title: Power Rangers

text:
Power Rangers là một thương hiệu giải trí và bán hàng lâu năm của Mỹ xoay quanh phim truyền hình dành cho trẻ em với một đội siêu anh hùng biến hình. Sản xuất lần đầu tiên bởi Saban Entertainment, sau đó bởi BVS Entertainment, sau đó chuyển sang SCG Power Rangers LLC trực thuộc Saban Capital Group và hiện được Hasbro sản xuất, loạt phim truyền hình được chuyển thể từ loạt phim nổi tiếng ăn khách Super Sentai của Nhật Bản và có nhiều cảnh quay lấy từ chương trình của Nhật sản xuất bởi Toei Company . Phần đầu tiên là Mighty Morphin Power Rangers, ra mắt vào ngày 28 tháng 8 năm 1993 đã giúp khởi động chương trình Fox Kids của những năm 1990, và được đưa vào nền văn hóa đại chúng cùng với một loạt các nhân vật hành động và đồ chơi của Bandai .

Mặc dù ban đầu bị chỉ trích bởi tính bạo lực đối với khán giả trẻ em thương hiệu vẫn tiếp tục duy trì sản xuất. Tính đến năm 2019, Power Rangers đã có 27 mùa phim truyền hình với 20 chủ đề khác nhau và ba bộ phim điện ảnh được phát hành vào năm 1995, 1997 và 2017.

Năm 2010, Haim Saban đã giành lại quyền sở hữu bản quyền sau bảy năm bán cho Công ty Walt Disney. Năm 2018, Hasbro tuyên bố rằng sau này sẽ mua lại bản quyền và phần còn lại của thương hiệu trong một thỏa thuận trị giá 522 triệu đô la, bộ phim đầu tiên Hasbro sản xuất đã được ra mắt năm 2019.

Tổng quan

Do Power Rangers lấy hầu hết các cảnh quay của nó từ Super Sentai, nó có nhiều điểm nổi bật giúp phân biệt nó từ các loạt phim siêu anh hùng khác. Mỗi mùa phim xoay quanh một nhóm những người trẻ tuổi được tuyển dụng và đào tạo bởi một người cố vấn để biến đổi thành Rangers, có thể sử dụng sức mạnh đặc biệt và điều khiển các cỗ máy khổng lồ được gọi là Zords để đánh bại và vượt qua các lực lượng xấu xa đang đe dọa nhân loại. Vào cuối mùa phim, Rangers thường hy sinh vũ khí, Zords và sức mạnh của mình, để đánh bại nhân vật phản diện chính mà họ đã chống lại trong suốt mùa phim. Ví dụ trong Mighty Morphin, phù thủy ngoài hành tinh Zordon tuyển mộ các thanh niên để khai thác sức mạnh của khủng long và động vật kỷ băng hà nhằm đánh bại lực lượng xấu xa của Rita Repulsa .

Khi "morphed" các Rangers trở thành siêu anh hùng mạnh mẽ mặc đồ chiến đấu và mũ bảo hiểm có kính che mặt. Trang phục của mỗi đội là gần như giống hệt nhau ngoại trừ màu sắc và thiết kế mũ bảo hiểm của từng người. Morphed Rangers thường sở hữu sức mạnh siêu nhân, độ bền và khả năng chiến đấu bằng tay. Một số có những khả năng siêu phàm như siêu tốc độ hay tàng hình, là những thuộc tính có liên quan đến khả năng Ranger của họ . Ngoài ra, mỗi Rangers có một vũ khí riêng cũng như các loại vũ khí thông thường được sử dụng để chiến đấu trên mặt đất . Khi kẻ thù phát triển đến kích thước đáng kinh ngạc, Zords cá nhân của các Rangers sẽ kết hợp với nhau thành một Megazord lớn hơn.

Các Rangers hoạt động trong một nhóm năm hoặc ba người, với nhiều Rangers hơn tham gia vào mỗi mùa phim. Mỗi đội Rangers, với một vài ngoại lệ, tuân theo một tập hợp chung của các công ước, được nêu ở đầu của Mighty Morphin và ngụ ý của cố vấn trong suốt nhiều loạt phim khác: Power Rangers không thể sử dụng sức mạnh Ranger của họ cho lợi ích cá nhân hoặc làm leo thang một cuộc đấu (trừ khi buộc phải làm như vậy), cũng như tiết lộ danh tính của họ cho công chúng  Hình phạt cho việc không tuân theo các quy tắc này, ít nhất là trong Mighty Morphin Power Rangers, sẽ là mất đi sức mạnh.

Như trong Super Sentai, bảng màu của mỗi đội Power Rangers thay đổi mỗi mùa phim  Đỏ, Xanh và Vàng xuất hiện trong tất cả các nhóm Ranger. Các màu sắc phổ biến nhất không xuất hiện mỗi năm là Hồng, tiếp theo là Xanh lá cây, Đen, và Trắng. Màu sắc và sự chỉ định khác cũng xuất hiện trong suốt loạt phim  Màu sắc chỉ định cho Rangers cũng ảnh hưởng đến tủ quần áo của họ trong suốt loạt phim: quần áo dân sự thường phù hợp với màu của trang phụ Ranger .

Lịch sử

Chuyển thể của Super Sentai
Sản xuất của Power Rangers liên quan đến nội địa hóa và sửa đổi chất liệu gốc từ Super Sentai để kết hợp với văn hóa Mỹ và phù hợp với tiêu chuẩn truyền hình Mỹ. Thay vì lồng tiếng Anh hoặc dịch các cảnh quay của Nhật Bản, chương trình Power Rangers bao gồm những cảnh có các diễn viên nói tiếng Anh (hoặc từ Hoa Kỳ, Canada, Australia, New Zealand và Vương quốc Anh) ghép với những cảnh có diễn viên Nhật Bản lồng tiếng Anh hoặc những cảnh hành động từ Super Sentai với Rangers chống lại quái vật hoặc robot khổng lồ (Zord và Megazord) giao tranh với lồng tiếng Anh. Trong một số mùa phim, những cảnh chiến đấu ban đầu được quay phim để kết hợp với nhân vật hoặc các mặt hàng duy nhất cho Power Rangers . Cũng giống như nhiều liên doanh trước của Saban Entertainment trong việc bản địa hóa truyền hình Nhật cho khán giả phương Tây, cốt truyện và tên nhân vật và rất khác so với nguồn, mặc dù một vài mùa phim vẫn có câu chuyện gần với mùa phim Super Sentai mà nó dựa trên.

Loạt phim bắt đầu thương hiệu, Mighty Morphin Power Rangers (chuyển thể Mỹ của chương trình Super Sentai năm 1992 của Nhật là Kyōryū Sentai Zyuranger), bắt đầu phát sóng như là một phần của kênh Fox Kids được phát sóng trên mạng Fox. Nó kéo dài trong hơn ba mùa phim (từ 1993 đến 1996) .

Lịch sử phát sóng

Saban Entertainment phân phối Power Rangers từ năm 1993 cho đến cuối năm 2001, và Fox phát sóng cho đến mùa thu năm 2002. Công ty Walt Disney mua thương hiệu như là một phần của một mua lại diễn ra vào năm 2001 . Điều này dẫn đến việc Fox Family Worldwide trở thành ABC Family Worldwide Inc.  Việc mua lại này cũng khiến Saban Entertainment trở thành BVS Entertainment, từ News Corporation, công ty mẹ của Fox và Haim Saban . Chương trình tiếp tục phát trên Fox cho đến khi công ty thay thế Fox Kids với "FoxBox" tại Hoa Kỳ. Kể từ tháng 9 năm 2002, tất cả các chương trình Power Rangers được phát sóng trên mạng Disney của nhiều nước (ABC Kids, Toon Disney và Jetix) . ABC Family, một mạng khác thuộc sở hữu của Disney, cũng được sử dụng để chiếu Power Rangers cho đến chuyển sang khung thời gian Jetix sau ngày 31 tháng 8 năm 2006. Cũng tại Hoa Kỳ, Disney Channel chưa bao giờ phát sóng, nếu không phải tất cả hiện thân của Power Rangers từ thời Disney do cam kết phát sóng chương trình gốc của nó. Ngày 12 tháng 2 năm 2009, Toon Disney kết thúc trong sự trỗi dậy của Disney XD, kết thúc việc phát sóng trên cáp của Power Rangers ở một số khu vực của Hoa Kỳ. Một số nhóm phát thanh truyền hình liên kết với ABC cũng đã từ chối phát sóng Power Rangers từ năm 2006 do thiếu các nội dung giáo dục và thông tin trong các chương trình .

Một bài báo trên The New Zealand Herald xuất bản vào ngày 7 tháng 3 năm 2009 xác định Power Rangers RPM là mùa phim cuối cùng của Power Rangers. Giám đốc sản xuất Sally Campbell đã nói trong một cuộc phỏng vấn, "... ở giai đoạn này, chúng tôi sẽ không quay một mùa phim nào khác" . Ngày 1 tháng 9 năm 2009, trong cuốn Disney A to Z: The Official Encyclopedia của Disney, lưu trữ viên Dave Smith nói rằng "sản xuất các tập phim mới [của Power Rangers] chấm dứt vào năm 2009" . Sản xuất Power Rangers chấm dứt và loạt phim cuối cùng của BVS Entertainment, RPM, kết thúc vào ngày 26 tháng 12 năm 2009 .

Ngày 1 tháng 10 năm 2009, Bandai phát hành một thông cáo báo chí rằng Disney sẽ tái phát sóng Mighty Morphin Power Rangers bắt đầu từ tháng 1 năm 2010 trên ABC Kids thay vì một loạt phim mới sử dụng cảnh quay từ Samurai Sentai Shinkenger. Một dòng đồ chơi mới đi kèm với loạt phim và xuất hiện trong các cửa hàng ở nủa sau năm 2009 . Giờ chiếu của ABC kết thúc vào ngày 28 tháng 8 năm 2010 và quay trở lại cho các chi nhánh.

Ngày 12 tháng 5 năm 2010, Thương hiệu Saban của Haim Saban mua lạithương hiệu từ Disney với 43 triệu đôla  và công bố kế hoạch sản xuất một mùa phim truyền hình mới. Mùa phim thứ 18, Samurai, bắt đầu phát sóng trên Nickelodeon vào ngày [[7 tháng 2 năm 2011 , với các tập phim trước đó bắt đầu phát lại trên Nicktoons một năm sau đó . Saban cũng công bố kế hoạch để thực hiện một bộ phim Power Rangers mới

Ngày 2 tháng 7 năm 2012, đã có công bố là Saban Brands sẽ đưa ra một khối phim hoạt hình sáng thứ bảy trên The CW, gọi là Vortexx, vào ngày 25 tháng 8 năm 2012 sẽ phát sóng Power Rangers .

Tại Việt Nam, cộng đồng mạng đều phụ đề cho loạt phim Power Rangers và riêng hai phim Power Rangers Ninja Storm & Jungle Fury được Công ty cổ phần Truyền thông & Điện ảnh Sài Gòn lần lượt dịch là "Siêu nhân Cuồng phong " và "Siêu nhân Rừng xanh". Một số bộ của Power Rangers cũng bị phát hành băng đĩa lậu và bán tràn lan trên thị trường những năm gần đây. Song song với Super Sentai, BH Media (BH Kids) là đơn vị vi phạm nặng nề khi công khai đăng tất cả các loạt phim Power Rangers lên Youtube và chặn IP Mỹ nhằm tránh bị Saban phát hiện; không chỉ vậy BH Kids còn lấy bản sub của các nhóm fansub để thực hiện thuyết minh cho những tập phim trên Youtube trái phép.

Phim truyền hình
Loạt phim đầu tiên Mighty Morphin Power Rangers cho đến In Space theo sau một câu chuyện với dàn diễn viên và các nhân vật dần dần thay đổi trong hơn sáu năm  Bắt đầu với Lost Galaxy, mặc dù vẫn có quan hệ với các câu chuyện trước đó, mỗi loạt phim Power Rangers có cốt truyện khép kín riêng, độc lập với các loạt phim trước. Tập đang chéo giữa các loạt phim khác nhau bao gồm các Ranger, nhân vật phản diện, và các nhân vật khác từ mùa phim trước cũng bắt đầu với Lost Galaxy .

Mighty Morphin Power Rangers, loạt phim dài nhất, được phát sóng từ 1993 đến 1995, trải qua ba mùa. Trong ba mùa, MMPR sử dụng cảnh quay, trang phục và đạo cụ từ hai Super Sentai: Kyōryū Sentai Zyuranger (thứ 16) cho mùa 1, nhân vật White Ranger lấy từ Kibaranger trong Gosei Sentai Dairanger (thứ 17) cho mùa 2 và mùa 3. Năm 2010, MMPR được làm lại. Không như Zyuranger có chiến binh vàng là nam, chiến binh vàng của loạt series này là nữ.
Mighty Morphin Alien Rangers phát sóng vào đầu năm 1996 là một bộ phim truyền hình ngắn. Phần phim này có liên kết chặt chẽ với phần sau là Zeo. Cảnh quay, đạo cụ và trang phục đều lấy từ Ninja Sentai Kakuranger (thứ 18).
Power Rangers: Zeo phát sóng vào năm 1996 và có sự thay đổi đầu tiên trong trang phục cho Power Rangers Mỹ, sử dụng cảnh quay từ Chouriki Sentai Ohranger (thứ 19).
Power Rangers: Turbo phát sóng vào năm 1997 và cũng có một bộ phim có tiêu đề Turbo: A Power Rangers Movie đóng vai trò là cầu nối giữa Zeo và Turbo, đồng thời giới thiệu Justin Stewart, Power Ranger trẻ tuổi nhất. Turbo sử dụng cảnh quay Gekisou Sentai Carranger (thứ 20).
Power Rangers in Space phát sóng vào năm 1998. Bộ phim kết thúc câu chuyện liên quan đến nhân vật Zordon và giới thiệu áo giáp Battlizers, chỉ có trong bản Mỹ hóa. In Space sử dụng cảnh quay và đạo cụ của phần phim (thứ 21) Denji Sentai Megaranger
Power Rangers: Lost Galaxy phát sóng vào năm 1999. Trong khi tất cả các loạt phim trước đó có mối liên kết trong dàn diễn viên và nhân vật, Lost Galaxy sử dụng một dàn diễn viên hoàn toàn mới để đóng Power Rangers. Nó cũng bắt đầu xu hướng các tập "team up" đang chéo tập hợp nhóm hiện tại gặp nhóm trước để chống lại một kẻ thù chung. Loạt phim sử dụng đạo cụ và cảnh quay từ phần phim thứ (thứ 22) Seijuu Sentai Gingaman. Đây là series Power Rangers thứ hai có chiến binh vàng là nữ không như Gingaman có chiến binh vàng là nam.
Power Rangers: Lightspeed Rescue được phát sóng vào năm 2000 và là lần đầu tiên có một Power Rangers được tạo riêng cho phim, Titanium Ranger. Lightspeed Rescue sử dụng cảnh quay, đạo cụ và trang phục phần phim (thứ 23) Kyuukyuu Sentai GoGoFive. Đây là series thứ ba có chiến binh vàng là nữ, khác với GoGo Five.
Power Rangers: Time Force phát sóng vào năm 2001; là loạt phim cuối cùng hoàn toàn được sản xuất bởi Saban Entertainment. Time Force sử dụng cảnh quay và đạo cụ từ phần phim (thứ 24) Mirai Sentai Timeranger, Đây là series thứ tư có chiến binh vàng là nữ, không như Timeranger có chiến binh vàng là nam.
Power Rangers: Wild Force (loạt phim đầu tiên được sản xuất một phần bởi BVS Entertainment) được phát sóng vào năm 2002. Loạt phim kỷ niệm 10 năm thành lập nên cũng có một tập phim đang chéo kỷ niệm có tiêu đề "Red Forever", khi mà Ranger Đỏ từ các loạt phim tập hợp lại để chống lại một kẻ thù chung. Wild Force sử dụng cảnh quay và đạo cụ từ phần phim (thứ 25) Hyakujuu Sentai Gaoranger. Wild Force là mùa phim cuối cùng được quay tại Hoa Kỳ. Đây là series cuối cùng có chiến binh vàng cũng là nữ chứ không như bản gốc của Nhật là nam.
Power Rangers Ninja Storm phát sóng vào năm 2003. Loạt phim đầu tiên được sản xuất hoàn toàn bởi BVS Entertainment và được quay tại New Zealand. Không giống như một số người tiền nhiệm, Ninja Storm không có bất kì một tập phim đang chéo với nhóm Power Rangers trước đó. Ninja Storm sử dụng cảnh quay và trang phục từ phần phim (thứ 26) Ninpuu Sentai Hurricaneger. Có thể nói đây là loạt phim ăn khách nhất của Power Rangers; khác hẳn với phiên bản Hurricaneger, cả sáu chiến binh đều sử dụng motorcyle.
Power Rangers: Dino Thunder phát sóng vào năm 2004 và giới thiệu lại nhân vật Tommy Oliver của Jason David Frank, người xuất hiện trước đó trong Mighty Morphin, Zeo và Turbo. Dino Thunder sử dụng cảnh quay và đạo cụ từ phần phim (thứ 27) Bakuryū Sentai Abaranger. Tommy và Ninja Rangers xuất hiện trong Dino Thunder thiết lập lại sự liên tục giữa sản xuất của Saban và Disney.
Power Rangers: S.P.D. phát sóng vào năm 2005. Giống như phiên bản Nhật (thứ 28) Tokusou Sentai Dekaranger phần phim này có nhiều hơn sáu chiến binh, hai trong số đó chỉ xuất hiện một lần.
Power Rangers: Mystic Force được phát sóng vào năm 2006 và là loạt phim đầu tiên có một dàn diễn viên hoàn toàn từ Úc và New Zealand, cũng như là loạt phim đầu tiên của BVS không tạo ra một nhân vật phản diện mới mà dựa hoàn toàn vào các nhân vật phản diện đến từ đối tác Super Sentai là thứ 29 Mahou Sentai Magiranger.
Power Rangers: Operation Overdrive được phát sóng vào năm 2007 và là mùa phim kỷ niệm 15 năm của thương hiệu, có tập đang chéo Once a Ranger có sự trở lại nhân vật Adam Park của Johnny Yong Bosch. Operation Overdrive sử dụng cảnh quay và trang phục từ phần phim (thứ 30) GoGo Sentai Boukenger.
Power Rangers: Jungle Fury được phát sóng vào năm 2008 và là loạt phim đầu tiên sản xuất bởi BVS cũng như là loạt phim thứ hai có Power Rangers được tạo riêng cho chương trình, Spirit Rangers. Loạt phim này sử dụng trang phục và cảnh quay từ phần phim (thứ 31) Juken Sentai Gekiranger. Đây là loạt series ăn khách thứ hai của Power Rangers. Không như phiên bản gốc Gekiranger, Jungle Fury ngoài 5 chiến binh ra thì còn có Bat Ranger, Shark Ranger và Elephant Ranger. Và Red Tiger Ranger sở hữu motorcyle.
Power Rangers RPM, loạt phim thứ 17, ra mắt tháng 3 năm 2009. Nó là loạt phim thứ hai diễn ra trong một khung cảnh tương lai và là cái đầu tiên diễn ra trong một thiết lập hậu tận thế. Loạt phim này sử dụng trang phục và cảnh quay từ phần phim (thứ 32) Engine Sentai Go-onger.
Power Rangers: Samurai, ra mắt tháng 2 năm 2011 . Đây là loạt phim đầu tiên được sản xuất bởi Saban Brands từ Time Force. Loạt phim này sử dụng trang phục và cảnh quay từ (thứ 33) Samurai Sentai Shinkenger.
 Phần hai của Samurai được gọi là Power Rangers Super Samurai. Chiếu vào ngày 18 tháng 2 năm 2012.
Power Rangers: Megaforce đã được công bố bởi Saban là chương trình mới cho mùa phim truyền hình 2013, phục vụ như là kỷ niệm 20 năm của hiệu . Loạt phim này sử dụng trang phục và cảnh quay, cũng như là tên "Warstar", "Tensou" và "Gosei", từ (thứ 34) Tensou Sentai Goseiger  Kidscreen nói rằng Megaforce sẽ có "sự trở lại của nhiều Rangers lịch sử", với Barnes & Noble nói rằng chương trình sẽ có "hồi tưởng, vũ khí" từ loạt phim cũ hơn và tập trung vào "một vài thiếu niên bình thường với số phận thật đặc biệt" .
Power Rangers: Super Megaforce là bộ phim đặc biệt do hãng Saban Brands làm, nối tiếp serie đặc biệt Super Rangers (Super Samurai - 1 phần phim đặc biệt của Power Rangers: Samurai) của Power Rangers. Trong phim sẽ có "sự trở lại của nhiều Rangers lịch sử". Bối cảnh gần như là làm lại từ đầu, một vài cảnh sẽ được cắt từ (thứ 35) Kaizoku Sentai Gokaiger, phát hành năm 2014. Trong đó, Squadron Rangers (phiên bản Mỹ của Gosei Sentai Dairanger) là một đội Ranger từ Hành tinh 0117 của Thiên hà A47, những người đã nhận được sức mạnh của họ từ Morphinaut và chuyển qua nhiều sức mạnh của Ranger xuyên thời gian và không gian trước khi cuối cùng họ ổn định với bộ sức mạnh hiện tại của mình. Họ đã hy sinh Trái tim Morphin của mình để cứu Phantom Ranger khỏi Dark Spectre, điều này cho phép họ trở thành Sứ giả của Morphin Grid. Những rangers này là một trong những "Sức mạnh mới": một tập hợp các Rangers bí ẩn có Chìa khóa Ranger huyền thoại đã được Super Mega Rangers sử dụng. Theo ghi nhận của Gosei, những đội này chưa từng được nhìn thấy trước đây trên Trái đất, ít nhất là Trái đất ở chiều nguyên tố, cho đến thời điểm đó. Chiến binh thứ 6 của Squadron Rangers, khác hẳn bản gốc Nhật là Kibaranger - chiến binh trắng.
Power Rangers: Dino Charge đã được công bố bởi Saban là chương trình mới cho mùa phim truyền hình 2015. Đây sẽ là 1 cú hích lớn đối với hãng vì phim mang phong cách khủng long - 1 đề tài lớn của Hoa Kỳ trong nhiều năm. Nhưng mặc dù là làm lại của (thứ 37) Zyuden Sentai Kyoryuger, Power Rangers Dino Charge cũng sẽ lấy một số tình tiết của Tokumei Sentai Go-Busters. Đây sẽ là bộ phim thứ 2 mang motif Khủng Long (Mighty Morphin không được tính) và là đội đầu tiên trong lịch sử PR không có chiến binh vàng.
 Phần hai của Dino Charge được gọi là Power Rangers Dino Super Charge năm 2016.
Power Rangers: Ninja Steel được chính thức xác nhận ra mắt sau khi Dino Super Charge kết thúc. Bộ phim truyền hình này sẽ dựa theo của (thứ 39) Shuriken Sentai Ninninger và một số tình tiết như Ressha Sentai ToQger cũng cùng lý do với Dino Charge. Bộ phim mang phong cách Ninja nhưng cũng một số chi tiết như 1 trò chơi sống còn - khác xa so với Ninninger. Power Rangers Ninja Steel sẽ ra mắt tập đầu ngày 21 tháng 1 năm 2017.
Phần hai của Ninja Steel được gọi là Power Rangers Super Ninja Steel năm 2018.
Power Rangers: Beast Morphers là series Power Rangers năm 2019 sau khi kết thúc Ninja Steel. Bộ phim truyền hình này sẽ dựa theo và sử dụng một số cảnh quay của series Super Sentai thứ 36 Tokumei Sentai Go-Busters. Đây cũng là bộ đầu tiên do hãng phát hành đồ chơi trẻ em Hasbro phát triển sau thương vụ bán lại thương hiệu của Saban.
Power Rangers Dino Fury là series Power Rangers năm 2021. Bộ phim này sẽ dựa trên super sentai thứ 43 Kishiryu Sentai Ryusoulger. Khác với Ryusoulger, chiến binh lục là nữ.
Power Rangers Cosmic Fury là series Power Rangers năm 2023. Bộ phim truyền hình này sẽ dựa theo và sử dụng một số cảnh quay của series Super Sentai thứ 41 Uchuu Sentai Kyuranger. Đang có những tin đồn về việc Power Rangers Cosmic Fury sẽ là series cuối cùng được sản xuất. Đạo diễn Simon Bennett xác nhận rằng chương trình sẽ chỉ chuyển thể các cảnh quay của Zord từ Kyuranger, trong khi các  thiết kế robot là được Hasbro giữ nguyên còn trang phục của các Ranger Dino Fury sẽ được thiết kế hoàn toàn mới. Điều nay cũng mang vài nét tương đồng với Mighty Morphin Power Rangers. Đây là series thứ hai có chiến binh nữ màu lục.

Phim điện ảnh

Power Rangers cũng đã tạo ra hai bộ phim sân khấu, đều được phân phối bởi hãng 20th Century Fox. Tính đến năm 2012, 20th Century Fox Home Entertainment của Fox (sau khi công ty mẹ của Fox là News Corporation và Haim Saban bán Fox Family (hiện nay là ABC Family), bao gồm cả Saban Entertainment và thương hiệu Power Rangers cho Walt Disney Company) vẫn duy trì trên toàn thế giới bản quyền của phim Power Rangers. Tuy nhiên, Haim Saban năm 2015 đã chính thức được nhận là hãng phim chính thức của Hoa Kỳ. Như để ăn mừng, hãng đã cộng tác cùng Lionsgate để cùng làm lại đứa con huyền thoại - "MMPR" sẽ ra năm 2017.

Phân phối
Power Rangers từ lâu là một thành công trên thị trường quốc tế và tiếp tục phát sóng tại nhiều quốc gia, với ngoại lệ của New Zealand, nơi các loạt phim được quay từ năm 2009. Đến năm 2006, Power Rangers được phát sóng ít nhất 65 lần một tuần tại hơn 40 thị trường trên toàn thế giới . Nhiều thị trường đã chiếu hoặc mang loạt phim lên kênh Fox hoặc Jetix/Disney XD tương ứng của họ hoặc cung cấp chúng trên kênh truyền trình địa phương dành cho trẻ em, bằng lồng tiếng các ngôn ngữ địa phương hoặc phát sóng trong nguyên bản tiếng Anh. Kể từ khi được Saban mua lại năm 2010, quyền phân phối truyền hình quốc tế cho Power Rangers đã được quản lý bởi MarVista Entertainment .

Phát sóng trong vùng lãnh thổ Đông Á được đối xử khác biệt hơn so với các thị trường quốc tế khác do sự phổ biến và quen thuộc của thương hiệu Super Sentai có nguồn gốc ở Nhật. Khi Power Rangers phát sóng tại Malaysia, nó hoặc bị cấm hoặc có từ "Morphin" bị kiểm duyệt hoặc thay thế bởi vì nó có thể khuyến khích trẻ em sử dụng morphine. Tại Nhật Bản, nhiều mùa phim truyền hình và phim của Power Rangers  được lồng tiếng Nhật cho truyền hình và video với các diễn viên lồng tiếng thường lấy từ dàn diễn viên của Super Sentai, dẫn đến những cảnh hành động lồng tiếng Anh được gọi là "lồng tiếng lại" hay "phục hồi" lại tiếng Nhật. Power Rangers SPD là mùa phim mới nhất sẽ được phát sóng tại Nhật Bản trên Toei Channel trong tháng 8 năm 2011, với dàn diễn viên Dekaranger lồng tiếng cho phiên bản Mỹ của họ . Sau khi phát sóng của Power Rangers kết thúc tại Hàn Quốc với Wild Force, hãng Bandai của nước ngày bắt đầu phát sóng loạt phim Super Sentai lồng tiếng được đặt tên là 파워레인저 (Power Ranger) trên JEI TV. Một số mùa phim của Super Sentai phát sóng ở Hàn Quốc đã có tên tương tự như các phiên bản Mỹ, chẳng hạn như Power Ranger Dino Thunder thay cho Abaranger năm 2007 và Power Ranger SPD Power Ranger S.P.D. thay cho Dekaranger.

, 33 Power Rangers DVD sưu tầm đã được phát hành tại Mỹ

 Mighty Morphin Power Rangers: The Movie, 1995; 20th Century Fox Home Entertainment
 Turbo: A Power Rangers Movie, 1997; 20th Century Fox Home Entertainment
 Mighty Morphin Power Rangers: The Movie/Turbo: A Power Rangers Movie, 1995, 1997; 20th Century Fox Home Entertainment (DVD compilation set of both movies.)
 The Best of the Power Rangers: The Ultimate Rangers, 2003; BVHE (DVD biên soạn các tập phim từ năm mùa khác nhau của Power Rangers. Các tập phim bao gồm "Forever Red" và "White Light" [(Tommy được giới thiệu lại là Power Ranger Trắng])
 Power Rangers Ninja Storm Volume 1–5, 2003; BVHE
 Power Rangers Dino Thunder Volume 1–5, 2004; BVHE
 Power Rangers S.P.D. Volumes 1–5, 2005; BVHE
 Power Rangers Mystic Force Volumes 1–3 và 'Dark Wish', 2006; BVHE
 Power Rangers Operation Overdrive Volumes 1–5, 2007; BVHE (Việc phát hành toàn bộ một mùa phim lần đầu tiên tại Mỹ.)
 Power Rangers Jungle Fury Volumes 1 & 2, 2008; BVHE (Volumes 3,4 & 5 are only available in the UK.)
 Power Rangers RPM Volumes 1 & 2, 2009; BVHE
 Power Rangers RPM 'Bandai Demo DVD', 2009; BVHE (Một DVD quảng cáo tặng tại các cửa hàng Disney. Chứa tập phim In or Out).
 Power Rangers Samurai Volumes 1 & 2, 2012; Lionsgate Power Rangers Samurai "Monster Bash" và 2 tập Halloween của MMPR; Lionsgate
 Power Rangers Super Samurai Volumes 1 & 2; LionsgatePhiên bản DVD quốc tế, bổ sung cũng thường xảy ra (chẳng hạn như Lightspeed Rescue, Time Force và Wild Force ở Đức) và DVD miễn phí kèm theo tạp chí Jetix, xuất bản tại Anh. Mighty Morphin Power Rangers mùa 1, mùa 2, mùa 3, Power Rangers Zeo, Power Rangers Turbo và Power Rangers In Space được phát hành tại Đức trong cả tiếng Anh và tiếng Đức, với Power Rangers Lost Galaxy chỉ ở Đức . Ngoài ra, Ninja Storm, Dino Thunder, S.P.D, Mystic Force và Operation Overdrive được phát hành theo hộp ở Anh . Ở Pháp, Mighty Morphin mùa 1 và mùa 2 được phát hành toàn bộ trong 5 tập DVD volume, 25 tập đầu tiên của mùa 3 được phát hành tháng 5 năm 2008 . Ở Ý, Mighty Morphin, Zeo, Dino Thunder và S.P.D đã xuất hiện với trong toàn bộ tập. Zeo và S.P.D đã được làm cho có sẵn như là các đĩa DVD thương mại, trong khi Mighty Morphin và Dino Thunder được ban hành như theo volume cứ mỗi hai tuần tại các quầy.

Các iTunes Store trước đây có sẵn các tập Power Rangers: một phần của Mighty Morphin Power Rangers, tất cả các tập của Power Rangers S.P.D. và 26 tập đầu tiên của Power Rangers Mystic Force. Mùa và tập phim tiếp theo của chương trình cũng xuất hiện trong iTunes Store, nhưng tính đến tháng 7 năm 2009, chỉ có Turbo: A Power Rangers Movie là phim Power Rangers duy nhất có sẵn.

Ngày 15 tháng 6 năm 2011, tất cả các tập phim Mighty Morphin Power Rangers Season 1 và phiên bản Mighty Morphin Power Rangers làm lại đã có thể tải về ngay lập tức trên Netflix .

Ngày 12 tháng 3 năm 2012, Shout! Factory đã công bố một thỏa thuận phân phối video tại nhà với Saban, bao gồm 15 loạt phim đầu tiên của Power Rangers. Shout! Factory có kế hoạch phát hành loạt phim trên DVD theo mùa bắt đầu trong mùa hè 2012 .

Ngày 22 tháng 3 năm 2012 Lionsgate Home Entertainment đạt thỏa thuận phân phối video tại nhà với Saban để phát hành Power Rangers Samurai trên DVD và Blu-ray .

Hội nghị Power Morphicon
Power Morphicon, hội nghị Power Rangers đầu tiên, đã diễn ra tại Los Angeles vào năm 2007. Nó kỷ niệm 15 năm Power Rangers lên sóng từ Mighty Morphin Power Rangers (1993) to Power Rangers Operation Overdrive (2007). Một hội nghị thứ hai diễn ra từ ngày 27 đến 29 tháng 8 năm 2010 tại Los Angeles, nhằm kỷ niệm 15 năm phát hành của Mighty Morphin Power Rangers: The Movie . Một hội nghị thứ ba được tổ chức tại Los Angeles từ ngày 17 đến ngày 19 tháng 8 năm 2012, kỷ niệm 15 năm phát hành Turbo: A Power Rangers Movie .

Xem thêm
 Danh sách diễn viên của Power Rangers
 Zord
 Các chiến binh đặc biệt trong lịch sử Power Rangers
 Các tập Team up trong lịch sử Power Rangers
 Battlizers
 Super Sentai VR Troopers Masked Rider Big Bad Beetleborgs The Mystic Knights of Tir Na Nog Ninja Turtles: The Next Mutation Tattooed Teenage Alien Fighters from Beverly Hills Superhuman Samurai Syber-Squad Kamen Rider: Dragon Knight''

Lưu ý

Chú thích

Liên kết ngoài
 Website Power Rangers chính thức
 Power Rangers tại Saban Brands

 Power Rangers Universe Wikia
 Power Rangers tại Bandai

Thương hiệu truyền thông đại chúng được giới thiệu năm 1993
Phim truyền hình Mỹ ra mắt năm 1993
Phim truyền hình Mỹ thập niên 2000
Phim truyền hình Mỹ thập niên 2010
Phim truyền hình Mỹ thập niên 2020
Nhãn hiệu Bandai
Nhật Bản trong văn hóa phi Nhật Bản
Jetix
Siêu anh hùng
Đồ chơi thập niên 1990
Đồ chơi thập niên 2000
Đồ chơi thập niên 2010
Đồ chơi thập niên 2020


title: Vườn quốc gia Núi lửa Rwanda

text:
Vườn quốc gia Núi lửa Rwanda (tiếng Pháp: Parc National des Volcans) nằm ở Tây bắc đất nước Rwanda, gần với Vườn quốc gia Virunga (Cộng hòa Dân chủ Congo) và Vườn quốc gia Gorilla Mgahinga (Uganda). Vườn quốc gia này được biết đến như là một ngôi nhà của loài khỉ đột núi (mountain gorilla). Địa hình ở đây bao gồm 5 trong tổng số 8 ngọn núi lửa của dãy núi Virunga là: Karisimbi, Bisoke Muhabura, Gahinga và Sabyinyo (3 ngọn núi lửa còn lại thuộc Vườn quốc gia Gorilla Mgahinga)

Thực vật chủ yếu trong vườn quốc gia này là rừng rậm nhiệt đới và rừng tre.

Lịch sử
Vườn quốc gia này được thành lập vào năm 1925, với diện tích ban đầu bao quanh các ngọn núi lửa Karisimbi, Visoke và Mikeno, nhằm mục đích để bảo vệ loài khỉ đột trước những kẻ săn bắt chúng. Đây là vườn quốc gia đầu tiên được thành lập ở châu Phi. Năm 1929, vườn quốc gia này được mở rộng hơn vào Rwanda vào Congo (lúc đó là thuộc địa của Bỉ), tới tận Vườn quốc gia Albert tạo thành một khu vực rộng tới 8090 km ². Năm 1958, 700 ha của vườn quốc gia đã bị tách ra để lập một khu định cư.

Sau khi Congo giành được độc lập vào năm 1960, Vườn quốc gia đã được chia thành hai phần, và khi Rwanda độc lập vào năm 1962, chính phủ mới đồng ý để duy trì nơi đây như là một khu bảo tồn, một địa danh du lịch. Trong các năm 1969 diện tích vườn quốc gia này giảm đi một nửa và đến năm 1973, 1050 ha của khu vực đã bị giải tỏa để trồng cây kim cúc.

Thực vật
Thảm thực vật khác nhau, phân bố theo độ cao bao gồm rừng ở vùng núi thấp. Giữa 2400 và 2500 m, có thực vật hạt kín Neoboutonia. Từ 2500 đến 3200 m bao gồm những khu rừng tre chiếm khoảng 30% khu vực. Từ 2600 đến 3600 m, là các sườn núi ẩm ướt ở phía Nam và phía Tây, là các loài thực vật có hoa bao gồm Hagenia, Hypericum chiếm khoảng 30% diện tích vườn quốc gia. Thảm thực vật từ 3500 đến 4200 m được đặc trưng bởi cây lobelia wollastonii, L. lanurensis và Senecio erici-rosenii với 25% diện tích. Từ 4300 đến 4500 m là các đồng cỏ thảo nguyên. Các thảm thực vật khác bao gồm bụi cây, đồng cỏ thấp, đầm lầy, hồ nhỏ cũng có nhưng chiếm tỉ lệ tương đối nhỏ.

Động vật
Vườn quốc gia được biết đến với nhiều nhất loài khỉ đột núi (Gorilla Mountain). Động vật có vú khác bao gồm: khỉ vàng (Cercopithecus mitis kandti), linh dương Duiker mặt đen (Cephalophus niger), trâu (Syncerus caffer).... Ngoài ra còn có báo cáo là có một số ít voi rừng trong khu vực, mặc dù là rất hiếm. Cùng với đó là 178 loài chim, với ít nhất 13 loài và 16 phân loài đặc hữu của Virunga và vùng núi Ruwenzori.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Rwanda Tourist Board (ORTPN)
 Volcanoes National Park at UN Environment Programme World Conservation Monitoring Centre
 The Virunga Primates page from Footprint Adventures
 Kwita Izina -Official Baby Gorilla Naming Ceremony site

Vườn quốc gia Rwanda


title: Hàn Ly vương

text:
Hàn Ly vương hay Hàn Hy vương (chữ Hán: 韩僖王, trị vì 295 TCN - 273 TCN), tên thật là Hàn Cữu (韩咎) hay Hàn Cao, là vị vua thứ chín của nước Hàn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Lên ngôi
Hàn Cao là con thứ của Hàn Tương vương – vua thứ 8 nước Hàn. Năm 299 TCN, anh ông là thái tử Hàn Anh qua đời. Ông cùng người em là công tử Kỷ Sắt tranh ngôi thái tử. Công tử Kỷ Sắt đang ở nước Sở, gặp lúc quân Sở đang vây đất Ung Thị của nước Hàn. Hàn Tương vương cầu cứu Tần. Vua Tần sai Công Tôn Muội đi cứu Hàn. Quân Sở phải giải vây Ung Thị rút lui, vua Sở không cho công tử Kỷ Sắt về Hàn nữa. Hàn Tương vương bèn lập ông làm thái tử.

Năm 296 TCN, Hàn Tương vương mất, Hàn Cao lên nối ngôi, tức là Hàn Ly vương. Ông dùng con Trương Khai Địa là Trương Bình làm tướng quốc.

Quốc lực suy nhược
Năm 294 TCN, do bị nước Tần vây bách, Ngụy Chiêu vương đành phải sai sứ sang liên minh với nước Hàn cùng chống Tần mạnh. Năm 293 TCN, Hàn Ly vương liên minh với Ngụy Chiêu vương và Chu Noãn Vương cùng chống nước Tần. Tướng nước Hàn là Công Tôn Hỉ mang quân tập kết với quân Ngụy ở Y Khuyết. Tần Chiêu Tương vương sai Bạch Khởi cầm quân quân chống lại liên quân Hàn-Ngụy ở Y Khuyết. Kết quả liên quân Ngụy-Hàn bị Bạch Khởi đánh cho đại bại, bị chém 24 vạn quân, tướng Công Tôn Hỷ bị bắt sống, 5 thành bị san phẳng.

Năm 291 TCN, Tần Chiêu Tương vương lại đánh Hàn, chiếm được đất Uyển. Đến năm sau, Hàn Ly vương lại phải dâng 200 dặm đất Vũ Toạt cho Tần để cầu hòa.

Năm 286 TCN, quân Tần lại tấn công nước Hàn, chiếm được Hạ Sơn. Năm 284 TCN, Hàn Ly vương đến hội minh với Tần Chiêu Tương vương ở Tây Chu, sau đó đem quân hợp sức với các nước đánh nước Tề, buộc Tề Mẫn vương bỏ Lâm Tri bỏ chạy rồi bị giết.

Năm 282 TCN, Hàn Ly vương lại hội với Tần Chiêu Tương vương tại đất nhà Chu. Mối quan hệ hòa hoãn giữa hai bên tiếp tục được duy trì.

Năm 275 TCN, Tần đem quân tấn công nước Ngụy. Hàn Ly vương sai Bạo Quyển cứu Ngụy nhưng bị nước Tần đánh bại, mất 4 vạn quân. Bạo Quyển trốn sang Khai Phong (nước Ngụy).

Năm 273 TCN, hai nước Ngụy, Triệu hợp quân đánh Hàn, tấn công vào Hoa Dương. Hàn Ly vương cầu cứu nước Tần nhưng Tần không ra quân giúp. Tướng quốc Trần Thệ đến gặp Ngụy Nhiễm nước Tần, dùng lời lẽ thuyết phục. Ngụy Nhiễm đồng ý đem quân cứu Hàn, đánh bại Ngụy-Triệu ở Hoa Dương.

Cùng năm đó, Hàn Ly vương qua đời. Ông làm vua được 23 năm. Thái tử Hàn Nhiên lên nối ngôi, tức Hàn Hoàn Huệ vương.

Xem thêm
Hàn Tương vương
Hàn Hoàn Huệ vương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Hàn thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Hàn
Năm sinh thiếu
Mất năm 273 TCN
Năm sinh không rõ
Nước Hàn
Mất thập niên 270 TCN
Năm 273 TCN


title: Tề Mẫn vương

text:
Tề Mẫn vương (chữ Hán: 齊湣王, trị vì 300 TCN-284 TCN hay 324 TCN-284 TCN), tên thật là Điền Địa (田地), là vị vua thứ sáu của nước Điền Tề - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Niên đại
Ông là con trai duy nhất của Tề Tuyên vương và Chung Vô Diệm, vua thứ năm của nước Điền Tề.

Sử sách đề cập niên đại của Tề Mẫn vương khác nhau. Sử ký, một trong những bộ sử cổ nhất xác định thời gian làm vua của ông là 41 năm, từ 324 TCN-284 TCN, trong khi Tư trị thông giám của Tư Mã Quang ra đời sau đó hơn 1000 năm xác định ông chỉ ở ngôi 17 năm, từ 300 TCN-284 TCN. Vì vậy theo Sử ký, có một số sự kiện trong thời gian 324 TCN - 301 TCN thuộc về Tề Mẫn vương chứ không phải vua cha Tề Tuyên vương.

Quan hệ với chư hầu
Năm 298 TCN, tướng quốc nước Tề là Mạnh Thường quân (298 - 286 TCN) khởi xướng hợp tung, liên minh với nước Hàn và nước Ngụy. Quân ba nước cùng tiến đến Hàm Cốc quan, thu được thắng lợi. Sang năm 297 TCN, quân ba nước lại đánh bại quân Tần lần thứ hai. Đến năm 296 TCN, Mạnh Thường quân lại chỉ huy liên quân đánh tới Hàm Cốc quan lần thứ hai, chiếm được thành Diêm Thị. Tần Chiêu Tương vương sau nhiều thất bại liên tiếp phải cầu hòa, trả lại đất cho Hàn, Ngụy.

Để phá hợp tung, Tần Chiêu Tương vương lại sai sứ sang đề nghị Tần và Tề cùng xưng đế. Hai bên giao ước vua Tần xưng làm Tây Đế, vua Tề xưng làm Đông Đế, và cùng mang quân tấn công nước Triệu nằm giữa cũng trở nên lớn mạnh khi vừa tiêu diệt Trung Sơn. Biện sĩ Tô Tần muốn làm yếu nước Tề, tìm cách phá việc liên hoành giữa Tề và Tần, ngăn cản hai nước xưng đế.

Năm 288 TCN, Tô Tần sang nước Tề, chỉ ra cho Tề Mẫn vương thấy rằng nếu cùng xưng đế với Tần thì các nước chỉ tôn trọng Tần mà không tôn trọng Tề, nếu bỏ đế hiệu thì các nước sẽ cảm tình với Tề mà ghét Tần, vì vậy Mẫn vương quyết định bỏ đế hiệu. Đồng thời Tô Tần khuyên Mẫn vương nên đánh nước Tống thay vì đánh Triệu. Sau khi nước Tề bỏ đế hiệu, vua Tần cũng buộc phải bỏ đế hiệu vào tháng 12 năm 288 TCN.

Tề Mẫn vương liên minh với nước Triệu, Hàn, Ngụy và Yên cùng hợp tung chống Tần.. Tuy nhiên, liên quân chưa kịp tấn công Tần thì giải tán.

Năm 286 TCN, Tống Khang vương lấn đất của cả Ngụy, Sở và Tề, Tề Mẫn vương kêu gọi Sở, Ngụy liên minh cùng nhau đánh Tống. Quân ba nước đánh bại giết chết vua Tống là Khang vương, chia lãnh thổ Tống làm ba. Từ đó Tề Mẫn vương sinh ra kiêu ngạo, đuổi Mạnh Thường quân khỏi nước Tề.

Mất nước
Thấy Tề Mẫn Vương mạnh nhưng tàn bạo, Yên Chiêu vương bàn với Nhạc Nghị việc đánh Tề. Nhạc Nghị khuyên Yên Chiêu vương liên minh với các nước khác. Chiêu vương nghe theo. Bấy giờ Ngụy và Sở đang tranh chấp đất Tống với Tề nên đem quân hợp sức với Yên. Yên còn nhờ nước Triệu sang liên lạc với Tần.

Yên Chiêu Vương bèn sai Nhạc Nghị làm thượng tướng quân cùng với các nước đi đánh Tề. Năm 285 TCN, liên quân đánh bại quân Tề ở Tế Tây. Quân chư hầu bãi binh rút về nhưng quân của Yên dưới quyền Nhạc Nghị vẫn đuổi theo đến Lâm Tri, chiếm 70 thành của Tề, chỉ còn Cử thành và Tức Mặc chưa bị chiếm. Tề Mẫn vương chạy sang nước Vệ. Vệ Tự quân tiếp đãi cung kính, xưng thần, nhưng Tề Mẫn vương lại tỏ ra kiêu ngạo, coi thường vua Vệ. Vì vậy người nước Vệ tức giận muốn đánh vua Tề. Tề Mẫn vương phải chạy vào Cử thành, cầu cứu nước Sở. Sở Khoảnh Tương vương sai Náo Xỉ đem quân giúp Tề với điều kiện trao đổi là đất Hoài Bắc mà Tề đã đoạt từ tay Sở. Lúc Náo Xỉ dẫn quân vào Cử thành đã kể tội Tề Mẫn vương vô đạo, rút gân chân để cho chết.

Người nước Tề căm giận Náo Xỉ, bèn họp nhau vào thành giết chết, rồi lập thái tử Pháp Chương lên ngôi, tức Tề Tương vương. Ba năm sau, nước Tề mới được khôi phục.

Xem thêm
Tề Uy vương
Tề Tương vương
Yên Chiêu Tương vương
Mạnh Thường Quân

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên
Điền Kỉnh Trọng Hoàn thế gia
Mạnh Thường Quân liệt truyện
Chu Thiệu Hầu (2003), Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích

Sinh năm 323 TCN
Mất năm 284 TCN
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ
Vua nước Tề
Mất thập niên 280 TCN
Năm 284 TCN


title: Núi Sóc

text:
Núi Sóc (còn gọi là núi Mã, núi Đền, núi Vệ Linh) là ngọn núi lớn đầu tiên của dãy Tam Đảo về phía đông nam, nằm trên địa phận huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, Việt Nam.

Tên gọi
Sóc (朔) là một từ Hán Việt cổ, có nghĩa là phương bắc.

Tên gọi này có thể xuất phát từ vị trí địa lý - đỉnh núi Sóc nằm gần như theo hướng chính Bắc so với Kinh thành Thăng Long xưa, và núi Sóc từ lâu cũng đã có vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt - là nơi ngự của Phù Đổng Thiên Vương (Thánh Gióng), một trong Tứ bất tử.

Địa lý

Núi Sóc trải dài khoảng 6 km theo hướng chính là Đông Bắc - Tây Nam, bao phủ một diện tích khoảng 15 km², nằm trên địa phận các xã Phù Linh, Nam Sơn, Quang Tiến, Tiên Dược và Hồng Kỳ.

Núi Sóc bao gồm hai khối núi lớn và nhiều gò đồi nhỏ xung quanh, với đỉnh cao nhất là đỉnh Vệ Linh có độ cao tuyệt đối là 308 m. Đây là một phần của dãy Tam Đảo, hình thành bởi hoạt động núi lửa cách đây 230 triệu năm. Đất ở đây chủ yếu là feralit phát triển trên đá trầm tích.

Núi Sóc trong văn hóa người Việt

Núi Sóc chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt.

Theo truyền thuyết, đây là nơi Thánh Gióng bay về trời sau khi đánh đuổi giặc Ân. Các câu chuyện về Sóc Thiên Vương được ghi chép trong nhiều tài liệu cổ của dân tộc như Việt điện u linh tập, Lĩnh Nam chích quái, Đại Việt sử ký toàn thư,... Truyền thuyết có nhiều dị bản, nhưng về cơ bản đều có chi tiết Thánh Gióng sau khi đánh đuổi quân giặc đã cưỡi ngựa lên đỉnh núi Vệ Linh rồi bay thẳng lên trời, từ đó không thấy trở về nhân gian.

Để ghi nhớ công ơn, người dân cho dựng đền ở dưới chân núi. Hội đền Sóc được tổ chức từ ngày mùng 6 - 7 tháng Giêng ẩn chứa nhiều giá trị văn hóa đa diện, độc đáo, tiêu biểu của dân tộc.

Ca dao có câu:

 Nhất cao là núi Ba Vì
 Thứ ba Tam Đảo, thứ nhì Độc Tôn.

Núi Độc Tôn (núi Sóc) dù thấp hơn hẳn Ba Vì và Tam Đảo về mặt địa lý, nhưng vì là nơi ngự của Phù Đổng Thiên Vương nên được dân gian xếp hàng thứ hai sau núi Ba Vì - nơi ngự của Tản Viên Sơn Thánh.

Du lịch

Tự nhiên
Sóc Sơn, với cảnh quan đẹp, không khí trong lành và vị trí gần so với trung tâm Hà Nội, từ lâu đã trở thành điểm dã ngoại phổ biến với các bạn trẻ và các gia đình nội thành Hà Nội.

Cảnh quan thiên nhiên vùng núi Sóc chủ yếu là rừng cây tự nhiên xen lẫn rừng trồng bao phủ đồi núi với những suối cạn; rừng thông rậm rạp được phủ kín bởi guột dưới mặt đất; và những khoảng đồi trống thường được sử dụng làm nơi cắm trại cho các nhóm đi dã ngoại. Dưới chân núi là nhiều hồ nước đẹp, trong đó có hồ Đồng Quan là hồ nhân tạo lớn nhất của huyện Sóc Sơn.

Trước đây, đỉnh Vệ Linh chỉ có đường mòn xuyên rừng đi lên, hiện nay, ngoài con đường lớn cho xe cơ giới dẫn lên tượng đài Thánh Gióng phục vụ du lịch, có 2 con đường khác được xây bậc thang bằng gạch, cho phép du khách trải nghiệm leo bộ lên đỉnh núi từ đền Sóc hoặc chùa Non Nước.

Văn hóa

Đền Sóc
Đền Sóc nằm dưới chân núi Sóc, thuộc địa phận xã Phù Linh, thờ Phù Đổng Thiên Vương Thánh Gióng.

Đền được Nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa quốc gia vào năm 1962 và xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt năm 2014. Năm 2010, UNESCO đã vinh danh Hội Gióng là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.

Chùa Non Nước
Chùa Non (tên chữ là Sóc Thiên Vương Thiền tự) nằm trong Quần thể di tích Đền Sóc, ở độ cao hơn 110m trên sườn núi Sóc.

Theo Thuyền Uyển Tập Anh và Đại Việt sử ký toàn thư, vị thiền sư đầu tiên trụ trì chùa này tên là Ngô Chân Lưu (933-1011), hậu duệ của Ngô Quyền. Năm 971, được vua Đinh Tiên Hoàng phong hiệu Khuông Việt Quốc sư. Đó là vị thiền sư đầu tiên được Nhà nước phong kiến phong tặng danh hiệu Quốc sư. Lịch sử ghi nhận, vị Quốc sư này cùng Vạn Hạnh Thiền sư đã phù trợ đưa Lý Công Uẩn lên ngôi chấn hưng đất nước. Năm 1010 Lý Công Uẩn rời đô từ Hoa Lư - Ninh Bình ra Thăng Long mở đầu cho thời kỳ hưng thịnh nhất của lịch sử Nhà nước phong kiến Việt Nam. Khuông Việt Quốc sư trở thành Việt Nam tam triều Quốc sư (trải ba triều Đinh - Lê - Lý).

Chùa Non Nước đã được xây dựng lại, trở thành một trong những ngôi chùa lớn của Hà Nội. Pho tượng Phật tổ Như Lai bằng đồng đúc liền khối nặng 30 tấn, cao 6,50 m, nếu kể cả bệ đá, chiều cao hơn 8 m được khởi công ngày 8-4 Tân Tỵ (2001) được rước từ cơ sở đúc đồng huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định về Sóc Sơn, an tọa tại chùa Non Nước.

Tượng đài Thánh Gióng

Tượng đài Thánh Gióng nằm trên đỉnh Vệ Linh, được xây dựng năm 2008 và khánh thành năm 2010 chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Tượng được xây dựng để tưởng nhớ công đức của Phù Đổng Thiên Vương.

Tượng đúc bằng đồng nguyên chất, cao 11 m và nặng 85 tấn, hướng về phía Nam. Khu tượng đài Thánh Gióng nằm trên đỉnh núi Sóc ở độ cao khoảng 300 m, gồm sân hành lễ rộng 1500 m², nhà phương đình và một số công trình phụ trợ như nhà quản lý, bãi đậu xe, chòi nghỉ chân,... Có 3 lối đi dẫn lên khu tượng đài, gồm 1 đường lớn trải nhựa dành cho xe cơ giới và 2 lối nhỏ được làm bậc thang lát đá, cho phép du khách leo bộ từ đền Sóc hoặc chùa Non Nước.

Hình ảnh

Xem thêm
 Tượng đài Thánh Gióng
 Đền Sóc
 Núi Hàm Lợn

Tham khảo

Liên kết ngoài
 4 mẫu phác thảo được chọn vào bước 2 cuộc thi sáng tác mẫu tượng đài Thánh Gióng
Núi tại Hà Nội
Sóc Sơn


title: Minh Trí (cư sĩ)

text:
Đức Tông Sư Minh Trí (1886 - 1958) là một cư sĩ Phật giáo Việt Nam. Ông là người sáng lập hệ phái Tịnh độ cư sĩ Phật hội Việt Nam ..
nhỏ

Tiểu sử

Đức Tông Sư Minh Trí có tục danh là Nguyễn Văn Bồng, sinh năm Bính Tuất tại xã Tân Mỹ (Rạch Dông), tỉnh Sa Đéc (nay thuộc xã Tân Mỹ, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp)..

Cha mẹ ông mất sớm, ông là con thứ bảy trong gia đình, được người chị nuôi dưỡng và cho học chữ Nho và nghiên cứu các bài thuốc chữa bệnh cứu người.

Năm 19 tuổi, theo sự sắp xếp của gia đình, Nguyễn Văn Bồng lập gia đình.

Năm 25 tuổi, nhờ những kiến thức về y học, ông bắt đầu hành nghề y giúp mọi người.

Năm 29 tuổi, Nguyễn Văn Bồng thoát ly gia đình, đi chu du nhiều nơi.

Sáng lập Lục phương tông
Ông nhận xét rằng, Đạo Phật quá cao sâu mầu nhiệm, các chùa chỉ lo tụng đọc, dân gian chưa biết Đạo Phật là gì, bỗng dưng ta đem đạo pháp tối thượng ra dạy, thế nào cũng thất bại. Chính mình trước tiên cũng nhờ pháp môn Lễ Bái Lục Phương. Trong buổi đầu mở Đạo, ta cũng phải dùng pháp môn nầy chớ không thể làm khác được. Ông bèn đem pháp môn Lễ Bái Lục Phương để lập một tông phái gọi là Lục Phương Tông để truyền bá cho người đời tu học.

Năm 1919 (Kỷ Mùi), Ông an trí thê nhi, ly gia cắt ái, mượn nghề y đi đó đây, trước là cứu đồng bào, sau nữa, truyền bá giáo lý Lễ Bái Lục Phương. Có khi Ông lại mượn nghề buôn chiếu bán khoai để tiện bề ngao du khắp nơi.

Thuở ấy (năm 1921 – Tân Dậu), tại Hậu Giang (Bạc Liêu) người ta truyền nhau rằng: Có Đạo Di Đà mới ra đời, trong Đạo nầy có ông thầy thuốc Bắc hay lắm, trị đâu mạnh đó. Ông không nhận tiền bạc của ai cả, chỉ trừ kẻ giàu có; nhưng Ông cũng không thọ lãnh tiền bạc cho nhiều như các thầy khác.

Thành lập Tịnh độ cư sĩ Phật hội
Kể từ năm 34 đến 46 tuổi (1920-1932, Canh Thân – Nhâm Thân), tín đồ của Ông rất đông đảo, tỉnh nào cũng có, làng mạc nào cũng đông, đủ sức thành lập một Giáo hội Phật giáo. Hơn nữa, kể từ năm 1930 (Canh Ngọ), các Hội Phật học lần lượt ra đời, đó là một cơ duyên Phật pháp hiếm có vậy.
Năm 1933, ông trở lại Chợ Lớn bàn tính với các đệ tử, phần đông là công tư chức, thương gia... lo thảo điều lệ và danh sách Ban Sáng lập, rồi gởi đơn tới chính phủ Pháp, xin thành lập Giáo hội Phật giáo mệnh danh là Tịnh độ Cư sĩ Phật hội (lúc đầu chưa có hai chữ Việt Nam).

Năm 1934, giấy phép thành lập Giáo hội đã ban hành, ngày chuẩn phê là 20-2-1934, ông phải lên Chợ Lớn nhiều lần để bàn tính công việc xây cất Hội quán mới, trả Hội quán cũ là chùa Hưng Long cho chủ cũ(chỉ bàn tính chớ chưa có đất).

Cũng năm này (1934), Đại hội bất thường nhóm tại chùa Hưng Long ngày 25-7-1934, dưới sự chủ toạ của ông Minh Trí. Toàn thể Đại hội quyết suy tôn ông Minh Trí làm Tông sư, bậc lãnh đạo tối cao của Giáo hội.

Ngày 30-7-1934, Giáo hội được sự phê chuẩn của chánh phủ Pháp, chấp thuận cho ông Minh Trícùng phái đoàn Trung ương đi khắp lục tỉnh để phát phái quy y.

Cũng năm 1934, đệ tử của ông là bà Quách Thị Mười, điền chủ tại Phú Định hiến đất cất Hội quán Trung ương.

Năm 1935, ông trở lên Chợ Lớn, vào Phú Định để chứng kiến gác đòn dông Hội quán Trung ương đã kiến thiết mấy tháng qua.

Năm 1936, ông bàn tính với Ban Trị sự Trung ương lo giấy phép xin xuất bản tờ tạp chí Pháp Âm Phật học làm cơ quan cho Giáo hội trong sự truyền giáo.

Năm 1937, tờ Nguyệt san Pháp Âm Phật học ra đời. Số 1 xuất bản nhằm tháng giêng dương lịch năm 1937.

Năm 1938, ông rời gia cư tại làng Tân Mỹ, ra chợ Sa Đéc bằng chiếc ghe lòng, có chở theo chút ít đồ tế nhuyễn để tản cư, bởi lúc đó tình hình thời cuộc bất an.

Năm 1947, ông rời Sa Đéc lên Sài Gòn, vì tình hình tỉnh thành cũng không yên ổn. Trong năm nầy, ngày mùng 7 tháng tư âm lịch, ông đi Phú Định dự lễ Đại hội thường niên.

Năm 1948, Hội quán Tân Hưng Long Tự tại Phú Định bị hoả hoạn thiêu huỷ. Ông bàn tính với ông Hội trưởng Lê Văn Hơn, dời văn phòng, tạm làm việc Giáo hội tại nhà của ông Hơn, sau sẽ lo xây cất Hội quán tại Chợ Lớn.

Năm 1948, Giáo hội đã xây cất xong Hội quán Trung ương Tân Hưng Long Tự (quận 10, Chợ Lớn). Từ đây công việc của Giáo hội Tịnh Độ Cư Sĩ Phật Hội rất bề bộn. Một mặt thì lo tiếp tục xây cất Đông, Tây lang, một mặt thì lo khai trương Phòng thuốc Nam Phước thiện khắp lục tỉnh.

Năm 1950, ông nâng cao trình độ tu học của toàn thể Hội viên, Thiện tín bằng cách triển khai tôn chỉ Phước Huệ Song Tu, giản chính việc lạy sáu hướng, chỉ còn lạy một hướng vào bàn Phật nơi chánh điện mà thôi.

Năm 1951, sẵn dịp tái bản quyển Phu Thê Ngôn Luận, ông cho đăng quyết nghị của Ban Trị sự Trung ương sau đây:

Do quyết nghị của Ban Trị sự Trung ương, thể theo tôn ý của Đức Tông Sư Minh Trí, cải cách việc hành lễ như dưới đây:

"Các cuộc lễ cúng nơi chánh điện, hướng vào bàn Phật lạy 24 lạy. Khi xá thì xá phía trong trước, rồi xoay ra xá phía ngoài, trở lại xá vào phía trong một lần nữa là đủ lễ."

Khi ấy, tôi có thưa rằng: "Bạch Thầy, như lịnh nầy ban hành, thì vấn đề thành lập Lục Phương Tông làm sao đứng vững được?"

Ông trả lời rằng: "Dù Đời hay Đạo, không có cái gì bằng danh chánh ngôn thuận. Giáo hội của chúng ta đã có danh nghĩa Tịnh Độ Cư Sĩ Phật Hội, tại sao ta không dùng danh nghĩa đó cho danh chánh ngôn thuận? Nếu lấy danh nghĩa Tịnh độ, thì chúng ta thuộc về Tông Tịnh độ rồi, còn lập ra Lục Phương Tông làm chi cho phiền phức, để rồi rước lấy cái danh không chánh, cái ngôn không thuận."

Ông nói tiếp: "Vả lại, xưa kia Đức Thế Tôn cũng tùy duyên hóa độ, ngày nay chúng ta cũng thế. Pháp môn Lễ Bái Lục Phương là giai đoạn truyền giáo buổi ban đầu cho kẻ sơ cơ. Ngày nay, Giáo hội cần phải hướng dẫn Hội viên, Thiện tín bước lên một bước nữa mới mong tu học Giáo lý Đại thừa được. Nếu ở đó chấp mắc những cái gì đã và đang tu học, làm sao tiến lên bậc cao. Như vậy có khác nào người leo thang, chẳng chịu rời bỏ những nấc ban đầu, làm thế nào tiến lên nấc khác cao hơn?..."

Ngày 28-11-1956, Ông ban hành Nội qui Ban Đạo Đức (). Ông ký tên đóng dấu vào bản Nội qui và dặn ông Phó Giảng sư Thái Văn Mít hãy đi cùng lục tỉnh truyền rao lời của Ông khuyến nhủ rằng: "Toàn thể Hội viên, Thiện tín, toàn thể các Ban, dù là Ban Trị sự đi nữa, cũng phải cố gắng học tập Đạo đức..."

Năm 1957, ông đi khắp lục tỉnh để giã từ mà không ai biết. Năm ấy, tại Bạc Liêu, ông chọn thêm được 2 vị Phó Giảng sư, 3 vị Huấn viên và một số Hội viên Ban Đạo đức.

Năm 1958, ngày Đại hội mùng 8 tháng 4 âm lịch, ông ban hành Huấn từ để làm tờ chúc ngôn, nhắn nhủ lần chót.
nhỏ
Ngày 23 tháng 8 âm lịch niên Mậu Tuất (1958), 11 giờ đêm, ông viên tịch, thọ 73 tuổi (theo âm lịch).

Lễ an táng nhằm ngày 30 tháng 8 niên Mậu Tuất tại Phú Định (Chợ Lớn).

Chú thích

tham khảo thêm website: http://tinhdocusiphathoi.vn/


title: Grand-Bassam

text:
Grand-Bassam là một thị trấn nằm ở phía đông nam Bờ Biển Ngà, phía đông thủ đô Abidjan. Nơi đây từng là thủ đô thuộc địa của Pháp từ năm 1893 đến 1896, khi chính quyền chuyển đến Bingerville sau cơn sốt vàng. Thị trấn sau đó vẫn là một cảng biển quan trọng cho đến khi Abidjan phát triển từ những năm 1930.

Mô tả
Đây là một thị trấn thuộc địa, đô thị, khu dân cư, thương mại, hành chính của những người châu Âu, Trung Đông và những người châu Phi cuối thế kỷ 19 đến thế kỷ 20 (1880 - 1950). Nơi đây từng là thủ đô đầu tiên của Côte d'Ivoire cho đến khi Pháp chuyển thủ đô về Bingerville.

Thị trấn được quy hoạch cùng với một kiến trúc thuộc địa độc đáo phù hợp với khí hậu địa phương và văn hóa bản địa. Ngay sau khi được thành lập, thị trấn đã trở thành đô thị hải cảng quan trọng nhất ở Côte d'Ivoire cho đến khi thành phố Abidjan phát triển mạnh từ những năm 1930. Năm 1960, cùng với sự độc lập ở Côte d'Ivoire, tất cả các cơ quan hành chính được chuyển Abidjan, và trong nhiều năm Grand-Bassam chỉ còn là nơi sinh sống của những người lấn chiếm đất. Cuối những năm 70, thị trấn đã bắt đầu hồi sinh khi nơi đây trở thành một địa danh du lịch và trung tâm nghề với khoảng 5.000 dân sinh sống.
Năm 2012, Grand-Bassam được ghi vào danh sách di sản thế giới của UNESCO. Các công trình lịch sử nổi bật ở thị trấn bao gồm: Nhà thờ chính tòa Sacré Coeur, bảo tàng Nouveau Bassam, làng chài N'zima, cảng và hải đăng Grand-Bassam.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Bờ Biển Ngà
Khu dân cư ở Bờ Biển Ngà
Tây Phi thuộc Pháp
Xã của Sud-Comoé
Thủ phủ vùng Sud-Comoé


title: Koutammakou

text:
Koutammakou là vùng núi nằm ở phía bắc của Togo,<ref>Dominique Sewane, ′Ceux qui malaxent la peau fine de la terre′. Les Batammariba. Anthropologie de l'habiter, 40th Session of Unesco Heritage – Istanbul: THE ETHIC VALUES OF KOUTAMMAKOU, Courrier des Afriques</ref> kéo dài sang tận quốc gia Bénin. Nơi đây là một cảnh quan văn hóa nổi bật có diện tích 50.000 ha của người Batammariba với những ngôi nhà, tháp bùn được coi là biểu tượng của Togo, gọi là Takienta''.

Di sản kiến trúc này bao gồm các ngôi nhà, các tháp, kho thóc có hình trụ, hình cầu có mái bằng hoặc mái hình nón lá cùng nhiều những bãi đá linh thiêng. Những người dân sẽ làm ẩm đất tạo thành bùn hoặc tạo thành những viên gạch bằng bùn để xây dựng và sau đó những ngôi nhà được ánh nắng mặt trời làm khô cứng và trở lên đàn hồi hơn. Một số ngôi nhà còn được dựng hàng rào gỗ bên ngoài và những giàn giáo để nâng đỡ cấu trúc. Mái nhà được làm bằng hoặc mái lá hình nón và có ống thoát nước bằng gỗ mỗi khi mưa,. Các công trình được nhóm lại thành từng ngôi làng theo không gian sử dụng như nơi tổ chức nghi lễ, sinh hoạt cộng đồng, để ở... tạo thành cảnh quan đáng chú ý phản ánh cấu trúc xã hội, cuộc sống cùng mối quan hệ giữa con người và cảnh quan.

Năm 2004, tại Tô Châu Trung Quốc, Cảnh quan Koutammakou đã trở thành một trong 34 di sản thế giới được UNESCO công nhận.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Togo


title: Trịnh Khắc Phục

text:
Trịnh Khắc Phục (chữ Hán: 鄭克復; 1400 - 26 tháng 7, 1451), còn gọi là Lê Khắc Phục, là một khai quốc công thần nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam, có công giúp Lê Thái Tổ đánh đuổi quân đội nhà Minh, được Thái tổ ban hai tước Thượng trí tự và Trước phục hầu và được cho đổi sang họ Lê.

Ông cùng tham gia khởi nghĩa Lam Sơn chống giặc Minh, thuộc hàng Bình Ngô Khai Quốc Công Thần. Khi Thái Tổ Cao hoàng đế bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước, ông trở thành một trong những trụ cột của triều đình, được Cao hoàng đế ban bốn chữ Lê triều tham chính để ghi công trạng đóng góp cho quốc gia.

Tuy nhiên vào năm 1451, ông bị xử tử đột ngột vì tranh chấp các thế lực trong triều, cùng chết với ông là con trai Trịnh Bá Nhai và 2 cha con Thái úy Trịnh Khả. Con cháu ông bị tước bỏ hết tước phong, đất đai. Tuy không lâu sau Lê Nhân Tông đã ban lại đất đai cho hậu duệ của ông, nhưng tội danh vẫn không hoàn toàn rửa sạch.

Đến đời Lê Thánh Tông, con cháu của ông được phục hồi đất đai và danh dự, được ghi nhận chiến công giúp triều đình và quốc gia. Các hậu duệ về sau đã di cư về làng Vân Đô, xã Đông Minh, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa lập nghiệp, và đã xây nhà thờ tổ ở đó cho đến ngày nay.

Thân thế
Trịnh Khắc Phục người làng Thủy Chú, huyện Lôi Dương, tỉnh Thanh Hoa (nay là làng Thủy Chú, xã Xuân Thắng, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa), là con ông Trịnh Nhữ Lượng (鄭汝亮), mẹ là Quốc trưởng công chúa Lê Ngọc Tiên (黎玉躚), chị ruột của Thái Tổ Cao hoàng đế.

Theo gia phả, cụ tổ của họ Trịnh Thủy Chú là Trịnh Thậm (鄭葚), nguyên quán xã Cổ Cừu, huyện Đông Sơn, đi chơi đến xã Thủy Chú, thấy đất đai ở đó bằng phẳng, rộng rãi, rừng núi rậm tốt, ruộng vườn béo tốt, xây dựng nhà cửa ở đó. Chỉ sau 3 năm thành cơ nghiệp. Người lấy vợ là bà Lê Thị Hống (黎氏蕻), sinh con trai là ông Trịnh Thảm (鄭菼), về sau được tặng tước Hiến quốc công (憲國公). Ông Trịnh Thảm lấy bà Lê Thị Lâm (黎氏林), sinh được 4 người con trai. Con đầu là ông Trịnh Sai (鄭倩). Ông Trịnh Sai lấy bà Lê Thị Náo (黎氏鬧), sinh người con trai đầu lòng là ông Trịnh Thốn (鄭忖) và người con gái thứ là Trịnh Ngọc Thương (鄭玉蒼). Ông Trịnh Thốn được tặng tước Diên Chu hầu (衍朱侯), về sau lấy bà Lê Thị Thai (黎氏台), sinh được hai người con trai. Trai đầu là Nhữ Lượng, thứ là Di.

Bà Trịnh Ngọc Thương về sau lấy Tuyên Tổ hoàng đế Lê Khoáng (黎曠), sinh ra được Thái Tổ Cao hoàng đế Lê Lợi. Khi mất được đời sau tôn phong làm Trinh Từ Ý Văn Trang Hiến hoàng hậu (貞慈懿文莊獻皇后).

Sự nghiệp

Công thần khai quốc
Tháng 2, năm Mậu Tuất (1418), Thái Tổ hoàng đế dựng cờ khởi nghĩa tại Lam Sơn. Ông cùng 50 người khác được cử làm tướng văn tướng võ chia nhau đốc suất đội quân Thiết đột ra đánh đuổi giặc Minh. Vương Thông phái các tướng là Trương Phụ, Trần Trí, Sơn Kỳ đem quân đi đàn áp. Thái Tổ cùng với các tướng tá phục kích vây hãm quân giặc, bắt sống được hơn nghìn tên. Lúc ấy, ông Trịnh Khắc Phục theo Thái tổ đánh giặc, chỉ mất một ngày một đêm phá được ba thành của giặc. Ông lại qua Nghệ An, Thuận Hóa hỗ trợ các cánh quân khác của ta, rồi lại trở về vùng Giang Bắc, đóng quân trên sông Bồ Đề, sai quân làm thuyền bè, vượt qua Đông Đạo đánh tan quân giặc ở các thành. Xong việc, ông trở về Lam Sơn báo cáo với Thái Tổ.

Quân Minh đại bại khắp nơi, chỉ còn tổng binh Vương Thông đóng ở Đông Quan. Thông chia quân ra cố thủ rồi sai người về xin quân tiếp viện. Ngày 12 tháng 6 năm Mậu Thân (1428), tướng nhà Lê là Trần Lựu, Lê Bôi đem quân đánh tan, tiêu diệt hơn một nghìn tên. Bọn giặc bị thua chạy. Hoàng đế nhà Minh lại sai tên tổng binh An Viễn hầu Liễu Thăng cùng với Kiềm quốc công Mộc Thạch, Bảo Định bá Lương Dung, đô đốc Thôi Tụ, thượng thư Lý Khánh, Hoàng Phúc làm viện binh. Liễu Thăng lĩnh 10 vạn quân theo Khâu Ôn mà sang, Mộc Thạch lĩnh 5 vạn quân theo đường từ Vân Nam tiến đến.

Ngày 18 tháng 9, ông Trịnh Khắc Phục lĩnh 1 nghìn quân kéo thẳng đến ải Chi Lăng phục sẵn ở chỗ hiểm yếu rồi sai Trần Lựu đem quân ra khiêu chiến trước, giả thua bỏ chạy. Liễu Thăng thân chính đốc quân đuổi theo. Chờ cho Liễu Thăng đến chỗ quân ta phục kích, ông Trịnh Khắc Phục cùng với các tướng bốn bề nổi dậy, chém được Liễu Thăng, Lý Khánh, lũ giặc tan tác. Ta viết tờ thư tuyên truyền thắng lợi của ta và sự đại bại của Liễu Thăng cho Mộc Thạch nghe. Quân và tướng Mộc Thạch rất sợ hãi, kéo quân trở về.

Năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), Thái Tổ lên ngôi hoàng đế, ngài cùng với các tướng thề rằng:: "Sông Hoàng Hà như dải lạu, núi Thái Sơn như đá mài, nước nhà còn mãi, đến dòng dõi con cháu mãi mãi, vua tôi đồng lòng hợp lực đánh tan quân Ngô để yên thiên hạ, làm Đế nước nam, muôn đời sau vẫn mãi ghi nhớ công trạng của những bề tôi có công đánh giặc dựng nước và đề hưởng tên vinh, lưu truyền muôn đời, phong tước ghi công, ban ruộng ăn lộc, con cháu đời đời vẫn hưởng thành tích công thần của cha ông, nhà vua không dám nói sai. Nếu sau này, nhà mua không ghi nhớ công lao của những người có công bình giặc đã có trời đất và núi sông chứng giám lời thề."".

Ông Trịnh Khắc Phục cùng với các tướng có công bình Ngô khai quốc được phong tước là Tả kim Ngô vệ thôi trung tá lý Dương Vũ công thần và được ban quốc tính, về sau sử gọi ông là Lê Khắc Phục (黎克復). Ông vâng mệnh Thái Tổ cùng nhà Minh lập cột đồng để phân định biên giới giữa hai nước ta và nhà Minh.

Khi lập đồng trụ, có lời thề rằng: "Giao Chỉ chi a, Đại Minh như hà, tự kim hướng hậu, mạc cử can qua, Thiên triều, Nam Việt, lưỡng quân tướng hòa, nhược công tiểu quốc, thiên thượng tồi phá, An Nam tiến phụng, bị lễ hương hoa, thiết lập đồng trụ, lưu truyền Lê gia.". Nghĩa là: "Quận Giao Chỉ như trái núi, nhà Đại Minh như con sông, từ nay về sau không đánh nhau. Nhà Minh, Việt Nam hai nước giao hòa. Nếu đánh nước nhỏ, trời sẽ xử phạt. Hàng năm nước An Nam tiến cống hương hoa. Nay dựng cột đồng, lưu truyền cho con cháu nhà Lê."Thái Tổ hoàng đế phong cho ông Tiền tổ có công, kính chịu phong tước: Ngoại hoàng Lê phái Bình Ngô Khai Quốc sung trung dực vận hiệp mưu đồng đức tĩnh nạn kiệt tiết tuyên lực công thần Bình chương quân quốc Binh bộ Thượng thư, Chưởng triều Tham kiến quốc chính Nhập nội Kiểm sát Tổng tri tôn chính, tước hiệu Ngọc Sơn hầu (玉山侯).

 Biếm chức và phục vị
Năm 1433, Thái Tổ Cao hoàng đế băng hà, Thái Tông hoàng đế lên kế vị. Do ấu đế còn nhỏ, Đại tư đồ Lê Sát nắm trọn quyền lực triều đình. Lê Sát có tư thù với Lưu Nhân Chú, người anh em cùng mẹ với Khắc Phục nên bãi chức Nam Đạo Hành khiển của ông, mà gián làm Phán đại tông chính.

Năm 1437, tháng 6, Thái Tông lại phong ông làm Bắc đạo quân dân bạ tịch, cùng năm đó Thái Tông giết Tư mã Lê Sát,chính thức lấy lại quyền hành. Tuy nhiên tháng 8 năm đó, ông phạm tội dùng người không đúng, khiến Thái Tông rất giận, tuy nhiên do là hoàng thân quốc thích, Thái Tông chỉ biếm ông 1 tư.

 Lương thần triều đình
Năm 1442, Thái Tông hoàng đế đột ngột qua đời, Nhân Tông lên kế vị, Nguyễn thái hậu trở thành nhiếp chính. Lúc này, tước vị của ông là Nhập nội thiếu phó tham dự triều chính. Con trai trưởng của ông là Trịnh Bá Nhai được cưới An Nam công chúa (安南公主).

Ngày 22 tháng 1, năm 1446, ông được cử cùng Lê Thụ, Trịnh Khả đem 60 vạn quân đi đánh Chiêm Thành. Bấy giờ chúa Chiêm là Bí Cai hay đem quân quấy nhiễu, Thái hậu ra lệnh đi đánh. Ngày 25, các cánh quân đều đánh đến thành Đồ Bàn, phá hủy gần hết, bắt chúa Bí Cai cùng phi tần, voi, ngựa, vũ khí, nhiều không kể xiết. Cũng lúc này ông được phong Đặc tiến nhập nội Tư khấu Đồng bình chương sự.

Tháng 4, năm 1448, Tư khấu Khắc Phục được sai chủ trì tiệc ở Sứ quán, đón tiếp sứ thần Chiêm Thành. Bấy giờ, Nguyễn Hữa Quang từ Chiêm Thành trở về. Sứ thần Chiêm Thành là bọn Bân Đối Thêm, Chiêm Thấp mang quốc thư và lễ vật cống cùng đi theo bọn Hữu Quang sang ta. Ban mũ đai, y phục cho chúa cũ của Chiêm Thành là Bí Cai và cho y dự yến. Sau việc tiếp đãi, Thái hậu lấy ông làm Đề hiệu Quốc tử giám, giám sát các cuộc thi cử.

Tháng 6 năm đó, Thái hậu thả Đinh Liệt ra khỏi nhà lao. Vào năm 1444, có người vu cáo ông phạm tội, Nguyễn thái hậu sai giam dưới hầm. Lúc này, ông Trịnh Khắc Phục và An Nam công chúa đã vào tâu rất khẩn thiết, xin Thái hậu rộng ơn nới phép cho nên Đinh Liệt mới được tha.

Bấy giờ, việc thi cử có nhiều tiêu cực, nhiều quan giám khảo ăn của đút lót khiến cho việc chọn người hiền tài mất chính xác. Trước tình hình đó, Trịnh Khắc Phục đã dâng sớ tâu cho Thái hậu đề nghị bắt các khảo quan phải uống máu ăn thề. Tục lệ các quan giám khảo phải ăn thề bắt nguồn từ đó, nhưng việc hối lộ vẫn không thể nào dứt được.

Năm đó, lấy những người ngự thí thích hợp cách là bọn Đặng Duy Khiêm 33 người sung làm giám sinh Quốc tử giám. Theo lệ thi hàng năm thì học trò các lộ đến thi ở bản đạo, chỉ những thí sinh đồ hợp cách đỗ hương cống mới được sung làm giám sinh, còn quân dân đỗ hương cống thì không được sung làm giám sinh, vẫn chỉ là hương cống. Đến đây, Tư khấu Trịnh Khắc Phục mới xin lấy quân dân đỗ hương cống là bọn Duy Khiêm sung làm giám sinh, mà những sinh đồ đỗ hương cống lại không được vào Quốc tử giám. Dư luận bấy giờ rất ngờ có ăn hối lộ trong chuyện đó.

Tháng 2 năm 1449, ông được cử chỉ huy các cục Bách tác, quân vệ thiên quan, tứ sương và quân dân trấn Thái Nguyên đào lại sông Bình Lỗ. Con sông dài 2500 trượng từ vùng Đáp Cầu đến Sóc Sơn, được thông với Bình Than, đã góp phần mở rộng mạng lưới giao thông và hệ thống tưới tiết trong trấn Thái Nguyên.

 Vu cáo và qua đời
Ngày 26 tháng 7, năm Tân Mùi (1451), niên hiệu Thái Hòa thứ 9, Trịnh Khắc Phục cùng con là Phò mã đô úy Trịnh Bá Nhai; Thái úy Trịnh Khả cùng con là Trịnh Quát bị Nguyễn thái hậu xử tử, đương thời cho rằng những người này bị oan.

Năm 1453, Nhân Tông hoàng đế bắt đầu đích thân trông coi chính sự, minh oan cho ông và cấp cho con cháu máy chục mẫu quan điền.

Con cái
Trịnh Khắc Phục có tám người con trai cùng 6 người con gái.
 Trịnh Bá Nhai (鄭播涯), được phong Phò mã đô úy, bị giết năm 1451 cùng Trịnh Khắc Phục.
 Trịnh Trọng Ngạn (鄭仲彥), đời Thánh Tông hoàng đế giữ chức Tứ Vệ quân. Đi theo hộ giá hoàng đế đến Lạng Sơn, được phong Hộ phù Dực Vận công thần, Phụ quốc Nam quân Đô đốc phủ, Phó tướng Thái uý, tước Dụ Ân hầu (裕恩侯). Ông sinh ra Trịnh Duy Thuân, Trịnh Duy Sản và Trịnh Duy Đại.
 Trịnh Trọng Phong (鄭仲峯), đời Thánh Tông hoàng đế phong làm Dực vận công thần Trung quân Đô đốc phủ, kiêm Đô đốc thiêm sự Tôn nhân phủ hữu tôn chính. Ông sinh ra Huy Từ Kiến hoàng hậu, nên truy phong thêm làm Hiển Nghĩa vương (顯義王).
 Trịnh Thúc Thông (鄭儵通), đời Thánh Tông hoàng đế phong làm  Phụ quốc Dực vận công thần Đông quân Đô Đốc phủ, kiêm Tứ vệ quân Thiêm sự Tri tôn nhân phủ hữu tôn chính, tước Hiển Khang hầu (顯康侯). Về sau phong chức Thái úy, tước Đề quốc công (禔國公).
 Trịnh Thúc Tùng (鄭儵松), đời Thánh Tông hoàng đế phong làm Dực vận công thần đại tướng quân, tước Thanh Đô hầu (清都侯). Về sau lại phong thêm chức Thái uý, tước Vinh quốc công (榮國公).
 Trịnh Đại Hưng (鄭大興), đời Thánh Tông hoàng đế phong làm Phụ quốc Dực vận công thần đô đốc, kiêm Tiến Hưng hầu (進興侯). Về sau phong làm Thái úy, tước Huyên quốc công (儇國公).
 Trịnh Như Sơn (鄭如山), đời Thánh Tông hoàng đế phong làm  Bình chương Liệt triều đại phu, tước Dụ Nghĩa hầu (裕義侯). Có công hộ giá đánh Chiêm Thành, Xiêm La, được phong Dực Vận công thần Cẩm Y vệ đô chỉ huy sứ, chức Thái bảo, tước Dụ quốc công (裕國公).
 Trịnh Quý Nham (鄭季巖), đời Thánh Tông hoàng đế phong làm Phụ quốc Dực vận công thần, Nam quân Đô đốc chưởng phủ kiêm Tứ vệ quân Thái bảo, tước Quang Hưng hầu (光興侯).

 Tước phong
Trịnh Khắc Phục đã được ban huân tước và giữ các chức vụ sau:
 Đời Thái Tổ Cao hoàng đế: Kim tử Vinh lộc đại phu, Thượng trí tự, Trước phục hầu.
 Đời Thái Tông Văn hoàng đế: Nam Đạo Hành khiển, Phán đại tông chính, Bắc đạo quân dân bạ tịch.
 Đời Nhân Tông Tuyên hoàng đế: Nhập nội thiếu phó tham dự triều chính, Đặc tiến nhập nội Tư khấu Đồng bình chương sự, Đề điệu Quốc tử giám.

Huân tước và chức quan cụ thể như sau:
 Kim tử Vinh lộc đại phu: Hàm tản quan – quan chỉ có hàm chứ không có chức - có Kim tử vinh lộc đại phu, trật Chánh nhất phẩm văn ban.
 Thượng trí tự: Huân phong thời Lê, hạng nhất cho quốc tính làm Kim lộc đại phu Tả kim ngô vệ Đại tướng quân; gồm 3 bậc: Trí tự, Đại trí tự và Thượng trí tự.
 Trước phục hầu: Tước hầu, có 9 bậc. Trước phục hầu là bậc thứ 9.
 Phán đại tông chính: Quan cao kiêm chức quan thấp gọi là phán, Đại tông chính là chức quan giữ việc hội họp tông thuộc.
 Đặc tiến: Danh hiệu cấp cho những người có địa vị đặc biệt trong liệt hầu.
 Nhập nội: Những đại thần có thêm chữ Nhập nội là chức quan được vua thân tín.
 Nhập nội Thiếu phó: Là một trong Tam thiếu, gồm Thiếu sư, Thiếu phó và Thiếu bảo, Trật Chánh nhị phẩm nếu là bên văn, Tòng nhất phẩm nếu là bên võ.
 Tư khấu: Là chức trưởng của hình quan.
 Đồng bình chương sự: Cách gọi tên của hàng Tể tướng.
 Nam Đạo Hành khiển: Nhà Lê chia nước ta làm 5 đạo, đứng đầu các đạo là quan Hành khiển. Hành khiển ở các đạo thuộc hàng Nhập nội đại hành khiển trong triều, dưới Tể tướng.
 Đề điệu Quốc tử giám: Chức quan đứng đầu trường thi, Chánh chủ khảo, thường dùng đại thần, gọi là Đề điệu.

 Truy phong
Năm Hồng Đức thứ 17 (1486), Thánh Tông Thuần hoàng đế tặng chức Thái bảo, tước Ngọc quận công (玉郡公).

Năm Cảnh Thống thứ 3 (1500), Hiến Tông Duệ hoàng đế phong tước Dực hữu công thần tạc tự Thượng trụ quốc, lại phong thêm tước Thái úy, tước hiệu An quốc công (安國公).

Tháng 10, năm Đức Nguyên (1674), Gia Tông Mỹ hoàng đế lại phong Phúc thần trung đẳng Đại vương.

Ngày 13 tháng 3, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 31 (1770), Hiển Tông Vĩnh hoàng đế ngự giá tuần hành đến ấp thang mộc, lại bao phong mỹ tự Thượng Đẳng Phúc Thần đại vương.

Vào triều đại nhà Nguyễn, từ Thế Tổ Cao hoàng đế đến Hoằng Tông Tuyên hoàng đế, triều đình nhiều lần gia phong không chỉ cho chi trưởng mà còn cho tất cả các chi thờ phụng cụ Trịnh Khắc Phục trên các tỉnh Thanh Hóa (huyện Nông Cống, huyện Triệu Sơn, huyện Đông Sơn, huyện Thọ Xuân), tỉnh Hà Tĩnh, Hà Nam.

Xem thêm
 Nhà Hậu Lê
 Lê Thái Tổ
 Lê Thái Tông
 Lê Nhân Tông
 Nguyễn Thị Anh
 Khởi nghĩa Lam Sơn

Tham khảo
 Đại Việt Sử ký Toàn thư
 Đại Việt thông sử
 Việt Sử toàn thư - Phạm Văn Sơn
 Gia phả họ Trịnh Khắc Phục - làng Vân Đô, xã Đông Minh, huyện Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa''

Chú thích

Võ tướng nhà Lê sơ
Người Thanh Hóa
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Người tham gia Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427)
Công thần khai quốc nhà Lê sơ
Hầu tước nhà Lê sơ


title: USS Evans (DD-78)

text:
USS Evans (DD–78) là một tàu khu trục thuộc lớp Wickes của Hải quân Hoa Kỳ được chế tạo vào cuối Chiến tranh Thế giới thứ nhất; sau đó được chuyển cho Hải quân Hoàng gia Anh Quốc như là chiếc HMS Mansfield vào đầu Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tên của nó được đặt theo Chuẩn đô đốc Robley Dunglison Evans.

Thiết kế và chế tạo
Chiếc tàu chiến đầu tiên của Hải quân Mỹ mang cái tên USS Evans được hạ thủy vào ngày 30 tháng 10 năm 1918 tại xưởng đóng tàu Bath Iron Works ở Bath, Maine; được đỡ đầu bởi Bà D. N. Sewell, cháu nội Chuẩn đô đốc Evans, và được đưa ra hoạt động vào ngày 11 tháng 11 năm 1918 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Trung tá Hải quân Frank H. Sadler.

Lịch sử hoạt động

USS Evans
Sau đợt huấn luyện và trang bị, kể cả chuyến đi đầu tiên đến khu vực quần đảo Azores, Evans khởi hành từ Newport, Rhode Island vào ngày 10 tháng 6 năm 1919 để đi sang vùng biển Châu Âu, nơi nó hoạt động cho đến ngày 22 tháng 8 trước khi quay trở về New York. Nó lại lên đường một lần nữa vào ngày 11 tháng 9, và sau khi tuần tra ngoài khơi khu vực Trung Mỹ đã đi đến cảng nhà mới được chỉ định, San Diego California, vào ngày 14 tháng 11.

Trong hai năm tiếp theo, Evans tham gia các cuộc thực tập huấn luyện dọc suốt bờ biển Thái Bình Dương trải từ Valparaíso, Chile cho đến Astoria, Oregon. Nó được đưa về lực lượng dự bị tại San Diego vào ngày 6 tháng 10 năm 1921 và ngừng hoạt động vào ngày 29 tháng 5 năm 1922. Được huy động trở lại vào ngày 1 tháng 4 năm 1930, nó hoạt động tại khu vực San Diego trong sáu tháng, rồi được giao nhiệm vụ huấn luyện nhân sự hải quân dự bị tại New York, nơi nó đi đến vào ngày 6 tháng 12 năm 1930. Chiếc tàu khu trục quay trở lại San Diego vào ngày 26 tháng 3 năm 1932, để hoạt động cùng với Hải đội Chiến trận trong các chuyến đi huấn luyện và thực hành dọc theo bờ Tây và tại các vùng biển Hawaii và Alaska.

Sau một đợt ngừng hoạt động khác từ ngày 31 tháng 3 năm 1937 đến ngày 30 tháng 9 năm 1939, Evans đi đến Key West, Florida vào ngày 11 tháng 12 năm 1939 làm nhiệm vụ Tuần tra Trung lập tại khu vực quần đảo Antilles và thực tập tại nhiều phần khác nhau trong vùng biển Caribe. Vào ngày 24 tháng 9 năm 1940, nó rời Key West đi Halifax, Nova Scotia, nơi nó được xuất biên chế vào ngày 23 tháng 10 năm 1940, và được chuyển cho Hải quân Hoàng gia Anh trong khuôn khổ Thỏa thuận đổi tàu khu trục lấy căn cứ.

HMS Mansfield - HNoMS Mansfield

Được đưa vào hoạt động như là HMS Mansfield, một chiếc thuộc lớp Town, chiếc tàu khu trục có quãng đời hoạt động tiếp theo mang tính quốc tế thực sự. Từ tháng 12 năm 1940 đến tháng 3 năm 1942, nó được Hải quân Hoàng gia Na Uy thuộc Chính phủ Na Uy lưu vong mượn. Trong thời gian này, nó đã tấn công một xưởng chế biến dầu cá tại Øksfjord gần Hammerfest, Na Uy, đang dưới sự kiểm soát của phe Đức Quốc xã. Đội đổ bộ từ con tàu đã phá hủy các thiết bị quan trọng của xưởng, và tìm cách bắt giữ tên thủ lĩnh phát-xít (quisling) người Na Uy tại địa phương, nhưng hắn đã trốn thoát. Với thủy thủ đoàn người Na Uy, chiếc tàu khu trục còn đảm nhiệm vai trò hộ tống tại Bắc Đại Tây Dương, tiếp tục nhiệm vụ quan trọng này kể cả sau khi được hoàn trả cho Hải quân Hoàng gia. Mansfield được cải biến cho nhiệm vụ hộ tống tàu buôn, khi nó được tháo dỡ ba trong số các khẩu pháo /50 caliber và một trong số các bệ ống phóng ngư lôi ba nòng nhằm giảm bớt trọng lượng bên trên, đồng thời bổ sung vũ khí chống tàu ngầm gồm mìn sâu và súng cối nhiều nòng chống tàu ngầm (Hedgehog). Mansfield được chuyển cho Hải quân Hoàng gia Canada và phục vụ cùng Lực lượng Hộ tống Tại chỗ phía Tây đặt căn cứ tại Halifax và St. John's. Với sự sẵn sàng của nhiều tàu hộ tống mới, vào tháng 11 năm 1943, chiếc tàu khu trục từng phục vụ cho hải quân bốn nước được đưa về vai trò dịch vụ bảo trì sửa chữa tại Halifax, và vào ngày 22 tháng 6 năm 1944 nó được cho ngừng hoạt động rồi bị tháo dỡ vào năm 1945.

Chiếc chuông của con tàu, vẫn còn mang dòng chữ "USS Evans", hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Hàng hải Đại Tây Dương ở Halifax, Nova Scotia.

Chú thích

Tham khảo

 Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: http://www.history.navy.mil/danfs/e5/evans-i.htm

Liên kết ngoài
 Photos
 NavSource Photos

Lớp tàu khu trục Wickes
Lớp tàu khu trục Town
Tàu khu trục của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu khu trục của Hải quân Hoàng gia Anh
Tàu khu trục của Hải quân Hoàng gia Na Uy
Tàu khu trục của Hải quân Hoàng gia Canada
Tàu khu trục trong Thế Chiến I
Tàu khu trục trong Thế Chiến II


title: Cá hang mù Mexico

text:
Astyanax mexicanus hay cá hang động mù là một loài cá nước ngọt thuộc họ Characidae, bộ Characiformes. Đây là loài bản địa của khu vực sinh thái Tân Bắc Cực, bắt nguồn từ vùng hạ lưu sông Rio Grande, sông Nueces, sông Pecos thuộc Texas, Hoa Kỳ và những vùng trung và đông México.

Cơ thể cá Astyanax mexicanus có thể đạt chiều dài tối đa là 12 cm, mang nét đặc trưng của họ Characidae với màu sắc không có gì nổi bật. Tuy nhiên, những cá thể Astyanax mexicanus sống trong các hang động tối có hình thái hết sức đặc biệt: không có mắt và bị bạch tạng; toàn cơ thể cá khi đó chỉ là một màu trắng hồng bao phủ.

Loài Astyanax mexicanus sống tại vùng khí hậu cận nhiệt đới, ưa thích môi trường nước có độ pH 6.0-7.8, độ cứng của nước tối đa là 30 dGH và nhiệt độ từ 20 đến 25 °C. Vào mùa đông, cá sẽ di cư đến vùng nước ấm hơn. Thức ăn của loài Astyanax mexicanus thông thường là các động vật giáp xác, côn trùng, và giun đốt; trong môi trường nuôi nhốt, cá này là động vật ăn tạp.

Về mặt phân loại, có quan điểm xem Astyanax mexicanus là một phân loài của Astyanax fasciatus nhưng điều này không được học giới chấp nhận rộng rãi.

Thể hang động mù

Astyanax mexicanus nổi tiếng với hình thái "cá hang động mù". Có khoảng ba mươi quần thể Astyanax mexicanus sống trong các hang động sâu và đã đánh mất thị lực (thậm chí mắt cũng tiêu biến đi). Tuy vậy, những con cá này vẫn có khả năng tìm đường nhờ vào tính nhạy cảm với sự thay đổi áp suất nước của các đường bên trên thân cá.

Các cá thể với cả hai hình thái "có mắt" và "không có mắt" đều thuộc cùng một loài là A. mexicanus; chúng có mối quan hệ gần gũi và có thể lai giống với nhau. Chú ý rằng loài Astyanax jordani cũng là một loài "cá hang động mù" và thỉnh thoảng bị nhầm với A. mexicanus, nhưng đây là một loài mới tiến hoá từ thể có mắt sống gần mặt nước của loài A. mexicanus.

Khi sinh ra, cá A. mexicanus sống nơi hang động vẫn có mắt. Tuy nhiên khi chúng lớn lên, da cá phát triển bao lấy cặp mắt và khiến mắt thoái hoá hoàn toàn bởi chúng không cần thiết phải dùng đến thị giác trong môi trường hang động tối đen.

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1853
Cá hang động
Động vật mù
Cá México
M


title: Đài quan sát Tartu

text:
Đài quan sát Tartu (Tiếng Estonia: Tartu Observatoorium) là đài quan sát thiên văn lớn nhất ở Estonia. Nó nằm trên đồi Tõravere, cách Tartu, Noo Parish 20 km về phía Tây nam, thuộc tỉnh Tartu. Đài quan sát cũ Tartu là nơi làm việc của nhà thiên văn học Friedrich Georg Wilhelm von Struve, thuộc Vòng cung trắc đạc Struve, là di sản thế giới vào năm 2005, và nó là điểm tham chiếu đầu tiên.

Đài quan sát có hai kính viễn vọng là Kính viễn vọng Cassegrain đường kính 1.5 mét là kính viễn vọng lớn nhất Bắc Âu, được sử dụng để quan sát quang phổ và kính viễn vọng đường kính 0.6 mét dùng để quan sát trắc quang. Ngoài ra là rất nhiều các dụng cụ dùng để theo dõi và quan sát khí tượng

Lịch sử
Đài quan sát Tartu được thành lập tại Đại học quốc gia Dorpat vào năm 1802. Việc xây dựng đài quan sát được hoàn thành vào năm 1810 trên ngọn đồi Toome, Dorpat. Các công cụ quan sát thiên văn đã được lắp đặt vào năm 1814 bởi Friedrich Georg Wilhelm von Struve, người sau đó giảng dạy và quan sát tại đài thiên văn. Năm 1824, một kính thiên văn không màu lớn nhất thế giới vào thời điểm đó được lắp đặt tại đây.  Năm 1816, trước cửa tòa nhà trở thành điểm trắc đạc và đài quan sát đã trở thành điểm đầu tiên.

Năm 1946, Đài quan sát Tartu được tách ra từ trường đại học và sáp nhập vào Viện Hàn lâm Khoa học Estonia. Các nhà chức trách bắt đầu xem xét để lập một cơ sở quan sát mới vào năm 1950. Đồi Tõravere được chọn là nơi để xây dựng vào năm 1958.

Năm 1963, việc xây dựng đài quan sát mới hoàn thành, một số cơ sở vật chất được di chuyển sang đài quan sát mới.

Năm 1964, một hội nghị quốc tế đã được tổ chức và Đài quan sát Tartu đã được đổi tên thành Đài quan sát von Struve.

Năm 1974, Kính thiên văn Cassegrain đường kính 1,5 mét được lắp đặt và trở thành kính viễn vọng hoạt động chính của đài quan sát.

Năm 1995, tên của đài thiên văn đã được đổi trở lại ban đầu là Đài quan sát Tartu.

Năm 1998, một kính phản xạ 0,6 mét đã được lắp đặt.

Việc xây dựng đài quan sát cũ nhằm phục vụ như là một viện bảo tàng và là một trung tâm giáo dục khoa học.

Các nhà khoa học đáng chú ý đã từng làm việc tại đài quan sát Tartu như: von Struve, Johann Heinrich von Mädler, Thomas Clausen, Ernst Julius Öpik, Grigorij Kuzmin, Jaan Einasto.

Tham khảo
Tartu Observatoorium 1805-1948, Georgi Želnin, 2004
Timeline of Tartu Observatory
Fraunhofer refractor
About the search for dark matter in the Tartu observatory

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tartu Old Observatory
Tartu Observatory

Vòng cung trắc đạc Struve
Đài quan sát
Khởi đầu năm 1810