title: Ấu tàu

text:
Củ Ấu tàu, ấu tẩu, Ô đầu hay còn gọi là củ ấu tàu, là rễ củ của cây Ô đầu (); tên khoa học là Aconitum fortunei, thuộc họ mao lương Ranunculaceae được xếp vào danh sách thuốc độc bảng A, nhưng cũng là một vị thuốc quý đứng thứ 4 trong "tứ đại danh dược" (sâm, nhung, quế, phụ) sau khi được bào chế cẩn thận.

Phân bố
Cây thường mọc hoang ở các vùng núi cao biên giới phía Bắc Việt Nam bao gồm các tỉnh Lào Cai, Tuyên Quang, Hà Giang, Nghĩa Lộ, Cao Bằng, Bắc Kạn và các tỉnh miền núi Trung Quốc.

Đặc điểm
Ô đầu là cây thuốc có độc, tất cả các phần của cây đều chứa chất gây độc, nhiều nhất là ở củ. Củ ấu tàu rất độc, lượng độc của củ ấu tẩu có thể làm cho người tê cứng chân tay, tắc nghẽn mạch máu, đông máu và chết.

Ấu tàu mọc trên cạn và chỉ có ở vùng núi cao. Lá tựa như lá ngải cứu, chia thành ba thuỳ, có răng cưa ở nửa trên. Rễ củ hình nón, mọc thành chuỗi, có củ cái, củ con. Dưới thân cây, rễ cái phình thành củ giống như củ đậu, gọi là củ mẹ. Cạnh cổ rễ cái, mọc ra những củ con. Trên đầu củ con có một búp mang lá ngầm. Sau khi cây nở hoa, củ mẹ sẽ héo và tiêu dần. Củ mẹ thường nhẹ, rỗng, ở giữa màu xám; củ con thì nặng, chắc hơn và lõi màu vàng.

Trong dược thư Việt Nam, củ nhỏ được gọi là phụ tử, còn củ lớn được gọi là ô đầu. Phụ tử có độc tính kém hơn ô đầu..

Thành phần
Thành phần hóa học của ấu tàu chủ yếu là aconitin, có độc tính cao, thuộc loại thuốc độc bảng A. Độc tính của aconitin rất mạnh: Chỉ cần một liều 0,02 – 0,05 mg cho 1 kg thể trọng là có thể gây chết người. Do cực độc nên trước đây một số người đã dùng nước của loại củ này tẩm vào đầu mũi tên khi săn thú rừng, kể cả voi.

Tác dụng
Theo y học dân tộc, ô đầu vị cay tê, tính rất nóng, rất độc, có tác dụng trợ dương bổ hoả, trừ phong hàn, táo thấp. Trong đông y, ô đầu được dùng để chữa các chứng phong tê, chân tay nhức mỏi, tê bại.... Thường chỉ dùng làm thuốc uống khi đã qua chế biến cẩn thận và được dùng với liều nhỏ, có sự chỉ định và theo dõi thận trọng của thầy thuốc. Tây y dùng làm thuốc ho, chứng ra mồ hôi nhiều.

Cháo ấu tàu
Cháo Ấu tàu từ lâu được xem là đặc sản của Hà Giang, người dân trong vùng gọi đây là "cháo độc dược" hay "cháo chết người". Theo những người dân ở đây, khi được chế biến thành cháo, ăn vào không chết người mà còn khiến cơ thể các đấng nam nhi hồi phục năng lực phòng the...? .

Ngày nay món cháo đặc sản này đã có mặt ở nhiều vùng ở Việt Nam. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều con phố đã bày bán loại cháo này, như trên đường Quang Trung (quận Gò Vấp), đường Cộng Hòa (quận Tân Bình).

Củ ấu tẩu có độc nhưng qua kinh nghiệm chế biến khéo léo của người dân Tây Bắc đã trở thành nguyên liệu của món cháo ngon và có ích cho sức khỏe. Theo họ thì:"thông thường cháo ấu tẩu phải nấu trong nồi cơm điện từ 5 giờ chiều ngày hôm trước cho đến 6 giờ sáng ngày hôm sau mới được, nếu nấu bằng bếp củi thì phải ninh với thời gian lâu hơn. Phải nấu lâu như vậy là để khử độc tố có trong củ ấu. Muốn biết cháo ăn được hay chưa thì chỉ có một cách duy nhất là nếm cháo. Khoảng vài phút sau khi nếm cháo, nếu cảm nhận đầu lưỡi tê cứng, máu đông cứng lại... thì có nghĩa là ấu tẩu chưa hết độc".

Khi du lịch ở các tỉnh vùng Tây Bắc như Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu..., du khách thường được giới thiệu có món cháo đặc sản ấu tẩu ăn vào có lợi cho sức khỏe. Ở các chợ của vùng này, củ ấu tẩu cũng được bán để ai có nhu cầu thì mua về tự chế biến.

Thực ra tên gọi phổ biến với nhiều người là "cháo ấu tẩu" chứ ít khi gọi cháo ấu tàu.

Và nhắc tới cháo ấu tẩu thì nơi có bán món này (chế biến + phục vụ chuyên nghiệp, tức là các nhà hàng chỉ bán riêng một món cháo làm từ củ ấu tẩu, chứ không bán kèm các món ăn hỗn hợp, thập cẩm khác) đó chính là ở tỉnh Hà Giang.

Tại tỉnh Hà Giang thì 2 nơi có nhiều nhà hàng cháo ấu tẩu là TP Hà Giang và tt. Đồng Văn thuộc tỉnh Hà Giang.

Ở những nơi khác như Cao Bằng, Lạng Sơn hoặc Lào Cai... bây giờ muốn tìm một quán cháo ấu tẩu rất khó khăn. Tuy nhiên tại Hà Giang lại rất sẵn.

Khuyến cáo
"...Nếu món ăn có củ ấu tàu chế biến chưa đúng cách sẽ gây ngộ độc. Sau khi ăn, aconitin ngấm rất nhanh qua niêm mạc dạ dày, ruột để vào máu gây nên các triệu chứng tê miệng lưỡi, nói khó, tê mỏi chân tay, chuột rút, đau đầu, nhìn mờ, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, nặng hơn có thể liệt cơ hô hấp, loạn nhịp tim, hạ huyết áp… Nếu không được điều trị kịp thời thì bệnh nhân sẽ có nguy cơ tử vong"_Thạc sĩ, bác sĩ Vũ Đức Định, trưởng khoa Hồi sức tích cực, Bệnh viện E Trung ương).

"...Củ ấu tàu là một cây thuốc trong Y học cổ truyền, Đông y. Thực tế, ấu tẩu được sử dụng rất rộng rãi, đặc biệt được sử dụng trong bài thuốc "Bát vị quế phụ". Tác dụng của củ ấu Tàu cũng đã được ghi trong các sách cổ. Tác dụng chính của ấu tàu có thể sử dụng trong bài thuốc bổ dương". Và "...Không tin dùng ấu tàu như lời đồn đoán, chỉ nên dùng một lượng nhỏ và theo sự chỉ dẫn của thầy thuốc. Tuy nhiên, phải là những thầy thuốc chắc tay nghề mới dám sử dụng ấu tàu trong bài thuốc chữa bệnh."_PGS.TS Nguyễn Duy Thuần, phó giám đốc Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam.

"Khi dùng các chế phẩm thuốc có thành phần là củ ấu tàu phải hết sức thận trọng và theo đúng hướng dẫn của thầy thuốc. Không tự chế biến củ ấu tàu làm thức ăn "tăng lực", "bổ dưỡng" nếu không có kinh nghiệm chế biến. Các loại rượu ngâm ấu tàu dùng để xoa bóp nên dán nhãn rõ ràng, cất giữ nơi an toàn, xa tầm tay trẻ em và để tránh nhầm lẫn khi sử dụng"_Bộ Y tế, Báo Sức khoẻ và Đời Sống.

Xử lý khi bị ngộ độc

Khi có biểu hiện ngộ độc củ ấu tàu, có thể gây nôn nếu người bệnh còn tỉnh táo, mới ăn trong khoảng một giờ đầu, cho bệnh nhân uống nước sạch 200ml – 300ml để dễ nôn, sau đó nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất để xử trí. Tuyệt đối không giữ người bị ngộ độc ở nhà để tự theo dõi hoặc điều trị theo mách bảo, sẽ dẫn đến nguy hiểm có thể tử vong nhanh chóng do liệt cơ hô hấp hoặc loạn nhịp tim.

Ghi chú

Liên kết ngoài
 Cháo Ấu Tẩu Hà Giang

F
Cây độc
Độc tố thần kinh


title: Thôi Oánh

text:
Thôi Oánh (Hanja: 崔瑩, Hangul: 최영, Revised Romanization: Choe Yeong, McCune–Reischauer: Ch'oe Yŏng, 1316 – 1388), là vị tướng Hàn Quốc sinh ra tại huyện Hongseong hay Cheorwon thuộc Vương quốc Cao Ly (ngày nay là Hàn Quốc).

Cuộc sống ban đầu

Ông sinh ra trong gia đình quý tộc uy tín họ Thôi (Choe), là hậu duệ thứ năm của Thôi Hữu Thiên (Choe Yoo Chung) và là con trai của quan giám sát thuộc Tư hiến phủ Thôi Vũ Tắc (Choi Won-jik). Ông nổi tiếng là một vị tướng có công đánh đuổi kẻ thù xâm lược từ bên ngoài và bảo vệ hoàng thất Cao Ly khỏi những cuộc nổi loạn từ bên trong. Ngay từ nhỏ ông đã có cốt cách và khí phách xuất chúng. Mặc dù sinh ra trong gia đình có truyền thống làm quan văn nhưng Thôi Oánh lại ham đọc binh thư và luyện tập võ nghệ, lớn lên với một lối sống khắc khổ, nghiêm ngặt, xứng đáng với một gia đình quý tộc cao quý của Hàn Quốc. Ông sống ít quan tâm đến trang phục hay các bữa ăn của riêng mình, và tránh dùng những hàng may mặc tốt hay những thứ xa xỉ khác, ngay cả khi ông làm quan to và dễ dàng có thể có được chúng. Ông không thích những người chỉ chú ý đến vẻ bề ngoài hay chỉ muốn những mặt hàng sang trọng và ông coi sự đơn giản như là một đức tính tốt. Phương châm sống của ông được thừa hưởng từ cha của mình: "Xem và đối xử với vàng như thể chúng chỉ là đá"

Sự nghiệp quân sự

Thôi Óanh chính thức bước trên con đường võ quan khi đánh tan giặc Uy khấu(dịch nghĩa là "Hải tặc Nhật Bản") khoảng năm 1350, với tư cách là tướng chỉ huy Đô tuần vấn sứ của Yangkwangdo (thuộc tỉnh Chungcheong ngày nay). Thời ấy, hải tặc Nhật Bản lấy vùng Iki, Tsushima, Kitakyushu, Setonaikai của Nhật làm căn cứ địa, liên tiếp hoành hành ở bờ biển Hàn Quốc trong suốt 40 năm cho tới tận thế kỷ 14. Nhờ thành tích đánh phá hải tặc Nhật Bản, Thôi Óanh bắt đầu được biết đến và ông đã nhanh chóng giành được sự tín nhiệm của nhà vua và cấp dưới.

Năm 1352, ở tuổi 36, ông đã trở thành anh hùng dân tộc sau chiến công trấn áp “Cuộc nổi loạn của Triệu Nhật Tân (Jo Il-shin)" sau khi quân nổi loạn bao vây cung điện, giết chết nhiều quan lại và đã tự xưng vua Jo.

Vào năm 1335, quân nổi loạn bản xứ người Hán của Trung Quốc: Quân Khăn Đỏ (红巾军; 紅巾軍; Hán-Việt: Hồng Cân quân) khởi nghĩa ở phía Bắc chống lại triều đình nhà Nguyên - Mông Cổ, do đội quân này đã vượt qua biên giới tràn sang cả thủ phủ Gaegyeong của Cao Ly, hơn nữa, Cao Ly lại là nước phiên thuộc (nước chư hầu) của nhà Nguyên kể từ năm 1259, nên Cao Ly buộc phải gửi quân viện trợ cho Mông Cổ để dập tắt cuộc nổi dậy. Ông đã được cử đến giúp đỡ quân đội nhà Nguyên để dẹp yên quân nổi loạn bản xứ. Vào năm 1354, ở tuổi 39, ông đã triển khai tới miền bắc Trung Quốc 2000 cung thủ Hàn Quốc, và đã được tăng cường trong trận Kabaluk bởi 20.000 chiến binh Tumens của Cao Ly. Họ đã cùng nhau ngăn chặn Hồng Cân Quân thành công, và trở về Cao Ly, cứu đất nước thoát ra khỏi tình trạng nguy biến.

Thành công của ông trong gần ba mươi trận đánh khác nhau đã mang lại cho ông thêm danh tiếng và được sự ủng hộ tại quê nhà. Sau khi trở về nước, ông báo cáo với vua Gongmin (Cung Mẫn Vương) các vấn đề nội bộ cũng như tình hình hiện tại của nhà Nguyên mà ông quan sát được, trong đó nhà Nguyên đang suy yếu dần, Cung Mẫn Vương nghĩ rằng rằng đây chính là thời điểm thích hợp để lấy lại một số lãnh thổ phía Bắc trước đây bị chiếm đóng bởi quân Mông Cổ. Ông tiếp nhận ý chỉ của Cung Mẫn Vương nhằm giành lại chủ quyền của Cao Ly và tìm lại vùng đất của Song thành tổng quản phủ rộng lớn thuộc tỉnh Nam Hamgyeong vốn bị nhà Nguyên chiếm suốt hơn 100 năm qua. Thôi Oánh được lệnh dẫn quân đội của mình chiến đấu và đã giành được nhiều vùng đất ở phía Tây của sông Áp Lục. Điều này đã khiến cho nhà vua rất hài lòng. Năm 1356, ông đã tấn công và nhận được sự đầu hàng của các Darughachi Mông Cổ-Hàn Quốc (Đạt lỗ hoa xích - còn gọi là quan Chưởng Ấn) tại Song Thành (쌍성총관부, 雙城總管府, Song Thành Tổng quản phủ) mà ngày nay là tỉnh Wonsan (Nguyên San), nơi các cựu lãnh đạo quý tộc Cao Ly đã dâng thành trì của mình để đầu hàng quân Mông Cổ, sau đó thì Cao Ly bị mất chủ quyền vào năm 1259. Quân Cao Ly nhanh chóng tái chiếm được Song Thành không ai khác chính là nhờ vào sự đầu hàng của Lý Tử Xuân (Yi Ja Chun) - một viên tiểu tướng người Cao Ly phục vụ trong hàng ngũ quân Nguyên tại Song Thành - và con trai ông ta là Lý Thành Quế Triều Tiên Thái Tổ (Yi Seong-Gye), người sáng lập trong tương lai của triều đại Joseon (Nhà Triều Tiên).

Thôi Oánh đã từng làm thị trưởng của Bình Nhưỡng trong một thời gian ngắn. Trong thời gian đó ông đã nỗ lực vào việc tăng sản lượng cây trồng và làm giảm bớt sự mất mát đau khổ của các nạn nhân nạn đói. Điều đó đã giúp ông giành sự chú ý nhiều hơn như là một anh hùng dân tộc.

Trong năm 1364, ông đã thể hiện chính mình hơn nữa khi dập tắt được cuộc nổi loạn của tướng Deok Heung-gun khi vị tướng nổi loạn này đã cố gắng lật đổ triều đình của Cung Mẫn Vương để phản đối sự độc lập từ nhà Nguyên của Cao Ly. Hoàng hậu Ki nhà Nguyên đã bổ nhiệm Thôi Vũ (Choi Yu) xâm lược Hàn Quốc với 10.000 kị sĩ Mông Cổ, hỗ trợ Deok Heung-gun để lật đổ Cung Mẫn Vương. Thôi Oánh đã tập hợp các lực lượng quân đội đã đánh bại quân Mông Cổ đi vào lãnh thổ Cao Ly ở Uiju thuộc tỉnh Nam Pyeongan nên ông càng nổi danh là người bảo hộ cho hoàng thất Cao Ly.

Năm 1368, khi triều đại mới của Trung Quốc là Nhà Minh đề nghị liên minh chống lại nhà Nguyên - Mông Cổ. Vua Cung Mẫn Vương đã ra lệnh cho Thôi Oánh xâm nhập các đơn vị đồn trú của người Mông Cổ còn lại ở Mãn Châu. Ông đã chỉ huy quân vượt phía Bắc của sông Áp Lục tấn công và bao vây toàn bộ Ngũ Nữ Sơn (Oro Mountain Fortress , Five Women) và thành phố Liêu Dương (Liaoyang) trong năm1370. Nhưng điều này đã không đem lại cho Cao Ly một lãnh thổ lâu dài.

Sự phản bội và chuộc lỗi
Nguyên một ngày Cung Mẫn Vương ngủ mơ. Trong mơ, vua thấy có người muốn giết mình nhưng may mắn lại được một nhà sư đi ngang qua cứu giúp. Sau giấc mơ chẳng bao lâu, tình cờ gặp được Tân Đôn (Shin Don ,신돈, 辛旽) vua nhận thấy ông giống với nhà sư ở trong mơ nên từ đó thường xuyên gặp gỡ và tin dùng. Nhờ đó, Shin Don được ban hiệu là "Thanh Nhàn cư sĩ" và chính thức tham gia vào các chuyện quốc chính, đưa ra quyết tâm cải cách, cải tổ xã hội hủ bại. Cung Mẫn Vương đã thăng chức cho Shin Don đến một địa vị cao trong triều đình và cho Shin có sự ảnh hưởng đáng kể. Ông thi hành các điều luật nhằm trả lại cho nông dân ruộng đất bị quý tộc chiếm đoạt, đáp ứng nguyện vọng được làm lương dân của nô lệ và và các tầng lớp thấp kém trong xã hội nhưng Shin Đôn đã gặp phải sự phản đối lớn từ các quan lại bảo thủ.

Tuy nhiên, sau khi giành được sự tin tưởng của nhà vua, Shin Đôn ngày càng trở nên tàn nhẫn, độc đoán và tham nhũng. Thôi Oánh, người quyết liệt phản đối tham nhũng trong vương quốc, đã bất đồng với Shin Đôn. Và sau đó, Shin Đôn đã dùng mưu kế vu cáo Thôi Oánh. Thôi bị Shin gán cho những hành vi sai trái và tham nhũng. Sau đó, đã dẫn đến một sự trừng phạt trong sáu năm sống lưu vong và bị giam lỏng gần như đã giết chết ông.

Tuy nhiên, sau cái chết của Tân Đôn trong năm 1374, Cung Mẫn Vương đã phục hồi cho Thôi được về vị trí cũ của mình và ngay lập tức được yêu cầu chuẩn bị một hạm đội để chiến đấu chống lại cướp biển Nhật Bản và loại bỏ các lực lượng còn lại của người Mông Cổ trên đảo Tế Châu (Jeju, 濟州島). Ban đầu, Thôi Oánh tham gia chiến đấu với quân Mông Cổ, ông đã chiến đấu kiên cường, sau khi giao tranh ác liệt thì cuối cùng các lực lượng của ông cũng đã giải phóng đảo.

Sau đó, trong năm 1376, những tên cướp biển Nhật Bản tiến vào Cao Ly và chiếm thành phố Công Châu (Gongju). Với công thức thuốc súng mới thu được từ nhà khoa học Thôi Mậu Tuyên (Choe Mu-seon), tướng Thôi và cấp dưới của mình là Lý Thành Quế đã đánh tan những tên cướp biển và đánh bại chúng để đòi lại Công Châu.

Năm cuối

Trong giữa thế kỷ thứ 14, triều đại nhà Nguyên bị nhà Minh đánh đuổi khỏi Trung Quốc, quân Minh đã chiếm đóng Mãn Châu và một phần đông bắc của Cao Ly. Khi một sứ thần của nhà Minh đến Cao Ly năm 1388 (năm U Vương thứ 14) để đòi lại một phần quan trọng của lãnh thổ phía bắc Cao Ly. Thôi liền chớp lấy cơ hội này hạ lệnh tấn công cướp lấy bán đảo Liêu Đông (lâu nay Cao Ly luôn tự nhận mình có quyền thừa kế trực tiếp của vương quốc Cao Câu Ly xưa, vì vậy họ xem phần đất của Cao Câu Ly cũ tại Mãn Châu cũng là đất của Cao Ly).

Năm 1388, Tướng Lý Thành Quế đã được lệnh phải sử dụng quân đội của mình để trục xuất các lực lượng Mông Cổ còn sót lại ra khỏi bán đảo Liêu Đông mà Cao Ly coi là lãnh thổ của mình bị mất từ thời đại Goguryeo. Nhưng Lý đã phản đối chiến dịch viễn chinh phương Bắc này, với bốn lý do đã trở thành lịch sử:
. Một quốc gia nhỏ không nên tấn công một quốc gia lớn hơn, vì nó đi ngược lại với thứ tự thế giới của Khổng giáo.
. Thật khó có thể vận động lực lượng quân đội cho chiến dịch trong suốt mùa canh tác nông nghiệp của mùa hè, vì nó sẽ cho kết quả thu hoạch kém cho nông dân.
. Với số lượng lớn những người đàn ông đi chiến dịch ở phía Bắc, cướp biển Nhật Bản sẽ hoành hành ở miền Nam.
. Gió mùa mưa sẽ làm giảm hiệu quả của các cung hợp, vũ khí chính của quân đội Cao Ly và sẽ gia tăng sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm trong doanh trại.

Tuy nhiên, Tổng Thôi đã ra lệnh xâm lược, và được sự hỗ trợ bởi nhà vua. Biết rằng mình được sự hỗ trợ và ủng hộ của các quan lại trong triều đình và dân chúng nói chung. Lý đã quyết định trở về thủ đô Khai Thành (Gaeseong) và tiến hành một cuộc đảo chính. Tại hòn đảo Wihwa (위화도, 威化島; bính âm: Uy Hóa đảo) trên sông Áp Lục, Lý đã ra một quyết định mang tính bước ngoặt, làm thay đổi hẳn lịch sử Triều Tiên. Sau đó, sự việc này đã được biết đế như là sự đưa quân trở lại phía nam từ đảo Wihwado (Uy Hóa Đảo Hồi Quân, 위화도 회군, 威化島 回軍) và đã trở thành dấu hiệu đầu tiên của sự thay đổi của các triều đại.

Cái chết
Khi Lý trở về thủ đô, Thôi đã chiến đấu rất dũng cảm để bảo vệ cung điện, nhưng đã bị áp đảo bởi các lực lượng của Lý. Thôi đã bị đánh bại, bị bắt, và bị trục xuất đến Cao Dương (Goyang). Có nhiều giả thuyết về những gì xảy ra tiếp theo. Nhưng hầu hết mọi người tin rằng: Sau thất bại của ông, Thôi bị đày đến Cao Dương và tại đây, ngay sau đó, ông bị kết án tử hình và bị xử trảm trên danh nghĩa một triều đại mới của Lý Thành Quế sáng lập, đó là triều đại Joseon (nhà Triều Tiên) và Lý đã trở thành Triều Tiên Thái Tổ

Trước khi bị hành hình, Thôi Oánh đã nổi tiếng được biết đến bởi đã dự đoán rằng: Cỏ sẽ không bao giờ mọc trên ngôi mộ của ông vì cái chết của ông là bất công. Điều thú vị là cỏ đã không bao giờ mọc trên ngôi mộ của ông cho đến năm 1976. Và nó được gọi là jeokbun (적분), có nghĩa là ngôi mộ đỏ, vì đất đỏ. Vào năm 1979, những chồi cỏ đầu tiên đã được trồng trên ngôi mộ của ông.

Nhận định

Có một số nghiên cứu về Thôi Oánh, một số người coi ông như là một vị tướng vĩ đại đã dành trọn cuộc đời mình để bảo vệ đất nước, còn một suy nghĩ bảo thủ khác thì coi ông như là một bạo chúa phá hoại chính phủ. Tuy nhiên, ông là một người đàn ông đã dành trọn cuộc đời mình để bảo vệ Cao Ly với lòng trung thành tuyệt đối thậm chí còn mất đi mạng sống của mình.'''

Xem thêm
Cao Ly
Triều Tiên Thái Tổ
Cung Mẫn Vương
Trịnh Mộng Chu
List of Korea-related topics
Faith (2012 TV series)
The Great Seer

Liên kết ngoài
General Choi, Young Shrine  at the Information Network Village

Chú thích

Người Gangwon
Người Chungcheong Nam
Sinh năm 1316
Mất năm 1388
Nhân vật quân sự Cao Ly

ko:집현전


title: Breda A.8

text:
Breda A.8 là một mẫu thử hai tầng cánh hai động cơ, do Società Italiana Ernesto Breda thiết kế chế tạo với mục đích làm máy bay ném bom đêm vào năm 1927.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Máy bay Breda
Máy bay ném bom Italy 1920–1929
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Breda A.14

text:
Breda A.14 là một mẫu thử máy bay ném bom đêm hai tầng cánh, 3 động cơ. Do hãng Società Italiana Ernesto Breda thiết kế chế tạo năm 1928.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Máy bay Breda
Máy bay ném bom Italy 1920–1929
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay ba động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý


title: Breda Ba.46

text:
Breda Ba.46 là một loại máy bay ném bom/vận tải 3 động cơ của Ý, được phát triển vào giữa thập niên 1930, nhưng không được sản xuất.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Ba.46
Máy bay quân sự Ý thập niên 1930
Máy bay vận tải quân sự Italy 1930–1939
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay vận tải
Máy bay ba động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý


title: Trương Hàn (diễn viên)

text:
Trương Hàn (sinh ngày 6 tháng 10 năm 1984) là nam diễn viên nổi tiếng người Trung Quốc.

Tiểu sử
Năm 2003, Trương Hàn theo học khoa Diễn xuất của Học viện Hý kịch Trung ương. Trương Hàn từng hoài nghi về khả năng diễn xuất của bản thân khi cảm thấy mình khá nhút nhát và cả thẹn.

Trương Hàn từng đi loanh quanh tại khu vực nhà ga Bắc Kinh để quay một đoạn phim ngắn về một chuyện tình lãng mạn, xuất phát từ một câu chuyện về một chàng trai nghèo khó. Đoạn phim ngắn đã đạt giải thưởng và Trương Hàn quyết định gắn bó với nghề diễn.

Đời tư
Trương Hàn từng có mối tình 5 năm với diễn viên Trịnh Sảng. Đến năm 2014 hai người chia tay. Tháng 8 năm 2015, Trương Hàn công khai tình cảm với diễn viên Cổ Lực Na Trát.
Ngày 25 tháng 12 năm 2017, hai phía studio của Trương Hàn và Cổ Lực Na Trát ra thông báo chia tay.

Danh sách phim

Phim truyền hình

Phim điện ảnh
2007 - Dấu tích trưởng thành (成长的痕迹) - vai Lý vân Phong
2007 - Tinh Võ Môn (精舞门) - vai MC Haha
2008 - Turbulent Times (狂暴)
 2009 - Hearty Paws 2 (心心歷險記2) - vai Trương Minh
2010 - Không giới hạn (無極限之危情速遞) - vai Cấp Hạn
 2013 - Đêm kinh hoàng (夜幕驚魂)
 2014 - Ít nhất còn có em (至少還有你) - vai Vương Huy
 2015 - Công thức tình yêu của cô nàng tomboy - vai Diệp Tư Dật
 2016- Tùy Đường Anh Hùng - vai La Thông

Âm nhạc

Nhạc phim
- Ngôn ngữ các vì sao (星空物語) - OST Cùng ngắm mưa sao băng (hát cùng Du Hạo Minh, Ngụy Thần, Chu Tử Kiêu)

- Hãy để anh tặng em một bài ca (讓我為你唱一首歌) - OST Cùng ngắm mưa sao băng (hát cùng Du Hạo Minh, Ngụy Thần, Chu Tử Kiêu)

- Nhặt lại ký ức (拾憶) - OST Cùng ngắm mưa sao băng

- Nhất thời bất cẩn yêu anh rồi (一不小心爱上你) - OST Vô tình yêu anh (song ca cùng Giang Ánh Dung)

- Cuộc phiêu lưu ngọt ngào (甜蜜的冒險) - nhạc game 光之冒險

- Yêu đến vô cùng (極限愛戀) - OST Không giới hạn (song ca cùng Trịnh Sảng)

- Làm người bạn tốt nhất của em (做最爱你的朋友) - OST Đẳng cấp quý cô

- Nước mắt thiên sứ (天使之淚) - OST Đẳng cấp quý cô 2

- Lời hứa của gió (风之诺言) - OST Sam Sam đến rồi

- Anh hùng trong gió -OST Thiếu niên tứ đại danh bổ

- Đừng hỏi - OST Sơn Hải Kinh Truyền Thuyết Xích Ảnh

Giải thưởng

Chú thích

Liên kết ngoài

Diễn viên Trung Quốc
Nam ca sĩ Trung Quốc
Nam diễn viên điện ảnh Trung Quốc
Ca sĩ Trung Quốc thế kỷ 21
Nam ca sĩ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Trung Quốc


title: Bristol Berkeley

text:
Bristol Berkeley là một mẫu thử máy bay ném bom của Anh. Có 3 chiếc được chế tạo nhưng không được sản xuất.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

Berkeley
Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: CAMS 33

text:
CAMS 33 là một loại tàu bay trinh sát chế tạo ở Pháp đầu thập niên 1920.

Quốc gia sử dụng

Hải quân Pháp

Tính năng kỹ chiến thuật (33B)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Taylor, John W. R. and Jean Alexander. Combat Aircraft of the World. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969. ISBN 0-71810-564-8.
 Taylor, Michael J. H. Jane's Encyclopedia of Aviation. London: Studio Editions, 1989. ISBN 0-517-69186-8.
 World Aircraft Information Files. London: Bright Star Publishing, File 891, Sheet 02.

33
Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Máy bay tuần tra Pháp 1920–1929
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay tuần tra
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Caproni Ca.90

text:
Caproni Ca.90 là một mẫu thử máy bay ném bom hạng nặng của Ý, được hãng Caproni thiết kế trong thập niên 1920. Khi bay lần đầu năm 1929 nó là máy bay lớn nhất thế giới vào thời điểm đó.

Tính năng kỹ chiến thuậts

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Angelucci, Enzo. The Rand McNally Encyclopedia of Military Aircraft, 1914-1980. San Diego, California: The Military Press, 1983. ISBN 0-517-41021-4.
 The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985). London: Orbis Publishing, 1985.

Liên kết ngoài

Ca.090
Máy bay ném bom Italy 1920–1929
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay sáu động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Ý


title: Curtiss XA-14

text:
Curtiss XA-14 là một loại máy bay cường kích được Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ thử nghiệm trong thập niên 1930. Nó có thể bay nhanh như một máy bay tiêm kích tiêu chuẩn đang được biên chế vào thời điểm thử nghiệm.

Tính năng kỹ chiến thuật (XA-14)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Eden, Paul and Soph Moeng, eds. The Complete Encyclopedia of World Aircraft. London: Amber Books Ltd., 2002. ISBN 0-7607-3432-1.
 Fahey, James C. U.S. Army Aircraft 1908-1946. New York: Ships and Aircraft, 1946.
 Fitzsimons, Bernard, ed. The Illustrated Encyclopedia of the 20th Century Weapons and Warfare, Vol. 21. London: Purnell & Sons Ltd. 1967/1969. ISBN 0-8393-6175-0.
 Swanborough, F. Gordon and Peter M. Bowers. United States Military Aircraft Since 1909. New York: Putnam, 1964. ISBN 0-85177-816-X.

A-14
A-14, Curtiss
Máy bay chiến đấu
Máy bay cường kích
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh giữa
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay cường kích Hoa Kỳ


title: Lưu Thọ

text:
Lưu Thọ (劉壽), tức Tề Ý vương (齊懿王), tên thật là là vị chư hầu vương thứ sáu của tiểu quốc Tề, một chư hầu nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Lưu Thọ là con của Tề Hiếu vương, vương chủ thứ năm của tiểu quốc Tề. Năm 154 TCN, Tề Hiếu vương tự sát trong lúc bị quân các chư hầu vây hãm, Hán Cảnh đế lập tước cho Lưu Thọ, tức Tề Ý vương.

Cùng năm đó, Chu Á Phu đánh tan liên quân Ngô-Sở, Ngô vương Tỵ bỏ chạy qua sông Trường Giang, bị người Đông Việt giết. Sở vương Lưu Mậu bại trận đã tự sát. Chu Á Phu mang quân cứu Tề. Liên quân các chư hầu Giao Đông, Giao Tây, Tế Nam và Tri Xuyên đánh 3 tháng không hạ được, liệu thế không chống nổi giải vây rút về nước. Quân Hán tấn công diệt bốn chư hầu.

Năm 131 TCN, Tề Ý vương qua đời. Ông ở ngôi 22 năm. Con ông là Lưu Thứ Cảnh lên kế thừa tước vị, tức Tề Lệ vương.

Xem thêm
Tề Lệ vương
Tề Hiếu vương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Tề Điệu Huệ vương thế gia

Chú thích

Chư hầu vương nhà Hán
Vua nước Tề
Năm sinh thiếu
Mất năm 131 TCN


title: Curtiss B-2 Condor

text:
Curtiss B-2 Condor là một loại máy bay ném bom của Hoa Kỳ trong thập niên 1920.

Biến thể
Model 52
XB-2
B-2
B-2A
Model 53 Condor 18

Quốc gia sử dụng

Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (B-2)

Xem thêm

Tham khảo

 Bowers, Peter M. Curtiss Aircraft 1907-1947. London: Putnam & Company Ltd., 1979. ISBN 0-370-10029-8.

Liên kết ngoài
 Curtis B-2 Condor page of Joe Baugher, part of his Encyclopedia of American Aircraft
 USAF Museum article on B-2

B-2 Condor
B-2 Condor, Curtiss
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh


title: Curtiss CS

text:
Curtiss CS (hay Model 31) là một loại máy bay ném bom ngư lôi và trinh sát được Hải quân Hoa Kỳ sử dụng trong thập niên 1920.

Biến thể
Curtiss CS-1
Curtiss CS-2
Curtiss CS-3

Martin SC-1
Martin SC-2
Martin T2M
Martin XSC-6
Martin SC-6
XSC-7

Quốc gia sử dụng

Hải quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (SC-2 bản trên bộ)

Xem thêm

Tham khảo

 NAS Grosse Ile
 history.navy.mil

CS
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1920
Thủy phi cơ
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom ngư lôi
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Curtiss T-32 Condor II

text:
Curtiss T-32 Condor II là một loại máy bay ném bom và chở khách hai tầng cánh của Hoa Kỳ trong thập niên 1930, do hãng Curtiss Aeroplane and Motor Company thiết kế chế tạo.

Biến thể

T-32
T-32C
AT-32A
AT-32B
AT-32C
AT-32D
AT-32E
BT-32
CT-32
YC-30

R4C-1

Quốc gia sử dụng

Dân sự

LAN-Chile les

China National Aviation Corporation

Swissair

International Air Freight, Croydon

American Airways
Eastern Air Transport

Quân sự

Không quân Hải quân Argentina

Không quân Trung Hoa Dân quốc

Không quân Colombia

Không quân Honduras

Không quân Peru

Không quân Hoàng gia

Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ
Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ
Hải quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (BT-32)

Xem thêm

Tham khảo

 Andrade, John M. U.S.Military Aircraft Designations and Serials since 1909. Earl Shilton, Leicester, UK: Midland Counties Publications, 1979. ISBN 0-904597-22-9. (Page 63 and 214)
 Bowers, Peter M. Curtiss Aircraft 1907-1947. London: Putnam & CompanyLtd., 1979. ISBN 0-370-10029-8.
 Taylor, H.A. "The Uncompetitive Condor" AirEnthusiast Six, March-June 1978. Bromley, Kent, UK: Pilot Press Ltd., 1978.
 The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985). Orbis Publishing, 1985.

Liên kết ngoài
USAF Museum C-30 factsheet
USAF Museum YC-30 factsheet
 History of the Không quân Hải quân Argentina CT-32s

T-32 Condor II
Máy bay chở khách Hoa Kỳ 1930–1939
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
Máy bay chiến đấu
Máy bay dân sự
Máy bay ném bom
Máy bay chở khách
Máy bay vận tải
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh


title: Đồn điền Cada

text:
Đồn điền cà phê CADA Đây là một trong những đồn điền hình thành sớm bởi quá trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp ở Đông Dương nói chung và Đắk Lắk nói riêng (năm 1922). Đồn diền kéo dài từ km 18 đến km 47 ven quốc lộ 26 trên tuyến đường Buôn Ma Thuột đi Nha Trang.

Lịch sử

Đây là một trong những đồn điền ra đời sớm bởi quá trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp ở Đông Dương nói chung và Đắk Lắk nói riêng (năm 1922). CADA là từ viết tắt của cụm từ COMPAGNIE AGRICOLE D'ASIE: Công ty Nông nghiệp Á Châu, với diện tích ban đầu gần 2.000 hecta với vốn đầu tư là 50.000 Frs (quan tiền Tây) kinh doanh cà phê và trà. Ngoài diện tích trồng cà phê và trà, để thuận tiện cho việc khai thác và chế biến Pháp đã cho xây dựng một số hạng mục công trình tại 02 địa điểm chính trong khu vực đồn điền:

1. Km 24 - Nhà ở cho Giám đốc và phó giám đốc; Nhà ở cho đốc công; Văn phòng làm việc; Nhà kho; Chợ; Cửa hàng; Trạm gác; Nhà ở cho công nhân; Trạm y tế.

2. Km 25 - Nhà chủ lớn; Nhà ở cho kỹ sư và đốc công người Pháp ở; Nhà kho; Nhà máy và xưởng sửa chữa; Kho xăng dầu; Nhà khách; Bưu điện; Nhà ở cho cán bộ, thợ máy, thợ điện, lái xe và công nhân.

Cũng như bất kỳ công nhân ở một nơi nào khác trong các đồn điền của Pháp ở Việt Nam, người công nhân bị đối xử vô cùng tàn nhẫn. Tại đồn điền CADA chủ Pháp bóc lột công nhân bằng sự trả lương rẻ mạt, thực chất chế độ làm việc công nhân đã trở thành những người nô lệ và trước tình hình đó, với bản chất cách mạng của mình, đội ngũ công nhân ở các đồn điền đã không ngừng đứng lên đấu tranh để tự giải phóng. Trải qua những cuộc đấu tranh sôi nổi và mạnh mẽ, liên tục từ những năm 1927 – 1932 – 1935. Đến tháng 2/1940 tại đồn điền CADA đã nổ ra một cuộc đấu tranh lớn của công nhân, buộc Pháp phải nhượng bộ. Từ thắng lợi này công nhân càng tin tưởng ở sức mạnh, từ đó mà trong nội bộ công nhân ngày càng có sự đoàn kết chặt chẽ hơn.

CADA là nơi ra đời của Chi bộ đồn điền - Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên trong công nhân của tỉnh Đắk Lắk, nhằm tập hợp lực lượng của các tầng lớp nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng đứng lên đấu tranh giải phóng dân tộc. Sáng ngày 18/8/1945, lần đầu tiên lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên cột cờ trước trụ sở UBCM lâm thời của đồn điền, đánh dấu mốc son sáng ngời của đội ngũ công nhân đồn điền cà phê CADA trong sự nghiệp đấu tranh chống thực dân Pháp ở Đắk Lắk. Trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, công nhân đồn điền cà phê CADA còn tham gia vào cuộc tổng tiến công, nổi dậy tết Mậu Thân năm 1968 và mùa Xuân 1975, giải phóng Đắk Lắk, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Công nhận di tích lịch sử
Ngày 26/01/1999, Bộ Văn hoá – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã cấp bằng công nhận Đồn điền cà phê CADA là di tích lịch sử cấp quốc gia.

Chú thích

Di tích tại Đắk Lắk


title: De Havilland DH.14 Okapi

text:
de Havilland DH.14 Okapi là một loại máy bay ném bom ngày 2 chỗ của Anh, do hãng de Havilland chế tạo trong thập niên 1910.

Biến thể
 DH.14
 DH.14A

Quốc gia sử dụng

Không quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật (DH.14)

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
British Aircraft Directory entry

Okapi
Máy bay quân sự Anh thập niên 1910
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: De Havilland DH.27 Derby

text:
de Havilland DH.27 Derby là một mẫu thử máy bay ném bom hai tầng cánh cỡ lớn của Anh.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

DH.27 Dearby
Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: De Havilland DH.65 Hound

text:
de Havilland DH.65 Hound là một loại máy bay ném bom ngày hai chỗ của Anh trong thập niên 1920, do hãng de Havilland thiết kế chế tạo.

Quốc gia sử dụng

Không quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật (DH.65A)

Xem thêm

Tham khảo

British Aircraft Directory accessed ngày 21 tháng 6 năm 2007

Liên kết ngoài
British Aircraft Directory

Hound
Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: De Havilland DH.72

text:
de Havilland DH.72 là một loại máy bay ném bom hai tầng cánh 3 động cơ cỡ lớn của Anh, nó mới chỉ dừng ở mẫu thử, không được đưa vào sản xuất.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

DH.72
Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ba động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh


title: Francisco de la Lastra

text:
Francisco de la Lastra y de la Sotta (4 tháng 10 năm 1777 - 13 tháng 5 năm 1852) là một tướng lĩnh và Giám quan tối cao đầu tiên của Chile (1814).

Ông được sinh ra ở Santiago de Chile, con trai của Antonio de la Lastra Cortés và María de la Sotta y Aguila. Lúc còn trẻ, ông đã được gửi đến Tây Ban Nha để học tập, và phục vụ trong Hải quân Hoàng gia Tây Ban Nha, được thăng trung úy hải quân vào năm 1803, và vẫn còn giữ hàm này cho đến 1807. Ông trở lại Chile vào năm 1811. Sau khi về nước, ông đã nắm giữ các nhiệm vụ khác nhau trong quân đội, gia nhập quân đội cách mạng, và được bổ nhiệm thống đốc chính trị và quân sự của Valparaiso. Ông đã tổ chức ở cảng đó lực lượng quân dự bị hải quân và dân quân, và cũng đã thành lập kho vũ khí quốc phòng của lực lượng này.

Tham khảo

Nguyên thủ quốc gia Chile
Sinh năm 1777


title: Terror Trap

text:
Bẫy kinh hoàng (tựa trong tiếng Anh: Terror Trap) là một bộ phim kinh dị Mỹ được thực hiện vào năm 2010 do Dan Garcia làm đạo diễn kiêm biên kịch, có sự tham gia của David James Elliott, Michael Madsen và Jeff Fahey. Mác phim chính thức của Terror Trap là Once you check in, there're no escape..., (dịch tiếng Việt: Một lần bạn vào, sẽ không có lối ra...).

Nội dung
Cặp vợ chồng Don và Nancy đang lái xe trên đường từ Louisiana trở về nhà thì bị chiếc xe hơi lạ hoắc tông vào nhiều lần thật mạnh rồi chạy mất, xe của họ lúc đó bị hư nặng và họ liền gọi cảnh sát đến. Trong vòng khoảng mười lăm phút sau, một sĩ quan cảnh sát đến nơi, ông ta bảo hai vợ chồng về nhà nghỉ gần đó để ông ta lo vụ chiếc xe, hai vợ chồng không biết rằng ông cảnh sát đó là một tay sát nhân máu lạnh thích giết người và nhà nghỉ hắn vừa đề cập đến chính là nơi của hắn cùng nhiều đồng bọn khác bắt cóc người về và giết.

Diễn viên
David James Elliott - Don
Heather Marie Marsden - Nancy
Michael Madsen - Carter
Jeff Fahey - Cleveland
Andrew Sensenig - Jonas Ruggins
Lacey Minchew - Sydney
Matt Triplett - tên sát nhân 1
Mark De Alessandro - tên sát nhân 2
Danny Cosmo - tên sát nhân 3
Jack Radosta - tên sát nhân 4
Chris J. Fanguy - tên sát nhân 5
Mike Mayhall - tên sát nhân 6
Bill Martin Williams - người giảng đạo
Wayne Douglas Morgan - sĩ quan cảnh sát thật sự
Jerry Lee Leighton - người lái xe tải
Steve Petit - lính cứu hỏa
Judy Henderson - mẹ của Sydney

Chú thích và tham khảo
Terror Trap tại Internet Movie Database
Terror Trap tại Rotten Tomatoes

Tham khảo

Phim năm 2010
Phim tiếng Anh
Phim kinh dị Mỹ
Phim hãng American World Pictures
Phim hãng Dan Garcia Productions
Phim hãng DMG Holdings
Phim hãng Most Wanted Films
Phim Mỹ
Phim giật gân Mỹ


title: Kính bảo hộ

text:
Kính bảo hộ hay kính mắt an toàn là một loại vật dụng để bảo vệ mắt, ngăn mắt không tiếp xúc với nước hoặc tránh tiếp xúc với hóa chất, bụi... Chúng được sử dụng ở nhiều môi trường công việc như hàn cắt kim loại, công tác mộc, vệ sinh môi trường, phòng thí nghiệm... hoặc được các vận động viên đeo khi bơi lội hoặc khi nhảy dù.

Lịch sử
Người Eskimo đã biết sử dụng da tuần lộc, vỏ cây và gỗ để làm vật dụng che mắt tránh bão tuyết. Loại kính bảo hộ của họ được làm cong để vừa với khuôn mặt người sử dụng và có một đường rãnh lớn để lộ mũi. Trên tấm da có rạch một khe nhỏ dài để cho phép ánh sáng đi qua cũng như làm giảm tia cực tím. Kính có sợi dây làm bằng gân tuần lộc để có thể đeo trên đầu.

Đầu thế kỷ 20, tài xế các xe mui trần đã đeo kính bảo hộ để ngăn không bị bụi bay vào mắt. Sau khi máy bay được phát minh năm 1903 kính bảo hộ đã trở lên cần thiết cho các phi công để bảo vệ mắt khỏi gió tốc độ cao và hạt bụi bay nhanh. Người phi công đầu tiên đeo kính bảo hộ có lẽ là Charles Manly khi ông thực hiện bay nhưng thất bại bằng máy bay của người bạn Samuel Pierpont Langley vào năm 1903.

Tham khảo

An toàn và sức khỏe nghề nghiệp
Kính mắt
Nhãn khoa
Thiết bị y khoa
Thực tế ảo


title: Chó Bắc Kinh

text:
Chó Bắc Kinh (Trung văn: 北京狗 "Bắc Kinh cẩu" hoặc 北京犬 "Bắc Kinh khuyển"), còn được gọi bằng tên một số tên gọi khác như chó sư tử (獅子狗 "sư tử cẩu"), phúc cẩu (福狗) vân vân, là một loài chó có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Nguồn gốc và lịch sử
Chó Bắc Kinh được coi là những con chó thiêng liêng, thần thánh mà được kính trọng như theo một truyền thuyết về sư tử đá Trung Quốc với khả năng xua đuổi tà ma cho gia chủ. Chúng chỉ được nuôi bởi Hoàng gia Trung Quốc và được tôn trọng như thần thánh. Nếu bạn ăn trộm một trong những con chó này bạn sẽ bị hành hình. Những người không thuộc quý tộc phải cúi chào chúng. Khi hoàng đế băng hà, con Bắc Kinh của ngài được mai táng cùng để có thể theo bảo vệ ngài tại thế giới bên kia. Vào năm 1860, người Anh xâm chiếm Cung điện Hoàng gia Trung Hoa. Những người lính bảo vệ Hoàng gia Trung Hoa được yêu cầu thủ tiêu những con chó nhỏ này để bảo vệ chúng khỏi rơi vào bàn tay của những "con quỷ ngoại xâm". Năm con Bắc Kinh đã sống sót và được đưa tới diện kiến Nữ hoàng Victoria. Từ năm con chó Bắc Kinh đó mà có được giống chó Bắc Kinh ngày nay. Vào năm 1893, loài này lần đầu tiên được triển lãm tại Anh Quốc. Chó Bắc Kinh được công nhận bởi AKC Toy Dog vào năm 1909.

Giới thiệu
Chó Bắc Kinh là một giống chó nhỏ, cân đối, khỏe mạnh. Nó có cơ thể săn chắc, vững vàng, chiều dài hơi nhỉnh hơn chiều cao. Đầu lớn hơn so với phần còn lại của cơ thể, mặt gãy khá rõ rệt. Phần trước của khuôn mặt nhẵn, bằng phẳng. Mõm rộng, dày phía dưới đuôi mắt chia thành hai phần trên và dưới của khuôn mặt. Mõm màu đen. Mũi đen rộng và ngắn. Hàm dưới hơi trề với cặp xương hàm khỏe, rộng. Đôi mắt tròn, to, lồi cách xa nhau với mí mắt đen. Đôi tai ở phía mặt trước của đầu, hình trái tim, buông thõng sát đầu. Chúng rậm lông đến nỗi khi chúng xuất hiện trông vuông vắn như một hình chữ nhật vậy. Cổ ngắn. Chân ngắn, dày và khỏe khoắn. Đuôi cao, hơi cong và cuộn qua lưng. Bộ lông ngoài dài, thô và rậm về cấu tạo. Lớp lông tơ mềm mại và rậm.

Từ 2-4 tháng tuổi, giống này nặng khoảng 1 đến 6 kg và cao từ 13–23 cm. Khi trưởng thành chúng nặng trên 3 hoặc 5 kg phụ thuộc cả vào lúc nhỏ nhưng chiêu cao không tăng đáng kể (có con cao thêm khoảng 1–3 cm, nhưng có con chỉ cao thêm 0,3-0,8 cm). Tuổi đời từ 10 đến 15 năm.

Đặc điểm
Pekingese là những chú chó nhỏ rất dũng cảm. Những con chó đáng yêu này có thể là bạn đồng hành tuyệt vời. Chúng có khả năng ăn cực nhiều mà không biết no nhưng nếu cho ăn quá nhiều, chúng sẽ nhanh chóng tăng cân. Đây là một giống chó trông nhà khá tốt. Pekingese khó có thể gây ra hỏng hóc đồ trong nhà.

Điều này có thể dẫn đến sự đa dạng về những hành vi tiêu cực, bao gồm: khó bảo, tự tiện, ghen tị, lo lắng cô độc, quá bảo vệ, gầm gừ, cắn xé, cắn trộm và sủa quá nhiều khi con chó cố gắng báo hiệu cho bạn điều nó muốn làm. Nếu bạn có chúng ăn trên bàn, chúng sẽ dần biếng ăn, và càng thể hiện sự khó bảo đối với chủ nhân, chúng càng biếng ăn hơn. Chúng có thể trở thành những con chó dữ tợn,có thể dẫn đến những hành vi liều lĩnh, dại dột khi chúng cố gắng để vượt qua. Đây không phải là tính cách đặc trưng của Pekingese.

Chúng có những hành vi trên dẫn đến từ việc mọi người cho phép chúng tự ý hành động trong nhà. Nếu một con Pekingese tuân theo luật lệ, những giới hạn điều mà chúng được làm và không được phép làm, kèm với những chuyến đi dạo hàng ngày để giải tỏa năng lượng, chúng sẽ thể hiện sự khác biệt rõ ràng, tính cách dễ thương hơn nhiều. Không hay chút nào khi để những con vật nhỏ bé này tự tung tự tác.

Ngay từ đầu bạn phải bắt đầu thể hiện quyền lực của bạn để giữ gìn tôn ti trật tự, thể hiện bạn là người chủ vững vàng, mạnh mẽ, nó có thể thoải mái và là một con chó tuyệt vời đích thực. Những điểm chung mà loài Pekingese có được là khỏe mạnh, hay vui chơi chạy nhảy, rất hay quấn quýt bên chủ, ngoan ngoãn và dễ thương. Nhược điểm của loài này là không thông minh (còn phụ thuộc vào tùy từng con) và hay cắn nhưng chúng cũng không phải là giống chó khó bảo, răng chúng không sắc và nhiều lắm nên có thể yên tâm khi nhà có trẻ nhỏ.

Pekingese phù hợp với cuộc sống căn hộ. Chúng tương đối hiếu động trong nhà và sẽ thoải mái mà không cần sân hay vườn. Thích hợp với môi trường ở Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Nhật Bản...

Hoạt động
Pekingese cần đi dạo hàng ngày, nơi mà con chó được chạy là bên cạnh hoặc đằng sau xe đạp chủ nhân, bởi bản năng mách bảo con chó rằng chủ nhân dẫn đường và là người ra lệnh. Chơi đùa sẽ đảm đương nhiều đối với nhu cầu vận động, tuy nhiên, như với nhiều loài chó khác, chơi đùa sẽ không thỏa mãn đủ nhu cầu đi dạo. Những con chó không đi dạo hàng ngày dường như sẽ thể hiện nhiều những vấn đề về hành vi. Chúng cũng sẽ thích thú với việc chạy nhảy trong một khu vực bảo đảm không xích, ví dụ như một sân rộng có rào quanh. Cho chó Pekingese của bạn làm quen với xích khi còn là cún con. Nhiều người nuôi chó bảo tôi rằng con Pekingese của họ có thể đi dạo tới 4 dặm vào mỗi tối. Chúng rất ghét bị xích hay buộc một chỗ và đôi lúc có thể tỏ ra bướng bỉnh.

Chăm sóc
Chải lông hàng ngày đối với bộ lông kép dài là cần thiết. Kiểm tra thêm phần thân sau, mà có thể bẩn, lấm đất. Con cái rụng lông tơ khi vào mùa. Gội khô thường xuyên. Làm sạch khuôn mặt và mắt hàng ngày và kiểm tra bàn chân để lấy đi những hạt dại và dị vật mắc lại ở đó. Giống chó này rụng lông vừa phải. Chúng ăn uống được nhiều mà không biết no nên khi chăm sóc chỉ nên cho ăn đủ bữa và tuyệt đối tránh không cho ăn những thực phẩm linh tinh, không rõ nguồn gốc hay đồ tanh, chua, cay, mặn...Tuyệt đối không cho ăn xúc xích, giò chả,...Nên cung đủ quả chín, rau xanh. Loài này rất ít sủa.

Chú thích

Tham khảo

Giống chó


title: Nguyên Huệ Vương hậu

text:
Nguyên Huệ Vương hậu (Hangul: 원혜태후, chữ Hán: 元惠太后; ? – 1022) là một vương hậu của vua Cao Ly Hiển Tông.

Bà là con gái thứ hai của Kim Ân Phó (金殷傅) và là em gái của Nguyên Thành Vương hậu, chị gái của Nguyên Bình Vương hậu, là những người vợ khác của Hiển Tông, được phong Yên Sơn cung chúa (安福宮主). Năm 1019 bà hạ sinh vương tử Vương Huy, sau này trở thành là vua Cao Ly Văn Tông. Năm sau được cải phong Diên Đức cung chúa (延德宮主). Khi mất được truy phong Vương hậu, ban thụy Nguyên Huệ. Văn Tông truy tôn Vương thái hậu.

Hậu duệ
 Cao Ly Văn Tông Vương Huy (고려 문종 왕휘; 1019 – 1083)
 Tĩnh Giản vương Vương Cơ (정간왕 왕기; 1021 – 1069). Sơ phong Khai Thành Quốc công (開城國公), Bình Nhưỡng công (平壤公). Khi mất mới truy phong tước Vương.
 Con gái là Trinh Ý Vương hậu (정의왕후), vợ của Cao Ly Thuận Tông.
 Hiếu Tư Vương hậu (효사왕후), Cao Ly Đức Tông Vương Khâm nguyên phối.

Xem thêm
 Cao Ly Hiển Tông

Tham khảo

Vương hậu Cao Ly
Phi tần Cao Ly


title: Valparaíso

text:
Thành phố Valparaíso (, ) là thành phố và khu tự quản trung tâm của vùng đô thị lớn thứ 3 Chile. Thành phố này là tỉnh lỵ tỉnh Valparaíso và vùng Valparaíso. Thành phố có dân số 272.000 (2002) người, vùng đô thị có dân số 930.000 người. Quốc hội Chile được thành lập ở đây năm 1990 và đóng trụ sở ở đây. Trung tâm thành phố cách Santiago de Chile 111,8 km về phía tây bắc.

Trong lịch sử, Valparaíso từng đóng một vai trò rất quan trọng như là một địa điểm chính trị trong nửa cuối của thế kỷ 19, khi thành phố phục vụ như là một điểm dừng chân cho các tàu du lịch giữa Đại Tây Dương và Thái Bình Dương khi qua eo biển Magellan. Luôn luôn là một điểm đến thu hút người nhập cư châu Âu, các khu đô thị ở Valparaíso mọc lên như nấm vào thời hoàng kim của nó, khi thành phố được biết đến bởi các thủy thủ quốc tế với tên gọi "Little San Francisco" và "Jewel của Thái Bình Dương".
Các ví dụ về các vinh quang cũ của Valparaíso bao gồm sở giao dịch chứng khoán lâu đời nhất của châu Mỹ La tinh, sở cứu hỏa tình nguyện đầu tiên của lục địa, thư viện công cộng đầu tiên của Chile, và tờ báo lâu đời nhất ngôn ngữ Tây Ban Nha công bố liên tục trên thế giới. Việc mở kênh đào Panama và giảm giao thông tàu biển giáng một đòn vào kinh tế Valparaíso, mặc dù thành phố đã có một thời kỳ phục hồi ấn tượng trong những năm gần đây.

Mặc dù San Antonio gần đó đã trở thành cảng biển thương mại quan trọng nhất của đất nước về trọng tải di chuyển, thành phố của Valparaíso vẫn còn là một trung tâm văn hóa sôi động của Chile. Đại đô thị Valparaíso (bao gồm Valparaíso, Viña del Mar, Quilpué và Villa Alemana) có nồng độ dân số lớn thứ ba trong cả nước sau khi vùng đô thị Santiago và vùng đô thị Concepción.

Tham khảo

Thành phố của Chile
Di sản thế giới tại Chile


title: Phiên Satsuma

text:
là một phiên của Mạc phủ Tokugawa trong thời kỳ Edo từ năm 1602 đến năm 1871. Phiên Satsuma sở hữu hai tỉnh là Satsuma, Ōsumi, hầu hết các quận và huyện của tỉnh Hyūga (toàn bộ tỉnh Kagoshima ngày nay và phần phía tây nam của tỉnh Miyazaki) và Vương quốc Lưu Cầu (tỉnh Okinawa ngày nay).

Tổng quan
Lãnh chúa Tozama đặt thủ phủ ở Thành Kagoshima trong thời Edo. Những Daimyō của gia tộc Shimazu đã cai trị phiên này kể từ thời kỳ Kamakura. Phiên Satsuma là tên phổ biến và tên chính thức là . Sau khi cuộc cải cách Hanseki hōkan được tiến hành, nó được đổi tên thành , nắm giữ 729.000 Thạch lúa gạo, nếu tính luôn Lưu Cầu thì năng suất lúa là 900.000 Thạch (giá trị cao nhất của thóc và gạo lứt thực tế là khoảng một nửa) khiến nó trở thành phiên lớn thứ hai sau Phiên Kaga.

Các cấp bậc của các gia tộc trực thuộc phiên Satsuma đã được thiết lập vào năm Chính Đức thứ nhất, bao gồm , , ,  và , trong cẩm nang Sanshu Goji, địa vị gia đình này được gọi là Karoyo (家老与), đây là tầng lớp samurai thượng lưu và có thể bổ nhiệm một Karo, vị trí cấp cao nhất trong số các người hầu của một gia đình samurai, tuy nhiên, địa vị gia đình của Yoriai Nami chỉ tồn tại một thế hệ nên có sự thay đổi nhanh chóng,  (2 gia đình), , , , đây là lính canh của lâu đài,  nghĩa là người trợ giúp hoặc trợ lý, nó được chia thành 10 gia đình.

Là một trong những phiên mạnh nhất thời kỳ Tokugawa trong lịch sử Nhật Bản, và đóng một vai trò quan trọng trong cuộc Minh Trị Duy Tân và trong chính phủ của thời Minh Trị sau đó. Trong cuộc chiến tranh Mậu Thìn, bất chấp vụ bắn phá Kagoshima, phiên Satsuma trở nên thân thiết với nước Anh hơn và theo đuổi việc hiện đại hóa lục quân và hải quân nhờ sự trợ giúp của họ. Nhà buôn người Scotland là Thomas Blake Glover bán một số lượng lớn tàu chiến và súng ống cho các tỉnh miền Nam. Các chuyên gia quân sự Anh và Hoa Kỳ, thường là các cựu sĩ quan, có thể đã trực tiếp tham gia các trận đánh. Đại sứ Anh Harry Smith Parkes ủng hộ quân đội chống Shōgun trong nỗ lực lập nên một Đế triều hợp pháp và thống nhất Nhật Bản, và để chống lại ảnh hưởng của người Pháp với Mạc phủ. Trong thời kỳ đó, các lãnh đạo phía Nam Nhật Bản như Saigō Takamori ở Satsuma, hay Itō Hirobumi và Inoue Kaoru ở Chōshū luôn chú tâm đến quan hệ cá nhân với các nhà ngoại giao Anh, đáng chú ý có Ernest Mason Satow. Sau chiến thắng, chính quyền mới bắt đầu bằng việc thống nhất đất nước dưới một quyền lực duy nhất, hợp pháp và vững mạnh của triều đình. Hoàng cung được chuyển từ Kyoto đến Tōkyō cuối năm 1868. Quyền lực chính trị và quân sự của các phiên (han) bị bãi bỏ hoàn toàn, và các phiên sớm được đổi thành các tỉnh, với thống đốc được Thiên hoàng bổ nhiệm. Một cải cách lớn là việc hủy bỏ và truất hữu có hiệu quả tầng lớp samurai, cho phép rất nhiều các samurai chuyển sang các vị trí hành chính hay kinh doanh, nhưng đẩy rất nhiều người khác vào cảnh nghèo khó. Các phiên phía Nam như Satsuma, Chōshū và Tosa, vốn giữ vai trò quyết định trong chiến thắng, chiếm giữ hầu hết các vị trí trọng yếu trong triều vài thập kỷ sau cuộc chiến, một tình thế đôi khi được gọi là "Chính thể đầu sỏ thời Minh Trị" và được chính thức hóa bằng việc thành lập Viện nguyên lão (genrō).

Xem thêm
 Danh sách phiên Nhật Bản
 Phế phiên, lập huyện
 Bảo tàng Minh Trị Duy tân
 Minh Trị Duy Tân
 Gia tộc Shimazu

Tham khảo

Kyushu
Tỉnh Satsuma
Minh Trị Duy Tân


title: Singin' in the Rain

text:
Singin' in the Rain là bộ phim nhạc kịch hài năm 1952 do Gene Kelly và Stanley Donen đạo diễn, diễn viên Gene Kelly, Donald O'Connor và Debbie Reynolds, Kelly cũng là người dàn dựng vũ đạo cho bộ phim. Bộ phim miêu tả một cách vui nhộn về Hollywood, với 3 ngôi sao đóng vai những nghệ sĩ đang chuyển từ thời kì phim câm sang phim có lời thoại."

Phim chỉ thành công khiêm tốn khi ra mắt, chỉ có diễn viên O'Connor đoạt giả Nam diễn viên xuất sắc nhất tại giải Quả cầu vàng và Comden cùng Green chính thắng tại Writers Guild of America Awards. Tuy nhiên, nó được thừa nhận là huyền thoại bởi các nhà phê bình đương thời. Bộ phim thường được miêu tả là vở nhạc kịch hay nhất mọi thời đại, đứng đầu trong danh sách AFI's 100 Years of Musicals, và đứng thứ năm trong danh sách những bộ phim Mỹ hay nhất mọi thời đại năm 2007.

Nội dung
Lấy bối cảnh năm 1927, khi ngành công nghiệp điện ảnh có một bước chuyển mình mạnh mẽ từ phim câm sang phim lồng tiếng. Don Lockwood (Gene Kelly thủ vai) là một ngôi sao phim câm. Anh có một tuổi thơ nghèo khổ nhưng luôn gắn liền với âm nhạc. Trong một dịp may mắn, Don đã lọt vào mắt xanh của đạo diễn studio R.F Simpson và trở thành diễn viên. Cuộc sống của chàng tài tử điển trai này có lẽ sẽ không thay đổi nếu anh không gặp Kathy Selden (Debbie Reynolds đóng), một cô gái trong dàn đồng ca gây cho anh ấn tượng mạnh ngay từ lần đầu gặp gỡ. Từ đó, rắc rối liên tiếp tìm đến với Don. “Người tình phim ảnh” Lina Lamont (Jean Hagen) tin rằng Don thích cô cả trên phim cũng như ngoài đời. Tuy nhiên người Don mang lòng yêu lại là Kathy, nhưng anh không thể công khai với cô gái này do lo ngại ảnh hưởng tới hình ảnh “cặp đôi hoàn hảo” Don – Lina trên màn ảnh. Sự cố tiếp theo xảy đến với chàng diễn viên là việc đóng phim lồng tiếng. Bộ phim Jazz Singer đã đánh dấu kỷ nguyên mới cho thể loại phim thoại. Để không bị tụt hậu, Don và ê-kíp của mình phải chuyển phim câm The Duelling Cavalier sắp tới thành phim có tiếng The Dancing Cavalier. Với chàng diễn viên điển trai có tài năng ca hát, nhảy múa thiên bẩm thì chuyện đó chẳng có gì khó khăn, nhưng với Lina thì ngược lại. Cô có một chất giọng chát chúa và chẳng thể hát đúng tông nổi một bài. Kết quả là buổi ghi hình, thu âm thử cho phim thoại lần đầu tiên của 2 người thất bại thảm hại. Trong lúc cả ê-kíp đang chán nản thì Don và bạn diễn Cosmo Brown (Donald O’Connor đóng) đã nghĩ ra cách thay thế giọng hát của Lina bằng giọng của Kathy. Vì yêu Don nên Kathy đã nhận lời đứng sau cánh gà để hát thay cho cô nàng diễn viên đỏng đảnh kia. Nhưng mọi chuyện đã đi xa hơn cả những gì Don nghĩ khi cô nàng Lina ghen tức đòi nhà sản xuất Simpson cho mình độc quyền giọng hát của Kathy trong 5 năm, điều này cũng có nghĩa là sự nghiệp của Kathy sẽ đi vào ngõ cụt. Trong lễ ra mắt phim The Dancing Cavalier, khán giả đã hào hứng yêu cầu Lina hát trực tiếp. Một lần nữa, cô nàng diễn viên kiêu kỳ phải nhờ tới sự trợ giúp của Kathy. Trong lúc Lina đang say mê “hát nhép”, Don, Cosmo và Simpson đã bí mật kéo chiếc rèm phía sau lưng cô. Bí mật bị lộ, Lina xấu hổ bỏ chạy, còn Kathy thì bối rối ngỡ ngàng trong lời giới thiệu của Don rằng cô “chính là ngôi sao thực sự”. Phim kết thúc với cảnh Don hôn Kathy trước tấm bảng “Singin’ in the rain” – tên bộ phim mới của hai người.

Quá trình sản xuất
Để làm ra được một bộ phim hay về thời kì chuyển giao giữa phim câm và phim thoại, hai nhà biên kịch Betty Comden và Adolph Green đã phải gặp và trò chuyện với nhiều người đã làm phim trong giai đoạn sơ khai của Hollywood để học hỏi kinh nghiệm của họ. Qua lăng kính hài hước của mình, Betty và Adolph đã cố gắng chuyển tải tất cả những hiện thực xã hội sống động của sự “giao thời” đó vào Singin’ in the rain. Không những vậy, họ còn thêm vào nhân vật thể hiện hình ảnh của nhà sản xuất phim Arthur Freed, đó là Mr. Simpson. Bên cạnh đó, bộ phim có tiếng đầu tiên được nhắc tới trong phim cũng lấy từ ngoài đời thực vào. Đó chính là phim The Jazz Singer của hãng Waner Bros – làm chấn động cả làng giải trí với một đoạn người nghệ sĩ hát.

Tham khảo

Phim năm 1952
Phim tiếng Anh
Phim hài Mỹ
Phim hài lãng mạn Mỹ
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1920
Phim hài ca nhạc Mỹ
Phim ca nhạc lãng mạn Mỹ
Phim về quá trình làm phim
Phim được lưu trữ tại Cơ quan lưu trữ phim Quốc gia Hoa Kỳ
Phim của MGM
Phim về diễn viên
Phim Mỹ
Phim lấy bối cảnh năm 1927
Phim lấy bối cảnh ở Los Angeles
Phim có diễn xuất giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất


title: Trận Langensalza (1866)

text:
Trận Langensalza là một hoạt động quân sự trong cuộc Chiến tranh nước Đức năm 1866, đã diễn ra vào ngày 27 tháng 6 năm 1866 gần Bad Langensalza tại nước Đức ngày nay, giữa quân đội Phổ và quân đội Hannover.

Trong khi quân đội Phổ xâm chiếm xứ Böhmen, một viên tướng Phổ là Eduard Vogel von Falckenstein đã xua quân tiến công xứ Hannover – đồng minh của người Áo trong cuộc chiến tranh năm 1866. Với ưu thế vượt trội về mặt quân số, lực lượng của Hannover dưới quyền tổng chỉ huy của vua Georg V đã bẻ gãy hoàn toàn một cuộc tấn công của một lữ đoàn quân Phổ dưới quyền chỉ huy của Thiếu tướng Edouard von Flies, buộc lực lượng của Phổ phải rút chạy trong hỗn loạn về Gotha. Trận đánh đã mang lại thiệt hại cho cả hai phía, trong đó thiệt hại của người Hannover chủ yếu là do súng trường nạp hậu Dreyse của các lực lượng Phổ gây nên. Bất chấp thắng lợi của mình, vua Georg V và quân đội Hannover không có sự lựa chọn chiến lược nào sau trận chiến. Trong khi đó, chỉ vào ngày hôm sau trận chiến, toàn bộ lực lượng thuộc Binh đoàn phía Tây của Phổ dưới quyền tổng tư lệnh Von Falckenstein đã kéo đến. Quân Hannover lúc này đã cạn kiệt lương thảo và đạn dược, đồng thời không thể hội quân với đồng minh của họ là người Bayern về hướng nam, nên phải đầu hàng quân đội Phổ vào ngày 29 tháng 6 năm 1866. Sau thắng lợi quyết định tại Hannover, tướng Falckenstein đã tiến đánh xứ Bayern với thắng lợi. Cuộc đầu hàng của người Hannover đã đánh dấu sự tan rã của Quân đội Hannover và việc sáp nhập Hannover vào Vương quốc Phổ đang trỗi dậy, qua đó góp phần thống nhất nước Đức thành một quốc gia dân tộc hiện đại.

Cuộc tiến công của tướng Flies trong trận Langensalza được xem là một trong những đợt tấn công phi nghĩa nhất trong lịch sử quân sự. Cũng giống sự chỉ huy quyết liệt của tướng Karl von Steinmetz – tư lệnh Binh đoàn thứ nhất trong cuộc Chiến tranh Pháp-Phổ năm 1870 đã gần như làm hỏng toàn kế hoạch của Bộ Tổng tham mưu Phổ, hoặc sự bất tuân của tướng Đức Hermann von François trong Chiến dịch Đông Phổ năm 1914 hầu như là làm đảo ngược tình hình chiến cục, ngày nay trận chiến tại Langensalza gần như bị quên lãng. Nhưng, các sự kiện nêu trên cho thấy sự táo bạo, liều lĩnh trong truyền thống quân sự Phổ – Đức, trái ngược với sự thâm sâu của các nhà chiến lược như Karl von Clausewitz, Helmuth von Moltke Lớn hay Alfred von Schlieffen. Nhà sử học quân sự Hoa Kỳ Robert M. Citino cho rằng trận đánh Langensalza là một truyền thống của Phổ.

Sau trận chiến
Phần lớn các nhà sử học xem trận chiến này là một cuộc giao tranh phi nghĩa. Trận Langensalza đã đưa quân đội Phổ đến bờ vực thảm họa trong chiến dịch Hannover. Lữ đoàn của tướng Flies đã bị loại khỏi vòng chiến tại Langensalza và điều này có thể mở một con đường cho quân đội Hannover trốn thoát. Tuy nhiên, trận đánh cũng cung cấp đủ thời gian cho các đạo quân của Phổ từ phía bắc và phía nam liên kết với nhau tại chiến trường Langensalza, và cuối cùng đã buộc xứ Hannover phải đầu hàng.

Sau khi đầu hàng các lực lượng của Phổ, vua Georg V và thái tử con ông được phép sang Áo, trong khi binh lính của ông được phép trở về quê nhà. Chiến thắng sau cùng trong trận Langensalza cũng mang lại cho quân đội Phổ một số lượng tiếp tế khổng lồ. Trận Langensalza là một khía cạnh quan trọng cuộc Chiến tranh Áo-Phổ, vì nó dẫn đến sự chiếm đóng mau lẹ của người Phổ đối với Hannover, vừa gây bất ngờ cho người Áo và vừa giáng một đòn mạnh vào vị thế của họ trong cuộc chiến. Trong cùng thời điểm của chiến dịch tấn công Hannover, quân đội Phổ cũng đánh chiếm nhanh chóng xứ Kassel và Sachsen. Toàn bộ các tiểu quốc này có thể huy động hơn 10 vạn quân tinh nhuệ để hỗ trợ cho người Áo, nhưng tất cả họ đều bị tiêu diệt trước khi có thể hợp nhất với nhau để chiến đấu với người Phổ. Nếu như phía Hannover đã hội quân được với các đồng minh khác bên phía Áo, cuộc Chiến tranh Áo-Phổ có thể sẽ diễn biến khác hẳn.

Ngoài ra, một di sản lâu dài khác của trận Langensalza là việc nhân viên y tế sử dụng "Chữ Thập đỏ".

Xem thêm
 George I của Anh và Brunswick-Lüneburg (còn được gọi là "Tuyển hầu tước của Hannover", theo tên thành phố lớn nhất của Công quốc Brunswick-Lüneburg)
 Nhà Wettin
 Nhà Windsor
 Vương quốc Hannover

Chú thích

Tham khảo
 Austria- Militärische Berichte, Officieller Bericht über die Kriegsereignisse zwischen Hannover und Preussen im Juni 1866 und Relation der Schlacht bei Langensalza am 27. Juni 1866 (Wien:Commissionsverlag von Carl Gerold’s Sohn, 1866).
 Arden Bucholz, Moltke and the German Wars, 1864-1871 (New York: Palgrave, 2001).
 COL. T.N. Dupuy, A Genius for War: The German Army and General Staff, 1807-1945 (Fairfax: Hero Books, 1984).
 Heinrich Friedjung, The Struggle for Supremacy in Germany 1859-1866 (New York: Russell & Russell, 1897).
 COL. G. B. Malleson, The Refounding of the German Empire, 1848-1871 (London: Seeley & Co., 1904).
 Geoffrey Wawro, The Austro-Prussian War: Austria’s War with Prussia and Italy in 1866 (Cambridge: Cambridge University Press, 1996).

Liên kết ngoài

 http://www.bad-langensalza.de/bad-langensalza/geschichte/schlacht-von-langensalza/index.html -Bad Langensalza Official Site
 http://www.nursing.manchester.ac.uk/ukchnm/archives/militarynursing/redcross.pdf -Site describing the Actions of the Red Cross (p. 34-35 on Langensalza)

Đọc thêm
 John Breuilly, Austria, Prussia, and Germany 1806-1871 (London: Pearson Education, 2002).
 Germany (West) Militärgeschichtliches Forschungsamt, Entscheidung 1866. Der Krieg zwischen Österreich und Preussen (Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt, 1966).
 Alexander Malet, The Overthrow of the Germanic Confederation by Prussia in 1866 (London: Longmans, Green, and Co., 1870).

Các trận đánh trong Chiến tranh Áo–Phổ
Trận đánh liên quan tới Phổ
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận Langensalza


title: Cầu Nguyễn Tri Phương (Thành phố Hồ Chí Minh)

text:
Cầu Nguyễn Tri Phương là một cây cầu bắc qua kênh Tàu Hủ, nối Quận 5 và Quận 8 thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

Cầu kết nối đường Nguyễn Tri Phương với đường Phạm Hùng, là một hạng mục của công trình cầu - đường Nguyễn Tri Phương, được khởi công vào tháng 5 năm 2000 và thông xe vào tháng 2 năm 2002. Chiều dài cầu là 299 m, chiều rộng là 13 m.

Ngày 29 tháng 12 năm 2016, Sở Giao thông vận tải TP HCM khởi công xây dựng cầu kết nối giữa cầu Nguyễn Tri Phương với đại lộ Võ Văn Kiệt. Công trình có tổng vốn đầu tư hơn 194 tỷ đồng, do Trung tâm quản lý đường hầm sông Sài Gòn làm chủ đầu tư, bao gồm xây dựng thêm 3 nhánh cầu:
Nhánh N2 dài 149 m, rộng 6,5 m nối từ cầu Nguyễn Tri Phương xuống đường Võ Văn Kiệt để các phương tiện lưu thông từ Quận 8 về phía Quận 1, được hoàn thành và thông xe vào ngày 30 tháng 8 năm 2017
Nhánh N1 dài 122 m, rộng 6,5 m nối từ đường Võ Văn Kiệt lên cầu Nguyễn Tri Phương để các phương tiện lưu thông từ phía huyện Bình Chánh về Quận 8
Nhánh N3 dài 174 m, rộng 6,46 m nối từ điểm cuối nhánh N1, vượt kênh Tàu Hủ và kết nối vào đường Ba Đình. Đây là nhánh mở rộng mặt cầu chính về bên phải theo hướng từ Quận 5 sang Quận 8.
Các nhánh N1 và N3 được đưa vào sử dụng từ ngày 25 tháng 10 năm 2017. Sau khi hoàn thành nhánh N3, chiều rộng mặt cầu đoạn này được mở rộng lên thành 19 m cho bốn làn xe lưu thông.

Ngày 6 tháng 6 năm 2018, nhánh cầu N4 vượt kênh Tàu Hủ kết nối với nhánh N2 được khởi công xây dựng. Nhánh mở rộng này có chiều dài 150 m, chiều rộng 6,5 m.

Công trình được hoàn thành vào ngày 26 tháng 1 năm 2019. Hiện nay, chiều rộng mặt cầu đoạn từ chân cầu phía quận 8 đến các nhánh N1, N2 là 25,5 m, đáp ứng sáu làn xe lưu thông.

Chú thích

Xem thêm
Cầu Chánh Hưng

Nguyễn Tri Phương
Nguyễn Tri Phương
Quận 8


title: Nguyễn Tri Phương (định hướng)

text:
Nguyễn Tri Phương (1800–1873) là một đại danh thần Việt Nam thời nhà Nguyễn. Ông là vị Tổng chỉ huy quân đội triều đình Nguyễn chống lại quân Pháp xâm lược lần lượt ở các mặt trận Đà Nẵng (1858), Gia Định (1861) và Hà Nội (1873).

Tên ông được đặt cho một số công trình lớn như:
Cầu Nguyễn Tri Phương (Thành phố Hồ Chí Minh): bắc qua kênh Tàu Hủ, nối liền Quận 5 và Quận 8
Cầu Nguyễn Tri Phương (Đà Nẵng): bắc qua sông Cẩm Lệ tại quận Cẩm Lệ
Bệnh viện Nguyễn Tri Phương: một bệnh viện đa khoa lớn tại Thành phố Hồ Chí Minh

Xem thêm
Tri Phương (định hướng)


title: Cầu Nguyễn Tri Phương (Đà Nẵng)

text:
Cầu Nguyễn Tri Phương bắc qua sông Cẩm Lệ, kết nối khu vực trung tâm với khu vực Đông Nam Thành phố Đà Nẵng. Đây là cây cầu nối liên giữa đường Nguyễn Hữu Thọ thuộc phường Khuê Trung, quận Cẩm Lệ với phường Hòa Hải, Hòa Quý thuộc quận Ngũ Hành Sơn.

Với tổng mức đầu tư 1.062 tỷ đồng, Cầu được xây dựng với quy mô vĩnh cửu với chiều dài 801,8 mét gồm 20 nhịp, chiều rộng 26,3 mét, chia làm 6 làn, dãy phân cách ở giữa 1,3 mét dài 1280 mét. Được xây dựng là cầu đúc hẫng cân bằng gồm 2 mố 19 trụ, trong đó có 4 nhịp dầm bản 24m, 13 nhịp dầm SuperT 40 mét, 3 nhịp đúc hẫng cân bằng ở giữa sông (trụ P8, P9, P10, P11).

Khởi công vào ngày 14 tháng 5 năm 2011, do Cienco 4 làm đơn vị thi công. Dự kiến cầu sẽ được khánh thành vào ngày 29 tháng 3 năm 2013, nhân kỷ niệm 38 năm giải phóng Thành phố Đà Nẵng.

Tham khảo

Nguyễn Tri Phương


title: Hiếu Tư Vương hậu

text:
Hiếu Tư Vương hậu (Hangul: 효사왕후, chữ Hán: 孝思王后) họ Kim, là vương hậu thứ ba của Cao Ly Đức Tông Vương Khâm.

Bà là con gái của Cao Ly Hiển Tông với Nguyên Huệ Vương hậu, tức em khác mẹ với Đức Tông. Bà cũng là chị em của 2 vua: Cao Ly Văn Tông và Cao Ly Tĩnh Tông. Khi Đức Tông lên ngôi vua đã lập bà làm vương hậu cùng với Kính Thành Vương hậu, một người chị em khác của Đức Tông và Hiếu Tư Vương hậu.

Không rõ bà qua đời khi nào, và được táng tại đâu. Được truy thụy là Hiếu Tư Vương hậu. Bà không có con với vua.

Chú thích

Tham khảo
 Cao Ly sử - Quyển 88, Liệt truyện 1, Hậu phi.

Vương hậu Cao Ly


title: Kính Thành Vương hậu

text:
Kính Thành Vương hậu (Hangul: 경성왕후, chữ Hán: 敬成王后; ? – 1086), là vương hậu của vua Cao Ly Đức Tông Vương Khâm.

Bà là con gái của Cao Ly Hiển Tông với Nguyên Thuận Thục phi Kim thị (원순숙비 김씨), là chị em khác mẹ với Đức Tông, Tĩnh Tông, Văn Tông và Hiếu Tư Vương hậu, vợ khác của Đức Tông. Khi ông lên ngôi, bà được phong là Đệ nhất phi. Tháng 2, năm Đức Tông thứ 3 (1033), bà được phong làm Vương hậu.

Tháng Bảy, năm Tuyên Tông thứ 3 (1086), bà qua đời, được truy hiệu Kính Thành, táng ở Chất lăng, đến tháng 6 năm Túc Tông thứ nhất (1095), thì được phối thờ tại miếu Đức Tông. Tháng 4 năm Nhân Tông thứ 18, bà được gia hiệu Nhu Trinh, đến tháng 10 năm Cao tông thứ 40, bà được gia thêm hiệu Khoan Túc. Vì vậy thụy hiệu đầy đủ của bà là Nhu Trinh Khoan Túc Kính Thành Vương hậu (柔貞寬肅敬成王后). Bà không có con cái với Đức Tông.

Chú thích

Tham khảo
 Cao Ly sử - Quyển 88, Liệt truyện 1, Hậu phi.

Vương hậu Cao Ly


title: José Miguel Carrera

text:
José Miguel Carrera Verdugo (ngày 15 tháng 10 năm 1785 - 04 tháng 9 năm 1821) là một vị tướng Chile, thành viên của dòng họ Carrera nổi bật, và được coi là một trong những người sáng lập của Chile độc lập. Carrera là nhà lãnh đạo quan trọng nhất của cuộc chiến tranh độc lập Chile trong khoảng thời gian của Vieja Patria ("Cựu Cộng hòa").

Lập quốc
Sau khi những người thuộc địa Tây Ban Nha tái chiếm, ông tiếp tục vận động từ nơi lưu đày. Sự phản đối của ông đối với các nhà lãnh đạo độc lập Argentina và Chile San Martin và O'Higgins đã làm cho ông phải sống lưu vong ở Montevideo. Từ Montevido Carrera di chuyển đến Argentina, nơi ông tham gia cuộc đấu tranh chống lại những kẻ chuyên chế. Quân đội nhỏ của Carreras cuối cùng đã bị cô lập ở tỉnh Buenos Aires bởi các lực lượng liên bang khác. Trong tình hình khó khăn này, Carrera đã quyết định vượt qua các vùng đất thuộc kiểm soát của người bản địa để tìm đường đến Chile để lật đổ Quan tối cao Chile O'Higgins. Thay vì đi đến Chile, là mục tiêu cuối cùng của mình, ông tham gia cùng với các bộ tộc bản địa, giữa các Ranquel, cướp bóc các tỉnh miền Nam Argentina. Sau khi sự sụp đổ của đồng minh Carreras, Cộng hòa Entre Ríos, và các chiến thắng nhau chống lại các tỉnh thống nhất Rio de la Plata Carrera cuối cùng đã bị đánh bại, bắt và hành quyết ở Mendoza. José Miguel Carrera là người gốc Basque.

Tham khảo

Mất năm 1821
Sinh năm 1785


title: Golden Retriever

text:
Golden Retriever, còn gọi là chó săn lông vàng hoặc chó tha mồi, là giống chó có kích thước trung bình. Thuộc họ nhà chó ưa hoạt động, chơi đùa, chúng rất trung thành và thông minh. Golden Retriever là loài chó có bản năng truy tìm và phát hiện con mồi rất nhạy bén nên có thể làm chó đặc vụ để dò tìm Ma túy,... Đặc điểm chung của loài này là rất hiền lành và thông minh, trung thành và thích chơi đùa.

Nguồn gốc lịch sử
Golden Retriever được lai tạo ra đầu tiên tại các hòn đảo Anh quốc. Nguồn gốc của chúng có lẽ là sự pha trộn, phối giống giữa các giống Retriever lông vàng thẳng, Tweed Water Spaniels lông ngắn, các giống spaniels, setters khác và thậm chí là giống Newfoundland và Bloodhound.

Trên thực tế là giống chó này được giới thiệu lần đầu tiên với tên gọi là Golden Flat-Coat. Ngày nay, đây là giống chó bầu bạn phổ biến nhất trong các gia đình trên toàn thế giới. Trong các cuộc thi tại nhiều quốc gia trên thế giới đã có rất nhiều những chú chó thuộc giống Golden Retriever đoạt giải quán quân.

Đặc điểm
Golden Retriever là giống chó sở hữu thân hình cân đối, khỏe mạnh. Chúng có bộ lông màu từ vàng kem đến vàng nâu (màu đỏ không được công nhận). Bộ lông được cấu tạo bởi lớp lông không thấm nước bên ngoài và một lớp lông mịn dày bên trong. Chúng có cái đầu to, mõm hơi vát nhưng kèm với bộ hàm rộng và rất khỏe cùng với hàm răng sắc bén. Mũi có màu đen, mắt biểu cảm màu nâu với viền sẫm. Đôi tai cỡ nhỡ, cụp. Cổ dài, khỏe và khá cơ bắp. Ngực rộng. Đuôi dài và không bao giờ cong.

Giống chó này còn được biết đến như những người giúp việc cừ khôi cho những thợ săn chim và vịt trời. Chúng có khả năng đánh hơi cực tốt và vì thế thường được sử dụng không chỉ cho các cuộc săn hoặc tìm dấu vết mà còn được trang bị cho các đơn vị quân đội, cảnh sát để phát hiện ra ma túy.

Ngoài ra, một trong những ưu điểm nữa của giống chó này là luôn mong muốn làm hài lòng chủ nhân, khả năng học hỏi và tình yêu con người đã biến chúng trở thành những người giúp việc tận tụy cho người mù và những người tàn tật khác.

Tính cách
Đây là loài chó rất thông minh, luôn cư xử đúng mực và rất yêu chủ. Chúng dễ dạy dỗ và luôn tỏ ra kiên nhẫn và dịu dàng đối với trẻ nhỏ. Trung thành, tin cậy, dễ bảo và luôn tìm cách làm vừa lòng chủ nhân là các đức tính của Golden Retriever.

Đây là giống chó ưa thích các hoạt động ngoài trời. Nhờ có trí thông minh nên chúng luôn tỏ ra xuất sắc trong các cuộc thi tài. Golden Retriever luôn tỏ ra thân thiện với tất cả mọi người, kể cả các cá thể chó khác. Chính vì vậy nên giống chó này chỉ có rất ít bản năng bảo vệ.

Nhưng chúng có thể là người trông nhà tốt, thường cất tiếng sủa rất to khi có người lạ xuất hiện. Giống chó này luôn cần có sự quan tâm của mọi người xung quanh.

Nếu bị cách ly hoặc xa chủ trong thời gian dài, chúng có thể trở nên tai quái. Các tài năng chính của giống chó này là đi săn, dò dấu vết, nhặt đồ, phát hiện ma túy, thi đấu và diễn trò. Ngoài ra, chúng còn rất thích bơi lội.

Điều kiện sống
Giống chó này có thể sống ổn trong điều kiện căn hộ nếu hàng ngày được rèn luyện đầy đủ về thể lực. Thuộc loại có mức độ hoạt động trong nhà trung bình, nhưng sẽ là thoải mái nhất nếu chúng có không gian rộng như sân vườn để chạy nhảy. Tuổi thọ của một chú Golden Retriever có thể đạt từ 10 đến 12 năm.

Sức khỏe và chăm sóc
Chúng có thể mắc các bệnh bẩm sinh về mắt, vì vậy cần phải có chứng nhận OFA và CERF cho cả chó bố và chó mẹ. Ngoài ra cũng cần có thêm chứng nhận về bệnh Von Willebrand. Bệnh dị ứng da là bệnh phổ biến chung cho loài chó này và khi phát hiện ra cần phải có sự tư vấn của bác sĩ thú y.

Golden Retriever cần được rèn luyện hàng ngày, chúng thích các trò chơi như đi nhặt bóng hoặc đồ chơi. Cần nhớ thường xuyên cho chúng tập luyện và không cho ăn quá no vì chúng có thể bị béo phì.

Bộ lông mềm 2 lớp rất dễ chăm sóc. Nên dùng bàn chải chuyên dụng để chải lông cho chúng, đặc biệt chú ý đến lớp lông dày mịn ở phía trong. Nên dùng dầu gội khô, chỉ tắm ướt khi thật cần thiết. Golden Retriver thuộc loại có mức độ rụng lông trung bình.

Chú thích

Tham khảo

Giống chó
Chó săn


title: MSWLogo

text:
Microsoft Windows Logo (viết tắt: MSWLogo hay ) là một ngôn ngữ lập trình dựa trên ngôn ngữ Logo, với Front-

End GUI. Nó được phát triển bởi George Mills tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Cốt lõi của nó giống như UCBLogo bởi Brian Harvey. Đây là phần mềm miễn phí, mã nguồn có sẵn, trong Borland C++. MSWLogo hỗ trợ đồ họa turtle và 3D. Nó cũng cho phép đầu vào từ cổng COM và cổng LPT. MSWLogo hỗ trợ giao diện windows, để từ đó, đầu vào và đầu ra (I/O) có thể được thay đổi/hiển thị thông qua cổng GUI. Những hình ảnh động GIF đơn giản  cũng có thể được tạo ra trên MSWLogo phiên bản 6.5 với lệnh gifsave. Phần mềm này không quan trọng chữ viết in hoa hay chữ in thường, bạn có thể chọn cái bạn thích.

Phần mềm này có thể sử dụng làm phần mềm giáo dục. Jim Muller đã viết The Great Logo Adventure, một bản hướng dẫn sử dụng đầy đủ cho MSWLogo.

Một số lệnh cơ bản khi sử dụng MSWLogo

Một số nhóm lệnh

Nhóm lệnh đường tròn - cung tròn - hình elip
ARC a r: Vẽ cung tròn với góc là a và bán kính là r. Sau khi vẽ xong rùa đứng yên tại chỗ.

ARC2 a r: Vẽ cung tròn góc a và bán kính r. Vẽ tới đâu rùa đi theo tới đó.

ELLIPSE x.ngang y.cao: Vẽ hình elip với 2 thông số, chiều ngang theo trục x chiều cao theo trục y, rùa đứng yên tại chỗ.

ELLIPSE2 x.ngang y.cao: Vẽ hình elip với 2 thông số, chiều ngang theo trục x chiều cao theo trục y, rùa chạy theo đường ellipse.

ELLIPSEARC độ dài cung xy góc:

Ví dụ muốn vẽ 1 nửa vòng ellipse ở phía trước mặt rùa (90) lệnh như sau:

ELLIPSEARC 180 150 80 90

Các bạn thay đổi số 90 sẽ hiểu ra cách làm, nếu muốn rùa chạy theo khi vẽ thì dùng ELLIPSEARC2.

CIRCLE r: Vẽ hình trong bán kính r rùa đứng tại tâm.

CIRCLE2 r: Vẽ hình trong bán kính r rùa di chuyển theo đường tròn, sau khi hành thành rùa nẳm trên đừng tròn.

Nhóm lệnh in kết quả, thông báo.
SHOW [nội dung, kết quả muốn in ], lệnh tương tự PRINT viết tắt PR ví dụ Show 1+2+3 hoặc PR 1+2+3 đều cho ra kết quả là 6 ở trong cửa sổ lệnh.

Lệnh LABEL thì hiện ra kết quả ở sân chơi, nếu muốn hiện thị theo chiều ngang thì cúng ta phải xoay rùa về phải 90 độ.

CT Làm sạch cửa sổ lệnh.

Nhóm lệnh về bút vẽ, màu sắc.
PU viết đầy đủ là Pen Up lệnh này nhấc viết của rùa lên và kết quả là khi di chuyển rùa không để lại dấu vết.

PD viết đủ là Pen Down lệnh này hạ viết của rùa xuống. Các lệnh di chuyển sau lệnh này ta sẽ thấy dấu vết của sự di chuyển.

SetPenSize n Thiết lập độ dày, mỏng của nét vẽ. Lệnh này có thể thực hiện qua Menu Set→Pen Size …

SetPC [Red Green Blue] Thiết lập màu cho bút vẽ Red, Green, Blue có giá trị từ 0→255, ví dụ SetPC [255 0 0] sẽ cho ta màu đỏ.

Setfloodcolor [R G B] viết tắt SETFC[R G B] Cài đặt màu nền sẽ tô bằng lệnh FILL

FILL Tô màu nền trong phạm vi khép kín của hình. Màu nền tô đã được báo trước bằng lệnh Setfloodcolor.

Ví dụ

Setfloodcolor [255 0 0 ]; tô nền màu đỏ

FD 100 RT 120 FD 100 RT 120 FD 100; vẽ tam giác đều độ dài cạnh 100

PU; nhấc bút

LT 45; xoay trái 45 độ

BK 50; đi lùi 50 bước. 3 dòng lệnh PU LT và BK mục đích là đưa rùa vào bên trong hình tam giác đều

FILL

Kết quả ta được hình tam giác tô màu đỏ.

Nhóm lệnh về rùa và vị trí rùa.
HT ẩn rùa, không thấy hình tam giác (Rùa) trên sân chơi nữa.

ST hiện rùa.

SETPOS [Tọa-độ-X Tọa-độ-Y] đưa rùa tới vị trí X,Y. Chú ý nếu rùa đang ở chế độ Pen down thì nó sẽ tạo thành đường đi. Lệnh SETXY x y cũng có chức năng tương tự.

SETX x di chuyển rùa theo cột x (x>0 qua phải, x<0 qua trái) rùa giữ nguyên hướng.

SETY y di chuyển rùa lên nếu y>0, xuống nếu y<0

SHOWPOS cho ta biết vị trí hiện tại của rùa.

CS Xóa sân chơi đưa rùa về vị trí ban đầu.

HOME Đưa rùa về vị trí ban đầu.

Ngôn ngữ lập trình giáo dục


title: Vườn quốc gia Serra da Capivara

text:
Vườn quốc gia Serra da Capivara (tiếng Bồ Đào Nha: Parque Nacional Serra da Capivara, IPA: [ˈpaʁki nasjõˈnaw ˈsɛʁɐ dɐ kɐpiˈvaɾɐ], tiếng địa phương [ˈsɛhɐ da kapiˈvaɾɐ]) là một vườn quốc gia nằm ở bang Piauí, Vùng Đông Bắc, Brasil. Vườn quốc gia này có diện tích 1.291,4 km², được thành lập để bảo vệ các cổ vật cùng các bức tranh đá thời tiền sử được tìm thấy ở đây.

Đây là nơi tập trung lớn nhất và lâu đời nhất của các địa điểm thời tiền sử ở châu Mỹ. Các nghiên cứu khoa học đã xác nhận rằng, dãy núi Serra da Capivara từng là nơi có mật độ dân cư đông đúc trong kỷ nguyên tiền Colombo.

Vị trí
Vườn quốc gia nằm ở phía đông bắc bang Piauí. Về mặt hành chính, nó thuộc các đô thị São Raimundo Nonato, São João do Piauí, Coronel José Dias và Canto do Buriti. Nó cũng là một phần của hành lang sinh thái Capivara-Confusões được thành lập năm 2006 để nối liền với Vườn quốc gia Serra das Confusões.

Hình ảnh

Xem thêm
 Danh sách các vườn quốc gia tại Brasil
 Niède Guidon

Tham khảo

Liên kết ngoài

Brazilian Ministry of External Relations information about park
Photos of Serra da Capivara by Maria-Brazil
FUMDHAM - South-American Pre-Historic Men Foundation

Serra da Capivara
Serra da Capivara


title: Chiến tranh giành độc lập Chile

text:
Chiến tranh giành độc lập Chile là một cuộc xung đột vũ trang giữa người criollo Chile ủng hộ độc lập việc tìm kiếm sự độc lập chính trị và kinh tế từ Tây Ban Nha và những người criollo bảo hoàng - những người ủng hộ tiếp tục sự trung thành và vĩnh cửu trong Đế quốc Tây Ban Nha của Tổng thủ lĩnh trưởng hile.

Ngày bắt đầu của cuộc chiến tranh giành độc lập theo truyền thống là ngày 18 tháng 9 năm 1810, tùy thuộc vào các thời hạn sử dụng để xác định cuối cùng, kéo dài cho đến năm 1821, khi lực lượng bảo hoàng đã bị lực lượng José de San Martín đánh bật khỏiđất liền Chile, hoặc 1826, khi quân đội Tây Ban Nha cuối cùng đầu hàng và quần đảo Chiloé được sáp nhập vào nước Cộng hòa Chile. Một tuyên bố độc lập đã được chính thức phát hành Chile ngày 12 tháng 2 năm 1818 và chính thức công nhận bởi Tây Ban Nha vào năm 1844, khi quan hệ ngoại giao đầy đủ đã được thành lập.

Chiến tranh giành độc lập Chile là một phần của các cuộc chiến tranh giành độc lập ở châu Mỹ thuộc Tây Ban Nha. Việc mong muốn độc lập khỏi không nhận được sự ủng hộ đồng thuận giữa những người Chile, có hai nhóm bảo hoàng và ủng hộ độc lập. Những gì bắt đầu như là một phong trào chính trị giữa các tầng lớp tinh hoa chống lại quyền lực thực dân, kết thúc một cuộc chiến tranh dân sự đầy đủ. Theo truyền thống, quá trình này được chia thành ba giai đoạn: Vieja Patria, 1810-1814; Reconquista, 1814-1817, và Nueva Patria, 1817-1823.

Bối cảnh

Vào lúc bắt đầu của 1808, Tổng thống lĩnh Chile-một trong các thuộc địa nhỏ nhất và nghèo nhất của Đế quốc Tây Ban Nha dưới sự quản lý của Luis Muñoz de Guzmán, Thống đốc Hoàng gia có tài và đáng kính và được người ta ưa thích. Trong tháng 5 năm 1808, việc lật đổ của Charles IV và Ferdinand VII, thay thế họ bằng Joseph Bonaparte và bắt đầu cuộc chiến tranh bán đảo đẩy Đế quốc vào một trạng thái kích động. Trong khi đó, Chile đã phải đối mặt với vấn đề chính trị nội bộ của riêng của mình. Thống đốc Guzmán đột ngột qua đời vào tháng 2 năm đó và triều đình Tây Ban Nha đã không thể bổ nhiệm một thống đốc mới trước khi cuộc xâm lược. Sau một thời gian ngắn cai trị bởi một nhiếp tạm thời Juan Rodríguez Ballesteros, và theo quy định của luật kế vị vào thời điểm đó, chức vụ đã được yêu sách và đảm nhận bởi các chỉ huy quân sự cao cấp nhất, người bất ngờ vào tay thiếu tướng Francisco García Carrasco.

García Carrasco đã nắm giữ chức Thống đốc của Chile vào tháng Tư và vào tháng Tám những tin tức về cuộc xâm lược của Napoleon đối với Tây Ban Nha và sự thích ứng của một Junta trung ương tối cao cai trị đế chế trong sự vắng mặt của một vị vua hợp pháp đối với xứ này. Trong khi đó, Charlotte Joaquina, em gái của Ferdinand và vợ của vua Bồ Đào Nha, những người đang sống ở Brasil, cũng đã cố gắng để có được quyền quản lý đối với các lãnh địa Tây Ban Nha ở châu Mỹ Latinh. Do cha và anh trai của bà đang bị giam giữ làm tù nhân ở Pháp, bà coi mình như là người thừa kế của dòng họ đang bị giam cầm của bà. Được người ta cho là trong số kế hoạch của bà có ý phái quân đội chiếm Buenos Aires và miền bắc Argentina và tự phong mình là Nữ hoàng La Plata.

Thiếu tướng García Carrasco là một người có cách cư xử thô lỗ và trong một thời gian ngắn đã có thể đưa những người criollo tinh hoa vào khuôn khổ chỉ huy của mình. Tại Chile, như ở hầu hết các nước Mĩ Latinh, có một số kích động độc lập nhưng tối thiểu và tập trung trong âm mưu không mang lại kết quả Tres Antonioso năm 1781. Đa số người dân là những người bảo hoàng nhiệt thành nhưng được chia thành hai nhóm: những người ủng hộ hiện trạng status quo và quyền thiêng liêng của Ferdinand VII (được gọi là những người chuyên chế) và những người muốn công bố Charlotte Joaquina là Nữ hoàng (được gọi là carlotists). Một nhóm thứ ba gồm những người đề xuất sự thay thế của các nhà chức trách Tây Ban Nha bằng một chính quyền địa phương quân sự gồm những công dân nổi bật, đó sẽ phù hợp với một chính phủ lâm thời để loại trừ sự vắng mặt của nhà vua và một Tây Ban Nha độc lập (được gọi là juntistas).

Vào năm 1809, Thống đốc García Carrasco bị dính tới vụ án tham nhũng (scandal Bọ cạp) những lãnh đạo muốn loại bỏ ông khỏi chức vụ. Từ lúc đó áp lực để loại bỏ ông bắt đầu được tính tới. Trong tháng 6 năm 1810 tin tức đến từ Buenos Aires rằng lực lượng Napoleon Bonaparte đã chinh phạt Andalusia và đang bao vây Cádiz, các doanh trại cuối cùng chống Pháp trên đất Tây Ban Nha. Hơn nữa, Tối cao Trung ương Junta, vốn đã cai trị Đế chế trong 2 năm qua, đã bãi bỏ chính bằng Hội đồng Nhiếp chính. García Carrasco, là một người ủng hộ nhóm carlotist, đã gia tăng đàn áp chính trị bằng các biện pháp độc tài và khắc nghiệt, chẳng hạn như việc bắt giữ và trục xuất đến Lima mà không theo đúng thủ tục các nhân vật nổi tiếng và nổi bật trong xã hội dưới sự nghi ngờ đơn giản là có ý tưởng chống chính quyền. Trong số những người bị bắt là José Antonio de Rojas, Juan Antonio Ovalle và Bernardo de Vera y Pintado.

Lấy cảm hứng từ cuộc Cách mạng tháng 5 tại Argentina, các phong trào tự chủ cũng đã phổ biến qua các tầng lớp Criollo. Họ phẫn nộ vì các vụ bắt giữ bất hợp pháp, cùng với những tin tức mà Cádiz là lãnh thổ Tây Ban Nha tự do cuối cùng, và kiên quyết phản đối Thống đốc. Chuẩn tướng García Carrasco đã bị miễn nhiệm và buộc phải từ chức vào ngày 16 tháng 7 năm 1810, là lần lượt thay thế bởi những người lính cao cấp tiếp theo, Mateo de Toro Zambrano Hầu tước xứ la Conquista, mặc dù là Thống đốc hợp pháp, nhưng Francisco Javier de Elio lại được chỉ định bởi Phó vương của Peru.

Hầu tước Toro Zambrano được, đủ tất cả các tiêu chuẩn, nhưng được lựa chọn không chính thống. Ông đã quá già (82 tuổi vào thời điểm đó) và hơn nữa là người "Criollo" (sinh ra ở các thuộc địa) trái ngược với người "bán đảo" (sinh ra ở Tây Ban Nha). Ngay sau khi được bổ nhiệm vào tháng 7, juntistas bắt đầu vận động giúp ông hình thành một chính quyền junta. Trong tháng 8, trước đám đông Tòa án Phúc thẩm Hoàng gia () tuyên thệ trung thành cho Hội đồng Nhiếp chính, gây áp lực gia tăng đối với Thống đốc. Sau khi do dự một thời gian, Toro Zambrano cuối cùng đã đồng ý tổ chức họp tại Cabildo (hội trường thành phố) ở Santiago để thảo luận về vấn đề này. Ngày họp được thiết lập lúc 11:00 ngày 18 tháng 9 năm 1810.

Patria Vieja

Junta thứ nhất
Tại phiên họp ngày 18 tháng 9 năm 1810, các juntistas chiếm khán đài và la hét "¡Junta queremos! ¡junta queremos!" ("Chúng tôi muốn Junta!, chúng tôi muốn junta !"). Hầu tước Toro Zambrano tuyên bố ủng hộ.

Chính quyền Junta Vương quốc Chile, còn được gọi Junta thứ nhất, được thành lập với quyền lực tương tự Chính quyền Hoàng gia. Hành động đầu tiên của họ là tuyên thệ trung thành với vua Ferdinand VII. Hầu tước Toro Zambrano đã được bầu làm Chủ tịch, và các chức vụ còn lại được phân phát đều cho tất cả các bên, nhưng quyền lực thực sự nằm trong tay thành viên Junta, Juan Martínez de Rozas.

Junta sau đó tiến hành một số biện pháp cụ thể là nguyện vọng người dân từ lâu: tạo ra một lực lượng dân quân để bảo vệ vương quốc, ra sắc lệnh tự do thương mại với tất cả các quốc gia liên minh với Tây Ban Nha hoặc trung lập, mức thuế duy nhất của 134% cho tất cả các hàng nhập khẩu (với ngoại lệ in ấn, sách và súng đó đã được miễn khỏi tất cả các loại thuế) và để tăng tính đại diện, ra lệnh triệu tập Quốc hội. Ngay lập tức, những mưu đồ chính trị bắt đầu giữa các tầng lớp cầm quyền, với tin tức về bất ổn chính trị và chiến tranh của châu Âu tất cả sắp xảy ra đồng thời. Junta cuối cùng đã quyết định cuộc bầu cử Quốc hội, được tạo thành từ 42 đại diện, sẽ được tổ chức vào năm 1811.

Ba khuynh hướng chính trị đã bắt đầu xuất hiện: cực đoan (), ôn hòa () và bảo hoàng (). Các nhóm này đều kiên quyết chống lại độc lập từ Tây Ban Nha và phân biệt độc lập ở mức độ tự chủ về chính trị mà họ tìm kiếm. Những người ôn hòa, dưới sự lãnh đạo của José Miguel Infante, chiếm đa số, và muốn sự cải cách chậm rãi kể từ khi vua trở lại quyền lực, ông nghĩ rằng họ đang tìm kiếm độc lập và muốn trở lại tất cả những thay đổi. Những kẻ cực đoan là nhóm quan trọng thứ hai và họ ủng hộ mức độ tự do lớn hơn từ Ngai vàng và muốn cải cách nhanh hơn chỉ dừng lại khi độc lập hoàn toàn. Lãnh đạo của họ là Juan Martínez de Rozas. Phe Bảo hoàng chống lại bất kỳ sự cải cách mọi mặt và ủng hộ việc duy trì nguyên trạng.

Vào tháng 3/1811, 36 đại diện đã được bầu chọn trong tất cả thành phố lớn ngoại trừ Santiago và Valparaíso. Điều bất ngờ chính trị lớn cho đến thời điểm đó là tạo ra bởi trung tâm quyền lực khác, Concepción, trong đó phe bảo hoàng đã đánh bại phe ủng hộ Juan Martínez de Rozas. Ở phần còn lại tại Chile, kết quả được chia đều khá cân bằng: 12 đại biểu ủng hộ Rozas, 14 chống Rozas và 3 ủng hộ bảo hoàng. Vì vậy, cuộc bầu cử Santiago được coi là chìa khoá cho Rozas hy vọng tiếp tục nắm quyền. Cuộc bầu cử này lẽ ra phải diễn ra vào ngày 10/4, nhưng trước đó cuộc nổi dậy Figueroa đã bùng nổ (1/4).

Ngày 1/4, Đại tá Tomás de Figueroa thuộc phe bảo hoàng coi khái niệm về các cuộc bầu cử là quá dân tuý đã lãnh đạo nổi loạn ở Santiago. Nổi loạn bị dập tắt, Figueroa bị bắt và ngay lập tức bị thi hành xử tử. Cuộc nổi dậy thành công tạm thời phá hoại cuộc bầu cử, và phải hoãn lại. Cuối cùng, Đại hội Quốc gia được bầu cử một cách hợp pháp, và 6 đại diện từ Santiago đến từ phe Ôn hoà. Mặc dù vậy, cuộc nổi dậy cũng khuyến khích tình hình chính trị cực đoan. Mặc dù phe Ôn hoà tiếp tục ủng hộ kiểm soát chính trị của giới thượng lưu và quyền tự trị nhiều hơn không phá vỡ hoàn toàn từ Tây Ban Nha chiếm phần lớn ghế, phe thiểu số được hình thành từ các nhà cách mạng phe cực đoan những người bây giờ muốn hoàn toàn và tức thời độc lập từ Tây Ban Nha. Real Audiencia Chile, cột chống lâu đời cai trị của Tây Ban Nha, đã bị giải tán vì cho là "đồng loã" với cuộc nổi dậy. Ý tưởng độc lập toàn vẹn lần đầu tiên được khuếch đại.

Carrera độc tài

Tham khảo

Lịch sử Chile


title: Ngày Canberra

text:
Ngày Canberra là một ngày nghỉ được ấn định hàng năm vào ngày thứ Hai thứ hai trong tháng 3 ở Lãnh thổ thủ Đô Úc nhằm kỷ niệm ngày đặt tên chính thức cho Canberra. Canberra được đặt tên tại buổi lễ được Bà Denman tổ chức vào ngày 12 tháng 3 năm 1913. Bà Denman là vợ của Tổng quyền Lord Denman. Năm 2012 ngày Canberra rơi vào 12 tháng 3. Năm 2013, nó rơi vào 11 tháng 3.

Vào 3 tháng 3 năm 2007, Bộ trưởng ACT Andrew Barr đã đưa ra một đạo luật để thay đổi ngày Canberra vào ngày thứ Hai thứ hai của tháng 3 cho nên nó rơi vào ngày mà thường gần trùng với ngày kỷ niệm thành lập Canberra. Trước đây ngày này được tổ chức vào ngày thứ Hai thứ ba của tháng 3.

Các sự kiện hàng năm liên quan đến ngày Canberra như Lễ hội Canberra, kéo dài từ 11 đến 20 tháng 3 năm 2011, Lễ trao giải "Chief Minister's Canberra Day", và Lễ hội Khinh khí cầu Canberra.

Tham khảo

Ngày lễ của Úc
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Ba


title: Sự suy vong của Vương quốc Chăm Pa

text:
Chăm Pa độc lập được từ năm 192, phát triển cho đến thế kỷ thứ 10 thì bắt đầu suy yếu, đến năm 1832 thì hoàn toàn mất nước.

Thất thủ và bỏ kinh đô Indrapura

Năm 979, vua Chăm là Parameshvaravarman I (sách Đại Việt sử ký toàn thư gọi là Bê Mi Thuế) đã cử hạm đội hơn nghìn chiếc sang theo hai cửa biển Đại Ác và Tiểu Khang tấn công Hoa Lư theo thỉnh cầu của phò mã Ngô Nhật Khánh nhà Đinh, nhưng gặp bão và thuyền bị đắm gần hết, chỉ có thuyền của Parameshvaravarman I thoát nạn trở về.

Năm 982, vua Lê Hoàn của Đại Cồ Việt đã cử Từ Mục, Ngô Tử Canh sang Indrapura đi sứ nhưng các sứ thần bị bắt giam, vua Lê Hoàn quyết định thân chinh đánh Chăm Pa. Quân Đại Việt đã  giết vua Parameshvaravarman, tàn phá kinh đô Indrapura (làng Đồng Dương, Thăng Bình, Quảng Nam ngày nay) và người Chăm phải bỏ Indrapura dời kinh đô xuống Vijaya (Bình Định ngày nay).

Mất 3 châu Địa Lý, Ma Linh và Bố Chính

Sau khi người Chăm rời bỏ kinh đô Indrapura, mâu thuẫn giữa Chăm Pa và Đại Việt vẫn  không chấm dứt.

Năm 1020, vua Lý Thái Tổ sai Khai Thiên Vương Lý Phật Mã và Đào Thạc Phụ đem quân đi chinh phạt Chiêm Thành ở trại Bố Chính (nay thuộc các huyện Quảng Trạch, Bố Trạch, Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình), thẳng đến núi Long Tỵ (nay thuộc Quảng Trạch, Quảng Bình), chém được tướng của Chiêm Thành là Bố Linh tại trận, quân Chiêm chết đến quá nửa.

Năm 1044, với lý do "Tiên đế mất đi, đến nay đã 16 năm rồi, mà Chiêm Thành chưa từng sai một sứ giả nào sang", vua Lý Thái Tông thân chinh đi chinh phạt ra oai với Chiêm Thành. Binh lính chưa chạm mà quân Chiêm đã tan vỡ, quan quân đuổi chém được 3 vạn thủ cấp. Tướng Quách Gia Di chém được đầu vua Chiêm là Sạ Đẩu tại trận. Đoạt được hơn 30 voi thuần, bắt sống hơn 5 nghìn quân Chiêm, số còn thì bị giết chết, xác chất đầy đồng. Vua tỏ ý cảm khái, xuống lệnh rằng: "Kẻ nào giết bậy người Chiêm Thành thì sẽ giết không tha". Sau đó vua Lý Thái Tông đem quân vào thành Phật Thệ bắt vợ cả, vợ lẽ của Sạ Đẩu và các cung nữ giỏi hát múa đem về nước. Khi đến hành điện Ly Nhân (nay là huyện Ly Nhân, Nam Hà), vua sai nội nhân thị nữ gọi Mỵ Ê là phi của Sạ Đẩu sang hầu thuyền vua. Mỵ Ê phẫn uất lấy chăn quấn vào mình nhảy xuống sông chết. Vua khen là trinh tiết, phong là Hiệp Chính Hựu Thiện phu nhân.

Năm 1068, Chăm Pa quấy nhiễu biên giới Đại Việt. Năm 1069, Vua Lý Thánh Tông thân chinh đánh Chăm Pa,, tướng Lý Thường Kiệt chỉ huy hải quân tấn công đốt phá kinh đô Vijaya. Vua Rudravarman (Chế Củ) bị bắt làm tù binh và sau đó phải đổi ba châu Địa Lý, Ma Linh và Bố Chính (3 châu này thuộc vùng Quảng Bình, Quảng Trị ngày nay) để lấy tự do.

Người Khmer chinh phục Vijaya
Năm 1203, tướng của vua Khmer Jayavarman VII chiếm được Vijaya và biến Chăm Pa trở lại thành một tỉnh của Angkor. Chăm Pa hoàn toàn mất độc lập cho đến năm 1220.

Dâng hai châu Ô, Lý cho Đại Việt
Năm 1306, Nhà Trần gả công chúa Huyền Trân cho chúa Chiêm Thành là Chế Mân (Jaya Simhavarman III. Chế Mân đem 2 châu Ô, Lý làm quà sính lễ. Năm 1307, Chế Mân chết. Nhập nội hành khiển thượng thư tả bộc xạ Trần Khắc Chung  sang Chiêm Thành lừa người Chiêm cứu công chúa Huyền Trân đem về để khỏi bị hỏa thiêu theo tục lệ Chiêm Thành.

Mất Chiêm Động, Cổ Lũy
Năm 1402, Hồ Hán Thương đem đại quân đi chinh phạt Chiêm Thành. Hai bên đụng trận, tướng Việt là Đinh Đại Trung và tướng Chiêm Thành là Chế Tra Nan đều tử trận. Vua Chiêm Jaya Indravarman VII (Tiếng Việt là Ba Đích Lại) hoảng sợ, sai cậu là Bố Điền dâng đất Chiêm Động (huyện Thăng Bình, Tam Kỳ, Quế Sơn, Duy Xuyên tỉnh Quảng Nam), một voi trắng, một voi đen và các sản vật địa phương, để xin rút quân. Bố Điền tới, Quý Ly bắt ép phải dâng nộp thêm cả động Cổ Lũy (nay là các huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh, Tư Nghĩa, Mộ Đức, Đức Phổ, Quảng Ngãi).

Kinh đô Vijaya thất thủ và bị phá hủy hoàn toàn
Do vua Chăm là Bí Cai (Bichai) nhiều lần xua quân quấy nhiễu, năm 1446, vua Lê sai Trịnh Khả, Lê Thụ và Lê Khắc Phục đã đem 60 vạn quân tấn công Chăm Pa, thành Vijaya rơi vào tay quân Việt, vua Chăm là Bí Cai (Bichai) bị bắt sống mang về Thăng Long cùng với nhiều phi tần.

Năm 1470, quân Đại Việt do vua Lê Thánh Tông trực tiếp chỉ huy lại tấn công Chăm Pa. Quân Đại Việt lúc này đã rất mạnh và có tổ chức tốt. Ngược lại quân Chăm rất yếu và thiếu tính tổ chức. Thủy quân Đại Việt do các tướng Đinh Liệt và Lê Niệm chỉ huy tấn công trước. Lê Thánh Tông dẫn đại quân theo sau. Tháng 2 năm đó, vua Chăm là Trà Toàn cử em đem tượng binh và bộ binh đến sát trung quân của vua Lê Thánh Tông. Các tướng Lê Hy Cát, Hoàng Nhân Thiêm, Lê Thế và Trịnh Văn Sái đem thủy quân chắn giữ cửa biển Sa Kỳ (nay là huyện Bình Sơn tỉnh Quảng Ngãi) chặn lối rút của quân Chăm. Vua Lê Thánh Tông dẫn thủy quân tiến đánh quân Chăm ở cửa Áp (tức cửa Tân Áp, sau là cửa Đại Áp ở huyện Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam) và cửa Tọa (tức cửa Cựu Tọa sau là cửa Tiểu Áp cách cửa Đại Áp hơn 7 dặm). Đồng thời bộ binh Đại Việt do Nguyễn Đức Trung ngầm đi đường núi tấn công quân Chăm khiến quân Chăm phải rút về thành Vijaya. Quân Việt nhanh chóng tiến lên đánh bại quân Chăm và bao vây thành Vijaya Thành Vijaya thất thủ vào ngày 2 tháng 3 năm 1471 sau bốn ngày giao tranh. Vua Chăm là Trà Toàn bị bắt sống và chết trên đường chở về Thăng Long. Ít nhất hơn 60.000 người Chăm bị giết và 30.000 bị bắt làm nô tỳ cho quân Đại Việt. Kinh thành Vijaya bị phá hủy hoàn toàn. Sau chiến thắng vua Lê Thánh Tông đã sáp nhập các địa khu Amaravati và Vijaya và lập nên thừa tuyên Quảng Nam và duy trì vệ quân Thăng Hoa ở đây .

Vương quốc Chăm Pa trở thành Thuận Thành Trấn

Cho đến sau năm 1471, thì đất đai của vương quốc Chăm Pa chỉ còn Harek Kah Harek Dhei (Phú Yên ngày nay) trở vào,.

Năm 1611, do người Chiêm Thành lấn chiếm biên ải, chúa Nguyễn Hoàng đã sai một viên tướng gốc Chăm là Văn Phong đưa quân vào  dẹp loạn và đặt ra phủ Phú Yên gồm hai huyện Tuy Hòa và Đồng Xuân, phong cho Văn Phong làm lưu thủ đất này.

Năm 1653, vua Chiêm là Bà Tranh xâm phạm biên cảnh, chúa Hiền (Nguyễn Phúc Tần) sai người đánh dẹp, người Chiêm đầu hàng. Nhân đó lấy đất từ Phú Yên vào đến sông Phan Rang đặt làm 2 phủ Thái Khương, Diên Ninh và gồm 5 huyện: Quảng Phước, Tân Định (thuộc phủ Thái Khương), Phước Điền, Vinh Xương và Hoa Châu (thuộc phủ Diên Ninh). Vùng đất này nay tỉnh Khánh Hoà. Sau đó chúa Nguyễn chiếm lãnh thổ Cao Miên ở vùng Biên Hòa ngày nay. Thế là Chăm Pa trở thành một lãnh thổ hoàn toàn bị bao vây, ở phía bắc giáp căn cứ quân sự nhà Nguyễn ở Cam Ranh và phía nam giáp căn cứ quân sự nhà Nguyễn ở Biên Hòa.

Năm 1692, vua Chăm tên Bà Tranh đã tấn công vào phủ Diên Ninh và dinh Bình Khang tức vùng Diên Khánh ngày nay. Chúa Nguyễn sai Nguyễn Hữu Cảnh đánh đuổi. Quân Chiêm và Việt đã giao tranh ác liệt tại Sông Lũy, quân Chiêm Thành bại trận,  vua Chiêm và hoàng gia bị bắt.

Năm 1693, chúa Nguyễn Phúc Chu cho thành lập khu tự trị Thuận Thành Trấn tại vùng đất của Chiêm Thành, chúa Chăm được gọi là Trấn Vương, là thần hạ của chúa Nguyễn.

Lịch sử Chăm Pa chấm dứt
Năm 1697, chúa Nguyễn Phúc Chu cho lập phủ Bình Thuận (từ Phan Rang trở về tây) chia làm hai huyện An Phước và Hòa Đa. Cũng từ đây vùng đất Chăm còn lại (Phan Rang trở về đông) đã trở thành phiên thuộc của chúa Nguyễn và mối quan hệ giữa chúa Nguyễn và chúa Chăm là mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và địa phương.

Đến năm 1712, chúa Nguyễn Phúc Chu đã ban hành một bản hiệp ước mới gọi là Ngũ điều Nghị định, trong đó khẳng định quyền xét xử của các chúa Chăm đối với các thần dân người Chăm và cũng quy định nghĩa vụ của các chúa Chăm đối với các chúa Nguyễn. Để giải quyết xung đột giữa người Chăm và người Việt, bản hiệp ước quy định các xung đột này sẽ do chúa Chăm tức Trấn Vương cùng với quan Cai bạ và quan Ký lục (cả hai là người Việt) phán quyết. Chế độ tự trị này được duy trì cho đến tận năm 1832 qua các đời chúa Nguyễn, thời Tây Sơn và thời kỳ đầu triều đại nhà Nguyễn. Tuy nhiên, các đời chúa Chăm sau Po Saktiray Da Patih không còn duy trì được mối quan hệ trực tiếp với các chúa Nguyễn và mọi công việc của Thuận Thành Trấn được tiến hành thông qua phủ Bình Thuận cho đến tận cuộc nội chiến giữa Nguyễn Ánh và Tây Sơn.

Năm 1793, phiên vương Thuận Thành là Tá (gọi theo Tiền Biên; tên Chăm: Po Tithun da parang) theo phe Tây Sơn bị Nguyễn Ánh đánh bại. Nguyễn Ánh cho tướng người Chăm của phe mình là Thôn Bá Hú (tức Nguyễn Văn Hào, gọi theo Tiền Biên, tên Chăm: Po Lathun da paguh) làm Chánh trấn Thuận Thành và trong năm 1794 đặt chế độ chánh trấn và phó trấn và bỏ chế độ phiên vương.

Năm 1832, nhân dịp có cuộc khởi nghĩa Lê Văn Khôi ở phía Nam người Chăm lại nổi dậy chống lại vua Minh Mạng  nhưng không thành công.. Chính quyền tự trị hạn chế của người Chăm chấm dứt tồn tại vào năm 1832, khi Hoàng đế Minh Mạng đổi Thuận Thành thành phủ Ninh Thuận và đặt quan lại cai trị trực tiếp. Lịch sử vương quốc Chăm Pa chính thức dừng lại ở đây.

Nguyên nhân sự suy vong của Vương quốc Chăm Pa
Chính sách mở rộng bờ cõi của vua chúa Việt:

Nếu chiến tranh của Chăm Pa chống nước láng giềng là chiến tranh "chinh phạt" để làm suy yếu đi sức mạnh quân sự và chính trị của phe địch, thì đối với Đại Việt, ý niệm về chiến tranh hoàn toàn đối ngược. Chiến tranh không chỉ nhằm mục tiêu chinh phạt phe địch đơn thuần mà theo đó là chiếm lấy tài sản và đất đai về quốc gia của mình.
Làn sóng di dân người Việt:
Do thiếu đất đai để canh tác, dân Việt tràn xuống phía nam, tức Chăm Pa. Từ thế kỷ thứ 17, chúa Nguyễn kêu gọi dân Việt xung phong vào đội ngũ  khai khẩn đất hoang ở khu vực biên giới phía nam của mình. Họ vừa làm dân, vừa làm chiến sĩ để phòng thủ đất đai chống lại sự quấy nhiễu của Chăm Pa ở biên giới. Chúa Nguyễn cũng khuyến khích dân Việt  vượt biên giới tràn sang Chăm Pa khai thác những khu đất hoang mà dân bản xứ Chăm Pa không canh tác. Sau đó, họ bắt đầu khai thác những khu vực phì nhiêu hơn do dân bản xứ bán nhượng lại cho họ. Lợi dụng sự hiện diện của người Việt trên lãnh thổ Chăm Pa, chúa Nguyễn bắt đầu can thiệp vào nội bộ của vương quốc này với danh nghĩa là bảo vệ quyền lợi cư dân người Việt. Sau đó, chính những cư dân Việt này tham gia vào các cuộc chiến tranh với Chăm Pa
Hậu quả các cuộc nội chiến giữa dân tộc Việt:
Trong cuộc Nam bắc phân tranh giữa chúa Trịnh và chúa Nguyễn, để tiến quân chống chúa Trịnh phương bắc, chúa Nguyễn đã phát động phong trào Nam Tiến về phía nam, tức là về phía lãnh thổ Chăm Pa để củng cố thế lực quân sự và kinh tế của mình.

Cuộc nội chiến giữa Tây Sơn và Nguyễn Ánh đã biến lãnh thổ Chăm Pa (khu vực Phan Rang và Phan Rí) thành bãi chiến trường đẫm máu trong vòng 30 năm. Các tầng lớp lãnh đạo Chăm Pa chia thành hai phe nhóm do Tây Sơn và Nguyễn Ánh dựng lên. Khi chiếm Chăm Pa để làm cứ điểm quân sự, Nguyễn Ánh thành lập một chính quyền mới của vương quốc này thân Nguyễn Ánh. Và khi tiến quân vào Chăm Pa, Tây Sơn lại thanh trừng những phần tử người Chăm Pa theo Nguyễn Ánh để rồi thành lập một chính quyền khác thân của Tây Sơn.
Mất liên lạc với thế giới:
Trước năm 1471, Chăm Pa là hải cảng quan trọng trên đường hàng hải nối liền biển Nam Hải và Ấn Độ Dương, cũng là nơi tập trung nhiều tàu bè của các thương thuyền quốc tế.
Sau khi thất thủ Đồ Bàn năm 1471, thất thủ Harek Kah Harek Dhei (Phú Yên ngày nay) năm 1611, và Nha Trang vào năm 1653, các tàu bè quốc tế không còn ghé bến Chăm Pa nữa. Chăm Pa hoàn toàn bị cô lập không còn đường dây liên lạc với các nước láng giềng kể từ thế kỷ thứ 17.
Mỹ nhân kế:
Năm 1301, nhân dịp viếng thăm Chăm Pa, thượng hoàng Trần Nhân Tông hứa gả công chúa Huyền Trân cho Chế Mân để đổi lấy hai châu Ô và Lý (khu vực tỉnh Thừa Thiên). Đối với Chăm Pa đây là món quà sính lễ quá đắt.

Năm Tân Mùi (1631), vua Chăm Pa là Po Romé (1627-1651) kết hôn với công nữ Ngọc Khoa của nhà Nguyễn mà sử liệu tiếng Chăm gọi là Bia Ut (công chúa miền bắc). Theo truyền thuyết của Chăm Pa, Bia Ut đến vương quốc này với một sứ mạng mà nhà Nguyễn đã giao phó, đó là làm thế nào để Po Romé chặt bỏ cây Kraik, biểu tượng cho thần quyền trấn giữ vương quốc này. Còn theo các học giả Chăm Pa, Bia Ut đến Chăm Pa làm gián điệp, nhằm báo cáo cho nhà Nguyễn biết mọi chi tiết liên quan đến tổ chức chính trị và quân sự của quốc gia này. Sau khi nhận đủ tin tức, nhà Nguyễn xuất quân tấn công Po Romé. Trong cuộc chiến này, Po Romé bị quân nhà Nguyễn vây bắt đem nhốt trong rọ sắt để khiêng về Thuận Hóa.
Thể chế liên bang lỏng lẻo:
Trong khi Đại Việt là một thể chế quân chủ tập quyền thì Chăm Pa không phải là quốc gia thống nhất, trung ương tập quyền, mà là một vương quốc liên bang lỏng lẻo với năm tiểu vương quốc  đó là Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara và Panduranga. Mỗi tiểu vương quốc có vua chúa riêng, hành chánh riêng và cách điều hành riêng. Cơ cấu tổ chức này không phát huy mạnh được ý thức hệ đoàn kết của một dân tộc và thường làm suy yếu đi tiềm năng quân sự của quốc gia một khi vương quốc này bị tấn công bởi một nước láng giềng.

Xem thêm
Tôn giáo của người Chăm
Lịch sử Chăm Pa
Thành Đồ Bàn
Niên biểu quan hệ Đại Việt – Chăm Pa

Tham khảo

Chú thích

Nguồn
Le déclin du Campa entre le XVIe et le XIXe siècle" đăng đầu tiên trong Le Campa et le Monde Malais. Actes de la Conférence Internationale sur le Campa et le Monde Malais) Berkeley (Université de Californie, Travaux du CHCPI, Paris, 1991, trang 47-64.
Đại Việt sử ký toàn thư

Lịch sử Chăm Pa


title: Lăng Thành Cát Tư Hãn

text:
Lăng Thành Cát Tư Hãn () là một công trình kiến trúc ở Ejin Horo, Ngạc Nhĩ Đa Tư, Nội Mông, Trung Quốc. Trên thực tế, lăng tẩm này không chứa hài cốt của Thành Cát Tư Hãn, vì phần mộ của ông đến nay vẫn chưa được tìm thấy.
Lăng được xây dựng từ năm 1954 và 1956 bởi chính phủ Trung Quốc theo phong cách truyền thống của Mông Cổ. Lăng mộ này nằm ở thị trấn Ejin Horo, 115 km (71 dặm) về phía bắc Yulin, và 55 km (34 dặm) về phía nam của Đông Thắng.

Xem thêm
 Thành Cát Tư Hãn

Tham khảo

Lăng tẩm Trung Hoa
Thành Cát Tư Hãn
Thắng cảnh loại AAAAA