title: Khởi nghĩa ngày 9 tháng 9 năm 1944 ở Bulgaria

text:
Khởi nghĩa ngày 9 tháng 9 hay Cách mạng Xã hội chủ nghĩa ngày 9 tháng 9 hay Đảo chính ngày 9 tháng 9 là một sự kiện chính trị-quân sự mang tính bước ngoặt diễn ra ở Bulgaria ngày 9 tháng 9 năm 1944. Trong sự kiện này, lực lượng kháng chiến chống phát xít của Mặt trận Tổ quốc Bulgaria đã tiến hành khởi nghĩa lật đổ chính phủ thân Đức của thủ tướng K. V. Muraviev, thành lập chính phủ mới do K. S. Geogriev đứng đầu. Cuộc khởi nghĩa ngày 9 tháng 9 đã đem lại nhiều thay đổi quan trọng về kinh tế, xã hội và chính trị ở Bulgaria, trong đó trước nhất là Bulgaria hoàn toàn rời bỏ phe Trục và đứng vào hàng ngũ các nước Đồng Minh chống phát xít.

Bối cảnh
Bulgaria chính thức tham gia phe Trục khi họ ký Hiệp ước Ba bên vào ngày 1 tháng 3 năm 1941, vào khoảng thời điểm người Đức xâm lược Hi Lạp và Nam Tư. Ngày 25 tháng 11 năm 1941, năm tháng sau khi Đức Quốc xã xâm lược Liên Xô, Bulgaria cũng tham gia Hiệp ước chống Quốc tế Cộng sản, chính thức tham chiến với Liên Xô. Tuy nhiên, do tình cảm tốt đẹp đối với Nga của người Bulgaria vẫn còn đáng kể, trong suốt thế chiến thứ hai chính phủ Bulgaria và bản thân vua Boris III đã cố tránh né việc tham gia trực tiếp vào cuộc chiến với Liên Xô, thậm chí họ còn không tuyên chiến với Liên Xô và duy trì quan hệ ngoại giao với nước này. Dù sao, việc quân đội Bulgaria chiếm đóng một phần Hy Lạp, Nam Tư và đàn áp phong trào khởi nghĩa ở đây đã giúp người Đức có thể rảnh rang tập trung vào cuộc chiến tranh Xô-Đức. Hải quân Bulgaria cũng có nhiều cuộc chạm súng nhỏ với hải quân Xô Viết, tỉ như ngày 6 tháng 12 năm 1941, đội thủy quân tuần tra Bulgaria đã đánh chìm một chiếc tàu ngầm Sh-204 của Liên Xô gần cảng Varna. Sau Trận Trân Châu Cảng, Đức Quốc xã cũng ép Bulgaria tuyên chiến với Anh và Hoa Kỳ - dù là trên danh nghĩa - vào ngày 13 tháng 12 năm 1941; điều này dẫn đến những cuộc oanh kích của không quân Anh-Mỹ vào lãnh thổ Bulgaria. Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, nước Đức Quốc xã và các đồng minh của nó chiếm thế thượng phong, bao vây Leningrad, đe dọa thủ đô Moskva và áp sát bờ Tây sông Volga. Tuy nhiên, sau các chiến thắng mang tính bước ngoặt của quân đội Liên Xô tại trận Stalingrad và trận Vòng cung Kursk, tình hình mặt trận Xô-Đức đã đảo ngược hoàn toàn. Từ tháng 7 năm 1943, quân đội Liên Xô đã liên tục phản công và đến năm 1944 về cơ bản đã giải phóng tuyệt đại bộ phận lãnh thổ Liên Xô, tiến vào lãnh thổ của Ba Lan và Rumani.

Trước việc quân Đức bị đẩy lui trên khắp các mặt trận và tình hình nội chính ngày càng xấu đi, vua Boris III đã tìm cách rời bỏ phe Trục và ký kết hòa ước với phe Đồng Minh. Đáng tiếc, nhà vua đột ngột qua đời do bệnh tim vào ngày 28 tháng 8 năm 1943 và để lại ngai vàng cho người con trai nhỏ tuổi cùng những nhiếp chính, những chính trị gia thân Đức. Họ đã thực hiện những chính sách ngược lại với Boris III, tự buộc chặt mình với chế độ Hitler bằng bất cứ giá nào. Tuy nhiên, chính phủ thân Đức này không tồn tại lâu. Tình hình chiến tranh mỗi lúc một xấu cho phe Trục, năm 1944 không quân Anh - Mỹ bắt đầu ném bom tàn phá thủ đô Sofia, và cuối cùng, đại thắng Iaşi-Chişinău của quân đội Liên Xô vào tháng 8 năm 1944 đã khiến Rumani từ bỏ phe phát xít và làm rúng động các quốc gia đồng minh của Đức Quốc xã. Trước các sự kiện bất lợi xảy ra dồn dập, thủ tướng cực hữu thân Đức Dobri Bozhilov phải từ chức và I. I. Bagryanov - một người có tư tưởng thân phương Tây - lên thay. Ngày 26 tháng 8, chính phủ Bagryanov tuyên bố trung lập, rút hết quân khỏi Hi Lạp, Nam Tư, hủy bỏ đạo luật bài Do Thái, yêu cầu ngưới Đức rút khỏi Bulgaria và cử sứ giả sang Ai Cập để điều đình với Anh và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, chính phủ Bagryanov vẫn để cho quân Đức thuận lợi rút quân qua nước mình về Nam Tư, tiếp tục nuôi hy vọng sẽ được Đức Quốc xã cứu giúp và điều này đã không làm vừa lòng các quốc gia Đồng Minh, đặc biệt là Liên Xô. Trước súc ép mạnh mẽ của chính phủ Liên Xô và ngay cả chính giới trong nước, I. I. Bagryanov từ chức và ngày 2 tháng 9 K. M. Muraviev, cháu họ của nhà cách mạng A. S. Stamboliyski lên thay. Chính phủ Muraviev khôi phục lại các quyền tự do dân chủ của nhân dân Bulgaria, ân xá tù chính trị, giải tán mọi tổ chức phát xít và huyền chức Nhiếp chính Bogdan Filov. K. V. Muraviev còn ra lệnh tước vũ khí của các đơn vị quân Đức đi qua Bulgaria cũng như đóng quân tại Bulgaria, đồng thời hứa sẽ đàm phán với Anh, Mỹ để rút ra khỏi chiến tranh và tái lập mối quan hệ tin cậy với người Nga. Ngày 4 tháng 9, lực lượng cảnh sát ở Sofia đã liên lạc với các đại diện những tổ chức chính trị đối lập để tiến hành thương lượng. Tuy nhiên, việc tước vũ khí của quân đội Đức Quốc xã trên thực tế không được tiến hành nghiêm túc trong khi việc bắt liên lạc với các đồng minh Anh, Mỹ qua ngả Hi Lạp lại được xúc tiến thực hiện. Ngày 5 tháng 9, K. V. Muraviev quyết định tuyên chiến với nước Đức. Tuy nhiên, Bộ trưởng Chiến tranh I. K. Marinov cho đó là một sự vội vàng và đề nghị lui lại ba ngày để có thể rút các sư đoàn Bulgaria đang đóng tại Macedonia về nước nhằm tránh cuộc tấn công của quân Đức vào các sư đoàn. Các bộ trưởng Musharov và Burov cũng tán thành đề nghị này của I. K. Marinov để tránh cho quân đội Bulgaria khỏi những rủi ro. K. V. Muraviev buộc phải hoãn việc ra tuyên bố chiến tranh với Đức 72 giờ. Trong khi đó thì những người yêu nước Bulgaria chống phát xít đã hoàn tất mọi việc chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa nỏ ra vào ngày hôm sau.

Trong khi chính phủ Bulgaria lúng túng trước sự khống chế, bức bách của nước Đức Quốc xã và sức ép của các quốc gia Đồng Minh, nhân dân Bulgaria đã tỏ thái độ khác hẳn. Ngay từ năm 1944, trong nước đã diễn ra nhiều phong trào phản đối hành động xâm lược Liên Xô của Đức Quốc xã và dần dần các phong trào đó phát triển thành những cuộc đấu tranh vũ trang chống lại các thế lực phát xít. Từ mùa hè năm 1941 Đảng Cộng sản Bulgaria đã phát động cuộc chiến tranh du kích với quy mô trên khắp đất nước. Lực lượng du kích của Đảng Cộng sản nhanh chóng liên kết với các lực lượng vũ trang cánh tả và chống phát xít khác và đến tháng 7 năm 1942, các lực lượng này tập hợp lại dưới một Mặt trận Tổ quốc thống nhất với lực lượng vũ trang là Quân giải phóng Nhân dân Bulgaria. Đến tháng 9 năm 1944, lực lượng của quân giải phóng đã phát triển lên đến 13 liên đoàn du kích với 30.000 người, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng du kích Nam Tư, Albania và Hy Lạp trong cuộc chiến tranh chống phát xít. Ngay trong quân đội Bulgaria, ảnh hưởng của Đảng Cộng sản cũng như Mặt trận Tổ quốc rất mạnh mẽ, đến ngày 9 tháng 9 thì các ủy ban của binh lính nhận được sự hỗ trợ mạnh của Mặt trận đã được thành lập tại 210 trong tổng số 250 đơn vị quân đội Bulgaria. Ngày 26 tháng 8, cùng thời gian Bulgaria tuyên bố trung lập, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Bulgaria đã ban hành chỉ thị số 4 hoạch định kế hoạch hành động sắp tới là khởi nghĩa vũ trang, lật đổ chính quyền thân Đức.

Diễn biến
Trước thái độ thiếu dứt khoát của chính phủ Muraviev đối với Đức Quốc xã cũng như thiếu nghiêm túc trong việc tước vũ khí và trục xuất quân đội Đức tại Bulgaria, ngày 5 tháng 9 năm 1944, Liên Xô tuyên bố chiến tranh với Bulgaria. Tuy nhiên, đến ngày 8 tháng 9, Phương diện quân Ukraina 3 (Liên Xô) mới vượt biên giới tiến vào lãnh thổ nước này. Cuộc tiến công của quân đội Liên Xô diễn ra cực kỳ thuận lợi và không gặp phải sự chống cự đáng kể nào. Ở nhiều cửa khẩu trên biên giới với Romania, các đơn vị quân đội Bulgaria đã tự động mở toang cánh cửa cho quân đội Liên Xô tiến vào và quay súng chống lại phát xít Đức. Đường hành quân của Phương diện quân Ukraina 3 được đón tiếp bằng những đoàn dân chúng đông đảo cùng với rừng cờ đỏ và hoa. Trong khi đó, chính phủ Muraviev lâm vào khủng hoảng thật sự. Từ ngày 6 tháng 9, các hoạt động bãi công, đình công và biểu tình của công nhân cũng như các tầng lớp nhân dân diễn ra khắp nơi. Đầu tiên là bãi công của công nhân mỏ Pernik, sau đó là công nhân xe điện ở Sofia, rồi tổng đình công ở Plovdiv và Gabrovo. Tại Pleven và Sliven, người dân nổi dậy phá nhà lao, giải phóng vô số tù chính trị. Tại nhiều nơi, người biểu tình đã đánh nhau với cảnh sát, gây nhiều thương vong cho cả hai bên. Mật vụ Gestapo đã tiến hành ám sát một số người lãnh đạo biểu tình, nhưng điều này càng tăng thêm sự phẫn nộ trong dân chúng. Cuộc biểu tình và đình công ngày 6 tháng 9 ở Sofia đã châm ngòi cho cuộc Cách mạng tháng 9 năm 1944 ở Bulgaria. Trước tình hình nguy kịch, ngày 7 tháng 9 chính phủ Muraviev tuyên bố hủy bỏ lệnh cấm các đảng phái, đặt tất cả các tổ chức phát xít ra ngoài vòng pháp luật, giải tán đội hiến binh của Đảng Quốc xã và giải tán quốc hội Bulgaria khóa 25. Chính phủ Muraviev cũng tuyên bố tịch thu tất cả các tài sản của nhà nước, các công ty, doanh nghiệp, công dân Đức tại Bulgaria và tuyên chiến với nước Đức Quốc xã. Tuy nhiên, tất cả đã quá muộn để có thể cứu vãn cho nội các Muraviev.

Trong khi đó, ngay trong ngày 5 tháng 9, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Bulgaria tổ chức một cuộc họp khẩn cấp để bàn về kế hoạch tổng khởi nghĩa nhằm "lật đổ chính phủ phát xít (ám chỉ chính phủ Muraviev) và thiết lập một chính quyền dân chủ nhân dân của Mặt trận Tổ quốc." Cuộc khởi nghĩa dự tính sẽ do các lực lượng du kích của Mặt trận tiến hành và giờ khởi sự là đêm ngày 8 rạng ngày 9 tháng 9 năm 1944 tại thủ đô Sofia. Về đấu tranh chính trị, họ quyết định sẽ mở rộng cuộc bãi công và biểu tình ở Sofia ra tất cả các thành phố lớn ở Bulgaria trong đó, trọng điểm là các thành phố Plovdiv, Tyrnovo, Vidin, Pleven, Vrattsa, Khaskovo và Gorna-Dzhumaya. Về đấu tranh vũ trang, các liên đoàn du kích có nhiệm vụ chặn đánh tất cả các đơn vị Đức và Bulgaria kéo đến đàn áp biểu tình, đồng thời đánh chiếm các mục tiêu chính trị, quân sự và kinh tế quan trọng trong các thành phố gồm các tòa thị chính, doanh trại quân đội, nhà ga, bến tàu, các kho hàng, tước vũ khí của các đơn vị hiến binh Bulgaria. Hội nghị cũng chuẩn bị sẵn một nội các mới để thay thế nội các của Konstantin Muraviev. Do Georgy Dimitrov lúc này đang ở Liên Xô để chuẩn bị đàm phán với I. V. Stalin về việc Bulgaria sẽ cho quân đội Liên Xô mượn đường qua lãnh thổ Bulgaria để tấn công quân Đức ở Nam Tư và Tây Romania nên hội nghị cũng bầu ra Ban lãnh đạo trong nước của khởi nghĩa gồm Todor Zhivkov, Stanko Todorov, Vladimir Bonev, Ivan Bonev. Thiếu tướng Ivan Krystev Marinov, Bộ trưởng Bộ chiến tranh của chính phủ Muraviev, một người ngả theo phe cách mạng được giao phụ trách các vấn đề quân sự ở miền Nam Bulgaria dưới sự giám sát của Dimityr Ganev, Ủy viên Bộ chính trị BRP(k). Tư lệnh Phương diện quân Ukraina 3, nguyên soái F. I. Tolbukhin, tư lệnh Tập đoàn quân 37, trung tướng M. N. Sharokhin, tư lệnh Tập đoàn quân 57, trung tướng N. A. Gagen đều được thông báo trước về kế hoạch các hoạt động khởi nghĩa và sẵn sàng phối hợp khi cần thiết.

Đêm ngày 8 rạng ngày 9 tháng 9 năm 1944, lực lượng khởi nghĩa bắt đầu hành động. Tại Sofia, Liên đoàn 1 du kích Bulgaria do Dobry Terpeshev đã bí mật rời dãy núi Vitosa đột nhập vào thành phố từ nửa đêm. Rạng sáng ngày 9 tháng 9, quân khởi nghĩa và người dân Sofia đã đánh chiếm phủ thủ tướng, trụ sở Bộ Chiến tranh, trụ sở Bộ Nội vụ, Đài phát thanh, Bưu điện trung tâm, Nhà máy điện, Nhà ga trung tâm Sofia, Sở cảnh sát Sofia, doanh trại hiến binh khu vực Sofia và nhiều mục tiêu quan trọng khác. Thủ tướng Bulgaria Konstantin Muravyev, toàn bộ Chính phủ Bulgaria, nhiếp chính triều đình Bulgaria, những người đứng đầu lực lượng cảnh sát, hiến binh và một số đơn vị quân đội đều bị quân khởi nghĩa bắt giữ. 6 giờ 25 phút sáng ngày 9 tháng 9, K. S. Geogriev, Thủ tướng mới của Bulgaria lên đài phát thanh tuyên bố về việc chính phủ K. M. Muraviev chấm dứt hoạt động và việc thành lập chính phủ mới của Mặt trận Tổ quốc.

{{cquote|Với nhận thức đầy đủ về con đường đúng đắn cũng như sự thể hiện đầy đủ về ý chí của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc trong thời điểm quyết định và tình hình khó khăn này sẽ đứng ra điều hành đất nước và cứu đất nước thoát khỏi sự diệt vong.|||K. S. Geogriev|}}

Sau đó, quốc hội Bulgaria bị giải tán. Mặt trận Tổ Quốc Bulgaria đã lập ra chính phủ mới với thành phần tham gia gồm Đảng Cộng sản Bulgaria, Đảng Công nhân Dân chủ Xã hội Bulgaria, Đảng Nông dân Bulgaria "Liên minh các điền chủ" và một số thành viên của phong trào nông dân Zveno. Cụ thể, chính phủ mới bao gồm các thành viên sau đây:

Thủ tướng: Kimon Stoyanov Georgiev, (Đảng trung dung), nguyên thủ tướng Bulgaria 1934-1935
Bộ trưởng không bộ: Dobry Terpeshev, (BRP (k)) và Nikola Petkov, (Liên minh các điền chủ)
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Tôn giáo: Petko Staynov, (Đảng trung dung)
Bộ trưởng Bộ Nội vụ: Anton Yugov, (BRP (k))
Bộ trưởng Bộ Giáo dục: Giáo sư Stancho Cholakov, (Đảng trung dung).
Bộ trưởng Bộ Tư pháp: Tiến sĩ Mincho Neychev, (BRP (k))
Bộ trưởng Bộ Tài chính: Petko Stoyanov (không đảng phái).
Bộ trưởng Bộ Chiến tranh: Thượng tướng Damian Velchev (Đảng trung dung)
Bộ trưởng Bộ Công thương và lao động: Dimitar Neykov (Đảng Dân chủ xã hội)
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và quản lý công sản: Asen Pavlov (Liên minh các điền chủ)
Bộ trưởng Bộ Giao thông công chính: Boris Bumbarov (Liên minh các điền chủ)
Bộ trưởng Bộ Đường sắt, bưu chính và điện báo: Angel Darzhanski (Liên minh các điền chủ)
Bộ trưởng Bộ Y tế: Tiến sĩ Racho Angelov (BRP(k))
Bộ trưởng Bộ Các vấn đề xã hội: Gregory Cheshmedjiev (Đảng Dân chủ xã hội).
Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền: Dimo Kazasov (không đảng phái).
Tổng tư lệnh quân đội: Thiếu tướng Ivan Krastev Marinov (không đảng phái).

Ngoài ra còn có ba thành viên không phải là Bộ trưởng được tham gia nội các theo một sắc lệnh của Hoàng tử Kiril gồm Giáo sư Dimitri Ganev (cựu thành viên của Đảng Cấp tiến) Tsvyatko Boboshevski (Đảng Nhân dân) và Todor Pavlov (BRP(k)).

Ngày 10 tháng 9, chính phủ mới giải tán bộ máy cảnh sát và hiến binh của chế độ cũ, thay thế cho họ là lực lượng dân vệ (militsiya'') được tuyển lựa từ các liên đoàn du kích. Các trại tập trung tại Gonda, Enikyoy, Lebane và một số tỉnh khác cũng bị giải thể. 8.130 tù chính trị được giải phóng khỏi các nhà lao. Các tổ chức phát xít trong nước cũng bị thanh trừng.

Ở các nơi khác, trong thời gian trước và sau ngày 8 tháng 9, các lực lượng du kích Bulagrya và nhân dân địa phương cũng tiến hành khởi nghĩa, lật đổ các tổ chức, cơ quan chính quyền thân phát xít và phối hợp với quân đội Liên Xô chống lại quân Đức. Ngày 7 tháng 9, Liên đoàn 9 hoạt động tại tỉnh Shumen đã đánh chiếm thành phố Shumen và các thị trấn Tyrgovitse, Popvo. Ngày 8 tháng 9, Liên đoàn 10 hoạt động tại khu vực thành phố Varna đã phối hợp với Sư đoàn đổ bộ đường không 10 (Liên Xô), Lữ đoàn cơ giới cận vệ 15 thuộc Quân đoàn cơ giới cận vệ 4 và Hải quân đánh bộ của Hạm đội Biển Đen đánh chiếm thành phố cảng Varna, gọi hàng hơn 800 sĩ quan và bình sĩ Hải quân Bulgaria trên 12 hạm tàu của hải quân Bulgaria đang neo đậu tại cảng này. Trong cùng ngày đó, Liên đoàn 8 hoạt động tại tỉnh Gorno-Oryakhovski đã đánh chiếm thành phố Gorno-Oryakhovski, nhà ga đầu mối Tyrnovo và các thị trấn Gabrovo, Dryanovo, Elena, Sevlyevo, cắt đứt tuyến đường sắt từ Varna đi Sofia, bắt giữ nhiều đoàn tàu chở hàng hóa quân sự Đức đang từ Varna đi Sofia và Nam Tư tại các nhà ga Tyrnovo và Gorno-Oryakhovski. Phối hợp với Liên đoàn 8, Liên đoàn 11 hoạt động tại tỉnh Pleven cũng đánh chiếm thành phố Pleven và các thị trấn Pavlikeni, Lovech và Lukovitsa.

Ngày 9 tháng 9, Tập đoàn quân 37, hải quân đánh bộ của Hạm đội Biển Đen và quân của Liên đoàn du kích 6 hoạt động tại khu vực Yambol cùng tiến vào giải phóng thành phố cảng Burgas. Trong khi dân cư địa phương đem nho và táo ra thết đãi và tặng hoa các du kích quân Bulgaria cùng các chiến binh Liên Xô thì hải quân Đức đã cho nổ mìn đánh chìm các tàu chiến Đức đang neo đậu tai cảng. Các thủy binh Đức theo đường rừng bỏ trốn sang phía Tây nhưng chỉ đến Yambol, họ đã bị các chi đội du kích "Tổ quốc trên hết" và "Pyotr Momchilov" phối hợp với Lữ đoàn cơ giới cận vệ 13 (Quân đoàn cơ giới cận vệ 4) bao vây và bắt sống. Số tàn quân còn lại chạy về Staro-Zagorsk cũng bị Liên đoàn 5 du kích Bulgaria tóm gọn. Ở miền Nam Bulgaria, từ ngày 6 đến ngày 11 tháng 9, thực hiện Chỉ thị ngày 26 tháng 8 của Mặt trận Tổ quốc Bulgaria về Tổng khởi nghĩa, Liên đoàn 2 hoạt động tại thành phố Plovdiv, Liên đoàn 7 hoạt động tại tỉnh Khashkovo và Liên đoàn 4 hoạt động tại tỉnh Gorno-Dzhymaska cũng thực hiện nhiều trận tấn công vào các đơn vị quân Đức và quân chính phủ Bulgaria, đánh chiếm các thành phố Plovdiv, Gorno-Dzhymaska, Khashkovo, giải phóng hơn 30 khu dân cư.

Ở nhiều khu vực, cuộc khởi nghĩa diễn ra thuận lợi và không gặp sự chống cự của chính quyền cũ, tuy nhiên ở nhiều nơi khác thì tình hình lại diễn biến rất ác liệt. Ngày 7 tháng 9, Hơn 2.000 công nhân đường sắt và thợ mỏ ở Pernik, cách Sofia 30 km về phía Tây đã đình công. chính quyền thân Đức tại đây đã điều đội hiến binh đến đàn áp, bắn chết 6 công nhân và làm bị thương 13 người. Ngày 8 tháng 9, Liên đoàn 1 du kích Bulgaria đã điều Lữ đoàn 4 mang tên "Cách mạng Sofia" đến yểm hộ cho những người khởi nghĩa, nhanh chóng tiêu diệt Tiểu đoàn hiến binh 3 Sofia. Tại Plovdiv và Gabrovo, những người biểu tình và quân du kích của các liên đoàn 2 và 8 đã đánh chiếm tòa thị chính, sở điện báo, nhà ga. Tại các tỉnh Pleven, Varna, Sliven, quân của các liên đoàn du kích 10 và 11 đã phá vỡ các nhà tù, giải thoát hàng nghìn tù nhân. Cuộc khởi nghĩa tại Haskovo đã biến thành một cuộc đụng độ vũ trang nghiêm trọng. Viên chỉ huy Trung đoàn pháo binh 2 Bulgaria đã chỉ huy quân của mình dùng vũ khí chống lại Liên đoàn 7 du kích Bulgaria. Đến ngày 12 tháng 9, Liên đoàn 7 với sự trợ giúp của Lữ đoàn "Georgi Dimitrov" số 2 thuộc Liên đoàn 5 mới chiếm được pháo đài Haskovo. 7 sĩ quan pháo binh Bulgaria chỉ huy trung đoàn này đã bị xử bắn. Haskovo là khu vực cuối cùng lọt vào quyền kiểm soát của nghĩa quân.

Đến đây, về cơ bản quân khởi nghĩa đã làm chủ được hoàn toàn đất nước, tuy nhiên tàn tích của các tổ chức phát xít Bulgaria vẫn còn đó và an ninh trong đất nước Bulgaria vẫn chưa được bảo đảm. Trong tháng 9 năm 1944, một bộ phận quân đội Bulgaria đã chạy theo phát xít Đức khỏi đất nước và nhóm này được tổ chức thành Trung đoàn bộ binh xung kích Waffen SS Bulagria số 1 với quân số hơn 700 người. Trong nước, các tổ chức phát xít tiếp tục tổ chức nhiều hoạt động khủng bố, ám sát, phá hoại; trong khi lực lượng an ninh Bulgaria do còn chưa thiết lập hoàn chỉnh nên xử lý các sự vụ này có phần lúng túng. Tư lệnh Phương diện quân Ukraina 3, Nguyên soái F. I. Tolbukhin đã phải cử Cục trưởng cục an ninh tình báo của Phương diện quân Ivan Vinarov và tham mưu trưởng S. S. Biryuzov đến Sofia để trực tiếp nắm tình hình. Không lâu sau đó, Bộ Tổng tham mưu quân đội Liên Xô gửi điện hỏa tốc tới phương diện quân yêu cầu khẩn cấp truy bắt các tùy viên quân sự cùng toàn bộ đoàn ngoại giao Đức Quốc xã tại Bulgaria (lúc này đã bỏ trốn) vì có rất nhiều khả năng người Đức vẫn đang dùng bộ máy đó để chỉ đạo các hoạt động phá hoại ngầm ở Bulgaria. Cuối vùng, sau một ngày truy lùng ráo riết, 15 giờ chiều ngày 15 tháng 9 toàn bộ phái đoàn Đức cùng các nhân viên ngoại giao của chính phủ Mussolini bị tóm gọn tại nhà ga Rakovsky. Sau vụ bắt giữ này, bộ máy gián điệp và phá hoại ngầm của quân Đức ở Bulgaria lần lượt bị bóc gỡ. Ngày 26 tháng 9, sau khi tình hình đã được ổn định Đại bản doanh Bộ Tổng Tư lệnh tối cáo (STAVKA) gửi điện cho tư lệnh Phương diện quân Ukraina 3 yêu cầu ngưng hết tất cả các vụ bắt bớ ở Bulgaria.

Kết quả, đánh giá và ảnh hưởng

Cuộc khởi nghĩa ngày 9 tháng 9 năm 1944 đã đem lại nhiều thay đổi lớn cho nền chính trị và xã hội của Bulgaria đương thời. Trong đó, trước nhất là các thế lực thân phát xít đã bị đánh đổ và bị thanh trừng, nhường chỗ cho chính phủ dân tộc dân chủ do Mặt trận Tổ quốc và Đảng Cộng sản Bulgaria đứng đầu. Ngay sau khi lật đổ được chế độ cũ, chính phủ Bulgaria nhanh chóng xúc tiến việc ký hòa ước, thiết lập quan hệ thân thiện với Liên Xô và các nước thuộc phe Đồng Minh và tiến hành cuộc chiến chống lại phát xít Đức. Quân đội Bulgaria cũng rút hết khỏi các vùng lãnh thổ mà họ chiếm đóng của Hy Lạp, Nam Tư và xúc tiến các hoạt động hòa giải với lực lượng kháng chiến của các quốc gia này. Sau chiến tranh, Bulgaria cũng trả lại tất cả các vùng đất của các nước láng giềng mà Đức Quốc xã đã cắt cho họ, tuy nhiên người Bulgaria vẫn được giữ lại vùng Nam Dobruja tại khu vực cửa sông Danub.

Ngày 28 tháng 10 năm 1944, hiệp ước đình chiến giữa Bulgaria và các nước đồng minh Anh. Mỹ, Liên Xô được ký kết ở Moskva. Cùng ngày, một hiệp định song phương giữa Liên Xô và Bulgaria cũng được ký kết. Theo đó, Liên Xô sẽ viện trợ về vũ khí và trang bị cho Bulgaria để họ thành lập một quân đội mới có đủ sức mạnh tham chiến trong cuộc chiến tranh chống phát xít. Từ tháng 10 năm 1944 đến khi chiến tranh kết thúc, Quân đội Bulgaria đã nhận được nhiều trang bị kỹ thuật, vũ khí, khí tài và các phương tiện vật tư bảo đảm gồm: 344 máy bay (trong đó có 120 chiếc Yak-3, 120 chiếc IL-2, 96 chiếc Pe-2), 65 xe tăng T-34, 410 pháo nòng dài, 155 lựu pháo, 280 pháo chống tăng, 370 súng cối, 18.800 súng trường, 10.615 tiểu liên, 1.270 trung liên, 420 đại liên, 369 điện đài, 2.572 điện thoại, 370 xe ô tô và hơn 4 triệu viên đạn các loại. Cơ quan hậu cần của Phương diện quân Ukraina 3 đã cung cấp cho quân đội Bulgaria 20.000 mét vải và 5.000 đôi giày để trang bị cho sĩ quan và binh sĩ quân đội Bulgaria, cung cấp hơn 3.000 tấn nhiên liệu các loại để vận hành các xe tăng, máy kéo, ô tô và các khí tài hạng nặng khác. Liên Xô đã cử các cố vấn quân sự đến giúp đỡ cho việc tái xây dựng quân đội Bulgaria. Những tướng lĩnh, sĩ quan bị thanh trừng do tham gia khởi nghĩa chống lại vua Boris III hay do có tư tưởng chống phát xít cũng được triệu tập vào quân đội. Các sĩ quan, hạ sị quan thân phát xít đều bị loại bỏ. Ngày 12 tháng 10, tập đoàn quân Bulgaria số 1 với quân số 72.000 người được thành lập, sau đó các tập đoàn quân số 2, 4 cũng được thành lập với tổng quân số lên đến 474.000 người. Quân đội Bulagrya đã tham chiến trong các trận đánh ở Nam Tư, Hungary, Áo, trong đó có trận giải phóng Beograd, trận phòng ngự hồ Balaton và tham gia cùng với các lực lượng du kích Nam Tư giải phóng các thành phố Kumanovo, Skopje, Kosovo, Polje... Đã có 32.000 binh sĩ Bulagrya hi sinh và bị thương trong cuộc chiến chống lại các thế lực phát xít. 360 sĩ quan và binh sị Bulgaria được trao thưởng các huân, huy chương và 120.000 quân nhân được trao huy chương "Vì Chiến thắng trước Đức Quốc xã trong Cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại 1941-1945. ".

Cuộc khởi nghĩa tháng 9 năm 1944 cũng đưa Mặt trận Tổ quốc và người lãnh đạo nó, Đảng Cộng sản Bulgaria vào vị trí lãnh đạo đất nước này. Từ năm 1944 cho tới sau chiến tranh, Đảng Cộng sản Bulgaria đã ra sức củng cố vị trí, thế đứng của mình trong chính phủ, đất nước và đánh bại các đối thủ chính trị khác cũng như các thế lực muốn chống lại Mặt trận Tổ quốc. Nhiều người đã bị bắt giữ và bị kết án trong các phiên tòa của Tòa án Nhân dân. Theo một số tài liệu, ước tính có 20.000-40.000 người bị thanh trừng vì bị quy tội chống lại chính quyền nhân dân và chống lại cách mạng.

Trong văn hoá đại chúng
Sự kiện đã được tái hiện lại trong bộ phim Trên từng cây số, sản xuất năm 1969, với sự tham gia vai chính của diễn viên Stefan Danailov.

Chú thích

Cước chú

Nguồn dẫn

Tham khảo
Делев, Петър и др. 51. България в годините на Втората световна война, 52. Преходният период на „народната демокрация" — 1944–1947 г.. // История и цивилизация за 11. клас. Труд, Сирма, 2006. (Delev, Petr và các tác giả khác. 51. Bulgaria trong Thế chiến II, 52. Giai đoạn chuyển tiếp của nền "dân chủ đại chúng" - 1944-1947. / / Lịch sử và văn minh 11. Class. Work, Sirma, 2006.)
Социализъм. Натрапените мечти за „идеален строй". // Българите и България. Министерство на външните работи, Труд, Сирма, 2005. (Chủ nghĩa xã hội. Giấc mơ về "hệ thống lý tưởng". / / Đất nước và con người Bulgaria. Bộ Ngoại giao, Nhà xuất bản Lao động, Sirma, 2005.)

Liên kết ngoài
Phim lịch sử về giai đoạn 9-9-1944 đến giữa những năm 1950 ở Bulgaria (phần 1, phần 2, phần 3)

Lịch sử Bulgaria
Xung đột năm 1944
Mặt trận Balkan 1944


title: Stampe SV.4

text:
Stampe et Vertongen SV.4 (còn gọi là Stampe SV.4 hay ngắn gọn là Stampe) là một loại máy bay huấn luyện/du lịch của Bỉ, do hãng Stampe et Vertongen thiết kế chế tạo. Loại máy bay này được cấp phép để sản xuất tại Pháp và Algeria.

Biến thể
SV.4
SV.4A
SV.4B
SV.4C
SV.4D

Quốc gia sử dụng

Không quân Bỉ

Force Publique

Không quân Pháp
Lục quân Pháp
Hải quân Pháp

Không quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật (Post-War SV.4B)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Pacco, John. "Stampe & Vertongen SV-4B" Belgisch Leger/Armee Belge: Het Militair Vliegwezen/l'Aeronautique Militaire 1930-1940. Aartselaar, Belgium, 2003, pp. 85–86. ISBN 90-801136-6-2.

Máy bay thông dụng dân sự Bỉ 1930–1939
Máy bay huấn luyện quân sự Bỉ 1930–1939
Máy bay Stampe et Vertongen
Máy bay quân sự
Máy bay thông dụng
Máy bay huấn luyện
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Stearman XBT-17

text:
Stearman XBT-17 là một mẫu thử máy bay huấn luyện của Hoa Kỳ trong thập niên 1940, do hãng Stearman Aircraft chế tạo.

Biến thể
Stearman X-90
Stearman X-91
Stearman XBT-17

Tính năng kỹ chiến thuật (XBT-17)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
BT-17
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay của Hoa Kỳ bị hủy bỏ
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Yokosuka D3Y

text:
Yokosuka D3Y Myojo (Minh Tinh) là một loại máy bay ném bom bổ nhào/huấn luyện hai chỗ ngồi của Hải quân Đế quốc Nhật Bản. Do Xưởng kỹ thuật Hàng không Hải quân Yokosuka thiết kế chế và tạo, nó được dựa trên máy bay Aichi D3A nhưng được lắp ráp bằng gỗ nhằm tiếp kiệm tài nguyên cho các vũ khí chiến tranh tuyền tuyến. Khi Đế quốc Nhật đầu hàng năm 1945, toàn bộ dự án bị đóng băng với chỉ năm chiếc máy bay được hoàn thành với tên gọi Máy bay ném bom huấn luyện hải quân Myojo Kiểu 99 Mẫu 22

Thiết kế và phát triển
D3Y được thiết kế làm máy bay huấn luyện ném bom nhất là cho phi công lái dòng D3A nhưng điều kiện tài nguyên của Nhật lúc bấy giờ không cho phép việc phí phạm nhôm đang cần cho máy bay tiền tuyến. Nhóm thiết kế lấy ý tưởng máy bay bằng gỗ từ chiếc De Havilland Mosquito, quyết định sử dụng gỗ làm vật liệu chính và việc bắt đầu thiết kế vào năm 1942.

Giống như chiếc D3A, dòng D3Y là máy bay cánh đặt thấp một tầng với hai chỗ ngồi. Hệ thống hạ cánh của nó bao gồm hai bánh xe cố định đặt ở phía trước và một bánh xe nhỏ đặt ở phía sau. Để máy bay có thể được lắp ráp bởi thợ không tay nghề, bộ cánh hình elip và đuôi tròn của chiếc D3A được thay bằng thiết kế thẳng thon lại ở mũi. Ngoài ra, thân máy bay còn được kéo dài để tăng độ cân bằng của máy bay.

Hai máy bay thử nghiệm được hoàn thiện trong năm 1944 nhưng đề nặng hơn dự kiến. Ba máy bay sản xuất đại trà được hoàn thành và giao cho Không lực Hải quân Đế quốc Nhật Bản với một số sửa đổi nhằm giảm trọng lượng. Chúng đưa vào phục vụ trước khi chiến tranh kết thúc với tên gọi Máy bay ném bom huấn luyện hải quân Kiểu 99 Myojo Mẫu 22.

Tên gọi

Do là biến thể của chiếc Aichi D3A, chiếc Myojo thừa hưởng các tên và định danh của chiếc máy bay Aichi.

Tên mã
Chiếc D3Y thừa hưởng mã D3 nghĩa rằng nó thuộc dòng máy bay ném bom trên tàu sân bay đời thứ 3 của Hải quân Đế quốc Nhật. Chữ Y thể hiện nó được thiết kế và sản xuất bởi Quân xưởng kỹ thuật Yokosuka thay vì hãng Aichi. Bản thử nghiệm D3Y1 chỉ đây là biến thể đầu tiên của dòng máy bay và phiên bản cảm tử là phiên bản thứ hai nên được đặt mã là D3Y2-K. Chữ -K thể hiện nó là biến thể huấn luyện của chiếc D3A. Mã D5Y được đặt cho dòng máy bay sau khi thiết kế trở nên quá khác với thiết kế D3A gốc, công nhận nó là máy bay ném bom đời thứ 5 của Hải quân Nhật

Tên kiểu

Giống như trên, chiếc D3Y thừa hưởng tên Kiểu 99 từ chiếc D3A. Ngoài ra, nó còn được đặt tên  theo hệ thống đánh tên Hải quân Nhật sau năm 1943. Do phiên bản D3Y2 và D5Y không còn được coi là biến thể của dòng D3A, tên của nó được rút ngắn còn là Myojo. Cuối cùng, Chiếc D5Y có tên là Myojo Kai (改) thể hiện nó là biến thể của chiếc Myojo D3Y1 và D3Y2

Biến thể

 D3Y1-K Myojo (Máy bay ném bom huấn luyện hải quân Kiểu 99 Myojo Mẫu 22)
 Là loại máy bay huấn luyện ném bom bổ nhào bằng gỗ, hai chỗ ngồi. Giống như chiếc D3A2-K mà nó được dựa trên, Dòng D3Y1-K sử động cơ bố trí hình tròn Mitsubishi Kinsei 54 cùng với nhiều thay đổi khác do sử dụng gỗ làm vật liệu chủ lực. Hai máy bay thử nghiệm và ba máy bay sản xuất đại trà được hoàn thành.

 D3Y2-K Myojo
 Phiên bản tấn công cảm tử một chỗ ngồi. Phần gầm bánh xe được thiết kế để thả rơi sau khi cất cánh vì máy bay dự kiến là không trờ về sống sót. Một bản thử nghiệm đang được đóng khi chiến tranh kết thúc nên chưa được hoàn thành.

 D5Y1 Myojo Kai (Máy bay tấn công đặc biệt hải quân Myojo Kai)
 Tên của phiên bản sản xuất đại trà của dòng D3Y2-K

Quốc gia sử dụng

Không lực Hải quân Đế quốc Nhật Bản

Tính năng kỹ chiến thuật (D3Y1-K)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay quân sự Nhật Bản thập niên 1940
D3Y
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Nhật Bản
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Your Body

text:
"Your Body" là bài hát của nữ ca sĩ thu âm người Mỹ Christina Aguilera. Tác phẩm được phát hành dưới dạng đĩa đơn đầu tiên trích từ album phòng thu thứ bảy của cô, Lotus (2012). Bài hát được sáng tác bởi Savan Kotecha, Max Martin, Shellback, Tiffany Amber và được sản xuất bởi Martin và Shellback. "Your Body" được phát hành dưới dạng tải kỹ thuật số ngày 17 tháng 9 năm 2012 thông qua hãng đĩa RCA Records.

"Your Body" là một bài hát mang thể loại pop điện tử và R&B đương đại, với nhịp dubstep ở quãng tám của bài hát. Về mặt ca từ, bài hát nói về việc ham muốn với một người đàn ông lạ mặt mà hay gọi là "tình một đêm". "Your Body" được các nhà phê bình đánh giá tích cực vì chất giọng của Christina trong bài hát và gọi nó là một bài hát cuốn hút trong câu lạc bộ đêm. Bài hát đạt vị trí thứ 34 trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và tiêu thụ được 103.000 bản tại Mỹ. Tại các quốc gia khác, "Your Body" xếp hạng khá khiêm tốn khi đạt vị trí thứ 10 tại Canada và lọt vào tốp 40 của Đan Mạch, Phần Lan, Đức, Hungary, New Zealand, Tây Ban Nha và Thụy Sĩ.

Video âm nhạc cho "Your Body" được quay tại Los Angeles, California. Trong video, Aguilera đóng vai một kẻ giết đàn ông đội lốt một cô gái quyến rũ. Nhưng có điều, thay vì khi Aguilera giết người có máu thì lại thay thế bằng sơn màu xanh hoặc kim tuyến màu hồng lấp lánh. Video được đạo diễn bởi Melina Matsoukas và được ra mắt trên VEVO vào ngày 28 tháng 9 năm 2012. Các nhà phê bình ca ngợi video về cốt truyện và gọi nó là một trong những video hay nhất của Aguilera.

Thực hiện

Tạp chí Billboard thông báo rằng Aguilera đang khẩn trương thực hiện cho nhạc phẩm tiếp theo của mình sau khi phát hành album Bionic (2010). Tạp chí cũng cho biết nhà sản xuất danh tiếng Max Martin sẽ tham gia cùng. Ngày 23 tháng 8, một bản thu thử không chính thức mang tên "F*ck Your Body" bị rò rỉ trên mạng. Một bản cao cấp hơn của "Your Body" cũng bị rò rỉ trên mạng với lời bài hát không chính xác, với từ "sh*t" bị bỏ và từ "love" bị thay thế bằng từ "f*ck" (trong câu "All I Wanna Do Is Love Your Body"). Ngày 12 thán 9 năm 2012, Aguilera thông báo trên twitter về chi tiết phát hành của ca khúc, kèm theo bìa đĩa nhạc. Ngày 14 tháng 9, hãng đĩa thu âm RCA Records ra mắt "Your Body" trên đài radio và được phát hành trên các cửa hàng trực tuyến 3 ngày sau. Bài hát cũng được gửi tới các đài phát Top 40 Mainstream và Rhythmic ngày 18 tháng 9. Bìa đĩa nhạc cho "Your Body" thể hiện Aguilera mặc váy hồng phấp phới đã được đánh giá cao bởi các nhà phê bình.

Sáng tác
"Your Body" được sáng tác bởi Savan Kotecha, Shellback, Max Martin và Tiffany Amber. Bài hát là một bản electropop và R&B có nhịp độ trung bình, với nhịp dubsteb ở giữa quãng tám trong phần điệp khúc. Nó được trợ giúp bởi các nhạc cụ có phím với các bộ gõ nhịp. Về mặt ca từ, bài hát nói về việc ham muốn với một người đàn ông lạ mặt trong một câu lạc bộ mà thường được gọi là "tình một đêm". Các nhà phê bình đã so sánh ca từ của bài hát với các bài hát trước của Aguilera bao gồm "Dirrty" từ album Stripped, "Ain't No Other Man" trong Back to Basics và "Not Myself Tonight" trong Bionic.

Đánh giá chuyên môn
Bài hát đạt được nhiều đánh giá tích cực từ phía phê bình. Bill Lamb của trang mạng About.com đánh giá bài hát với số điểm 4 trên 5 sao, ca ngợi giọng ca đầy tự tin và khỏe khoắn của Aguilera và phần điệp khúc cuốn hút. Tờ tạp chí The Guardian Express cũng ca ngợi phần ca từ của "Your Body". Young Tan của tờ tạp chí So So Gay tại Anh đánh giá bài hát với số điểm là 4,5 trên 5 sao, nói rằng "giọng ca của cô ấy [Aguilera] thật mạnh mẽ" và "nó có thể làm nổ tung sàn nhảy." Nhưng anh cũng nói thêm, "phần ca từ quá đậm chất sex có thể khiến bài hát trở nên nhạy cảm với những người dưới 18 tuổi." Tờ tạp chí Rolling Stone đánh giá bài hát một cách tiêu cực, với số điểm 2 trên 5 sao, nói rằng bài hát "quá chậm và hầu như không có sức hút."

Video âm nhạc

Thực hiện

Video âm nhạc của "Your Body" được thực hiện bởi đạo diễn Melina Matsoukas, người đã từng đạo diễn các video đình đám như "Just Dance" của Lady Gaga và "S&M" của Rihanna. Video được quay tại Los Angeles, California trong hai ngày 20 và 21 tháng 8. Một đoạn trích từ video được ra mắt trên chương trình truyền hình thực tế The Voice vào ngày 17 tháng 9. Video chính thức được cô đăng tải trên YouTube vào ngày 28 tháng 9 năm 2012. Aguilera nói với Ryan Seacrest trên đài KIIS FM, "Tôi thật sự rất hứng thú về việc phát hành video này. Tôi đang cố gắng hoàn thiện video một cách nhanh nhất có thể. Nó rất vui nhộn, dễ xem!"

Video âm nhạc của "Your Body" đạt được 2 triệu lượt xem chỉ trong vòng 24 giờ đầu tiên. Nó đã được đề cử một giải World Music Award ở hạng mục Video xuất sắc nhất.

Tổng quan và nhận định

Video bắt đầu với biển cảnh báo "NO MEN WERE HARMED IN THE MAKING OF THIS VIDEO" ("Không người đàn ông nào bị thương tích trong quá trình thực hiện video này"). Sau đó, Aguilera xuất hiện với tóc bạch kim và highlight hồng, xem tivi. Trong video, Aguilera đã gặp gỡ 3 người đàn ông là mặt ở 3 địa điểm khác nhau: ở hoang mạc, trong câu lạc bộ đêm và tại nhà nghỉ. Người đàn ông đầu tiên (Adam Levine) bị Christina mê hoặc trong xe ô tô, rồi sau đó bị giết ở hoang mạc khi Christina cho chiếc xe nổ tanh bành, với tia lửa điện màu hồng phát ra. Người đàn ông thứ hai bị Christina mê hoặc và bị dụ vào nhà vệ sinh nam, sau đó cũng bị giết, với lớp sơn màu xanh bắn tung tóe trong nhà vệ sinh thay vì máu. Aguilera gặp người đàn ông thứ ba trong một cửa hàng ven đường và bị cô dụ vào nhà nghỉ. Sau đó, Christina dùng gậy bóng chày đập vào đầu anh ta và kim tuyến hồng lấp lánh phun ra khắp phòng. Tất cả các cảnh giết người đều được giảm độ man rợ, thay vì máu, đạo diễn đã thay thế bằng sơn hoặc kim tuyến. Xen kẽ các cảnh đó còn có cảnh Aguilera xem tivi cũ. Cảnh cuối cùng, Aguilera ở trong nhà, xem tivi về bộ phim hoạt hình từ những năm 1970 và chương trình về ngôi sao Lucille Ball, sau đó tắt ngóm. Video âm nhạc cho "Your Body" được các nhà phê bình khen ngợi hết lời về cốt truyện và nói rằng là một trong những video hay nhất của Aguilera.

Vào ngày 4 tháng 12 năm 2012, video "Your Body" được bầu chọn là video của năm bởi kênh FUSE TV, vượt qua nhiều video đình đám khác như "Part of Me" của Katy Perry và "What Makes You Beautiful" của One Direction.

Danh sách ca khúc
 Tải kỹ thuật số
 "Your Body" – 4:00

 Đĩa CD
 "Your Body" – 3:59
 "Your Body" (Papercha$er Radio Mix) – 4:01

 EP Remix kỹ thuật số
 "Your Body" – 4:00
 "Your Body" (Ken Loi Remix) – 5:26
 "Your Body" (Audien Remix) – 6:16
 "Your Body" (Oxford Hustlers Radio Mix) – 3:42

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Liên kết khác
 "Your Body" trên trang web chính thức của Christina Aguilera

Bài hát năm 2012
Đĩa đơn năm 2012
Bài hát của Christina Aguilera
Bài hát sản xuất bởi Max Martin
Bài hát sản xuất bởi Shellback (nhà sản xuất)
Video âm nhạc do Melina Matsoukas đạo diễn
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Bài hát về tình dục
Bài hát viết bởi Shellback (nhà sản xuất)
Bài hát viết bởi Max Martin
Bài hát R&B đương đại


title: Vệ Linh công

text:
Vệ Linh công (chữ Hán 衛靈公,?-493 TCN, trị vì 534 TCN - 493 TCN), tên thật là Vệ Nguyên (衛元), là vị vua thứ 28 của nước Vệ - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Vệ Linh công nối ngôi quốc quân từ năm 534 TCN từ phụ thân là Vệ Tương công. Dưới thời trị vì của ông, quốc lực nước Vệ được phục hồi phần nào sau các cuộc tranh chấp quyền bính trong nội bộ công thất từ các triều vua trước. Ban đầu Linh công thần phục nước Tấn đang nắm quyền bá chủ ở Trung Nguyên, nhưng về sau khi Tấn suy yếu thì chuyển sang ủng hộ nước Tề đang cường thịnh. Những năm cuối đời ông theo giúp Tề Cảnh công trong các chiến dịch quân sự ở các nước khác và giành được một số lãnh thổ nhất định, và có lần mời Khổng Tử đến giúp việc triều chính cho mình, nhưng không được Khổng Tử chấp nhận.

Linh công bị sử sách coi là một ông vua tham lam và vô đạo. Ở trong cung, ông sủng ái Phu nhân Nam Tử. Nam Tử bị cho là có những hành vi dâm loạn, khiến Thế tử Khoái Hội oán giận muốn giết đi. Kết quả Linh công đuổi Khoái Hội ra nước ngoài. Sau khi Linh công mất, con của Khoái Hội là Triếp được lập lên làm Vệ Xuất công, Khoái Hội cũng từ nước Tấn đưa quân về tranh ngôi với con trai, gây ra cuộc nội chiến cha - con trong nhiều năm sau đó, đẩy nước Vệ lún sâu vào con đường loạn lạc, suy vong.

Thân thế

Vệ Nguyên là con trai của Vệ Tương công, vua thứ 27 của nước Vệ, mẹ là bà thị ngự tên là Chu Ấp. Ngoài Vệ Nguyên, Chu Ấp còn có với Vệ Tương công một người con trai lớn tuổi hơn là công tử Trập (Mạnh Trập).

Chu Ấp khi mang thai lần thứ hai thì nằm mộng thấy một đứa trẻ tự xưng là Khang Thúc (tổ tiên nước Vệ) nói mình sẽ đầu thai làm con bà và muốn được đặt tên là Nguyên. Người thiếp đem việc này nói với Vệ Tương công. Vệ hầu cho là ý trời, nên khi đứa trẻ ra đời bèn đặt tên là Nguyên.

Tương phu nhân là Khương thị (Tuyên Khương) không có con, còn huynh trưởng của Cơ Nguyên là công tử Trập, cũng do Chu Ấp sinh ra, có tật ở chân nên không thể nối nghiệp, vì thế ông được lập làm Thế tử. Tháng 8 năm 535 TCN, Vệ Tương công qua đời, Thế tử Nguyên lên ngôi vua, tức Vệ Linh công.

Thời kì đầu

Thần phục nước Tấn
Ngay sau khi Vệ Tương công vừa mất, các đại phu nước Tấn bàn với nhau phải cư xử tử tế với tự quân của Vệ, vì thế họ cử Hiến Vệ sai điếu tang và trả lại cho Vệ các đất Thích Điền. Cho nên những năm đầu vị trị Vệ Linh công thần phục nước Tấn. Năm 530 TCN, ông cùng Tề hầu và Trịnh bá sang nước Tấn, triều kiến Tấn hầu.

Năm 529 TCN, Vệ Linh công đến dự hội chư hầu do Tấn Chiêu công tổ chức cùng các nước Tống, Lỗ, Trịnh, Tào, Cử, Chu, Đằng, Tiết, Kỷ, Tiểu Châu ở đất Bình Khưu thuộc Vệ quốc.

Loạn Tề Báo

Công Mạnh Trập (tức công tử Trập, anh Vệ hầu) có hiềm khích với bọn Tề Báo, Bắc Cung Hỷ và Chử Sự Phố. Ba người này bèn liên minh với công tử Chiêu, người có tư tình với Tương phu nhân Khương thị, mưu giết Công Mạnh Trập. Tháng 6 năm 522 TCN, nhân lúc Vệ Linh công đang du hành tới ấp Bình Thọ, người nhà họ Tề Báo chặn đánh ở ngoài cửa Cái Hoạch và giết chết Công Mạnh Trập.

Vệ Linh công được tin có biến động, bèn lên ngựa vào thành qua cửa Duyện Môn. Khi xe vua về tới cung, vua truyền cho lấy các đồ quý trong cung thất, rồi bỏ chạy khỏi thành. Khi xe qua đất nhà họ Tề, dù Linh công đã tỏ ý không muốn đánh nhau, nhưng người họ Tề vẫn cố tình bắn vào vua, may có người tùy tùng là Công Nam Sở đứng ra đỡ. Người dân trong kinh thấy Vệ hầu bỏ chạy cũng xách hành lý đi theo. Vệ hầu sau đó ngự tại đất Tử Điều thuộc Vệ quốc.

Giữa lúc đó vua Tề sai công tôn Thanh đến Vệ lễ sính, nghe tin biến động, bèn đổi hướng chạy sang đất Tử Điều để gặp Vệ hầu. Vệ hầu muốn gặp riêng sứ Tề (để nhờ viện binh) nhưng sứ Tề không dám gặp, chỉ tặng cho ông một con ngựa tốt. Lúc này ở trong kinh thành lại có biến động mới. Bắc Cung Hỷ trở giáo giết cả nhà họ Tề, rồi cho đón Vệ Linh công trở lại kinh sư. Vua Vệ sau khi vào thành thì kí minh ước với họ Bắc Cung ở sông Bành. Tháng 8 năm đó, bọn công tử Chiêu, Chủ sự Phố,... đều bỏ trốn tới Tấn quốc. Tháng nhuận năm đó, Vệ Linh công ép chết đích mẫu là Khương thị, và đốt lăng mộ của nhà họ Tề.

Thời kì giữa

Năm 521 TCN, họ Hoa, họ Hướng nước Tống nổi dậy chống nhau với Tống công. Vệ hầu điều quân hợp với các nước Tấn, Tào cứu vua Tống, đánh họ Hoa. Họ Hoa trốn sang nước Sở.

Năm 517 TCN, Lỗ Chiêu công mâu thuẫn với các họ quý tộc trong nước, bị Quý tôn Ý Như đuổi phải bỏ chạy sang nước Tề. Năm 516 TCN, Vệ Linh công và Tống Cảnh công sai sứ sang Tấn, đề nghị nước Tấn giúp Lỗ Chiêu công về nước, trị tội họ Quý. Nhưng đại phu họ Quý nước Lỗ sai sứ sang đút lót cho đại phu họ Phạm để nước Tấn đừng giúp Lỗ hầu. Các quan khanh đại phu tâu với Tấn hầu rằng họ Quý không có lỗi. Vì vậy nước Tấn bãi binh.

Năm 506 TCN, quốc quân nước Sái là Chiêu hầu vì oán hận nước Sở đòi tiền hối lộ của mình, nên gửi con tin cho Tấn hầu, xin Tấn giúp đánh Sở. Vệ Linh công được hiệu triệu từ nước Tấn, cùng với Lỗ công, Lưu Quyền (quan nhà Chu), Tống công, Sái hầu, Trần tử, Trịnh bá, Hứa nam, Tào bá, Cử tử, Châu tử, Đốn tử, Hồ tử, Đằng tử, Tiết bá, Kỉ bả, Tiểu Châu tử và đại phu Quốc Hạ của nước Tề đến đất Thiệu Lăng bàn việc thảo phạt Sở quốc. Đại phu nước Tấn là Tuân Dần lại đòi nước Sái hối lộ nhưng không được bèn bãi binh rút về. Từ đó nước Tấn mất tín nhiệm của bá chủ với chư hầu.

Tháng 5 cùng năm, chư hầu lại hội họp ở Cao Dữu. Đại phu của Vệ quốc là Tử Hàng Kính tử nói với Vệ Linh công hãy đưa Chúc Đà hầu vua tới hội, Linh công đồng tình. Chúc Đà nói rằng nhiệm vụ của mình khi có việc quân sự mới đi theo phò vua, còn những việc khác thì không có quyền rời khỏi nước. Linh công vẫn đòi Chúc Đà phải đi. Khi xếp thứ tự sáp huyết các đại phu của Tấn lấy nước Sái đứng trên nước Vệ. Vệ hầu bảo Chúc Đà kêu với Trành Hoằng (quan nhà Chu) thì được trả lời là do tổ nước Sái (Sái Thúc) là anh của tổ nước Vệ (Khang Thúc). Chúc Đà viện dẫn lại rằng người quân tử chỉ chuộng đức chứ không chuộng ngôi thứ, vả lại xưa kia Sái Thúc giúp nhà Thương phản nhà Chu. Trành Hoằng bằng lòng, nói với Lưu Quyền (quan nhà Chu) và Phạm Ưởng nước Tấn để Vệ hầu đứng trên Sái hầu.

Năm 504 TCN, Lỗ Định công đem quân đánh nước Trịnh, chiếm được đất Khuông/. Trên đường rút lui, tướng Lỗ là Dương Hổ không thông báo với Vệ Linh công mà hành quân gần kinh đô nước Vệ. Vệ Linh công tức giận, sai Di Tử Hà truy kích quân Lỗ. Sau nhờ có đại phu nước Vệ là Công thúc Văn tử hòa giải, Vệ Linh công mới lui quân, giảng hòa với Lỗ.

Thời kì cuối

Thân Tề phản Tấn

Mùa thu năm 503 TCN, Vệ Linh công có ý muốn bỏ Tấn theo Tề, nhưng các đại phu đều khuyên can. Vệ hầu bèn dàn cảnh sai Bắc Cung Kết xuất sứ Tề quốc, rồi bí mật nhắn với người Tề hãy làm bộ bắt sống Kết rồi lấy đó uy hiếp Vệ. Vì thế Vệ và Tề hội minh ở đất Sa.

Tháng 7 năm 502 TCN, tướng Tấn là Phạm Ưởng nghe tin Vệ và Trịnh hội thề với Tề bèn đem quân đánh cả hai. Vệ Linh công phải cùng với Tấn thề tại đất Chuyên Trạch. Bên Tấn, Thiệp Đà và Thành Hà đứng ra cắt máu cùng với vua Vệ. Người Vệ xin cầm cái tai trâu. Thành Hà nói
Vệ quốc chỉ bằng đất Ôn, đất Nguyên của Tấn quốc tôi. Đâu được coi như một Hầu quốc.

Đến khi sắp sáp huyết, Thiệp Đà nắm lấy tay Vệ Linh công ấn vào thùng máu, ngập đến cổ tay mới thôi. Trước thái độ đó của người Tấn, Vệ hầu vô cùng phẫn nộ. Khi về nước, ông đem chuyện muốn phản nước Tấn nói với quần thần. Vì sợ các đại phu phản đối nên đã dọa sẽ thoái vị, nhưng các đại phu vẫn không nghe. Vua nói người Tấn còn muốn lấy con mình và con cái đại phu làm con tin, các đại phu vẫn đồng ý gửi con tin. Vệ hầu theo lời Vương tôn Cố, bắt luôn cả chon bọn công thương cùng đi (làm con tin). Đến ngày đi, vua mới họp dân lại, và nói khích cho người dân ý muốn phản Tấn. Cho nên Vệ hủy bỏ lời minh ước. Phạm Ưởng bèn liên hợp với nước Thành cùng nhau đánh Vệ, nhân tiện đánh cả Trịnh. Tháng 9, các đại phu họ Quý và Trọng của Lỗ cùng đến xâm Vệ. Vệ Linh công bèn cùng với Trịnh Hiến công hội họp ở Khúc Bộc cùng bàn với chống quân Tấn.

Mùa thu năm 501 TCN, Vệ Linh công cùng Tề Cảnh công đóng quân tại Ngũ thị chuẩn bị đánh nước Tấn, chiếm Di Nghi rồi tấn công sang đất Trung Mâu. Quân Tấn có hơn 1000 chiến xe ở Trung Mâu. Quan đất Trung Môn là Chư sự Phố trước từng làm quan ở Vệ, đánh giá vua Vệ đang ở trong quân, chưa chắc thắng được Vệ, và xin chuyển hướng đánh vào cánh quân Tề, đẩy lui quân Tề ra khỏi Trung Môn. Tề Cảnh công lui quân, tặng cho Vệ Linh công 3 ấp Chước, Di và Mạnh.

Mùa hạ năm 500 TCN, tướng của Tấn là Triệu Ưởng đánh Vệ để báo thù trận Di Nghi, nhưng không thắng, người Tấn hỏi Vệ vì sao lại hủy bỏ minh ước, phía Vệ trả lời là nguyên do Thành Hà và Thiệp Đà. Người Tấn bèn bắt Thiệp Đà để cầu hòa với Vệ, phía Vệ không chịu. Sau đó phía Tấn giết Thành Hà, còn Thiệp Đà trốn sang nước Yến. Mùa đông năm đó, Vệ hầu lại cùng với tướng Trịnh Du Tốc hội minh với Tề hầu ở đất An Phủ.

Mùa hạ năm 498 TCN, Công Mạnh Khu nước Vệ đánh nước Tào, lấy được đất Giao. Tháng 5 năm 496 TCN, Vệ Linh công cùng Lỗ Định công và Tề Cảnh công hội chư hầu ở đất Khiên.

Năm 497 TCN, Tề và Vệ lại đánh Tấn, đóng quân ở đất Cúc Thị. Tề hầu muốn bắt Vệ hầu lên cùng xe với mình, nên giả cách sửa soạn chiến xe có đầy đủ giáp cụ, nói dối là quân Tấn đánh tới, rồi nói với Vệ Linh công rằng xe của quý quân chưa sửa soạn và hãy lên xe với mình, rồi đánh roi cho ngựa chạy; khi biết quân Tấn thực không tới thì mới dừng lại. Năm đó vì cớ Tào không chịu theo Tề phản Tấn, Vệ lại cử quân đánh Tào. Bấy giờ Vệ Linh công dùng binh liên miên, không chú tâm vào việc chánh trị, cho nên đất nước luôn có chiến tranh.

Biến loạn trong cung thất

Đại phu nước Vệ là Công Thúc Văn tử chết, con là Công thúc Tuất lên thế tập. Vì nhà họ Công Thúc giàu sang, nên Linh công thấy ghét. Năm 497 TCN, Công thúc Tuất muốn triệt bỏ bè đảng của Linh phu nhân (Nam Tử, người Tống quốc, sinh ra Thái tử Khoái Hội). Phu nhân buộc tội Công Thúc Tuất làm loạn, Vệ Linh công đuổi hết bè đảng của Tuất ra nước ngoài, không lâu sau đại phu khác là Bắc Cung Kết cũng phải bỏ trốn sang Lỗ.

Linh phu nhân Nam Tử - mẹ của Thế tử Khoái Hội - khi còn ở Tống quốc từng bị đồn có tư thông với anh ruột là Tống Triều. Năm 496 TCN, Vệ Linh công mời Tống Triều sang nước Vệ, người trong nước đều dị nghị, chê cười. Khoái Hội nghe được rất bất bằng, bèn bàn với thủ hạ là Hí Dương Tốc giết bà Nam Tử.

Khi vào yết kiến Nam Tử, Khoái Hội mấy lần ra hiệu nhưng Hí Dương Tốc không động thủ. Nam Tử thấy vậy lo sợ, biết Khoái Hội muốn hại mình liền mách với Linh công. Khoái Hội vội bỏ trốn sang nước Tống rồi lại sang nước Tấn nương nhờ Triệu Ưởng, quan thượng khanh họ Triệu. Về sự kiện này, kinh Xuân Thu cho rằng việc làm của Khoái Hội rất đáng nghi, vì giả sử có tâm giết phu nhân thì chả nhẽ lại không sợ mang tiếng bất hiếu và mất đi địa vị Thế tử; và cho rằng thực tế Khoái Hội chỉ đem lời can ngăn Phu nhân mà Phu nhân do tức giận mới giả cách nói dối Khoái Hội muốn giết mình, mượn tay nhà vua trừ đi họa miệng. Sau khi Khoái Hội chạy khỏi, Linh công đuổi luôn quan Chánh khanh Công Mạnh, vì nghi ông ta là đồng đảng của Khoái Hội.

Qua đời

Năm 496 TCN, họ Phạm và họ Trung Hàng nước Tấn tranh chấp quyền lực với 4 họ thượng khanh khác. Vệ Linh công bèn cùng với Tề hầu và Lỗ công hội minh ở đất Khiên và Can Hầu lại bàn việc cứu họ Phạm đã bị vây 3 năm. Quân 4 nước Tề, Lỗ, Vệ và Tiển Ngu chiếm được Cức Bồ cho họ Phạm, tuy nhiên không lâu sau khi Linh công mất, họ Phạm vẫn bị tiêu diệt.

Mùa xuân năm 493 TCN, Vệ Linh công đi tuần du ở đất Giao, mang theo người con nhỏ là Vệ Dĩnh, tự Tử Nam được ông yêu quý. Vệ hầu vốn giận Khoái Hội bỏ trốn, nên muốn lập Dĩnh làm Thế tử, nhưng Dĩnh từ chối.

Tháng 4 cùng năm, Vệ Linh công qua đời. Ông ở ngôi 42 năm, không rõ bao nhiêu tuổi. Phu nhân Nam Tử muốn theo di ý ông lập Vệ Dĩnh làm vua nhưng Dĩnh không chịu và đề nghị lập con Khoái Hội là Vệ Triếp vẫn đang ở nước Vệ. Người nước Vệ bèn lập Triếp lên ngôi vua, tức Vệ Xuất công. Tháng 10 cùng năm, triều đình làm lễ an táng cho Vệ Linh công.

Sau khi Vệ Linh công qua đời, Triệu Ưởng đem quân giúp thế tử Khoái Hội chiếm Thích Ấp để giao tranh với Vệ Xuất công. Vệ quốc liên tiếp xảy ra nội loạn và lệ thuộc vào Tấn quốc, thế lực ngày một suy yếu.

Dật sự

Di Tử Hà

Vệ Linh Công đã từng tin dùng Di Tử Hà, một thanh niên khôi ngô tuấn tú, phong cho làm đại phu. Theo luật pháp nước Vệ, kẻ dùng xe của vua sẽ phải bị chặt chân. Một ngày mẹ Tử Hà bị bệnh, Tử Hà giả mệnh quốc quân, tự ý lấy xe của ông về thăm mẹ. Linh công biết chuyện chẳng những không phạt mà còn khen là người có hiếu. Lần khác Di Tử Hà cùng Vệ Linh công thăm hoa viên, thấy có quả đào ngon bèn tự ý hái ăn trước mặt vua, ăn không hết thì đem phần cắn dở đút vào miệng vua. Linh công không giận mà còn khen: "Tử Hà thật yêu ta! Quên cái miệng của mình mà nhớ đến ta."

Dân gian gọi quan hệ giữa Vệ Linh công là tình cảm chia đào (dư đào đoạn tụ). Tuy nhiên sử sách không nói rõ đây là quan hệ đồng tính luyến ái hay chỉ là tình bạn thân thiết.

Sau đó Vệ hầu có lần dùng roi đánh Tử Hà. Tử Hà từ đó ít lên triều kiến. Vệ Linh công hỏi quan đại phu Chúc Đà. Chúc Đà gièm pha với Linh công rằng Di Tử Hà có lòng oán hận ông. Từ đó ông bắt đầu xa lánh Tử Hà. Một đại phu khác là Sử Ngư bất bình với việc Di Tử được trọng dụng, và tiến cử người hiền là Cừ Bá Ngọc. Vệ hầu ban đầu không nghe. Ít lâu sau Sử Ngư chết, người nhà không hạ táng, lại khuyên ngăn nhà vua.

Ngày qua đi, Di Tử Hà mỗi ngày một già và xấu, không còn được Vệ hầu yêu quý, lại phạm tội. Vệ Linh công lại nghe theo lời Sử Ngư, trọng dụng Cừ Bá Ngọc rồi trị tội trộm xe và tự ý ăn đào trước đây của Tử Hà, nói:

"Nó đã có lần tự tiện đi xe ngựa của ta, lại có lần bắt ta ăn quả đào thừa của nó."

Rồi đuổi ra khỏi cung.

Tiếp đón Khổng Tử

Năm 496 TCN, Khổng Tử từ Lỗ đến nước Vệ, Vệ Linh công tiếp đãi Khổng Tử. Khổng Tử ở Vệ được hơn một tháng thì Vệ Linh công cho đòi vào gặp. Lúc Vệ hầu đi chơi thì cho Tiểu quân (phu nhân) Nam Tử ngồi cùng xe, có hoạn quan Ung Cừ kéo xe, chỉ cho Khổng Tử ngồi xe thứ. Khổng Tử than: "Vệ hầu yêu đức không như yêu sắc"

Sau đó từ tạ, đi khỏi nước Vệ để đến nước Tào<ref name="SK47">Sử ký, quyển 47: Khổng Tử thế gia</ref>. Sau này Linh công cho triệu lại Khổng Tử, và hỏi Ngài về việc chiến trận. Khổng Tử đáp:
Về việc tế tự, lễ khí thì tôi đã từng nghe được, còn về quân lữ thì tôi chưa học.

Sự kiện này gọi là Vệ Linh công vấn trận ư Khổng Tử. Sở dĩ Đức Khổng Tử không bàn về chiến trận cho Vệ Linh Công nghe, bởi vì cho ông là vua vô đạo; sợ nói về thuật chiến đấu chính là chắp thêm cánh cho hổ thì nguy hiểm. Hôm sau Vệ Linh Công đang nói chuyện với Khổng Tử, thấy con ngỗng trời bèn ngẩng đầu lên nhìn, sắc mặt có vẻ không để ý gì đến Khổng Tử, Khổng Tử lại bỏ đi đến nước Trần.

Đánh giá

Khổng Tử đối đáp với đại phu nước Lỗ là Quý tôn Phì, nói Vệ Linh công là ông vua vô đạo. Quý tôn Phì nói nếu như vô đạo thì sao lại không mất ngôi vua. Khổng Tử đáp rằng sở dĩ như vậy là do ông vua vô đạo mà biết dùng người
Có Trọng Thúc Ngữ coi việc ngoại giao, Chúc Đà coi việc tế tự, Vương Tôn Giả coi việc quân. Dùng người như vậy, sao mất ngôi được?

Tư Mã Thiên trong Sử ký có lời bình luận về mối quan hệ của Vệ Linh công và Di Tử Hà như sau:

Việc làm của Di Tử không khác, nhưng lần trước được khen là hiền, lần sau lại phạm tội, đó là vì lòng yêu ghét hết sức thay đổi. Cho nên được nhà vua yêu thì cái khôn của mình càng làm cho mình được thân, bị nhà vua ghét thì cái tội của mình càng làm cho mình bị ruồng bỏ<ref>Sử ký, quyển 63: Lão Tử Hàn Phi liệt truyện.</ref>

Gia quyến
 Cha: Vệ Tương công
 Mẹ: Thị ngự Chu Ấp
 Anh em: Công Mạnh Trập
 Vợ: Nam Tử (? - 479 TCN), con gái Tống Bình công.
 Con cái
 Vệ Bá Cơ (? - 477 TCN), lấy Khổng Văn tử, sau thông gian với Hồn Lương Phu.
 Vệ Khoái Hội (? - 478 TCN), tức Vệ Hậu Trang công,
 Vệ Kiềm, tức Vệ Điệu công.
 Vệ Khởi
 Vệ Dĩnh, tự Tử Nam.

Xem thêm
Vệ Tương công
Vệ Trang công
Vệ Xuất công
Di Tử Hà
Tề Cảnh công
Khổng Tử
Nam Tử

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Vệ Khang Thúc thế gia
Lão Tử Hàn Phi liệt truyện
Tống Vi tử thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 4-5, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh
 Sách Hàn Phi tử, thiên Thuyết nan
 Nguyễn Hiến Lê (2003), Khổng Tử & Luận ngữ, Nhà xuất bản Văn học
 Lý Minh Tuấn (2010), Tứ thư bình giải, Nhà xuất bản Tôn giáo
 Hinsch, Bret.  (1990).  Passions of the Cut Sleeve.  Published by the University of California Press

Chú thích

Vua nước Vệ
Năm sinh không rõ
Mất năm 493 TCN
Vua chư hầu Trung Quốc


title: Bell 30

text:
Bell Model 30 là một mẫu thử trực thăng thương mại đầu tiên, và là loại trực thăng đầu tiên do hãng Bell Aircraft Company chế tạo. Do Arthur M. Young thiết kế, nó được sử dụng làm mẫu thử nghiệm tĩnh cho loại Model 47.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

Liên kết ngoài
 Stabilizing Device on Tail Keeps Rotor Horizontal August 1944 article on Bell 30. Photo at bottom of page.

Trực thăng Hoa Kỳ 1940–1949
030
Máy bay trực thăng
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Focke-Achgelis Fa 225

text:
Focke-Achgelis Fa 225 là một mẫu trực thăng thử nghiệm của Đức, do Focke-Achgelis chế tạo vào năm 1942. Chỉ có 1 chiếc được chế tạo.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm
Focke-Achgelis Fa 223
Focke-Achgelis Fa 330
Focke-Achgelis Fa 269

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Image (and text of dubious veracity)

Trực thăng Đức 1940–1949
Máy bay Focke-Achgelis
Máy bay trực thăng
Dự án máy bay hủy bỏ của Đức
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Hafner Rotabuggy

text:
Hafner Rotabuggy (tên chính thức là Malcolm Rotaplane) và tên gọi khác "M.L. 10/42 Flying Jeep" là một loại máy bay thử nghiệm của Anh, về cơ bản thì đây là một chiếc ô tô loại Willys MB kết hợp với một bộ ổ trục cánh quạt, đề án này dự định sẽ tạo ra cách để đưa các xe dã chiến đến mặt trận bằng đường không.

Tính năng kỹ chiến thuật
 Trọng tải có ích: 1.411 kg (Willys MB: 964 kg; khối rô-to và đuôi: 249 kg)
 Vận tốc cực đại: 241 km/h
 Gia tốc: 4.9 m/s tới 10 m/s
 Vận tốc hạ cánh và cất cánh nhỏ nhất: 58 km/h
 Vận tốc rô-to: 230 rpm (cơ bản), 260 rpm (cực đại)

Xem thêm
Baynes Bat
Flying tank

Tham khảo
Ghi chú

Sources

Tài liệu

Liên kết ngoài
Museum of Army Flying exhibit
Unrealaircraft.com

Máy bay trực thăng
Trực thăng Anh 1940–1949
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Kellett KD-1

text:
Kellett KD-1 là một loại máy bay lên thẳng của Hoa Kỳ, do hãng Kellett Autogiro Company chế tạo.

Biến thể

KD-1
KD-1A
KD-1B
YG-1
YG-1A

YG-1B
YG-1C

XO-60
YO-60
XR-2
XR-3
Kayaba Ka-Go
Kayaba Ka-1
Kayaba Ka-2

Quốc gia sử dụng

 Eastern Airlines
 Không quân Lục quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (KD-1B)

Xem thêm

Tham khảo

KD-1
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
Trực thăng Hoa Kỳ 1930–1939
Máy bay trực thăng
Trực thăng quân sự
Máy bay thông dụng
Máy bay trinh sát
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Landgraf H-2

text:
Landgraf H-2 là một loại trực thăng của Hoa Kỳ, do Fred Landgraf thiết kế, chế tạo tại công ty Landgraf Helicopter Company ở Los Angeles, California.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Trực thăng Hoa Kỳ 1940–1949
Máy bay trực thăng
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Polyresin

text:
Polyresin là một hợp chất nhựa tổng hợp thường được sử dụng tạo tạc tượng, tượng nhỏ, và đồ trang trí nội thất. Nó là một vật liệu cứng có thể đúc được các chi tiết phức tạp, các chi tiết với kết cấu phù hợp.

Có thể kết hợp thêm chất phụ gia vào để tăng cường độ bền của vật liệu, làm giảm trọng lượng, tăng độ bền nhiệt, tăng hiệu quả trang trí. Polyresin cũng tương thích với phần lớn các dạng trang trí bên ngoài khác nhau, như sơn và hay mạ kim loại, đó là lý do tại sao nhiều tác phẩm trang trí được làm từ vật liệu này.

Một dạng của Polyresin thường được sử dụng là Alabastrite. Đó là một dạng vật liệu stone-based, dễ tạc và sơn, tương tự như sứ và gốm.

Tham khảo

Nhựa cây
Kỹ thuật điêu khắc


title: I Wanna Go Crazy

text:
"I Wanna Go Crazy" là một ca khúc thu âm bởi nam DJ người Pháp David Guetta. Trong ca khúc có sự góp giọng của nam ca sĩ nhạc rap người Mỹ will.i.am trong ban nhạc The Black Eyed Peas. "I Wanna Go Crazy" được phát hành kỹ thuật số trên toàn thế giới vào ngày 24 tháng 8 năm 2009.

Danh sách sa khúc

Xếp hạng

Lich sử phát hành

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2009
Bài hát của David Guetta
Bài hát năm 2009


title: Louder than Words (bài hát)

text:
"Louder than Words" là một ca khúc thu âm bởi nam DJ người Pháp David Guetta và nhà sản xuất, DJ người Hà Lan Afrojack. Trong ca khúc có sự góp giọng của Niles Mason. "Louder than Words" được phát hành kỹ thuật số trên toàn thế giới vào ngày 2 tháng 7 năm 2010. Trên bảng xếp hạng của Áo, ca khúc đạt vị trí #35.

Danh sách ca khúc

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2010
Bài hát của David Guetta
Bài hát của Afrojack

Bài hát năm 2010


title: Vệ Thương công

text:
Vệ Thương công (chữ Hán: 衛殇公, trị vì: 559 TCN-547 TCN,), là vị quân chủ thứ 26 của nước Vệ - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế
Sử sách ghi chép không đồng nhất về thân thế cũng như tên thật của ông. Theo Sử ký thì ông tên là Cơ Thu, con trai của Vệ Mục công - vua thứ 24 nước Vệ và là em của Vệ Hiến công - vua thứ 25 nước Vệ. Hán thư thì cho rằng tên thật của ông là Cơ Phiếu.

Lên ngôi vua
Bấy giờ Vệ Hiến công ham mê tửu sắc, ít quan tâm tới chính sự, lại bất hoà với 2 đại phu Tôn Lâm Phủ và Ninh Thực, những người có quyền hành lớn ở nước Vệ. Năm 559 TCN, Tôn Lâm Phủ nổi loạn, Vệ Hiến công phải trốn sang nước Tề. Hai đại phu họ Tôn và họ Ninh lập Cơ Phiếu lên ngôi, tức là Vệ Thương công.

Trị vì
Năm 557 TCN, Vệ Thương công bắt đầu ra hội thề với các chư hầu Tấn, Tống, Lỗ, Trịnh. Ông được sự thừa nhận của chư hầu. Những lần thề như thế càng làm cho Vệ ngày càng trở nên lệ thuộc vào Tấn.

Tôn Khoái (con Tôn Lâm Phủ) đi săn ở biên giới nước Tào, khi cho ngựa uống nước ở Trọng Khưu làm vỡ bình nước. Người ấp Trọng Khưu chửi mắng Tôn Khoái. Tôn Khoái bèn cùng Thạch Mãi mang quân đánh Tào, chiếm ấp Trọng Khưu. Tào Thành công bèn sai sứ báo với Tấn Bình công. Sang năm sau, Tấn Bình công vì nước Tào bèn bắt Thạch Mãi khi Thạch Mãi đi sứ, sau đó lại mang quân đến Thuần Lưu bắt Tôn Khoái.

Năm 556 TCN, nhân việc Tề Linh công lấn chiếm biên giới phía bắc nước Lỗ, Tấn Bình công bèn tập hợp chư hầu. Vệ Thương công theo sự kêu gọi của Tấn Bình công, mang quân quân cùng các nước Lỗ, Tống, Trịnh, Tào, Cử, Chu, Đằng, Tiết (薛), Kỷ, Tiểu Chu (小邾) cùng đánh Tề. Tướng Tấn là Tuân Yển sai cắm nhiều cờ trong rừng làm nghi binh khiến quân Tề tưởng rằng quân các nước rất đông đảo.

Tề Linh công thấy thanh thế liên quân 12 nước rất lớn, bỏ chạy về cố thủ ở kinh thành Lâm Tri. Quân Tấn cùng các nước chư hầu đuổi theo vây thành Lâm Tri, đốt phá nhà cửa ở ngoại thành rồi rút đi.

Năm 554 TCN, Vệ Thương công hợp binh với Tấn, sai Tôn Lâm Phủ cùng Loan Phường nước Tấn đi đánh Tề, vì nước Tề chứa Vệ Hiến công. Quân hai nước không thắng phải rút lui.

Năm 551 TCN, Tề Trang công thù Tấn và Vệ, nhân có việc giúp đại phu Loan Doanh nước Tấn về nước giành lại binh quyền, bèn ra quân giúp Loan Doanh, đánh Tấn và Vệ. Sau đó Loan Doanh bại trận và bị diệt ở Khúc Ốc, Tề Trang công thu quân về nước.

Kết cục
Kết cục của Vệ Thương công được sử sách đề cập không giống nhau.

Theo Tả Truyện, năm 548 TCN, Vệ Hiến công bắt đầu tìm đường về nước, đến đất Di Nghi. Con Ninh Thực là Ninh Hỉ bàn với Hiến công phải nhờ công tử Tử Tiễn. Mẹ Hiến công và Thương công là Kính Tự nài nỉ người em là Tử Tiễn giúp Vệ Hiến công về nước. Vệ Hiến công hứa với Ninh Hỉ nếu về được nước sẽ giao quyền chính cho họ Ninh, còn mình chỉ giữ thờ tự. Ninh Hỉ bàn với Cừ Bá Ngọc không được đồng tình, bèn bàn với Hữu tể Cốc đều, quyết định làm binh biến.

 Vệ Thương công giao quyền chính cho Tôn Lâm Phủ. Lâm Phủ giữ ấp Thích, sai con là Tôn Gia đi sứ nước Tề, người con khác là Tôn Tương giữ kinh đô nước Vệ.

Tháng 2 năm 547 TCN, Ninh Hỉ và Hữu tể Cốc mang quân đánh Tôn Tương tại kinh đô. Tôn Tương bị thương chạy về nhà cố thủ, đến nửa đêm đó thì chết. Nghe tin nhà họ Tôn khóc, Ninh Hỉ biết không còn ai bảo vệ cho Vệ Thương công, bèn mang quân đánh vào cung. Vệ Thương công bị quân Ninh Hỉ sát hại.

Theo Sử ký, năm 547 TCN, Ninh Hỉ và Tôn Lâm Phủ xảy ra bất hòa. Vệ Thương công tin theo Ninh Hỉ đánh họ Tôn. Tôn Lâm Phủ sang nước Tấn xin vua Tấn giúp Vệ Hiến công về nước. Tề Cảnh công bèn cùng Vệ Hiến công sang Tấn xin. Tấn Bình công bèn đem quân đánh Vệ, dụ Vệ Thương công sang Tấn. Thương công và Ninh Hỉ phải sang yết kiến Tấn Bình công, liền bị bắt giữ. Vua Tấn đưa Hiến công về nước. Sau đó không rõ kết cục của Vệ Thương công.

Xem thêm
Vệ Hiến công
Vệ Mục công
Vệ Định công
Tôn Lâm Phủ

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Vệ Khang Thúc thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
Khổng Tử (2002), Xuân thu Tam truyện, tập 4, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Vua nước Vệ
Năm sinh thiếu
Mất năm 546 TCN
Vua Trung Quốc bị giết


title: Vệ Xuất công

text:
Vệ Xuất công (chữ Hán: 衛出公, trị vì 493 TCN-480 TCN và 476 TCN-465 TCN hay 493 TCN-480 TCN và 476 TCN-470 TCN), tên thật là Cơ Triếp (姬輒), là vị quân chủ thứ 29 của nước Vệ - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Lên ngôi
Vệ Xuất công là con của Vệ Trang công Cơ Khoái Hội – quân chủ thứ 30 nước Vệ, cháu nội của Vệ Linh công – quân chủ thứ 28 nước Vệ.

Cha Triếp là Khoái Hội vốn được lập làm thế tử của Vệ Linh công. Thời gian ông nội Linh công làm quân chủ, Khoái Hội mâu thuẫn với Linh công và bà nội Nam Tử, nên phải chạy lưu vong ra nước ngoài. Năm 493 TCN, Vệ Linh công qua đời, bà nội Nam Tử muốn lập một người con thứ là công tử Dĩnh – gần Linh công khi sắp mất – lên ngôi. Nhưng công tử Dĩnh từ chối, vì vậy Nam Tử lập Cơ Triếp lên nối ngôi, tức là Vệ Xuất công.

Lần thứ nhất

Quan hệ với chư hầu
Cha Xuất công là Khoái Hội từ nước Tống chạy sang nước Tấn, được Triệu Ưởng cho ở đất Thích.

Nước Vệ vốn đang ngả theo Tề Cảnh công chống Tấn từ thời Vệ Linh công, vì vậy Vệ Xuất công lại kế tục ông nội chống Tấn, giúp họ Phạm và họ Trung Hàng ở Triều Ca chống lại nước Tấn. Năm 492 TCN, ông cùng Tề Cảnh công hợp binh với người Trung Sơn đi đánh ấp Thích của cha Khoái Hội. Ấp Thích được nước Tấn giúp, Vệ Xuất công không thắng, phải rút quân về.

Thế lực của Ngô Phù Sai ngày càng mạnh. Phù Sai khiến Lỗ Ai công thần phục, lại phá quân Tề. Khi Phù Sai hội chư hầu, Vệ Xuất công phải đến tham dự cùng nước Lỗ, Tống. Vì trước đó người nước Vệ từng giết sứ giả nước Ngô là Thả Diêu, nên Phù Sai giam lỏng Vệ Xuất công. Nhờ có học trò của Khổng Tử là Tử Cống xin hộ với thái tể Bá Hi nước Ngô, Vệ Xuất công mới được thả về nước.

Năm 481 TCN, Hướng Đồi chiếm đất nước Tào cũ (đã bị Tống diệt) để chống lại Tống Cảnh công. Cảnh công đánh đất Tào, Hướng Đồi phải chạy sang nước Vệ. Đại phu nước Vệ là Công Văn Thị mang quân ra đón, nhưng đòi viên ngọc quý truyền từ đời nhà Hạ. Hướng Đồi từ chối, chỉ cho Công Văn Thị viên ngọc khác, và chạy sang nước Tề.

Bị cha đánh đuổi
Cha Xuất công là Khoái Hội ra sức tìm cách trở lại nước Vệ, lấy lại ngôi quân chủ. Bác gái Xuất công là Khổng Cơ (chị Khoái Hội, con gái Vệ Linh công) lấy đại phu Khổng Ngữ, sau khi góa chồng lại thông dâm với gia thần nhà họ Khổng là Hồn Lương Phu. Khổng Cơ sai Hồn Lương Phu giúp đỡ Khoái Hội trở về nước.

Năm 480 TCN, sau khi chuẩn bị xong, Hồn Lương Phu sai người bí mật đón Khoái Hội vào kinh đô nước Vệ, rồi bắt người cháu Khổng Khôi (con Khổng Ngữ) cũng phải dự thề giúp cậu. Sau đó Hồn Lương Phu mang quân tấn công vào cung Vệ Xuất công. Đại phu Loan Vinh sắp uống rượu, nghe tin có loạn, vội dắt Vệ Xuất công lên xe bỏ chạy sang nước Lỗ, mang theo cả ấn tín quốc quân nước Vệ.

Khoái Hội lên làm quân chủ, tức là Vệ Trang công.

Lần thứ hai
Vệ Trang công làm quân chủ không lâu, năm 478 TCN bị người nước Vệ đuổi, phải bỏ chạy rồi bị giết. Do sự can thiệp của nước Tề, Vệ Ban Sư – vị quân chủ được nước Tấn ủng hộ - bị đánh đuổi, Vệ Khởi được lập lên ngôi.

Nhưng Vệ Khởi làm quân chủ cũng không được lâu. Năm 477 TCN, đại phu Thạch Phố mang quân đánh đuổi Vệ Khởi. Vệ Khởi phải bỏ chạy sang nước Tề. Thạch Phố đón Vệ Xuất công trở về nước làm quân chủ lần thứ 2.

Nhưng Vệ Xuất công cũng không ưa Thạch Phố hay làm binh biến, bèn đánh đuổi Thạch Phố, rồi triệu các bầy tôi cũ là Thạch Đồi và Thái thúc Di về cho cầm quyền.

Kết cục
Sử sách ghi chép khác nhau về kết cục của Vệ Xuất công.

Theo Tả Truyện, lần làm quân chủ thứ hai của Xuất công chỉ kéo dài 7 năm:
Vệ Xuất công trở lại ngôi quân chủ lần thứ 2 được 7 năm, tới năm 470 TCN thì lại xảy ra mâu thuẫn với các đại phu. Chử Sư Thanh, Công Tôn Di Mâu, Công Văn Yếu và Tư khấu Hợi, Tư đồ Kỳ cùng nhau nổi loạn chống lại ông. Vệ Xuất công không chống nổi, cùng Quyền Di bỏ chạy ra đất Thành Sừ thuộc nước Tống. Sau đó ông sai người đi sang nước Việt cầu cứu bá chủ Câu Tiễn.
Năm 469 TCN, Câu Tiễn huy động quân nước Lỗ và nước Tống cùng cứu Vệ Xuất công. Câu Tiễn cử Cao Như và Hậu Dung, tướng Lỗ là Thúc Tôn Thư, tướng Tống là Lạc Phạt cùng hợp lại đưa Vệ Xuất công về nước. Liên quân tràn vào Ngoại châu, đánh tan lực lượng chống Xuất công. Xuất công sai quật mả cha ông những người chống đối.
Nhưng người nước Vệ không muốn lập lại Vệ Xuất công, bèn sai sứ ra thương lượng với quân Việt, mang nhiều của quý trong nước ra biếu để đề nghị rút quân. Kết quả quân Việt, Lỗ và Tống đều quay về, không giúp Vệ Xuất công nữa. Người nước Vệ không đón Xuất công mà lập em Vệ Trang công là công tử Kiềm lên ngôi, tức là Vệ Điệu công.
Vệ Điệu công sai Tư đồ Kỳ đi sứ nước Việt, mang theo nhiều của báu biếu Câu Tiễn. Vệ Xuất công bèn mang tàn quân đón đánh giữa đường, cướp lấy và mang biếu Câu Tiễn. Tư đồ Kỳ bèn báo lại với Câu Tiễn. Câu Tiễn giận dữ, lệnh trả lại đồ lễ cho Vệ Điệu công. Vệ Xuất công phải lưu vong ở Thành Sừ, sau đó sang ở nước Việt, sau này không trở về nước Vệ nữa. Ông chết tại nước Việt, không rõ năm nào.

Theo Sử ký, Vệ Xuất công trở lại ngôi quân chủ lần thứ 2, làm quân chủ được 21 năm. Năm 456 TCN, Vệ Xuất công mất, em Vệ Trang công là Cơ Kiềm giết thế tử con Xuất công giành ngôi, tức là Vệ Điệu công.

Xem thêm
Vệ Linh công
Vệ Trang công (Khoái Hội)

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên thiên:
 Vệ Khang Thúc thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 5, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh
Chu Mục, Trần Thâm chủ biên (2003), 365 truyện cổ sử chọn lọc Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Thanh niên
 Nguyễn Khắc Thuần (2003), Các đời đế vương Trung Quốc, Nhà xuất bản Giáo dục

Chú thích

Vua nước Vệ
Năm sinh thiếu
Mất năm 456 TCN


title: Cao Lăng Úy

text:
Cao Lăng Úy (1870-1940) là quyền Đại Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc từ 13/06/1923 đến 10/10/1923. Ông được Tào Côn đưa lên làm Đại Tổng thống sau khi Lê Nguyên Hồng trốn sang Nhật chữa bệnh.

Tiểu sử

Sự nghiệp ban đầu

Cao Lăng Úy sinh năm 1870 tại Thiên Tân. Ông đỗ khoa bảng nên được triều đình phái đến Hồ Bắc làm hiệu trưởng một Học viện quân sự. Sau đó ông được phái đi trông coi Sở đúc tiền Hồ Bắc. Khi Cao Lăng Úy lên làm Tổng đốc Hồ Nam và Hồ Bắc ông thành lập một kho vũ khí và thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa qua việc cho xây dựng các nhà máy công nghiệp chế tạo đồng, bạc, bạc hà. Năm 1906 được triều đình nhà Thanh cử làm Ủy viên Giáo dục Hồ Bắc khi triều đình nhà Thanh đang tập trung tài chính địa phương về Bắc Kinh rất nghiêm ngặt và kinh phí cho giáo dục trở nên rất hiếm hoi. Sau 1909 ba mẹ ông qua đời nên ông đã từ quan trong 3 năm.

Kỷ nguyên chính trị
Sau Cách mạng Tân Hợi năm 1911 ông về hưu ở quê nhà Thiên Tân. Trong thời gian nghỉ hưu, Cao Lăng Úy đã làm giám đốc nhiều Ngân hàng nên vào tháng 8 năm 1913 ông được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục tài chính trong chính phủ Viên Thế Khải. Dưới thời chính phủ Bắc dương, tháng 8 năm 1920 ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Thương mại, 10/1921 tiếp tục thăng làm Bộ trưởng Bộ Tài chính, đến 12/1921 chuyển sang làm Bộ trưởng Bộ Nội vụ. 5/1922 ông kiêm nhiệm cả Bộ trưởng Bộ Giao thông. Từ 13/6/1923-10/10/1923 Cao Lăng Úy là quyền Đại Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc và Thủ tướng Trung Hoa Dân Quốc từ 10/1923-1/1924.

Sự nghiệp cuối đời
Năm 1926 Cao Lăng Úy từ Thượng Hải trở về quê nhà Thiên Tân. Trong Chiến tranh Trung-Nhật, Cao Lăng Úy tham gia Chính quyền Uông Tinh Vệ và được bổ nhiệm làm Thị trưởng Thiên Tân. Từ 17/12/1937-05/1938 ông làm Tỉnh trưởng Hà Bắc. Sau đó ông quay về Thượng Hải và chết do một cơn đau tim vào năm 1940.

Tham khảo

Dryburgh, Marjorie. North China and Japanese Expansion 1933-1937. Routledge (2013) ISBN 13683656X
Li, Chien Nung. The Political History of China, 1840-1928. Stanford University Press (1967) ISBN 0804706026

Người họ Cao tại Trung Quốc
Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc
Thủ tướng Trung Hoa Dân Quốc
Bộ trưởng Trung Hoa Dân Quốc
Mất năm 1939
Thị trưởng Chính phủ Nhân dân thành phố Thiên Tân


title: Phintella

text:
Phintella là một chi nhện trong họ Salticidae. Chi này có khoảng 39 loài phân bố ở châu Á, châu Âu và châu Phi.

Các loài
 Phintella abnormis (Bösenberg & Strand, 1906) — Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản
 Phintella accentifera (Simon, 1901) — Ấn Độ, Trung Quốc, Việt Nam
 Phintella aequipeiformis Zabka, 1985 — Trung Quốc, Việt Nam
 Phintella aequipes (Peckham & Peckham, 1903) — Đông, Nam Phi
 Phintella aequipes minor (Lessert, 1925) — Đông Phi
 Phintella africana Wesolowska & Tomasiewicz, 2008 — Ethiopia
 Phintella arenicolor (Grube, 1861) — Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản
 Phintella argenteola (Simon, 1903) — Việt Nam
 Phintella assamica Prószyński, 1992 — Ấn Độ
 Phintella bifurcata Prószyński, 1992 — Ấn Độ
 Phintella bifurcilinea (Bösenberg & Strand, 1906) — Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam, Nhật Bản
 Phintella bunyiae Barrion & Litsinger, 1995 — Philippines
 Phintella castriesiana (Grube, 1861) — miền Cổ bắc
 Phintella cavaleriei (Schenkel, 1963) — Trung Quốc, Hàn Quốc
 Phintella clathrata (Thorell, 1895) — Myanmar
 Phintella coonooriensis Prószyński, 1992 — Ấn Độ
 Phintella debilis (Thorell, 1891) — Ấn Độ đến Đài Loan, Java
 Phintella dives (Simon, 1899) — Sumatra
 Phintella hainani Song, Gu & Chen, 1988 — Trung Quốc
 Phintella incerta Wesolowska & Russell-Smith, 2000 — Tanzania
 Phintella indica (Simon, 1901) — Ấn Độ
 Phintella leucaspis (Simon, 1903) — Sumatra
 Phintella linea (Karsch, 1879) — Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản
 Phintella lucai Zabka, 1985 — Việt Nam
 Phintella lucida Wesolowska & Tomasiewicz, 2008 — Ethiopia
 Phintella macrops (Simon, 1901) — Ấn Độ
 Phintella multimaculata (Simon, 1901) — Sri Lanka
 Phintella mussooriensis Prószyński, 1992 — Ấn Độ
 Phintella nilgirica Prószyński, 1992 — Ấn Độ
 Phintella parva (Wesolowska, 1981) — Russia, Trung Quốc, Korea
 Phintella piatensis Barrion & Litsinger, 1995 — Philippines
 Phintella planiceps Berry, Beatty & Prószyn'ski, 1996 — quần đảo Caroline
 Phintella popovi (Prószyński, 1979) — Russia, Trung Quốc, Korea
 Phintella pygmaea (Wesolowska, 1981) — Trung Quốc
 Phintella reinhardti (Thorell, 1891) — Quần đảo Nicobar
 Phintella suavis (Simon, 1885) — Nepal đến Malaysia
 Phintella suknana Prószyński, 1992 — Ấn Độ
 Phintella versicolor (C. L. Koch, 1846) — Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Sumatra, Hawai'i
 Phintella vittata (C. L. Koch, 1846) — Ấn Độ đến Philippines
 Phintella volupe (Karsch, 1879) — Sri Lanka, Bhutan

Xem thêm
Danh sách các chi trong họ Salticidae

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

  (2009): The world spider catalog, version 9.5. American Museum of Natural History.

Liên kết ngoài

Photograph of P. castriesiana
Photograph of Phintella sp.

Salticidae


title: Rết đầu đỏ Trung Quốc

text:
Rết đầu đỏ Trung Quốc (danh pháp ba phần: Scolopendra subspinipes mutilans) là một phân loài rết Việt Nam phân bố từ Đông Á và Australasia.  Nó có chiều dài trung bình 20 cm và sinh sống ở các môi trường ẩm thấp.
Trong truyền thống cổ xưa của Trung Quốc, con rết này được sử dụng cho các đặc tính chữa bệnh của nó. Người ta cho rằng việc đắp một con rết đầu đỏ Trung Quốc trên một phát ban hoặc chỗ có bệnh da sẽ tăng tốc độ quá trình chữa bệnh.
Scolopendra subspinipes mutilans ít hung hăng với các con rết khác, một đặc điểm rất hiếm trong số các con rết khổng lồ và cho phép nó được duy trì được cộng đồng.
Rết mẹ ấp trứng, bảo vệ những quả trứng bằng cách bao bọc cơ thể của mình xung quanh tổ trứng cho đến khi nó nở.

Tham khảo

S
Động thực vật Vân Nam


title: Tầm ma gốc lạ

text:
Tầm ma gốc lạ (danh pháp hai phần: Urtica dioica) thường được gọi là tầm ma thông thường, tầm ma lông ngứa (dù không phải tất cả các cây của chi này đều có lông ngứa) hay lá tầm ma hoặc chỉ là cây tầm ma hoặc stinger, là một loài thực vật có hoa lâu năm thân thảo thuộc họ Urticaceae. Có nguồn gốc từ châu Âu, nhiều ở vùng ôn đới châu Á và tây Bắc Phi, ngày nay nó được tìm thấy trên toàn thế giới, bao gồm cả New Zealand và Bắc Mỹ.

Loài này được chia thành sáu phân loài, năm trong số đó có nhiều sợi lông rỗng gọi là trichome trên lá và thân, hoạt động giống như kim tiêm dưới da, chích histamin và các hớp chất khác tạo ra cảm giác châm chích khi tiếp xúc ("nổi mề đay", một dạng của viêm da tiếp xúc).

Loại cây này có một lịch sử lâu dài được sử dụng như một nguồn dược liệu trong y học cổ truyền, thực phẩm, trà và vật liệu dệt trong các xã hội cổ đại.

Chú thích

Liên kết ngoài

D
Thực vật châu Âu
Thực vật Vương quốc Liên hiệp Anh
Thực vật Liban
Thực vật Ukraina
Cây độc
Cây sợi
Cây thuốc
Thực vật Hy Lạp
Thực vật được mô tả năm 1753
Thực vật Bắc Phi
Thực vật Bắc Mỹ


title: Trận Tauberbischofsheim

text:
Trận Tauberbischofsheim là một trận đánh trong cuộc Chiến tranh nước Đức năm 1866, đã diễn ra vào ngày 24 tháng 7 năm 1866 tại Tauberbischofsheim (gần thành phố Stuttgart của Đức). Trong cuộc giao tranh nảy lửa này, một sư đoàn của quân đội Phổ dưới quyền chỉ huy của Trung tướng August Karl von Göben – là một phần thuộc Binh đoàn Main dưới sự điều khiển của Trung tướng Edwin Freiherr von Manteuffel đã tấn công lực lượng hậu vệ của Quân đoàn VIII của Liên minh các quốc gia Đức (đồng minh của Đế quốc Áo) do Vương công Alexander xứ Hesse-Darmstadt chỉ huy, và giành được thắng lợi quyết định. Với chiến thắng này, các lực lượng Phổ đã nắm được quyền vượt sông Tauber, gây cho quân đội của đối phương những thiệt hại nặng nề. Sau thất bại tại các trận chiến Tauberbischofsheim và Werbach, quân của Alexander xứ Hesse phải triệt thoái tới Gersheim về hướng đông bắc. Cũng như những thành công khác của ông trong chiến dịch 1866 mà một ví dụ có thể kể đến là trận Kissingen, tài nghệ của tướng Von Göben được xem là nguyên nhân chủ yếu dẫn tới thắng lợi ở Tauberbischofsheim. Đồng thời, trận thắng cũng thể hiện rõ rệt hiệu quả của các khẩu súng trường nạp hậu của quân Phổ tại vị trí phòng ngự của mình. Mặc dù thua trận này, tướng Oskar von Hardegg vẫn tiếp tục giữ cương vị Bộ trưởng Chiến tranh của xứ Württemberg.

Sau khi đánh bại Quân đoàn VIII của Liên minh các quốc gia Đức do Alexander xứ Hesse-Darmstadt chỉ huy trong một số trận đánh, Binh đoàn Main của Phổ dưới quyền Thượng tướng Bộ binh Eduard Vogel von Falckenstein đã chiếm được Frankfurt am Main trong tháng 7 năm 1866. Ngày 19 tháng 7, tướng Manteuffel lên nhậm chức tư lệnh Binh đoàn Main thay cho Falckenstein. Trong thời điểm này, Alexander đã hội quân với người Bayern tại Würzburg, nhưng điều này đã quá trễ để đem lại lợi lộc cho quân Liên minh. Giờ đây, sau khi quân ông đã được tăng viện đáng kể, Manteuffel tiến quân từ Frankfurt vào ngày 21 tháng 7. Trong khi Hoàng tử Karl xứ Bayern đang do dự rằng không biết ông ta nền kháng cự hay là rút quân để yểm trợ cho kinh thành München của mình, sư đoàn Phổ của tướng Von Göben đã tiến công Quân đoàn VIII vào ngày 24 tháng 7 tại sông Tauber. Ở Tauberbischofsheim, giao tranh đã nổ ra khốc liệt: lữ đoàn tiên phong của sư đoàn dưới quyền Göben do tướng Karl von Wrangel chỉ huy đã tấn công sư đoàn Württemberg dưới quyền tướng Von Hardegg đang án ngữ tại đây. Hỏa lực pháo binh của lữ đoàn Wrangel đã đánh cho quân đội Württemberg thiệt hại nặng, và nhanh chóng đẩy lùi họ ra khỏi ngôi làng. Tướng Hardegg tiến hành triệt thoái, song quyết tâm cầm cự với quân Phổ ở các ngôi nhà và cản bước các khẩu đội pháo của họ. Quân Phổ đã nhanh chóng làm chủ được các ngôi nhà và những gì yểm trợ cho đối phương ở bờ phải sông Tauber. Nhờ làm nổ ngọn cầu bắc qua sông Tauber, viên tướng Württemberg đã ngăn được đường tiến của lực lượng pháo binh Phổ trong một khoảng thời gian. Sau vài tiếng đồng hồ giao chiến dữ dội, Sư đoàn số 4 thuộc Quân đoàn VIII của Liên minh đã tăng viện cho Württemberg và cuộc chiến càng trở nên máu lửa. Cuối cùng, người Phổ đã làm chủ được quyền sông Tauber tại Bischofsheim, và, dọc theo đoạn đường tới Würzburg, các tiền đồn của Phổ đã tiến thêm một khoảng cách nhỏ.

Trận Werbach cũng bùng nổ trong cùng ngày, và trong trận đánh này quân đội của Manteuffel đã đánh bại sư đoàn Baden, giành được quyền vượt sông tại đây. Các trận giao tranh ngày 24 tháng 7 chỉ đem lại thiệt hại khá nhẹ cho quân đội Phổ, trái ngược với quân đội Liên minh các quốc gia Đức.

Chú thích

Đọc thêm
 Gotthold Börner: Winnenden in Sage und Geschichte, (1923), Neuausgabe Verlag W. Halder, Winnenden 1999, ISBN 3-00-004918-5. (Kapitel 98. Kriegsgefangen bei Tauberbischofsheim. Erinnerungen des verstorbenen alten Schuhmachers Groß aus dem 66er Feldzug.)
 Heinz Helmert, Hans-Jürgen Usczeck: Preußischdeutsche Kriege von 1864 bis 1871. Militärischer Verlauf. 6. überarbeitete Auflage. Militärverlag der Deutschen Demokratischen Republik, Berlin 1988, ISBN 3-327-00222-3.
 Hans-Joachim Harder: Militärgeschichtliches Handbuch Baden-Württemberg. Hrsg. vom Militärgeschichtlichen Forschungsamt. Kohlhammer, Stuttgart 1987, ISBN 3-17-009856-X, S. 69–70, 105–106 und 357.
 Julius Berberich: Geschichte der Stadt Tauberbischofsheim und des Amtsbezirks. M. Zöller's Buchhandlung und Buchdruckerei, Tauberbischofsheim 1895 (Faksimile-Druck: Fränkische Nachrichten Druck- und Verlags-GmbH, Tauberbischofsheim 1984), X. Die Schlacht von Tauberbischofsheim 1866, S. 161–174.
 Kriegsgeschichtliche Abteilung des Großen Generalstabs Hrsg.: Der Feldzug von 1866 in Deutschland, Ernst Siegfried Mittler und Sohn, Berlin 1867.
 Plan des Gefechtsfeldes von Tauber-Bischofsheim und Werbach [cartographic material]: (24 Juli 1866).

Trận Tauberbischofsheim
Trận đánh liên quan tới Áo
Trận đánh liên quan tới Württemberg
Các trận đánh trong Chiến tranh Áo–Phổ
Trận đánh liên quan tới Phổ
Tauberbischofsheim


title: Kế đồng

text:
Kế đồng hoặc Cỏ kế đồng (danh pháp khoa học: Cirsium arvense) là một loài thực vật thuộc chi Cirsium trong họ Cúc (Asteraceae), bản địa khắp châu Âu và phía Bắc châu Á, và được du nhập rộng rãi ở những nơi khác. Nó là một loại cây thân thảo lâu năm có chiều cao 30–100 cm, tạo thành các cụm sinh sản vô tính rộng lớn từ một hệ thống rễ ngầm dày dặc và trồi lên rất nhiều thân mọc thẳng khỏi mặt đất vào mỗi mùa xuân, đạt 1-1,2 m chiều cao (đôi khi cao hơn). Nó là loài cây mọc nơi đổ nát.

Cỏ kế đồng là thực vật lâu năm, có nằm trong danh sách 33 loài cỏ độc hại ở Bắc Mỹ và được biết là gây hại cho hơn 27 loại cây trồng ở 37 quốc gia, gây giảm năng suất đối với nhiều loại cây trồng, đồng cỏ, bãi cỏ, vườn nho và vườn cây ăn quả.

Sinh thái
Cấu trúc ngầm của nó bao gồm 4 kiểu:
 Các rễ dài, mập, mọc ngang.
 Các rễ dài, mập, mọc thẳng.
 Các chồi cây ngắn và nhỏ.
 Các đoạn thân ngầm mọc thẳng.

Dù được xác nhận trong một số tài liệu nhưng thực tế thì kế đồng không tạo ra các thân rễ. Các chồi rễ mọc ngẫu nhiên trên các rễ dày dặc của kế đồng, và từ đây sinh ra các chồi cây mới. Chồi cây cũng mọc ra từ các chồi bên trên đoạn ngầm của các chồi thông thường, cụ thể khi các chồi bị cắt hay khi các đoạn thân cây bị vùi lấp.

Thân cây có màu xanh mịn, phân cành tự do, và nhẵn nhụi (không có túm lông hay phấn), chủ yếu không có cánh gai. Thân một phần nằm bò trên mặt đất vào mùa hè, nhưng có thể mọc đứng lên nếu được hỗ trợ bởi thực vật khác. Những chiếc lá có gai nhọn, xẻ thùy, dài 15–20 cm và rộng 2–3 cm (nhỏ hơn ở phần trên của thân cây hoa).

Cụm hoa có đường kính , màu hồng tím, với tất cả các chiếc hoa có hình dạng tương tự (không phân chia thành chiếc hoa đĩa và chiếc hoa tia). Những bông hoa thường là đơn tính khác gốc (cây đực và cây cái), nhưng không phải lúc nào cũng như vậy, với một số là cây lưỡng tính. Hạt dài 4–5 mm, với một mào lông hỗ trợ trong việc phát tán nhờ gió. Mỗi cành ra 1-5 cụm hoa đầu, với các cây trong điều kiện rất thích hợp sinh ra tới 100 cụm hoa đầu trên mỗi thân cây. Mỗi cụm hoa đầu chứa trung bình khoảng 100 chiếc hoa. Lượng hạt trung bình mỗi cây là khoảng 1.530. Do hoa chủ yếu thụ phấn nhờ côn trùng nên khi các cây đực và cây cái mọc sát nhau thì số lượng hạt sẽ nhiều hơn.

Các hạt của Cirsium arvense là nguồn thức ăn quan trọng cho sẻ thông vàng châu Âu và sẻ thông thông thường, và ở một mức độ thấp hơn là của các loài sẻ thông khác. Lá của nó là thức ăn của hơn 20 loài bướm Lepidoptera, bao gồm bướm Vanessa cardui và Ectropis crepuscularia, và một số loài rệp vừng (Aphidoidea).

Các chủng kế đồng

Sự biến thiên trong các đặc trưng lá (kết cấu, lớp lông, sự chia đoạn, tình trạng gai góc) là cơ sở để xác định các thứ/chủng kế đồng. Theo Flora of Northwest Europe thì có 2 thứ là:
Cirsium arvense var. arvense: Phần lớn châu Âu. Các lá không lông hay chỉ có lông mỏng phía dưới.
Cirsium arvense var. incanum (S. G. Gmelin) Ledeb, 1845: Nam Âu. Các lá rậm lông phía dưới.

Theo Biology of Canadian Weeds: Cirsium arvense thì có 4 thứ:
Cirsium arvense var. vestitum Wimm. & Grab, 1829: Các lá có lông măng xám phía dưới.
Cirsium arvense var. integrifolium Wimm. & Grab, 1829: Các lá liền khối hoặc các lá phía trên liền khối còn các lá ở đoạn thân thấp phía dưới xẻ thùy lông chim nông và đều hay lượn sóng.
Cirsium arvense var. arvense: Các lá xẻ thùy lông chim từ nông tới sâu, thường bất đối xứng.
Cirsium arvense var. horridum Wimm. & Grab, 1829: Các lá dày, gần dai như da, bề mặt gợn sóng, các gai ở mép lá dài và mập.

Sử dụng
Giống như các loài Cirsium khác, rễ kế đồng ăn được nhưng hiếm khi được sử dụng do xu hướng gây ra đầy hơi ở một số người. Rễ cái được coi là phần nhiều dưỡng chất nhất. Lá cũng ăn được, nhưng do nhiều gai nên việc dùng nó làm thức ăn là không đáng giá. Tuy nhiên phần thân là ăn được và dễ dàng tách bỏ gai hơn.
Nhà máy rượu Bruichladdich trên đảo Islay liệt kê kế đồng là một trong số 22 thảo mộc sử dụng trong loại rượu gin của họ là The Botanist.

Mào lông cũng được người Cherokee sử dụng trang trí cho các phi tiêu thổi bằng ống xì đồng của họ.

Tham khảo

A
Thực vật Bắc Mỹ
Thực vật châu Á
Thực vật châu Âu
Thực vật Na Uy
Thực vật ăn được
Thực vật xâm hại
Loài thực vật xâm lấn Hoa Kỳ
Thực vật được mô tả năm 1753


title: Ectropis crepuscularia

text:
Ectropis crepuscularia  là một loài bướm đêm trong họ Geometridae. Chúng phân bố khắp châu Âu. Sải cánh dài 38–45 mm. Sâu bướm là loài gây hại lớn, ăn rất nhiều loài thực vật khác nhau như cây phong, sồi, canh ki na, dẻ.

Danh sách các loài thực vật là thức ăn của sâu bướm Ectropis crepuscularia

 Acer, Phong
 Aconitum
 Alnus
 Aquilegia
 Betula
 Calluna vulgaris
 Camellia japonica
 Castanea, dẻ
 Centaurea
 Cirsium arvense
 Cornus
 Daphniphyllum
 Diervilla
 Frangula
 Fraxinus
 Genista
 Glycine
 Hypericum maculatum
 Ilex
 Juglans
 Larix
 Lindera
 Lonicera
 Lythrum salicaria
 Malus
 Philadelphus
 Picea
 Pieris
 Pinus
 Plectranthus
 Populus
 Pseudotsuga
 Quercus
 Ribes rubrum
 Rosa
 Rubus idaeus
 Rumex
 Salix
 Sambucus
 Shepherdia canadensis
 Sorbus spp.
 Spartina
 Thuja
 Trifolium
 Tsuga
 Ulmus
 Vaccinium
 Zanthoxylum

Hình ảnh

Tham khảo
 Chinery, Michael Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe 1986 (Reprinted 1991)
 Skinner, Bernard Colour Identification Guide to Moths of the British Isles 1984

Ghu chú

Liên kết ngoài

 Engrailed on UK Moths
 The Engrailed at Markku Savela's Lepidoptera pages

Ectropis
Động vật được mô tả năm 1775
Côn trùng châu Âu


title: Ectropis excursaria

text:
Ectropis excursaria là một loài bướm đêm trong họ Geometridae. Nó được tìm thấy ở phía đông Úc.

Sải cánh dài 30–45 mm, con cái lớn hơn con đực. Ấu trùng ăn nhiều loài cây khác nhau, bao gồm các loài Hedera helix, Pelargonium zonale, Juglans regia, Salvia officinalis, Pinus radiata, Rosa odorata, Gardenia jasminoides, Citrus limon, Hardenbergia violacea và Cassia, Acacia, Eucalyptus, Bursaria và Hakea.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Ectropis