title: Legio V Macedonica

text:
Legio quinta Macedonica (Quân đoàn Macedonia thứ năm) là một quân đoàn La Mã. Ban đầu, quân đoàn có lẽ được chấp chính quan Gaius Vibius Pansa Caetronianus và Octavia thành lập vào năm 43 trước Công nguyên, và nó đóng quân ở Moesia ít nhất cho đến tận thế kỷ thứ 5. Biểu tượng của nó là con bò đực, ngoài ra còn sử dụng một biểu tượng khác là con đại bàng. Tên riêng Macedonica của nó xuất phát từ thực tế là quân đoàn đóng quân tại Macedonia trong một khoảng thời gian đáng kể suốt quá trình tồn tại của nó.

Lịch sử

Thế kỉ 1 TCN
Legio V là một trong hai mươi tám quân đoàn ban đầu được Octavian thành lập. Có hai quân đoàn thứ năm ghi nhận đó là V Gallica và V Urbana. Có thể là cả hai đều là những tên gọi ban đầu của V Macedonica. Quân đoàn có thể đã tham gia vào trận Actium (31 TCN). Sau đó nó được chuyển đến Macedonia và ở lại đây từ năm 30 TCN đến năm 6 SCN, nhờ vậy mà quân đoàn đã có được tên riêng của nó, trước khi chuyển đến Oescus (Moesia).

Thế kỉ 1 SCN: Đại khởi nghĩa của người Do Thái
Trong năm 62, một số vexillatio của quân đoàn năm đã chiến đấu chống lại đế chế Parhia ở Armenia dưới quyền của Lucius Caesennius Paetus. Sau thất bại tại trận Rhandeia, toàn bộ các quân đoàn như V Macedonica, III Gallica, VI Ferrata, và X Fretensis đã chiến đấu dưới sự chỉ huy của Gnaeus Domitius Corbulo trong cuộc chiến tranh thắng lợi chống lại người Parthia.

Quân đoàn thứ năm có lẽ vẫn còn ở phía Đông khi cuộc Đại Khởi nghĩa của người Do Thái nổ ra ở tỉnh Iudaea, bắt đầu từ năm 66. Nero đã giao các quân đoàn V Macedonica, X Fretensis và XV Apollinaris cho tướng Titus Flavius Vespasianus nhằm chống lại cuộc khởi nghĩa. Trong năm 67, ở vùng Galilêa, thành phố Sepphoris đã đầu hàng quân đội La Mã một cách hòa bình, và sau V Macedonica đã đánh chiếm được núi Gerizim, nơi tôn nghiêm nhất của người Samaritan. Trong năm Tứ hoàng đế (năm 68), quân đoàn dừng chân tại Emmaus, tại đây vẫn còn tồn tại vài ngôi mộ của những người lính trong quân đoàn V Macedonica. Sau khi tuyên bố Vespasianus làm hoàng đế và kết thúc của cuộc chiến tranh dưới con trai của ông,Titus, V Macedonica rời Iudaea và quay trở về Oescus (năm 71). Trong năm 96, hoàng đế Hadrianus đã phục vụ trong quân đoàn với chức vị là tribunus militum.

Thế kỉ thứ 2: Ở Dacia và bảo vệ phòng tuyến Danube
Vào năm 101, quân đoàn di chuyển đến Dacia và tham gia vào chiến dịch chống lại vua Decebalus của Hoàng đế Trajan. Các Viên legate của V Macedonica chính là vị hoàng đế tương lai Hadrianus. Sau khi chiến tranh kết thúc vào năm 106, quân đoàn lưu lại ở Troesmis (Iglita ngày nay), gần châu thổ sông Danube, và bắt đầu từ năm 107. Một đội trưởng của quân đoàn, Calventius Viator đã tỏ ra xuất chúng dưới thời Hadrianus và sau này ông được bổ nhiệm làm chỉ huy lực lượng kị binh cận vệ của hoàng đế, equites singulares Augusti.

Khi Hoàng đế Lucius Verus bắt đầu chiến dịch chống lại người Parthia (năm 161-166), quân đoàn dã di chuyển tới phía đông, nhưng sau đó nó lại quay trở về Dacia Porolissensis, với doanh trại ở Potaissa.

Khu vực biên giới phía bắc là một biên giới nóng của đế quốc, khi mà hoàng đế Marcus Aurelius đã phải chiến đấu chống lại người Marcomanni, người Sarmatia, và người Quadi, V Macedonica đã tham gia vào các cuộc chiến tranh này.

Vào đầu triều đại của Commodus, V Macedonica và XIII Gemina đã đánh bại người Sarmatia một lần nữa, dưới quyền những kẻ tiếm vị sau này là Pescennius Niger và Clodius Albinus.Quân đoàn thứ năm đã ủng hộ Septimius Severus, trong cuộc chiến trành giành ngai vàng của ông ta.

Trong năm 185 hoặc 187, quân đoàn đã được tặng thưởng tiêu đề Pia Constans ("Trung thành và đáng tin cậy") hoặc Pia Fidelis ("Trung thành và trung nghĩa"), sau khi nó đánh bại một đội quân lính đánh thuê ở Dacia.

Những thế kỉ sau
Trong khi vẫn đóng quân ở Potaissa suốt thế kỷ thứ 3, V Macedonica đã nhiều lần tham gia các cuộc chiến và giành nhiều vinh quang. Valerianus ban cho quân đoàn thứ năm tên hiệu III Pia III Fidelis, còn người con trai của ông, Gallienus ban cho quân đoàn tiêu đề VII Pia VII Fidelis, cùng danh hiệu với lần thứ 4, thứ 5 và 6 có thể được trao khi quân đoàn được sử dụng như một đơn vị kỵ binh di động chống lại hai kẻ tiếm vị Ingenuus và Regalianus (năm 260, Moesia). Một vexillatio đã tham gia cuộc chiến tranh chống lại Victorinus (Gaul, năm 269-271).

Quân đoàn trở về Oescus trong năm 274, sau khi Aurelianus ra lệnh triệt thoái khỏi Dacia. Nó đã bảo vệ địa bàn tỉnh trong những thế kỷ sau đó và trở thành một đơn vị comitatensis dưới quyên của Tổng chỉ huy quân đội phía đông (Militum Magister per orientis). Nó có thể đã trở thành một phần của quân đội Đông La Mã.

Xem thêm
Danh sách các quân đoàn La Mã

Tham khảo

 livius.org account
 E. Ritterling, Legio, RE XII, col. 1572-5
 Rumen Ivanov, Lixa Legionis V Macedonicae aus Oescus, ZPE 80, 1990, p. 131-136
 D. Barag, S. Qedar, A Countermark of the Legio Quinta Scytica from the Jewish War, INJ 13, (1994–1999), pp. 66–69.
 S. Gerson, A New Countermark of the Fifth Legion, INR 1 (2006), pp. 97–100
 Dr. Gerson, A Coin Countermarked by Two Roman Legions, Israel Numismatic Journal 16, 2007–08, pp. 100–102
 P. M. Séjourné, Nouvelles de Jérusalem, RB 6, 1897, p. 131
 E. Michon, Inscription d'Amwas, RB 7, 1898, p. 269-271
 J. H. Landau, Two Inscribed Tombstones, Atiqot, vol. XI, Jerusalem, 1976

Lê dương La Mã


title: Pulcheria

text:
Aelia Pulcheria (sinh năm 398 hoặc 399 – mất năm 453) là con gái của Hoàng đế Đông La Mã Arcadius và Hoàng hậu Aelia Eudoxia. Bà là người con thứ hai của Arcadius và Aelia Eudoxia, trước bà có người chị cả là Flaccilla sinh năm 397 nhưng đã mất hồi trẻ. Những anh chị em còn lại gồm Arcadia, sinh năm 400, Theodosius II, hoàng đế tương lai và Marina, cả hai đều sinh năm 401. Khi Arcadius mất vào năm 408. Người em trai Theodosius II kế thừa ngôi vị hoàng đế của Đế quốc Đông La Mã lúc mới bảy tuổi. Ngày 4 tháng 7 năm 414, Pulcheria vừa tròn mười lăm tuổi đã tuyên bố làm nhiếp chính cho em trai mình lúc này mới có mười ba tuổi, thậm chí bà còn dùng tôn hiệu Augusta và Hoàng hậu của Đế quốc Đông La Mã. Theo sử gia cổ đại Sozomen trong tác phẩm Ecclesiastical History (Lịch sử Giáo hội) của ông cho biết thì Pulcheria là một tín đồ rất mực sùng đạo do chịu ảnh hưởng từ mẹ mình, sau khi lên nắm quyền nhiếp chính thì bà và đám em gái đã thề nguyện sẽ theo Chúa và bảo vệ Giáo hội suốt đời với tư cách của một trinh nữ ngoan đạo. Theodosius II qua đời vào ngày 26 tháng 7 năm 450 và Pulcheria sớm kết hôn với tướng Marcianus vào ngày 25 tháng 11 năm 450. Sau đó Marcianus và Pulcheria được đám triều thần tôn là Hoàng đế và Hoàng hậu của Đế quốc Đông La Mã. Ba năm sau, vào tháng 7 năm 453, Pulcheria đột ngột qua đời vì bạo bệnh, do những công tích giúp đỡ Kitô giáo mà về sau bà được Giáo hội phong thánh. Pulcheria được biết là đã sớm nắm quyền và có ảnh hưởng khá lớn lên triều đại của người em trai. Pulcheria còn có ảnh hưởng rất lớn lên Giáo hội và những tập tục thần học trong thời gian này. Ngoài ra, bà còn tác động lên các chính sách chống dị giáo, cho xây dựng rất nhiều nhà thờ cùng các cuộc tranh luận về danh hiệu Theotokos của Đức Mẹ Đồng Trinh Maria ("Người sinh Thiên Chúa").

Xem thêm
Tượng thánh Hodegetria
Tu viện Panaghia Hodegetria

Chú thích

Tham khảo
Cameron, Averil. The Mediterranean World In Late Antiquity AD 395-600 London, Routledge,
Chestnut, Glenn F. The First Christian Histories: Eusibius, Socrates, Sozomen, Theodoret and Evagrius. Macon, Georgia: Mercer University Press, 1986 2nd Ed.
Duckett, Eleanor. Medieval Portraits from East and West. Ann Arbor, Michigan: The University of Michigan Press, 1972.
Garland, Lynda. Byzantine empresses: women and power in Byzantium, AD 527-1204. London, Routledge, 1999.
Holum, Kenneth G. Theodosian Empresses: Women and Imperial Dominion in Late Antiquity. Berkeley and Los Angeles, California: University of California Press, 1982.
Jones, A.H.M, J.R. Martindale, and J. Morris. The Prosopography of the Later Roman Empire. Cambridge: Cambridge University Press, 1971.
Pope St. Leo the Great. St. Leo the Great: Letters. Translated by Brother Edmund Hunt, C.S.C. New York: Fathers of the Church, Inc. 1957.
Sozomen. The Ecclesiastical History of Sozomen: Comprising a History of the Church from A.D. 324 to A.D. 440. Translated by Edward Walford. London: Henry G. Bohn. 1855.
Teetgen, Ada B. The Life and Times of Empress Pulcheria: A.D. 399-A.D. 452. London: Swan Sonnenshein &Co., Lim. 1907.
Turpin, Joanne. Women in Church History: 20 Stories for 20 Centuries. Cincinnati, Ohio: St. Anthony Messenger Press. 1986.
Limberis, Vasiliki. Divine Heiress: The Virgin Mary and the Creation of Christian Constantinople. London and New York: Routledge, 1994.
Women in World History: a Biographical Encyclopedia. Edited by Anne Commire and Deborah Klezmer. Waterford, Connecticut: Yorkin Publications. 1999-2002.

Sinh thập niên 390
Mất năm 453
Thánh Công giáo La Mã Anatolia
Chôn cất tại nhà thờ Thánh Tông Đồ
Thánh Byzantine
Thánh nữ Byzantine
Thánh Chính Thống giáo Đông phương
Thánh Công giáo Đông phương
Thánh Hy Lạp
Nữ nhiếp chính
Thánh Công giáo La Mã Hy Lạp
Nhà Theodosius
Hoàng hậu La Mã
Nữ tu Công giáo La Mã
Thánh xuất thân từ Anatolia
Nữ tu Công giáo Rôma


title: Theodosius II

text:
Theodosius II (tiếng Latin: Flavius Theodosius Junior Augustus; 401 – 450) thường gọi là Theodosius Trẻ  hoặc Theodosius Nhà thư pháp, là Hoàng đế Đông La Mã từ năm 408 đến 450. Ông được biết đến nhiều về việc ban hành bộ luật Theodosius và công xây dựng các bức tường thành Theodosius quanh Constantinopolis. Triều đại của ông còn được ghi nhận về các cuộc tranh cãi Thần học lớn nhất giữa hai trường phái Kitô giáo là Nestoria và Eutychia.

Tiểu sử

Thời kỳ ban đầu
Theodosius sinh năm 401, là con trai duy nhất của Hoàng đế Arcadius và người vợ gốc Frank Aelia Eudoxia. Vào tháng 1 năm 402, ông được cha phong làm đồng Augustus, do vậy trở thành người trẻ tuổi nhất từng nắm giữ xưng hiệu này trong lịch sử La Mã. Năm 408, cha ông qua đời và cậu bé bảy tuổi đã trở thành Hoàng đế Đông La Mã.

Chính quyền Đông La Mã lúc đầu bị viên Pháp quan thái thú (Praetorian Prefect) Anthemius khống chế hoàn toàn, cũng chính ông là người đã giám sát việc xây dựng các bức tường thành quanh thủ đô Constantinopolis nhằm nâng cao khả năng phòng thủ trước các cuộc xâm lấn của người rợ ngày càng tăng.

Năm 414, chị của Theodosius là Pulcheria được tôn làm Augusta và đảm nhận việc nhiếp chính. Đến năm 416 Theodosius được kế thừa tước hiệu Augustus chính thức tự gánh vác việc nước và thời kỳ nhiếp chính kết thúc, thế nhưng người chị của ông vẫn còn để lại ảnh hưởng rất lớn đối với việc trị nước nhất là về tôn giáo. Tháng 6 năm 421, Theodosius kết hôn với Aelia Eudocia, một phụ nữ gốc Hy Lạp. Cả hai có một người con gái tên là Licinia Eudoxia.

Theodosius tỏ ra ngày càng quan tâm đến Kitô giáo, cũng bởi chịu sự ảnh hưởng từ người chị sùng đạo Pulcheria, cũng bởi vậy mà ông đã bắt đầu một cuộc chiến tranh chống lại nhà Sassanid (421-422) vì lý do họ đàn áp người Kitô giáo; cuộc chiến kết thúc trong hòa hoãn, người La Mã đã buộc phải chấp nhận hoà bình khi hay tin đại quân người Hun đang chuẩn bị vây hãm đe dọa Constantinople.

Năm 423, Hoàng đế Tây La Mã Honorius, chú của Theodosius qua đời và viên primicerius notariorum (Trưởng quan hành chính) Joannes tự xưng làm Hoàng đế phía Tây nhưng không được phía Đông công nhận. Em gái của Honorius là Galla Placidia và đứa con trai nhỏ của Valentinianus cùng nhau chạy trốn đến Constantinople để tìm kiếm sự giúp đỡ từ triều đình phía Đông và sau vài lần cân nhắc kỹ lưỡng vào năm 424, Theodosius quyết định tuyên chiến chống lại ngụy đế Joannes. Tháng 5 năm 425, Valentinianus III được binh lính đưa lên làm Hoàng đế Tây La Mã với sự hỗ trợ của magister officiorum Helion và mẹ ông làm nhiếp chính. Để củng cố mối quan hệ giữa hai phần của Đế quốc, Theodosius đã đem cô con gái rượu Licinia Eudoxia đính hôn với Valentinianus.

Giáo dục và luật lệ

Năm 425, Theodosius cho thành lập trường Đại học Constantinople với 31 giáo sư (15 người giảng dạy bằng tiếng Latin và 16 người giảng dạy bằng tiếng Hy Lạp). Các môn học bao gồm luật học, triết học, y học, số học, hình học, thiên văn học, âm nhạc và hùng biện.

Năm 429, Theodosius đã bổ nhiệm một ủy ban với nhiệm vụ thu thập tất cả các luật lệ kể từ thời Đại đế Constantinus và tạo ra một hệ thống luật chính thức hoàn chỉnh. Kế hoạch này đã bị bỏ dở, nhưng công việc của ủy ban thứ hai lại được tổ chức ở Constantinople, họ vẫn được phân công thu thập tất cả các bộ luật chung và phải hoàn thành chúng đúng thời hạn, để rồi bộ luật tập của họ được công bố với tên gọi Bộ luật Theodosianus vào năm 438. Bộ luật của Theodosius II gồm những sắc lệnh tổng hợp được ban hành từ thời Đại đế Constantinus, tạo thành cơ sở cho các bộ luật của Hoàng đế Justinian I vào thế kỷ sau.

Chiến tranh với người Rợ và Ba Tư
Đế quốc Đông La Mã còn bị đe dọa từ các cuộc đột kích ngắn hạn của người Hun. Năm 447, đại quân của người Hun đã tràn qua vùng Balkan, phá hủy một trong số những thành phố ở Serdica (Sofia) rồi tiến quân tới Athyra (Büyükçekmece) ở vùng ngoại ô của Constantinople nhằm trực tiếp uy hiếp kinh đô. Sau đó, đích thân Anatolius đã chủ trương đàm phán cầu hòa khiến hai bên đạt được một thỏa thuận ngưng chiến lâu dài với điều kiện mỗi năm Đông La Mã phải cống nạp cho họ một số lượng lớn vàng bạc khiến cho ngân khố quốc gia ngày càng giảm sút.

Khi các tỉnh châu Phi thuộc La Mã rơi vào tay người Vandal vào năm 439, cả hai hoàng đế Đông và Tây La Mã đều gửi quân tới Sicilia để tấn công người Vandal ở Carthage, nhưng kế hoạch này mau chóng thất bại. Nhận thấy biên giới của Đế quốc La Mã chẳng còn lực lượng quân sự nào đáng kể, liên quân Hun và Ba Tư nhà Sassanid cùng nhau tuyên chiến. Suốt năm 443, hai đội quân La Mã lần lượt đều bị người Hun đánh cho thảm bại. Vì thế đã buộc triều đình La Mã phải ký thỏa thuận hòa bình với điều kiện phải tăng khoản cống nạp gấp ba lần sau khi quân Hun rút sâu vào bên trong lãnh thổ của Đế quốc. Cuộc chiến với người Ba Tư mặt khác lại chứng tỏ sự thiếu quyết đoán của Đông La Mã dẫn đến một thoản thuận hòa bình giữa đôi bên vào năm 422 mà không cần thay đổi hiện trạng.

Tranh luận Thần học

Trong một lần viếng thăm Syria, Theodosius đã gặp tu sĩ Nestorius, một nhà thuyết giáo nổi tiếng. Vì mến mộ tài năng lẫn đức hạnh của ông mà hoàng đế đã bổ nhiệm Nestorius làm Tổng giám mục thành Constantinople vào năm 428. Vừa nhậm chức chưa được bao lâu, Nestorius đã dính vào vụ tranh luận dữ dội giữa hai phe Thần học chỉ vì khác biệt trong quan điểm Thiên Chúa giáo. Nestorius cố gắng tìm cách dung hòa giữa hai phe, nhấn mạnh thực tế rằng Đức Chúa được sinh ra như một người bình thường, cứ khăng khăng đòi gọi Đức Mẹ Đồng Trinh Maria là Theotokos ("Người sinh Thiên Chúa"), và những người từ chối danh hiệu đó vì Thiên Chúa chỉ là một hữu thể vĩnh cửu, cũng có thể ngài chưa từng được sinh ra. Nestorius đề nghị dùng danh hiệu Christotokos ("Người sinh Chúa Kitô") như một sự thỏa hiệp nhưng không được hai phe công nhận. Ông bị cáo buộc là đã tách rời tính chất thiêng liêng và nhân tính của Chúa Kitô, kết quả là xuất hiện "hai Chúa Kitô", một tà thuyết sau này được gọi là giáo thuyết Nestoria. Dù lúc đầu được sự ủng hộ hoàng đế, Nestorius đã gặp phải một đối thủ mạnh mẽ từ Tổng giám mục Cyril thành Alexandria. Theo yêu cầu của Nestorius, hoàng đế đã cho mời một công đồng được triệu tập ở Ephesus vào năm 431. Hội đồng này đã chính thức xác nhận danh hiệu Theotokos và lên án Nestorius, khiến ông phải trở về tu viện của mình ở Syria và cuối cùng bị triều đình lưu đày đến sống tại một tu viện xa xôi ở Ai Cập.

Gần hai mươi năm sau, một vụ tranh cãi Thần học lại nổ ra lần nữa, lần này do Tu viện trưởng Constantinopolitan Eutyches khởi xướng, theo đó thì ông cho rằng Kitô giáo được một số người hiểu theo nghĩa phải hòa trộn bản tính Thiên Chúa và nhân tính của Chúa Kitô thành một. Vì vụ việc lần này mà Eutyches bị Tổng giám mục Flavian thành Constantinople lên án kịch liệt nhưng may nhờ vào người bạn sẽ kế thừa Cyril là Dioscurus thành Alexandria ra tay cứu giúp mới thoát khỏi bị kết án. Một công đồng khác được triệu tập ở Ephesus vào năm 449 mà về sau bị Giáo hoàng Leo I gọi là một "công đồng của kẻ cướp" vì những trường hợp hỗn loạn của nó. Công đồng này đã quyết định phục chức cho Eutyches và truất phế Flavian, ông này bị ngược đãi và chết ngay sau đó. Leo thành Rome và nhiều giám mục khác đã phản đối kết quả nhưng riêng hoàng đế lại ủng hộ. Chỉ sau khi ông qua đời vào năm 450 thì quyết định mới bị đảo ngược tại Công đồng Chalcedon năm 451.

Qua đời
Theodosius mất vào năm 450 do bị ngã ngựa khi đang dạo chơi cùng tùy tùng. Vì không có con trai nối dõi nên đã xảy ra một cuộc tranh đấu quyền lực giữa hai phe phái trong triều, kết quả là người chị Pulcheria của ông đã giành thắng lợi sau khi đưa quân dẹp tan phe cánh của viên thái giám đầy quyền uy Chrysaphius. Sau đó, bà vội vàng kết hôn với tướng Marcianus và đưa ông lên ngôi Hoàng đế Đông La Mã để rồi cả hai vợ chồng cùng nhau trị vì đất nước.

Xem thêm
Flavia (thị tộc)

Chú thích

Tham khảo
 S. Crogiez-Pétrequin, P. Jaillette, J.-M. Poinsotte (eds.), Codex Theodosianus V. Texte latin d'après l'édition de Mommsen. Traduction, introduction et notes (Bộ luật Theodosianus V. Văn bản Latinh từ ấn bản của Mommsen. Dịch, giới thiệu và chú thích), Brepols Publishers, 2009, ISBN 978-2-503-51722-3
Fergus Miller: A Greek Roman Empire: Power and Belief Under Theodosius II (Đế quốc La Mã Hy Lạp: Quyền lực và tín ngưỡng dưới thời Theodosius II). University of California Press, Berkeley 2006.
Vasiliki Limberis, Divine Heiress: The Virgin Mary and the Creation of Christian Constantinople (Người thừa kế Chúa: Đức Mẹ Đồng Trinh Maria và sự sáng lập Thiên Chúa giáo ở Constantinople) (London: Routledge, 1994) có một phần đáng kể về Theodosius II và người chị Pulcheria của ông.
Hugh Elton, "Imperial politics at the court of Theodosius II," (Nền chính trị hoàng gia tại triều đình Theodosius II) trong ấn bản của Andrew Cain, The Power of Religion in Late Antiquity: The Power of Religion in Late Antiquity (Quyền lực tôn giáo cuối thời Cổ đại: Quyền thế tôn giáo cuối thời Cổ đại) (Aldershot, Ashgate, 2009), 133–142.

Liên kết ngoài

Triều đại Theodosius II (một chương trong cuốn Lịch sử cuối thời Đế quốc La Mã của J. B. Bury)
Bộ luật Theodosianus: Phần liên quan đến nghi lễ tôn giáo (bản tiếng Anh)
George Long, "Bộ luật Theodosianus"
 Nathan, Geoffrey, "Theodosius II (408–450 A.D.)", De Imperatoribus Romanis
 Đây là danh sách các luật lệ của Đế quốc La Mã vào thế kỷ thứ tư cho thấy các luật lệ được Theodosius II thông qua có liên quan đến Kitô giáo.

Hoàng đế La Mã
Nhà Theodosius
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Mất vì tai nạn cưỡi ngựa
Sinh năm 401
Mất năm 450
Ấu vương cổ đại
Nhà lập pháp cổ đại
Hoàng đế La Mã thế kỷ thứ 5
Hoàng đế Byzantine thế kỷ thứ 5


title: Claudius Claudianus

text:
Claudius Claudianus mà trong tiếng Anh thường gọi là Claudian (370 – 404), là một nhà thơ Latinh phụng sự trong triều của Hoàng đế Tây La Mã Honorius tại Mediolanum (này là Milan nước Ý) và đặc biệt là mối quan hệ thân thiết với tướng Stilicho. Các tác phẩm do ông viết hầu như toàn là thể thơ sáu âm tiết hoặc đôi câu bi thương, thường thuộc vào ba loại chính gồm những bài thơ đề tặng cho Honorius và Stilicho cùng một thiên sử thi thần thoại.

Tiểu sử
Claudianus sinh trưởng tại Alexandria, Ai Cập. Ông đến Roma khoảng trước năm 395, và để lại dấu ấn bằng một bài điếu văn ca ngợi hai người bảo trợ trẻ tuổi của mình là Probinus và Olybrius, vì thế mà trở thành thi sĩ trong triều. Ông đã viết một số bài thơ tán tụng chức chấp chính quan của hai người bảo trợ mình cùng những bài thơ ca ngợi những chiến công của Stilicho, đồng thời ra sức thóa mạ, đả kích những kẻ đối nghịch với Stilicho ở triều đình phía Đông của Hoàng đế Arcadius.

Từ đó mà tên tuổi của ông vang danh đến mức được triều đình phong tặng danh hiệu vir illustris. Được Viện nguyên lão La Mã tôn vinh và cho dựng tượng ở Quảng trường La Mã vào năm 400. Thậm chí ngay cả vợ của Stilicho là Serena còn hứa sẽ kiếm một người vợ giàu có cho ông.

Vì không có bài thơ nào của Claudianus ghi lại những thành tựu của Stilicho kể từ sau năm 404, các học giả cho rằng có thể Claudianus mất vì bệnh vào năm đó tại Roma.

Ảnh hưởng
Mặc dù là dân Hy Lạp bản xứ, Claudianus được xem là một trong những nhà thơ viết bằng tiếng Latinh hay nhất cuối thời cổ đại. Ông thường không được xếp hạng trong số các nhà thơ Latinh kiệt xuất nhất nhưng tác phẩm của ông khá tao nhã, nhất là biệt tài khéo kể chuyện và các đoạn văn bút chiến của ông đôi khi đạt đến độ vô đối của thuật đả kích. Nền văn học ở thời đại ông thường được đặc trưng bởi phẩm chất của các nhà phê bình hiện đại thích kiểu cách, thứ mà trong tác phẩm của ông chẳng chút gì phóng khoáng, đôi lúc nhạt nhẽo và vô cảm.

Thơ của Claudianus là một nguồn sử liệu có giá trị, mặc dù bị bóp méo bởi những quy ước của văn tán tụng. Những bài thơ mang tính chính trị và lịch sử có quan hệ với Stilicho được gói gọn trong những bản thảo truyền miệng riêng biệt từ số tác phẩm còn lại của ông, một dấu hiệu cho thấy có thể chúng đã được chính Stilicho xuất bản thành một bộ thi tập riêng sau khi Claudianus mất.

Tác phẩm phi chính trị quan trọng nhất của ông là một thiên sử thi chưa hoàn thành với tên gọi De raptu Proserpinae (Vụ bắt cóc nàng Proserpina). Bộ ba tập của thiên sử thi hiện còn tồn tại tới nay được cho là do nhà thơ viết vào khoảng năm 395 và 397. Vào thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, tuy Claudianus không còn là một trong những nhà thơ La tinh nổi tiếng nhất thời cổ đại, nhưng kiệt tác De raptu Proserpinae của ông đã ảnh hưởng đến nền hội họa và thi ca trong nhiều thế kỷ trước.

Thi phẩm

Panegyricus dictus Probino et Olybrio consulibus
De raptu Proserpinae (thiên sử thi chưa hoàn thành, trọn bộ 3 tập)
In Rufinum ("Chống Rufinus")
De Bello Gildonico ("Về Loạn Gildonic")
In Eutropium ("Chống Eutropius")
Fescennina / Epithalamium de Nuptiis Honorii Augusti
Panegyricus de Tertio Consulatu Honorii Augusti
Panegyricus de Quarto Consulatu Honorii Augusti
Panegyricus de Consulatu Flavii Manlii Theodori
De Consulatu Stilichonis
Panegyricus de Sexto Consulatu Honorii Augusti
De Bello Gothico ("Về Cuộc chiến xứ Goth" of 402-403)
Lesser poems: Phoenix, Epithalamium Palladio et Celerinae; de Magnete; de Crystallo cui aqua inerat

Bản dịch
 Dewar, Michael, editor and translator. Claudian Panegyricus de Sexto Consulatu Honorii Augusti (Oxford Clarendon Press, 1996).
 Slavitt, David R., translator. Broken Columns: Two Roman Epic Fragments: The Achilleid of Publius Papinius Statius and The Rape of Proserpine of Claudius Claudianus, with an Afterword by David Konstan (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1997).
 Baier, Thomas and Anne Friedrich, Claudianus. Der Raub der Proserpina, ấn bản, dịch và chú thích (Darmstadt: WBG (Wissenschaftliche Buchgesellschaft), 2009), Edition Antike.

Xem thêm
Ngụ ngôn thời Trung cổ
Latinh cổ điển
Hậu Latinh
Thơ Latinh

Chú thích

Tham khảo
 Cameron, A. Claudian. Poetry and Propaganda at the Court of Honorius (Oxford: Oxford University Press, 1970).
 Cameron, A. "Claudian Revisited," in F.E. Consolino, ed., Letteratura e Propaganda nell'occidente Latino da Augusto ai regni Romanobarbarici, Atti del Convegno Internazionale, Arcavacata di Rende, 25–26 maggio 1998 (Saggi di Storia Antica 15) (Rome: [L'Erma] di Bretschneider, 2000), 131–133.
 Ehlers, Widu-Wolfgang, editor. Aetas Claudianea. Eine Tagung an der Freien Universität Berlin vom 28. bis 30. Juni 2002 (München/Leipzig: K.G. Saur, 2004).
 Guipponi-Gineste, Marie-France. Claudien: poète du monde à la cour d'Occident. Collections de l'Université de Strasbourg. Études d'archéologie et d'histoire ancienne (Paris: De Boccard, 2010).
 Mulligan, B. "The Poet from Egypt? Reconsidering Claudian's Eastern Origin," Philologus 151, 2 (2007), 285–310.
 Miller, P.A. Subjecting Verses: Latin Love Elegy and the Emergence of the Real (Princeton: Princeton University Press, 2004).
 Ratti, S. "Une lecture religieuse des invectives de Claudien est-elle possible?" AnTard 16 (2008), 177–86.

Liên kết ngoài

 Toàn văn tiếng Latinh và bản dịch tiếng Anh (Platnauer, 1922), ở LacusCurtius, ấn bản của Bill Thayer
Michael Hendry, ấn bản phê bình (tiếng Latinh)
Bret Mulligan, Nguồn tài liệu nghiên cứu về Claudius )

Nhà thơ thời La Mã
Nhà thơ viết bằng tiếng Latinh
Nhà thơ viết bằng tiếng Latinh cuối thời cổ đại
Mất năm 404
Nhà thơ thế kỷ thứ 4
Năm sinh không rõ
Người Alexandria thời La Mã


title: Synesius thành Cyrene

text:
Synesius (; khoảng 373 – 414), là một Giám mục gốc Hy Lạp xứ Ptolemais thành Pentapolis, Libya sau năm 410. sinh ra trong một gia đình giàu có thuộc dòng dõi các vị vua Sparta tại Balagrae (nay là Bayda) gần Cyrene từ khoảng năm 370 đến 375.

Tiểu sử
Hồi còn trẻ (khoảng năm 393), Synesius cùng với người anh Euoptius chuyển đến sống tại thành Alexandria, tại đây ông trở thành một người theo thuyết Tân Platon và là môn đệ của nhà nữ toán học tài ba Hypatia. Cũng có lúc ông sống ở Athena từ năm 395 đến 399.

Năm 398, ông được chọn làm phái viên đại diện thành Cyrene và cả vùng Pentapolis đến triều đình ở Constantinopolis. Ông đã tới thủ đô trong dịp trao "khoản tiền cống nạp" (aurum coronarium) và kiến nghị giảm thuế cho quê hương mình. Cũng tại Constantinople, nhờ khả năng ăn nói lưu loát mà ông nhận được sự bảo trợ của viên pháp quan thái thú (Praetorian prefect) đầy quyền uy Aurelianus. Synesius rất có tài về văn chương đã sáng tác và gửi cho Hoàng đế Đông La Mã Arcadius một bài diễn văn mang tên De Regno, đầy đủ các lời khuyên bảo mang tính chất thời sự cho việc học tập của một nhà cai trị khôn ngoan, nhưng cũng chứa đựng một tuyên ngôn táo bạo rằng ưu tiên hàng đầu của hoàng đế phải là cuộc chiến chống tham nhũng và cuộc chiến chống lại sự thâm nhập của đám người rợ trong quân đội Đông La Mã/Byzantine.

Ba năm hoạt động tại Constantinople khiến ông cảm thấy mệt mỏi, chán chường và hay cáu gắt; bù lại những lúc rảnh rỗi thì ông lại chú tâm một phần vào việc viết lách để khuây khỏa nỗi niềm. Aurelianus đã thành công trong việc chấp nhận miễn thuế xứ Cyrene và Pentapolis và miễn trừ nghĩa vụ nghị viên cho ông, nhưng về sau ông bị thất sủng và mất hết mọi thứ. Mãi sau này khi Aurelian trở lại nắm quyền mới khôi phục việc ban ân cho Synesius. Cảm kích trước tấm chân tình của Aurelian mà nhà thơ đã viết tác phẩm Aegyptus sive de providentia, một câu chuyện ngụ ngôn kể về thần thiện Osiris và ác quỷ Typhon, ngụ ý ám chỉ Aurelian và viên tướng người Goth Gainas (quan viên trong triều Arcadius), cố gắng thông tường mọi thứ và câu hỏi bàn về việc Chúa ban phép lũ quỷ sứ.

Năm 402, trong một trận động đất, Synesius đã rời khỏi Constantinople để trở lại xứ Cyrene. Dọc đường ông đi qua thành Alexandria mà mãi tới năm 403 mới trở về; là một trong những thành phố Ai Cập mà ông đã từng kết hôn và cư ngụ, trước khi trở về xứ Cyrene vào năm 405. Những năm sau đó Synesius khá bận rộn. Mối quan tâm chính của ông là việc tổ chức phòng thủ vùng Pentapolis nhằm tránh các cuộc tấn công hàng năm của các bộ tộc láng giềng.

Năm 410, Synesius giờ trở thành một tín đồ Thiên Chúa giáo ngoan đạo chưa hề thể hiện những quan điểm thần học rõ rệt đã được dân chúng yêu mến mà bầu làm Giám mục xứ Ptolemais, sau một lúc do dự trên cơ sở cá nhân và giáo lý, cuối cùng ông đã chấp nhận đảm nhận cương vị này và được Theophilus tôn phong tại Alexandria. Một khó khăn cá nhân là ít nhất phải làm sao tránh mang tiếng xấu mà giữ được vợ mình, người mà ông rất mực gắn bó, nhưng còn phải tôn kính tính chất Chính Thống giáo mà ông đã quy định rõ ràng về tự do cá nhân đến việc bất đồng chính kiến về những vấn đề của sự sáng tạo linh hồn, sự sống lại theo nghĩa đen và cuối cùng là hủy diệt thế giới, trong khi cùng lúc đó ông đã đồng ý nhìn nhận một số nhượng bộ những quan điểm phổ biến trong việc giảng dạy công khai của mình.

Nhiệm kỳ Giám mục của ông đã gặp rắc rối không chỉ bởi những mất mát trong nước (ba người con trai của ông đã qua đời, hai đứa mất vào năm 411 và đứa thứ ba mất vào năm 413) mà còn bởi những cuộc xâm lược của quân rợ vào xứ sở quê hương (đã bị ông đẩy lùi đã chứng tỏ bản thân ông còn là một nhà tổ chức quân sự có tài) và bởi các cuộc xung đột với viên quan praeses Andronicus, người mà ông đã rút phép thông công do việc can thiệp vào quyền tị nạn của Giáo hội. Không rõ ông mất vào lúc nào; thường là vào khoảng năm 414, bởi vì ông có vẻ như chẳng biết gì về cái chết tàn khốc của Hypatia.

Ông hoạt động khá nhiều lĩnh vực, như được thể hiện nhất là trong các bức thư gửi bạn bè, cùng vị trí trung gian lỏng lẻo của bản thân giữa chủ nghĩa Tân Platon và Kitô giáo khiến ông trở thành một chủ đề cho những quan tâm thú vị. Mối quan tâm về khoa học của Synesius được chứng thực trong bức thư ông gửi cho Hypatia, mà nhiều học giả cho là đã phát hiện về tài liệu tham khảo sớm nhất biết đến chiếc thủy kế do chính Hypatia sáng chế, cùng với một tác phẩm viết về thuật giả kim dưới hình thức một bài chú dẫn Democritus giả hiệu.

Tác phẩm
Những tác phẩm của ông còn tồn tại gồm:
Một bài diễn văn trước hoàng đế Arcadius, De regno (Về Vương quyền)
Dio, sive de suo ipsius instituto, trong đó ông cho biết mục đích chính là cống hiến hết mình cho triết lý thực sự
Encomium calvitii, a literary jeu d'esprit, đề xuất bởi Dio Chrysostom từ bài Praise of Hair
Aegyptus sive de providentia, gồm hai phần, còn được gọi là  The Egyptian Tale (Chuyện kể Ai Cập) nói về cuộc chiến chống lại viên tướng người Goth Gainas và cuộc xung đột giữa hai anh em Aurelianus và Caesarius
De insomniis, một chuyên luận về những giấc mơ
Constitutio
Catastasis, một bản mô tả xứ Cyrenaica cuối thời La Mã
159 Epistolae (những bức thư, gồm một bản văn - Bức thư số 57 - thực tế là một bài diễn văn)
10 Hymni, suy tư về một nhân vật trường phái Tân Platon
2 bài thuyết pháp
Một bài tiểu luận về cách làm dụng cụ đo độ cao thiên thể thời xưa.

Bản dịch
Editio princeps, Turnebus (Paris, 1553)
Garzya, Terzaghi, and Lacombrade (eds.), Opere di Sinesio di Cirene, Classici greci, Turin: Unione Tipografico-Editrice Torinese, 1989 (với bản dịch tiếng Ý)
Lacombrade, Garzya, and Lamoureux (eds.), Synésios de Cyrène, Collection Budé, 6 vols., 1978-2008 (với bản dịch tiếng Pháp của Lacombrade, Roques và Aujoulat)

Chú thích

Tham khảo
T.D. Barnes, "Synesius in Constantinople," Greek, Roman, and Byzantine Studies 27 (1986): 93-112.
A.J. Bregman, Synesius of Cyrene, Philosopher-Bishop (Berkeley, 1982).
A. Cameron and J. Long, Barbarians and Politics at the Court of Arcadius (Berkeley, 1993).
Chr. Lacombrade, Synesios de Cyrène. Hellène et Chrétien (1951)
J. H. W. G. Liebeschuetz, Barbarians and Bishops: Army, Church and State in the Age of Arcadius and Chrysostom (Oxford 1990).
Konstantinos D.S. Paidas, He thematike ton byzantinon "katoptron hegemonos" tes proimes kai meses byzantines periodoy (398-1085). Symbole sten politike theoria ton Byzantinon (Athens, 2005).
ib., 'Why Did Synesius Become Bishop of Ptolemais?', Byzantion 56 (1986): 180-195.
D. Roques, Études sur la correspondance de Synesios de Cyrene (Brussels, 1989).
T. Schmitt, Die Bekehrung des Synesios von Kyrene (2001).
 Hartwin Brandt, "Die Rede peri basileias des Synesios von Kyrene - ein ungewoehnlicher Fuerstenspiegel," in Francois Chausson et Etienne Wolff (edd.), Consuetudinis amor. Fragments d'histoire romaine (IIe-VIe siecles) offerts a Jean-Pierre Callu (0Roma: "L'Erma" di Bretschneider, 2003) (Saggi di storia antica, 19), 57-70.
 Ilinca Tanaseanu-Doebler, Konversion zur Philosophie in der Spaetantike. Kaiser Julian und Synesios von Kyrene (Stuttgart, Steiner, 2005) (Potsdamer altertumswissenschaftliche Beitraege, 23).
 Dimitar Y. Dimitrov, "Sinesius of Cyrene and the Christian Neoplatonism: Patterns of Religious and Cultural Symbiosis," in Mostafa El-Abbadi and Omnia Fathallah (eds), What Happened to the Ancient Library of Alexandria? (Leiden, Brill, 2008) (Library of the Written Word, 3).

Synesius is portrayed in Ki Longfellow's Flow Down Like Silver, Hypatia of Alexandria in a highly imaginative way.

Liên kết ngoài

 Synesius of Cyrene at livius.org (introduction by Jona Lendering and translations of all epistles, all speeches, all hymns, both homilies, all treatises)
 D. Roques, Études sur la correspondance de Synésios de Cyrène reviewed by John Vanderspoel, University of Calgary, in Bryn Mawr Classical Review 02.01.16
Cameron and Long reviewed by R.W. Burgess in BMCR
 Catholic Encyclopedia

Người Hy Lạp thành Cyrenea
Sinh năm 373
Mất năm 413
Nhân vật La Mã thế kỷ thứ 4
Nhân vật Byzantine thế kỷ thứ 5
Người La Mã từ châu Phi
Người Kitô giáo ở Libya
Bayda, Libya
Giám mục thế kỷ thứ 5
Văn hóa cổ Hy Lạp và Kitô giáo
Nhà giả kim thuật


title: Elvis Costello

text:
Elvis Costello (tên thật là Declan Patrick MacManus, sinh ngày 25 tháng 8 năm 1954) là một ca sĩ - nhạc sĩ người Anh. Anh bắt đầu sự nghiệp với việc chơi nhạc pub rock ở London vào đầu những năm 70, sau đó gắn liền với phong trào Punk/New Wave ở Anh nửa sau thập niên này. Album đầu tay của anh, My Aim Is True (1976), đã ngay lập tức có được nhiều phản hồi tích cực. Ngay sau đó, Costello thành lập nên ban nhạc The Attractions. Họ đã đi tour và thu âm nhiều album cùng nhau trong suốt 10 năm, cho tới khi những bất đồng giữa anh với các thành viên dẫn tới việc ban nhạc tan rã vào năm 1986. Sự nghiệp của Costello từ đó trở nên nổi bật hơn trong vai trò solo, cho dù sau đó The Attractions cũng có vài lần tái hợp ngắn gián đoạn trong nhiều năm.

Chú trọng vào phần lời, ca từ trong các ca khúc của Costello bao hàm rất nhiều chủ đề hơn bất cứ những ca khúc phổ thông nào khác. Âm nhạc của anh cũng bao gồm nhiều thể loại, thậm chí có đánh giá đã coi anh như "một cuốn bách khoa nhạc pop" có thể "khơi gợi lại quá khứ bằng cách của mình".

Costello đã từng giành vô số giải thưởng suốt sự nghiệp của mình, trong đó có Giải Grammy, và 2 lần được đề cử Brit Award cho nghệ sĩ nam xuất sắc nhất. Năm 2003, Elvis Costello cùng The Attractions được vinh danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll. Năm 2004, tạp chí Rolling Stone xếp anh ở vị trí số 80 trong danh sách "100 nghệ sĩ vĩ đại nhất".

Tham khảo

Thư mục

 Costello, Elvis. A Singing Dictionary. London: Plangent Visions Music; New York, N.Y.: Exclusive selling agent for the United States and Canada, Warner Bros. Publications, 1980. ISBN 0-7692-1505-X. Sheet music, chords, and lyrics for works 1977–1980.

Liên kết ngoài

 ElvisCostello.com
 Official Elvis Costello Lost Highway Records Artist Page

 The Elvis Costello Home Page Wiki

Nhạc sĩ Anh
Người đoạt giải Grammy
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll
Sinh năm 1954
Nam diễn viên Anh
Ca sĩ tự sáng tác người Anh
Nhân vật còn sống
Người Luân Đôn
Ca sĩ Luân Đôn
Nghệ sĩ của Columbia Records
Nghệ sĩ của Mercury Records
Nghệ sĩ của Warner Bros. Records
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhạc sĩ
Người ăn chay


title: Hội Nạn nhân chất độc da cam/đioxin Việt Nam

text:
Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (tên tiếng Anh: Vietnam Association for Victims of Agent Orange/dioxin - VAVA) là một tổ chức xã hội tại Việt Nam, chủ trương đoàn kết, tập hợp các nạn nhân bị tổn thương bởi chất độc hóa học, phần lớn là do chất độc da cam có chứa dioxin của các công ty hóa chất Mỹ sản xuất và quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam (sau đây gọi tắt là Nạn nhân chất độc da cam) và người dân Việt Nam tự nguyện tham gia khắc phục hậu quả chất độc da cam/đioxin..

Lịch sử
Ngày 10 tháng 1 năm 2004, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (Vietnam Association for Victims of Agent Orange/dioxin - VAVA) được chính thức thành lập nhằm "giúp đỡ, bảo vệ quyền lợi cho những nạn nhân chất độc da cam, góp phần khắc phục hậu quả chất độc hoá học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam và đại diện cho các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam trong quan hệ với các cơ quan, tổ chức trong nước và nước ngoài". Một trong những việc làm đầu tiên của Hội là lập dự án "Giúp đỡ các nạn nhân chất độc da cam trong cuộc sống", đồng thời "tổ chức thu thập hồ sơ chứng cứ tiến hành khiếu kiện dân sự các công ty Mỹ sản xuất chất độc da cam để quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh".

Hoạt động
Trung ương Hội cũng đã có định hướng phát triển mở rộng thành lập Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin địa phương tới 63 tỉnh, thành phố trong cả nước.

Đến nay, đã có 59 tỉnh, thành phố trong cả nước thành lập Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Nhiều tỉnh đã có 100% số huyện, xã có Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin cấp huyện và cấp xã. Các cấp cơ sở hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam đã giúp cho hàng nghìn nạn nhân chất độc da cam làm thủ tục để địa phương giải quyết chế độ; trợ cấp hàng trăm triệu đồng làm nhà ở cho các nạn nhân ở Thái Bình, Thừa Thiên Huế, Đồng Nai; hỗ trợ cho các nguyên đơn tham gia vụ kiện các công ty hóa chất Mỹ sản xuất chất độc này; thăm hỏi tặng quà cho các nạn nhân ở Làng Hòa Bình Thanh Xuân, Làng Hữu nghị Vân Canh (Hà Nội), cơ sở Thiên Phước (TP. Hồ Chí Minh) và các trung tâm chăm sóc nạn nhân CĐDC/dioxin.

Ngày 10 tháng 8 hàng năm đã được chọn làm Ngày vì nạn nhân chất độc da cam.

Điều lệ Hội
Hội có điều lệ riêng quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hội, nguyên tắc tổ chức, hoạt động của hội... có thể được tải về để xem tại đây .

Lãnh đạo đương nhiệm
 Chủ tịch danh dự Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
 Chủ tịch Nguyễn Văn Rinh, Thượng tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam
 Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Đặng Nam Điền, Trung tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ
 Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Quỹ Nguyễn Văn Khanh,
 Phó Chủ tịch Trần Ngọc Thổ, Thiếu tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam
 Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Ngọc Phượng, Anh hùng lao động, Giáo sư, Bác sĩ y khoa, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Lãnh đạo qua các thời kỳ

Chủ tịch
 Đặng Vũ Hiệp (2004-2008)
 Đỗ Xuân Diễn (quyền Chủ tịch - 2008)
 Nguyễn Văn Rinh (từ 12/2008)

Phó Chủ tịch
 Đỗ Xuân Diễn (2004-2007)
 Trần Xuân Thu (2004-2013)
 Nguyễn Trọng Nhân (2004-2011)
 Nguyễn Thị Ngọc Phượng (Từ 2004)
 Nguyễn Khắc Đôn (Từ 2007-2010)
 Trần Ngọc Thổ (từ 2010)
 Nguyễn Thế Lực (từ 2011)
 Hoàng Châu Sơn (từ 2014 -2018)
Đặng Nam Điền (từ 2019)

Chú thích

Tham khảo
 Trang chính thức của Hội nạn nhân chất độc da cam dioxin Việt Nam
 Thông tin về Hội trên chatdocdacam.vn
 Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam

Chất độc da cam
Tổ chức xã hội Việt Nam
Thành lập năm 2004
Môi trường Việt Nam
Chiến tranh Việt Nam


title: Hồ Thị Chỉ

text:
Hồ Thị Chỉ (chữ Hán: 胡氏芷; 1902 - 1982), là Nhất giai Ân phi (一階恩妃) của hoàng đế Khải Định thuộc triều đại nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam. Khi Hoàng quý phi Trương Như Thị Tịnh bỏ đi tu, bà có vai trò lớn nhất trong hậu cung của Khải Định.

Câu chuyện về bà là một bi kịch, khi yêu hoàng đế Duy Tân nhưng cuối cùng bà lại trở thành hoàng phi của Khải Định. Bà sống cuộc sống tẻ nhạt bên cạnh Khải Định, không con cái, cho đến lúc ông mất thì bà phải dọn ra khỏi hoàng cung, sống cô đơn cho đến cuối đời.

Tiểu sử
Theo tộc phả của dòng họ Hồ Đắc ở làng An Truyền (làng Chuồn); nay là xã Phú An, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên – Huế, thì bà Hồ Thị Chỉ là con gái của Thượng thư bộ Học Hồ Đắc Trung và bà Châu Thị Ngọc Lương; cháu nội của Hầu tước Hồ Đắc Tuấn và Quận chúa Công nữ Thức Huấn, con gái của Tùng Thiện vương Nguyễn Phúc Miên Thẩm – Hoàng tử thứ 10 của vua Minh Mạng. Các anh em trai của bà là Hồ Đắc Khải, Hồ Đắc Điềm, Hồ Đắc Di, Hồ Đắc Ân, Hồ Đắc Lân và Hồ Đắc Thứ. Các chị em gái là Hồ Thị Hạnh, Hồ Thị Huyên và Hồ Thị Phương.

Mối tình với vua Duy Tân
Theo sử sách, vào khoảng năm 1913, khi vua Duy Tân 14 tuổi, ở ngôi được 6 năm, để nhà vua ở tuổi thiếu niên không vướng vào chính trị như vua cha Thành Thái, người Pháp cho xây tòa "Thừa lương" ở Cửa Tùng (Quảng Trị). Vào mùa hè hàng năm, nhà vua ra nghỉ ngơi tắm biển. Cùng tháp tùng nhà vua trong mỗi lần ra Cửa Tùng có ông Hồ Đắc Trung, Thượng thư bộ Học, cùng 4 người con: Hồ Đắc Điềm, Hồ Đắc Di, Hồ Thị Chỉ, Hồ Thị Hạnh, để nhà vua có bạn trò chuyện, nô đùa. Lúc ấy, Hồ Thị Chỉ mới 12 tuổi mà đã có nhiều nét xuân thì, vừa xinh xắn yểu điệu, vừa hay thẹn thùng e lệ trông rất dễ thương, dễ mến. Ngay từ phút đầu, nàng đã làm cảm động vị vua trẻ.

"Mỗi buổi sáng, mặt trời vừa mọc, vua cho đòi đám trẻ đến để cùng đi ra biển bơi lội. Thầy tôi căn dặn chúng tôi phải giữ lễ vua tôi, không được tự do cười nói như đối với người thường, nhưng nhà vua lại rất dung dị, gọi các anh tôi bằng anh, gọi tôi bằng em. Ngài ít nói chuyện với chị tôi. Mỗi khi vui đùa cùng hai anh tôi và tôi, ở những trò chơi con nít, vua chỉ nhìn chị tôi mà không mời chơi. Khi nào Ngài cũng tỏ ra vui vẻ, song vẫn nghiêm trang. Chúng tôi rất mến Ngài, nhưng vẫn không dám cười đùa nhiều, sợ thầy chúng tôi quở. Khi mùa hè gần hết, vua tôi chia tay, chị tôi khóc. Ngài nói nhỏ với tôi: Dỗ chị đi em, rồi sang năm chúng ta gặp lại", sư bà Diệu Không (tức Hồ Thị Hạnh, em ruột Hồ Thị Chỉ) viết trong hồi ký.

Năm sau gần đến hè, vì Hồ tiểu thư đã lớn nên không được phép cùng các anh ra chơi Cửa Tùng. Hồ Thị Chỉ thương nhớ vua nên cứ giọt ngắn giọt dài, vậy mà vẫn không lay chuyển được quyết định của mẹ. Còn vua Duy Tân cũng rất buồn nhớ, luyến tiếc hè năm ngoái... Do vậy, khi vua được hai bà Hoàng Thái Hậu cho phép nạp phi, ông đã chọn tiểu thư họ Hồ.

Sư bà Diệu Không kể:

"Mãn hè một tháng, một hôm có thị vệ đến xin ảnh chị tôi đem vào nội cho hai ngài Thái hậu xem mặt. Một tuần sau, hai Ngài cho đòi thầy mạ tôi vào chầu và sau đó, tôi thấy kiệu vua đệ ra nhà tôi một đôi bông tai và một đôi vòng vàng cho chị tôi, thầy mạ tôi quỳ lễ bái lãnh... Đó là lễ hỏi của vua dành cho chị tôi. Chị tôi cũng ra lạy tạ ân vua hạ cố".

Thế nhưng, trớ trêu là cuối năm 1915, vua Duy Tân đã mời Thượng thư Hồ Đắc Trung gặp riêng và nói lời rút lui việc hôn nhân với Hồ Thị Chỉ mà không cho biết lý do. Đầu năm 1916, lễ nạp phi diễn ra, người ngồi kiệu hoa vào cung là tiểu thư Mai Thị Vàng, con gái ông Mai Khắc Đôn, thầy dạy chữ Hán cho vua Duy Tân.

Gia đình Thượng thư Hồ Đắc Trung, nhất là Hồ Thị Chỉ đã rất thất vọng và buồn chán. Đến tháng 5/1916, vua Duy Tân bị Pháp bắt vì tham dự cuộc khởi nghĩa vũ trang do Việt Nam Quang phục hội lãnh đạo. Từ biến cố này, nguyên nhân của việc nhà vua từ hôn với Hồ Thị Chỉ đã được sáng tỏ. Theo lời khai của nhà vua với người Pháp, sở dĩ ông thay đổi ý định kết hôn với con gái Thượng thư Hồ Đắc Trung vì lúc bấy giờ, ông đã nhận lời tham dự cuộc khởi nghĩa vũ trang do Quang Phục hội lãnh đạo, nên không muốn người yêu là Hồ Thị Chỉ và gia đình đông con của Thượng thư Hồ Đắc Trung phải gánh chịu liên lụy.

Lại nói, ban đầu, người Pháp cũng đặt Hồ Đắc Trung vào vị trí số người có nghi vấn liên quan đến cuộc khởi nghĩa bất thành, nên nhờ lời khai đó, ông được công nhận là vô can. Tiểu thư Hồ Thị Chỉ càng thêm cảm phục quý mến tình cảm của Duy Tân và nguyện một đời sống chết vì vua. Thế nhưng, cuộc đời bà lại rẽ sang một hướng khác.

Trở thành Ân phi vua Khải Định
Hoàng đế Khải Định, tên Nguyễn Phúc Bửu Đảo, còn có tên là Nguyễn Phúc Tuấn; là con trưởng của hoàng đế Đồng Khánh và Tiên Cung hoàng hậu Dương Thị Thục. Dân gian thường gọi Bửu Đảo là ông Hoàng Cả. Giống vua cha, Khải Định nổi tiếng là một ông vua bù nhìn theo Pháp, ham chơi, thích trang điểm lòe loẹt, nửa cổ nửa kim. Theo giai thoại được truyền tụng trong dân gian thì Khải Định là người đồng tính nhưng lại có tất cả 12 bà vợ, trong đó có 2 bà được cưới hỏi theo đúng nghi lễ triều đình, đó là bà Trương Như Thị Tịnh đã xuất gia tu hành trước khi Khải Định lên ngôi và bà Hồ Thị Chỉ cưới sau ngày lên ngôi.

Năm 1917, Khải Định ngự giá lễ đặt viên đá đầu tiên xây trường nữ sinh Đồng Khánh. Vua thấy một nữ sinh xinh đẹp, khoan thai kính cẩn dâng lên ngài một chiếc kéo mới tinh đặt trên một cái khay phủ gấm điều. Hoàng thượng nhận chiếc kéo để cắt giải lụa hồng, buộc ngang cổng trường, trước khi tiến vào sân hành lễ. Thế rồi, cô thiếu nữ sau này được đưa vào nội cung làm hoàng phi.

Hồi ký của sư bà Diệu Không ghi lại cuộc gặp ngỏ lời cầu hôn với Hồ Thị Chỉ giữa vua Khải Định và Thượng thư Hồ Đắc Trung:

 "Tôi cần một người vợ nói tiếng Pháp giỏi để làm các việc cơ mật, mà người đó là con gái Thầy - ông gia hụt của Duy Tân. Trước đây, tôi đã có người vợ con cụ Trương Như Cương nhưng bà ấy đã xin về ba năm nay rồi. Tôi sẽ cưới con Thầy làm Hoàng phi vợ chính. Thật ra, tôi cũng đã có một người hầu và một con mới 4 tuổi, nó sẽ là con của bà Hoàng phi".

Đối với ông Hồ Đắc Trung, đây là một tin sét đánh vì ông biết con gái ông rất nặng tình với cựu hoàng Duy Tân, không dễ gì chấp nhận làm vợ Khải Định. Và đúng như thế, khi nghe cha nói lại ý định của vua, cô Hồ Thị Chỉ đã vừa khóc vừa thưa: "Con xin nguyện ở với cha mẹ trọn đời không lấy ai nữa hết!".

Ông bà Hồ Đắc Trung, anh cả Hồ Đắc Khải, em gái Hồ Thị Hạnh đã họp bàn tìm cách thuyết phục Hồ Thị Chỉ vì họ thừa biết, tuy Khải Định mới ngỏ ý nhưng đây đã là "khẩu dụ" của nhà vua, nếu không nghe theo thì cả nhà không tránh khỏi tội khi quân, kháng chỉ, tai họa khôn lường. Họ đã nghĩ đến chuyện hai cha con Hồ Đắc Trung, Hồ Đắc Khải xin từ quan về làm ruộng.

Liền mấy ngày đêm, cả nhà ra sức khuyên giải Hồ Thị Chỉ. Cô em Hồ Thị Hạnh đêm nằm bên chị rỉ rả thuyết phục: "Thầy và anh Khải đều là văn nhơn, nay về làm ruộng sao được. Huống nữa còn 4 anh em đang học ở Hà Nội, vậy ai là người nuôi các anh nên tương lai? Nếu chị mà không biết hy sinh thì chị còn thua nàng Kiều đã bán mình chuộc cha. Còn Ngài (Duy Tân) đã vị quốc gia, vậy sao chị không vị gia đình như Ngài đã hy sinh vì nước?". Cuối cùng, sáng hôm sau, đôi mắt còn sưng húp, nét mặt buồn phiền, Hồ Thị Chỉ sang phòng cha và thưa: "con xin nghe lời Thầy và anh!".

Ngày 3 tháng 12 cùng năm, lễ nạp phi đã diễn ra long trọng và Hồ Thị Chỉ được phong làm Ân phi, thuộc hàng Nhất giai Phi là tước hiệu cao quý nhất trong hàng "cửu giai" do triều Nguyễn ban tặng cho các bà vợ của vua trong nội cung, chỉ dưới Hoàng quý phi là chính thất của nhà vua.

Bà rất được nể trọng với tư cách là Hoàng hậu, xuất hiện cùng Khải Định trong những lần tiếp tân, yến tiệc với quan khách trong ngoài nước. Bà xinh đẹp, thông thái, am hiểu văn hóa, ứng xử với phương Đông phương Tây, nói tiếng Pháp rất thông thạo, thường làm phiên dịch cho nhà vua."Tuy được gả cho vua mà tình người con gái vẫn còn quyến luyến vua cũ không nguôi, còn thầy tôi làm quốc trượng... mà lòng vẫn buồn nên thường lui tới chùa Trúc Lâm để tâm sự với hòa thượng Giác Tiêu cho vơi bớt nỗi sầu thế sự"'', sư bà Diệu Không cho biết.

Cuối đời
Sau ngày Khải Định qua đời (1925), bà Ân phi không có được mụn con với nhà vua. Thái tử Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy lên nối ngôi đặt niên hiệu Bảo Đại. Vua Bảo Đại lập lại các danh hiệu Hoàng thái hậu, Hoàng hậu, Đông cung thái tử và thay đổi cả nghi thức nội cung, chỉ phong cho mẹ đẻ là bà Hoàng Thị Cúc chức Đoan Huy Hoàng Thái hậu, tức bà Từ Cung có quyền thế bậc nhất trong nội cung. Ân phi Hồ Thị Chỉ không được thụ phong, không sống trong nội cung, mà sống ở Cung An Định, rồi chuyển về ngôi biệt thự 145 (79D cũ) ở đường Phan Đình Phùng (Huế) trú ngụ.

Cuộc đời thăng trầm cay đắng, hai lần "nạp phi", không có con, bà Ân Phi Hồ Thị Chỉ phiền muộn âu sầu, mắc phải chứng trầm cảm, rối loạn tâm thần. Bà sống lay lắt và đơn độc. Ngày ngày bà mang một rổ bánh nậm, lọc ra bán ở chợ An Cựu để kiếm sống qua ngày, ai thích thì cho, ai không thích không bán, ăn mặc và chỗ ở rất luộm thuộm. Bệnh thần kinh ngày càng có chiều hướng nặng hơn.

Năm 1975, hai người anh ruột của bà là Hồ Đắc Điềm và Hồ Đắc Di từ Hà Nội vào Huế đã gặp lại người em gái của mình sau bao năm xa cách. Từ đó cuộc sống của bà được cải thiện hơn, tỉnh táo hơn, không đi lang thang nữa. Hàng tuần bà vẫn đi cầu kinh ở Dòng Chúa Cứu Thế.

Bà mất vào năm 1985 vì suy kiệt và tiêu chảy cấp tại bệnh viện Trung ương Huế, hưởng thọ 83 tuổi. Mộ phần của bà được an táng bên cạnh song thân trong khuôn viên lăng mộ Hồ Đắc trên ngọn đồi thông gần chùa Hồng ân do ni trưởng Thích Nữ Diệu Không (em gái của bà) sáng lập và trụ trì. Hiện nay tại khu vực này có nhà Tưởng niệm họ Hồ và gia tộc Hồ Đắc mới được xây cất bên cạnh bảo tháp của Sư bà Diệu Không.

Trong văn hóa đại chúng

Chú thích

Tham khảo
 Tình buồn của bà hoàng yêu vua Duy Tân
 Có một gia đình họ Hồ

Sinh năm 1902
Mất năm 1985
Phi tần Khải Định
Phi tần nhà Nguyễn


title: Tazaki Tsukuru không màu và những năm tháng hành hương

text:
là tên tiểu thuyết phát hành năm 2013 của Murakami Haruki. Đây cũng là tiểu thuyết đầu tiên trong vòng 3 năm kể từ tập cuối tiểu thuyết 1Q84 phát hành năm 2010.

Cốt truyện
Tazaki Tsukuru có bốn người bạn thân thời cấp 3. Trong tên của họ đều có Hán tự chỉ màu sắc như "đỏ", "xanh", "trắng" và "đen". Trong tên Tazaki không có gì chỉ màu sắc nên cậu cảm thấy lạ lẫm và lo lắng. Cũng chỉ có mình cậu trong nhóm bạn đó rời bỏ quê nhà đi học một trường đại học ở Tokyo.

Rồi một ngày nọ, khi đó cậu 20 tuổi, bốn người kia bảo chấm dứt tình bạn với cậu. Không hiểu lý do vì sao, cậu cảm thấy mất mát và trở nên cô độc. Bởi thế, từ tháng 7 năm thứ hai đại học đến tháng 1 năm thứ ba, "cậu sống mà lúc nào cũng nghĩ đến chết".

Thời gian trôi đi, Tazaki đã trở thành một kỹ sư thiết kế đường ray xe lửa và đã 36 tuổi. Bề ngoài, cậu là một người đàn ông thành đạt song thực ra, sự khước từ của bốn người bạn kia đã để lại một vết sẹo không thể nào xoá được trong tâm hồn cậu. Khi tâm sự với người mình yêu về quá khứ của mình, cô gái nói "Anh phải thẳng thắn đối diện quá khứ". Bởi vậy, Tazaki quyết định thực hiện một chuyến "hành hương" kéo dài nhiều năm để đi tìm căn nguyên cho hành động của bốn người bạn của cậu 16 năm trước. Cậu luôn cảm thấy mình là một kẻ thiếu màu sắc hay nhân phẩm, sống một cuộc đời trống rỗng và phù du.

Nhân vật
Tazaki Tsukuru (多崎つくる, たざき つくる) (tên đăng ký khai sinh là 多崎作)
 Nhân vật chính của tiểu thuyết. Hiện tại đã 36 tuổi. Đang sinh sống tại Tokyo và làm việc cho một công ty đường sắt.
Akamatsu Kei (赤松慶, あかまつ けい)
 Tên kanji 赤 chỉ màu đỏ.
 Bạn cấp 3 của Tazaki. Đang sinh sống ở Nagoya và hiện đang là chủ một công ty chuyên về đào tạo kỹ năng nhân viên cho các doanh nghiệp.
Oumi Yoshio (青海悦夫, おうみ よしお)
 Tên kanji 青 chỉ màu xanh dương.
 Bạn cấp 3 của Tazaki. Đang sinh sống ở Nagoya và hiện đang buôn bán xe ô tô.
Shirane Yuzuki (白根柚木, しらね ゆずき)
 Tên kanji 白 chỉ màu trắng.
 Bạn cấp 3 của Tazaki. Sinh sống ở Hamamatsu và là giáo viên dạy piano.
Eri Chrono Haatainen (エリ・クロノ・ハアタイネン) / Kuruno Eri (黒埜 恵里, くろの えり)
 Tên kanji 黒 chỉ màu đen.
 Bạn cấp 3 của Tazaki. Đang sinh sống ở Phần Lan và đã kết hôn với một người đàn ông từng đến Nhật Bản từ Phần Lan để học làm gốm. Hiện đang sống ở Phần Lan.
Kimoto Sara (木元沙羅, きもと さら)
 Bạn hiện tại của Tazaki. Nữ. Lớn hơn Tazaki 2 tuổi. Đang sinh sống ở Tokyo và làm việc cho một công ty du lịch.
Haida (灰田, はいだ)
 Tên kanji 灰 có thể chỉ màu tro.
 Một trong những người bạn hiếm hoi của Tsukuru ở đại học. Nhỏ hơn nhân vật chính 2 tuổi và đột ngột biến mất trước khi học kỳ mới bắt đầu.

Quá trình sáng tác
"Kể từ một câu chuyện giống như đường trượt như '1Q84', tôi muốn viết một thứ gì đó khác đi." Murakami nhắn nhủ nhà xuất bản của mình vào tháng 2. "Nhưng tôi không biết nó sẽ như thế nào cho đến khi tôi thực sự bắt đầu xắn tay viết." Ông còn cho biết thêm: "Ban đầu tôi định viết một truyện ngắn nhưng tôi càng viết, nó tự nhiên càng dài ra. Chuyện này không thường xảy ra với tôi lắm, có lẽ là lần đầu tiên kể từ khi viết Rừng Na Uy.

Phát hành
Tháng 2 năm 2013, ông thông báo cuốn tiểu thuyết đầu tiên trong 3 năm kể từ 1Q84 sẽ được phát hành vào tháng 4. Ngày 12 tháng 4, cuốn sách được chính thức phát hành với tên Shikisai wo motanai Tazaki Tsukuru, kare no junrei no toshi (nghĩa là Tazaki Tsukuru không màu và những năm hành hương của cậu). Bức tranh tên "Pillar of Fire" của Morris Louis được sử dụng làm hình bìa sách.

Ban đầu cuốn sách được cho in 500.000 bản nhưng với số lượng đơn đặt hàng tăng cao, Bungeishunju, nhà xuất bản cuốn sách đã phải in thêm 300.000 bản, phá kỷ lục lượng bản in đầu của bất cứ cuốn sách nào. Một tuần sau khi phát hành, nhà xuất bản đã cho in lên đến 1 triệu bản. Đây cũng là cuốn sách đầu tiên của Murakami Haruki có tên tiếng Anh chính thức Colorless Tsukuru Tazaki and His Years of Pilgrimage. Nửa sau tên cuốn sách ám chỉ bản nhạc "Years of Pilgrimage" của nhạc sĩ người Hungary, Franz Liszt. Cũng chính bản nhạc này đã góp phần thôi thúc Tazaki thực hiện cuộc "hành hương" của mình. Cũng sau khi cuốn sách phát hành, album solo của nghệ sĩ piano người Nga Lazar Berman, trong đó có chứa bản thu "Years of Pilgrimage", cũng đã cháy hàng tại Nhật. Universal Music gấp rút cho ấn hành lại album để phát hành vào ngày 15 tháng 5 năm 2013.

Khu sách Daikanyama Tsutaya ở Shibuya, Tokyo đã cho đếm ngược thời gian và bắt đầu thực hiện bán cuốn sách lúc nửa đêm trong vòng 3 tiếng đồng hồ. Trong sự kiện này, nhà phê bình văn học Fukuda Kazuya cũng có mặt để chào người đọc và nói chuyện với họ về các tác phẩm đã xuất bản của Murakami Haruki.

Tháng 5 năm 2013, Philip Gabriel, một trong các dịch giả chính của Murakami Haruki sang tiếng Anh, xác nhận rằng ông đang dịch cuốn sách này và dự kiến cuối năm 2013 sẽ hoàn thành để xuất bản năm 2014. Trong một đoạn phỏng vấn bằng e-mail, Gabriel nói: "Đây là một cuốn sách rất thực tế, như Rừng Na Uy vậy. Nó, với tôi, có vẻ nặng nề, thậm chí là u buồn hơn so với những tác phẩm khác, nhưng quan trọng nhất, là nó có triển vọng". Đồng thời trong thời gian này, một cuốn sách phi hư cấu của Murakami có tên Ozawa Seiji-san to Ongaku ni Tsuite Hanashi wo Suru (nghĩa là "Tôi nói với nhạc trưởng Ozawa Seiji về âm nhạc") (2011) cũng đang được dịch sang tiếng Anh bởi Jay Rubin.

Tại Hàn Quốc, sau cuộc tranh chấp giữa các đơn vị xuất bản lớn thì cuối cùng, Minumsa đã mua thành công bản quyền của Tazaki Tsukuru với mức giá tối thiểu ước tính 150 triệu won (khoảng 2,7 tỉ đồng).

Tại Việt Nam, cuốn sách sẽ được đơn vị chuyên phát hành sách của Murakami Haruki tại Việt Nam - Nhã Nam - phát hành và được dịch bởi Uyên Thiểm (Lương Việt Dũng). Đây sẽ là tiểu thuyết đầu tiên và là ấn phẩm thứ sáu có bản quyền (sau chùm 5 tập truyện ngắn do Nhà xuất bản Đà Nẵng phát hành năm 2006 - 2007) của Haruki được dịch từ nguyên tác tiếng Nhật sang tiếng Việt. Bản tiếng Việt được ra mắt từ cuối tháng 9 năm 2014.

Chú thích

Liên kết ngoài
Trang quảng bá sách tại Honbun

Xem thêm
 Années de pèlerinage, một bản nhạc piano bởi Franz Liszt
 Morris Louis, họa sĩ có tranh vẽ được sử dụng làm bìa tiểu thuyết này.

Tiểu thuyết của Murakami Haruki
Tiểu thuyết năm 2013


title: Vũ Linh (nghệ sĩ cải lương)

text:
Vũ Linh, tên thật là Võ Văn Ngoan (10 tháng 12 năm 1958 – 5 tháng 3 năm 2023) là một nghệ sĩ cải lương nổi tiếng người Việt Nam. Ông được khán giả biết đến qua nhiều tuồng hát nổi bật như: Hòn vọng phu, Giũ áo bụi đời, Bức ngôn đồ Đại Việt, Cô đào hát, Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài...

Thân thế và sự nghiệp
Xuất thân trong gia đình nghèo nên việc học hành dang dở, ông đi hát năm 11 tuổi đến năm 13 tuổi, gia đình cho ông học hát ở trường Văn Phát, sau chuyển qua học ca cổ với Văn Vĩ. Năm 1972, ông theo đoàn hát Đồng Ấu Hoa Thế Hệ đi lưu diễn ở các tỉnh, một thời gian sau ông về hát cho gánh Hoa Anh Đào Kim Chưởng và gặp được nghệ sĩ ưu tú Diệu Hiền và nghệ sĩ Trương Ánh Loan, hai người này được cho là đã thương mến ông như con em trong nhà và tận tình chỉ dẫn ông trong nghề nghiệp.

Ông đã từng cộng tác với những đoàn hát khác như: Khánh Hồng An Giang, Thiên Nga, Sơn Minh...

Năm 1981, ông trở về thành phố lần đầu tiên và hát cho gánh Minh Tơ và Huỳnh Long. Năm 1983, ông theo hợp tác với gánh Lâm Đồng đi lưu diễn các tỉnh. Đến năm 1988, ông cộng tác với Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang 2 và chính năm này Vũ Linh thực sự bước lên đài vinh quang sau hơn 15 năm trong nghề, cũng chính nơi đây ông đã đưa nghệ thuật sân khấu cải lương tuồng cổ trở lại với quần chúng, bắt đầu bằng vở Xa phu đi sứ. Không lâu sau đó là một loạt những tuồng cải lương Hồ quảng nổi tiếng khác như Lương Sơn Bá - Chúc Anh Đài, Bàng Quý Phi, Thần Nữ dâng Ngũ Linh Kỳ, Chiêu Quân cống Hồ... Vài năm sau ông cũng có về cộng tác với các gánh Sông Bé 2, Sông Bé 3.

Năm 1989, ông đạt hạng nhì trong 10 diễn viên được ưa thích nhất trong năm. Năm 1990, ông hợp tác với Tài Linh ghi dấu trong các vở Xử án Bàng Quý Phi (Tống Nhơn Tôn và Bàng Quí Phi), Trảm Trịnh Ân (Triệu Khuông Dẫn và Hàn Tố Mai), Thần Nữ dâng Ngũ Linh Kỳ (Tiết Ứng Luông và Thần Nữ), Thái Tử Đan giả gái (Thái Tử Đan và Vũ Tuyết Nương)  ... và đạt hạng nhất trong 10 diễn viên được ưa thích nhất trong năm. Năm 1991, đoạt Huy Chương Vàng giải Triển Vọng Trần Hữu Trang. Ông là nam nghệ sĩ duy nhất trong số 6 diễn viên đoạt giải năm đó (Vũ Linh, Thanh Thanh Tâm, Ngọc Huyền, Tài Linh, Phương Hồng Thủy, và Thanh Hằng). Năm 1995, đoạt Huy chương Vàng giải xuất sắc Trần Hữu Trang. Đây là năm đầu tiên giải Trần Hữu Trang có phát thêm giải Diễn viên xuất sắc. Trích đoạn ông diễn khi đi dự thi là nhân vật Nguyễn Địa Lô trong tuồng Bức Ngôn Đồ Đại Việt.

Đến năm 1997, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú.

Vũ Linh đã quay trên 400 video cải lương hồ quảng và xã hội. Ngoài ra ông cũng tham gia rất nhiều trong những video ca nhạc như Duyên tình, Tình đời. Ông cũng tham gia diễn xuất trong 2 cuốn phim truyện, Cô Bé Mộng Mơ và Búp Bê Kỳ Quái. Vũ Linh đã diễn chung với nhiều nữ nghệ sĩ trên sân khấu cũng như trong video như: Phương Hồng Thủy, Tài Linh, Thanh Thanh Tâm, Ngọc Huyền, Thoại Mỹ, Thanh Hằng, Thanh Ngân, Hương Lan, Phượng Mai...

Vũ Linh sinh ra trong gia đình có sáu anh chị em. Ông là người con thứ tư nên những người thân thuộc, anh em trong nhà gọi anh là Anh Năm. Hai người em của ông cũng trong giới nghệ sĩ, đó là Hồng Nhung và Tiểu Linh. Ông có 2 người con, con trai cả đã mất năm 4 tuổi do bệnh kinh phong, người con gái út tên Võ Thị Hồng Loan, sinh năm 1987.

Qua đời
Ông qua đời tại nhà riêng ở quận Phú Nhuận do bệnh tật vào trưa ngày 5 tháng 3 năm 2023, hưởng thọ 65 tuổi.

Linh cữu của ông được an táng ở Nghĩa trang Hoa viên Bình Dương vào ngày 9 tháng 3 năm 2023.

Các giải thưởng
Năm 1989: Diễn viên được yêu thích nhất (Hạng 2) với 2948 phiếu bầu.
Năm 1990: Danh ca vọng cổ với 1275 phiếu bầu.
Diễn viên được yêu thích nhất (Hạng 1) với 6644 phiếu bầu.
Nghệ sĩ cải Lương được yêu thích nhất (Báo Người Lao động)
Năm 1991: Diễn viên dự giải Triển Vọng THT được yêu thích nhất (Hạng 1) với 9204 phiếu bầu.
Huy chương vàng giải Triển Vọng THT.
Năm 1992: Đôi nam nữ hát chung được yêu thích nhất (Hạng 2 với Tài Linh) với 7362 phiếu bầu.
Đôi nam nữ hát chung được yêu thích nhất (Hạng 3 với Thanh Thanh Tâm) với 4275 phiếu bầu.
Nghệ sĩ cải Lương được yêu thích nhất (Báo Người Lao động)
Năm 1993: Diễn viên video được yêu thích nhất.
Năm 1995: Huy chương vàng giải Xuất sắc Trần Hữu Trang với trích đoạn "Bức Ngôn Đồ Đại Việt".
Diễn viên xuất sắc (Tạp chí Sân khấu - Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam).
Mai vàng (Báo Người Lao Động)
Năm 1997: Nghệ sĩ ưu tú.
Năm 1999: Giải Mai Vàng do Báo Người Lao động tổ chức.

Xem thêm
 Chí Tài
 Vũ Luân
 Thanh Tòng
 Quế Trân
 Kim Tử Long
 Hoài Linh
 Thanh Nam

Tham khảo

Người Sài Gòn
Nghệ sĩ cải lương
Nghệ sĩ ưu tú Việt Nam
Người giành giải Mai vàng
Sinh năm 1958
Mất năm 2023
L


title: Vũ Linh (định hướng)

text:
Vũ Linh ở đây có thể là:
Vũ Linh đế, thụy hiệu của một số vị quân chủ
Vũ Linh, nghệ sĩ cải lương người Việt Nam
Vũ Linh, một xã thuộc huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái, Việt Nam


title: Hải âu Tristan

text:
Hải âu Tristan (tên khoa học Diomedea dabbenena) là một loài loài chim biển trong họ Hải âu. Đây là một trong những loài hải âu lớn của chi Diomedea, và đã được công nhận rộng rãi như là một loài vào năm 1998.

Số lượng cá thể
Quần thể sinh sản ở Đảo Gough có 2 đến 3 cặp nhưng không liên tục trên đảo. Quần thể sinh sản hàng năm được ước tính từ 1.250 đến 1.750 cặp sinh sản. Tương đương với 3.400-4.800 cá thể trưởng thành sinh sản hai năm một lần. Các số liệu gần đây cho thấy số lượng cá thể của loài hải âu Tristan trên Gough đã giảm 28% trong vòng 46 năm và ở mức 3-5% hàng năm từ năm 2000 đến năm 2016, tỷ lệ suy giảm cá thể hàng năm là 2,9-5,3%. Số lượng cá thể loài này đã giảm 96% trong vòng 3 thế hệ qua. Do đó, tỷ lệ suy giảm liên tục được đặt ở đây trong dải 80-100% trong ba thế hệ (86 năm).

Phân loài

Chú thích

Tham khảo

Burg, T.M. & Croxall, J.P. (2004): Global population structure and taxonomy of the wandering albatross species complex. Molecular Ecology 13: 2345-2355. PMID 15245406

Liên kết ngoài
BirdLife Species Factsheet.

D
Động vật được mô tả năm 1929


title: Cảnh quan vùng mỏ Cornwall và Tây Devon

text:
Khu khai mỏ Cornwall và Tây Devon là một di sản thế giới, trong đó bao gồm cảnh quan khai thác tại Cornwall và Tây Devon ở phía tây nam của Vương quốc Anh. Các địa điểm đã được thêm vào danh sách di sản thế giới tại phiên họp thứ 30 của UNESCO tại Vilnius vào năm 2006. Đây là các mỏ khai thác đồng và thiếc thế kỷ 18 và 19, thể hiện sự đóng góp của các mỏ tại Cornwall và Tây Devon cho cuộc cách mạng công nghiệp ở nước Anh, tạo ra ảnh hưởng sâu sắc tới ngành công nghiệp khai thác trên toàn thế giới.

Lịch sử
Tính đến giữa thế kỷ 16, Devon khai thác khoảng 25-40% sản lượng thiếc so với Cornwall nhưng tổng số tiền thu được từ việc khai thác tại Cornwall và Devon trong giai đoạn này là tương đối nhỏ. Sau những năm 1540, khai thác tại Cornwall đã có những tiến bộ vượt bậc và khai thác của Devon chỉ khoảng 1/10 so với Cornwall. Từ giữa thế kỷ 16 trở đi, các mỏ tại Devon có giá trị rất nhỏ trong thu nhập cho nhà vua và đã phải ngừng sản xuất theo Đạo luật 1512 của Quốc hội (điều này không áp dụng cho các mỏ tại Cornwall).

Phong cảnh tại Cornwall và Tây Devon đã được định hình lại hoàn toàn trong suốt thế kỷ 18 và 19 bằng cách khai thác hầm mỏ đối với đồng và thiếc. Các hầm mỏ, nhà máy, xưởng đúc, nhà ở, đồn điền, bến cảng và các ngành công nghiệp phụ trợ mọc lên đánh dấu sự đổi mới về năng suất khai thác. Trong những năm đầu thế kỷ 19, các khu vực này khai thác và cung cấp hai phần ba lượng đồng cho toàn thế giới. Trong thời gian cuối thế kỷ 19, các mỏ ở phía đông của Cornwall và Tây Devon cung cấp một nửa nhu cầu về sản lượng Asen cho thế giới.

Đầu thế kỷ 19 cũng chứng kiến một cuộc cách mạng về công nghệ động cơ hơi nước làm thay đổi bộ mặt của ngành khai khoáng. Động cơ bơm chùm được phát triển bởi các kỹ sư Richard Trevithick và Arthur Woolf cho phép khai thác ở độ sâu lớn hơn nhiều và đã được áp dụng cho đến tận nay. Động cơ chùm và các máy móc khai thác mỏ đã được xuất khẩu từ các xưởng đúc kỹ thuật chính trong vùng ở Hayle, Perranarworthal, Tavistock... đến các khu khai thác mỏ trên toàn thế giới.

Khu vực
Di sản thế giới này bao gồm các khu vực riêng biệt được liên kết với nhau theo chủ đề trải dài từ Cornwall qua Tây Devon. Nó gồm:
 Khu khai thác St Just trong Penwith
 Cảng Hayle
 Khu khai thác Tregonning và Gwinear
 Trewavas
 Khu khai thác Wendron
 Quận khai thác Camborne và Redruth
 Wheal Peevor
 Cảng Portreath
 Khu khai thác Gwennap
 Xưởng đúc Devoran và Perran
 Kennall Vale
 Khu khai mỏ St Agnes
 Thung lũng Luxulyan
 Charlestown
 Khu khai thác Caradon
 Thung lũng sông Tamar
 Tavistock

Tham khảo

Liên kết ngoài

 UNESCO listing
 BBC - World Heritage site bid gets go-ahead
World Heritage website
Cornish Mining - World Heritage Status

Di sản thế giới tại Anh
Di sản thế giới tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland
Điểm dừng Tuyến đường di sản công nghiệp châu Âu


title: Kame Wa Igai To Hayaku Oyogu

text:
là bộ phim điện ảnh sản xuất năm 2005, đạo diễn là Satoshi Miki, ông cũng đồng thời là một nhà viết kịch bản.

Tóm tắt
Suzume là một người vợ luôn phải sống một mình khi chồng cô đi nước ngoài làm việc. Cuộc sống của cô buồn tẻ đến mức chỉ có con rùa làm bạn. Chồng cô thỉnh thoảng cũng gọi điện về nhưng điều duy nhất mà anh ta qua tâm là cô có chăm sóc, có cho rùa ăn hay không?

Một ngày nọ, cô quyết định leo lên một cầu thang một00 bậc trong một0 phút với hy vọng sẽ có điều may mắn xảy ra với mình. Tuy nhiên, khi cô đang leo giữa chừng thì phía trên có một xe táo đi ngang làm đổ cả đống táo xuống cầu thang. May thay, Suzume nhanh chân tránh được, thoát chết. Đúng lúc này Suzume nhìn thấy một thứ có thể thay đổi đời cô: một tấm áp phích chiêu dụ làm điệp viên.

Cô cảm thấy cuộc đời mình thật tẻ nhạt, cô vị nên quyết định gia nhập làm điệp viên cho một chính phủ nước ngoài. Những điệp viên cũ nhận thấy Suzume có tố chất trở thành điệp viên siêu hạng nên đưa cô 5 triệu và Suzume bắt đầu công việc mới của mình - một điệp viên, với sự huấn luyện của đôi vợ chồng điệp viên. Từ đây cô trải qua những ngày tháng tập luyện và trải qua một số chuyện làm thay đổi cuộc sống của cô.

Diễn viên
Ueno Juri vai Suzume Katakura
Yû Aoi vai Kujaku Ogitani
Jun Kaname vai Kato
Masatô Ibu vai Nakanishi
Yutaka Matsushige vai Ramen Chef
Ryô Iwamatsu vai Shizuo Kugitani
Eri Fuse vai Etsuko Kugitani

Nhận xét
Nhà báo Emma Slawinski của trang phê bình Eye for Film chỉ trích gay gắt bộ phim khi cô viết, "(bộ phim) là một đống hổ lốn pha trộn giữa các nhân vật, các cảnh quay và những sự kiện nhằm cố gắng tạo ra một âm mưu tinh vi", " Cũng có một vài điểm tinh tế và những tình tiết thú vị nhưng chúng lại trở nên nhàm chán khi đi dần đến cuối phim, kết quả là bộ phim kết thúc hoàn toàn thất bại.  Trong khi đó, nhà báo Kevin Gilvear của tờ DVD Times lại dành những lời khen ngợi cho đạo diễn và bộ phim khi ông so sánh với bộ phim ra mắt của Satoshi Miki, In the Pool. Ông "...gửi lời cảm ơn tới dàn diễn viên tươi trẻ và đa dạng các sắc thái giúp mọi người có thể nở nụ cười thỏa mãn khi bước ra khỏi rạp.

Phát hành
Phim phát hành lần đầu ở Nhật Bản vào ngày 2 tháng 7/2005, phim tiếp tục phát hành ở Hàn Quốc vào ngày 19 tháng 10/2006. Sau đó phim được trình chiếu ở Liên hoan phim Raindance, Anh vào ngày 28 tháng 10/2008  và ở Đài Loan vài ngày 7 tháng 10/2008.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Film website
 Kame wa igai to hayaku oyogu at the Internet Movie Database
 Turtles Are Surprisingly Fast Swimmers at Nippon Cinema

Phim năm 2005
Phim Nhật Bản


title: Tiêu Đống

text:
Tiêu Đống (, ?- 552), tên tự Nguyên Cát (元吉), đôi khi được biết đến với tước hiệu trước khi đăng cơ là Dự Chương vương (豫章王), là một hoàng đế có thời gian trị vì ngắn ngủi của triều đại Lương trong lịch sử Trung Quốc. Năm 551, khi tướng Hầu Cảnh nắm quyền kiểm soát triều đình ở Kiến Khang, ông ta muốn thể hiện quyền lực nên đã phế truất Giản Văn Đế và đưa Tiêu Đống lên thay thế.

Trong thời gian trị vì ngắn ngủi của mình, Tiêu Đống hoàn toàn nắm dưới sự kiểm soát của Hầu Cảnh. Chỉ hai tháng rưỡi sau khi Tiêu Đống đăng cơ, Hầu Cảnh đã buộc ông phải thiện nhượng cho ông ta. Năm 552, quân của Vương Tăng Biện (王僧辯) đã công chiếm Kiến Khang, theo lệnh của Tiêu Dịch, tướng Chu Mãi Dịch (朱買臣) đã quăng Tiêu Đống và hai hoàng đệ xuống Trường Giang.

Bối cảnh
Tiêu Đống là trưởng tử của Dự Chương vương Tiêu Hoan (蕭歡)- trưởng tử của Thái tử Tiêu Thống của Lương Vũ Đế. Khi Tiêu Thống qua đời vào năm 531, Lương Vũ Đế đã dự tính lập Tiêu Hoan làm thái tử theo nguyên tắc của Nho giáo, song cuối cùng đã thay đổi ý định và chỉ phong Tiêu Hoan làm Dự Chương vương. Lương Vũ Đế thay vào đó lập thứ tử Tiêu Cương làm thái tử. Mẫu thân của Tiêu Đống là Vương vương phi. Ông có hai người đệ được ghi tên trong sách sử là Tiêu Kiều (蕭橋) và Tiêu Cù (蕭樛). Sau khi Tiêu Hoan qua đời, Tiêu Đống kế tập tước vị Dự Chương vương.

Năm 548, tướng Hầu Cảnh nổi dậy và chiếm được kinh thành Kiến Khang của Lương vào năm 549. Hầu Cảnh tiến hành quản thúc với các thân vương của hoàng tộc họ Tiêu, bao gồm Tiêu Đống. Sau khi Lương Vũ Đế qua đời trong cùng năm, Tiêu Cương đăng cơ kế vị, tức Giản Văn Đế, song vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Hầu Cảnh.

Năm 551, sau khi thất bại trước bộ tướng Vương Tăng Biện của Tương Đông vương Tiêu Dịch, Hầu Cảnh rút về Kiến Khang. Để thể hiện quyền lực của mình, Hầu Cảnh đã phế truất Giản Văn Đế và đưa Tiêu Đống lên ngôi. Khi người trong triều đình đến phủ của Tiêu Đống để hộ tống ông vào cung, ông cùng Trương vương phi đang chăm sóc cho khu vườn của họ, trồng các loại rau để tự cung cấp trong bối cảnh chiến loạn gây ra nạn đói tại khu vực kinh thành. Tiêu Đống sửng sốt khi đám rước đến, ông không biết phải đối phó ra sao, khóc lóc mà bước lên loan giá. Hầu Cảnh tuyên bố Tiêu Đống là hoàng đế.

Trị vì ngắn ngủi
Tiêu Đống không có thực quyền do chúng đều nằm trong tay Hầu Cảnh. Tiêu Đống truy phong cho tổ phụ và phụ thân là hoàng đế, và tôn mẫu thân Vương thị làm hoàng thái hậu. Ông lập Trương vương phi làm hoàng hậu.

Hai tháng rưỡi sau khi Tiêu Đống đăng cơ, Hầu Cảnh đã buộc Tiêu Đống phải thiện nhượng cho mình. Hầu Cảnh trở thành "Đại Hán hoàng đế", giáng Tiêu Đống làm Hoài Âm vương, song giam cầm ông và hai hoàng đệ trong một giam ngục bí mật.

Qua đời
Vào mùa xuân năm 552, Vương Tăng Biện công chiếm Kiến Khang, buộc Hầu Cảnh phải chạy trốn. Thoạt đầu, Tiêu Dịch lệnh cho Vương Tăng Biện giết chết Tiêu Đống, song Vương Tăng Biện đã từ chối và nói rằng mặc dù ông ta nguyện đánh Hầu Cảnh, song việc giết chết một hoàng đế nên giao phó cho người khác. Do đó, Tiêu Dịch đã lệnh cho Chu Mãi Dịch hành động.

Do Hầu Cảnh đã chạy trốn, Tiêu Đống và hai hoàng đệ thoát khỏi giam ngục, song vẫn bị xích. Họ gặp được tướng Đỗ Trắc (杜崱), và được người này giúp bỏ đi xiềng xích. Tiêu Kiều và Tiêu Cù vui mừng nói, "Cuối cùng hôm nay chúng ta đã thoát khỏi hoành tử." Tiêu Đống thuyết, "Khó mà biết được đó là họa hay phúc, sự tình rất khó nói." Ngay sau đó, họ gặp phải Chu Mãi Dịch, người này mời họ đến uống rượu trên thuyền. Tuy nhiên, trước khi tàn tiệc rượu, lính của Chu Mãi Dịch đã tóm lấy và quăng họ xuống Trường Giang.

Tham khảo

 Nam sử, quyển 53
 Tư trị thông giám, quyển 164.

Vua nhà Lương
Năm sinh thiếu
Mất năm 552
Sinh thế kỷ 6


title: Penny Lane

text:
"Penny Lane" là ca khúc của ban nhạc The Beatles, được viết chính bởi Paul McCartney, song vẫn được ghi cho Lennon-McCartney. Ca khúc được phát hành vào tháng 2 năm 1967 trong quá trình thu âm Sgt. Pepper đi kèm với đĩa đơn "Strawberry Fields Forever" ở mặt A. Cả hai ca khúc này sau đó đều được cho vào trong album Magical Mystery Tour (1967). Đĩa đơn này thực tế được phát hành vì các nhà sản xuất không muốn có một khoảng thời gian gián đoạn quá dài của ban nhạc.

Năm 2004, tạp chí Rolling Stone xếp "Penny Lane" ở vị trí 456 trong danh sách "500 bài hát vĩ đại nhất".

Thành phần tham gia sản xuất
Theo Ian McDonald:
 Paul McCartney – hát chính, hát bè và hát nền, piano và bass.
 John Lennon – hát bè và hát nền, piano, conga, tay vỗ.
 George Harrison – hát nền, chuông tay và tay vỗ.
 Ringo Starr – trống, sắc-xô.
 George Martin – piano, chỉ huy dàn nhạc, sản xuất.
 David Mason – piccolo trumpet solo.
 Ray Swinfield, P. Goody, Manny Winters – flute, piccolo.
 Leon Calvert, Freddy Clayton, Bert Courtley, Duncan Campbell – trumpet, flugelhorn.
 Dick Morgan, Mike Winfield – ô-boa, kèn cor.
 Frank Clarke – double bass.

Tháng 8 năm 1987, cây piccolo trumpet mà Mason chơi solo trong ca khúc này và 2 ca khúc khác của The Beatles ("All You Need Is Love" và "Magical Mystery Tour") đã được bán đấu giá bởi Sotheby's với giá 10.846$.

Xếp hạng

Tham khảo

Liên kết ngoài
An appreciation of the song  từ chuỗi chương trình Short Essays on Favorite Songs tại McSweeneys.net, theo cuốn 31 Songs của Nick Hornby.
Ghi chép của Alan W. Pollack về "Penny Lane".
Golden Oldies of Music Video giới thiệu từ kênh MoMA của New York, thực hiện ngày 17 tháng 4 năm 2003.
Nhà thờ St Barnabas  tại Penny Lane.
Quỹ Penny Lane Development Trust nhằm xây dựng cộng đồng/hoạt động tại Grove Mount Penny Lane.

Bài hát của The Beatles
Bài hát năm 1967
Đĩa đơn năm 1967
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân tại Đức
Đĩa đơn quán quân tại Na Uy
Đĩa đơn của Capitol Records
Đĩa đơn của Parlophone
Đĩa đơn quán quân RPM Top Singles
Bài hát sản xuất bởi George Martin
Bài hát viết bởi Lennon-McCartney


title: Đình Bình Hòa

text:
Đình Bình Hòa là một ngôi đình cổ, hiện tọa lạc ở số 15/77 đường Chu Văn An, thuộc phường 12, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Ngày 7 tháng 1 năm 1993, ngôi đình đã được Bộ Văn hóa-Thông tin công nhận là di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia theo Quyết định số 43VH/QĐ.

Lịch sử hình thành

Đình Bình Hòa được xây dựng vào khoảng đầu thế kỷ 19, và sau đó được trùng tu ba lần:
Năm 1877: trùng tu lần đầu do ông Phó tổng Lê Văn Huệ tổ chức.
Năm 1924: trùng tu lần hai do ông Hương cả Lê Văn Ý tổ chức. Trong dịp này một con đường từ nhà ông Lê Văn Ý tới đình được mở rộng để tiện cho việc rước sắc (nay là đường Chu Văn An).
Năm 1946: trùng tu lần thứ ba, đồng thời xây dựng ngôi trường bên cạnh đình (nay là trường Tiểu học Bình Hòa).

Năm 1972, dựng thêm võ ca trên sân đình, với bộ khung thép và lợp tôn. Sau năm 1975, đình bị bỏ hoang một thời gian. Năm 1990, Ban quản trị lâm thời được thành lập. Sau đó, đình được sửa chữa, tháo dỡ và cất mới một số hạng mục sau:
Năm 1993: trùng tu phần trung điện và tiền điện của đình.
Năm 1995: phần võ ca dựng bán cố năm 1972 bị tháo bỏ cốt để lộ ra vẻ đẹp cổ kính của ngôi chính điện.
Năm 1998: đình Bình Hòa được trùng tu toàn diện.
Năm 2000: dựng lại bia ông Hổ ở sân, xây lại miếu Ngũ hành và miếu Thần nông ở hai bên cổng đình, mà ngày trước đã bị phá bỏ.

Mặc dù trải qua bao biến đổi, và được trùng tu nhiều lần, nhưng đình vẫn giữ được những yếu tố cơ bản của ngôi đình cổ Nam Bộ, và rất điển hình cho kiểu kiến trúc cổ ở Thành phố Hồ Chí Minh vào thế kỷ 19.

Kiến trúc, bài trí

Đình được xây dựng trên gò đất cao, quay về hướng Đông. Kiến trúc đình theo dạng hình chữ Đinh (丁), mặt bằng kiến trúc chia thành hai trục chính song song với nhau, có trục chính và trục phụ. Trục chính (từ ngoài vào) có tiền điện, trung điện và chính điện. Trục phụ nằm bên trái gồm có nhà Túc, nhà kho và nhà bếp. Giữa hai trục có một khoảng trống gọi là sân Thiên tĩnh. Lần lượt từ ngoài vào trong có:

Cổng đình được xây theo kiểu Tam quan, có bia ông Hổ, hai bên là miếu Ngũ hành và miếu Thần nông. Sân đình rộng 17 m x 25 m, và lát gạch tàu.

Ngôi chính điện có ba gian:
Gian tiền điện: hình chữ nhật, kiểu nhà 3 gian 2 chái. Có ba cửa, mỗi cửa có 2 cánh bằng gỗ sơn son. Có 4 hàng cột bằng gỗ quý đen bóng, đường kính khoảng 0,35 m - 0,40 m, cao 6 m. hết sức quý giá Tại đây có đặt Long đình dùng để rước sắc trong dịp lễ Kỳ yên. Long đình bằng gỗ sơn son thếp vàng, được làm giống như một ngôi đình thu nhỏ.
Gian trung điện: dựng theo kiểu tứ tượng, các xà bằng gỗ, vì kèo kẻ chuyền. Phần mái cao có lấp những tấm kính màu lấy ánh sáng. Mái có hai tầng, làm theo kiểu mái chồng diềm, đầu hồi bịt đốc. Ở giữa mái được trang trí "Lưỡng long tranh châu", hai bên là "Cá chép hóa long" bằng gốm tráng men. Có 4 bàn thờ ở trung điện: phía ngoài là bàn nghi án, bên trong có 3 bàn thờ: Hội đồng ngoại (giữa), bên trái (từ trong ra) là bàn thờ Đông Hiến, bên phải là Tây Hiến. Ở đây có hai cặp liễn đối "Giáng Long", có hình lòng máng, sơn son thếp vàng, được chạm hình rồng uốn lượn mềm mại xen những lớp mây. Hai bên trung điện có đặt dàn lỗ bộ.
Gian chính điện được dựng theo kiểu "tứ tượng", các xà gồ bằng gỗ, vì kèo kẻ chuyền kết hợp với tường hồi chịu lực. Mái chỉ có một tầng, thấp hơn mái trung điện, không gian nơi đây bị hạn chế ánh sáng từ ngoài vào, vì là nơi thờ Thần cần tạo sự mờ ảo.

Trước chính điện là bàn thờ Hội đồng nội, có bài vị đặt trên ngai chạm đầu rồng đề "Cung thỉnh Đại càn Quốc gia Nam Hải Thần Chiêu Linh Ứng Tứ Vị Thánh Nương Vương", và phía trước đặt bộ bát bửu. Cuối chánh điện là bàn thờ Thần, có bài vị đề chữ "Thần". Khám thờ thần, bàn thờ Thần đều được sơn son thếp vàng và chạm khắc. Ngoài ra, ở đây còn có khám thờ Hữu ban và Tả ban, cặp hạc gỗ đứng chầu và hai cặp tàn. Hai bên chánh điện đặt trống, mõ, chiêng, võng thờ, bạch mã. Có 3 cặp câu đối treo trên các cột, 5 bức hoành, 1 cặp liễn, 9 bàn thờ vuông bằng gỗ (ba mặt đều được chạm trổ tỉ mỉ, tinh xảo).

Bên trục phụ của đình có nhà Túc, nhà kho và nhà bếp. Đây là một dãy nhà ba gian hai chái nằm song song với trục chính. Trong nhà Túc có ba bàn thờ: Tiền hiền -Hậu hiền, Anh hùng liệt sĩ và Tiền vãn-Hậu vãn.

Lễ hội, hiện vật quý

Vị thần được thờ chính tại đình Bình Hòa là Thành hoàng Bổn cảnh, được vua Tự Đức sắc phong vào năm Quý Sửu (1853) . Hiện tại, căn cứ theo bài vị đặt ở bàn thờ Hội đồng nội (đã dẫn trên), thì đình còn thờ thêm "Tứ Vị Thánh Nương" . Hàng tháng đình cúng hai ngày 15 và 30. Trước đây, lễ Kỳ yên (cầu an) là lễ lớn nhất tại đình, và được tổ chức suốt 3 ngày đêm. Hiện nay, lễ ấy được giản lược rất nhiều, và chỉ diễn ra hai ngày (10-11 tháng 09 âm lịch, nghi lễ rất trang nghiêm có nhạc lễ và có lễ xây chầu-đại bội. Lễ vật chính cúng thần không nhất thiết phải là tam sanh như lệ xưa mà chỉ là mâm cỗ với nhiều món ăn...

Ngoài bộ cột quý, trong đình hiện còn lưu giữ 39 hiện vật có giá trị khác. Đáng chú ý là 5 bàn thờ bằng gỗ được chạm trổ tinh xảo; hai bát nhang gốm Sài Gòn xưa, sắc phong của vua Tự Đức, v.v...

Chú thích

Nguồn tham khảo
 Đình Bình Hòa trên website Quận Bình Thạnh

Bình Hòa
Di tích quốc gia Việt Nam
Bình Thạnh


title: Á sừng

text:
Á sừng (Dermatitis plantaris sicca) là thuật ngữ để mô tả các bệnh khô da, nứt da, bong da ở bàn tay, bàn chân, đặc biệt ở gót chân thường xuất hiện vào mùa đông (còn được gọi là viêm da cơ địa mùa đông), diễn biến dai dẳng, hay tái phát.

Á sừng hiện nay cũng có thể coi là 1 bệnh hoặc 1 biểu hiện của viêm da cơ địa đặc trưng bởi các tổn thương dạng sừng ở các đầu ngón tay, chân, gót, bàn tay, bàn chân…

Nguyên nhân chính
Với các trường hợp viêm da cơ địa, bệnh được cho là có yếu tố di truyền và cơ địa da dị ứng tiếp xúc, bệnh thường khởi phát hoặc tăng năng hơn trong khi gặp những yếu tố thuận lợi: Mùa đông (khí hậu lạnh, khô), tiếp xúc với các chất tẩy rửa hàng ngày như xà phòng, nước xả vải, bột giặt, dầu gội đầu, nước rửa bát, kem hóa dược bôi da...

Triệu chứng

Dày sừng ở da đầu ngón chân, tay, gót chân: Nền da khô, đỏ ở các đầu ngón tay, chân ranh giới không rõ ràng. Các dát đỏ có thể lan rộng ra ở bàn tay, bàn chân, gót chân. Vào mùa hè, thương tổn có thể đỏ, ngứa nổi mụn nước như trong bệnh tổ đỉa, lâu ngày có thể làm các móng xù xì, lỗ chỗ. Vào mùa đông khi độ ẩm trong không khí thấp, tình trạng nứt nẻ càng nặng thêm, phần da bệnh dễ bị nứt toác ra, rớm máu, đau đớn, có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc. Nếu tiếp xúc với bột giặt, các chất tẩy rửa, các loại nước bẩn, xăng, dầu, khói thuốc, hóa chất... thì bệnh càng nặng thêm. Người bệnh cũng dễ có nguy cơ nhiễm nấm, vi khuẩn tại các vùng tổn thường.
Với các trường hợp viêm da tiếp xúc chủ yếu là các trường hợp viêm da trong công nghiệp. Bệnh thường gặp ở các bà nội trợ, người làm nông nghiệp, công nhân giặt, công nhân nhà máy xà phòng, thợ làm tóc hay kỹ thuật viên y tế. Các yếu tố thuận lợi là cọ xát, sang chấn, độ ẩm thấp,...

Bệnh mặc dù ít ảnh hưởng đến sức khỏe nhưng gây rất nhiều khó chịu, bức bối cho người bệnh trong công việc cũng như sinh hoạt hàng ngày. Rất nhiều trường hợp không thể duy trì nghề nghiệp được do bệnh khi tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ trên sẽ nhanh chóng tái phát và làm cho tình trang bong tróc, đau đớn nặng nền hơn. Những người cố gắng bám việc thường phải chịu hành hạ bởi những cơn đau nẻ, bắn máu làm giảm năng suất lao động và chất lượng cuộc sống.

Điều trị

Các phương pháp điều trị hiện nay là dùng:

 Các thuốc bôi bạt sừng như acid salycilic hay bôi các chế phẩm có steroid để giảm viêm như Gentrizone, Fucicort...,
 Các kem dưỡng da, tăng độ ẩm cho da, làm mềm mịn da thường được sử dụng để thay thế, hạn chế tác dụng của các corticoid như Explaq

Bên cạnh đó lưu ý các biện pháp hạn chế sự khởi phát hoặc bệnh nặng hơn như:

 Tuyệt đối không bóc vảy da, chà xát kỳ cọ vùng da thương tổn quá mạnh bằng đá kỳ, bàn chải vì trà xát mạnh càng làm tổn thương lớp sừng khiến quá trình bong da sau đó còn mạnh mẽ hơn.
 Không tiếp xúc với hóa chất, xà phòng, chất tẩy rửa, xăng, dầu... Hạn chế giặt quần áo, lau nhà, rửa bát. Khi chế biến thức ăn, tránh tiếp xúc với mỡ, gia vị như ớt, muối... Nếu nhất thiết phải làm công việc này, nên mang găng tay bảo vệ. Tuy nhiên, lưu ý: găng tay bằng nhựa dẻo sẽ ít gây phản ứng dị ứng hơn là găng cao su; không đeo găng trong thời gian dài nhất là khi ra mồ hôi có thể kích thích bệnh nặng thêm.
 Luôn giữ ẩm cho da bằng kem dưỡng ẩm nhất là vào mùa đông vì thời tiết hanh khô càng làm da thô ráp, nứt nẻ hơn. Bôi kem dưỡng ẩm trước khi làm việc hoặc sau khi rửa tay.
 Cắt ngắn móng tay, chân và giữ vệ sinh sạch sẽ.
 Tuyệt đối không gãi ngứa vì có thể kích thích nổi nhiều thương tổn hơn, dễ gây nhiễm trùng.
 Tránh ăn các loại thức ăn dễ gây dị ứng như tôm, cua, nhộng, thịt gà...
 Thay đổi môi trường sống, môi trường làm việc nếu thường xuyên phải tiếp xúc với hóa chất.
 Tăng cường ăn rau quả tươi, rau xanh, đặc biệt là rau quả có nhiều vitamin C, E như giá đỗ, cà chua, các loại đậu, rau ngót, rau bí, bắp cải, cam bưởi, đu đủ, cà rốt... Thực tế cho thấy đại đa số người bệnh đều là người ít ăn rau quả. Thiếu vitamin nhất là A, C, D, E... sẽ ảnh hưởng đến chất lượng lớp sừng.
Lưu ý khi dùng Corticoid trong điều trị Bệnh á sừng

Corticoid dùng bôi ngoài da sử dụng điều trị bệnh á sừng có nhiều loại dưới dạng đơn chất (Gentrizone, Fucicort) hoặc phối với hoạt chất khác, như với a. salicylic (Diprosalic, Beprosalic) hoặc với calcipotriol (Daivobet). Corticoid bôi ngoài da có thể dùng điều trị tấn công bệnh á sừng. Thuốc có ưu điểm làm thương tổn nhanh được cải thiện, bệnh nhân cảm thấy dễ chịu, dễ chấp nhận. Bởi vì thuốc làm giảm viêm, giảm đỏ và giảm bong vảy da nhanh. Nhưng sự cải thiện này duy trì không bền. Mặt khác sau khi ngừng thuốc bệnh sớm bùng phát trở lại, khi đó sử dụng lại corticoid tại chỗ sẽ không thấy có hiệu quả. Nhiều trường hợp dùng corticoid tại chỗ kéo dài thấy xuất hiện thương tổn nhiễm trùng da như mụn mủ, viêm nang lông; nhiễm nấm; mọc lông; giãn mạch và teo da; Dùng corticoid bôi ngoài da kéo dài sẽ thấy thương tổn không đáp ứng với thuốc, bệnh không giảm, thậm chí còn tiến triển nặng thêm.

Tham khảo

 Tài liệu tham khảo PGS. TS. Trần Lan Anh - Bộ môn Da liễu Trường Đại học Y Hà Nội

Bệnh da liễu


title: Cẩm tú mai

text:
Cẩm tú mai (danh pháp hai phần: Cuphea hyssopifolia) là loài cây bụi nhỏ thường xanh, bản địa Mexico, Guatemala và Honduras. Cây cẩm tú mai có thể cao đến , tán cây rộng đến , hoa màu tím hoặc màu trắng.

Hình ảnh

Tham khảo

USDA Germplasm Resources Information Network (GRIN): Cuphea hysoppifolia

Liên kết ngoài

H
Thực vật Guatemala
Thực vật Honduras
Thực vật México


title: Cẩm cù

text:
Cẩm cù (danh pháp hai phần: Hoya carnosa) là loài thực vật thuộc họ La bố ma (Apocynaceae). Loài này bản địa Đông Á và Australia.

Hình ảnh

Chú thích

 Hoya carnosa: information in The Plant List

Tham khảo

 Hoya carnosa: information in The Plant List
 The Hoya Handbook, Kloppenburg, Dale with Wayman, Ann

C
Thực vật châu Á
Cây trồng
Cây thân leo
Thực vật Việt Nam
Thực vật được mô tả năm 1810
Thực vật Ấn Độ
Thực vật Đài Loan
Thực vật Malaysia
Thực vật Trung Quốc
Thực vật quần đảo Ryukyu
Thực vật Đông Dương
Cây trồng trong nhà
Thực vật vườn châu Á
Thực vật Quảng Tây


title: Chamaeleo namaquensis

text:
Chamaeleo namaquensis là một loài tắc kè hoa sống trên mặt đất được tìm thấy ở sa mạc Namib thuộc Namibia và miền nam Angola.

Mô tả
Đây là một trong những loài tắc kè hoa lớn nhất ở miền nam châu Phi, và đạt chiều dài tới 25 cm. Đuôi của ngắn hơn so với cơ thể của và so với các loài tắc kè hoa sinh sống trên cây khác. Đây là một sự thích nghi với môi trường sống chủ yếu trên mặt đất.

Không giống như các loài tắc kè hoa sống trên cây khác, đuôi của loài này không có khả năng đu bám, nhưng chúng vẫn săn mồi theo cùng một cách như các loài tắc kè hoa khác, chúng rình con mồi một cách chậm rãi và bắt con mồi bằng lưỡi dài của chúng. Chúng ăn côn trùng (đặc biệt là bọ cánh cứng và dế), thằn lằn, bao gồm cả những con non đồng loại, rắn nhỏ, và thậm chí cả bò cạp, săn bắn chúng trong cả các đụn cát và vùng nhiều đá.

Chúng bị săn bắt bởi chó rừng, diều hâu, và đại bàng. Tương tự như loài tắc kè hoa khác, ở các khu vực gần nơi cư trú của con người, nó trở thành nạn nhân động vật ăn thịt được du nhập như mèo nhà và mèo hoang.

Chú thích

Tham khảo

Hình ảnh

Chamaeleo
Bò sát châu Phi
Động vật được mô tả năm 1831
Động vật bò sát Angola
Động vật bò sát Namibia
Động vật bò sát Nam Phi


title: Phân thứ lớp Cá toàn xương

text:
Phân thứ lớp Cá toàn xương (tên khoa học Holostei) là một nhóm các loài cá xương mang một số đặc điểm nguyên thủy. Có 8 loài thuộc phân thứ lớp này, được chia làm 2 bộ: bộ Amiiformes bao gồm chỉ một loài duy nhất là cá vây cung (Amia calva), và bộ Cá láng (Lepisosteiformes). Nhiều loài khác cũng được tìm thấy thông qua các hóa thạch.

Cá toàn xương có chung một số đặc điểm của Cá xương thật (Teleostei) và cá mập với các loài cá nguyên thủy khác. Tuy nhiên, khi so sánh với các nhóm cá nguyên thủy khác như phân lớp Cá sụn hóa xương (Chondrostei), cá toàn xương tỏ ra có họ hàng gần gũi với cá xương thật và xa hơn với cá mập. Ví dụ cơ quan lỗ thở tồn tại trong cá mập và cá sụn hóa xương thì đến cá toàn xương đã bị tiêu giảm thành một cơ quan "thừa" (lỗ thở trong cá láng không mở ra môi trường ngoài); đồng thời bộ xương đã bắt đầu thật sự hóa xương (ví dụ đối với cá vây cung một lớp xương mỏng đã hình thành bao phủ mặt ngoài của khối sụn lớn phía trong). Vây đuôi của cá láng tuy vẫn còn hai thùy không đều nhau, nhưng sự bất cân xứng có giảm đi; cá vây cung có vây lưng dạng tia và có thể hít thở trong không khí giống như cá nhiều vây. Cá láng có những vảy láng dày giống như của cá tầm trong khi cá vây cung có các vảy xương mỏng giống như cá xương thật. Vì vậy cá láng được cho là nguyên thủy hơn so với cá vây cung.

Phân thứ lớp Cá toàn xương thường được cho là nhóm cận ngành với cá xương thật, vì vậy trên thực tế hai nhóm này thường được gọi chung là phân lớp Cá vây mới (Neopterygii). Tuy nhiên các nghiên cứu về ADN ti thể gần đây có xu hướng ủng hộ sự tách bạch giữa hai phân thứ lớp này.

Tên gọi của cận lớp này bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp holos nghĩa là toàn bộ; và osso (osteo) nghĩa là xương, để nói tới bộ xương hoàn toàn là chất xương của chúng.

Chú thích

Liên kết ngoài

liv.ac.uk/.../holostei


title: Ngày hội Đập gối

text:
Ngày hội Đập gối (tiếng Anh: Pillow Fighting Day) là ngày hội mà mọi người tập trung tại một địa điểm cố định để mọi người có thể thoải mái "đánh" nhau bằng gối theo quy định đã được đặt ra trước. Qua ngày hội, mọi người có thể thoải mái vua đùa và xả "Stress", bên cạnh đó cũng giúp bạn bè gắn kết được tình cảm với nhau hơn, làm quen bạn mới.

Nguồn gốc
Ngày hội đập gối với quy mô được tổ chức lần đầu tiên tại hơn 25 quốc gia trên thế giới vào ngày 22 tháng 3 năm 2008. Tại thành phố New York (Mỹ), đã có hơn 5.000 người tham dự ngày hội này, vượt qua kỷ lục về số người tham dự của ngày hội cộng đồng Silent Disco (Sàn nhảy Im lặng) tại Luân Đôn (Anh). Ý nghĩa và sự thú vị của ngày hội thông qua sức mạnh truyền thông của các mạng xã hội lớn (facebook, my space, Blog, Forum...) đã lan truyền ra rất nhiều quốc gia khác và đạt được con số 120 quốc gia cho đến ngày nay.

Chú thích

Tham khảo

Flash mob
Ngày hội
Ngày hội thế giới

en:Pillow fight flash mob#Pillow Fight Day


title: Legio I Adiutrix

text:
Legio prima Adiutrix (quân đoàn trợ chiến thứ nhất), là một quân đoàn La Mã, nó có thể đã được Galba thành lập vào năm 68, theo lệnh của Nero. Những ghi chép cuối cùng đề cập đến quân đoàn Adiutrix là vào năm 344, khi nó đóng quân tại Brigetio (Szöny ngày nay), ở tỉnh Pannonia của La Mã. Biểu tượng của quân đoàn là Ma Kết, được sử dụng cùng với thần mã Pegasus, còn biểu tượng trên mũ giáp được quân đoàn I Adiutrix sử dụng là một con cá heo.

Lịch sử
Quân đoàn có thể có nguồn gốc từ I Classica, một quân đoàn được Nero thành lập từ những lính hải quân của Classis Misenensis, nhưng sau đó đã được Galba hoàn thành. Quân đoàn đã đóng quân gần thành Roma.

Trong Năm Tứ Hoàng đế, quân đoàn đã chiến đấu trong quân đội của Otho và tham gia vào trận Bedriacum, tại đây vị hoàng đế này đã bị Vitellius đánh bại  Vitellius sau khi giành được thắng lợi đã ra lệnh cho quân đoàn chuyển tới Tây Ban Nha, nhưng vào năm 70 nó đã tham gia vào việc dập tắt cuộc cuộc khởi nghĩa Batavia.

Thành phố Moguntiacum (Mainz) là căn cứ đầu tiên của quân đoàn được biết đến và cùng chia sẻ căn cứ này với Legio XIV Gemina, tại đây họ tham dự chủ yếu vào những hoạt động xây dựng. Vào năm 83, họ đã chiến đấu trong các cuộc chiến tranh Germania chống lại người Chatti, một bộ lạc Đức sống ở phía bên kia sông Rhine, dưới sự chỉ huy của Hoàng đế Domitianus. Sau đó họ thuyên chuyển tơi đạo quân Danube, đóng quân trên địa bàn tỉnh Pannonia của La Mã, và để chống lại người Dacia.

Sau khi Domitianus bị ám sát vào năm 96, Adiutrix cùng với đạo quân Danube, đóng một vai trò quan trọng trong nền chính trị La Mã, họ đã buộc Nerva phải chấp nhận Trajan sẽ là người kế vị ông ta sau này. Khi Trajan trở thành hoàng đế, ông đã ban cho quân đoàn tên riêng Pia Fidelis ("trung thành và trung nghĩa") để đền đáp sự ủng hộ của họ. Từ năm 101 tới năm 106, dưới sự chỉ huy của vị hoàng đế mới,I Adiutrix, cùng với IV Flavia Felix và XIII Gemina, đã chinh phục Dacia và chiếm đóng tỉnh mới được thành lập. Trajan cũng còn sử dụng quân đoàn Pia Fidelis của ông trong chiến dịch chống lại Parthia (năm 115-117), nhưng họ đã được phái trở lại Pannonia sau khi hoàng đế Hadrianus lên kế vị, với căn cứ của họ ở Brigetio.

Trong những thập kỷ tiếp theo, I Adiutrix vẫn đóng quân ở biên giới sông Danube. Dưới triều đại của Marcus Aurelius, I Adiutrix đã chiến đấu trong cuộc chiến tranh chống lại người Marcomanni dưới sự chỉ huy của Marcus Valerius Maximianus. Từ năm 171 tới năm 175, viên tướng chỉ huy của quân đoàn là Pertinax, vị hoàng đế tương lai. Khi Septimius Severus trở thành hoàng đế, I Adiutrix là một trong những quân đoàn đã ủng hộ ông và tham gia cuộc hành quân tới Roma của ông.

Trong những thập kỷ tiếp theo, căn cứ chính của quân đoàn một lần nữa là ở Pannonia, nhưng nó đã tham gia vào nhiều cuộc chiến tranh với Parthia, cụ thể là trong các chiến dịch của Septimius Severus vào năm 195 và năm 197-198, vào năm 215-217 do Caracalla lãnh đạo và chiến dịch của Gordianus III vào năm 244.

Quân đoàn sau đó nhận được tên riêng Pia Fidelis Bis ("hai lần trung thành và trung nghĩa") và Constans ("đáng tin cậy") trong thế kỷ thứ 3.

Xem thêm
Danh sách các quân đoàn La Mã

Chú thích

Tham khảo

Nguồn chính
Tacitus, Histories.

Nguồn phụ
, art. Legio, in NP 7 (1999), klm. 7-22.
, The Origins and Early History of the Second Augustan Legion, in , Legions and Veterans: Roman Army Papers 1971-2000, Stuttgart, 2000, pp. 123–160.

Liên kết ngoài
 livius.org account for I Adiutrix

Lê dương La Mã
La Mã cổ đại
Thủy quân lục chiến
Đơn vị quân sự thành lập năm 68


title: Chi Kỳ lân

text:
Chi Kỳ lân (danh pháp: Liatris) là chi thực vật gồm các loài hoa kỳ lân (còn gọi là cúc phất trần, cúc xà tiên, hoa đuôi ngựa) thuộc họ Cúc Asteraceae, bản địa Bắc Mỹ, México và Bahamas.

Các loài thuộc chi Kỳ lân là thức ăn của ấu trùng các loài bướm đêm Lepidoptera như Schinia gloriosa, Schinia sanguinea (cả hai loài bướm này chỉ ăn các loài trong chi Kỳ lân), Schinia tertia và Schinia trifascia.

Các loài

Có 37 loài kì lân. Sau đây là một số loài:
 Liatris × boykinii Torr. & A.Gray
 Liatris × creditonensis Gaiser
 Liatris × deamii (Lunell) Shinners
 Liatris × fallacior (Lunell) Rydb. (pro sp.)
 Liatris × freemaniana J.R.Allison
 Liatris × frostii Gaiser
 Liatris × gladewitzii (Farw.) Farw. ex Shinners
 Liatris × macdanieliana J.R.Allison
 Liatris × ridgwayi Standl.
 Liatris × spheroidea Michx. (pro sp.)
 Liatris × steelei Gaiser
 Liatris × weaveri Shinners
 Liatris acidota Engelm. & A.Gray
 Liatris acidota var. mucronata
 Liatris acidota var. vernalis
 Liatris aestivalis G.L. Nesom & R. O'Kennon
 Liatris alata
 Liatris amplexicaulis
 Liatris angustifolia
 Liatris aspera Michx.
 Liatris aspera var. intermedia
 Liatris aspera var. salutans
 Liatris aspera var. typica
 Liatris baicalensis
 Liatris bebbiana
 Liatris bellidifolia
 Liatris borealis
 Liatris botrys
 Liatris boykini
 Liatris boykinii
 Liatris brachystachya
 Liatris bracteata Gaiser
 Liatris brasiliensis
 Liatris callilepis
 Liatris carinata
 Liatris chapmanii Torrey & A.Gray
 Liatris cokeri Pyne & Stucky
 Liatris compacta (Torrey & A.Gray) Rydberg
 Liatris cordata
 Liatris corymbosa
 Liatris cylindracea Michx.
 Liatris cylindracea var. solitaria
 Liatris cylindrica
 Liatris cymosa (H. Ness) K. Schumann
 Liatris deamii
 Liatris densispicata
 Liatris dubia
 Liatris earlei
 Liatris elegans (Walter) Michx.
 Liatris elegans var. carizzana
 Liatris elegans var. flabellata
 Liatris elegans var. typica
 Liatris elegantula (Greene) K.Schum.
 Liatris fabellata
 Liatris fallacior (Lunell) Rydb.
 Liatris flabellata
 Liatris flexuosa
 Liatris fruticosa
 Liatris garberi A.Gray
 Liatris gholsonii L.C.Anderson
 Liatris glabrata
 Liatris glabrata var. alabamensis
 Liatris glandulosa G.L. Nesom & R. O'Kennon
 Liatris gracilis Pursh
 Liatris graminifolia
 Liatris graminifolia var. dubia
 Liatris graminifolia var. lasia
 Liatris graminifolia var. racemosa
 Liatris graminifolia var. smallii
 Liatris graminifolia var. typica
 Liatris graminifolia var. virgata
 Liatris halei
 Liatris haywardii
 Liatris helleri Porter
 Liatris herrickii
 Liatris hirsuta Rydberg
 Liatris hirsutiflora
 Liatris hirsutissima
 Liatris intermedia
 Liatris ixioides
 Liatris kansana
 Liatris laevigata (Nutt.) Small
 Liatris lanata
 Liatris lanceolata
 Liatris lancifolia (Greene) Kittell in I.Tidestrom & T.Kittell
 Liatris langloisii
 Liatris latifolia
 Liatris laxa
 Liatris ligulistylis (A.Nelson) K.Schumann
 Liatris linaria
 Liatris lobelioides
 Liatris macrostachya
 Liatris magnifica
 Liatris marginata
 Liatris microcephala (Small) K.Schum.
 Liatris monocephala
 Liatris mucronata DC.
 Liatris mucronata var. interrupta
 Liatris mucronata var. typica
 Liatris nervata
 Liatris nieuwlandii
 Liatris novae angliae
 Liatris novae angliae var. nieuwlandii
 Liatris odoratissima
 Liatris odoratissirna
 Liatris ohlingerae (S.F.Blake) B.L.Rob.
 Liatris oligocephala J.R.Allison
 Liatris oppositifolia
 Liatris paniculata
 Liatris patens G.L.Nesom & Kral
 Liatris pauciflora Pursh
 Liatris pilosa (Aiton) Willd.
 Liatris pilosa var. gracilis
 Liatris pilosa var. laevicaulis
 Liatris platylepis
 Liatris propinqua
 Liatris provincialis R.K.Godfrey
 Liatris pumila
 Liatris punctata Hook.
 Liatris punctata f. albiflora
 Liatris punctata var. coloradensis
 Liatris punctata var. mexicana
 Liatris punctata var. nebraskana
 Liatris punctata var. typica
 Liatris pycnostachya Michx.
 Liatris pycnostachya var. lasiophylla
 Liatris radians
 Liatris regimontis
 Liatris resinosa
 Liatris ridgwayi
 Liatris rosendahlii
 Liatris savannensis Kral & G.L.Nesom
 Liatris scabra
 Liatris scariosa (L.) Willd.
 Liatris scariosa var. alba
 Liatris scariosa var. deamii
 Liatris scariosa var. nieuwlandii
 Liatris scariosa var. novae-angliae
 Liatris scariosa var. squarrulosa
 Liatris scariosa var. typica
 Liatris scariosa var. virginiana
 Liatris secunda
 Liatris serotina
 Liatris sessiliflora
 Liatris spheroidea Michx.
 Liatris spheroidea var. salutans
 Liatris spicata (L.) Willd.
 Liatris spicata var. macrostachya
 Liatris spicata var. montana
 Liatris spicata var. racemosa
 Liatris spicata var. resinosa
 Liatris spicata var. typica
 Liatris squamosa
 Liatris squarrosa (L.) Michx.
 Liatris squarrosa var. alabemensis
 Liatris squarrosa var. compacta
 Liatris squarrosa var. floribunda
 Liatris squarrosa var. glabrata
 Liatris squarrosa var. gracilenta
 Liatris squarrosa var. hirsuta
 Liatris squarrosa var. intermedia
 Liatris squarrosa var. luxurians
 Liatris squarrosa var. typica
 Liatris squarrulosa Michx.
 Liatris tenuifolia Nutt.
 Liatris tenuifolia var. laevigata
 Liatris tenuifolia var. quadriflora
 Liatris tenuis Shinners
 Liatris tomentosa
 Liatris trichotoma
 Liatris turbinata
 Liatris turgida
 Liatris umbellata
 Liatris uniflora
 Liatris varia
 Liatris virgata Nutt.
 Liatris walteri

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Guy L. Nesom: Liatris in der Flora of North America, Volume 21: Online

L
Thực vật Bắc Mỹ


title: Bến Thủy

text:
Bến Thủy là một phường thuộc thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.

Phường Bến Thủy có diện tích tự nhiên 2,91 km², dân số hơn 17.000 người, trên 3.404 hộ.

Trên địa bàn phường có nhiều đầu mối giao thông quan trọng (cả đường thủy và đường bộ), phía Nam giáp tỉnh Hà Tĩnh được ngăn cách bằng con sông Lam.

Tham khảo

Địa lý Nghệ An
Cảng Việt Nam


title: Say rượu

text:
Say rượu (còn gọi là xỉn) là một trạng thái sinh lý gây ra bởi việc tiêu thụ thức uống có cồn như rượu, bia,... có thể dẫn tới ngộ độc do sử dụng quá mức. Vấn đề phát sinh khi chất cồn trong rượu bia tích tụ trong máu nhanh hơn khả năng chuyển hóa của gan.

Triệu chứng
Trong trạng thái say rượu, tâm trí và cơ thể trở nên suy yếu. Triệu chứng phổ biến thường gặp ở người trong trạng thái say rượu có thể bao gồm nói líu lưỡi, nói nhiều, mất thăng bằng, phối hợp cơ thể kém, mặt đỏ, nôn mửa. Người say rượu nặng, còn gọi là "nát" rượu hay say "quắc cần câu" thường có biểu hiện thay đổi các hành vi thông thường của họ. Do đó, Nhiều nước ban hành luật cấm người say rượu ở các mức độ xác định làm những hành vi cụ thể như lái xe hay vận hành máy móc. Tùy thuộc vào mức độ say rượu, người say có thể có cảm giác hưng phấn, tốt đẹp. Một lượng nhỏ rượu vừa phải có thể làm giảm sự ức chế xã hội và tình dục. Tuy nhiên, uống một lượng lớn rượu sẽ gây ảnh hưởng nhiều phần cơ thể cùng lúc gây tác hại nghiêm trọng và lâu dài cho sức khỏe, thậm chí dẫn đến tử vong do ngộ độc rượu.

Ngộ độc rượu

Triệu chứng black-out
Triệu chứng mất trí nhớ tạm thời khi uống rượu bia quá nhiều (black-out) xảy ra khi khu hồi hải mã trong thùy thái dương của não bộ - có chức năng lưu giữ thông tin và hình thành ký ức trong trí nhớ dài hạn cũng như giúp định hướng trong không gian bị hủy hoại hóa học. Khi say rượu, chất cồn làm nhiễu cơ quản thụ cảm trong khu hồi hải mã - có chức năng truyền dẫn glutamate mang thông tin giữa các nơ-ron và thỉnh thoảng làm cơ quản thụ cảm ngưng hoạt động. Điều này khiến các nơ-ron thần kinh tạo ra steroid làm chặn sự liên lạc giữa những nơ-ron này với nhau. Từ đó nhận thức dài hạn bị phá vỡ. Cơ thể khi đó vẫn có thể làm các công việc bình thường như nói chuyện, đi lại hay ăn uống nhưng não bộ vào thời điểm ấy không tạo ký ức để lưu giữ lại khiến người đó về sau không nhờ bất cứ điều gì trong thời điểm đó. Nếu bị mất trí nhớ nhẹ, người ta sau khi tỉnh rượu không nhớ những gì đã làm trong khoảng thời gian ngắn nhưng có thể nhớ lại khi được ai đó nhắc, trong khi mất trí nặng khiến họ không nhớ được ký ức khoảng thời gian dài hơn dù được nhắc lại. Black-out chia làm hai loại: en bloc và fragmentary.

Cách giải rượu

Đối với những người say rượu, việc cần thiết nhất là để họ nghỉ ngơi và bổ sung nước cùng các chất điện giải. Những người say rượu có thể hoàn toàn hồi phục về trạng thái bình thường trong vòng 24h.

Nếu muốn giải rượu bia nhanh, có rất nhiều cách hiện đang được chia sẻ. Trong đó, phổ biến nhất là sử dụng các loại thực phẩm như mật ong, gừng, cà chua, dưa hấu... Đây chủ yếu là các loại thực phẩm cung cấp lượng đường nhất định, cùng với các chất dinh dưỡng mà cơ thể mất đi, qua đó giúp người say rượu hồi phục nhanh hơn. Ngoài ra, trong dân gian cũng lưu truyền các bài giải rượu rất hiệu quả từ Atiso, búp lá dong và sắn dây...

Xem thêm

 Buồn nôn

Tham khảo

Sức khỏe
Cồn