title: César Azpilicueta

text:
César Azpilicueta Tanco (sinh ngày 28 tháng 8 năm 1989) là một cầu thủ bóng đá người Tây Ban Nha thi đấu ở vị trí hậu vệ cho câu lạc bộ Atlético Madrid tại La Liga và đội tuyển Tây Ban Nha.

Là một sản phẩm của đội trẻ Osasuna, Azpilicueta đã trải qua ba mùa giải ở La Liga trước khi chuyển sang Marseille, giành được bốn danh hiệu lớn cùng câu lạc bộ Pháp. Vào mùa hè năm 2012, anh chuyển đến Chelsea, giành chức vô địch Europa League trong mùa giải đầu tiên và một cú đúp quốc nội hai năm sau đó. Anh ấy đã có hơn 450 lần ra sân cho Chelsea và hiện đang đứng thứ bảy trong danh sách ra sân mọi thời đại của họ; Petr Čech là người duy nhất không phải người Anh đã chơi nhiều lần hơn cho câu lạc bộ. Anh ấy đã dẫn dắt Chelsea giành chức vô địch Europa League 2019, Champions League 2021 và FIFA Club World Cup 2021.

Azpilicueta đã có 55 lần khoác áo tuyển Tây Ban Nha ở cấp độ trẻ ở tất cả các nhóm tuổi, và đại diện cho lứa U-21 trong hai giải vô địch châu Âu, vô địch giải đấu năm 2011. Anh có lần đầu tiên khoác áo đội tuyển vào năm 2013 và được chọn tham dự hai kỳ World Cup cũng như UEFA Euro 2016 và 2020.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Osasuna
Là sản phẩm của hệ thống trẻ của câu lạc bộ quê hương CA Osasuna, anh có trận ra mắt La Liga vào ngày 8 tháng 4 năm 2007 trong trận thua 0–2 trên sân khách trước Real Madrid, trong khi vẫn đăng ký với đội dự bị; anh ấy bắt đầu sự nghiệp của mình ở vị trí tiền đạo sau đó chuyển sang tiền vệ và, trong suốt cả sự nghiệp câu lạc bộ lẫn sự nghiệp quốc tế (cao cấp và trẻ), anh ấy đã xuất hiện ở một số vị trí, bao gồm cả trung vệ và tiền vệ trung tâm.

Trong mùa giải 2007–08, do chấn thương trong đội hình chính, Azpilicueta đã trở thành cầu thủ thường xuyên góp mặt ở đội một khi mới 18 tuổi, mặc dù ở vị trí hậu vệ phải. Anh ấy tiếp tục giữ vị trí này trong mùa giải tiếp theo, xuất hiện trong tất cả trừ hai trận đấu của giải đấu.

Marseille
trái|nhỏ|Azpilicueta thi đấu cho Marseille năm 2010.
Vào ngày 21 tháng 6 năm 2010, câu lạc bộ Pháp Olympique de Marseille xác nhận đã đạt được thỏa thuận với Osasuna về việc chuyển nhượng Azpilicueta, trong một hợp đồng 4 năm với giá 7 triệu euro. Một tuần sau, Navarrese xác nhận thỏa thuận, với phí chuyển nhượng có thể lên tới 9,5 triệu euro tùy thuộc vào số lần ra sân. Trong trận ra mắt UEFA Champions League, anh ấy đã ghi bàn thắng duy nhất của trận đấu trong trận đấu trên sân nhà với Spartak Moscow ở vòng bảng, mặc dù đã phản lưới nhà.

Vào ngày 27 tháng 11 năm 2010, trong những phút đầu của chiến thắng 4–0 trên sân nhà trước Montpellier – đồng nghĩa với việc Marseille đã leo lên ngôi đầu giải đấu – Azpilicueta bị đứt dây chằng chéo trước ở đầu gối trái. Anh ấy phải ngồi ngoài sáu tháng. Vào ngày 13 tháng 5 năm 2012, anh ghi bàn thắng đầu tiên và duy nhất tại Ligue 1 cho Marseille trong chiến thắng 3–0 trước Auxerre.

Vào tháng 8 năm 2012, trong bối cảnh có nhiều đồn đoán về việc các câu lạc bộ thể hiện sự quan tâm đến Azpilicueta, bao gồm cả câu lạc bộ Premier League Chelsea, Marseille xác nhận rằng anh ấy có thể ra đi, nói rằng, "Nếu Chelsea đưa ra lời đề nghị công bằng cho Azpi [Azpilicueta], chúng tôi sẽ để anh ấy ra đi." Bất chấp lòng trung thành với Marseille, cầu thủ này cho biết anh sẵn sàng ra đi nếu "sự ra đi của anh có thể giúp ích cho tình hình tài chính của Marseille".

Chelsea
nhỏ|Azpilicueta thi đấu cho Chelsea năm 2013.
Ngày 24 tháng 8 năm 2012, Chelsea đã chính thức hoàn thành việc chuyển nhượng Azpilicueta với phí chuyển nhượng khoảng 7 triệu £. Theo đồng đội và đồng hương Juan Mata, "Anh ấy là một hậu vệ phải chạy mạnh mẽ, cũng có tốc độ, vì vậy tôi nghĩ anh ấy đã là một cầu thủ hoàn chỉnh." Do họ của anh ấy khó phát âm đối với một số người nói tiếng Anh, người hâm mộ câu lạc bộ đã đặt cho anh ấy biệt danh đơn nghĩa "Dave".

Azpilicueta có trận đấu đầu tiên cho Chelsea vào ngày 25 tháng 9 năm 2012 trong khuôn khổ League Cup, thắng Wolverhampton Wanderers 6-0. Anh có trận đấu đầu tiên tại Premier League trong tuần kế tiếp, khi vào sân thay cho Branislav Ivanović trong chiến thắng 4–1 trước Norwich City.

Vào ngày 3 tháng 11 năm 2012, Azpilicueta có trận đấu đầu tiên ở giải đấu, khi gặp Swansea City trong trận hòa 1-1 trên sân khách. Anh đã chơi 48 trận đấu chính thức trong năm đầu tiên với đội bóng do Rafael Benítez, bao gồm tám trận trong chiến thắng của The Blues tại UEFA Europa League. Trong trận chung kết với Benfica, pha bóng chạm tay ở phút 67 của anh ấy đã giúp Óscar Cardozo gỡ hòa thông qua một quả phạt đền, trong chiến thắng chung cuộc 2-1 ở Amsterdam.

Azpilicueta ghi bàn thắng đầu tiên cho Chelsea vào ngày 29 tháng 10 năm 2013, ghi bàn đầu tiên trong chiến thắng 2–0 trước Arsenal ở vòng 4 Cúp Liên đoàn. Sau sự xuất hiện của tân huấn luyện viên José Mourinho, anh bắt đầu xuất hiện thường xuyên ở vị trí hậu vệ trái, thay thế vị trí của người đương nhiệm lâu năm Ashley Cole. Mourinho nói về anh ấy: "Azpilicueta là kiểu cầu thủ mà tôi rất thích. Tôi nghĩ một đội có 11 Azpilicueta có thể sẽ vô địch (Champions League) bởi vì bóng đá không chỉ có tài năng đơn thuần". Vào cuối mùa giải, anh được bầu chọn là Cầu thủ xuất sắc nhất của câu lạc bộ.
trái|nhỏ|241x241px|Azpilicueta thi đấu cho Chelsea năm 2015.
Trước khi bắt đầu mùa giải 2014–15, Cole ra đi và câu lạc bộ đã chi 15,8 triệu bảng cho Filipe Luís, nhưng Azpilicueta đã bắt đầu mùa giải với tư cách là hậu vệ trái được lựa chọn đầu tiên. Vào ngày 2 tháng 9 năm 2014, anh ký hợp đồng 5 năm mới với câu lạc bộ và vào ngày 18 tháng 10, anh bị đuổi khỏi sân trong hiệp một của chiến thắng 2-1 tại Crystal Palace vì phạm lỗi với Mile Jedinak.

Azpilicueta xuất phát khi Chelsea giành EFL Cup vào ngày 1 tháng 3 năm 2015. Trong hiệp hai, anh bị chấn thương trong một pha va chạm với Eric Dier của Tottenham Hotspur, và phải rời sân vì một chiếc băng quấn quanh đầu. Chiến dịch kết thúc với việc chinh phục thêm chức vô địch quốc nội, sau 5 năm chờ đợi.

Vào ngày 2 tháng 8 năm 2015, Azpilicueta thi đấu 69 phút trong trận thua 1–0 FA Community Shield trước Arsenal. Mười chín ngày sau, anh ấy ghi bàn thắng thứ ba của đội trong chiến thắng 3–2 trên sân khách trước West Bromwich Albion, đây là bàn thắng đầu tiên của anh ấy tại Premier League, và anh ấy lại ghi bàn thắng trong trận hòa 2–2 ở lượt về vào ngày 13 tháng 1 năm 2016.

Mặc dù Azpilicueta ban đầu được sử dụng ở vị trí hậu vệ trái dưới thời tân huấn luyện viên Antonio Conte, sau hai trận thua liên tiếp ở giải VĐQG, sau hai trận thua liên tiếp, Azpilicueta đã chuyển thành sơ đồ 3 hậu vệ, với việc người cũ chơi ở vị trí trung vệ trong trận đấu sau đó với Hull City vào ngày 1 tháng 10. Năm 2016, kết thúc với chiến thắng 2–0 trên sân khách. Vào ngày 13 tháng 12 năm 2016, anh ký hợp đồng mới có thời hạn 3 năm rưỡi với Chelsea, có thời hạn đến năm 2020; trong lần xuất hiện đầu tiên sau thỏa thuận, anh đã có lần ra sân thi đấu thứ 200 cho câu lạc bộ, trong chiến thắng 1–0 trên sân khách trước Sunderland.

Azpilicueta đã chơi mọi phút trong mùa giải khi đội của anh ấy vô địch giải quốc nội, và ghi bàn trong chiến thắng 4–3 trên sân nhà trước Watford sau khi đã giành được danh hiệu. Vào cuối tháng 7 năm 2017, sau sự ra đi của John Terry, anh được bổ nhiệm làm đội phó cho Gary Cahill. Vào ngày 12 tháng 9 năm đó, anh ghi bàn thắng đầu tiên tại Champions League, trong chiến thắng 6–0 trên sân nhà trước Qarabağ FK.

Azpilicueta ký hợp đồng mới vào tháng 12 năm 2018, kéo dài đến năm 2022. Sau khi Cahill rời Chelsea, anh được bổ nhiệm làm đội trưởng câu lạc bộ trước mùa giải 2019–20; Anh ấy đã đeo băng đội trưởng trên sân trong khi cầu thủ người Anh vắng mặt trong đội, kể cả trong chiến thắng Chung kết UEFA Europa League 2019 trước Arsenal ở Azerbaijan. Vào ngày 23 tháng 10, anh đánh dấu lần ra sân thứ 350 ở Chelsea với chiến thắng 1–0 ở vòng bảng trước Ajax ở Champions League.

Vào ngày 1 tháng 1 năm 2020, Azpilicueta đánh dấu lần ra sân thứ 100 với tư cách đội trưởng câu lạc bộ với một bàn thắng và được mệnh danh là cầu thủ xuất sắc nhất trận trong trận hòa 1-1 trước Brighton & Hove Albion. Vào ngày 1 tháng 8, trong trận thua 2-1 trước Arsenal ở Chung kết FA Cup 2020, Azpilicueta đã để thủng lưới một quả phạt đền và sau đó bị chấn thương, dẫn đến việc phải thay người.

Azpilicueta trở thành cầu thủ thứ 13 trong lịch sử Chelsea có 400 lần ra sân, khi anh ấy ra sân trong trận đấu với Manchester City vào ngày 3 tháng 1 năm 2021. Vào ngày 23 tháng 5, ngày thi đấu cuối cùng của mùa giải, anh ấy bị đuổi khỏi sân vì phạm lỗi với Jack Grealish trong trận gặp Aston Villa trong trận thua 1-2, nhưng án treo giò ba trận đã được lật lại do kháng cáo. Sáu ngày sau, anh là đội trưởng đội bóng giành chiến thắng 1–0 trong trận Chung kết UEFA Champions League trước Manchester City tại Estádio do Dragão, Porto, giành chức vô địch Champions League đầu tiên sau 9 năm.

Vào ngày 28 tháng 8 năm 2021, Azpilicueta đã đạt được cột mốc quan trọng khi anh trở thành cầu thủ Chelsea thứ tư đạt 300 trận ra sân tại Premier League sau John Terry (492), Frank Lampard (429) và Petr Čech (333). Anh ấy xuất phát trước Liverpool trong trận hòa 1-1.

Vào ngày 8 tháng 10 năm 2021, Azpilicueta là một trong năm cầu thủ Chelsea được đưa vào danh sách rút gọn 30 người cuối cùng cho Ballon d'Or 2021.

Vào ngày 12 tháng 2 năm 2022, Azpilicueta nâng cao chiếc cúp trong trận Chung kết FIFA Club World Cup 2021 trong trận Chung kết Club World Cup thứ hai của họ, lần đầu tiên diễn ra vào năm 2012 khi Chelsea thua Corinthians. Với danh hiệu này và danh hiệu UEFA Super Cup trước đó, điều đó có nghĩa là anh ấy trở thành cầu thủ Chelsea đầu tiên và duy nhất giành được mọi danh hiệu lớn tại câu lạc bộ.

Sự nghiệp quốc tế

Đội trẻ

Đội tuyển quốc gia

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Quốc tế

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ

Marseille
Trophée des Champions: 2010, 2011
Coupe de la Ligue: 2010–11, 2011–12

Chelsea
Premier League: 2014–15, 2016–17
EFL Cup: 2014–15
FA Cup: 2017–18
UEFA Europa League: 2012–13, 2018–19
UEFA Champions League: 2020–21
UEFA Super Cup: 2021
FIFA Club World Cup: 2021

Đội tuyển quốc gia

U-19 Tây Ban Nha
Giải U-19 châu Âu: 2007

U-21 Tây Ban Nha
Giải vô địch bóng đá U-21 châu Âu: 2011

Tây Ban Nha
UEFA Nations League: Á quân 2020–21
FIFA Confederations Cup: Á quân 2013

Cá nhân
Đội hình xuất sắc nhất mùa giải UEFA Europa League: 2018–19
Đội hình xuất sắc nhất mùa giải UEFA Champions League: 2020–21

Thống kê sự nghiệp

Chú thích

Liên kết ngoài
Thông tin về Azpilicueta trên trang web của Olympique Marseille
BDFutbol profile
Thông tin về Azpilicueta trên trang web Futbolme

Thông tin về Azpilicueta trên trang web Transfermarkt

Cầu thủ bóng đá Chelsea F.C.
Cầu thủ bóng đá CA Osasuna
Cầu thủ bóng đá Olympique de Marseille
Sinh năm 1989
Cầu thủ bóng đá Premier League
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Hậu vệ bóng đá
Tiền vệ bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá Thế vận hội Mùa hè 2012
Cầu thủ Cúp Liên đoàn các châu lục 2013
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Anh
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Pháp
Cầu thủ bóng đá nam Tây Ban Nha ở nước ngoài
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2018
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-16 quốc gia Tây Ban Nha
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-17 quốc gia Tây Ban Nha
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-19 quốc gia Tây Ban Nha
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Tây Ban Nha
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2022


title: Atahualpa

text:
Atahualpa, Atahuallpa, Atabalipa, hay Atawallpa (20/3/1497 – 29/8/1533), là vị Sapa Inca hay hoàng đế cuối cùng của Tahuantinsuyu (Đế chế Inca) trước khi người Tây Ban Nha xâm chiếm Đế chế Inca.

Tiểu sử
Ông là con trai của Huayna Cápac, vua Inca thứ 11. Trước khi chết, Huayna Cápac quyết định chia vương quốc ra làm hai cho hai người con trai. Atahualpa được hưởng vùng đất phía bắc và ngự tại Cajamarca, trong khi Huáscar nhận vùng đất phía nam với Cuzco là nơi cai trị. Năm 1527 Huayna Cápac chết vì bệnh dịch. Việc chia hai vương quốc đã dẫn đến nhiều cuộc xung đột dữ dội giữa hai anh em. Mặc dù Huáscar được người Inca kính trọng nhưng người của ông đã bị đạo quân phía bắc có nhiều kinh nghiệm chinh chiến đánh bại vào năm 1532. Huáscar bị bắt và xử tử. Atahualpa trở thành người thống trị của toàn bộ lãnh thổ Vương quốc Inca.

Tháng 4 năm 1532, Francisco Pizarro chỉ huy quân Tây Ban Nha đổ bộ vào bờ biển Peru. Ngay từ vài năm trước đó người Inca đã mắc phải những bệnh mà trước nay họ chưa từng có (đậu mùa và sởi), lan truyền qua Trung Mỹ đến phía nam với hậu quả chết người. Khi Pizarro đến, vương quốc Inca không không còn là một vương quốc hùng cường nữa mà là một quốc gia đang chìm đắm trong cuộc chiến thừa kế giữa hai anh em Atahualpa và Húascar. Cuộc nội chiến này đã lay chuyển nền móng của vương quốc và sự bất bình của các dân tộc bị thống trị càng làm cho quốc gia này nhanh chóng sụp đổ. Atahualpa đã đánh giá quá thấp nguy hiểm xuất phát từ người Tây Ban Nha. Vào ngày 15 tháng 11 năm 1532 họ được Atahualpa chào đón một cách thân thiện. Pizarro và 168 người đồng hành đã lợi dụng tình huống này để bắt giữ Atahualpa và gây ra một cuộc tàn sát đẫm máu trong số 20.000 người lính Inca trong trận Cajamarca.

Tham khảo

Đế chế Inca
Hoàng đế Inca
Mất năm 1533


title: Tổ chức liên chính phủ

text:
Tổ chức liên chính phủ, hay đôi khi còn gọi là tổ chức chính phủ quốc tế, là một tổ chức bao gồm chủ yếu là các quốc gia có chủ quyền (hay các nước thành viên) hay các tổ chức liên chính phủ khác. Thường thì tổ chức liên chính phủ được gọi là tổ chức quốc tế dù rằng khái niệm này có thể hàm nghĩa cả các tổ chức phi chính phủ quốc tế như các tổ chức phi lợi nhuận quốc tế hoặc các công ty đa quốc gia.

Các tổ chức liên chính phủ (TCLCP) là một khía cạnh quan trọng của công pháp quốc tế. Chúng được thành lập dựa trên các hiệp định (đóng vai trò hiến chương); những hiệp định này được hình thành khi các đại diện pháp lý (tức các chính phủ) của một số nhà nước nào đó thông qua quá trình phê chuẩn hiệp định, từ đó tạo lập tư cách pháp nhân cho TCLCP.

Xét về mặt pháp lý, cần phân biệt các TCLCP với những nhóm hoặc liên minh quốc gia giản đơn, ví dụ tổ chức G8 hoặc Bộ tứ Trung Đông. Lý do là vì những nhóm này tự lập ra mà không dựa trên bất cứ một văn bản mang tính pháp lý cao nhất nào và chúng chỉ đóng vai trò như những nhóm đặc trách.

Các tổ chức liên chính phủ cũng không phải là các hiệp định. Ví dụ, trước khi Tổ chức Thương mại Thế giới ra đời thì đã từng có nhiều hiệp định như Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ hoặc Hiệp ước chung về thuế quan và mậu dịch. Những hiệp định này không tạo lập nên một tổ chức nào; chúng hoàn toàn chỉ dựa vào sự công nhận về mặt pháp lý của các bên tham gia hiệp định đối với tư cách điều hành của chúng nhằm đạt được tư cách uỷ ban ad hoc. Các hiệp định khác thì thành lập được một bộ máy hành chính nhưng cũng không được cấp tư cách pháp nhân quốc tế.

Phân loại và mục đích
Các tổ chức liên chính phủ khác nhau cả về chức năng, số thành viên và tiêu chuẩn thành viên, tầm nhìn và mục đích. Một số TCLCP phát triển nhằm để đáp ứng nhu cầu về một diễn đàn trung lập, nơi các bên có thể tranh luận hoặc đàm phán để giải quyết tranh chấp. Số khác thì gom các lợi ích chung vào những mục tiêu thống nhất để gìn giữ hòa bình thông qua giải quyết xung đột và cải thiện quan hệ quốc tế; phát huy hợp tác quốc tế trong các vấn đề như bảo vệ môi trường; đề cao nhân quyền; đẩy mạnh phát triển xã hội (giáo dục, y tế); cung cấp trợ giúp nhân đạo và phát triển kinh tế. Một số TCLCP theo đuổi nhiều nhiệm vụ ở tầm vĩ mô (ví dụ Liên Hợp Quốc) trong khi một số tổ chức lại tập trung theo đuổi các mục tiêu liên quan đến một chủ đề cụ thể (ví dụ Interpol hoặc Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế).

 Tổ chức toàn cầu - mọi quốc gia có thể gia nhập miễn là đáp ứng được các tiêu chí đề ra. Ví dụ: Liên Hợp Quốc và các cơ quan chuyên môn thuộc Liên Hợp Quốc như Liên minh Bưu chính Quốc tế, Interpol, Tổ chức Thương mại Thế giới, Tổ chức Thuế quan Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế.
 Tổ chức khu vực - dành cho các thành viên từ một khu vực hoặc châu lục cụ thể. Ví dụ: Ủy hội châu Âu, Liên minh châu Âu, NATO, Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu, Liên minh châu Phi, Tổ chức Các quốc gia châu Mỹ, Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á, Liên đoàn Ả Rập và Liên minh các Quốc gia Nam Mỹ.
 Tổ chức văn hóa, ngôn ngữ, dân tộc, tôn giáo hoặc lịch sử - dành cho các thành viên trên cơ sở mối liên kết về văn hóa, ngôn ngữ, dân tộc, tôn giáo hoặc lịch sử. Ví dụ: Khối Thịnh vượng chung Anh, Cộng đồng Pháp ngữ, Liên minh Latin và Tổ chức Hội nghị Hồi giáo.
 Tổ chức kinh tế: một số vì mục tiêu thương mại tự do, cắt giảm rào cản thương mại (Tổ chức Thương mại Thế giới), Quỹ tiền tệ Quốc tế. Một số khác tập trung vào phát triển quốc tế. Các tổ chức hợp tác công khai (cartel) quốc tế cũng được xếp vào loại này, ví dụ Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu lửa. Ngoài ra còn có Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế và Tổ chức Ngân hàng Phương nam.
 Tổ chức giáo dục: ví dụ Đại học Liên Hợp Quốc

Một số tổ chức như NATO còn có cơ chế an ninh chung hoặc các điều khoản phòng thủ lẫn nhau.

Ví dụ
Mục tiêu của Liên Hợp Quốc là:
 Duy trì hòa bình và an ninh thế giới.
 Phát triển tương quan hữu nghị giữa các quốc gia đặt căn bản trên sự tôn trọng nguyên tắc bình đẳng quyền lợi và quyền dân tộc tự quyết, cùng thi hành mọi biện pháp thích nghi để củng cố hòa bình thế giới.
 Đạt tới sự hợp tác quốc tế nhằm giải quyết những vấn đề kinh tế, xã hội, văn hoá, hay nhân đạo, và phát huy, khuyến khích sự tôn trọng nhân quyền và những quyền tự do căn bản cho tất cả mọi người không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ hay tôn giáo.

Lịch sử
Trong khi các hiệp định, liên minh và hộp nghị đa bên đã tồn tại hàng thế kỉ thì các TCLCP chỉ mới bắt đầu hình thành từ thế kỉ 19. Trong số các tổ chức tiên phong này, có thể kể đến Ủy ban Trung ương về Lưu thông Tàu bè trên sông Rhine (thành lập sau khi các cuộc chiến tranh của Napoléon kết thúc), Liên minh Viễn thông Quốc tế (thành lập dựa trên kết quả của Hội nghị Điện tín Quốc tế gồm hai mươi quốc gia, diễn ra vào tháng 5 năm 1865) và Hội Quốc Liên (hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ nhất).

Mở rộng và phát triển
Hiện tại có hơn 250 TCLCP trên toàn thế giới và con số này vẫn tiếp tục tăng lên. Đó là nhờ tiến trình toàn cầu hóa đã làm gia tăng và khuyến khích hợp tác giữa các quốc gia. Toàn cầu hóa giúp TCLCP phát triển dễ dàng hơn nhờ sự gia tăng của quan hệ quốc tế trên các mặt kinh tế, chính trị, quân sự cũng như ở phạm vi nội địa. Về mặt kinh tế, các TCLCP giành thêm các nguồn lực cả vật chất và phi vật chất cho sự thịnh vượng kinh tế. Về mặt chính trị, các TCLCP cung cấp môi trường chính trị ổn định trong phạm vi một quốc gia và giữa các quốc gia với nhau. Về mặt quân sự, các liên minh quân sự thiết lập các tiêu chuẩn chung nhằm đảm bảo an ninh cho các thành viên cũng như phòng tránh các mối đe dọa từ bên ngoài.

Tham gia
Có vài lý do khiến các quốc gia chọn việc gia nhập một tổ chức liên chính phủ nào đó, nhưng cũng có lý do khiến họ từ chối gia nhập.

Lý do gia nhập:
 Lợi ích kinh tế: trong trường hợp của Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ, nhiều quốc gia khác nhau đã thu được lợi ích kinh tế từ tư cách thành viên trong tổ chức mậu dịch tự do này. Ví dụ, các công ty México tiếp cận thị trường Hoa Kỳ dễ dàng hơn.
 Ảnh hưởng chính trị: các nước nhỏ hơn như Bồ Đào Nha và Hà Lan không có nhiều ảnh hưởng chính trị trên trường quốc tế nhưng nhờ tham gia các TCLCP như Liên minh châu Âu nên đã gia tăng được đáng kể tầm ảnh hưởng của mình. Các quốc gia lớn hơn như Pháp và Đức cũng hưởng lợi khi gia tăng tầm ảnh hưởng của mình đối với công việc nội bộ của các nước nhỏ hơn đồng thời mở rộng sự lệ thuộc của các nước khác vào họ.
 An ninh: tư cách thành viên trong một tổ chức như NATO không những mang đến lợi ích an ninh mà còn tạo cơ hội giải quyết các khác biệt về chính trị.
 Tăng cường dân chủ và khả năng sống còn của nền dân chủ: có một nhận xét là các nước tham gia TCLCP được thụ hưởng mức độ dân chủ cao hơn và các nền dân chủ này cũng tồn tại lâu dài hơn.

Lý do từ chối:
 Mất chủ quyền: tư cách thành viên thường đi kèm với sự mất mát trong chủ quyền quốc gia do các hiệp ước được ký yêu cầu sự hợp tác từ tất cả các thành viên.
 Thu được ít lợi ích

Chú thích

Đọc thêm
 Claude, I.L (1959). Swords into Plowshares: The problems and progress of international organization. New York: Random House
 Introduction to Intergovernmental Organizations and Non-Governmental
ASIL-RIO reports  Báo cáo về các hoạt động của các tổ chức liên chính phủ khác nhau được duy trì bởi American Society of International Law.

Toàn cầu hóa


title: Trận Luckau

text:
Trận Luckau là một trận đánh trong cuộc Chiến tranh Giải phóng Đức - một phần của những cuộc chiến tranh của Napoléon, diễn ra vào ngày 6 tháng 6 năm 1813. Đây là một cuộc giao chiến quyết liệt, trong đó quân đội Phổ - Nga do tướng Friedrich Wilhelm Freiherr von Bülow chỉ huy đã đánh thắng quân đội Đế chế Pháp do Thống chế Nicolas Oudinot chỉ huy, gây thiệt hại nặng nề cho quân Pháp. Là lực lượng nòng cốt của quân đội Liên minh thứ sáu trong trận Luckau, quân bộ binh Phổ được tác giả Michael V. Leggiere ghi nhận là đã chiến đấu tốt dưới làn đạn của đối phương. Chiến thắng của Bülow trong trận đánh Luckau đã giải nguy cho kinh thành Berlin của Vương quốc Phổ trước sự tấn công của quân Pháp dưới quyền Oudinot. Ngoài ra, thắng lợi tại Luckau của ông cũng góp phần rửa hận cho thất bại của ông tại Hoyerswerda trước đó. Thành công của Bülow trong nỗ lực đương đầu với chiến dịch tấn công cua quân đội Pháp đã khiến cho ông được Nhà nước Phổ và Nga hoàng tặng thưởng.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tagebucheintrag vom Juni 1813 auf napoleon-online.de
 Dreimal rettet Bülow Berlin

Các trận đánh trong chiến tranh Napoléon
Trận đánh trong Chiến tranh Liên minh thứ sáu
Xung đột năm 1813
Trận đánh liên quan tới Phổ
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Nga
Đức năm 1813


title: Phòng chuộc

text:
Phòng chuộc (tiếng Tây Ban Nha: El Cuarto del Rescate) là một căn phòng ở Cajamarca, Peru.Nó được coi là nơi kết thúc Đế chế Inca với việc bắt giữ và hành quyết vị hoàng đế cuối cùng của Đế chế Inca Atahualpa. Năm 1532 Francisco Pizarro và 168 binh lính của ông đã gặp Atahualpa ở đây sau đi nhiều tuần từ Piura. Pizarro đến gặp mặt thủ lĩnh Inca, với một đoàn tùy tùng 168 người, yêu cầu phía Inca phải cải sang đạo Kitô. Atahualpa cầm quyển Kinh thánh và ném xuống sàn nhà, cùng với yêu sách của Tây Ban Nha như một lời thách đấu, thông qua một số người phiên dịch, Atahualpa khẳng định rằng ông không muốn hiểu những gì trong cuốn sách kia. Quân Tây Ban Nha đã tấn công đoàn tùy tùng của thủ lĩnh Inca và bắt sống Atahualpa.

Atahualpa đã ra giá chuộc tự do cho mình với người Tây Ban Nha bằng số vàng nhét đầy căn phòng đang giam giữ ông, cùng với hai lần số lượng bạc. Những người Inca đã đáp ứng đủ số của cải để chuộc, nhưng Pizarro đã bội ước những người Inca. Trong khi Atahualpa đang bị giam giữ thì Huascar đã bị ám sát. Những người Tây Ban Nha duy trì sự giam giữ Atahualpa như một sự cung cấp các đòi hỏi của họ; và cuối cùng, khi sự chu cấp cạn kiệt cũng là lúc người Tây Ban Nha kết thúc sự sống của Atahualpa, tháng 8 năm 1533.
Thực dân Tây Ban Nha đưa em trai của Atahualpa là Manco Inca Yupanqui lên ngôi Inca; Manco không thể hiểu được những âm mưu của Pizarro cũng như vai trò bù nhìn của mình nên thủ đô Cuzco rơi vào tay những người Tây Ban Nha năm 1536. Manco thất thủ và rút lui lên vùng núi của Vilcabamba, trong khi người kế vị và Manco kéo dài thêm được 36 năm, thì người Tây Ban Nha khuyến khích những người nổi dậy chống đối. Năm 1572 pháo đài cuối cùng của Inca, đang được nắm giữ bởi Túpac Amaru, con trai của Manco, bị phát hiện và người Tây Ban Nha đánh chiếm, nền văn minh Inca sụp đổ.

Tham khảo

Cajamarca
Lịch sử Peru
Năm 1532
Người Inca


title: Trận Cajamarca

text:
Trận Cajamarca là một đợt tấn công táo bạo và bất ngờ của conquistador Tây Ban Nha đối với Đế chế Inca. Năm 1532 Francisco Pizarro và 168 binh lính của ông diện kiến vị Sapa Inca Atahualpa ở Cajamarca sau đi nhiều tuần đi từ Piura. Pizarro đi cùng một đoàn tùy tùng 168 người, yêu cầu phía Inca phải cải sang đạo Kitô. Atahualpa cầm quyển Kinh thánh và ném xuống sàn nhà, cùng với yêu sách của Tây Ban Nha như một lời thách đấu, thông qua một số người phiên dịch, Atahualpa khẳng định rằng ông không muốn hiểu những gì trong cuốn sách kia. Quân Tây Ban Nha đã tấn công đoàn tùy tùng của thủ lĩnh Inca và bắt sống Atahualpa.

Atahualpa đã ra giá chuộc tự do cho mình với người Tây Ban Nha bằng số vàng nhét đầy căn phòng đang giam giữ ông, cùng với hai lần số lượng bạc. Những người Inca đã đáp ứng đủ số của cải để chuộc, nhưng Pizarro đã bội ước những người Inca. Trong khi Atahualpa đang bị giam giữ thì Huascar đã bị ám sát. Những người Tây Ban Nha duy trì sự giam giữ Atahualpa như một sự cung cấp các đòi hỏi của họ; và cuối cùng, khi sự chu cấp cạn kiệt cũng là lúc người Tây Ban Nha kết thúc sự sống của Atahualpa, tháng 8 năm 1533.

Tham khảo

Đế chế Inca
Xung đột năm 1532


title: Bánh giá

text:
Bánh giá là một món ăn đặc sản nổi tiếng xuất xứ từ Chợ Giồng (Gò Công Tây) ở vùng Gò Công, Tiền Giang. Cũng vì xuất xứ đó mà người ta thường gọi là Bánh giá Chợ Giồng. Theo lời truyền miệng của cư dân, nghề làm bánh giá xuất hiện cùng lúc với quá trình khai hoang lập ấp của người Việt ở vùng đất này vào thế kỷ XVII.

Loại bánh này có sức ảnh hưởng sâu đậm trong văn hóa vùng Chợ Giồng nói riêng và vùng Gò Công, Tiền Giang nói chung.

Cái vá là vật dụng dùng định hình cho loại bánh này, người địa phương đọc trại "vá" thành "giá" từ đó trở thành tên gọi của bánh là bánh giá.

Quy trình thực hiện
Bánh giá có ngoại hình tương tự như bánh tôm Hồ Tây
hay bánh cống, tuy nhiên thành phần có phần phong phú hơn. Các nguyên liệu chính gồm: thịt heo nạc, tôm đất, giá, nấm rơm, nấm mèo (mộc nhĩ), cải bắc thảo, bột gạo, bột đậu nành, óc heo, dầu thực vật hoặc mỡ heo.

Đầu tiên,trộn chung bột gạo với đậu nành theo tỷ lệ 1:1 và óc heo rồi ủ khoảng 2-3 giờ, sau đó mới đem chiên.

Bắc chảo dầu lên bếp than đun cho dầu sôi. Kế tiếp, cho các nguyên liệu đã chuẩn bị sẵn vào vá và nhúng vá ấy vào chảo đến khi chiếc bánh có màu vàng sậm là vừa chín tới.Thông thường, mỗi chảo chiên từ 4-5 vá. Người làm bánh khéo sẽ chiên sao cho con tôm nằm trọn vẹn trên mặt bánh đỏ au.

Bánh giá ăn nóng kèm với rau thơm xắt nhỏ, nước mắm tỏi ớt và bún.

Văn hóa
Bánh giá Chợ Giồng không chỉ là món ăn bình dân mà còn được sử dụng một cách trang trọng trong các bữa tiệc thịnh soạn và nghiêm túc như cưới hỏi, tân gia, giỗ chạp...

Nhà văn nổi tiếng Hồ Biểu Chánh thường nhắc đến món ăn này trong các quyển tiểu thuyết của mình.Người Việt Nam cũng có câu ca dao đề cập tới bánh giá:

Chú thích

giá
Gò Công


title: The World Is Mine (bài hát của David Guetta)

text:
"The World Is Mine" là một ca khúc của DJ người Pháp David Guetta và JD Davis, thu âm cho album phòng thu thứ hai của Guetta, Guetta Blaster. Ca khúc được chọn làm đĩa đơn thứ ba của album và được phát hành vào ngày 22 tháng 11 năm 2004. Ca khúc có sử dụng một đoạn nhạc của ca khúc "Someone Somewhere in Summertime", một ca khúc của nhóm nhạc Simple Minds. Ba năm sau, vào 2007, đĩa đơn này được phát hành ở Mỹ, ngay sau đĩa đơn "Love Don't Let Me Go (Walking Away)", cùng với album Guetta Blaster. Một phần nhờ vào sự giúp đỡ từ các cửa hàng phát thanh như BPM, "The World is Mine" đã trở thành đĩa đơn quán quân đầu tiên của Guetta trên bảng xếp hạng Billboard Hot Dance Airplay vào tháng 6 năm 2007.

Danh sách ca khúc
Tải kỹ thuật số trên iTunes
 "The World Is Mine" (F*** Me I'm Famous Remix) - 8:14
 "The World Is Mine" (Deep Dish Remix) - 9:17
 "The World Is Mine" (Blackstrobe Remix) - 8:11
 "The World Is Mine" (Clamaran Dub) - 8:39
 "The World Is Mine" - 3:40

Đĩa đơn
"The World Is Mine" (Radio Edit) – 3:13
"The World Is Mine" (F*** Me I'm Famous Remix) – 8:14
"The World Is Mine" (Cedric Gervais Remix) – 9:30
"The World Is Mine" (Deep Dish Remix) – 9:17
"The World Is Mine" (Paul Oakenfold's Downtempo Mix) – 3:45
"The World Is Mine" (Paul Oakenfold's Downtempo Mix With Sweetie Rap) – 2:54

EP Perfecto Remixes
"The World Is Mine" (Kenneth Thomas Remix) – 9:12
"The World Is Mine" (Nat Monday Remix) – 6:20
"The World Is Mine" (Liam Shachar Mix) – 6:53

Xếp hạng

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2004
Bài hát của David Guetta
Bài hát năm 2004
Đĩa đơn năm 2007
Đĩa đơn quán quân Billboard Dance/Mix Show Airplay


title: In Love with Myself

text:
"In Love With Myself" là một ca khúc được biểu diễn bởi DJ người Pháp David Guetta và JD Davis cho album phòng thu thứ hai của Guetta, Guetta Blaster. Ca khúc được chọn làm đĩa đơn thứ tư và cũng là đĩa đơn cuối cùng trích từ album, và được phát hành vào ngày 15 tháng 3 năm 2005. Đĩa đơn này chỉ được phát hành ở Pháp.

Danh sách ca khúc
 "In Love With Myself" (Benny Benassi Remix) - 6:34
 "In Love With Myself" (Fuzzy Hair Remix) - 8:02
 "In Love With Myself" (Robbie Rivera Remix) - 8:36
 "In Love With Myself" (David Guetta & Joachim Garraud Remix) - 7:47
 "In Love With Myself" (JD Davis Remix) - 5:37

Xếp hạng

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2005
Bài hát của David Guetta
Bài hát năm 2004


title: Sông Tennessee

text:
Sông Tennessee () là chi lưu lớn nhất của sông Ohio. Sông có chiều dài xấp xỉ 652 dặm (1049 km) và thuộc thung lũng Tennessee ở đông nam Hoa Kỳ. Con sông này từng được gọi phổ biến với cái tên Cherokee, cũng như các tên gọi khác. Tên gọi hiện nay có nguồn gốc từ một ngôi làng của người Cherokee có tên là Tanasi.

Dòng chảy
Sông Tennessee được tạo thành ở nơi hợp lưu giữa sông Holston và sông French Broad ở phía đông của Knoxville, Tennessee. Từ Knoxville, sông chảy theo hướng đông nam qua Đông Tennessee hướng về Chattanooga trước khi tiến vào bang Alabama. Sông vòng qua miền bắc Alabama rồi cuối cùng tạo thành một đoạn nhỏ ranh giới giữa bang này với Mississippi, trước khi trở về Tennessee. Tại điểm này, sông trở thành ranh giới giữa hai phần của Tennessee: Trung và TâyTennessee.

Tuyến đường thủy Tennessee-Tombigbee Waterway, một dự án của UCông binh Lục quân Hoa Kỳ đã khiến tàu bè có thể đi đến sông Tombigbee và liên kết đến cảng Mobile, tiến vào Tennessee gần ngã ba ranh giới Tennessee-Alabama-Mississippi. Tuyến đường thủy này làm giảm khoảng cách đi lại từ Tennessee, bắc Alabama, và bắc Mississippi đến vịnh Mexico tới hàng trăm dặm. Phần cuối dòng, sông Tennessee chảy trong địa bàn bang Kentucky, chia tách Jackson Purchase với phần còn lại của tiểu bang này. Sông Tennessee sau đó đổ nước vào sông Ohio tại Paducah, Kentucky.

Đập
Sông đã được nhiều lần xây đập, chủ yếu là do các dự án của Tennessee Valley Authority (TVA). Vị trí đập Kentucky của TVA nằm trên sông Tennessee và đập Corps' Barkley nằm trên sông Cumberland đã tạo ra Một vùng đất giữa hai hồ. Một kênh đào có thể đi lại được nằm ở Grand Rivers, Kentucky, nối hồ Kentucky và hồ Barkley. Kênh đào cho phép rút ngắn hành trình từ sông Tennessee đến hầu hết sông Ohio, và rút ngắn hành trình từ sông Cumberland hướng đến Mississippi.

Đô thị quan trọng
Các thành phố in đậm có trên 30.000 cư dân

Bridgeport, Alabama
Chattanooga, Tennessee
Cherokee, Alabama
Clifton, Tennessee
Crump, Tennessee
Decatur, Alabama
Florence, Alabama
Grand Rivers, Kentucky
Guntersville, Alabama
Harrison, Tennessee
Huntsville, Alabama
Killen, Alabama
Kingston, Tennessee
Knoxville, Tennessee
Langston, Alabama
Lenoir City, Tennessee
Loudon, Tennessee
New Johnsonville, Tennessee
Paducah, Kentucky
Redstone Arsenal, Alabama
Savannah, Tennessee
Scottsboro, Alabama
Sheffield, Alabama
Soddy-Daisy, Tennessee
Signal Mountain, Tennessee
South Pittsburg, Tennessee
Triana, Alabama
Waterloo, Alabama

Các chi lưu của sông Tennessee
 Sông Horse Savannah, Tennessee (quận Hardin, Tennessee)
 Sông Big Sandy (Tennessee)
Sông White Oak
 Sông Duck (Tennessee)
 Sông Buffalo (Tennessee)
Sông Green
Sông Buffalo Nhỏ
 Sông Piney (Tennessee)
Sông Little Duck
 Sông Beech (Tennessee)
 Sông Shoal
 Sông Bear (Alabama, Mississippi)
Sông Buzzard Roost (Alabama)
 Sông Colbert (Alabama)
 Sông Malone (Alabama)
 Sông Mulberry (Alabama)
 Sông Cane (Alabama)
 Sông Dry (Alabama)
 Sông Little Bear (Alabama)
 Sông Spring (Alabama)
 Sông Cypress (Alabama)
 Sông Shoal (Alabama)
 Sông First (Alabama)
 Sông Elk (Tennessee, Alabama)
 Sông Flint (Alabama)
 Sông Limestone (Alabama, Tennessee)
 Sông Beaverdam (Alabama)
 Sông Indian (Alabama)
 Sông Barren Fork Creek
 Sông Flint River (Alabama, Tennessee)
 Sông Paint Rock (Alabama, Tennessee)
 Sông Sequatchie (Tennessee)
Sông Little Sequatchie
 Sông Mountain (Tennessee)
 Sông Lookout (Tennessee, Georgia)
 Sông Chattanooga (Tennessee, Georgia)
 Sông Citico (Tennessee)
 Sông South Chickamauga (Tennessee, Georgia)
 Sông North Chickamauga (Tennessee)
 Sông Hiwassee (Tennessee, North Carolina)
 Sông Conasauga (Tennessee)
 Sông Ocoee (Tennessee, Georgia)
 Sông Nottely (North Carolina, Georgia)
 Sông Piney (Tennessee)
 Sông Clinch (Tennessee, Virginia)
 Sông Emory (Tennessee)
Sông Little Emory
 Sông Obed (Tennessee)
Sông Little Obed
Sông Poplar
Sông East Fork Poplar
Sông Beaver
 Sông Powell (Tennessee, Virginia)
 Sông Little Tennessee (Tennessee, Bắc Carolina)
 Sông Tellico (Tennessee)
 Sông Tuckasegee (Bắc Carolina)
 Sông Nantahala (Bắc Carolina)
 Sông Cullasaja (Bắc Carolina)
 Sông Little (Tennessee)
 Sông French Broad
 Sông Little Pigeon (Tennessee)
 Sông Nolichucky (Tennessee, North Carolina)
 Sông Pigeon (Tennessee, Bắc Carolina)
 Sông Holston (Tennessee)
 Sông Fork Holston Bắc (Tennessee, Virginia)
 Sông Fork Holston Nam (Tennessee, Virginia)
 Sông Watauga (Tennessee, Bắc Carolina)
 Sông Doe (Tennessee)
 Sông Fork Holston Giữa (Virginia)

Chú thích

Đọc thêm
Woodside, M.D. et al. (2004). Water quality in the lower Tennessee River Basin, Tennessee, Alabama, Kentucky, Mississippi, and Georgia, 1999-2001 [U.S. Geological Survey Circular 1233]. Reston, VA: U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey.
Myers, Fred (2004). Tennessee River CruiseGuide, 5th Edition
Hay, Jerry (2010). Tennessee River Guidebook, 1st Edition

Liên kết ngoài

Tennessee Rivers
Map of Tennessee River in Alabama
Tennessee River Navigation Charts

Sông của Hoa Kỳ
Địa lý Mississippi
Địa lý Tennessee
Địa lý Kentucky
Địa lý Alabama


title: Mắc mật

text:
Mác mật, mắc mật, mác một, mắc một còn gọi là hồng bì núi (tiếng Kinh) hay củ khỉ, dương tùng (danh pháp hai phần: Clausena indica) là loài thực vật có hoa thuộc họ Cửu lý hương. Từ "mác mật/một" là tiếng Tày-Nùng & tiếng Tày Đăm, tiếng Tày Khao & Tày Đeng. Tiếng Thái Lan หมากมด (Mak mod) & tiếng Lào ຫມາກ ມົດ (Mak mod) và có thể dịch thành "quả kiến" (Mật/Một = con kiến).

Cây "mác mật" là loại cây gỗ nhỏ, cao từ 3 m đến 7 m, thường mọc trên núi đá vôi. Cây ra hoa tháng 3 đến tháng 6, đậu quả vào tháng 7 đến tháng 9. Quả và lá non dùng làm gia vị, lá và rễ được dùng trong đông y, ngoài ra lá cây cũng được dùng để cất tinh dầu. Cây mắc mật ít bị sâu bệnh, nếu trồng bằng hạt đến năm thứ 5 hay thứ 6 thì bắt đầu bói quả, nếu trồng từ cây ghép đến năm thứ 2-3 sẽ bắt đầu cho quả.

Tại Việt Nam cây chủ yếu phân bố ở vùng núi đông bắc bộ như Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Bắc Giang, Quảng Ninh , cây trồng ở các khu vực tỉnh khác thường rất khó phát triển hoặc nếu cây sống cũng không sai quả, không có mùi thơm đặc trưng như tại quê hương của loài cây này hay rất có thể lá sẽ bị đắng không dùng để chế biến món ăn được. Quả có thể ăn tươi khi chín vàng, hoặc làm gia vị để chế biến một số món ăn của người Tày. Ngoài ra quả mắc mật còn dùng để ngâm măng tỏi ớt, lá mắc mật có mùi thơm đặc trưng nên thường được dùng trong các món ăn của người dân tộc Tày, Nùng như các món thịt nướng, thịt kho hay người Việt Nam thường được biết đến nhất là món vịt quay hay lợn quay nổi tiếng của Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn sẽ không thể không có thứ gia vị có đặc trưng riêng này.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Journal of the Proceedings of the Linnean Society. Botany. London 5(suppl. 2):36. 1861
 USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Clausena indica in the Germplasm Resources Information Network (GRIN) , US Department of Agriculture Agricultural Research Service. Truy cập on 07-Oct-06
 http://www.benh.vn/dong-y/Tac-dung-it-biet-den-cua-cay-mac-mat/61/3968/26-10-2013.htm

I
Cây thuốc


title: Lương Xuân Nhị

text:
Lương Xuân Nhị () là giáo sư, nhà giáo nhân dân và họa sĩ Việt Nam nổi tiếng với những bức chân dung thiếu nữ và phong cảnh, sinh hoạt mang vẻ đẹp bình dị, đằm thắm của tâm hồn Việt.

Sơ lược tiểu sử
Họa sĩ Lương Xuân Nhị sinh ngày 10 tháng 4 năm 1914 tại Hà Nội.
Ông học cùng các họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung, Lưu Văn Sìn, Hoàng Lập Ngôn ở Trường Mĩ thuật Đông Dương. Ông tốt nghiệp Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, khoá 7 (1932-1937).

Năm 1942, họa sĩ Lương Xuân Nhị đi Nhật, nhiều tác phẩm của ông về thiếu nữ và phong cảnh Nhật đã được đánh giá cao về màu sắc, bút pháp.

Từ năm 1955 tới năm 1981, ông là giảng viên ở Đại học Mỹ thuật Việt Nam. Tác phẩm của ông được trưng bày ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng ở Paris, New York, Tokyo và ở nhiều bộ sưu tập cá nhân trong và ngoài nước.

Họa sĩ Lương Xuân Nhị qua đời ngày 25 tháng 5 năm 2006 tại Hà Nội.

Phong cách
Lương Xuân Nhị là một trong những họa sĩ đưa vẽ sơn dầu vào Việt Nam. Các tranh sơn dầu và lụa của ông đầy tinh thần Phương Đông. Ông nói:

"Ta (họa sĩ Việt Nam) học theo Âu châu, cách vẽ, cách diễn tả hình khối, ánh sáng, màu sắc theo hiện thực trước mắt đã ăn sâu vào mình khi được đào tạo (ở Trường Mỹ thuật Đông Dương)..Nghệ thuật phương Đông lại bỏ chi tiết, chỉ diễn tả hình sắc theo cách nhìn chủ quan của người họa sĩ. Nắm bắt thần thái của cảnh và người."

Họa sĩ Lương Xuân Nhị thích những phối sắc êm dịu phong phú của màu xanh ở chính trong thiên nhiên và đưa nó vào trong tranh Phong cảnh nông thôn, Đồi cọ.v.v.. nên đã có người gọi ông là họa sĩ của màu xanh. Việc ông rất thành công trong tranh thiếu nữ, chân dung thiếu phụ trẻ nên ông cũng được coi là họa sĩ của phái đẹp. Ông "không còn giữ được những bức đẹp nhất vẽ chân dung thiếu nữ. Ngay khi đang vẽ, đã có người này, nhóm nọ đến xem và đòi mua ngay sau khi tác phẩm đã hoàn thành." Vì người mua "mến chuộng nét đẹp trang nhã, hồn hậu và chuẩn mực của người phụ nữ Việt Nam" qua nét vẽ của ông.

Tác phẩm
 Nghỉ chân bên bờ suối (lụa, 1936)
 Tranh Quán nước bên đường (lụa, 1937)
 Khóm tre bên cầu (sơn dầu, 1938).
 Gia đình thuyền chài (lụa, 1938).
 Cô gái với nón bài thơ (lụa, 1940).
 Đồi cọ (sơn dầu, 1957)

Trích dẫn
Cuối đời, họa sĩ Lương Xuân Nhị tâm sự:
"Tôi tiếp nhận tất cả, nhưng vẫn tìm một cách vẽ riêng của mình: thanh nhã và dịu dàng, tả thực, mơ màng, tươi tắn ấn tượng, huyền ảo với cái đẹp thuần Việt."

Sau hơn nửa thế kỷ thành công trong lao động nghệ thuật, ông rút ra:" Phải có sự nhất mực (nhất quán) của quan niệm, ý tưởng và cảm xúc trong sáng tạo nghệ thuật. Không bao giờ được phép lừa dối lòng mình. Tự dối mình là đã lừa dối và xúc phạm người khác. Đã là nghệ sĩ thì phải giữ thật bền sự tôn thiêng cho nghệ thuật."

Đánh giá
Một nhà phê bình mỹ thuật Pháp nhận xét:
"Vẻ đẹp phương Đông hiện lên lung linh trong tranh của họa sĩ Lương Xuân Nhị."

Họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung nhận xét: "Những tác phẩm của họa sĩ Lương Xuân Nhị đứng đắn và xinh, nhẹ nhàng và rất dễ yêu."

Giải thưởng
Ngay khi còn đang học ở Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, ông đã giành các giải Bạc (1935), Vàng (1936) và Ngoại hạng-Giải thưởng danh dự (1937) của Hội khuyến khích Mỹ thuật Mỹ nghệ Đông Dương tại Triển lãm của SADEAI.

Họa sĩ Lương Xuân Nhị tham gia triển lãm mỹ thuật ở Việt Nam và ở nước ngoài từ năm 1936.

Năm 1938, tác phẩm lụa Quán nước bên đường của ông được Viện bảo tàng World Headquarters New York sưu tầm.

Ghi nhận những đóng góp của ông, năm 1990 ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật (2001) và có tên trong Từ điển Bách khoa Việt Nam.

Chú thích

Liên kết ngoài

Người Hà Nội
Họa sĩ Việt Nam
Nhà giáo Nhân dân
Người họ Lương tại Việt Nam


title: Jason Voorhees

text:
Jason Voorhees là một nhân vật hư cấu, nhân vật phản diện chính trong loạt phim Friday the 13th (Thứ Sáu Ngày Mười Ba) vốn là loạt phim kinh dị nổi tiếng suốt thập niên 1980 cho đến nay. Hắn là một nhân vật kinh dị, kẻ sát nhân hàng loạt nổi tiếng qua cái cách giết người ghê rợn theo nhiều kiểu khác nhau bằng nhiều hung khí khác nhau, nhưng vũ khí chính của hắn, một vật hắn luôn mang theo bên người là dao rựa và hắn luôn mang một cái mặt nạ đặc trưng trong khi gây án. Jason sống ở khu cắm trại hồ Crystal ở hạt Wessex bang New Jersey nước Mỹ, hắn giết bất cứ ai đến cắm trại nơi đây. Có lúc hắn còn lên tận thành phố để đuổi theo những nạn nhân như bộ phim Friday the 13th Part VIII: Jason Takes Manhattan. Theo thống kê trên các bộ phim, tính từ năm 1981 đến năm 2009, kẻ thủ ác Jason Voorhees đã giết hại tổng cộng 156 nạn nhân.

Tiểu sử

Jason Voorhees sinh ngày 13 tháng 6 năm 1946, mẹ cậu tên Pamela Voorhees làm đầu bếp trong khu cắm trại hồ Crystal và bố cậu là một người đàn ông tên Elias Voorhees. Hai vợ chồng đặt tên cho cậu bé là Jason, nhưng không lâu sau ông Elias đột ngột qua đời, bà Pamela phải sống một mình nuôi con, bà yêu Jason hơn tất cả mọi thứ trên đời. Khi Jason 11 tuổi, cậu bé bị mắc phải một căn bệnh rất lạ, căn bệnh đó khiến đầu Jason to hơn những đứa trẻ bình thường. Hôm nọ Jason bị một đám trẻ con chọc ghẹo, xô xuống hồ Crystal. Do không biết bơi mà còn gặp phải chỗ nước sâu, Jason chết đuối ngay dưới hồ. Bà Pamela vớt được xác con mình lên, bà đọc một lời nguyền cứu cho Jason sống lại, cũng chính lời nguyền đó đã giúp Jason trở nên bất tử sau này.

Một điều đặc biệt là da thịt hồng hào hằng ngày của Jason đã trở thành màu xám y như những xác chết trong nhà xác, cũng đúng bởi vì Jason đã chết một lần. Từ hôm đó trở đi, bà Pamela giận dữ và lên kế hoạch giết bất cứ ai dám bén mảng đến khu Crystal này vì chính bọn du khách đã hại con bà chết. Thế là bà Pamela giết rất nhiều người đến cắm trại, nhưng lần đó không may bà bị một nạn nhân nữ tên là Alice Hardy chặt đầu bằng dao rựa. Sau khi bà Pamela chết thì cô gái kia chạy thoát khỏi khu hồ Crystal, Jason đi ra thấy xác mẹ mình chết liền cầm dao rựa lên và thề là sẽ trả thù cho mẹ.

Hơn 20 năm sau, Jason Voorhees trở thành người đàn ông cao lớn, khỏe mạnh, trên mặt vẫn đeo mãi chiếc mặt nạ hockey sắt, miệng vẫn không nói một lời nào, trên tay vẫn lăm lăm dao rựa đón chờ những người nào muốn đến cắm trại nơi đây. Jason Voorhees có nhiều ưu điểm như là chạy nhanh, bắn cung giỏi, phóng lao, phóng rìu... Chính những yếu tố này đã khiến không nạn nhân nào thoát khỏi tay hắn, chỉ trừ trường hợp họ... may mắn. Thực ra Jason giết người để trả thù cho mẹ hắn chỉ là một phần, còn phần khác là hắn chỉ muốn sống yên tĩnh với khu hồ Crystal của hắn, nơi mà hắn sinh sống suốt hơn 20 năm qua.

Jason vốn có sức mạnh hơn người, điều này được xem như là lợi thế lớn của hắn. Trong phần 6 (Jason Lives), sau khi được hồi sinh lại do sét đánh vào ngôi mộ thì sức mạnh của Jason càng phi thường hơn nữa, chính hắn cũng nhận ra điều này. Hắn có thể dùng tay không ép vỡ sọ nạn nhân, vặn cổ nạn nhân, đấm bay đầu nạn nhân, đánh sập một cánh cửa sắt, bẻ một cái giường gỗ. Jason còn có khả năng chịu đựng rất giỏi, không hề biết đau đớn. Hắn không hề hấn gì trước những tình huống như bị bắn, bị đâm chém, đánh đập, điện giật, nhấn nước, lửa thiêu... Trong phần 9 (Jason Goes to Hell: The Final Friday), mặc dù bị lực lượng cảnh sát bắn nổ tan xác nhưng hồn Jason vẫn nhập vào người khác để tiếp tục việc giết chóc.

Jason Voorhees có khả năng sử dụng tất cả các loại vũ khí ở nhiều hiện trường khác nhau, ngay cả những thứ lớn nhất như là máy khoan tuyết đến thứ nhỏ nhất như là tuốc nơ vít. Không có nhân vật nào nổi bật hơn Jason Voorhees vì hắn đã từng chết nhiều lần, tới địa ngục rồi trở lại, giết người trên không gian, số lượng người hắn giết nhiều đến 156 người, hơn hẳn các nhân vật kinh dị khác như Leatherface hay Freddy Krueger... cho nên hắn được khán giả đặt biệt danh là cỗ máy không ngừng giết người. Hắn không phải là nhân vật duy nhất dễ gây ám ảnh cho khán giả mà còn một nhân vật nữa là Freddy Krueger.

Freddy nổi tiếng là kẻ giết người trong mộng của loạt phim kinh dị A Nightmare on Elm Street, ai cũng khiếp sợ hắn cũng như những ngón tay sắt nhọn của hắn. Freddy và Jason xứng đáng là đối thủ của nhau, chính vì thế vào năm 2003, hãng phim New Line Cinema đã thực hiện bộ phim kinh dị Freddy vs. Jason, bộ phim này cho cả hai nhân vật đối đầu với nhau. Freddy vs. Jason là bộ phim thứ 8 trong loạt phim A Nightmare on Elm Street mà cũng là bộ phim thứ 11 của loạt phim Friday the 13th. Những người khán giả nào tinh mắt sẽ thấy rằng mỗi một phần phim Friday the 13th Jason Voorhees sẽ đeo một chiếc mặt nạ khác nhau, về kiểu thì giống nhau nhưng tính chất khác nhau như là có cái mới tinh (trong phần 3), cái bị trầy xước (trong phim Freddy vs. Jason), cái bị vỡ một khúc (trong phần 7)...

Những bộ phim

Cái chết

Tham khảo

Liên kết ngoài
Jason Voorhees tại Friday the 13th Wiki
Jason Voorhees (original) tại Villains Wiki
Jason Voorhees (remake) tại Villains Wiki

Sinh năm 1946
Kẻ giết người
Kẻ giết người hàng loạt
Nhân vật trong phim
Nhân vật phim kinh dị
Nhân vật giả tưởng
Nhân vật giả tưởng từ New Jersey
Người Mỹ giả tưởng
Người Mỹ
Người New Jersey


title: Ốc ruốc

text:
Ốc ruốc hay còn gọi là ốc chép là một loại ốc biển có kích cỡ loại nhỏ, có màu sắc sặc sỡ phân bố ở vùng biển miền Trung Việt Nam, đặc biệt tập trung ở vùng Quảng Nam.

Đặc điểm sinh học
Ốc ruốc có kích cỡ nhỏ li ti bằng hạt nút áo (khuy áo) với vỏ có nhiều màu sắc sặc sỡ. Ốc ruốc sống gần bờ biển, nó có tập tính chỉ xuất hiện vào đầu mùa hè và thường xuất hiện trên vùng biển miền Trung từ tháng 3-7 dương lịch hằng năm. Vào mùa này, ốc ruốc tụ lại từng đám, có lúc nổi dật dờ theo con sóng biển ven bờ, có lúc nằm dày đặc ngay bờ biển

Trong đời sống
Ốc ruốc là món ăn dân dã được yêu thích dù để ăn được chúng phải mất nhiều thời gian để khều lấy thịt ăn vì kích thước quá nhỏ của chúng. Ở vùng Quảng Nam, ốc ruốc là một đặc sản được ưa thích. Nghề cào ốc ruốc là nghề khá phổ biến của ngư dân ở vùng đất này, nghề này đã giúp tăng thu nhập đáng kể cho địa phương trong những tháng đầu năm 2007, ước tính có khoảng trên dưới 500 lao động tại địa phương tham gia cào ốc. Có gia đình thu nhập vài triệu đồng

Quá trình chế biến, sau khi trụng nước sôi cho chín ruột bên trong, được trộn thêm gia vị gồm mắm, muối, dầu, ớt bột... thành một món vừa bắt mắt vừa lôi cuốn mùi vị đặc trưng của ốc biển. Tuy nhiên cũng có trường hợp ngộ độc thực phẩm do ăn ốc ruốc tại thành phố Đồng Hới (Quảng Bình) đã có hơn 30 người ngộ độc do ăn ốc chép. Ngoài ra, ốc ruốc còn tận dụng được vỏ để làm vật trang trí vì màu sắc sặc sở, bắt mắt, nhiều người đính vỏ ốc thành hình cánh hoa trên tách trà, xâu thành vòng đeo tay hay chuỗi hạt, thậm chí kết thành rèm cửa.

Nguồn gốc của độc tố trong các loài ốc chưa được xác định rõ ràng do chúng có tính chất khá phức tạp vì không phải tất cả các cá thể trong cùng một loài đều mang độc tố và độc tố cũng rất khác biệt trong từng cá thể. Nguyên nhân của tính chất phức tạp này rất có thể độc tố của ốc cũng có nguồn gốc từ vi sinh vật cộng sinh.

Chú thích

V
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật thân mềm ăn được
Món ốc


title: CANT Z.506

text:
CANT Z.506 Airone (tiếng Ý: chim Diệc) là một loại máy bay có phao ba động cơ, do hãng CANT chế tạo từ năm 1935. Nó được hãng hàng không "Ala Littoria" sử dụng làm máy bay vận tải và thư tín. Z.506 đã thiết lập 10 kỷ lục hàng không thế giới vào năm 1936 và 10 kỷ lục khác vào năm 1937. Trong Chiến tranh thế giới II, nó được dùng làm máy bay trinh sát, ném bom và cứu hộ thuộc biên chế của Regia Aeronautica, Regia Marina, Aeronautica Cobelligerante del Sud, Aeronautica Nazionale Repubblicana và Luftwaffe.

Biến thể
Z.506
Z.506A
Z.506B
Z.506S
Z.506 Landplane
Z.509

Quốc gia sử dụng

Luftwaffe (tịch thu được)

Ala Littoria
Regia Aeronautica
Regia Marina
Không quân Đồng minh tham chiến Ý

Không quân Ba Lan
 Nhà nước Tây Ban Nha
Không quân Quốc gia Tây Ban Nha

Không quân Hoàng gia
Sau chiến tranh

Không quân Ý

Tính năng kỹ chiến thuật (Z.506B Seri XII)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Angelucci, Enzo and Paolo Matricardi. World Aircraft: World War II, Volume I (Sampson Low Guides). Maidenhead, UK: Sampson Low, 1978. ISBN 0-562-00096-8.
 Bignozzi, Giorgio. Aerei d'Italia. Milano, Edizioni E.C.A, 2000.
 Cull, Brian with Frederick Galea. 249 at Malta: Malta top-scoring Fighter Squadron 1941-1943. Malta: Wise Owl Publications, 2004. ISBN 978-99932-32-52-0.
 De Marchi, Italo and Pietro Tonizzo. CANT. Z. 506 "airone"- CANT. Z. 1007 "alcione" . Modena, Mucchi Editorr, 1997. NO ISBN.
 Green, William. War Planes of the Second World War: Volume Six - Floatplanes. London:Macdonald, 1962.
 Gunston, Bill. Gli aerei della seconda guerra mondiale. Milano, Alberto Peruzzo Editore, 1984.
 Mondey, David. The Hamlyn Concise Guide to Axis Aircraft of World War II. London: Bounty Books, 2006. ISBN 0-7537-1460-4.
The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985), 1985, Orbis Publishing

Liên kết ngoài
 [htttp://www.Preserved Axis Aircraft.com Preserved Axis Aircraft]
 CANT Z506

Z.0506
Máy bay tuần tra Italy 1930–1939
Máy bay quân sự Ý thập niên 1930
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tuần tra
Máy bay ném bom
Máy bay ba động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh giữa


title: Chyetverikov MDR-6

text:
Chyetverikov MDR-6 là một loại tàu bay trinh sát của Liên Xô trong thập niên 1930. Đây là mẫu máy bay thành công duy nhất được thiết kế tại phòng thiết kế do Igor Chyetverikov đứng đầu.

Biến thể
 MDR-6
Mẫu thử, 1 chiếc.
Chye-2
Phiên bản sản xuất, lắp động cơ M-63. 20 chiếc.
 MDR-6A
Cánh nhỏ hơn và dùng động cơ Klimov M-105.
 MDR-6B-1 tới B-3
Mẫu MDR-6A được thiết kế lại. 3 mẫu thử.
 MDR-6B-4 tới B5
 Thiết kế mới, thân to hơn, dùng động cơ Klimov VK-107. 2 mẫu thử.

Quốc gia sử dụng

Không quân Hải quân Xô viết

Tính năng kỹ chiến thuật (MDR-6A)

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
Chetverikov MDR-6

Xem thêm

MDR-6
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1930
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay tuần tra
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh trên


title: HUTECH

text:
HUTECH có thể là:

 Tên viết tắt của Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh
 Hệ thống giáo dục HUTECH (HUTECH Education) bao gồm 2 trường đại học thành viên là Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh (HUTECH) và Trường Đại học Kinh tế - Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh (UEF), bên cạnh đó, còn có Trường liên cấp song ngữ Hoàng Gia - Royal Bilingual International School - Royal School


title: Consolidated PBY Catalina

text:
Consolidated PBY Catalina là một loại tàu bay của Hoa Kỳ trong thập niên 1930 và 1940, do hãng Consolidated Aircraft chế tạo. Nó là một trong những loại máy bay đa năng được sử dụng rộng rãi trong Chiến tranh thế giới II. Catalina phục vụ mọi quân chủng của quân đội Hoa Kỳ, cũng như quân đội các nước khác.

Quốc gia sử dụng

Tính năng kỹ chiến thuật (PBY-5A)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Chú thích

Tài liệu

 Bridgeman, Leonard. "The Consolidated Vultee Model 28 Catalina." Jane's Fighting Aircraft of World War II. London: Studio, 1946. ISBN 1-85170-493-0.
 Cacutt, Len, ed. "PBY Catalina: Ocean Patroller." Great Aircraft of the World. London: Marshall Cavendish, 1989. ISBN 1-85435-250-4.
 Creed, Roscoe. PBY: The Catalina Flying Boat. Annapolis, Maryland: US Naval Institute Press, 1986. ISBN 0-87021-526-4.
 Crocker, Mel. Black Cats and Dumbos: WW II's Fighting PBYs. Huntington Beach, California: Crocker Media Expressions, 2002. ISBN 0-9712901-0-5.
 Dorny, Louis B. US Navy PBY Catalina Units of the Pacific War. Botley, Oxford, UK: Osprey Publishing, 2007. ISBN 1-84176-911-8.
 Gaunt, Coral and Robert Cleworth. Cats at War: Story of RAAF Catalinas in the Asia Pacific Theatre of War. Roseville, NSW Australia: J.R. Cleworth, 2000. ISBN 978-1-86408-586-0.
 Greenhous, Brereton et al. The Crucible of War 1939-1945: The Official History of the Không quân Hoàng gia Canada, Vol. III. Toronto: University of Toronto Press, 1994. ISBN 978-0-8020-0574-8.
 Hendrie, Andrew. Flying Cats: The Catalina Aircraft in World War II. Annapolis, Maryland: US Naval Institute Press, 1988. ISBN 0-87021-213-3.
 Kinzey, Bert. PBY Catalina in Detail & Scale. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, Inc., 2000. ISBN 1-888974-19-2.
 Knott, Richard C. Black Cat Raiders of World War II. Annapolis, Maryland: US Naval Institute Press, 2000. ISBN 1-55750-471-7.
 Legg, David. Consolidated PBY Catalina: The Peacetime Record. Annapolis, MD: US Naval Institute Press, 2002. ISBN 1-55750-245-5.
 Ragnarsson, Ragnar. US Navy PBY Catalina Units of the Atlantic War. Botley, Oxford, UK: Osprey Publishing, 2006. ISBN 1-84176-910-X.
 Scarborough, William E. PBY Catalina in Action (Aircraft number 62). Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, Inc., 1983. ISBN 0-89747-149-0.
 Scarborough, William E. PBY Catalina: Walk Around. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, Inc., 1996. ISBN 0-89747-357-4.
 Wagner, Ray. The Story of the PBY Catalina (Aero Biographies Volume 1). San Diego, California: Flight Classics, 1972. ISBN 978-0-911721-30-0.

Liên kết ngoài

(1945) AN 01-5M-3 Handbook of Structural Repair for Navy Models PBY-5, PBY-5A, PBY-6A Army Model OA-10 Airplanes
 Catalina Aircraft Trust
 Popular Mechanics, February 1943,  "Here Comes The Cats"  very large and detailed article
 Picture of PH-PBY, a Consolidated PBY-5A Catalina
 PBY Catalina Foundation
 PBY Catalina International Association
 PBY Memorial Association
 Second Emergency Rescue Squadron Memorial Page
 Lt. Nathan Gordon, PBY pilot and Medal of Honor recipient
 Catalina Group of New Zealand
 Black Cats: U.S. Navy PBY Catalinas fighting in the Pacific during WWII
 (bằng tiếng Pháp) Naissance d'un PBY 6A Catalina "Calypso" (Birth of PBY 6A Catalina Calypso)
 The Catalina Society (Plane Sailing) UK
 Catalina images

The Catalina P9630 pictured at the MAEE, Felixstowe

PB1Y
PBN Nomad
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
Tàu bay
Thủy phi cơ
Máy bay chiến đấu
Máy bay tuần tra
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh trên


title: Núi Le

text:
Núi Le là một ngọn núi thuộc xã Xuân Tâm huyện Xuân Lộc tỉnh Đồng Nai gần thị trấn Gia Ray, và nằm giữa hồ Núi Le và hồ Gia Ui. Nơi đây được xem là có hoạt động khai thác đá lớn nhất của tỉnh Đồng Nai. Nơi đây nổi tiếng với sản phẩm đá chẻ, một số sản phẩm đá khai thác ở đây được bài bán ven quốc lộ 1 cho khách đi đường để làm đá cảnh. Núi này được cấu tạo bởi đá granitoit, có tuổi Creta sớm hình thành cách đây 131 triệu năm.

Xem thêm
 Núi Chứa Chan

Tham khảo

Liên kết ngoài

Le


title: Consolidated PB2Y Coronado

text:
PB2Y Coronado là một loại tàu bay ném bom tuần tra cỡ lớn, do hãng Consolidated Aircraft thiết kế.

Biến thể

XPB2Y-1
PB2Y-2
XPB2Y-3
PB2Y-3
PB2Y-3B
PB2Y-3R
XPB2Y-4
XPB2Y-5
PB2Y-5
PB2Y-5R

Quốc gia sử dụng

 Không quân Hoàng gia

 Hải quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (PB2Y-5)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Andrews, Hal. ""PB2Y Coronado" " Naval Aviation News, Vol. 72, Issue no. 1, November-December 1989. ISSN 0028-1417.
 Bridgeman, Leonard. "The Consolidated Vultee Model 29 Coronado." Jane's Fighting Aircraft of World War II. London: Studio, 1946. ISBN 1-85170-493-0.
 Green, William. War Planes of the Second World War, Volume Five: Flying Boats. London: Macdonald & Co. (Publishers) Ltd., 1962 (Fifth impression 1972). ISBN 0-356-01449-5.
 Hoffman, Richard Capt. USN (ret.). Consolidated PB2Y Coronado (Naval Fighters 85). Simi Valley, California, USA: Ginter Books, 2009. ISBN 978-0-942612-85-1.
 March, Daniel J. British Warplanes of World War II. Rochester, Kent, UK: Grange Books Plc., 2000. ISBN 1-84013-391-0.
 Mondey, David. The Hamlyn Concise Guide to American Aircraft of World War II. London: Hamlyn Publishing Group Ltd., 1982 (republished 1996 by the Chancellor Press, reprinted 2002). ISBN 1-85152-706-0.

Liên kết ngoài
 Consolidated PB2Y Coronado at www.daveswarbirds.com
 Consolidated PB2Y Coronado at www.militaryfactory.com
 1943 article including photos and cutaway drawing of PB27, starting bottom of page 121

PB2Y
PBY2 Coronado
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay tuần tra
Máy bay vận tải
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên


title: Kandy

text:
Kandy (tiếng Sinhala: මහ නුවර Maha Nuvara, phát âm [mahaˈnuʋərə]; tiếng Tamil: கண்டி ' ', phát âm [ˈkaɳɖi]), là một thành phố lớn của Sri Lanka, thuộc tỉnh Miền Trung (Central Province) Sri Lanka. Đây là đô thị lớn thứ hai của đất nước Nam Á này, chỉ sau cố đô Colombo. Nơi đây từng là kinh đô của các vương triều cổ đại trong lịch sử Sri Lanka. Thành phố nằm giữa các quả đồi trên cao nguyên Kandy, với những đồn điền các cây trồng nhiệt đới, chủ yếu là cây trà (chè).

Kandy được đánh giá là một trong những thành phố có phong cảnh ấn tượng nhất xứ sở Tích Lan tươi đẹp, đóng vị thế là một đô thị hành chính và là thành phố của tôn giáo. Đây cũng là thủ phủ của tỉnh Miền Trung Sri Lanka, nơi có ngôi đền Sri Dalada Maligawa nổi tiếng, là nơi linh thiêng và đáng kính của cộng đồng Phật giáo Sri Lanka và thế giới. Nó đã được Tổ chức UNESCO công nhận là di sản thế giới vào năm 1988.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết

 Kandy - The Hill Capital
 Bahirawa Kanda Kandy: The Legend of a Dreaded Demon
 Kandy city website
 Official UNESCO website entry
 MSN Map
 Kandy News Paper
 Elephant on street in Kandy

Thành phố Sri Lanka
Di sản thế giới Sri Lanka
Di sản thế giới tại Sri Lanka
Vương quốc Kandy
Thành phố thánh địa


title: Quần đảo Mergui

text:
Quần đảo Mergui (cũng gọi là quần đảo Myeik  hay Myeik Kyunzu; ) là một quần đảo nằm ở khu vực cực nam của Myanmar và là một phần của vùng Tanintharyi. Quần đảo có trên 800 đảo có kích thước rất khác nhau, từ rất nhỏ cho đến rộng hàng trăm kilômét vuông, tất cả đều nằm trên biển Andaman ở ngoài khơi phía tây của bán đảo Mã Lai gần cực bắc nơi bán đảo này nối với phần còn lại của Đông Dương.  Đôi khi quần đảo này được gọi là Pashu theo tên gọi của những người Mã Lai bản địa Pashu. Có một sòng bạc năm sao và khu nghỉ dưỡng tên là Andaman Club hoạt động trên đảo Thahtay Kyun.

Địa lý
Về mặt địa chất, quần đảo mang nét đặc trưng với chủ yếu là các đảo đá vôi và đá hoa cương. Các đảo thường được rừng nhiệt đới bao phủ dày đặc, và bờ biển của các đảo có các bãi biển, mũi đá, và ở một số nơi còn có các đầm lầy nước mặn. Ngoài khơi các hòn đảo là những rạn san hô rộng lớn.

Quần đảo chưa bị nhiều tác động của con người nên các đảo và vùng nước xung quanh có hệ động thực vật rất đa dạng, thu hút những người yêu thích lặn biển đến tham quan.

Trên các hòn đảo, các loài động vật khác nhau phát triển mạnh, ví dụ như hươu nai, khỉ, các loài chim nhiệt đới như chim mỏ sừng, và lợn rừng. Thậm chí còn có những báo cáo chưa được xác nhận về sự xuất hiện của tê giác Sumatra tên đảo Lanbi, một hòn đảo lớn, song điều này bị nghi ngờ rộng rãi.

Các mối đe dọa đến môi trường khu vực bao gồm hoạt động đánh cá quá mức như nổ mìn.

Đảo lớn nhất và cao nhất của quần đảo là Kadan Kyun (đảo Vua) nằm đối diện với Mergui (Myeik) trên đất liền. Các đảo quan trọng khác là:
đảo Auriol
đảo Bentinck
đảo Christie, đảo cực nam
đảo Daung
đảo Kabosa
đảo Kadan
đảo Kanmaw
đảo Lanbi
đảo Letsok-aw
đảo Mali, đảo cực bắc
đảo Ngwe (đảo Tiền)
đảo Sabi
đảo Saganthit
đảo Tenasserim
đảo Thahtay
đảo Than
Thayawthadangyi
Zadetkyi

Dân cư
Người dân địa phương thuộc sắc tộc Moken, thỉnh thoảng cũng được gọi là dân Gypsy miền biển song thuật ngữ này cũng ám chỉ đến một số dân tộc khác tại Đông Nam Á. Cuộc sống của họ phụ thuộc vào biển và họ vẫn duy trì lối sống truyền thống từ hàng thế kỷ. Họ có thể sống tại các con thuyền truyền thống vào mùa khô, song thường sẽ lên bờ vào mùa mưa.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Reading list of books on the Mergui Archipelago and the Moken people

Địa điểm lặn

Du lịch Myanmar


title: Ga Ōsaka

text:
là một nhà ga xe lửa tại Kita-ku, Osaka, Nhật Bản, được quản lý bởi  (JR West)

Lịch sử
Nhà ga mở cửa vào 11 tháng 5 năm 1874.

trạm cấu trúc

Nền tảng

Vùng chung quanh

Phía bắc của nhà ga (Lối ra Bắc Trung tâm, Lối ra Midosuji)

Phía nam của nhà ga (Lối ra Nam Trung bộ)
  ()

Chuyển đến một nhà ga gần đó
  ()
  ()
  ()
  ()
  ()

Bên cạnh

 JR West
 Tuyến Tōkaidō chính (, )
 Tàu nhanh đặc biệt, Tàu nhanh
 Ga Shin-Ōsaka - Ōsaka - Ga Amagasaki
 Tàu địa phương
 Ga Shin-Ōsaka - Ōsaka - Ga Tsukamoto

 Tàu nhanh, Tàu nhanh Tambaji, Tàu địa phương
 Ōsaka - Ga Amagasaki

 Tàu Yamatoji Liner
 Ōsaka → Ga Shin-Imamiya
 Tàu nhanh Yamatoji, Tàu nhanh sân bay Kansai, Tàu nhanh Kishuji, Tàu nhanh
 Ga Temma - Ōsaka - Ga Fukushima
 Tàu nhanh trực tiếp, Tàu nhanh trong khu vực, Tàu địa phương
 Ga Temma - Ōsaka - Ga Fukushima

Chú thích

Liên kết bên ngoài

 JR West Ga Ōsaka
 Osaka Station City
 Ảnh liên quan tới Ga Ōsaka -
 捨てられかけた巨大駅 JR大阪駅  - Asahi Shimbun

Ga đường sắt ở Ōsaka
Nhà ga mở cửa vào 1874


title: Trận sông Aisne lần thứ ba

text:
Trận sông Aisne lần thứ ba, còn gọi là Trận Chemin des Dames lần thứ hai, là một trận đánh quan trọng trên Mặt trận phía Tây của cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, diễn ra từ ngày 27 tháng 5 cho đến ngày 6 tháng 6 năm 1918. Còn gọi là Chiến dịch Blücher, đây là chiến dịch tấn công thứ ba của quân đội Đế quốc Đức trong cuộc Tổng tấn công Mùa xuân 1918 của họ. Trong chiến dịch này, quân đội Đức đã giành thắng lợi chiến thuật rất lớn trước quân đội phe Hiệp Ước, tuy nhiên bước tiến mạnh mẽ của quân Đức cuối cùng lại kéo căng đường tiếp tế của họ và quân đội Hoa Kỳ đã tham gia chặn đứng cuộc tấn công của quân đội Đức. Cả hai bên đều bị thiệt hại nặng nề trong trận chiến này. Ngoài ra, trận sông Aisne lần thứ ba cũng được xem là thất bại nặng nề nhất của quân đội Pháp trong cuộc chiến tranh, song đây cũng là trận đánh đầu tiên trong cuộc chiến mà quân Mỹ tham chiến với quân số đông đảo.

Giữa tháng 5 năm 1918, tướng Erich Ludendorff của Đức – người đã khơi mào cuộc Tổng tấn công Mùa xuân 1918 – phát động chiến dịch này nhằm giành lại cao điểm Chemin des Dames từ tay quân Pháp bằng một đòn giáng bất ngờ. Mục tiêu ban đầu của cuộc tiến công này là vùng đất cao về hướng Nam sông Vesle. Người Đức đã bí mặt đặt 28 sư đoàn thuộc Tập đoàn quân số 7 dưới quyền Thượng tướng Bộ binh (General der Infanterie) Max von Boehn tại khu vực Chemin des Dames, khiến cho quân số của Cụm Tập đoàn quân của Thái tử Wilhelm được gia tăng. Ngoài ra, một yếu tố có lợi cho quân Đức là người chỉ huy ở khu vực Aisne là Tư lệnh Denis Auguste Duchêne của Tập đoàn quân số 6 của Pháp đã không thiết lập hệ thống phòng ngự mềm mại theo yêu cầu của người Tổng chỉ huy quân đội Pháp là Philippe Pétain. Đầu ngày 27 tháng 5 năm 1918, 4.000 khẩu đại bác của Đức đã tiến hành pháo kích trên chiến tuyến của khối Hiệp Ước, mở đầu trận sông Aisne lần thứ ba. Cuộc công pháo này đã quét tan quân Pháp ở tiền tuyến của họ. Tập đoàn quân số 7 của Đức đã dễ dàng đột phá chiến tuyến của quân Pháp, đánh tan 4 sư đoàn Pháp khác. Trước sức tấn công dữ dội của quân Đức, vài sư đoàn Anh - Pháp khác phải triệt thoái về các thị trấn Soissons và Reims. Đây được xem là bước tiến lớn của mọi phe tham chiến trên Mặt trận phía Tây kể từ sau khi bắt đầu tình trạng chiến tranh chiến hào. Với mức độ thành công vượt xa cả hy vọng của Ludendorff, quân Đức đã hoàn thành mục tiêu ban đầu của mình. Trong khi đó, quân Pháp bị choáng ngợp. Tuy nhiên, Ludendorff không rút ra bài học từ các cuộc tiến công trước của ông. Một lần nữa, quân Đức tiến quá xa, trong khi quân Pháp đã rút lui có trật tự.

Quân đội phe Hiệp Ước, chiến đấu trên đường nội tuyến, đã dễ dàng sử dụng đường ray xe lửa để mang đến tiếp tế và viện binh, trong đó có cả các sư đoàn Hoa Kỳ. Vào ngày 28 tháng 5 năm 1918, một sư đoàn Mỹ đã tái chiếm Cantigny, mặc dù vào ngày 29 tháng 5 năm ấy quân Đức đã chiếm được Soissons và vào ngày 3 tháng 6 quân Đức đã tiến đến cách Paris90 km. Thủ đô Pháp một lần nữa lâm vào nguy hiểm, và tình hình nước Pháp trở nên hỗn loạn. Nhưng đồng thời, quân Mỹ cũng tham gia chặn đứng các đợt tấn công của quân Đức tại Château-Thierry và Belleau Wood. Trong bầu không khí khủng hoảng tại Paris, Pétain đã huyền chức Duchêne sau thất bại nặng nề ở Chemin des Dames. Địa vị của bản thân Pétain cũng gặp nguy hiểm. Mặt khác, tuy giành chiến thắng vang dội tại trận Aisne, tình hình cho thấy là quân Đức khó thể củng cố những gì mà họ chiếm được.

Chú thích

Đọc thêm
Evans, M. M. (2004). Battles of World War I. Select Editions. ISBN 1-84193-226-4.
Hart, Peter (2008). 1918: A Very British Victory, Phoenix Books, London. ISBN 978-0-7538-2689-8
Ward, Alec (2008). A Young Man's War (Medlar Press). ISBN 978-1-899600-84-7

Các trận đánh trong đệ nhất thế chiến
Những trận đánh lớn trong lịch sử
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Trận đánh liên quan tới Hoa Kỳ
Xung đột năm 1918
Pháp năm 1918


title: Sông Quây Sơn

text:
Sông Quây Sơn hay Sông Quế Sơn theo cách gọi tại Việt Nam hay sông Quy Xuân (, âm Hán Việt: Quy Xuân hà) theo cách gọi tại Trung Quốc là một sông quốc tế. Sông chảy qua địa bàn khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây của Trung Quốc và tỉnh Cao Bằng của Việt Nam.

Tại Trung Quốc năm 2012 một trang web du lịch đã ví như dòng sông là một đứa con không nỡ rời xa mẹ Trung Quốc của mình và ca ngợi là một "sông yêu nước" ?!

Dòng chảy
Sông Quây Sơn có chiều dài 89 km với diện tích lưu vực là 1.160 km², độ cao trung bình của sông là 556 m. Đoạn sông Quây Sơn chảy trên lãnh thổ Việt Nam dài 49 km với diện tích lưu vực 475 km² (theo Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam) hoặc dài 38 km với diện tích lưu vực là 370 km2 (theo Bách khoa toàn thư Việt Nam), Tại Việt Nam, sông có một chi lưu là suối Cạn có chiều dài 20 km.

Sông Quây Sơn bắt nguồn từ các khe suối tại huyện Tĩnh Tây, thành phố Bách Sắc của Quảng Tây. Sau đó, sông chảy về phía nam, bắt đầu chảy hoàn toàn trong lãnh thổ Việt Nam tại xã Ngọc Côn của huyện Trùng Khánh thuộc tỉnh Cao Bằng. Tại huyện Trùng Khánh, sông tiếp tục chảy theo hướng đông nam cho đến cực nam của xã Đình Phong rồi sau đó chuyển hướng đông-đông bắc đến xã Đàm Thủy; tại xã Đàm Thủy, sông chuyển hướng đông nam. Đến khu vực thác Bản Giốc (xã Đàm Thủy (Việt Nam)/thôn Đức Thiên, trấn Thạc Long, huyện Đại Tân của thành phố Sùng Tả), đường biên giới Việt Nam-Trung Quốc đi từ mốc 53 (cũ) lên cồn Pò Thoong giữa sông rồi đến điểm giữa của mặt thác chính của thác Bản Giốc. Sau đó sông Quây Sơn trở thành đường biên giới tự nhiên giữa Việt Nam (huyện Hạ Lang) và Trung Quốc (huyện Đại Tân). Đến xã Minh Long, Hạ Lang thì sông Quây Sơn chuyển sang hướng tây và đến xã Lý Quốc, Hạ Lang/trấn Thạc Long, sông chảy hoàn toàn trong lãnh thổ Trung Quốc. Sông Quây Sơn sau khi chảy vào lãnh thổ Trung Quốc, vẫn có hướng chính là hướng tây rồi nhập vào sông Hắc Thủy (黑水河) vẫn ngay trên địa phận trấn Thạc Long. Sông Hắc Thủy sau đó lại nhập vào Tả Giang rồi đổ ra Biển Đông tại vùng châu thổ Châu Giang.

Du lịch

Sông Quây Sơn chảy qua các khu vực núi đá vôi có phong cảnh đẹp, ngoài ra sông còn tưới nước cho các ruộng lúa bậc thang ở hai bên. Tuy nhiên, sông Quây Sơn được biết đến nhiều vì trên dòng chảy của sông có một thác nước đẹp, được gọi là thác Bản Giốc tại Việt Nam và cặp thác Đức Thiên-Bản Ước tại Trung Quốc. Thác nước này được bình chọn và đánh giá là một trong các thác đẹp nhất Trung Quốc. và cũng có đánh giá cho rằng đây là thác nước đẹp nhất của Việt Nam.

Thủy văn
Phía Việt Nam đã cho xây dựng đập thủy điện Bản Rạ trên sông Quây Sơn, nằm cách thác Bản Giốc khoảng 3 km về phía thượng lưu. Nhà máy thủy điện này có tổng số vốn 380 tỷ đồng, diện tích đất sử dụng 164.391 m2 nằm toàn bộ trên địa bàn xã Đàm Thủy.

Trong mùa nước cạn, người dân xóm xóm Giảng Gà, xã Đình Phong (Trùng Khánh) phải ra sông Quây Sơn cách xóm 3 km để lấy từng can nước.

Giao thông
Tại tỉnh Cao Bằng, hai tuyến tỉnh lộ 211 và 206 có nhiều đoạn chạy song song với sông Quây Sơn. Tại Quảng Tây, tuyến đường công lộ biên giới S325 cũng nằm gần sông Quây Sơn.

Tham khảo

Q
Q
Q


title: The Return of Navajo Boy

text:
The Return of Navajo Boy (tạm dịch: Sự trở về của cậu bé Navajo) là một bộ phim tài liệu do Jeff Spitz và Bennie Klain dàn dựng, được phát hành vào năm 2000 và được trao nhiều giải thưởng về phim tài liệu. Nội dung bộ phim nói về một số người Navajo thuộc dòng họ Cly vốn mắc những chứng bệnh nghiêm trọng do việc ô nhiễm môi trường gây ra bởi việc khai thác urani ở khu vực sinh sống của dân Navajo tại Thung lũng Monument thuộc bang Utah. Người lãnh trách nhiệm sản xuất phim này Bill Kennedy; trước đó người cha quá cố của Bill đã từng sản xuất một bộ phim câm mang tên là Cậu bé Navajo cũng nói về dòng họ Cly.

Vào năm 2000, bộ phim tài liệu này được trình chiếu tại Liên hoan phim Sundance và đã giành được nhiều giải thưởng. Bộ phim đã phơi bày nhiều khó khăn mà người dân Navajo đang gồng mình gánh chịu và vấn đề tiêu cực tồn đọng trong mối quan hệ giữa cộng đồng người Navajo với giới chức chính quyền Hoa Kỳ cùng các tập đoàn đang khai thác vùng đất này, tỉ như chủ nghĩa dân tộc môi trường, phân biệt chủng tộc, chủ nghĩa da trắng thượng đẳng, sự đại diện người da đỏ trong báo chí và trong chính trị, việc đưa con nuôi ra khỏi vùng tự trị, và việc chính phủ cùng các công ty lớn không chịu bồi thường về những hậu quả mà họ gây ra cho cộng đồng dân bản địa.

Nội dung
Bộ phim nói về câu chuyện của gia đình Cly, một gia đình người da đỏ thuộc tộc Navajo sinh sống tại phần lãnh thổ thuộc khu bảo tồn Navajo nằm ở Thung lũng Monument, Utah. Họ chính là những nhân vật chính trong bộ phim câm The Navajo Boy sản xuất cách đó gần nửa thế kỷ. Đồng thời, qua câu chuyện của họ, đạo diễn và gia đình Cly đã phơi bày cho người xem thấy những khó khăn và bất công họ phải gánh chịu: vấn đề đất đai và ô nhiễm môi trường, việc nhận con nuôi ra khỏi khu tự trị, giáo dục thể chất, việc thi hành các quyền hạn trong hiệp ước, và mối quan hệ với chính phủ Hoa Kỳ.

Phần lớn nội dung bộ phim năm 2000 được kể bởi nhân vật chính, Elsie Mae Cly Begay, người con lớn nhất trong bộ phim The Navajo Boy. Bà cũng là người dòng họ Cly lớn tuổi nhất trong bộ phim này. Mẹ của bà, Happy Cly chết vì ung thư phổi, mà nguyên nhân của căn bệnh này được gia đình tin rằng là do sự ô nhiễm môi trường gây ra bởi việc khai thác urani tại nơi mà bà và các con sống thời thơ ấu. (Ngôi nhà này đã bị phá dỡ vào năm 2001).)

Urani đã được khai thác suốt 4 thập niên trên 6 khu vực của vùng tự trị người da đỏ, để lại nhiều vùng mỏ hoang và nhiều bãi thải, nơi ở cũ của Begay cũng nằm gần những khu như thế. Trong một số khu vực, những tảng đá bị ô nhiễm urani được người dân bản địa dùng để xây nhà. Nước và không khí cũng bị ô nhiễm. "Cho đến cuối thập niên 1970 khi các khu mỏ bắt đầu đóng cửa, một số thợ mỏ bắt đầu chết vì ung thư phổi, khí thũng hay các bệnh liên quan tới phóng xạ khác."

Khi Happy Cly mới qua đời, người con út của Happy, John Wayne Cly, chỉ mới là một đứa trẻ sơ sinh. Một hội truyền giáo của đạo Kitô đã nhận nuôi John. Elsie Mae Begay khẳng định rằng gia đình chỉ đồng ý để cho John được chăm sóc đến khi cậu sáu tuổi rồi trả về lại gia đình. Cả nhà đã thất lạc John, tuy nhiên trong quá trình làm phim, cuối cùng thì John cũng được đoàn tụ với gia đình cũ của mình.

Ông bà quá cố của Elsie Mae, Happy and Willie Cly, là nhân vật chính của bộ phim câm thập niên 1960. "Cậu bé Navajo" trong bộ phim cũ chính là Jimmy Cly, anh em họ của Elsie Mae.

Đánh giá của dư luận

The Return of Navajo Boy được phát sóng trên kênh PBS vào ngày 13 tháng 11 năm 2000. Nó đã giành được giải thưởng ở nhiều liên hoan phim và được phát sóng đều đặn trong các sự kiện hoạt động xã hội, tại các thư viện công cộng và tại các trường đại học, khi người ta muốn giới thiệu và giáo dục về các vấn đề được nêu ra trong bộ phim.

Elsie Mae Begay về sau trở thành một nhà hoạt động xã hội. Bà đã thuyết giảng về những vấn đề đối với gia đình mình và đối với cộng đồng người Navajo tại các trường đại học và tại Quốc hội Hoa Kỳ, qua đó nêu lên mong muốn có được sự cải thiện về đời sống đối với cộng đồng dân cư Navajo, tỉ như thi hành các biện pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường. Một người con dâu của bà, Mary Helen Begay, đã tổ chức quay phim các hoạt động thanh tẩy chất gây ô nhiễm của Cơ quan Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ (EPA) với một máy quay phim do hãng Groundswell Educational Films - nhà sản xuất bộ phim tài liệu - cung cấp.

Năm 2008, phần 2 của bộ phim tài liệu ra mắt khán giả và bộ phim được trình chiếu tại Đồi Capitol ở Washington, DC trước Quốc hội và các quan chức EPA. Cùng năm đó, Quốc hội Hoa Kỳ phê chuẩn một kế hoạch làm giảm ô nhiễm môi trường tại các khu dân cư người Navajo với thời hạn 5 năm và có sự tham gia của 5 cơ quan Nhà nước.

Sau khi bộ phim được sản xuất, Bernie Cly, một trong những nhân vật thuộc gia đình Cly trong phim, đã được nhận khoản bồi thường 100,000 Mỹ kim theo Đạo luật bồi thường phơi nhiễm chất phóng xạ năm 1990. Đạo luật này được ban hành nhằm bồi thường thiệt hại về sức khỏe cho những công nhân mỏ urani và những gia đình gánh chịu sự ô nhiễm môi trường do việc khai thác urani, đặc biệt trong giai đoạn thập niên 1950-1970. Chính phủ Hoa Kỳ là người đứng ra nhận trách nhiệm bồi thường.

Ảnh hưởng
Khu bảo tồn Navajo từ lâu đã quan ngại về ảnh hưởng tiêu cực của việc khai thác urani trên lãnh thổ của họ và Cơ quan bảo vệ môi sinh của khu tự trị này đã nhận diện được nhiều khu vực bị ô nhiễm nặng. Vào năm 2005, khu bảo tồn Navajo trở thành vùng tự trị đầu tiên của người da đỏ có hoạt động khai thác urani bị cấm.

Sau khi nhận diện được các nguồn nước và khu dân cư bị ô nhiễm, EPA và Khu bảo tồn Navajo đã xây dựng một kế hoạch thời hạn 5 năm và có sự tham gia của nhiều cơ quan nhà nước khác nhau với mục đích giải quyết sự ô nhiễm trong khu tự trị này. Vào năm 2011, mục tiêu chính đầu tiên của kế hoạch đã hoàn tất với hơn 20.000 yard khối vật liệu ô nhiễm đã được bốc dỡ khỏi vùng mỏ hoang Skyline, gần khu nhà cũ của Begay. Quá trình xử lý ô nhiễm trong kế hoạch này đã được quay phim và đăng tải trên mạng Internet.

Đầu năm 2010, cơ quan Dịch vụ Y tế cho người bản thố Mỹ bắt đầu sử dụng bộ phim này như một biện pháp nhằm nâng cao ý thức của người dân về vấn đề ô nhiễm urani và các hậu quả về sức khỏe đối với cộng đồng người bản địa tại khu bảo tồn Navajo.

Giải thưởng
Được trình chiếu tại Liên hoan phim Sundance năm 2000
Giải thưởng "Phim tài liệu xuất sắc nhất" tại Liên hoan phim và hình ảnh video Indian Summer năm 2003
Giải thưởng "Sự lựa chọn của Thảo chương viên" tại Liên hoan phim môi trường Planet in Focus năm 2000
Giải thưởng Khán giả tại Liên hoan phim Quốc tế Durango

Chú thích

Liên kết ngoài
 , includes links to Webisodes of EPA clean-up of reservation

Phim năm 2000
Môi trường năm 2000


title: 2017

text:
Năm 2017 (số La Mã: MMXVII) là một năm bắt đầu vào ngày chủ nhật. Trong lịch Gregory, nó sẽ là năm thứ 2017 của Công nguyên hay của Anno Domini; năm thứ 17 của thiên niên kỷ 3 và của thế kỷ XXI; và năm thứ 8 của thập niên 2010.

Sự kiện

Tháng 1
 1 tháng 1:
 Một vụ tấn công vào hộp đêm ở Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ trong tiệc mừng Giao thừa làm chết 39% dân và 64% dân khác bị thương.
 Cựu Thủ tướng Bồ Đào Nha António Guterres trở thành Tổng Thư ký thứ 10 của Liên Hợp Quốc.
4 tháng 1: Tai nạn đường sắt tại Long Island, bang New York, Hoa Kỳ khiến 103 người bị thương.
8 tháng 1: Phim nhạc kịch Những kẻ khờ mộng mơ phá kỷ lục với bảy giải thưởng tại lễ trao giải Quả cầu vàng lần thứ 74.
 20 tháng 1: Tổng thống Hoa Kỳ đắc cử Donald Trump chính thức nhậm chức.
 29 tháng 1: Vụ xả súng xảy ra tại nhà thờ Hồi giáo ở thành phố Québec, Canada làm ít nhất 6 người thiệt mạng và 5 người bị thương nặng.

Tháng 2
 16 tháng 2: Một vụ đánh bom tại giáo đường ở Sehwan, Pakistan làm ít nhất 83 người thiệt mạng và 250 người khác bị thương.
 27 tháng 2: Lễ trao giải Oscar lần thứ 89 ở California, Hoa Kỳ.

Tháng 3
2 tháng 3: Quân đội Nga, với sự tăng viện của quân đội Syria, giành lại Palmyra từ tay Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant.
7 tháng 3:
Hoa Kỳ bắt đầu triển khai THAAD ở Hàn Quốc.
Sau khi căng thẳng ngoại giao leo thang sau vụ ám sát Kim Jong-nam, Bắc Triều Tiên và Malaysia ban hành các hạn chế đi lại song phương đối với công dân của 2 bên.
8 tháng 3: Vòm đá vôi tự nhiên Azure trên đảo Gozo của Malta sụp đổ trong một cơn bão.
8 tháng 3: WikiLeaks bắt đầu phát hành Vault 7, một loạt tài liệu mô tả các hoạt động giám sát điện tử và chiến tranh trên mạng của Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ.
9 tháng 3: Donald Tusk được bầu lại làm Chủ tịch Hội đồng châu Âu, bất chấp sự phản đối từ quê nhà Ba Lan của ông.
10 tháng 3: Park Geun-hye bị Tòa án Hiến pháp phế truất chức vụ Tổng thống Hàn Quốc.
13 tháng 3: Hà Lan và Thổ Nhĩ Kỳ trục xuất các nhà ngoại giao của nhau để trả đũa sau sự cố ngoại giao.
17 tháng 3: Một bức tượng khổng lồ của Ai Cập cổ đại, được phát hiện ở Cairo, được xác định sơ bộ là mô tả Pharaoh Psamtik I.
21 tháng 3: Yves Meyer được trao giải Abel cho đóng góp quan trọng của ông trong lý thuyết toán học về wavelet.
22 tháng 3: Vụ tấn công khủng bố tại Cung điện Westminster, Luân Đôn làm 5 người chết và hơn 40 người bị thương.
26 tháng 3: Lâm Trịnh Nguyệt Nga thắng cử Đặc khu trưởng Hồng Kông, trở thành lãnh đạo phụ nữ đầu tiên của vùng lãnh thổ này.
29 tháng 3: Vương quốc Anh chính thức kích hoạt thủ tục rời khỏi Liên minh Châu Âu.
31 tháng 3: SpaceX lần đầu tiên phóng thành công tên lửa Falcon 9 với tầng nhiên liệu đẩy thứ nhất được tái sử dụng và hạ cánh xuống bãi đáp trên biển.

Tháng 4
 3 tháng 4: Một vụ đánh bom ở Sankt Peterburg, Nga làm ít nhất 11 người thiệt mạng và 409 người bị thương.
 4 tháng 4: Vụ tấn công bằng chất độc hóa học tại tỉnh Idlib, Syria khiến 100 người tử vong.
 11 tháng 4: Microsoft chính thức ngừng hỗ trợ mọi kĩ thuật cho Windows Vista.
 16 tháng 4:
 Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ việc thay đổi thể chế đại nghị của chính phủ thành tổng thống điều hành trong cuộc trưng cầu hiến pháp.
 Một vụ đánh bom tự sát trên xe buýt di tản dân dụng gần Aleppo, Syria làm hơn 101 người thiệt mạng, trong đó có 1 trẻ em.
 26 tháng 4: Trung Quốc hạ thủy tàu sân bay đầu tiên được xây dựng trong nước.

Tháng 5
 4 tháng 5: Puerto Rico nộp hồ sơ phá sản chính phủ lớn nhất từ trước đến nay ở Hoa Kỳ.
 5 tháng 5: Chuyến bay đầu tiên của máy bay dân dụng Comac C919 của Trung Quốc diễn ra.
 7 tháng 5: Emmanuel Macron đánh bại Marine Le Pen để trở thành Tổng thống Pháp.
 10 tháng 5: Moon Jae-in đắc cử tổng thống Đại Hàn Dân Quốc.
 12 tháng 5: Mã độc tống tiền WannaCry bùng phát khắp thế giới.
 20 tháng 5:
 Lễ khai mạc Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới 2017.
 Hassan Rouhani tái đắc cử Tổng thống Iran.
 22 tháng 5: Vụ đánh bom tại Manchester Arena, thành phố Manchester sau buổi diễn của ca sĩ Ariana Grande làm ít nhất 22 người thiệt mạng và 60 người bị thương.
 23 tháng 5: Một vụ đụng độ vũ trang xảy ra tại Marawi, Lanao del Sur, miền Nam Philippines khiến Tổng thống Rodrigo Duterte tuyên bố thiết quân luật.
 26 tháng 5: Các tay súng bịt mặt tấn công một đoàn xe chở người Cơ đốc giáo Coptic ở Ai Cập, và các máy bay chiến đấu của Ai Cập tấn công các khu vực quân sự ở Libya để trả đũa.
 28 tháng 5: The Square, do Ruben Östlund đạo diễn, đoạt Cành cọ vàng tại Liên hoan phim Cannes.
31 tháng 5: Khu ngoại giao ở Kabul bị tấn công trong một vụ đánh bom xe tải, giết chết ít nhất 80 người và làm bị thương hơn 350 người khác.

Tháng 6
 1 tháng 6: Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố rằng Hoa Kỳ sẽ sẽ rút khỏi Hiệp định Paris về giảm thiểu biến đổi khí hậu.
 2 tháng 6: Một vụ nghi là cướp và đốt phá tại khu nghỉ mát Resorts World Manila tại Philippines giết chết ít nhất 34 người và làm bị thương 54 người khác.
 3 tháng 6: UEFA Champions League kết thúc với chiến thắng của Real Madrid trước Juventus trong trận chung kết.
 4 tháng 6:
Ít nhất 7 người thiệt mạng và 48 người bị thương trong một vụ tấn công ở Luân Đôn với một xe ô tô đâm người trên cầu Luân Đôn và sau đó tấn công bằng dao ở chợ Borough.
Đồng loạt các quốc gia Ả Rập Xê Út, Bahrain, Ai Cập, Yemen, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Libya và Maldives cắt giảm quan hệ ngoại giao với Qatar vì nước này duy trì mối quan hệ Iran và giúp đỡ Hạm đội Hồi giáo trong quá khứ cũng như để Taliban Afghanistan thành lập văn phòng chính trị trong nước.
 7 tháng 6:
 Ít nhất 29 người thiệt mạng khi máy bay của Không lực Myanmar với 122 người rơi xuống biển Andaman.
 Các phân tích của Viện Max Planck về các hóa thạch tại Jebel Irhoud, Maroc, có thể cho thấy rằng Homo sapiens tiến hóa nhanh hơn ít nhất là 100.000 năm so với giả định trước đây.
 Các cuộc tấn công khủng bố tại Quốc hội Iran và Lăng Ruhollah Khomeini, giết chết ít nhất 17 người và làm bị thương 43 người khác.
 9 tháng 6 : Trong cuộc tổng tuyển cử ở Anh, Đảng Bảo thủ Anh cầm quyền, do Theresa May dẫn đầu, đã mất đi quyền đa số nhưng vẫn là đảng lớn nhất.
 11 tháng 6: Kết thúc Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới 2017 với chức vô địch thuộc về đội tuyển U-20 Anh.
 14 tháng 6:
Ít nhất 12 người tử vong trong vụ hỏa hoạn tại tòa nhà cao 24 tầng ở Luân Đôn.
Leo Varadkar được chỉ định làm Thủ tướng mới của Ireland sau cuộc bầu cử của đảng cầm quyền Fine Gael.
David Grossman đoạt giải Giải Man Booker quốc tế cho tiểu thuyết A Horse Walks Into a Bar của ông.
 15 tháng 6: Brawl Stars được phát hành bởi Supercell
 16 tháng 6: Cựu Thủ tướng Đức Helmut Kohl qua đời ở tuổi 87.
 17 tháng 6: Cúp Liên đoàn các châu lục 2017 khai mạc tại Nga.
 18 tháng 6:
Một loạt các vụ cháy rừng ở khu đô thị Pedrógão Grande của Bồ Đào Nha làm ít nhất 64 người chết.
Trong cuộc Bầu cử lập pháp Pháp, Đảng En Marche! (Cộng hòa Tiến bước) với Emmanuel Macron (hình) giành được đa số tuyệt đối.
 21 tháng 6:
Mohammad bin Salman được bổ nhiệm làm Thái tử của Ả Rập Xê Út, sau khi Vua Salman phế truất Muhammad bin Nayef.
Đại giáo đường Hồi giáo al-Nuri bị phá hủy trong trận chiến Mosul.
 24 tháng 6:
Một vụ lở đất xảy ra ở Tứ Xuyên, Trung Quốc làm ít nhất 15 người thiệt mạng và 118 người mất tích.
Tổ chức Y tế thế giới ước tính có hơn 200.000 người ở Yemen nhiễm bệnh tả.
 25 tháng 6: Cháy do tràn dầu ở Pakistan làm 148 người tử vong và 80 người bị thương.
 27 tháng 6:
 Mạng máy tính của Chính phủ Ukraina đã bị tin tặc tấn công và đánh sập hoàn toàn.
 Một vụ tấn công bằng trực thăng nhắm vào Bộ Nội vụ và Tòa án Tối cao nhưng không gây thương tích.

Tháng 7
 2 tháng 7: Kết thúc Cúp Liên đoàn các châu lục 2017 tại Nga với chức vô địch thuộc về đội tuyển Đức.
 7 tháng 7: 122 quốc gia bỏ phiếu ủng hộ, 1 quốc gia bỏ phiếu chống và một quốc gia bỏ phiếu trắng cho Hiệp ước cấm vũ khí hạt nhân.
 9 tháng 7:
 Iraq tuyên bố chiến thắng trong trận Mosul.
 Sau khi trải qua 450 km (280 dặm), cuộc diễu hành vì Công lý tại Thổ Nhĩ Kỳ kết thúc tại Istanbul với một cuộc biểu tình quần chúng với sự tham dự của hàng trăm ngàn người.
 12 tháng 7:
 Một tảng băng trôi khổng lồ, có diện tích 5.800 km² (2.200 dặm vuông) tách ra khỏi thềm băng Larsen C ở Nam Cực
 Cựu tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva nhận án tù chín năm rưỡi cho các cáo buộc rửa tiền và tham nhũng.
 20 tháng 7: Ram Nath Kovind được bầu làm tổng thống thứ 14 của Ấn Độ.
 23 tháng 7: Chris Froome lần thứ 3 liên tiếp vô địch giải đua xe đạp Tour de France.
 28 tháng 7:
 Jordan Spieth vô địch giải golf Open Championship.
 Tòa án Tối cao Pakistan phế truất Thủ tướng Nawaz Sharif sau những kết luận điều tra tham nhũng.

Tháng 8
 4 tháng 8: Cầu thủ bóng đá Neymar gia nhập câu lạc bộ Paris Saint-Germain với giá kỷ lục thế giới, 220 triệu €.
 8 tháng 8:
 Động đất tại Cửu Trại Câu làm 20 người thiệt mạng và 400 người khác bị thương.
 Uhuru Kenyatta tái đắc cử Tổng thống Kenya.
 12 tháng 8:
 Bạo lực tại một cuộc tập họp những người theo chủ nghĩa dân tộc da trắng tại Charlottesville, Virginia, Hoa Kỳ đưa đến cái chết của một người và 38 người khác bị thương.
 Khoảng 400 người được xác nhận là đã chết trong vụ lũ lụt và lở đất ở trong và chung quanh Freetown, Sierra Leone.
 13 tháng 8: Giải bóng đá Ngoại hạng Anh mùa bóng 2017-18 khởi tranh.
17 tháng 8: Ba vụ tấn công khủng bố liên tiếp tại thành phố Barcelona, Tây Ban Nha, làm ít nhất 15 người thiệt mạng và khoảng 100 người khác bị thương.
 19 tháng 8: Khai mạc SEA Games 29 diễn ra tại Kuala Lumpur, Malaysia.
 23 tháng 8: Bão Hato (bão số 6) đổ bộ vào Hoa Nam và Việt Nam, làm ít nhất 26 người thiệt mạng.
 25 tháng 8:
Ít nhất 36 người thiệt mạng trong các cuộc bạo loạn tại Bắc Ấn Độ sau khi lãnh đạo tôn giáo Gurmeet Ram Rahim Singh bị kết án vì cáo buộc hiếp dâm.
Bão Harvey đổ bộ vào Texas, gây lụt lội và ít nhất 30 thiệt mạng.
 26 tháng 8: Ở môn đấm bốc, Floyd Mayweather Jr. đánh bại Conor McGregor trong trận đấu đắt giá nhất lịch sử.
 31 tháng 8: Bế mạc SEA Games lần thứ 29 diễn ra tại thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia.

Tháng 9
 3 tháng 9: Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tuyên bố thử thành công bom hạt nhân lần thứ 6.
 6 tháng 9: Bão Irma đổ bộ vào Barbuda là bão cuồng phong mạnh nhất đổ bộ vào vùng Caribe trong lịch sử.
 7 tháng 9: Động đất mạnh nhất kể từ năm 1985 xảy ra với cường độ 8,2 tại miền nam México, khiến ít nhất 60 người thiệt mạng.
13 tháng 9: Hai thành phố Paris và Los Angeles được Ủy ban Olympic Quốc tế lựa chọn làm địa điểm tổ chức lần lượt Thế vận hội Mùa hè 2024 và 2028.
14 tháng 9: Halimah Yacob đắc cử Tổng thống Singapore dưới danh nghĩa là ứng cử viên duy nhất.
15 tháng 9: Tàu thăm dò không gian Cassini–Huygens kết thúc hành trình 20 năm nghiên cứu Sao Thổ và các vệ tinh của nó bằng việc tự tiêu hủy trong khí quyển hành tinh này.
17 tháng 9: Cuồng phong Maria mạnh cấp 5 đổ bộ vào đất liền thuộc lãnh thổ của Dominica.
19 tháng 9: Một trận động đất mạnh 7,1 độ Richter tại miền trung México làm ít nhất 224 thiệt mạng.
27 tháng 9: Trong cuộc bầu cử liên bang Đức, liên minh CDU/CSU dưới sự lãnh đạo của thủ tướng Angela Merkel giành đa số ghế.

Tháng 10
1 tháng 10: Vùng Catalunya, Tây Ban Nha tổ chức trưng cầu dân ý độc lập giữa một cuộc khủng hoảng hiến pháp.
2 tháng 10:
Xả súng tại buổi hòa nhạc ở Las Vegas, Nevada, làm ít nhất 58 người chết và 527 người bị thương.
Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash và Michael W. Young được trao Giải Nobel Sinh lý học và Y khoa vì khám phá về cơ chế phân tử kiểm soát nhịp sinh học 24 giờ ngày đêm.
3 tháng 10: Rainer Weiss, Barry Barish và Kip Thorne được trao Giải Nobel Vật lý vì những đóng góp quyết định cho LIGO và quan sát sóng hấp dẫn.
4 tháng 10: Jacques Dubochet, Joachim Frank và Richard Henderson được trao giải Nobel Hóa học vì phát triển hiển vi điện tử lạnh cho phép xác định cấu trúc với độ phân giải cao của các phân tử sinh học trong dung dịch.
5 tháng 10: Giải Nobel Văn học 2017 trao cho nhà văn người Anh gốc Nhật Kazuo Ishiguro.
6 tháng 10: Tổ chức ICAN nhận giải Nobel Hòa bình vì hoạt động kêu gọi các quốc gia loại bỏ vũ khí hạt nhân.
 9 tháng 10: Richard H. Thaler được trao giải Nobel Kinh tế cho các nghiên cứu kinh tế học hành vi trong kinh tế học.
15 tháng 10:
 Đảng Nhân dân Áo lãnh đạo bởi Sebastian Kurz, giành nhiều ghế nhất trong cuộc bầu cử lập pháp Áo.
 Vụ đánh bom đẫm máu nhất lịch sử Somalia tại thủ đô Mogadishu, làm 276 người thiệt mạng.
16 tháng 10: Công bố quan sát lần đầu tiên quá trình sáp nhập hai sao neutron bằng sóng hấp dẫn – cũng như tia gamma, ánh sáng khả kiến và các dạng khác của bức xạ điện từ.
17 tháng 10: Lực lượng Dân chủ Syria tuyên bố chiến thắng trong trận Raqqa.
18 tháng 10: Cuốn sách Lincoln in the Bardo của George Saunders thắng giải Man Booker.
21 tháng 10:
Jacinda Ardern trở thành Thủ tướng của New Zealand sau khi thành lập một chính phủ liên minh.
Đảng ANO do Andrej Babiš lãnh đạo chiếm đa số ghế trong bầu cử lập pháp Séc.
 22 tháng 10: Tại Nhật Bản, liên minh cầm quyền, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng đương nhiệm Shinzō Abe, vẫn duy trì được sự ưu thế tại Hạ viện trong cuộc tổng tuyển cử.
 26 tháng 10: Tại Đại hội toàn quốc của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Tập Cận Bình bắt đầu nhiệm kỳ Tổng Bí thư thứ hai, và lý luận chính trị tư tưởng của ông được đưa vào điều lệ Đảng.
 27 tháng 10: Giữa cuộc khủng hoảng hiến pháp Tây Ban Nha, Nghị viện Catalunya tuyên bố độc lập.
 31 tháng 10: Một cuộc tấn công dùng xe đâm người ở thành phố New York, Hoa Kỳ giết chết tám người và làm bị thương ít nhất 11 người khác.

Tháng 11
 6 tháng 11: Khai mạc Hội nghị thượng đỉnh cao APEC 2017.
 2 tháng 11: Loài đười ươi pongo tapanuliensis được khoa học khẳng định là một loài còn sót lại thuộc họ Người.
 4 tháng 11: Bão Damrey đổ bộ vào vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Việt Nam, làm chết 20 người và phá hủy nhiều nhà cửa dọc đường đi.
 5 tháng 11:
Một vụ xả súng tại nhà thờ Baptist ở Sutherland Springs, Texas, Hoa Kỳ, làm ít nhất 26 người thiệt mạng.
13,4 triệu tài liệu tài chính liên quan đến đầu tư hải ngoại bị rò rỉ.
 11 tháng 11: Kết thúc hội nghị APEC 2017
 Tổng thống Donald Trump thăm chính thức Việt Nam
 12 tháng 11:
Một trận động đất xảy ra tại biên giới Iraq và Iran, giết chết ít nhất 445 người và làm bị thương hơn 7.000 người khác.
Quân đội Quốc gia Zimbabwe thực hiện đảo chính và câu lưu Tổng thống Robert Mugabe tại nhà riêng.
15 tháng 11: Bức tranh Salvator Mundi, được cho là của danh họa Leonardo da Vinci, trở thành họa phẩm đắt giá nhất lịch sử sau khi được đấu giá hơn 450 triệu đô la Mỹ bởi nhà đấu giá Christie's.
20 tháng 11: ʻOumuamua được các nhà khoa học mô tả là vật thể liên sao đầu tiên đi qua Hệ Mặt Trời được biết đến.
22 tháng 11: Sau một cuộc đảo chính, Robert Mugabe từ chức Tổng thống Zimbabwe.
24 tháng 11: Đánh bom, nã súng máy ở Ai Cập, 305 người thiệt mạng và hàng trăm người khác bị thương.
27 tháng 11: Hơn 100.000 người tại đảo Bali đã được chính phủ Indonesia sơ tán khẩn cấp sau khi núi Agung đột ngột phun trào.
28 tháng 11: Ở môn sumo, yokozuna Harumafuji Kōhei tuyên bố giải nghệ sau khi bị điều tra hành hung võ sĩ Takanoiwa Yoshimori.
29 tháng 11: Cựu tư lệnh người Croatia ở Bosnia Slobodan Praljak tự sát bằng thuốc độc ngay tại phiên điều trần buộc tội ông về tội ác chống lại loài người tại Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ.

Tháng 12
5 tháng 12: Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) cấm Nga tham dự Thế vận hội Mùa đông 2018 sau cuộc điều tra về doping trong năm 2014.
6 tháng 12: Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố rằng Hoa Kỳ công nhận thành phố Jerusalem là thủ đô của Israel.
8 tháng 12: Loài lưỡng cư gần với khủng long Halszkaraptorđược phân tách từ mẫu hóa thạch tìm thấy ở Mông Cổ.
9 tháng 12: Thủ tướng Iraq Haider al-Abadi tuyên bố thắng lợi trước Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant sau khi giành lại quyền kiểm soát tất cả các phần lãnh thổ bị chiếm đóng.
14 tháng 12:
Hãng The Walt Disney Company thâu tóm hầu hết phân ban giải trí của công ty truyền thông đại chúng đa quốc gia 21st Century Fox với số tiền ước tính khoảng 52,4 tỉ đô-la Mỹ.
Ủy ban Truyền thông Liên bang bỏ phiếu vô hiệu hàng loạt chính sách cũ về tính trung lập Internet ở Hoa Kỳ.
16 tháng 12: Tổ chức các quốc gia châu Mỹ yêu cầu tổ chức cuộc bầu cử mới vì nghi ngờ tính minh bạch, sau khi Tổng thống đương nhiệm Juan Orlando Hernández tuyên bố tái đắc cử Tổng thống Honduras.
20 tháng 12: Sebastián Piñera lần thứ hai trở thành Tổng thống Chile.
20 tháng 12: PUBG: Battlegrounds chính thức được phát hành
21 tháng 12: Đảng đấu tranh đòi ly khai của thủ hiến lưu vong Carles Puigdemont chiếm đa số tại cuộc bầu cừ Quốc hội Catalunya.
24 tháng 12:
Bão Tembin tràn qua Philippines làm ít nhất 257 người thiệt mạng và nhiều người khác mất tích.
Tổng thống Peru Pedro Pablo Kuczynski tuyên bố xá tội cho cựu tổng thống lưu vong Alberto Fujimori.
26 tháng 12: George Weah trở thành Tổng thống Liberia.

Sinh
 14 tháng 10 - Hoàng tử Gabriel Công tước của Dalarna.

Mất

Tháng 1
1 tháng 1: Vương Trạch, nhà văn lớn người Hồng Kông (s. 1925).

Tháng 2
 6 tháng 2: Neil Gehrels, nhà Vật lý thiên văn người Mỹ chuyên về tia Gamma (s. 1952).
 8 tháng 2: Nguyễn Cảnh Toàn, Giáo sư toán học người Việt Nam. (s. 1926)
 14 tháng 2:
 Phaolô Nguyễn Văn Hòa, Nguyên Giám mục chính tòa Giáo phận Phan Thiết, nhạc sĩ công giáo người Việt (s. 1932).
 Casimir Vương Di Lộc, Nguyên Giám mục chính tòa Giáo phận Thiên Thủy, Trung Quốc (s. 1943).

Tháng 3
1 tháng 3: Giuse Vũ Duy Thống, Giám mục chính tòa Giáo phận Phan Thiết, nhạc sĩ Công giáo người Việt (s. 1952).
13 tháng 2: Kim Jong-nam, con trai cả của lãnh đạo Kim Chính Nhật của CHDCND Triều Tiên (s. 1971).
18 tháng 3: Chuck Berry, ca sĩ, nhạc sĩ, nghệ sĩ guitar và một trong những người khai sinh ra nhạc rock 'n roll (s. 1926).
23 tháng 3: Denis Nikolayevich Voronenkov, cựu chính trị gia người Nga, người chỉ trích chính quyền, bị bắn chết tại Kiev (s. 1971).

Tháng 4
 20 tháng 4: Anicêtô Anrê Vương Sung Nhất, nguyên Tổng giám mục Tổng giáo phận Quý Dương, Trung Quốc (s. 1919).
 21 tháng 4: Thanh Sang, nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ cải lương Việt Nam. (s. 1943)

Tháng 5
17 tháng 5: Viktor Vassilyevich Gorbatko, nhà du hành vũ trụ Liên Xô (s. 1934).

Tháng 6
 5 tháng 6: Cheick Tioté, cầu thủ bóng đá người Bờ Biển Ngà (s. 1986).
 9 tháng 6: Gioan Lưu Thế Công, Giám mục Đại diện Tông Tòa Hạt Phủ doãn Tông Tòa Tập Ninh, Trung Quốc (s.1928).
 16 tháng 6: Helmut Kohl, Thủ tướng Đức (s. 1930).
 19 tháng 6: Otto Warmbier, sinh viên đại học Mỹ bị bắt ở CHDCND Triều Tiên, qua đời không lâu sau khi được phóng thích (s. 1994).
 20 tháng 6: Prodigy, một rapper người Mỹ gốc Phi (s. 1974).
 21 tháng 6:
Con Sciacca, hạ nghị sĩ Úc (s. 1947).
Steffi Martin, vận động viên trượt tuyết người Đức thi đấu cho Đông Đức (s. 1962).
 23 tháng 6: Gabe Pressman, nhà báo, phóng viên người Mỹ (s. 1924).

Tháng 7
 13 tháng 7: Lưu Hiểu Ba, nhân vật người Trung Quốc đoạt giải Nobel Hòa bình 2010 (s. 1955).
 15 tháng 7: Maryam Mirzakhani, nhà toán học người Iran, phụ nữ đầu tiên nhận huy chương Fields năm 2014 (s. 1977).
 19 tháng 7: Tô Thanh Tùng, nhạc sĩ Việt Nam (s. 1944).
 20 tháng 7: Chester Bennington, ca sĩ chính của nhóm Linkin Park (s. 1976).

Tháng 8
 10 tháng 8: Johnny Paul Koroma, nguyên thủ quốc gia Sierra Leone (s. 1960)
 13 tháng 8: Sylvester Lý Kiến Đường, Nguyên Tổng giám mục Tổng giáo phận Thái Nguyên, Trung Quốc (s. 1925).
 14 tháng 8: Phaolô Tạ Đình Triết, Giám mục Đại diện Tông Tòa Hạt Phủ doãn Tông Tòa Tân Cương, Trung Quốc (s. 1931).
 22 tháng 8: Mátthêu Giả Ngạn Văn, Nguyên Tổng giám mục Tổng giáo phận Đài Bắc, Đài Loan (s. 1925).

Tháng 9
 12 tháng 9: Thanh Tùng, tác giả bài thơ Thời hoa đỏ (1972) được Phú Quang phổ nhạc (s.1935)
 25 tháng 9: Mátthêu Hồ Hiền Đức, Giám mục chính tòa Giáo phận Ninh Ba, Trung Quốc (s.1934)
 28 tháng 9: Khánh Nam, Diễn viên hài Việt Nam (s.1964)

Tháng 10
5 tháng 10: Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Sang, Nguyên Giám mục chính tòa Giáo phận Thái Bình, Việt Nam (s. 1932).
9 tháng 10: Văn Như Cương, Phó Giáo sư, nhà biên soạn SGK, Chủ tịch hội đồng quản trị Trường THPT Lương Thế Vinh (s. 1937).
18 tháng 10: Ricardo Jamin Vidal, Hồng y, Nguyên Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Cebu, Philippines (s. 1931)
30 tháng 10: Kim Joo Hyuk, diễn viên Hàn Quốc (s. 1972).

Tháng 11
5 tháng 11: Cụ Hoàng Thị Minh Hồ, vợ nhà tư sản dân tộc Trịnh Văn Bô, sinh thời cụ được Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất. (s. 1914)
17 tháng 11: Luca Lý Kính Phong, Giám mục chính tòa Giáo phận Phượng Tường, Trung Quốc (s. 1922).
19 tháng 11: Nguyễn Hoàng, diễn viên điện ảnh Việt Nam (s. 1967).
30 tháng 11: Ngọc Hương, nghệ sĩ cải lương Việt Nam. (s. 1942)

Tháng 12
6 tháng 12 - Đa Minh Mai Thanh Lương, Giám mục Gốc Á thứ hai tại Hoa Kỳ, Giám mục Gốc Việt đầu tiên tại hải ngoại, cũng như tại Hoa Kỳ (s. 1940)
18 tháng 12
Kim Jonghyun, ca sĩ người Hàn Quốc (thành viên nhóm nhạc Shinee) (s. 1990).
George Yod Phimphisan, giám mục người Thái Lan, nguyên Giám mục chính tòa Giáo phận Udon Thani và nguyên Chủ tịch Hội đồng Giám mục Thái Lan (s. 1934)
20 tháng 12 - Bernard Francis Law, Hồng y người Hoa Kỳ, Nguyên Tổng quản Đền thờ Đức Bà Cả Rôma (s. 1931)

Các giải Nobel
 Y học: Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash và Michael W. Young cho nghiên cứu về cơ chế phân tử kiểm soát nhịp sinh học.
 Vật lý: Rainer Weiss, Barry Barish và Kip Thorne cho các đóng góp trong việc phát hiện sóng hấp dẫn.
 Hóa học: Jacques Dubochet, Joachim Frank và Richard Henderson vì phát triển hiển vi điện tử lạnh cho phép xác định cấu trúc với độ phân giải cao của các phân tử sinh học trong dung dịch.
 Văn học: Kazuo Ishiguro
 Hòa bình: Tổ chức ICAN cho hoạt động kêu gọi các quốc gia loại bỏ vũ khí hạt nhân.
 Kinh tế: Richard H. Thaler cho các nghiên cứu kinh tế học hành vi trong kinh tế học.

Tham khảo

Thập niên 2010


title: Pokonji Dol

text:
Pokonji Dol là một đảo nhỏ nằm trong phần biển Adriatic thuộc Croatia, cách đảo Hvar 500 mét về phía nam. Đảo này là một phần của quần đảo Paklinski. Ở giữa đảo có một ngọn đèn biển được xây dựng vào năm 1872. Do Pokonji Dol nằm tại cực đông của cả quần đảo nên ngọn đèn biển này giúp bảo đảm an toàn hàng hải cho tàu thuyền từ ngoài khơi đến.

Tham khảo


Khu bảo tồn vườn quốc gia Gwaii Haanas và di sản Haida thường được gọi đơn giản là Gwaii Haanas () nằm tại cực nam của đảo Haida Gwaii, nằm cách  so với phần đất liền thuộc tỉnh British Columbia, Canada. Gwaii Haanas bảo vệ khu vực gồm 138 hòn đảo, trong đó Moresby là hòn đảo lớn nhất, cùng với Kunghit là hòn đảo nằm ở cực nam của quần đảo. "Gwaii Haanas" có nghĩa là "Quần đảo sắc đẹp" trong tiếng , ngôn ngữ của người Haida bản địa.

Di sản Haida nằm trong lãnh thổ của người Haida, những người đã sống ở Haida Gwaii ít nhất 14.000 năm.  là điển tích truyền khẩu của người Haida cho thấy, người Haida sống ở Gwaii Haanas khi những cây đầu tiên phát triển ở  (Quần đảo Bolkus) khi các sông băng rút đi. Các mẫu phấn hoa cho thấy cây bắt đầu có mặt tại quần đảo cách đây khoảng 14.500 năm.

Nhiều bộ phim đã đề cập đến Gwaii Haanas như là phim ngắn National Parks Project năm 2011 của đạo diễn Scott Smith và đóng góp ở một số khía cạnh bởi Sarah Harmer, Jim Guthrie và Bry Webb.

Sinh thái
Cảnh quan của Gwaii Haanas rất đa dạng, từ những vịnh hẹp sâu đến những ngọn núi hiểm trở, những con suối nơi đàn cá hồi sinh sản cho đến những vùng lãnh nguyên phụ núi cao. Gần 90% diện tích Gwaii Haanas là rừng, 9% là lãnh nguyên núi cao và cận núi cao còn 1% còn lại là các hồ và đầm lầy. Nước từ những ngọn núi cao gồ ghề bao gồm cả dãy San Christoval với những đỉnh cao hơn  làm đầy hơn 40 hồ nước ngọt trên đảo. Từ các hồ chảy theo hơn 100 con suối là nơi sinh sản cho cá hồi. Trong khu bảo tồn còn có hòn đảo Hotspring với dòng suối nước nóng đo được là .

Có một cộng đồng địa phương tại Rose Harbour trên đảo Kunghit. Nền kinh tế tại đó chủ yếu là du lịch sinh thái quy mô nhỏ với những hoạt động cắm trại, chèo thuyền kayak. Trước năm 1940, đây là một trạm săn bắt cá voi quan trọng ngoài khơi Bờ biển phía Bắc của British Columbia.

Động thực vật
Bờ biển phía tây của Gwaii Haanas có thể nhận được lượng mưa lên tới hơn  mỗi năm. Với việc những cơn gió biển liên tục cùng với lượng mưa nhiều khiến khu rừng ở bờ biển phía tây trở lên lầy lội và còi cọc, là nơi sinh trưởng chủ yếu của tuyết tùng đỏ Thái Bình Dương và thiết sam. Phía đông Gwaii Haanas là rừng mưa ôn đới cổ ven biển, với sự có mặt dày đặc của những cây đại thụ gồm thiết sam phương Tây, vân sam Sitka, tuyết tùng đỏ Thái Bình Dương

Hệ động vật khác biệt phát triển trải qua quá trình hàng nghìn năm với nhiều loài khác thường được tìm thấy so với đất liền. Các loài đáng chú ý gồm gấu đen Bắc Mỹ, hươu Sitka, chồn ecmin, gấu mèo, sóc, hải ly.

Ước tính có khoảng 750.000 con chim biển làm tổ dọc theo bờ biển của Gwaii Haanas từ tháng 5 đến tháng 8. Nhiều loài là loài làm tổ trong hang, chẳng hạn như chim Auklet sừng tê (một loài họ hàng gần của hải âu cổ rụt), hải âu cổ rụt mào lông, đại bàng đầu trắng.

Tham khảo

Di sản thế giới tại Canada
Vườn quốc gia Canada