sự Phương diện quân Ukraina 4 đang hoạt động bên sườn phải của Phương diện quân Ukraina 2 đã đem lại hậu quả xấu cho các cuộc tấn công của các tập đoàn quân 27, 40 (Liên Xô), 4 (Romania) và các cụm kỵ binh cơ giới Liên Xô. Mặc dù báo cáo lạc quan về tuyến phòng thủ của quân Đức tại Đông Carpath đang suy yếu nhưng khi Bộ Tổng tham mưu Liên Xô yêu cầu Phương diện quân Ukraina 4 mở các cuộc tấn công trên hướng Uzhgorod đi Chov để chia cắt phòng tuyến của quân Đức thì L. Z. Mekhlis lại đề nghị cho hoãn lại với lý do không đủ lực lượng (Phương diện quân Ukraina 4 chỉ có các tập đoàn quân 1 (cận vệ), 18 và Quân đoàn bộ binh 17). Tận dụng thời gian đó, ngày 22 tháng 10, tướng Johann Friessner đã điều động Quân đoàn xe tăng xe tăng 3, Quân đoàn bộ binh 17, Quân đoàn bộ binh 29 và Quân đoàn bộ binh 9 (Hungary) mở cuộc phản công tại khu vực Nyíregyháza. Quân đoàn xe tăng 4 (Đức) và 3 sư đoàn bộ binh của Quân đoàn bộ binh 72 (Đức) cũng mở cuộc phản công từ Szolnok sang bờ Đông sông Danub.

Nếu như trên hướng Szolnok, Quân đoàn xe tăng 4 (Đức) bị Tập đoàn quân 53 phối hợp với Tập đoàn quân cận vệ 7 (Liên Xô) vừa cơ động tới chặn đứng ở phía Tây sông Kharmash và buộc phải rút về bờ Tây sông Danub sau ba ngày tấn công thì tại khu vực Nyíregyháza, quân Đức đã thu được những thành công đáng kể. Các quân đoàn bộ binh 17 và 29 (Đức) đã lập thành một vành đai phòng thủ vững chắc từ phía Nam Chov đến Nadkallo (Nagykallo). Các quân đoàn này đã chặn đứng các mũi tấn công của Tập đoàn quân 40 (Liên Xô), Tập đoàn quân 4 (Romania) và bắt đầu tiêu hao các đơn vị phái đi trước của Tập đoàn quân 27. Trên tuyến sông Tisza, Quân đoàn xe tăng 3 (Đức) phối hợp với Quân đoàn bộ binh 9 (Hungary) tổ chức đột kích vào sườn trái của Quân đoàn kỵ binh cận vệ 6 (Liên Xô) đang tấn công sang phía Tây Nyíregyháza.

Khi đó, Quân đoàn cơ giới cận vệ 7 (Liên Xô) đang tấn công vào thị trấn Teglash (Teglas), Quân đoàn kỵ binh cận vệ 5 đang cố gắng đánh chiếm thị trấn Hayduhadhaz (Hajduhadhaz), phía Tây Nam Nyíregyháza. Phát hiện mũi tấn công mới của quân Đức ở bờ Đông sông Tisza, tướng I. A. Pliyev lệnh cho tướng S. V. Sokolov, chỉ huy Quân đoàn kỵ binh cận vệ 6 rút về Nadkallo nhưng không kịp. Chiều 22 tháng 10, Sư đoàn kỵ binh 8 SS "Florian Geyer" và Sư đoàn bộ binh sơn chiến 4 (Đức) đã chiếm đóng Kalloshemen (Kallosemjen) và Nadkallo. Sư đoàn kỵ binh 30 và Lữ đoàn cơ giới cận vệ 6 (Liên Xô) đã bị đánh thiệt hại nặng.

Ngày 23 tháng 10, Quân đoàn xe tăng 23 (Liên Xô) đã được điều động lên phía Bắc Debrecen để khôi phục cuộc tấn công. Vừa tới chiến trường, quân đoàn này đã mở cuộc tấn công đánh chiếm thị trấn nhỏ Haydudorog (Hajdudorog) và phát động cuộc tấn công vào Haydunanash (Hajdunanas). Cảm nhận được nguy cơ quân đội Liên Xô đang đe dọa cắt đứt các Quân đoàn bộ binh 17 và 29 khỏi tuyến sông Tisza, ngày 24 tháng 10, tướng Maximilian Fretter-Pico điều động hai trung đoàn bộ binh và 75 xe tăng chặn đánh mũi tấn công của các lữ đoàn xe tăng 39 và 135 (Liên Xô), hai trung đoàn bộ binh và hơn 50 xe tăng chống lại mũi tấn công của Lữ đoàn xe tăng 3 và Lữ đoàn cơ giới 56, ba trung đoàn bộ binh (Hungary) và 25 xe tăng tấn công Haydudorog. Mũi tấn công chính của tướng Maximilian Fretter-Pico gồm 2 sư đoàn bộ binh và 80 xe tăng của Sư đoàn xe tăng 23 tấn công thẳng vào Nyíregyháza.

Để giữ Nyíregyháza, ngày 25 tháng 10, tướng I. A. Pliyev phải điều tới đây các sư đoàn kỵ binh 8, 63. Nguyên soái R. Ya. Malinovsky cũng tăng viện cho cụm kỵ binh cơ giới Liên Xô Sư đoàn đổ bộ đường không 3 lấy từ Tập đoàn quân 27 và Trung đoàn xe tăng 30 lấy từ Quân đoàn cơ giới cận vệ 2. Trong ba ngày 25, 26 và 27 tháng 10, các trận đánh đẫm máu diễn ra ác liệt xung quanh khu vực Nyíregyháza và các thị trấn trong vùng như Denecher (???), Székely, Tura (???) và Napkor. Ngày 27 tháng 10, Sư đoàn đổ bộ đường không 3 và Trung đoàn xe tăng 30 (Liên Xô) bị đánh bật khỏi Nyíregyháza. Các quân đoàn kỵ binh cận vệ 4, 5, 6 và Quân đoàn xe tăng 23 phải rút về tuyến Orosz - Sazkut. Trong đó, Quân đoàn kỵ binh cận vệ 6 bị thiệt hại nặng. Tướng I. A. Pliyev thừa nhận: "Phương diện quân Ukraina 3 vừa để mất một đầu cầu rất có lợi để phát triển tấn công".

Ngày 28 tháng 10, Nguyên soái R. Ya. Malinovsky ra lệnh cho tất cả các tập đoàn quân thuộc Phương diện quân Ukraina 2 chuyển sang tư thế phòng ngự. Trong khi đó, STAVKA lại ra lệnh cho Phương diện quân Ukraina 2 phải tổ chức tấn công ngay vào Budapest trong ngày 29 tháng 10 năm 1944.

Kết quả, đánh giá và ảnh hưởng

Kết quả

Về mục tiêu chiến dịch, quân đội Liên Xô và quân đội Romania hoàn toàn đạt được mục tiêu thứ nhất. Đó là đuổi quân Đức ra khỏi vùng Tây Transilvania, thu hồi toàn bộ vùng lãnh thổ của Romania mà năm 1940, Hitler đã "cắt" cho Hungary. Đối với mục tiêu thứ hai, Chiến dịch Debrecen là một chiến thắng không trọn vẹn đối với quân đội Liên Xô và quân đội Romania. Họ mới chỉ đạt được mục tiêu tiến đến tuyến sông Tisza ở giữa mặt trận. Tập đoàn quân 46 thu được kết quả lớn hơn cả ở cánh trái của mặt trận khi họ vượt qua sông Tisza, đánh chiếm hai thành phố quan trọng là Subotisa và Szeged và tiếp cận tuyến sông Danub. Tuy nhiên, quân đội Đức Quốc xã đã tổ chức nhiều đợt phản kích làm tiêu hao binh lực của Tập đoàn quân 46 nên ngày 29 tháng 10 năm 1944, Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh quân đội Liên Xô phải điều Tập đoàn quân cận vệ 4 từ lực lượng dự bị đến Phương diện quân Ukraina 3 và bố trí nó tại khu vực Sombor, bên cánh trái Tập đoàn quân 46 của Phương diện quân Ukraina 2. Tại cánh phải, Các cụm kỵ binh cơ giới và Quân đoàn xe tăng 23 (Liên Xô) không những không tiếp cận được tuyến sông Tisza mà còn bị thiệt hại khá nặng. Nguyên soái R. Ya. Malinovsky trong báo cáo gửi STAVKA thừa nhận việc Phương diện quân Ukraina 2 bị tổn thất khoảng 300 xe tăng. Phương diện quân Ukraina 2 cũng không thực hiện được ý đồ tiến nhanh lên phía Bắc Budapest để bao vây cụm quân Đức - Hungary tại đây, làm cho Chiến dịch giải phóng Hungary kéo dài thêm gần 5 tháng nữa với những tổn thất không nhỏ.

Tuy không thành công trong việc nhanh chóng tiến vào Budapest, nhưng quân đội Liên Xô và Romania đã tiến sâu từ 60-120 dặm, giành được những vị trí bàn đạp thuận lợi để tiến đánh vào Budapest. Các hoạt động chiến sự tại đây cũng đã thu hút rất nhiều binh lực của Đức sang đây, để hổng nhiều khu vực khác trên mặt trận Xô-Đức. Và cuối cùng, quân đội Liên Xô cũng đã giải phóng 1/3 lãnh thổ Hungary, vượt qua tấm bình phong vùng Nam Carpath che mặt Budapest và ngăn không cho quân Đức sử dụng các vị trí hiểm trở này làm nơi phòng thủ và trú đông.

Đối với quân đội Đức Quốc xã và Hungary, cuộc phản công ở Nyíregyháza là một thành công - mặc dù đây là lần cuối cùng mà quân Đức có thể đẩy lui một mũi tấn công có binh lực khá mạnh của quân đội Liên Xô. Nhờ đó, quân Đức và Hungary đã có thể thành lập được một phòng tuyến cứng rắn và cứu cho cụm quân Wöhler thoát khỏi thảm họa bị bao vây tiêu diệt tại Tây Transilvania. Tuy nhiên, thành công này chỉ đủ để trì hoãn ngày tận thế của Đệ tam Đế chế vì không lâu sau đó, ngày 30 tháng 10 Nyíregyháza rơi vào tay quân đội Liên Xô và đến ngày 7 tháng 11 thì họ đã tiến tới vùng ngoại vi của Budapest.

Đánh giá

Ý định của Phương diện quân Ukraina 2 nhằm bao vây Tập đoàn quân 8 (Đức) và một phần Tập đoàn quân 2 (Hungary) ở Tây Transilvania không phải là một ý định tồi. Nhưng để thực hiện được điều đó, giống như tại Chiến dịch Iaşi-Chişinău, cần sự phối hợp của ít nhất 2 phương diện quân. Ngoài Phương diện quân Ukraina 2 đang giao chiến với các lực lượng xe tăng mạnh của Tập đoàn quân 6 (Đức) từ phía Nam Transilvania, còn cần đến sự tham gia của Phương diện quân Ukraina 4 đang tấn công ở Đông Slovakia, tiếp giáp với mặt bắc của Transilvania. Trong trường hợp này, chỉ giao nhiệm vụ đó cho Phương diện quân Ukraina 2 là không đủ. Trong báo cáo gửi về STAVKA ngày 28 tháng 10, Nguyên soái Liên Xô S. K. Timoshenko, đại diện của STAVKA tại các phương diện quân trên hướng Đông Nam châu Âu cho rằng, Phương diện quân Ukraina 2 bị phân tán trên mấy hướng chiến dịch ở phía Đông Bắc Budapest (Mishkol, Eger, Hatván) và phía Đông Nam Budapest (Szolnok, Kechkemet, Szerszard) nên binh lực phân tán và rải đều. Chỉ có Tập đoàn quân cận vệ 7 có ưu thế hơn một chút nên không đủ lực lượng để đột phá trên tuyến sông Tisza. Sau chiến dịch Debrecen, S. K. Timoshenko đã lập tức đến Phương diện quân Ukraina 4 để tìm hiểu tại chỗ về mối quan hệ giữa I. E. Petrov (tư lệnh Phương diện quân) và L. Z. Mekhlis (Ủy viên Hội đồng quân sự Phương diện quân) cũng như những nguyên nhân mà phương diện quân này không thể phối hợp với Phương diện quân Ukraina 2 trong các hoạt động quân sự tại Transilvania.

Sự chấp chới trong các hoạt động quân sự xen lẫn với các cuộc đàm phán ngoại giao đã gây ra sự chậm trễ cho cuộc tấn công của Phương diện quân Ukraina 2. Lợi dụng cuộc đàm phán giữa Chính phủ của Horthy Miklós với Chính phủ Liên Xô cũng như những thỏa thuận ngừng bắn sơ bộ giữa quân đội Liên Xô và quân đội Hungary, quân Đức đã rút được một số lượng đáng kể các sư đoàn Đức và Hungary khỏi Transilvania để đưa về củng cố tuyến phòng ngự ở khu vực Tisza. Sau khi hoàn thành cuộc điều quân quan trọng đó, tướng Johann Friessner mới tiến hành một cuộc đảo chính chớp nhoáng để vô hiệu hóa toàn bộ kết quả cuộc đàm phán Hungary - Liên Xô trước đó. Trong trường hợp này, phía Liên Xô đã không tính đến khả năng Hitler dám loại bỏ một đồng minh chính trị của mình là Horthy Miklós để đưa Ferenc Szálasi, một người mà Berlin hoàn toàn có thể tin cậy được cả về chính trị và quân sự lên đốc thúc quân đội Hungary tiếp tục chiến đấu. Đối với quân đội Đức Quốc xã, kết quả của những diễn biến chính trị - quân sự này còn quan trọng hơn chính kết quả của cái mà người ta vẫn gọi là "trận đấu xe tăng lớn gần Debrecen". Nó cho phép quân đội Đức Quốc xã và quân đội Hungary củng cố vững chắc hơn tuyến phòng ngự phía Đông thủ đô Hungary và kéo dài sự tồn tại của Đế chế thứ ba thêm nửa năm nữa; buộc quân đội Liên Xô, Romania và Bulgaria phải tiến hành cuộc tấn công bao vây kéo dài và tốn máu ở khu vực Budapest.

Ảnh hưởng

Chiến dịch Debrecen không hoàn thành mục tiêu đã ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả tác chiến của quân đội Liên Xô và các đồng minh mới của họ (Romania và Bulgaria) tại mặt trận Hungary. Quân đội Đức Quốc xã hoàn toàn ý thức được rằng với binh lực hiện có, họ không thể đẩy quân đội Liên Xô ra khỏi bờ Đông sông Tisza trên khu vực Nyíregyháza trống trải mà muốn dùng đầu cầu này để uy hiếp phía sau các tập đoàn quân Liên Xô đang tấn công trên hướng trực tiếp uy hiếp Budapest: hướng Kunmadarat - Hatván. Vì vậy, cánh quân sườn phải của Phương diện quân Ukraina 2 buộc phải phân tán sang hướng Mishkol. Điều đó cũng có nghĩa là cánh quân chủ lực của phương diên quân này trên hướng chủ yếu nhằm vào Budapest sẽ yếu đi. Điều đó được chứng minh bằng sự kéo dài của Chiến dịch Budapest, một trong những chiến dịch ác liệt, khó khăn và kéo dài nhất đối với quân đội Liên Xô trong giai đoạn cuối của cuộc Chiến tranh Xô-Đức (từ 29 tháng 10 năm 1944 đến 13 tháng 2 năm 1945).

Bài học của Chiến dịch Debrecen cũng như thất bại trong cuộc đàm phán với Horthy Miklós cũng rất đắt giá đối với phía Liên Xô. Nó cho thấy một điều rằng khi bị dồn đến chân tường, nước Đức Quốc xã có thể còn có những hành động rất quyết liệt để kháng cự và không có một cuộc đàm phán hòa bình nào có thể thay thế được các hoạt động quân sự trên chiến trường. Khác với Romania và Bulgaria - những nơi mà trong xã hội hiện hữu nhiều luồng tư tưởng muốn rút quốc gia của mình khỏi chiến tranh và những nhân vật chính trị có tư tưởng đó nắm những địa vị quan trọng trong chính phủ và quân đội mà bộ máy SS và mật thám Đức không thể vô hiệu hóa được - thì tại Hungary, bằng những biện pháp đặc biệt được tiến hành ở hậu phương của Cụm tập đoàn quân Nam, những nguy cơ về một sự phản bội đã bị loại trừ (theo cách nói của tướng Johann Friessner). Về khía cạnh quân sự, bài học của Debrecen cũng giúp cho quân đội Liên Xô rút ra những kinh nghiệm xương máu để đạt được thành công trong Chiến dịch phòng ngự hồ Balaton, bảo đảm chắc chắn cho thắng lợi của Chiến dịch Budapest.

Chú thích

Liên kết ngoài
Bản đồ các diễn biến trên Mặt trận Hungary từ 6-10-1944 đến 13-2-1945
Lược đồ Chiến dịch Debrecen
Bản đồ chiến dịch tần công Debrecen
Bản đồ địa hình khu vực Debrecen và một phần vùng Đông Bắc Hungary

Mặt trận Hunggary (1944–1945)
Xung đột năm 1944
Chiến dịch quân sự trong Thế chiến thứ hai
Mặt trận phía Đông (Thế chiến thứ hai)


title: Ludisia discolor

text:
Ludisia discolor là một loài thực vật thuộc họ Lan. Nó là loài bản địa Đông nam Á như Việt Nam, Lào, Thailand, Indonesia... Nó là loài lan mọc trên đất. Cây cao khoảng 20 cm, thân tròn có nhiều nách. Lá trơn hình trứng hay hình ê líp, mặt trên màu xanh đen, mặt dưới của lá màu tím đỏ.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

D
D


title: Tề Uy vương

text:
Tề Uy vương (chữ Hán: 齊威王, ?-343 TCN, trị vì 356 TCN-320 TCN hay 379 TCN-343 TCN), tên thật là Điền Nhân Tề (田因齊),còn gọi là Trần Hầu Nhân Tề(陈侯因齐), là vị vua thứ ba hay thứ tư của nước Điền Tề - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Điền Nhân Tề là con của Điền Tề Hoàn công, vua thứ hai của Điền Tề.

Mâu thuẫn về niên đại

Theo Sử ký, Điền Nhân lên ngôi năm 379 TCN và mất năm 343 TCN, đồng thời phong Trâu Kị làm tướng năm thứ 9 (370 TCN). Tuy nhiên Sử ký cũng ghi lại rằng cha của ông là Điền Tề Hoàn công ra đời năm 400 TCN. Một số sử gia cho rằng thực chất 379 TCN là năm sinh của ông . Cách lý giải này là thích hợp nhất vì lúc ông ra đời, vua cha Tề Hoàn công được 22 tuổi. Các sử sách hiện đại cũng cho rằng năm mất của ông không phải 341 TCN mà là 320 TCN

Xét việc quan lại địa phương

Sau khi Tề Uy vương lên ngôi, ba nước Hàn, Ngụy, Triệu nhân nước Tề có tang đem quân đánh Tề, chiếm Linh Khâu. Năm 373 TCN, nước Lỗ đem quân đánh Tề, tiến vào Dương Quan. Đến năm 371 TCN, quân Tề và quân Vệ lại xảy ra chiến tranh, nước Vệ chiếm Tiết Lăng của Tề. Hai năm sau, đến nước Triệu cũng đem quân đánh Tề, chiếm đất Chân.

Theo Sử ký, Tề Uy vương từ khi lên ngôi không chăm lo quốc chính, giao hết việc cho các đại thần, còn mình ngày đêm vui chơi đàn hát. Tình trạng này kéo dài 9 năm.

Năm 370 TCN, Tề Uy vương triệu đại phu đất Tức Mặc và đất A vào cung luận công tội. Các quan đại phu nghe thường khen quan đại phu đất A, chê quan đại phu Tức Mặc. Khi Tề Uy vương ra triều, nói với quan đại phu đất Tức Mặc:
"Từ khi khanh ra ở đất Tức Mặc, quả nhân thường nghe nhiều lời chê bai khanh. Lúc quả nhân sai người đến xem xét, thấy nhân giàu có, việc quan không chậm trễ, đông phương được yên. Nhưng khanh không chịu đút lót cho bọn hầu cận của quả nhân, nên bị chúng gièm pha."

Rồi thưởng cho quan đại phu Tức Mặc vạn hộ. Ông lại bảo đại phu đất A:
"Từ khi người đến đất A, ngày nào quả nhân cũng nghe thấy lời khen ngợi. Quả nhân sai người đến đất A xem xét, thấy ruộng nương bỏ hoang, nhân dân bần khổ. Lúc nước Triệu đánh đất Chân, ngươi không tới cứu. Nước Vệ đánh Tiết Lăng, người không hay biết. Vậy là ngươi chỉ biết đút lót cho tả hữu của quả nhân, nên mới được khen như vậy".

Rồi ông sai mang đại phu đất A và những người tả hữu khen đại phu đất A mà chê đại phu Tức Mặc đem nấu. Sau đó, Tề Uy vương khởi binh đánh nước Vệ và nước Triệu. Chư hầu thấy nước Tề cường thịnh, suốt 10 năm không nước nào dám đem quân đánh.

Có người thư sinh là Trâu Kị đem đàn đến gặp Tề Uy vương, mượn việc gảy đàn để khuyên Tề Uy vương chăm lo quốc chính. Tề Uy vương cảm phục cho mời ở lại. Ba tháng sau, ông phong Trâu Kị làm tướng quốc.

Quan hệ với chư hầu
Năm 370 TCN, Tề Uy vương vào triều kiến Chu Liệt vương, nên được Liệt vương kính trọng.

Năm 356 TCN, Tề Uy vương cùng Triệu Thành hầu hội minh ở Bình Lục. Năm sau, ông lại cùng Ngụy Huệ vương hội ở đất Giao.

Năm 353 TCN, nước Ngụy đem quân đánh nước Triệu, bao vây Hàm Đan. Triệu sai sứ đến nước Tề cầu cứu. Tề Uy vương hội triều thần bàn kế có nên giúp Triệu không. Theo kế "Vây Nguỵ cứu Triệu" của Tôn Tẫn, nên đánh Đại Lương để quân Nguỵ rút về chứ không nên cứu Triệu. Tề Uy vương nghe theo, sai Điền Kỵ đánh Đại Lương. Tướng nước Ngụy là Bàng Quyên nghe tin, rút quân về cứu, bị quân Tề đánh bại ở trận Quế Lăng.

Theo Sử ký, năm 346 TCN, Tề Uy vương giết chết đại phu Mưu Tân.

Năm 341 TCN, nước Ngụy xảy ra chiến tranh với Hàn và Triệu, nước Hàn sai sứ sang cầu cứu Tề. Tề Uy vương cử Điền Kỵ, Điền Anh và Tôn Tẫn đem quân giúp Hàn. Nhờ kế "rút bếp" của Tôn Tẫn, quân Tề đánh bại quân Ngụy ở trận Mã Lăng, bắt sống thái tử Thân nước Ngụy, giết tướng Ngụy là Bàng Quyên.

Năm 335 TCN, Tề Uy vương hội với Ngụy Huệ vương ở A Nam. Năm sau, Ngụy Huệ vương và Hàn Chiêu hầu đến yết kiến Tề Uy vương, tôn ông làm vương. Tề Uy vương không muốn xưng vương một mình, bèn mời vua Ngụy cũng xưng vương, sử gọi là Hội Từ châu tương vương. Từ đó nước Tề tự vương hiệu.

Năm 332 TCN, Sở Uy vương nghe tin Ngụy, Tề hội xưng vương, bèn Cánh Thúy đánh nước Tề. Cảnh Thúy đại thắng quân Tề ở Từ Châu.

Năm 322 TCN, do mâu thuẫn với Trâu Kỵ, tướng Điền Kỵ tấn công Lâm Truy, truy tìm Trâu Kỵ, nhưng không thắng, phải chạy sang nước Sở.

Năm 320 TCN (hay 343 TCN), Tề Uy vương qua đời. Ông ở ngôi được 36 (hay 38) năm. Con ông là Điền Tích Cương lên nối ngôi, tức Điền Tề Tuyên vương.

Xem thêm
Tề Hoàn công (Điền Tề)
Điền Tề Tuyên vương
Trâu Kỵ
Ngụy Huệ vương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Điền Kính Trọng Hoàn thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Sinh năm 378 TCN
Mất năm 343 TCN
Mất năm 320 TCN
Năm sinh không rõ
Vua nước Tề
Năm 320 TCN
Mất thập niên 320 TCN


title: Tề Tuyên vương

text:
Tề Tuyên vương (chữ Hán: 齊宣王, trị vì 342 TCN-323 TCN hay 319 TCN-301 TCN), tên thật là Điền Cương (田疆), là vị vua thứ năm của nước Điền Tề - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con của Tề Uy vương, vua thứ tư của Điền Tề. Năm 342 TCN (hay 320 TCN), Tề Uy vương qua đời, Tích Cương lên nối ngôi, tức Tề Tuyên vương.

Hợp tung chống Tần

Năm 323 TCN, Tề Tuyên vương liên hoành với Tần và Sở. Cùng lúc, Công Tôn Diễn kiến nghị vua các nước Hàn, Tống, Yên và Trung Sơn cùng xưng vương, tiến hành hợp tung chống Tần, Tề và Sở.

Tề Tuyên vương lo ngại việc 5 nước hợp tung nên tìm cách phá hoại, định ly gián Trung Sơn với Triệu và Ngụy, rồi sau đó lại tìm cách ly gián Trung Sơn với Yên và Triệu, nhưng đều không thành công.

Năm 322 TCN, Trương Nghi sang nước Ngụy thuyết phục Ngụy Huệ vương liên hoành với nước Tần để tấn công Tề và Sở. Ngụy Huệ vương trọng dụng Trương Nghi, phong làm tướng quốc và xa lánh Công Tôn Diễn.

Tề Tuyên vương thấy Ngụy và Tần liên hoành bất lợi cho Tề, nên cùng Sở Hoài vương ủng hộ Công Tôn Diễn làm tướng quốc nước Ngụy để phá liên minh đó. Ngụy Huệ vương lúc này cũng không chịu thần phục Tần nữa. Tần Huệ Văn vương phục bèn ra quân đánh Ngụy.

Tề Tuyên vương lo lắng, cùng các nước Sở, Yên và Triệu hợp tung, phong Công Tôn Diễn làm tướng quốc. Như vậy liên minh giữa Tần, Tề và Sở bị tan vỡ.

Năm 314 TCN, nhân nước Yên có loạn Tử Chi, Tề Tuyên vương nghe theo lời khuyên của Mạnh Kha, sai Khuông Chương đem quân đánh Yên, giết Yên vương và Tử Chi. Các chư hầu phản đối hành động của Tề, Tề Tuyên vương lại rút quân về. Người nước Yên lập Yên Chiêu vương lên ngôi.

Tần Huệ Văn vương thấy Tề và Sở có quan hệ tốt nên lo sợ, năm 312 TCN sai Trương Nghi đi sang Sở ly gián, dùng 600 dặm đất Thương Ư lừa gạt Sở Hoài vương tuyệt giao với Tề. Sở Hoài vương sai người đến Tề mắng nhiếc, Tề Tuyên vương từ đó không liên minh với Sở nữa.

Năm 323 TCN (hay 301 TCN), Tuyên vương chết, con ông là Điền Địa kế vị, tức Tề Mẫn vương.

Xem thêm
Tề Uy vương
Tề Mẫn vương
Mạnh Tử
Tôn Tẫn

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên
Điền Kính Trọng Hoàn thế gia
Yên Thiệu công thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích

Năm sinh thiếu
Mất năm 301 TCN
Mất năm 323 TCN
Năm sinh không rõ
Vua nước Tề
Mất thập niên 300 TCN
Năm 301 TCN


title: Vương nữ Anh

text:
Vương nữ Anh, Vương nữ Liên hiệp Anh, Công chúa Anh, Công nương Anh là những cách gọi hình dung của ngôn ngữ Việt Nam về [Princess of the United Kingdom] từ thời George I của Anh. Cũng gọi [British princess], cách gọi này để nói đến những Vương nữ (princesses of the blood royal) lẫn Vương phi (princesses by marriage). Trước đó, các Vương nữ không dùng danh xưng Princess mà chỉ được gọi là Lady, trừ vợ của Thân vương xứ Wales. Trong văn kiện chính phủ, các British princess sử dụng kính ngữ ["Her Royal Highness"; HRH].

Ngày 18 tháng 4 năm 1917, cháu gái Wilhelm II, Hoàng đế Đức đã được xem là British princess dù giữa Anh và Đức đang căng thẳng trong Thế chiến thứ nhất. Thế là vào ngày 30 tháng 11 cùng năm, Vua George V của Anh đã quy định lại cách sử dụng địa vị British princess cùng HRH như sau:
 Con gái hợp pháp của nguyên thủ Anh;
 Con gái hợp pháp của dòng nam trong gia tộc quân chủ trực hệ;
 Vợ của một Vương tử/Vương tôn Anh;

Lịch sử
Trong vương thất Anh, Vương nữ hay Princesses of the blood là chỉ đến con gái hay cháu gái nội của quân chủ. Còn Vương phi ở đây không phải tước hiệu, mà là một danh phận chỉ chung cho vợ các Vương tử hoặc Vương tôn, tức Princesses by marriage, điều này khiến tất cả họ chỉ là con dâu/cháu dâu của quân chủ Anh.

Trước năm 1714, dù đã có danh vị Princess Royal, song nhìn chung không có khái niệm Princess để mô tả những người Vương nữ này. Mặc dù các văn bản dịch thuật vẫn dùng Princess để ám chỉ họ, nhưng với sự đại khái nói đến vị trí "Con cháu quân chủ" của họ mà thôi, cách dùng Princess đó vẫn không phổ biến. Về danh xưng, họ thường chỉ được dùng danh xưng Lady trước tên Thánh của mình, và sau khi gả chồng sẽ nhận tước hiệu của chồng. Ví dụ hai vị Vương nữ nhà Tudor là Mary cùng Elizabeth thường được gọi là [The Ladies Mary and Elizabeth]. Tuy nhiên việc sử dụng này cũng không chắc chắn, ví dụ như Nữ vương Anne sau khi cưới Vương tử Jørgen của Đan Mạch thì bà đôi khi cũng được gọi là [The Princess Anne].

Từ sau thời George I - Quốc vương đầu triều của nhà Hannover, các con gái của quân chủ (Vương nữ) cùng cháu nội của quân chủ (Vương tôn nữ) đều dùng tước hiệu Princess để biểu thị địa vị của mình. Họ là người của vương tộc, có khả năng kế thừa ngai vị, cho nên danh hiệu ["Princess of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland"] và kính ngữ ["Her Royal Highness"] là sở hữu mặc định và có hiệu lực đến cuối đời. Khi gọi đích danh những Vương nữ này, Princess cùng Royal Highness luôn đi trước tên Thánh của họ, sau đó mới đến các tước vị mà họ sở hữu. Từ năm 1719 đến 1917, các cháu cố dòng nam của quân chủ Anh (tức các Tằng tôn nữ) được sử dụng Princess và kính xưng [Highness]. Nhưng từ năm 1917, họ bị sửa lại danh xưng, được gọi theo ["The Lady"] cùng tên Thánh và địa vị của con gái một Công tước. Ví dụ, hai con gái của Công tước xứ Gloucester - cháu nội của Vua George V, hai vị này là cháu gái cố của George V, gọi là [The Lady Davina Windsor] và [The Lady Rose Gilman].

Các Vương phi là vợ của Vương tử/Vương tôn, do đó họ mới được xem là British princess do là vợ của một British prince, vì thế, họ có kính ngữ Royal Highness vì là vợ của một người nam trong vương thất, và vẫn giữ kính ngữ này nếu thành góa phụ. Bên cạnh đó, nếu vị Vương tử/Vương tôn không có tước hiệu quý tộc như Công tước, Bá tước cụ thể, các vị Vương phi này phải lấy tên Thánh của chồng để gọi, như vợ của Prince Michael xứ Kent là Marie-Christine von Reibnitz được gọi là "Princess Michael xứ Kent", và tước hiệu đầy đủ của bà là ["Her Royal Highness Princess Michael of Kent"]. Từ năm 1719 đến 1917, vợ của một Vương thân thuộc đời thứ 3 của quân chủ Anh và không có tước vẫn có thể được xưng Princess theo tên chồng cùng kính xưng Highness, nhưng từ năm 1917 đã thay đổi chỉ dựa theo tước xưng quý tộc một cách bình thường. Ngày 21 tháng 8 năm 1996, Nữ vương Elizabeth II quy định những Vương phi đã ly hôn đều không thể giữ kính ngữ, mặc dù vẫn có thể giữ tước vị, điển hình là Diana, Vương phi xứ Wales và Sarah, Nữ công tước xứ York, họ tuy được giữ tước vị [Princess of Wales] và [Duchess of York], song không thể dùng kính xưng Royal Highness như khi còn giữ hôn thú với chồng cũ.

Từ năm 1772, quy định kết hôn của thành viên vương thất Anh có nhiều trường hợp, nếu cuộc hôn nhân bị xem là không hợp pháp, thì vị Vương tử phi đó sẽ không thể có tước hiệu tương ứng của chồng lẫn kính ngữ HRH. Ví dụ đáng kể nhất là Prince George, Công tước xứ Cambridge, hậu duệ của George III của Anh, ông cưới Sarah Louisa Fairbrother và bị vương thất Anh xem là bất hợp pháp, nên Sarah Louisa không bao giờ được gọi là "Bà Công tước xứ Cambridge" lẫn kính ngữ HRH, mà chỉ được gọi là ["Mrs FitzGeorge"]. Hoặc ngày 27 tháng 5 năm 1937, George VI của Anh tạo ra tước hiệu Công tước xứ Windsor (Duke of Windosr) cho người anh đã thoái vị, Edward VIII của Anh, nhưng quy định vợ và các con của ông ta (Wallis Simpson) không bao giờ được hưởng kính xưng và tước hiệu tương ứng.

Tất nhiên, vẫn có những ngoại lệ về danh xưng, hầu hết là những yêu cầu từ chính quân chủ Anh:
 Năm 1905, Vua Edward VII cho phép hai con gái của Louise, Vương nữ Vương thất là Alexandra và Maud được gọi bằng Princess và kính xưng Highness.
 Anne, Vương nữ Vương thất được xưng hiệu [Her Royal Highness Vương tôn nữ Anne xứ Edinburgh] từ khi sinh ra, là một ngoại lệ tương tự người anh Charles của mình, do bà là hậu duệ của một British princess nhưng sẽ kế vị Nữ vương trong tương lai. Điều thông cáo này do chính Vua George VI tuyên bố vào ngày 22 tháng 10 năm 1948, trước 2 năm khi Anne ra đời.
 Năm 1961, khi con trai mình kết hôn, Marina, Bà Công tước xứ Kent đã hỏi Nữ vương Elizabeth II có thể sử dụng Princess trước tên mình hay không, vì để tránh nhầm lẫn với Bà Công tước xứ Kent mới là vợ của con trai. Vì Marina là vương nữ của Hy Lạp và Đan Mạch, nên việc sử dụng Princess không phải vấn đề to tát. Như vậy thay vì đáng lẽ được gọi là Her Royal Highness The Dowager Duchess of Kent, Marina từ đó được gọi là [Her Royal Highness Princess Marina, Duchess of Kent]. Năm 1974, Alice, Bà Công tước xứ Gloucester cũng hỏi xin Nữ vương Elizabeth II vấn đề tương tự, mặc dù Alice không phải một Vương nữ, song cuối cùng Nữ vương đã cấp thuận, Alice không còn là Dowager Duchess of Gloucester, mà trở thành [Her Royal Highness Princess Alice, Duchess of Gloucester].
 Trong ngày cưới của Vương tử Edward và Sophie Rhys-Jones, Nữ vương Elizabeth II đã thể theo yêu cầu của hai vợ chồng, không ban Prince cùng Royal Highness cho con của hai người, mà chỉ sử dụng kính xưng bình thường của một người con Bá tước nước Anh. Cho nên hai người con của ông, Lady Louise Windsor cùng James, Bá tước xứ Wessex không phải Princess và Prince như lẽ thường.
 Ngày 31 tháng 12 năm 2012, Nữ vương Elizabeth II xác nhận tất cả hậu duệ của Đích trưởng tử của Thân vương xứ Wales, trai lẫn gái đều được thừa hưởng danh vị Prince và Princess cùng kính ngữ Royal Highness, mà không chỉ mình người con trưởng (tức Đích tằng tôn của quân chủ, Đích trưởng tôn của Thân vương xứ Wales). Do đó, ngoại trừ Prince George, 2 con còn lại của Vương tôn William, Công tước xứ Cambridge là Louis cùng con gái Charlotte, đều như anh trai George mà được biết đến trong vương thất danh vị Prince Louis và Princess Charlotte cùng kính ngữ Royal Highness, nếu trước năm 2012 thì hoàn toàn không thể.

Nhân vật
Các Princess of the blood của United Kingdom hiện tại
 Anne, The Princess Royal, con gái duy nhất của Nữ vương Elizabeth II.
 Princess Charlotte xứ Wales, con gái của Prince William, Thân vương xứ Wales, cháu nội của Charles III của Anh và là cháu cố của Nữ vương Elizabeth II.
 Princess Lilibet xứ Sussex, con gái của Prince Harry, Công tước xứ Sussex, cháu nội của Charles III của Anh và là cháu cố của Nữ vương Elizabeth II.
 Princess Beatrice xứ York, con của Prince Andrew, Công tước xứ York, cháu gái của Nữ vương Elizabeth II.
 Princess Eugenie xứ York, em gái Princess Beatrice, cháu gái của Nữ vương Elizabeth II.
 Princess Alexandra, The Honourable Lady Ogilvy, con gái của Prince George, Công tước xứ Kent, con trai thứ 4 của George V của Anh, do vậy Princess Alexandra là em họ của Nữ vương Elizabeth II. Trước khi kết hôn, bà được biết đến là [Princess Alexandra xứ Kent].

Ngoại lệ dành cho Lady Louise Windsor, con gái của Prince Edward, Công tước xứ Edinburgh. Tuy cũng là cháu nội Nữ vương như Princess Beatrice và Princess Eugenie xứ York, song Louise không được gọi là Princess, cũng không dùng kính xưng Her Royal Highness vì cha mẹ của bà, Prince Edward và Bà Công tước xứ Edinburgh, bấy giờ là Bá tước và Bá tước phu nhân xứ Wessex, đã xin Nữ vương rằng những người con của họ đều sẽ được đối xử như con của một Bá tước bình thường.

Các Princess by marriage của United Kingdom hiện tại
 Catherine, Vương phi xứ Wales, vợ của Prince William, Thân vương xứ Wales , cháu dâu của Nữ vương Elizabeth II.
 Meghan, Công tước phu nhân xứ Sussex, vợ của Prince Harry, Công tước xứ Sussex, cháu dâu của Nữ vương Elizabeth II.
 Sophie, Công tước phu nhân xứ Edinburgh, vợ của Prince Edward, Công tước xứ Edinburgh, con dâu của Nữ vương Elizabeth II.
 Birgitte, Công tước phu nhân xứ Gloucester, vợ của Prince Richard, Công tước xứ Gloucester. Prince Richard là em họ của Nữ vương với tư cách là con trai của Prince Henry, Công tước xứ Gloucester - con trai thứ 3 của Vua George V.
 Katharine, Công tước phu nhân xứ Kent, vợ của Prince Edward, Công tước xứ Kent. Prince Edward là anh cả của Princess Alexandra.
 Princess Michael xứ Kent, vợ của Prince Michael xứ Kent. Prince Michael là em út của Prince Edward và Princess Alexandra.

Ngoại lệ dành cho Sarah, Nữ công tước xứ York, vợ cũ của Prince Andrew, Công tước xứ York, mẹ của Princess Beatrice và Princess Eugenie xứ York. Ly hôn năm 1996, Sarah vẫn giữ tước hiệu [Duchess of York] như một thành viên vương thất, nhưng đã bị tước bỏ kính xưng Her Royal Highness, trường hợp tương tự dành cho Diana, Vương phi xứ Wales. Hiện tại bà được giữ tư cách thành viên bán chính thức của vương thất Anh, chỉ vì là mẹ cũng như duy trì tính hợp pháp của hai vị Princess xứ York.

Đầu năm 2020, thông qua một đề nghị bỏ đi nghĩa vụ triều đình, hai vợ chồng Công tước xứ Sussex - Prince Harry và Meghan - bắt đầu từ mùa xuân sẽ không được phép sử dụng danh xưng "His / Her Royal Highness" trong công tác thông thường, dù họ được giữ lại danh xưng này như cũ.

Sử dụng

 Khi gọi Vương trưởng nữ nước Anh: [HRH The Princess Royal]
 Khi gọi Vương nữ nước Anh: [HRH The Princess (tên thánh)]
 Khi gọi Vương tôn nữ nước Anh: [HRH Princess (tên thánh) of (tước của cha)]
 Khi gọi vợ của một Vương tử có tước hiệu: [HRH The Duchess/Countess of (tên tước của chồng)]
 Khi gọi vợ của một Vương tử không có tước hiệu: [HRH The Princess (tên chồng)]
 Khi gọi vợ của một Vương thân, không phải con của quân chủ Anh và không có tước: [HRH Princess (tên chồng) of (tên tước của cha chồng)]
 Trước năm 1917, vợ của một Vương thân thuộc đời thứ 3 của quân chủ Anh và không có tước: [HH Princess (tên chồng) of (tên tước của cha chồng)]

Tham khảo

Xem thêm
 Vương tử Anh
 Vương thất Anh

Vương nữ Liên hiệp Anh
Vương nữ Anh
Vương nữ Scotland

Công chúa
Hoàng gia Anh
Quân chủ Anh


title: Họa bích

text:
Họa bích () là một bộ phim điện ảnh thuộc thể loại hành động - kỳ ảo - chính kịch của điện ảnh Trung Quốc được sản xuất vào năm 2011 do Trần Gia Thượng làm đạo diễn, viết kịch bản và đồng sản xuất, được chuyển thể từ tác phẩm Liêu trai chí dị của nhà văn Bồ Tùng Linh. Bộ phim có sự tham gia của các diễn viên gồm Đặng Siêu, Tôn Lệ, Diêm Ni, Trâu Triệu Long, Trịnh Sảng và Tăng Chí Vĩ.

Bộ phim được công chiếu ở Trung Quốc vào ngày 29 tháng 9 năm 2011.

Tóm tắt nội dung
Bộ phim kể về chàng thư sinh Chu Hiếu Liêm cùng với thư đồng Hậu Hạ lên kinh ứng thí, trên đường gặp phải tướng cướp Mạnh Long Đàm, ba người truy đuổi lẫn nhau rồi chạy vào một ngôi chùa cổ, hòa thượng ở đó khuyên ba người hãy hòa giải với nhau. Ba người phát hiện trong chùa có một bức bích họa mà người trong đó đi lại được, họ liền đi vào trong tranh rồi lạc vào thế giới "Họa bích", một thế giới thần tiên chỉ có các tiên nữ xinh đẹp sinh sống do một nàng tiên là "Cô cô" đứng đầu.

Sự xuất hiện của ba người đàn ông đã khiến cho thế giới của các tiên nữ bị đảo lộn, làm nảy sinh nhiều mâu thuẫn và xung đột về tình yêu, tình bạn, dục vọng và lòng tham giữa ba người và các tiên nữ.

Cuối cùng, vị hòa thượng trong ngôi chùa cổ - người đem lòng yêu thương "cô cô" nên không thể hoàn thành được tâm nguyện của mình là trở thành Phật - đã đến để ngăn cản không cho "cô cô" tiếp tục giết người; do đó "cô cô" dùng phép thuật làm cho tất cả các tiên nữ sống lại, rồi truyền ngôi vị lại cho Thược Dược để được cùng với hòa thượng ngao du khắp chân trời góc biển. Ba người Chu Hiếu Liêm, Hậu Hạ và Mạnh Long Đàm rồi khỏi thế giới "Họa bích" rồi tiếp tục cuộc hành trình lên kinh ứng thí.

Diễn viên

Âm nhạc
Bài hát chủ đề của phim là Họa bích do Đặng Siêu và Tôn Lệ trình bày.

Chú thích

Liên kết ngoài

Phim năm 2011
Phim Trung Quốc
Phim Hồng Kông
Phim kỳ ảo thập niên 2010
Phim hành động Hồng Kông
Phim hành động thập niên 2010


title: Trận Glorieta Pass

text:
Trận Glorieta Pass, diễn ra từ ngày 26 cho đến ngày 28 tháng 3 năm 1862, tại Lãnh thổ New Mexico, là trận đánh quyết định của Chiến dịch New Mexico thời Nội chiến Hoa Kỳ. Được một số tác giả mệnh danh là "Gettysburg của miền Tây" (một cái tên "phù hợp với nhà viết tiểu thuyết hơn là nhà sử học" ), trận Glorietta Pass là mối đe dọa lớn cuối cùng của miền Nam đến quyền kiểm soát của miền Bắc tại miền Tây Nam Hoa Kỳ. Nó được dự kiến như là một đòn giáng trí mạng của các lực lượng Liên minh miền Nam nhằm xâm phạm lãnh thổ của Liên bang miền Bắc tại miền Tây dọc theo chân dãy núi Rocky. Trận chiến đã xảy ra tại đèo Glorieta Pass ở dãy núi Sangre de Cristo tại nơi mà ngày nay là New Mexico, và là một sự kiện quan trọng trong lịch sử Lãnh thổ New Mexico thời Nội chiến Hoa Kỳ.

Vào ngày 26 tháng 3, một cuộc đụng đổ nhỏ diễn ra giữa các lực lượng tiên phong của hai bên, và đến ngày 28 tháng 3 thì trận đánh chính bùng nổ. Mặc dù quân miền Nam đã đánh bật được quân miền Bắc qua đèo, họ buộc phải triệt thoái khi đoàn xe tiếp tế của miền Nam bị tiêu diệt và phần lớn ngựa và lừa của họ bị giết hoặc là bị xua đuổi. Cuối cùng, quân đội miền Nam đã rút lui hoàn toàn khỏi Lãnh thổ New Mexico về Arizona thuộc Liên minh và sau đó là Texas. Như vậy, trận Glorieta Pass đã trở thành đỉnh điểm của chiến dịch.

Chú thích

Tham khảo
 National Park Service battle description
The Battle of Glorieta Pass  from the University of San Diego history department

 Frazier, Donald S. Blood and Treasure: The Confederate Empire in the Southwest. College Station, Texas: Texas A & M University Press, 1995. ISBN 978-0-89096-639-6
 Josephy, Jr., Alvin M. The Civil War in the American West. New York: Alfred A. Knopf, 1991. ISBN 0-394-56482-0

 Whitlock, Flint. Distant Bugles, Distant Drums: The Union Response to the Confederate Invasion of New Mexico. Boulder Colorado: University Press of Colorado, 2006. ISBN 978-0-87081-835-6

Đọc thêm
 Alberts, Don. The Battle of Glorieta: Union Victory in the West. Texas A&M University Press, 1996. ISBN 0-89096-825-X.
 Edrington, Thomas. The Battle of Glorieta Pass: A Gettysburg in the West, March 26–28, 1862. University of New Mexico Press, 1998. ISBN 0-8263-1896-7.
 Nagle, P. G. Glorieta Pass [a novel]. New York: Forge, 1999. ISBN 0-312-86548-1.
 Scott, Robert. "Glory, Glory, Glorieta: The Gettysburg of the West." Johnson Books, 1992. ISBN 1-55566-098-3.
 Simmons, Mark. "The Battle at Valley's Ranch: First account of the Gettysburg of the West, 1862." San Pedro Press, 1987. ISBN 0-943369-00-2.
 Whitford, William. "Battle of Glorieta Pass: The Colorado Volunteers in the Civil War." Rio Grande Press, 1990. ISBN 0-87380-171-7.
 John Stewart Bowman, The World almanac of the American West, World Almanac, 1986. ISBN 0886872731.

Liên kết ngoài

The Battle of Glorieta Pass: A Shattered Dream, a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan
Glorieta and Raton Passes: Gateways to the Southwest, a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan
On this date in Civil War history – Battle of Glorieta Pass

Glorieta Pass
Glorieta Pass
Colorado trong Nội chiến Hoa Kỳ
New Mexico trong Nội chiến Hoa Kỳ
Lãnh thổ New Mexico
Lịch sử Hạt Santa Fe, New Mexico
Lịch sử Hạt San Miguel, New Mexico


title: Boeing XB-38 Flying Fortress

text:
XB-38 Flying Fortress là một mẫu chuyển đổi của loại máy bay ném bom B-17E Flying Fortress, dùng để thử nghiệm động cơ Allison V-1710 dự kiến sẽ thay thế cho động cơ Wright R-1820 vào đầu Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

Không quân Lục quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (XB-38)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Francillon, René J. Lockheed Aircraft since 1913. London:Putnam, 1982. ISBN 0-370-30329-6.
 Hess, William N. and Jim Winchester. ""Boeing B-17 Flying Fortress:Queen of the Skies". Wings Of Fame. Volume 6. London:Aerospace Publishing, 1997. ISBN 1-874023-93-X. ISSN 1361-2034. pp. 38–103.
 Jones, Lloyd S. U.S. Bombers, B-1 1928 to B-1 1980s. Fallbrook, CA: Aero Publishers, 1962, second edition 1974. ISBN 0-8168-9126-5.

Liên kết ngoài
USAF Museum article on XB-38

B-38 Flying Fortress
B-38 Flying Fortress
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ


title: Boeing XB-39 Superfortress

text:
Boeing XB-39 Superfortress là một mẫu thử máy bay ném bom của Hoa Kỳ, đây là một chiếc B-29 Superfortress hoán cải để thử nghiệm động cơ.

Tính năng kỹ chiến thuật (XB-39)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Jones, Lloyd S. U.S. Bombers, B-1 1928 to B-1 1980s. Fallbrook, California: Aero Publishers, 1962, second edition 1974. ISBN 0-8168-9126-5.
 Whitney, Daniel. Vee's For Victory!. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Military History, 1998. ISBN 0-7643-0561-1

Liên kết ngoài
 XB-39 on USAF Museum site

B-39 Superfortress
B-39 Superfortress
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ


title: Boeing B-50 Superfortress

text:
Boeing B-50 Superfortress là một loại máy bay ném bom chiến lược hạng nặng của Hoa Kỳ, đây là một sự sửa đổi của loại Boeing B-29 Superfortress sau Chiến tranh thế giới II.

Biến thể
XB-44
B-29D
B-50A
TB-50A
B-50B
EB-50B
RB-50B
YB-50C
B-50D
DB-50D
KB-50D
TB-50D
WB-50D
RB-50E
RB-50F
RB-50G
TB-50H
KB-50J
KB-50K
B-54A
RB-54A

Quốc gia sử dụng

Không quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (B-50D)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Citations

Tài liệu

 Bowers, Peter M. Boeing Aircraft since 1916. London: Putnam, 1989. ISBN 0-85177-804-6.
 Grant, R.G. and John R. Dailey. Flight: 100 Years of Aviation. Harlow, Essex, UK: DK Adult, 2007. ISBN 978-0-7566-1902-2.
 Jones, Lloyd S. U.S. Bombers, B-1 1928 to B-1 1980s. Fallbrook, California: Aero Publishers, 1974, First edition 1962. ISBN 0-8168-9126-5.
 Knaack, Marcelle Size. Encyclopedia of U.S. Air Force Aircraft and Missile Systems: Volume II: Post-World War II Bombers, 1945–1973. Washington, DC: Office of Air Force History, 1988. ISBN 0-16-002260-6.
 Knaack, Marcelle Size. Post-World War II Bombers. Washington, D.C.: Office of Air Force History, 1988. ISBN 0-912799-59-5.
 Peacock, Lindsay. "The Super Superfort". Air International, Vol. 38, No 4, April 1990, các trang 204–208. Stamford, UK: Key Publishing. ISSN 0306-5634.
 Swanborough, F.G. and Peter M. Bowers. United States Military Aircraft since 1909. London: Putnam. First edition 1963.
 Willis, David. "Warplane Classic: Boeing B-29 and B-50 Superfortress". International Air Power Review, Volume 22, 2007, các trang 136–169. Westport, Connecticut: AIRtime Publishing. ISSN 1473-9917. ISBN 978-1-880588-93-2.

Liên kết ngoài

 B-50 Design and Specifications, Global Security.org
 Boeing B-50 Superfortress, Joe Baugher
 B-29 & B-50 production batches and serial numbers
 National Museum XB-44 Superfortress Factsheet
 National Museum Fact Sheet for Pratt & Whitney R-4360

B-50 Superfortress
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay chở dầu quân sự Hoa Kỳ 1940–1949
Máy bay trong chiến tranh Việt Nam
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom chiến lược
Máy bay trinh sát
Máy bay vận tải
Máy bay chở dầu quân sự
Máy bay sáu động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Boeing B-29 Superfortress


title: Breguet 460

text:
Breguet 460 Vultur là một loại máy bay ném bom của Pháp trong thập niên 1930. Có vài chiếc 460 cùng biến thể của nó là Breguet 462 Vultur được chế tạo. Vài chiếc Breguet 460 đã được bán cho Không quân Cộng hòa Tây Ban Nha trong cuộc Nội chiến Tây Ban Nha.

Biến thể
Bre 460
Bre 460 M5
Br 462 B4

Quốc gia sử dụng

Armée de l'Air
 Cộng hòa Tây Ban Nha
Không quân Cộng hòa Tây Ban Nha

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
Airwar - Breguet 460
Aircraft that took part in the Spanish Civil War
Spanish Civil War Picture

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1930
460
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Pháp
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Đảo Sable (Nouvelle-Calédonie)

text:
đảo Sable () hay đảo Sandy () là một đảo ma được cho là nằm giữa Úc và Nouvelle-Calédonie thuộc Pháp tại biển San hô. Hòn đảo này xuất hiện trên một số bản đồ thế giới, bao gồm cả Google Maps, song thực tế là nó không tồn tại. Theo chế độ xem mặc định trên Google Earth thì khu vực hòn đảo được các ảnh điểm đen bao phủ.

Việc hòn đảo này không tồn tại lần đầu tiên được công bố bởi một số người say mê phát thanh nghiệp dư vào tháng 4 năm 2000. Họ lưu ý rằng hòn đảo đã hiện diện trên một số bản đồ song không xuất hiện trong các bản đồ khác như Times Atlas of the World, 10th Edition vào năm 1999. Một phát hiện tương tự được phát hiện bởi các nhà khoa học Úc vào năm 2012 trên tàu RV Southern Surveyor khi họ đang nghiên cứu kiến tạo mảng trong khu vực. Trong chuyến hành trình, họ nhận thấy một sự khác biệt giữa các bản đồ khác nhau và quyết định đi thuyền đến vị trí được cho là tồn tại hòn đảo để xác minh sự thật. Họ đã không tìm thấy hòn đảo nào và đáy biển của khu vực đó có độ sâu .

Cục Thủy văn Úc, một đơn vị của Hải quân Hoàng gia Úc, thì cho rằng việc hòn đảo Sable có mặt trên một số ấn phẩm bản đồ là sai lầm của con người lặp đi lặp lại qua nhiều năm, họ cũng tiết lộ, trong một số bản đồ đường bộ, nhà xuất bản sẽ thêm vào một số 'con đường ảo' để phát hiện và ngăn chặn tình trạng ăn cắp bản quyền. Nếu như hòn đảo này tồn tại, nó sẽ nằm trong lãnh hải của Pháp.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Các bản đồ đảo Sandy Island trong suốt lịch sử , tumblr.com

Đảo ma
Đảo tại Thái Bình Dương


title: Hội Sinh viên Việt Nam

text:
Hội Sinh viên Việt Nam là một tổ chức chính trị - xã hội dành cho sinh viên Việt Nam, hoạt động song song cùng Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, với Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là nòng cốt chính trị.

Chủ trương
Tổ chức này nêu tiêu chí:
"... đoàn kết, tập hợp rộng rãi mọi sinh viên Việt Nam cùng phấn đấu học tập, rèn luyện vì mục tiêu, lý tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam và cố lãnh tụ Hồ Chí Minh; góp phần xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, giàu mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vì quyền lợi hợp pháp, chính đáng của sinh viên; đoàn kết và hợp tác bình đẳng với các tổ chức sinh viên, thanh niên tiến bộ và nhân dân các nước trên thế giới vì mục tiêu hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội."

Hội hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự quản lý của Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và là vai trò nòng cốt chính trị của Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

Hội cũng là thành viên tập thể của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam và Hội Sinh viên Quốc tế.

Cơ cấu tổ chức
Hội sinh viên Việt Nam bao gồm các tổ chức sau:
 Trung ương Hội sinh viên; Hội sinh viên các tỉnh, thành phố; Hội sinh viên các Đại học khu vực, Hội sinh viên các trường đại học, cao đẳng, học viện, viện đào tạo hệ đại học, cao đẳng.
 Hội sinh viên các trường được thành lập các đơn vị trực thuộc gồm các Liên Chi hội, Chi Hội, Câu lạc bộ, đội, nhóm công tác của sinh viên.
 Hội sinh viên Việt Nam được thành lập trong sinh viên Việt Nam ở nước ngoài.

Lãnh đạo qua các thời kỳ

Các phong trào, chương trình hành động cách mạng
Cũng như Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Sinh viên Việt Nam tổ chức thực hiện các phong trào, chương trình hành động cách mạng để  đoàn kết, tập hợp, giáo dục và tổ chức cho sinh viên thực hiện các mục tiêu của Hội.

Mỗi nhiệm kỳ, Hội phát động một hoặc một vài phong trào, chương trình phù hợp với đặc điểm của từng thời kỳ.

Nhiệm kỳ VII (2003 - 2008)

 Phong trào “Thi đua học tập tốt, rèn luyện tốt”
 Phong trào “Sinh viên tình nguyện”

Nhiệm kỳ VIII (2008 - 2013)

 Cuộc vận động “Sinh viên 5 tốt”
 Cuộc vận động “Sinh viên xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, lành mạnh”

Nhiệm kỳ IX (2013 - 2018)

 Phong trào "Sinh viên 5 tốt"
 Chương trình "Xây dựng Hội Sinh viên Việt Nam vững mạnh"

Nhiệm kỳ X (2018 - 2023)

 Phong trào "Sinh viên 5 tốt"
 Chương trình "Tư vấn hỗ trợ sinh viên"
 Chương trình "Xây dựng Hội Sinh viên Việt Nam vững mạnh"

Thường trực Trung ương Hội khóa X

Cơ cấu

 Chủ tịch: Bí thư Trung ương Đoàn
 Phó Chủ tịch Thường trực: Trưởng Ban Thanh niên Trường học Trung ương Đoàn
 Phó Chủ tịch kiêm Trưởng Ban Kiểm tra Trung ương Hội: Phó Trưởng Ban Thanh niên Trường học Trung ương Đoàn
 Phó Chủ tịch phụ trách miền Bắc: Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam thành phố Hà Nội
 Phó Chủ tịch phụ trách miền Trung: Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam thành phố Đà Nẵng
 Phó Chủ tịch phụ trách miền Nam: Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam thành phố Hồ Chí Minh

Danh sách cụ thể

Chủ tịch: Nguyễn Minh Triết (SN 1988) - Bí thư Trung ương Đoàn
Phó Chủ tịch thường trực: Hồ Hồng Nguyên (SN 1988) - Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Đoàn, Trưởng Ban Thanh niên Trường học Trung ương Đoàn
Phó Chủ tịch kiêm Trưởng Ban Kiểm tra Trung ương Hội: Nguyễn Bá Cát (SN 1989) - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, Phó Trưởng Ban Thanh niên Trường học Trung ương Đoàn
Phó Chủ tịch phụ trách miền Bắc: Nguyễn Tiến Hưng (SN 1988) - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, Phó Bí thư Thành Đoàn, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam TP. Hà Nội
Phó Chủ tịch phụ trách miền Trung: Lê Công Hùng (SN 1988) - Phó Bí thư Thành Đoàn Đà Nẵng, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam TP. Đà Nẵng
Phó Chủ tịch phụ trách miền Nam: Trần Thu Hà (SN 1988) - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, Phó Bí thư Thành Đoàn, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam thành phố Hồ Chí Minh.

Vinh danh
 Huân chương Độc lập hạng Nhất - Năm 2000
 Huân chương Hồ Chí Minh - Năm 2005
 Huân chương Sao vàng - Năm 2010
 Huân chương Hồ Chí Minh (Lần 2) - Năm 2020

Xem thêm
 Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
 Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam

Tham khảo

Liẹn kết ngoài
 Trang web chính thức
 svvn.vn Báo Sinh viên Việt Nam

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
Tổ chức xã hội Việt Nam


title: Rết Việt Nam

text:
Rết Việt Nam (Scolopendra subspinipes) là một loài rết rất lớn được tìm thấy ở khắp Đông Á. Một trong những loài phổ biến rộng rãi nhất trong chi Scolopendra, loài này cũng được tìm thấy trên hầu hết các khu vực đất liền xung quanh và trong Ấn Độ Dương, tất cả các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á từ Nga đến các đảo của Malaysia và Indonesia, Úc, Nam và Trung Mỹ, các đảo Caribe, và có thể là một phần của miền Nam Hoa Kỳ. Tuy nhiên, bao nhiêu của phạm vi này là tự nhiên và bao nhiêu là do con người du nhập là không rõ ràng. Với phạm vi địa lý rộng và nhiều biến thể màu sắc, loài này được biết đến với nhiều tên gọi phổ biến bao gồm rết đầu đỏ Trung Quốc, rết rừng, rết chân cam và rết đầu đỏ.

Nó là một trong những loài rết lớn nhất với chiều dài tối đa là 20 cm. Loài rết này là một kẻ săn mồi năng động, hung dữ, săn bất kỳ con vật nào mà nó chế ngự được.

Mô tả
Đây là một loài lớn có thể phát triển chiều dài lên đến 20 cm. Nó có các biến thể màu sắc. Cơ thể của nó thường có màu đỏ hoặc nâu đỏ với các chân màu vàng hoặc vàng cam. Cùng đặc điểm chung với các thành viên khác của chi Scolopendra, nó có 22 đoạn cơ thể với mỗi đoạn có một đôi chân. Một cặp chân đã được sửa đổi được gọi là chân chẩm có thể được tìm thấy trên đầu, được bao phủ bởi một tấm chắn phẳng và có một cặp râu. Đây là công cụ chính mà rết sử dụng để giết con mồi hoặc để phòng thủ, vì chúng có móng vuốt sắc nhọn nối với các tuyến nọc độc. Rết thở qua các khe hở dọc theo hai bên cơ thể. Các lỗ này có dạng hình tròn hoặc hình chữ S. Chúng có cặp mắt đơn giản với thị lực kém, vì vậy chúng phụ thuộc nhiều hơn vào xúc giác và cơ quan thụ cảm hóa học của chúng.

Môi trường sống

Loài này có thể được tìm thấy ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới trên khắp con zephis Cựu thế giới. Nó cũng là một trong ba loài rết duy nhất ở Hawaii.

Chế độ ăn và tập tính

Đây là loài động vật chân đốt hung dữ và dễ bị kích thích, sẵn sàng tấn công nếu bị can thiệp và nhạy cảm với các rung động xung quanh. Nó săn chủ yếu các loài hình nhện, bao gồm nhện, bọ cạp và bọ cạp roi. Tuy nhiên, nếu nó đủ lớn để chế ngự các động vật có xương sống nhỏ như chuột hoặc các loài bò sát nhỏ, nó cũng sẽ sẵn sàng tiêu thụ chúng. Nó có xu hướng cố gắng ăn hầu hết mọi động vật sống mà nó gặp phải không dài hơn chính nó. Nó tấn công con mồi bằng những chiếc chân giả cuối cùng, sau đó cong đầu nhanh chóng về phía sau để cấy hàm nọc độc sâu và chắc chắn vào con mồi. Con mồi bị giữ bởi các chân khác của rết cho đến khi nó chết vì nọc độc hoạt động nhanh. Trong một cuộc giao tranh, rết sẽ dùng toàn bộ cơ thể cuốn chặt con mồi hoặc kẻ thù bằng hai chân bám chặt vào cơ thể đối thủ. Sau đó, nó sẽ nhanh chóng xuyên qua các hạch của mình vào nạn nhân để tiêm nọc độc.

Sinh sản
Con đực tạo ra các nang chứa các tế bào tinh trùng trưởng thành, các ống sinh tinh, được tích tụ trong một bể chứa gọi là ống sinh tinh của con cái trong quá trình giao phối. Con cái sau đó thụ tinh cho trứng, tế bào trứng chưa trưởng thành của mình và gửi chúng vào một khu vực tối, được bảo vệ. Rết cái đẻ từ 50 đến 80 quả trứng mà nó cảnh giác bảo vệ cho đến khi chúng nở và rết con lột xác một lần. Nếu phát hiện nguy hiểm, con cái sẽ quấn quanh con mình để giữ chúng an toàn. Rết non lột xác mỗi năm một lần và mất từ ba đến bốn năm để đạt kích thước trưởng thành hoàn toàn. Con trưởng thành thay vỏ mỗi năm một lần. Chúng có thể sống từ 10 năm trở lên.

Nọc độc
Scolopendra subspinipes đã được báo cáo là nguyên nhân rõ ràng của một cái chết liên quan đến con người. Trường hợp tử vong ở Philippines, trong đó con rết cắn vào đầu một bé gái 7 tuổi. Bé gái chết sau 29 tiếng.

Mối quan hệ với con người
S. subspinipes là một vật nuôi phổ biến trong số những người ưa thích động vật chân khớp. Nó từng là nguồn thực phẩm truyền thống của thổ dân Úc.

Phân loài
Số lượng phân loài của S. subspinipes không rõ ràng và khác nhau giữa các tác giả. Các ký tự phân loại đã kết hợp các đặc điểm ngoại hình như màu sắc, cấu trúc da và số lượng và vị trí của các gai, tạo ra các phân loài không thể phân biệt và phân loại được. Một đánh giá năm 2012 cho thấy một phân loài trước đây, S. subspinipes cingulatoides trên thực tế là một loài riêng biệt và S. subspinipes không có phân loài hợp lệ.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Cận cảnh rết khổng lồ Việt Nam "xơi tái" chuột. Báo điện tử Kiến thức. Cập nhật lúc 19:08 13/11/2012 (GMT+7). Truy cập ngày 23 tháng 12 năm 2012.
  28/10/2007

Động vật được mô tả năm 1815
Động vật chân khớp Việt Nam
Động vật Đông Nam Á
S


title: Tề Tương vương

text:
Tề Tương vương (chữ Hán: 齊襄王, ? – 265 TCN), tên thật là Điền Pháp Chương (田法章), là vị Quốc vương thứ 7 của nước Điền Tề - chư hầu nhà Chu thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Lên ngôi
Theo Sử ký, Điền Pháp Chương là con của Tề Mẫn vương – vua thứ 6 nước Điền Tề, mẹ ông là Tề Mẫn Thái hậu.

Năm 285 TCN, nước Tề bị các nước chư hầu Yên, Ngụy, Tần, Triệu và Hàn tấn công, vua cha Tề Mẫn vương phải bỏ chạy. Thái tử Pháp Chương chạy theo vua Tề bôn ba, sau cùng trở lại đất Cử. Tướng Sở là Náo Xỉ được Sở Khoảnh Tương vương cử cầm quân sang cứu Tề, được Mẫn vương phong làm tướng nhưng lại phản Mẫn vương, giết chết Mẫn vương.

Vua cha bị giết khiến Thái tử Pháp Chương phải cùng mẹ bỏ trốn và thay tên họ ở nước Cử. Ông trốn trong nhà quan Thái sử Kiểu (太史敫). Con gái quan thái sử thấy Điền Pháp Chương dung mạo khác thường, đem lòng yêu và hai người quan hệ tình cảm với nhau.

Làm vua
Cùng lúc, dân nước Tề ở đất Cử thấy Náo Xỉ giết hại vua Tề bèn nổi lên chống lại. Náo Xỉ phải bỏ đất Cử chạy. Người nước Cử tìm dòng dõi vua Tề để lập người kế nghiệp, Điền Pháp Chương bèn công khai thân phận của mình. Ông được người thành Cử tôn làm vua, tức là Tề Tương vương. Ông lập con gái quan Thái sử Kiều làm Vương hậu, tức Quân vương hậu. Người đất Cử ra sức giúp ông giữ thành. Cùng lúc tại thành Tức Mặc, tướng giữ thành là Điền Đan dùng mưu kế giữ được thành khiến Nhạc Nghị không thể hạ được 2 thành còn lại của nước Tề sau khi đã chiếm được 70 thành.

Năm 278 TCN, Điền Đan ở Tức Mặc dùng kế đại phá quân Yên. Tướng Yên lúc đó là Kỵ Kiếp (Nhạc Nghị bị Điền Đan phản gián gièm pha bị cách chức) bị đánh bại và tử trận, quân Yên phải rút về nước. Nước Tề được khôi phục. Điền Đan rước Tề Tương vương về Lâm Tri. Ông phong Điền Đan làm tướng quốc, tước An Bình quân.

Năm 271 TCN, Tần Chiêu Tương vương tấn công đất Cương Thọ của nước Tề.

Năm 265 TCN, ông sai tướng Điền Đan mang quân đánh Yên, chiếm đất Trung Dương.

Tề Tương vương ốm nặng và qua đời trong năm đó. Ông ở ngôi được 19 năm. Con ông là Điền Kiến lên nối ngôi, tức là Tề vương Kiến.

Xem thêm
 Tề vương Kiến
 Tề Mẫn vương
 Điền Đan

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Điền Tề thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
Hàn Triệu Kỳ (韩兆琦) (2010). "Điền Kính Trọng Hoàn thế gia (田敬仲完世家)" (tiếng Trung). Sử ký (史记)'. Bắc Kinh: Trung Hoa thư cục (中华书局). 3659–3663. ISBN 978-7-101-07272-3.

Chú thích

Năm sinh không rõ
Vua nước Tề
Mất năm 265 TCN
Mất thập niên 260 TCN
Năm 265 TCN


title: Trận Dermbach

text:
Trận Dermbach, còn gọi là Các trận chiến tại Neidhartshausen, Zelle, Wiesenthal và Roßdorf là một loạt cuộc đụng độ trong cuộc Chiến tranh nước Đức năm 1866, đã diễn ra vào ngày 4 tháng 7 năm 1866, tại các ngôi làng ở phía đông và nam Dermbach, thuộc vùng Thüringen. Trong cuộc giao chiến đẫm máu này, một sư đoàn của quân đội Phổ dưới quyền chỉ huy của Trung tướng August Karl von Göben – một trong 3 sư đoàn thuộc binh đoàn của Thượng tướng Bộ binh Eduard Vogel von Falckenstein đã giành chiến thắng trước một đạo quân Bayern tiến đánh từ Thüringen (với 2 sư đoàn) dưới sự chỉ huy của Hoàng tử Karl xứ Bayern. Trận chiến Dermbach đã mang lại thiệt hại nặng nề cho quân đội cả hai bên (trong đó con số thương vong của quân đội Bayern cao hơn Phổ). Cũng như trong các trận thắng khác của các lực lượng Phổ trong cuộc chiến tranh (như trận Kissingen), tài nghệ của Trung tướng Von Göben được xem là nguyên nhân chủ yếu cho thắng lợi tại Dermbach. Với thất bại này, quân đội Bayern hay nói cách khác là Quân đoàn số 7 của Liên minh Đức bị buộc phải rút chạy về phía sau sông Saale, và không thể hội quân với Quân đoàn số 8 (gồm các lực lượng đến từ một số bang Đức và Đế quốc Áo).

Sau khi quân đội Hanover đầu hàng vào ngày 29 tháng 6 năm 1866, tướng Von Falckenstein của Phổ đã chiêu tập binh mã tấn công các bang miền Nam Đức, trong khi quân đội Liên minh Đức đang trấn ngữ sông Main. Vào đầu tháng 7, quân Liên minh đã sẵn sàng chiến đấu, trong đó quân đội Bayern án ngữ tại hướng bắc vùng Franken. Von Falckenstein đã thực thi kế hoạch ngăn ngừa một cuộc hợp binh giữa quân Bayern với Quân đoàn số 8 của Liên minh vốn đang án ngữ ở hướng bắc Frankfurt, và ông đã quyết định tấn công quân Bayern. Trong khi sư đoàn Phổ của tướng Beyer đánh bại kỵ binh Bayern vào ngày 4 tháng 7, tướng Von Göben đã được lệnh tiến đánh qua Dermbach, trước khi đánh bại kẻ địch rồi trở lại Dermbach và có thể chuẩn bị cho bước tiến tiếp theo của quân Phổ. Giao tranh đã nổ ra quyết liệt vào ngày 4 tháng 7 giữa quân đội của một nước Phổ Kháng Cách và một nước Bayern Công giáo, gợi nhớ lại cuộc Chiến tranh Ba mươi năm. Lữ đoàn Phổ của tướng Karl von Wrangel đã tiến đánh Wiesenthal, trong khi lữ đoàn của Kummer tiến công Neidhartshausen. Làng Neidhartshausen và các cao điểm lân cận đã được phòng ngự chặt chẽ, song đã rơi vào tay quân Phổ sau một trận giao tranh quyết liệt với tổn thất lớn cho người Phổ. Đến trưa, các lực lượng Bayern đã bị đánh đuổi khỏi Neidhartshausen và Zelle được tăng viện. Với quyết tâm phòng vệ Diedorf, Hoàng tử Karl xứ Bayern đã phái một lữ đoàn tràn qua làng này, nhưng bị hỏa lực của đối phương chặn đứng. Trong khi đó, tại Wiesenthal, tướng Wrangel phải giao chiến dữ dội với lực lượng đông hơn của Bayern dưới quyền tướng Jakob von Hartmann, và chịu thiệt hại nặng nề. Song, quân đội của Wrangel đã đánh chiếm được làng Wiesenthal, và lực lượng pháo binh Phổ cũng giành thắng lợi lớn trước pháo binh Bayern về phía tây nam. Trong cuộc tiến công đồi Nebelsbeig của đối phương, quân đội Bayern đã kháng cự dũng mãnh, nhưng không ngăn nổi binh lính người Westfalen của Phổ và ngọn đồi đã thất thủ với thiệt hại rất lớn cho địch thủ.

Trận đánh tại Dermbach đã thể hiện hiệu quả của súng trường nạp hậu của Phổ và súng trường Podewils của Bayern. Sau chiến thắng, Göben đã rút hai quân đoàn của ông về Dermbach, và trong ngày hôm sau quân Bayern rút về hướng nam. Quân đội Phổ đã tiếp tục bước tiến của mình và vài ngày sau đó, họ đã giành thắng lợi ở Kissingen và vượt được sông Saale.

Chú thích

Đọc thêm

 Theodor Fontane: Der deutsche Krieg von 1866. Verlag Rockstuhl, Bad Langensalza 2001, ISBN 3-934748-75-9
 Berichterstatter des Daheim: Der Feldzug der preußischen Main-Armee im Sommer 1866, Verlag Velhagen & Klasing, Bielefeld und Leipzig 1867
 Heinz Helmert; Hans-Jürgen Usczeck:Preußischdeutsche Kriege von 1864 bis 1871 - Militärischer Verlauf, 6. überarbeitete Auflage, Militärverlag der deutschen demokratischen Republik, Berlin 1988, ISBN 3-327-00222-3

Dermbach
Dermbach
Dermbach
Dermbach


title: Tề hầu Diệm

text:
Tề hầu Diệm (chữ Hán: 田侯剡, trị vì: 383 TCN - 375 TCN), là vị vua thứ hai của nước Điền Tề - chư hầu nhà Chu dưới thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Ông tên thật là Điền Diệm (田剡), con trai của Điền Tề Thái công. Trước đó nước Tề đã nằm trong tay họ Điền từ năm 481 TCN, năm 386 TCN, cha ông đã cướp ngôi vua từ tay Khương thị, lập ra Điền Tề. Năm 383 TCN, Thái công chết, Điền Diệm nối ngôi.

Năm 378 TCN, các nước Hàn, Triệu, Nguỵ tấn công Tề. 3 năm sau ông bị em là Điền Ngọ giết để đoạt ngôi, tức Điền Tề Hoàn công. Các con trai của ông cũng bị giết.

Xem Thêm
Tề Thái công (Điền Tề)
Tề Hoàn công (Điền Tề)

Tham khảo
Hàn Triệu Kỳ (韩兆琦) (2010). "Điền Kính Trọng Hoàn thế gia (田敬仲完世家)" (tiếng Trung). Sử ký (史记)'. Bắc Kinh: Trung Hoa thư cục (中华书局). 3659–3663. ISBN 978-7-101-07272-3.
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Tham khảo

Năm sinh thiếu
Mất năm 375 TCN
Vua Trung Quốc bị giết
Vua nước Tề
Năm sinh không rõ
Mất thập niên 370 TCN
Năm 375 TCN