title: Trần Tiểu Xuân

text:
Trần Tiểu Xuân (tên tiếng Anh là Jordan Chan, sinh ngày 8 tháng 7 năm 1967) là một nam diễn viên kiêm ca sĩ người Hồng Kông.

Thân thế sự nghiệp
Anh sinh ra tại Huệ Châu, Quảng Đông. Năm 1985, sau khi tốt nghiệp Khoa Vũ đạo của đài truyền hình TVB, anh chính thức trở thành diễn viên múa. Sau đó anh được nhà quản lý Hứa Nguyện tuyển làm ca sĩ, cùng với Tạ Thiên Hoa và Chu Vĩnh Đường hợp thành nhóm nhạc Phong Hỏa Hải. Tuy không có ngoại hình bắt mắt, họ chinh phục được khán giả bằng những điệu múa điêu luyện và đẹp mắt. Tuy nhiên, Phong Hỏa Hải không tránh khỏi quy luật khắc nghiệt ở các nhóm nhạc, ban nhạc tan rã, các thành viên mỗi người 1 ngả.

Năm 1994, anh có bộ phim đầu tay Twenty Something. Trần Tiểu Xuân kể từ đó đã nhận được một số đề cử tại Giải thưởng Điện ảnh Hồng Kông: hai  đề cử cho vai diễn trong Kim chi ngọc diệp (1994) và một đề cử trong Heaven Can't Wait (1995) và Đội xung phong (Big Bullet, 1996). Với Người trong giang hồ năm 1996, Trần Tiểu Xuân khẳng định mình là trụ cột của bộ ba trong phim.  Bộ phim này đã thành công rực rỡ, dẫn đến chín phần tiếp theo và phần phụ trước khi loạt phim kết thúc vào năm 2000. Năm 1998, TVB đã quyết định thực hiện lại bộ phim Lộc đỉnh Ký lần thứ hai và Trần Tiểu Xuân được mời đảm nhận vai chính Vi Tiểu Bảo, đến sau này khán giả vẫn hay nhắc về vai diễn xuất sắc này của anh. Năm 2005, Trần Tiểu Xuân đóng vai chính cùng Châu Kiệt Luân với vai Kyoichi Sudo trong phim Khúc cua quyết định.

Về mặt âm nhạc, Trần Tiểu Xuân được biết như là người mang hương vị Hip hop đến cho Nhạc đàn Hồng Kông Cantopop. Với những bài hát phát hành vào khoảng năm 2002, anh ấy đã rap và thêm nhịp điệu Hip hop vào âm nhạc của mình. Phong cách Hip hop đã mang đến cho anh ấy những fan hâm mộ mới, dù rằng một số người hâm mộ Hồng Kông đã buộc tội anh ấy là hành động “đen”. Anh ấy tiếp tục kết hợp R&B và Hip hop vào âm nhạc của mình ngày nay.

Trần Tiểu Xuân đã thêm một số câu thoại tiếng Khách Gia trong một số tác phẩm của anh ấy. Anh ấy là ca sĩ đầu tiên đưa câu hát tiếng Khách Gia vào một bài hát tiếng Quan Thoại, "Heartless You" (算 你 恨) năm 2003.

Ở tuổi 54, Trần Tiểu Xuân đắt show thực tế, quảng cáo. Chương trình "Anh trai vượt mọi chông gai" mà anh tham gia cùng 30 nghệ sĩ nam khác như Trương Trí Lâm, Triệu Văn Trác, Tạ Thiên Hoa, Lâm Hiểu Phong, Lương Hán Văn,... Mango TV (Trung Quốc) từ tháng 8/2021. Nhờ được khán giả hưởng ứng lớn, năm tài tử tiếp tục ghi hình show thực tế mới, đắt show quảng cáo, sự kiện.

Đời tư
Trần Tiểu Xuân kết hôn với nữ diễn viên Ứng Thể Nhi (Cherrie Ying) vào Ngày lễ tình nhân, 14 tháng 2 năm 2010, tại Little White Wedding Chapel ở Las Vegas. Năm 2013, cặp đôi có đứa con trai đầu lòng, tên là Jasper (hay Tiểu Xuân Tử). Trần Tiểu Xuân và Jasper từng tham gia truyền hình Bố ơi mình đi đâu thế? mùa 5. Năm 2020, Trần Tiểu Xuân chào đón đứa con thứ 2.

Giải thưởng
 Năm 1994: Giải nhất nhóm nhạc triển vọng (nhóm Phong Hỏa Hải - Đài truyền hình Thương Nghiệp; Giải 3 nhóm nhạc triển vọng - Ca khúc thịnh hành do JVC Hồng Kông tổ chức.
 Năm 1997: Giải 3 giọng ca triển vọng - Đài truyền hình Thương Nghiệp; Ca sĩ triển vọng Hải ngoại - Liên hoan ca nhạc Động cảm 321 âm nhạc.

Danh sách phim

Chương trình khác

 2014 Cuộc đua kỳ thú phiên bản Trung Quốc - Mùa 1
 2016 Beat the Champions - Mùa 1 (Tập 7)
 2016 Ngày chủ nhật tươi mới (Tập 10)
 2017 Bố ơi mình đi đâu thế? - Mùa 5
 2019 Cùng nhau xuất phát! / Let's go
 2020 Bài hát của chúng ta mùa 2 / Our songs 2
 2021 Anh trai vượt mọi chông gai / Call me by fire
 2021 Định nghĩa / Definition (Tập 5, 6)

Albums

Big Event (1997)
Love Wife (1998)
Everyone Loves Jordan Chan (1998)
Picture Book (1999)
Mega Star Jordan Chan (1999)
Top Boyfriend (2000)
Amazing Ending Complication  (2000)
Embrace (2001)
Heartbroken King EP (2002)
That's Mine (2002)
Heartless You (2003)
Night Life New Songs +Compilation (2003)
Black Hole (2004)
Compete (2006)
Sing Jordan 10 Years New Songs + Compilation (2006)
Exclusive Memory (2008)
 Anh Hùng Trần Chân (2012)

Tham khảo

Liên kết ngoài

https://mydramalist.com/people/2684-jordan-chan
 Jordan album lyrics and pics

Ca sĩ Hồng Kông
Sinh năm 1967
Nhân vật còn sống
Diễn viên của TVB
Nam diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Diễn viên Hồng Kông
Diễn viên truyền hình Hồng Kông


title: Vùng cấm (định hướng)

text:
Vùng cấm có thể hiểu là:
Vùng cấm (quân sự) là khu vực thuộc quản lý của quân đội. Người và phương tiện không phận sự hoặc dân thường không được phép lai lãng ở những khu vực này.
Vùng cấm (chất bán dẫn) (Forbidden band) là vùng năng lượng trong chất bán dẫn nằm giữa vùng hóa trị và vùng dẫn, không có mức năng lượng nào do đó điện tử không thể tồn tại trên vùng cấm.
Khu bảo tồn (Protected areas) là khu vực đặc biệt được dành để bảo vệ và duy trì tính đa dạng sinh học, các nguồn tài nguyên thiên nhiên hoặc các giá trị văn hoá, lịch sử.


title: Immigrant Song

text:
"Immigrant Song" là một bài hát của ban nhạc Rock người Anh, Led Zeppelin, được phát hành dưới dạng đĩa đơn trong album thứ ba của họ vào năm 1970. Ca khúc này được viết trong chuyến đi trình diễn của nhóm Led Zeppelin tại Iceland, Bath và Đức vào mùa hè năm 1970. Buổi diễn khai mạc tại Reykjavík, Iceland đã tạo cảm hứng cho ca sĩ Plant viết bài này.

Sáng tác
Bản nhạc bắt đầu bằng một giọng gào than vãn rất đặc biệt của ca sĩ Robert Plant......

Chỉ 6 ngày sau khi ban nhạc xuất hiện tại Reykjavik, họ đã trình diễn lần đầu trên sân khấu tại đại hội nhạc Bath Festival.
Lời nhạc được viết từ cái nhìn một người Viking chèo thuyền đi về hướng Tây từ Scandinavia để mà tìm kiếm đất mới. Trong một cuọc phỏng vấn trên đài truyền thanh vào năm 1970 Plant thuật lại một cách diễu cợt:

Thành phần tham gia sản xuất
 Robert Plant – ca sĩ chính, hát đệm
 Jimmy Page – guitar điện
 John Paul Jones – bass
 John Bonham – trống

Tham khảo

Thư mục
Lewis, Dave (2004) The Complete Guide to the Music of Led Zeppelin, ISBN 0-7119-3528-9
Welch, Chris (1998) Led Zeppelin: Dazed and Confused: The Stories Behind Every Song, ISBN 1-56025-818-7
ASCAP entry
"Immigrant Song" at ledzeppelin.com
Led Zeppelin - Immigrant Song (Live Video) Youtube

Đĩa đơn năm 1970
Bài hát của Led Zeppelin
Bài hát năm 1970
Đĩa đơn của Atlantic Records


title: Cá nhám cưa

text:
{{Bảng phân loại
| image = Pristiophorus nudipinnis.jpg
| image_width = 240 px
| image_caption = Cá nhám cưa mũi ngắn, Pristiophorus nudipinnis
| fossil_range =

Pristiophoriformes, được biết đến là cá nhám cưa, là một bộ cá nhám có mõm dài giống như lưỡi dao với hai bên rìa là những chiếc răng nhỏ trông giống như một lưỡi cưa sắc nhọn, được chúng sử dụng để cắt và xé nhỏ con mồi. Hầu hết các loài được tìm thấy ở vùng biển từ Nam Phi đến Australia và Nhật Bản, ở độ sâu trên 40 mét (130 ft). Vào năm 1960, cá nhám cưa Bahamas được phát hiện trong vùng nước sâu hơn (640 m đến 915 m) ở Tây Bắc Caribe.

Mô tả
Cá nhám cưa có một cặp râu dài nằm dọc hai bên mõm. Chúng có hai vây lưng nhưng lại không có vây hậu môn. Cá nhám cưa có thể dài tới 170 cm (5,6 ft). Chi Pliotrema có một thành viên duy nhất với sáu khe mang, còn chi Pristiophorus chỉ có năm khe mang. Răng cưa của chúng có những cái lớn và nhỏ xen kẽ nhau.

Những con cá nhám này thường ăn cá, mực ống và động vật giáp xác, tùy thuộc vào từng loài. Khi săn mồi, chúng sử dụng râu và cơ quan cảm nhận đặc biệt ở lưỡi cưa để phát hiện con mồi trong bùn và cát, sau đó chúng sẽ nhấn nạn nhân từ bên này sang bên kia bằng chiếc cưa sắc nhọn, làm tê liệt con mồi.

Mặc dù có bề ngoài khá giống nhau, nhưng cá nhám cưa là khác biệt với cá đao. Cá đao có kích thước tối đa lớn hơn nhiều so với cá nhám cưa nhưng không có râu, các răng cưa với kích thước đều hơn chứ không đan xen lớn nhỏ, và có các khe mang ở mặt dưới chứ không phải là hai bên đầu như cá nhám cưa.

Phân loại
Hiện nay có 8 loài cá nhám cưa đã được biết đến nằm trong 2 chi. Loài gần đây nhất được phát hiện là vào năm 2013, Pristiophorus lanae.

Chi Pliotrema
Chi này trước đây bao gồm một loài duy nhất là cá nhám cưa sáu mang, phân biệt với chi Pristiophorus bởi sáu cặp mang. Tuy nhiên gần đây đã phát hiện thêm hai loài mới là Pliotrema annae và Pliotrema kajae. Ngoài ra, hàm răng lưỡi cưa của chúng có hình giống mỏ chim, có các đường lằn ngang nổi bật trên các gờ, và các răng lớn có đường răng cưa phía sau.
 Pliotrema warreni Regan, 1906 (cá nhám cưa sáu mang)

Chi Pristiophorus
Các thành viên của chi này có năm khe mang. Răng cưa có hình giống mỏ chim nhưng lại không có các đường lằn ngang nổi bật trên các gờ, và các răng lớn cũng không có đường răng cưa phía sau.
 Pristiophorus cirratus (Latham, 1794) (Cá nhám cưa mũi dài)
 Pristiophorus delicatus Yearsley, Last & W. T. White, 2008 (Cá nhám cưa nhiệt đới)
 Pristiophorus japonicus Günther, 1870 (Cá nhám cưa Nhật Bản)
 Pristiophorus lanae Ebert & Wilms, 2013 (Cá nhám cưa Lana)
 Pristiophorus nancyae Ebert & Cailliet, 2011 (Cá nhám cưa lùn châu Phi)
 Pristiophorus nudipinnis Günther, 1870 (Cá nhám cưa mũi ngắn)
 Pristiophorus schroederi S. Springer & Bullis, 1960 (Cá nhám cưa Bahamas)

Xem thêm

 Danh sách các loài cá mập

Tham khảo

Liên kết ngoài
 FishBase info for Pristiophoridae
 Reefquest page
 Checklist of Living Sharks
 NOVA Online photo of longnose sawshark


title: PTO-4

text:
PTO-4 là một loại máy bay huấn luyện quân sự của Estonia trong Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

Không quân Estonia

Luftwaffe

Xem thêm

Tham khảo

Gerdessen, F. "Estonian Air Power 1918 - 1945". Air Enthusiast, Eighteen, April-July 1982. Bromley, UK:Pilot Press. pp. 61–76.

Liên kết ngoài
Estonian Postage Stamp
PTO-4  (Polish) - Translation

Máy bay huấn luyện quân sự Estonia 1930–1939
Máy bay quân sự
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Amiot 120

text:
Amiot 120 là họ máy bay ném bom hai tầng cánh của Pháp, do hãng SECM-Amiot chế tạo vào giữa thập niên 1920.

Biến thể
Amiot 120BN2Amiot 121
Amiot 122BP3Amiot 122S
Amiot 123'''
Amiot 124BP3
Amiot 125BP3

Quốc gia sử dụng
  Không quân Brazil
  Không quân Pháp
  Không quân Ba Lan

Tính năng kỹ chiến thuật (Amiot 122BP3)

Xem thêm

Tham khảo

Amiot at Aviafrance

Liên kết ngoài
Photo and specs of Amiot 122 BP3 at Aviafrance

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Máy bay thể thao Pháp 1920–1929
120
Máy bay chiến đấu
Máy bay thể thao
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Blériot 127

text:
Blériot 127 (hay Bl-127) là một loại máy bay ném bom của Pháp trong thập niên 1920 và 1930. Được phát triển từ mẫu máy bay tiêm kích hộ tống Blériot 117.

Biến thể
 127/1
 127/2
 127/3
 127/4
 137

Quốc gia sử dụng

Không quân Pháp

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

127
Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay cánh dưới
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Jeremy Irons

text:
Jeremy John Irons (; sinh ngày 19 tháng 9 năm 1948) là một diễn viên và nhà hoạt động người Anh. Ông là một trong số ít minh tinh trên thế giới đã đạt được Tam Vương Diễn Xuất, giành giải Oscar cho điện ảnh, giải Emmy cho truyền hình và giải Tony cho sân khấu. Sau khi được đào tạo bài bản về trường phái cổ điển tại trường Bristol Old Vic, ông bắt đầu nghiệp diễn trên sân khấu vào năm 1969 và từ đó đã xuất hiện trong rất nhiều tác phẩm của nhà hát West End, tiêu biểu nhất phải kể đến là vở The Winter's Tale, Macbeth, Much Ado About Nothing, The Taming of the Shrew và Richard II của Shakespeare. Năm 1984, ông ra mắt trên Broadway trong vở The Real Thing của nhà biên kịch Tom Stoppard và nhận về giải Tony cho Nam diễn viên chính kịch xuất sắc nhất.

Vai diễn đột phá của Irons đến từ Brideshead Revisited (1981) của đài ITV, series thường xuyên nằm trong danh sách bảng xếp hạng những bộ phim truyền hình Anh Quốc xuất sắc nhất cũng như các tác phẩm chuyển thể từ văn học hay nhất. Bên cạnh đó, vai diễn điện ảnh lớn đầu tiên của Irons nằm trong bộ phim The French Lieutenant's Woman (1981) đóng chung cùng huyền thoại Meryl Streep đã mang về cho ông đề cử giải thưởng Viện Hàn Lâm Anh đầu tiên trong sự nghiệp. Sau khi tham gia các bộ phim truyền hình như Moonlighting (1982), Betrayal (1983), The Mission (1986) và Dead Ringers (1988), ông đã nhận được giải Oscar cho nam diễn viên chính xuất sắc nhất với vai diễn kẻ giết người bị buộc tội Claus von Bülow trong bộ phim Reversal of Fortune  (1990).

Với sự nghiệp đồ sộ trải dài xuyên suốt hai thập kỷ kể từ thời điểm đoạt tượng vàng Oscar danh giá, Irons tiếp tục góp mặt vào hàng loạt tác phẩm nổi tiếng trên toàn thế giới được giới chuyên môn đánh giá cao. Ông đóng vai chính trong Kafka (1991), The House of the Spirits (1993) và M. Butterfly (1993). Đảm nhận vai trò lồng tiếng cho nhân vật phản diện Scar trong The Lion King (1994) của Disney, nhập vai Simon Gruber trong Die Hard with a Vengeance (1995), Humbert Humbert trong Lolita (1997) và Aramis trong The Man in the Iron Mask (1998). Đến đầu những năm 2000 của thế kỷ 21, ông tiếp tục mang đến màn trình diễn nổi bật ở những tác phẩm mang tên The Merchant of Venice (2004), Being Julia (2004), Kingdom of Heaven (2005), Eragon (2006), Appaloosa (2008), Margin Call (2011), Batman v Superman: Dawn of Justice (2016), Justice League (2017) và Zack Snyder's Justice League (2021).

Trên lĩnh vực truyền hình, Irons xuất hiện ở dự án miniseries HBO mang tựa đề Elizabeth I, vai diễn sau đó đem về cho ông giải Emmy giờ vàng cho nam diễn viên phụ truyền hình xuất sắc nhất. Khoảng thời gian từ năm 2011 đến 2013, ông hóa thân thành Giáo hoàng Alexander VI ở loạt phim sử thi The Borgias của đài Showtime. Đến năm 2019, ông góp mặt trong series truyền hình nổi tiếng đoạt 11 tượng vàng Emmy Watchmen với vai siêu anh hùng Ozymandias - kẻ được mệnh danh là thông minh nhất lịch sử nhân loại. Ngoài lĩnh vực phim ảnh, Jeremy Irons còn được biết đến qua các hoạt động từ thiện tích cực, đến tháng 10 năm 2011, ông được vinh danh là đại sứ thiện chí cho Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Jeremy Irons – The Authoritative Website

 Jeremy Irons Profile bởi The Daily Telegraph (13 tháng 3 năm 2008)

Sinh năm 1948
Người giành giải Tony
Phim và người giành giải Oscar cho nam diễn viên xuất sắc nhất
Nhân vật còn sống
Phim và người giành giải Annie
Nam diễn viên điện ảnh Anh
Nam diễn viên sân khấu Anh
Nam diễn viên truyền hình Anh
Nam diễn viên Anh thế kỷ 20
Nam diễn viên Anh thế kỷ 21
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất
Người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phụ phim truyền hình xuất sắc nhất
Người đoạt giải Primetime Emmy


title: Blériot-SPAD S.51

text:
Bleriot-SPAD S.51 là một loại máy bay tiêm kích của Pháp, được phát triển vào năm 1924 cho Không quân Pháp nhằm thay thế cho loại Nieuport-Delage NiD.29.

Biến thể
S.51/1
S.51/2
S.51/3
S.51/4

Quốc gia sử dụng

Không quân Ba Lan

Không quân Liên Xô
 Cộng hòa Tây Ban Nha
Không quân Cộng hòa Tây Ban Nha

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (S.51/2)

Xem thêm

Tham khảo

 aviafrance.com

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay SPAD
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Cá nhám cưa sáu khe mang

text:
Cá nhám cưa sáu khe mang (tên khoa học Pliotrema warreni) thuộc chi Pliotrema, họ Pristiophoridae. Chúng được tìm thấy trong các vùng biển cận nhiệt đới phía tây Ấn Độ Dương giữa vĩ độ 23 ° S và 37 ° S, ở độ sâu từ 60 tới 430 m. Chiều dài của nó lên tới 1,7 mét.

Chúng có sự hiện diện của sáu cặp khe mang (tính cả hai bên) nhưng không nằm trong bộ Hexanchiformes. Vì vậy, chúng được xếp vào chi riêng để phân biệt với các loài cá nhám cưa khác chỉ có năm cặp khe mang.

Xem thêm
 Danh sách các loài cá sụn thời tiền sử

Chú thích

Tham khảo

W
Động vật được mô tả năm 1906


title: Blériot-SPAD S.61

text:
Blériot-SPAD S.61 là một loại máy bay tiêm kích của Pháp được phát triển vào năm 1923.

Biến thể
 S.61/1
 S.61/2
 S.61-bis
 S.61/3
 S.61/4
 S.61/5
 S.61/6
 S.61/6a
 S.61/6b
 S.61/6c
 S.61/6d
 S.61/7
 S.61/8
 S.61/9
 S.61 SES

Quốc gia sử dụng

Không quân Ba Lan

Không quân Hoàng gia Romania

Không quân Liên Xô

Tính năng kỹ chiến thuật (S.61/2)

Xem thêm

Tham khảo

 aviafrance.com

Xem thêm

Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Máy bay SPAD
Máy bay đua
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Cá nhám cưa Nhật Bản

text:
Cá nhám cưa Nhật Bản (tên khoa học Pristiophorus japonicus) là một loài cá nhám thuộc họ Pristiophoridae, bộ Cá nhám cưa. Chúng được tìm thấy ở phía Tây bắc Thái Bình Dương xung quanh Nhật Bản, Bán đảo Triều Tiên, và phía bắc Trung Quốc, giữa vĩ độ 48 °B và 22 °B. Nó được tìm thấy ở đáy cát hoặc đáy bùn ở độ sâu từ 50 đến 800 m (160 đến 2.600 ft). Chiều dài của nó lên đến 1,36 m (4 ft 6 in).

Cá nhám cưa Nhật Bản là loài thụ tinh trong, mỗi lần chúng có thể đẻ được 12 con cá nhám con.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Species Description of Pristiophorus japonicus at www.shark-references.com

J
Động vật được mô tả năm 1870


title: Vương Gia Dận

text:
Vương Gia Dận (, ? – 1631), người thôn Khoan Bình, hương Hoàng Phủ, huyện Phủ Cốc, tỉnh Thiểm Tây, một trong những thủ lĩnh đầu tiên của phong trào khởi nghĩa nông dân cuối đời Minh.

Quá trình hoạt động
Ông vốn là binh sĩ biên phòng, đào ngũ về làng. Năm Sùng Trinh đầu tiên (1628), nhân lúc mất mùa đói kém, Vương Gia Dận cùng bọn Ngô Duyên Quý tổ chức nạn dân ở quê nhà dựng cờ khởi nghĩa, tuyên bố cướp giàu cứu nghèo. Ngay sau đó, bọn Vương Tự Dụng, Cao Nghênh Tường,... ở các nơi nổi dậy hưởng ứng.

Lực lượng quân đội nông dân phát triển nhanh chóng, từ 6.000 lên đến 3 vạn, hoạt động ở các tỉnh Thiểm Tây, Sơn Tây, Cam Túc. Khí thế nghĩa quân lên cao, từng đánh bại quan quân do Hồng Thừa Trù chỉ huy, Vương Gia Dận cũng xưng vương, được xem là thủ lĩnh của các thủ lĩnh nông dân thời bấy giờ.

Năm Sùng Trình thứ 4 (1631), Vương Gia Dận giao chiến với Cô Sơn tổng binh Tào Văn Chiếu ở huyện Dương Thành. Đôi bên rơi vào thế giằng co, đêm hôm ấy, các đầu mục dưới quyền là em vợ của ông, Trương Lập Vị, vốn là gian tế của Tào Văn Chiếu và người họ hàng lại sống cùng thôn, Vương Quốc Trung chuốc say và sát hại Vương Gia Dận.

Về sau Trương Lập Vị tử trận khi giao chiến với quân Thanh ở Sát Hổ Khẩu, Sơn Tây, được truy tặng Long hổ tướng quân; Vương Quốc Trung ngụ cư ở Tuy Đức, Lý Quá phá được thành, theo lệnh của Lý Tự Thành, lùng bắt và giết chết Quốc Trung.

Tham khảo
 Minh sử, Lưu Tặc truyện

Chú thích

Khởi nghĩa cuối đời Minh
Người Thiểm Tây
Năm sinh thiếu
Mất năm 1631


title: Lãnh thổ kinh tế

text:
Lãnh thổ kinh tế (tiếng Anh là economic territory) của một quốc gia bao gồm lãnh thổ địa lý chịu sự quản lý của chính phủ; bên trong lãnh thổ này dân cư, hàng hóa, vốn được tự do luân chuyển. Với những nước có bờ biển và hải đảo thì lãnh thổ kinh tế bao gồm các đảo có chủ quyền như trong đất liền và vùng lãnh hải có đặc quyền kinh tế.

Thuật ngữ này bao gồm :
 Vùng đất, vùng trời và mặt nước và vùng lãnh hải có đặc quyền kinh tế.
 Vùng lãnh thổ nằm ở nước ngoài sử dụng cho mục đích ngoại giao (đại sứ quán, lãnh sự quán), mục đích quân sự (căn cứ quân sự), nghiên cứu khoa học (trạm nghiên cứu khoa học).
 Các khu chế xuất hoặc kho hàng, nhà máy ở bên ngoài nhưng hoạt động chịu sự kiểm soát của hải quan nước đó cũng thuộc phần lãnh thổ kinh tế của nước này.

Tham khảo

Kinh tế
Lãnh thổ


title: Bộ Cá mập mắt trắng

text:
Bộ Cá mập mắt trắng, danh pháp khoa học Carcharhiniformes, là bộ bao gồm nhiều loài cá mập nhất. Với hơn 270 loài, bộ này bao gồm một số loài phổ biến như cá mập xanh, cá mập mèo, cá mập đầu búa, và cá mập cát.

Các thành viên trong bộ này đặc trưng bởi sự hiện diện của một màng mắt trên mắt, có hai vây lưng, vây hậu môn, và năm khe mang.

Các họ trong bộ này dự kiến sẽ được sửa đổi, các nghiên cứu DNA gần đây cho thấy một số nhóm truyền thống trong bộ này không đơn ngành.

Phân loại
Bộ Cá mập được chia thành 8 họ bao gồm:
 Carcharhinidae (Cá mập mắt trắng)
 Hemigaleidae (Cá nhám răng chìa)
 Leptochariidae (Cá nhám chó râu)
 Proscylliidae (Cá nhám mèo vây hoa)
 Pseudotriakidae (Cá nhám môi nhăn giả)
 Scyliorhinidae (Cá nhám mèo)
 Sphyrnidae (Cá nhám búa)
 Triakidae (Cá nhám môi nhăn)

Tham khảo

Hình ảnh

Liên kết ngoài
 Order Carcharhiniformes


title: Bộ Cá đao

text:
Bộ Cá đao (danh pháp khoa học: Pristiformes), là một bộ cá dạng cá đuối, với đặc trưng là một mũi sụn dài ra ở mõm. Một số loài có thể phát triển dài tới 7 mét.. Phần lớn các loài là không biết rõ và ít được nghiên cứu. Chúng là thành viên của họ còn sinh tồn duy nhất là Pristidae trong bộ Pristiformes, với từ nguyên bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ đại pristēs (πρίστης) có nghĩa là "thợ cưa" hay "cái cưa". Chúng thường hay bị nhầm lẫn với các loài trong bộ Cá nhám cưa (Pristiophoriformes) vì hình dáng tương tự.

Tất cả các loài cá đao được xếp vào danh sách loài cực kỳ nguy cấp của IUCN.

Phân bố và môi trường sống
Cá đao được tìm thấy trong khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới ở Đại Tây Dương và Ấn Độ-Thái Bình Dương. Chúng sinh sống ở các vùng ven biển như vịnh và các cửa sông, nhưng thường xuyên thâm nhập vào các con sông và hồ lớn như hồ Nicaragua.

Cá đao chỉ sống ở vùng nước nông và lầy lội, có thể được tìm thấy trong cả khu vực nước ngọt và nước mặn. Tất cả các loài cá đao có khả năng di chuyển qua lại giữa khu vực nước ngọt và nước mặn.

Mô tả
Điểm đặc biệt nhất của cá đao là phần mõm dài hình lưỡi cưa. Phần mõm được bao phủ bởi các lỗ chân lông nhạy cảm cho phép cá đao phát hiện chuyển động của con mồi ẩn dưới đáy biển. Đồng thời nó cũng được dùng như là một công cụ đào bới để tìm kiếm các động vật giáp xác và vũ khí tự vệ, chống lại sự săn bắt của con người và động vật ăn thịt như cá mập. "Răng" nhô ra từ mõm không phải là răng thực sự, nhưng chúng là các cấu trúc giống như răng đã biến đổi, được gọi là các "răng nhỏ".

Cơ thể và đầu của cá đao phẳng, và chúng dành phần lớn thời gian của mình để nằm trên đáy biển. Miệng và lỗ mũi của chúng nằm ở mặt dưới giống như các loài cá đuối. Miệng được lót bằng răng nhỏ, hình vòm để ăn cá nhỏ và động vật giáp xác. Cá đao thở bằng hai lỗ thở phía sau mắt. Lớp da được bao phủ bằng một lớp răng nhỏ xíu bằng chất da, tạo ra một kết cấu thô ráp. Cá đao thường có màu xám nhạt hoặc nâu, riêng cá đao răng nhỏ Đại Tây Dương (Pristis pectinata) có màu xanh ô liu.

Giống như các loài elasmobranchii khác, cá đao thiếu bong bóng và chúng kiểm soát sức nổi bằng một lá gan lớn chứa nhiều dầu. Bộ xương của chúng được cấu tạo bằng chất sụn.

Đôi mắt của cá đao không phát triển do môi trường sống trong bùn. Thiết bị cảm giác chính của cá đao là phần mõm. Ruột có hình dạng giống như cái mở nút chai, được gọi là van xoắn ốc.

Cá đao nhỏ nhất là cá đao lùn (P. clavata), có thể phát triển tới chiều dài đạt 1,4 mét (4,6 ft), nhỏ hơn nhiều hơn so với những thành viên khác. Loài lớn nhất là cá đao răng lớn (P. perotteti), cá đao răng nhỏ (P. microdon), và cá đao thường (P. pristis), tất cả đều có thể đạt tới 7 m (23 ft)  Một con cá đao phía Nam được ghi nhận là có trọng lượng tới 2,455 tấn (£ 5410).

Sinh học
Cá đao hoạt động về đêm, thường ngủ vào ban ngày và đi săn vào ban đêm. Mặc dù xuất hiện với hình dáng đáng sợ nhưng chúng lại không hề tấn công con người trừ khi bị khiêu khích hoặc hoảng sợ. Săn bắt cá đao là bất hợp pháp ở Mỹ và Úc.

Ít có thông tin về thói quen sinh sản của cá đao. Chúng trưởng thành đạt khả năng sinh sản trong 10 năm.

Cá đao được ước tính giao phối hai năm một lần, với một lứa trung bình sinh khoảng tám con non. Các con non trưởng thành rất chậm, người ta ước tính rằng các loài cá đao lớn không đạt đến độ thuần thục sinh sản cho đến khi có chiều dài 3,5 đến 4 mét (11 đến 13 ft) và từ 10 đến 12 năm tuổi. Chúng sinh sản ở mức độ thấp nhất so với nhiều loài cá khác. Điều này làm cho các loài cá đao phục hồi chậm bởi tình trạng săn bắt quá mức.
Phôi thai phát triển bên trong cơ thể con mẹ cho tới khi con non được sinh ra. Phần mõm bán cứng của con non khi đẻ được bao phủ bởi một lớp màng. Điều này giúp con mẹ không bị thương trong quá trình sinh.

Phân loại

Có 7 loài cá đao nằm trong hai chi.. Phức hợp loài Pristis pristis, bao gồm cả P. microdon và P. perotteti nên phân loại của chúng đang được xem xét lại

Họ Pristidae Bonaparte, 1838
 Chi Anoxypristis E. I. White và Moy-Thomas, 1941
 Anoxypristis cuspidata (Latham, 1794) (Cá đao răng nhọn)
Còn được gọi là cá đao hẹp hay cá đao nhọn. Loài này sống ở khu vực bùn lầy Ấn Độ-Tây Thái Bình Dương. Có màu xám, nhưng có một cưa hẹp giống mỏ chim, có nhiều răng ở phần đỉnh của cưa và không có răng ở đoạn cưa gần đầu.
 Chi Pristis H. F. Linck, 1790
 Pristis clavata Garman, 1906 (Cá đao lùn)
Còn được gọi là cá đao Queensland. Chúng sống ở dưới bùn tại các vịnh và cửa sông dọc theo bờ biển phía bắc của Úc. Cơ thể của loài này tương đối nhỏ, chỉ đạt khoảng .
 Pristis microdon Latham, 1794 (Cá đao răng nhỏ hay cá đao Leichhardt)
Còn được gọi là cá đao răng lớn (tuy nhiên điều này có thể dẫn đến sự nhầm lẫn với loài P. perotteti khi cả hai được coi là loài riêng biệt) hay cá đao nước ngọt. Chúng được giới hạn trong các khu vực ven biển Ấn Độ-Thái Bình Dương, nhưng đôi khi được coi là cùng loài với P. perotteti, và không chắc chắn về sự tồn tại với tên P. microdon, do mô tả ban đầu thiếu địa điểm thu mẫu.
 Pristis pectinata Latham, 1794 (Cá đao răng nhỏ Đại Tây Dương)
Còn được gọi là cá đao rộng. Chúng có màu xanh lá cây hoặc xanh xám và sống ở ven biển của Đại Tây Dương, bao gồm cả vùng Địa Trung Hải.
 Pristis perotteti J. P. Müller & Henle, 1841 (Cá đao răng lớn)
Chúng giới hạn tại ven biển nhiệt đới và cận nhiệt đới Đại Tây Dương, phía đông Thái Bình Dương, nhưng có thể sống tại các khu vực nước nội địa (Santarém và hồ Nicaragua). Xem thêm loài P. microdon.
 Pristis pristis (Linnaeus, 1758) (Cá đao thường)
Sống ở các vùng ven biển nhiệt đới và cận nhiệt đới Đại Tây Dương, Địa Trung Hải, phía đông Thái Bình Dương và miền bắc Australia. Theo như tên của chúng, chúng là loài từng rất phong phú nhưng giảm nhanh chóng về số lượng như nhiều loài cá đao khác.
 Pristis zijsron Bleeker, 1851 (Cá đao đuôi nhỏ)
Được tìm thấy ở Ấn Độ-Tây Thái Bình Dương. Chúng thích sống ở khu vực bùn tại các vịnh và cửa sông.

Bảo tồn
Tất cả các loài cá đao được coi là cực kỳ nguy cấp. Chúng bị săn bắt có thể là do vô tình, do săn bắt để lấy phần mõm hình cưa của chúng (có thể do sự tò mò về chúng), vây (là một món ăn ngon), và dầu gan được sử dụng trong y học dân gian.

Phá hủy môi trường sống là một mối đe dọa tới cá đao. Do kích thước lớn lên cá đao đòi hỏi khu vực sinh sống rộng lớn. Trong môi trường nuôi nhốt, cho đến nay cũng đã thành công với loài P. pectinata tại bể cá ở Atlantis Paradise Island.

Ghi chú

Tham khảo

 Bộ Cá đao (cá sụn) Pristiformes trên Catalogue of Life: 18th April 2013

 Unique Australian Animals - Sawfish
 The Ocean Conservancy: Sawfish
 Fisheries Western Australia - Sawfish Fact Sheet

 Cá đao răng nhỏ Pristis microdon trên SVRVN
 Cá đao răng nhọn Pristis cuspidatus trên SVRVN

Cá đẻ thai trứng


title: Vườn bách thú

text:
Vườn bách thú (tiếng Anh: zoo), thường gọi là vườn thú hay sở thú hay còn gọi là thảo cầm viên là một nơi mà nhiều loài động vật khác nhau được lưu giữ để mọi người có thể xem và theo dõi hoạt động của chúng. Vườn thú hiện đại không chỉ để cho mục đích giải trí, mà còn dùng cho các hoạt động giáo dục, nghiên cứu, và việc bảo tồn và bảo vệ động vật. Nhiều vườn thú là các trung tâm có chức năng bảo tồn động vật quý hiếm đang ở trong nguy cơ tuyệt chủng.

Những vườn thú hiện đại cũng muốn cung cấp cho các động vật một đời sống tự nhiên, để chúng có sức khỏe và có một đời sống bình thường như trong tự nhiên cũng như để cho quan khách có thể nhìn thấy các loài động vật tương tự như trong môi trường tự nhiên thay vì trong một vườn thú. Trong quá khứ, và thậm chí cả ngày nay, có rất nhiều vườn động vật không có các điều kiện như các loại vườn động vật hiện đại. Có các loài động vật được nuôi nhốt trong điều kiện rất tệ như: nuôi giữ trong lồng nhỏ khiến chúng buồn chán và bị bệnh.

Hình ảnh

Chú thích

Nghiên cứu thêm

Blunt, Wilfrid (1976). The Ark in the Park: The Zoo in the Nineteenth Century, Hamish Hamilton, London. ISBN 0-241-89331-3
Braverman, Irus (2012). Zooland: The Institution of Captivity, Stanford University Press, Stanford. ISBN 9780804783576.
Conway, William (1995). "The conservation park: A new zoo synthesis for a changed world", in The Ark Evolving: Zoos and Aquariums in Transition, Wemmer, Christen M. (ed.), Smithsonian Institution Conservation and Research Center, Front Royal, Virginia.
Hyson, Jeffrey (2000). "Jungle of Eden: The Design of American Zoos " in Environmentalism in Landscape Architecture , Conan, Michel (ed.), Dumbarton Oaks, Washington. ISBN 0-88402-278-1
Hyson, Jeffrey (2003). "Zoos," in Encyclopedia of World Environmental History: O-Z, Krech, Shepard, Mc Neill, John Robert and Merchant, Carolyn (ed.), Routledge, London. ISBN 0-415-93735-3
Maple, Terry (1995). "Toward a Responsible Zoo Agenda", in Ethics on the Ark: Zoos, Animal Welfare, and Wildlife Conservation, Norton, Bryan G., Hutchins, Michael, Stevens, Elizabeth F. and Maple, Terry L. (ed.), Smithsonian Institution Press, Washington. ISBN 1-56098-515-1
Reichenbach, Herman (2002). "Lost Menageries: Why and How Zoos Disappear (Part 1)", International Zoo News Vol.49/3 (No.316) , April–May 2002.
Robinson, Michael H. (1987a). "Beyond the zoo: The biopark", Defenders of Wildlife Magazine, Vol. 62, No. 6.
Robinson, Michael H. (1987b). "Towards the Biopark: The Zoo That Is Not", American Association of Zoological Parks and Aquariums, Annual Proceedings.

Liên kết ngoài

 Zoos Worldwide Zoos, aquariums, animal sanctuaries and wildlife parks
 Zoological Gardens keeping Asian Elephants
 The Bartlett Society: Devoted to stydying yesterday's methods of keeping wild animals , download page

Động vật học

Quyền động vật
Quyền lợi động vật


title: Paella

text:
Paella là một món cơm thập cẩm, rất đặc trưng của Tây Ban Nha và các nước có sử dụng tiếng Tây Ban Nha. Món ăn kiểu như ngày nay có từ giữa thế kỷ 19 gần hồ Albufera, một đầm phá tại Valencia, trên các bờ biển phía đông của Tây Ban Nha. Nhiều người không phải dân Tây Ban Nha xem paella là món ăn dân tộc của Tây Ban Nha, nhưng hầu hết người Tây Ban Nha coi nó là một món ăn của khu vực Valencia. Người Valencia là coi paella là một trong những biểu tượng xác định của họ.
Có ba biến thể loại được biết đến rộng rãi của món paella: paella Valencia (tiếng Tây Ban Nha: Paella valenciana), paella hải sản (tiếng Tây Ban Nha: paella de marisco) và paella hỗn hợp (tiếng Tây Ban Nha: paella mixta), nhưng có nhiều biến thể khác nữa. Paella Valencia bao gồm gạo trắng, rau xanh, thịt (thỏ, gà, vịt), ốc sên đất, đậu và gia vị. Hải sản paella thay thế thịt và ốc sên với hải sản và không có đậu và rau xanh. Paella hỗn hợp là sự kết hợp theo phong cách tự do gồm có hải sản, thịt, rau, và đôi khi đậu. Hầu hết các đầu bếp paella sử dụng calasparra hoặc bomba, gạo cho món ăn này. Các thành phần quan trọng khác bao gồm nghệ tây và dầu ô liu.

Món cơm này luôn được nấu trong chảo, không nấu bằng nồi. Thành phần nguyên liệu của Paella cũng vô cùng đa dạng, có thể là những loại hải sản kết hợp với thịt, thường là thịt gà.Cùng với hải sản và thịt, còn có cả rau quả. Đặc biệt là trong những thứ gia vị dành cho món Paella, có một thứ gia vị không thể thiếu, đó là bột nhụy hoa nghệ tây đắt đỏ. Bột nhụy hoa này tạo cho món cơm có màu vàng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Paella and the Carnestoltes Carnival in Catalonia, Spain
 Traditional Paella, from Valencia, Spain

Ẩm thực Tây Ban Nha
Thức ăn từ thủy sản


title: Jessica Chastain

text:
Jessica Chastain (sinh ngày 24 tháng 3 năm 1977) là một diễn viên Mỹ. Từng giành được đề cử nữ diễn viên chính xuất sắc nhất của các giải thưởng Oscar, Quả cầu vàng, BAFTA và Giải thưởng của Hội Diễn viên Điện ảnh trong năm 2011 cho vai diễn trong phim The Help.

Năm 2012, cô tham gia bộ phim Zero Dark Thirty và giành Giải Quả cầu vàng cho nữ diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất, nhận đề cử Giải Oscar cho nữ diễn viên chính xuất sắc nhất.

Danh mục phim

Truyền hình

Sân khấu

Tham khảo

Liên kết ngoài
Jessica Chastian trên Instagram

Sinh năm 1977
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nữ diễn viên sân khấu Mỹ
Nữ diễn viên truyền hình Mỹ
Người Mỹ gốc Hà Lan
Người Mỹ gốc Anh
Nhà sản xuất phim Mỹ
Người Mỹ gốc Scotland
Người Mỹ gốc Tây Ban Nha
Người Mỹ theo chủ nghĩa nữ giới
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nữ diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất
Nữ diễn viên Sacramento, California
Người giành giải thưởng của Nghiệp đoàn Diễn viên Màn ảnh cho Dàn diễn viên nổi bật
Người Làng Greenwich


title: Chu Huề vương

text:
Chu Huề vương (chữ Hán: 周携王; ~ 800 TCN - 750 TCN), là một vị vua không chính thức của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Vào thời gian trị vì của ông, tại Hạo Kinh đã lập một thiên tử là Chu Bình vương, tạo nên cục diện nhị vương đầu thời Đông Chu.

Ông tên thật là Cơ Dư Thần (姬余臣) hay Cơ Dư (姬余), con trai thứ của Chu Tuyên vương, vị vua thứ 11 của nhà Chu và là em của Chu U vương - vua thứ 12 nhà Chu.

Sự nghiệp
Cuối thời Tây Chu, anh ông là Chu U vương sủng ái Bao Tự, phế Thân hậu và thái tử Nghi Cữu để lập con Bao Tự là Bá Phục làm thái tử. Thân hầu là cha của Thân hậu hoảng sợ, mời quân Khuyển Nhung vào Hạo Kinh phục hồi lại ngôi vị cho cháu mình. Tuy nhiên sau đó quân Nhung tiến vào Hạo Kinh giết Chu U vương. Thân hầu tỉnh ngộ, liền mời quân các nước chư hầu vào kinh hợp sức đẩy lui Khuyển Nhung. Thân hầu cùng Lỗ Hiếu công, Hứa Văn công lập Nghi Cữu làm vua, tức Chu Bình vương.

Cùng lúc, Quắc công Hàn lập Cơ Dư Thần lên ngôi, tức là Chu Huề vương. Từ đó nhà Chu hình thành cục diện nhị vương.

Sau đó Tấn Văn hầu giết chết Chu Huề vương ở đất Huề. Về năm mất của ông, sử sách ghi là năm thứ 21 nhưng không nói rõ là đời vua nào. Theo Vương Quốc Duy trong cổ bản trúc thư kỉ niên tập giáo là năm thứ 21 của Tấn Văn hầu, tức 760 TCN, lại có ý kiến cho là năm thứ 21 của Chu Bình vương, tức 750 TCN.

Danh hiệu Huề vương
Theo Xuân Thu Tả truyện chính nghĩa và Trúc thư kỉ niên, viết "Quắc công Hàn lập vương tử Dư Thần ở đất Huề", do đó Huề là một địa danh.

Trúc thư kỉ niên nghĩa chứng quyển 27, chỉ nói Huề là một địa danh, không nói rõ đất ấy ở đâu. Tân Đường thư cho rằng đất Huề nằm ở Ung Châu, có thể là đất phong của Huề Vương trước khi lên ngôi, có thể là một địa danh nào đó ở gần Hạo Kinh.

Đồng Thư Nghiệp trong nghiên cứu về Tả truyện, không công nhận Huề là địa danh.

Tham khảo

Vua nhà Chu
Năm sinh thiếu
Mất năm 760 TCN
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ
Mất năm 750 TCN


title: Hàn Tương vương

text:
Hàn Tương vương (chữ Hán: 韓襄王; trị vì: 311 TCN - 296 TCN), hay Hàn Tương Ai vương (韓襄哀王), Hàn Điệu Tương vương (韓悼襄王), tên thật là Hàn Thương (韓倉), là vị vua thứ tám của nước Hàn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Lên ngôi
Ông là con của Hàn Tuyên Huệ vương, vua thứ 7 của nước Hàn.

Năm 314 TCN, Tần Huệ Văn vương tấn công Hàn, quân Hàn bị đánh bại tại Ngạn Môn. Thái tử Thương phải cho sang Tần làm con tin để giảng hòa.

Năm 312 TCN, vua cha Hàn Tuyên Huệ vương mất. Hàn Thương trở về nước lên ngôi vua, tức là Hàn Tương vương.

Làm vua
Sau khi lên ngôi, Hàn Tương vương sai Thượng Cận đi sứ nước Tần. Huệ Văn Hậu tố cáo Thượng Cận với Tần Vũ vương. Thượng Cận về nước nói lại với Tương vương, Tương vương lại sai Trướng Thuý đi sang Tần. Trương Thuý bất hoà với tướng Tần là Cam Mậu, nên Cam Mậu xin vua Tần đem quân đánh Hàn, để thông đường đến nhà Chu.

Năm 308 TCN, Tần Vũ vương sai Cam Mậu liên kết với nước Ngụy và nước Triệu vây thành Nghi Dương của Hàn. Nước Sở muốn cứu Hàn, đại phu của Tần là Phùng Chương lại nói với Vũ vương rằng nếu Hàn liên quân với nước Sở thì khó đánh thắng, Vũ vương bèn cắt Hán Trung cho Sở, khiến Sở Hoài vương không giúp Hàn nữa. Năm tháng sau, thấy Cam Mậu vẫn chưa hạ xong Nghi Dương, Vu Lý Tật và công tôn Thích xin Vũ vương rút quân, Vũ vương bèn triệu Cam Mậu về nước, định không đánh nữa, nhưng Cam Mậu lại khuyên vua Tần tiếp tục đánh, Tần Vũ vương bèn sai viện binh đến giúp Cam Mậu, chẳng bao lâu chiếm Nghi Dương, chém hơn 6 vạn quân Hàn, quân Tần thừa thắng kéo đến Hoàng Hà, Hàn Tương vương đành sai sứ đến tạ tội với nước Tần.

Hai nước Tây Chu và Đông Chu xảy ra chiến tranh. Hàn Tương vương muốn giúp Tây Chu. Có vị thuyết khách đi thuyết phục ông án binh, không giúp Tây Chu nữa, nên cả Tây Chu và Đông Chu đều phải lui binh.

Năm 306 TCN, Tần Chiêu Tương vương lên nối ngôi lại đánh Hàn, chiếm đất Vũ Toại. Năm 301 TCN, Tần Chiêu Tương vương lại đánh chiếm đất Nhương của nước Hàn. Hàn Tương vương buộc phải thần phục nước Tần, cùng Tần đánh Sở, đánh bại tướng Sở là Đường Muội năm 300 TCN.

Năm 299 TCN, thái tử Hàn Anh qua đời. Quân Sở đang vây đất Ung Thị nước Hàn. Hàn Tương vương xin Đông Chu trợ giúp binh khí và lương thực để đánh Sở. Tô Đại bèn đi thuyết phục tướng quốc nước Hàn là Hàn Công Thúc không nên đòi binh khí và lương thực của Đông Chu; đồng thời Tô Đại còn thuyết phục nước Hàn nên tặng đất Cao Đô cho Đông Chu, để nước Tần giận Chu mà không thân Chu nữa. Hàn công Thúc nghe theo, bèn cắt Cao Đô cho Đông Chu.

Ngôi thái tử bỏ trống, hai con thứ của Hàn Tương vương là công tử Cao và công tử Kỷ Sắt tranh ngôi thái tử. Lúc đó công tử Kỷ Sắt đang ở nước Sở, gặp lúc quân Sở đang vây đất Ung Thị nước Hàn. Hàn Tương vương cầu cứu Tần. Tần sai Công Tôn Muội đi cứu Hàn. Quân Sở phải giải vây Ung Thị rút lui, vua Sở không cho công tử Kỷ Sắt về Hàn nữa. Hàn Tương vương bèn lập công tử Cao làm thái tử.

Sau đó Hàn Tương vương theo kế hợp tung, giao hảo với Tề và Ngụy, cùng nhau liên minh chống Tần. Năm 298 TCN, 3 nước hợp vinh đánh Tần dưới sự chỉ huy của Mạnh Thường quân nước Tề. Liên quân 3 nước cùng tiến đến ải Hàm Cốc, thu được thắng lợi. Sang năm 297 TCN, quân 3 nước lại đánh bại quân Tần.

Đến năm 296 TCN, Mạnh Thường quân lại chỉ huy liên quân đánh tới cửa Hàm Cốc lần thứ 2, chiếm được thành Diêm Thị. Tần Chiêu Tương vương sau nhiều thất bại liên tiếp phải cầu hòa, trả lại đất Phong Lăng cho nước Ngụy và đất Vũ Toại cho nước Hàn.

Năm 296 TCN, Hàn Tương vương mất. Con ông là Hàn Ly vương nối ngôi.

Xem thêm
 Hàn Ly vương
 Hàn Tuyên Huệ vương
 Tần Vũ vương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Hàn thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Ghi chú

Vua nước Hàn
Năm sinh thiếu
Mất năm 296 TCN
Mất thập niên 290 TCN
Năm 296 TCN
Nước Hàn


title: Võ Huệ phi

text:
Đường Huyền Tông Võ Huệ phi (chữ Hán: 唐玄宗武惠妃, ? - 737), còn gọi là Trinh Thuận Hoàng hậu (貞順皇后), là một sủng phi của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ, vị Hoàng đế thứ 7 hoặc thứ 9 của nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc.

Xuất thân là một người cháu của Võ Tắc Thiên, trong suốt đời mình bà chiếm trọn sủng ái của Đường Huyền Tông. Sau khi Vương hoàng hậu bị phế năm 724, địa vị của Võ Huệ phi trong cung được ví như Hoàng hậu, mặc dù bà chưa bao giờ được phong. Bà sinh cho Huyền Tông 4 hoàng tử và 3 công chúa, nhiều hơn bất cứ những phi tần nào khác. Đường Huyền Tông nhiều lần muốn lập bà làm Hoàng hậu nhưng quần thần kiên quyết phản đối, vì bà là con cháu của Võ Tắc Thiên, nên quần thần lo sợ họ Võ lại chiếm giang sơn của nhà Đường.

Có được sự sủng ái, lại muốn cho con trai là Thọ vương Lý Mạo làm Thái tử, Võ Huệ phi tham dự sự kiện cung biến khiến Thái tử trước đó là Lý Anh bị ban chết. Sau khi Phế Thái tử qua đời không lâu, Võ Huệ phi bị ám ảnh bởi chính việc mình gây ra, sợ hãi qua đời. Đường Huyền Tông cả đời chưa từng lập bà làm Hoàng hậu, bèn truy tặng bà thụy hiệu của một Hoàng hậu. Do đó, bà trở thành một trong 2 người phi tần của triều Đường không phải sinh mẫu của Hoàng đế mà lại có thụy hiệu Hoàng hậu, bên cạnh Độc Cô Quý phi. Về sau, Đường Túc Tông cho rằng Võ thị mưu hại hoàng tử, bèn phế trừ thụy hiệu Hoàng hậu của bà.

Tiền trình
Võ Huệ phi không rõ sinh năm bao nhiêu, theo suy đoán thì ước chừng vào niên hiệu Thánh Lịch thời Võ Tắc Thiên trị vì, rơi vào khoảng năm 699 vậy, nếu là như vậy thì bà kém Lý Long Cơ tới 14 tuổi. Bà xuất thân từ gia tộc của Võ Tắc Thiên, vào thời điểm này là rất hiển hách.

Cao tổ phụ của Võ thị là Võ Sĩ Nhượng (武士讓), một người chú của Võ Tắc Thiên. Thân phụ của bà là Võ Du Chỉ (武攸止), cưới Dương thị phu nhân xuất thân từ đại gia tộc Hoằng Nông Dương thị, con gái của Huyện thừa huyện Ung Dương Hoành (杨宏), cháu nội của Du Kích tướng quân Dương Diễn (杨衍). Khi Võ Tắc Thiên xưng làm Hoàng đế, Võ Du Chỉ được phong làm Hằng An vương (恒安王). Võ Du Chỉ mất sớm, Võ thị được nhập cung từ nhỏ nuôi dưỡng. Có nhiều hiểu lầm khi cho rằng Võ thị là vào cung làm cung nữ, lệ con gái thân thích hoàng gia được đưa vào cung có từ lâu (xem Sào Lạt vương phi Dương thị), hay thậm chí là đưa vào cung nuôi làm con dâu cũng có (xem bài Minh Tuyên Tông Tôn Quý phi). Trong thời gian ở trong cung, Võ thị được cháu trai của Võ Tắc Thiên là Lâm Tri vương Lý Long Cơ để ý. Lâm Tri vương Lý Long Cơ sau khi dẹp trừ được đối thủ chính trị cuối cùng là Thái Bình công chúa, đã lập tức lên ngôi Hoàng đế. Sử gọi Đường Huyền Tông.

Nhân việc Võ thị do có tư sắc, lại là họ hàng với tổ mẫu của Huyền Tông nên rất có vai vế, Võ thị trở thành phi tử được sủng ái nhất trong số các cung phi khi ấy của Huyền Tông. Vị hiệu trước khi trở thành Huệ phi của bà không được cả hai sách Đường thư ghi lại, căn cứ "Trinh Thuận Hoàng hậu ai sách văn" trong Toàn Đường Văn (全唐文), thông qua câu "Tự Tiệp dư nhi tam mệnh" (自婕妤而三命) mà trước mắt tạm đoán Võ thị có thể từng thụ phong Tiệp dư, hơn nữa còn từng qua tổng cộng 3 lần sách phong. Sau khi chính thức vào hậu cung của Huyền Tông, Võ thị liên tiếp sinh cho Huyền Tông 2 hoàng tử là Lý Nhất (李一), Lý Mẫn (李敏) và Thượng Tiên công chúa, tuy nhiên cả ba người con này đều chết non. Đến khi bà sinh ra Lý Mạo (李清) thì Đường Huyền Tông nhờ đến anh trưởng là Ninh vương Lý Hiến nuôi hộ. Đó là con trai trưởng thành độc nhất của bà. Trong khi Đường Huyền Tông càng ngày càng sủng ái Võ thị, thì ông ngày càng lạnh nhạt với chính cung Vương hoàng hậu. Hoàng hậu từ lúc Huyền Tông còn chưa đăng cơ, đã giúp ông không ít trong việc bảo vệ bản thân và con đường sự nghiệp, nhưng bà không hề có người con nào với Huyền Tông, khiến ông rất buồn phiền. Võ thị nhập cung, Vương hoàng hậu lo sợ thân phận gần với Võ Tắc Thiên mà khuyên ông nên xa lánh, điều này làm rạn nứt mối quan hệ giữa Huyền Tông và Vương hoàng hậu.

Năm Khai Nguyên thứ 10 (722), Huyền Tông bí mật nghị bàn cùng đại thần Khương Kiều (姜皎) về việc phế truất Vương hoàng hậu vì Hoàng hậu không có con, không xứng đáng giữ ngôi vị. Năm thứ 12 (724), anh trai Hoàng hậu là Vương Thủ Nhất bị phát hiện dùng bùa chú trong cung, ông ta đưa cho Hoàng hậu một chiếc vòng thuật với hy vọng Hoàng hậu có thể mang thai. Huyền Tông biết chuyện, nổi giận và phế truất Vương hoàng hậu. Vương hoàng hậu do quá đau buồn mà mất sau đó không lâu.

Ngang hàng Hoàng hậu
Năm Khai Nguyên thứ 12 (724), sau khi Vương hoàng hậu bị hạ bệ, Đường Huyền Tông phong cho Võ thị làm Huệ phi (惠妃), đứng hàng đầu các phi tần trong hậu cung của Đường Huyền Tông. Cùng thời gian đó, mẹ Huệ phi là Dương thị được sắc phong làm Trịnh Quốc phu nhân (鄭國夫人), hai em trai là Võ Trung (武忠) và Võ Tín (武信) được phong làm Tế tửu của Quốc tử giám và Bí thư giám.

Năm Khai Nguyên thứ 14 (726), Huyền Tông có ý định lập Võ Huệ phi làm Hoàng hậu. Ngự sử Phan Hảo Lễ (潘好礼) dâng sớ không đồng tình, một phần vì bà có họ hàng với Võ Diên Tú cùng Võ Tam Tư đã làm loạn kỉ cương, một phần vì muốn bảo vệ Thái tử Lý Anh - nhị hoàng tử sinh bởi Triệu Lệ phi. Bản thân Võ Huệ phi cũng có hai người con trai, nếu Huệ phi được lập làm Hoàng hậu thì địa vị của Thái tử sẽ trở nên nguy hiểm, vì những lý do lớn đó mà triều thần kiêng quyết phản đối lập Huệ phi làm Hoàng hậu. Huyền Tông cũng vì ân tình cũ, thương xót con của Lệ phi nên xuôi theo.

Đại lược tấu sớ của Phan Hảo Lễ năm ấy:

Tuy không được lập làm Hoàng hậu, Huyền Tông vẫn yêu cầu Thái giám và Cung nữ trong cung đều chuẩn bị nghi trượng, quần áo và sắp xếp lễ nghi cho bà không khác gì một Hoàng hậu. Con trai bà là Lý Mạo được phong Thọ vương, Lý Kỳ phong Thịnh vương, các con gái là Hàm Nghi công chúa xuất giá lấy Dương Hồi, con trai của Trường Ninh công chúa. Con gái út của bà là Thái Hoa công chúa, về sau lấy Dương Kỹ, là con của Dương Huyền Khuê (杨玄珪), bá phụ của Thọ vương phi Dương thị, vợ của Lý Mạo.

Cuối đời

Mưu hại Hoàng tử
Ngoại trừ Huệ phi, Huyền Tông khi trước từng sủng ái Triệu Lệ phi là sinh mẫu của Thái tử Lý Anh, ngoài ra còn có Hoàng Phủ Đức nghi là sinh mẫu của Ngạc vương Lý Dao (李瑤) và Lưu Tài nhân là sinh mẫu của Quang vương Lý Cư (李琚). Khi Võ Huệ phi đắc sủng, những phi tần khác đều thất sủng, do vậy Thái tử Lý Anh cùng Ngạc vương và Quang vương bất bình thay cho mẫu thân, liền không có quan hệ tốt với Huệ phi. Khi đó con trai Huệ phi là Thọ vương Lý Mạo được sủng ái, hơn hẳn các anh em khác, Thái tử cùng hai Vương vì việc thất sủng của mẹ và địa vị của Thọ vương mà thường qua lại, cả ba dần đều chung y tưởng ý oán hận mẹ con Võ Huệ phi.

Khi ấy, con rể Dương Hồi vì biết tâm ý của Huệ phi nên rất chú ý nhất cử nhất động của Thái tử, có gì đều mật tấu, chỉ ra được sự oán hận của Thái tử cùng hai Vương nên khiến Huệ phi rất bất an. Do vậy Huệ phi gặp Huyền Tông mà khóc lóc, nói Thái tử kết đảng muốn hại chết mẹ con Huệ phi, lại còn ám chỉ Thái tử có ý dòm ngó ngôi vị chí tôn. Đường Huyền Tông dần tin là thật, bèn muốn phế đi Thái tử, nhưng Thượng thư lệnh Trương Cửu Linh (张九龄) dẫn chuyện Ly Cơ, Giang Sung, Giả Nam Phong cùng Độc Cô Hoàng hậu năm xưa, nhấn mạnh nghe theo người khác làm thay đổi vị trí Thái tử thì chính sự tắc loạn, do vậy việc bèn tạm thôi. Sau đó, Trương Cửu Linh bị Võ Huệ phi gây sức ép dẫn đến nỗi bị bãi quan, Đường Huyền Tông lấy Lý Lâm Phủ thay vào, đó là người được Võ Huệ phi tiến cử. Lâm Phủ chịu ơn tiến cử của Huệ phi nên nguyện theo bà ta phò trợ Thọ vương, do vậy cùng với Võ Huệ phi thông đồng với đại thần và Dương Hồi muốn phế truất Thái tử Lý Anh, để con trai bà đăng ngôi Thái tử.

Năm Khai Nguyên thứ 25 (737), tháng 4, Dương Hồi mật tấu Huệ phi, nói anh của Thái tử phi Tiết thị là Tiết Đồng muốn cùng Thái tử tiến hành binh biến. Nghe thấy thế, Võ Huệ phi tiến hành âm mưu, bà ta sai người đến Đông cung và hai Vương truyền rằng trong cung có gian tặc, gọi 3 vị Hoàng tử vào cung dẹp giặc, Thái tử cùng hai Vương nghe có giặc nên bèn phải mặc áo giáp và cầm binh khí. Sau khi ba vị Hoàng tử vào, Huệ phi liền khóc lóc nói với Huyền Tông rằng:「"Thái tử và hai Vương mưu phản, còn mặc giáp vào cung!"」. Huyền Tông tra khảo và phát hiện đúng sự tình, sai bắt giam cả ba Hoàng tử mặc cho họ kêu oan thống thiết. Hôm sau, Huyền Tông gọi các đại thần vào nghị sự chuyện của Thái tử, Lý Lâm Phủ lúc này đã là đại thần trụ cột của triều đình, khuyên:「"Đây đều là việc nhà của bệ hạ, chúng thần không tiện can gián!"」. Đường Huyền Tông do ảnh hưởng của Võ Huệ phi mà phế truất cả ba vị Hoàng tử làm Thứ nhân, đồng thời ép cả ba phải tự sát.

Kinh hãi mà qua đời
Mặc dù Võ Huệ phi có mưu tính hại cả Thái tử, thế nhưng lá gan lại rất nhỏ, không lâu sau khi hại thê thảm ba vị Hoàng tử thì bản thân bà cũng tự dọa mình mà chết. Theo truyện kể lại, Võ Huệ phi đêm nằm mơ thường thấy ba vị Hoàng tử đến ám mình, ngủ luôn không sâu nên sinh bệnh tật, bà ta mời thầy cúng vào trong cung, cúng bái quỷ thần nhưng vẫn tiếp tục những cơn ác mộng. Bà cho mời thầy cúng, lại tiếp tục cải táng ba vị Hoàng tử, hay thậm chí cho người tuẫn tang, tất cả mọi biện pháp nhưng đều không có kết quả.

Năm Khai Nguyên thứ 25 (737), tháng 12, Võ Huệ phi tự mình hù chết, qua đời khi hơn 40 tuổi. Khi Huệ phi qua đời, Đường Huyền Tông vô cùng tiếc thương, truy phong bà là Trinh Thuận Hoàng hậu (貞順皇后), táng ở Kính lăng (敬陵), cách Trường An tầm 30 km, ở phía Nam của Hạo Thiên quan cũng lập Miếu thờ.

Ngày Võ thị mất, Huyền Tông hạ chiếu:

Sau khi Huệ phi qua đời, Đường Huyền Tông cho lập miếu cầu tự ngày đêm cúng vái, ra chiều thương tiếc cho đến khi sủng hạnh con dâu bà là Dương Quý phi. Sau này vào thời Càn Nguyên, Đường Túc Tông đăng cơ, xét Võ Huệ phi âm mưu giết hại ba vị Hoàng tử, tuy không đề cập việc bỏ đi huy hiệu Hoàng hậu nhưng tước bỏ việc tế tự. Như vậy tuy trên thực tế còn được giữ huy hiệu Hoàng hậu và Kính lăng theo mô thức Hoàng hậu, Võ thị đã không còn được hưởng tế cúng với tư cách Hoàng hậu từ các Hoàng đế đời sau.

Con cái
Võ Huệ phi sinh cho Đường Huyền Tông Lý Long Cơ tổng 7 người con, 4 hoàng tử và 3 hoàng nữ, trong đó 3 người chết non.
 Hạ Điệu vương Lý Nhất [夏悼王李一; 716 - 717], hoàng tử thứ 9, chết non.
 Hoài Tư vương Lý Mẫn [怀哀王李敏; 719 - 720], hoàng tử thứ 15, chết non.
 Thọ vương Lý Mạo [壽王李瑁; ? - 775], bổn danh Lý Thanh (李清), hoàng tử thứ 18. Các con đầu của Huệ phi đều chết yểu, nên khi Lý Thanh sinh ra bèn đưa cho Ninh vương Lý Hiến nuôi dưỡng, tròn hơn 10 năm. Năm 725, phong Vương, trở về cung và cải tên [Lý Mạo]. Võ Huệ phi mưu cùng Lý Lâm Phủ triệt hạ Thái tử Lý Anh, hòng đưa Thọ vương Lý Mạo lên ngôi Thái tử không thành. Lý Mạo lấy Dương thị làm phi, sau bị Đường Huyền Tông ép phải ly hôn. Mất dưới thời Đường Đại Tông.
 Thịnh vương Lý Kì [盛王李琦; ? - 764], bổn danh Lý Mộc (李沐), hoàng tử thứ 21. Năm 725, phong Vương, sang năm 727 lãnh Đô đốc Dương Châu. Đến năm 732, nhận vinh hàm Khai phủ nghi đồng Tam ti, đổi tên [Lý Kỳ]. Loạn An Sử, cùng Thọ vương Mạo hộ tống Huyền Tông đến Thục. Mất dưới thời Đường Đại Tông, tặng Thái phó.
 Thượng Tiên công chúa [上仙公主], sinh khoảng năm đầu Khai Nguyên, mấy ngày sau chết non.Khi công chúa qua đời, xuất hiện [Tường phong thụy hồng; 祥風瑞虹], Trương Cửu Linh nói công chúa là thần tiên hạ phàm, thỉnh cầu Đường Huyền Tông đem chuyện này coi như điềm lành ghi vào sách sử, cũng tặng hiệu [Thượng Tiên].
 Hàm Nghi công chúa [咸宜公主; ? - 784], sinh khoảng sau năm 721.Vì duyên cớ Võ Huệ phi, công chúa hưởng thực ấp 1.000 hộ, vượt hơn nhiều mức 500 tiêu chuẩn cho một công chúa. Năm 735, công chúa hạ giá Dương Hồi (杨洄), con trai của Trường Ninh công chúa - con gái thứ của Đường Trung Tông và Dương Chân Giao (杨慎交). Cả hai sinh một con trai Dương Thuyết (杨說), về sau lấy Kiến Bình công chúa - một con gái khác của Đường Huyền Tông. Năm 761, Kỳ vương Lý Trân phản loạn thất bại, Phò mã Dương Hồi bị liên lụy và ban chết, công chúa tái giá Thôi Tung (杨洄). Mất dưới đời Đường Đức Tông.
 Thái Hoa công chúa [太華公主], hoàng nữ thứ 21.Năm 745, hạ giá lấy Dương Kỹ (杨锜) - con trai của Dương Huyền Khuê (杨玄珪), em họ của Dương Quý phi. Dương Kỹ nhân đó được bái Bạc Thanh Quang lộc đại phu, Vệ Úy khanh, Phò mã Đô úy, lại tiến phong Thị ngự sử. Thái Hoa công chúa là vị công chúa được Huyền Tông sủng ái cực điểm vì duyên cố của mẹ ruột, lễ nghi vượt các công chúa khác, Thái Hoa cùng chồng Dương Kỹ được đặc biệt đưa về sống trong Tư đệ ở khuôn viên cấm cung. Thái Hoa công chúa qua đời trong năm Thiên Bảo.

Xem Thêm
 Lý Mạo
 Đường Huyền Tông
 Dương Quý Phi
 Đường Túc Tông
 Triệu Lệ phi
 Lý Anh

Chú thích

Tham khảo
 Cựu Đường thư
 Tân Đường thư

Phi tần nhà Đường
Sinh năm 699
Mất năm 737
Gia tộc Võ Tắc Thiên


title: Vương tử Đái

text:
Cơ Đái (chữ Hán: 姬带; trị vì: 636 TCN-635 TCN), hay vương tử Đái (王子带), Thúc Đái (叔带), là vị vương thất cướp ngôi nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc và không được xem là vua chính thống của nhà Chu.

Ông là con trai của thứ của Chu Huệ Vương – vua thứ 17 nhà Chu và em của Chu Tương vương - vua thứ 18 nhà Chu.

Tranh ngôi lần đầu
Cơ Đái có người anh là Cơ Trịnh được vua cha lập làm thái tử. Ông là con Huệ hậu - người vợ thứ của Chu Huệ vương, được lập sau khi mẹ Cơ Trịnh qua đời. Ông được vua cha yêu quý.

Năm 652 TCN, Chu Huệ vương mất, anh ông là Cơ Trịnh lên nố ngôi, tức là Chu Tương vương.

Năm 650 TCN, Cơ Đái ngầm liên minh với các ngoại tộc người Nhung, Địch định đánh Tương vương để tranh ngôi. Chu Tương vương biết chuyện bèn mang quân đánh đuổi Cơ Đái. Thúc Đái chạy sang nước Tề.

Tề Hoàn công đang làm bá chủ chư hầu, bèn sai Quản Trọng đi giảng hòa giữa nhà Chu và tộc người Địch, sai Thấp Bằng đi giảng hòa giữa tộc người Nhung với nước Tấn.

Năm 643 TCN, Tề Hoàn công qua đời, Thúc Đái xin quay trở lại nhà Chu. Chu Tương vương ưng thuận tha tội cho ông.

Tranh ngôi lần hai
Năm 636 TCN, Chu Tương vương không bằng lòng với Địch vương hậu bèn phế truất. Nước Địch bất bình bèn mang quân đánh Chu. Chu Tương vương phải bỏ chạy sang nước Trịnh, Trịnh Văn công có hiềm khích với Tương vương lúc trước nên an trí vua Chu tại Phạm Thành, không cử binh giúp.

Vương tử Đái được người Địch lập làm vua Chu mới. Ông lập Địch vương hậu bị Tương vương phế truất làm vương hậu và cùng nhau về sống ở ấp Ôn.

Năm 635 TCN, Chu Tương vương cầu cứu nước Tấn. Tấn Văn công (khi đó mới lên ngôi và chưa làm bá chủ chư hầu) mang quân đón Tương vương về đánh đất Chu, giết vương tử Đái. Năm đó Thúc Đái 38 tuổi.

Cơ Đái tranh ngôi làm vua 2 lần, chỉ có một lần chiếm được ngôi vua và cả hai lần đều thất bại nhanh chóng, không được xem là vị vua chính thống của nhà Chu.

Xem thêm
 Chu Huệ vương
 Tấn Văn Công

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên những điều chưa biết - Chu bản kỷ, Bùi Hạnh Cẩn - Việt Anh dịch (2005), Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nhà Chu
Vua Trung Quốc bị giết
Sinh năm 672 TCN
Mất năm 635 TCN


title: Citropsis articulata

text:
Citropsis articulata là một loài thực vật trong họ Rutaceae. Đây là loài đặc hữu của miền Trung và Tây Phi, và được người ta ăn và sử dụng trong y học thảo dược truyền thống châu Phi.

Tại Uganda, người ta tin rằng rễ cây nay nếu uống một lần một ngày hoặc một lần trong ba ngày được coi là một loại thuốc kích thích tình dục mạnh mẽ cho nam giới. Khoa học đã không điều tra tính xác thực của niềm tin này. Các nhà bảo tồn ở Uganda đang lo ngại rằng nhu cầu loại cây này đe dọa sự sống còn của đa dạng di truyền của loài này tại các quốc gia đó.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 BBC Article on Omuboro
 Omuboro page at Aphrodisiology
 Article on overharvesting

A


title: Mai phi

text:
Mai phi (chữ Hán: 梅妃), hay Giang Mai phi (江梅妃), là một phi tần của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ. Tương truyền bà sở hữu thân hình mảnh khảnh, yêu thích hoa mai nên gọi Mai phi. Bà nổi tiếng là một tài nữ và nhạc công xuất sắc, sáng tác "Lâu Đông phú" (樓東賦) và điệu múa "Kinh Hồng vũ" (惊鸿舞).

Có nhiều nhận định tham khảo và xác nhận rằng, Mai phi chỉ là nhân vật hư cấu từ tiểu thuyết. Câu chuyện về bà được biết đến nhiều nhất qua [Mai phi truyện; 梅妃传], xuất hiện vào đời nhà Tống.

Thông tin sơ lược
Cứ vào Cựu Đường thư lẫn Tân Đường thư, sử sách không hề ghi một nhân vật nào tên là Giang Thải Bình hay Mai phi. Sự tích của bà bắt nguồn từ Mai phi truyện (梅妃傳) thời nhà Tống, cho nên hầu hết các nhà sử học đều cho rằng Mai phi chỉ là một nhân vật hư cấu mà không hề tồn tại.

Hậu cung của Đường Huyền Tông có "Tứ phi", là Đổng lương viên làm Quý phi, Dương lương đệ làm Thục phi, Vũ lương viên làm Hiền phi. Thời Khai Nguyên, Huyền Tông cải phong hiệu Tứ phi làm Tam phi, là Huệ phi, Hoa phi và Lệ phi. Sau khi Hoàng hậu Vương thị bị phế, Huyền Tông sủng ái Võ Huệ phi, ngoài ra còn Triệu Lệ phi và Lưu Hoa phi. Sau thời Huyền Tông, các triều đại về sau chỉ lập lại Tứ phi như trước thời Đường Huyền Tông, tuyệt nhiên không có danh vị Mai phi nào cả.

Tuy nhiên, một vài nhận định cho rằng trước Mai phi truyện, hẳn đã có truyền thuyết về một Mai phi, và lý do vì sao Mai phi không được ghi lại là do thời Đường không chú trọng ghi chép những phi tần không có ảnh hưởng chính trị hoặc sinh được con cái. Văn sĩ đời Thanh là Trần Liên Đường (陈莲塘), căn cứ Đường nhân thuyết oái (唐人说荟) của Tào Nghiệp (曹邺), có nói qua về cuốn truyện này, là: 「"Câu chuyện này xuất phát từ mấy vạn cuốn trong nhà Chu Tuân Độ, sách có từ tháng 7 năm Đại Trung thứ 2 (848) đời Đường Tuyên Tông"; 此传得自万卷朱遵度家，唐宣宗大中二年七月所书].

Câu chuyện

Sủng phi
Mai phi tên thật là Giang Thải Bình (江采苹), sinh ra ở Mai Hoa thôn, Phủ Điền, Phúc Kiến. Cha là Giang Trọng Tốn (江仲遜), vốn là Tú tài, nối nghiệp gia đình nhiều đời làm thầy thuốc. Giang thị thông minh hơn người, 9 tuổi đã đọc thông các phần Chu Nam, Thiệu Nam trong Kinh Thi, còn nói với cha rằng: 「"Con tuy là nữ tử, nhưng nguyện lấy đó làm chí hướng!"」, do vậy mới có tên Thải Bình. Khi 14 tuổi, giỏi ngâm thơ làm phú, còn hay tự ví mình như Tạ Đạo Uẩn.

Khoảng năm Khai Nguyên, Cao Lực Sĩ phụng chỉ đến đất Mân tìm chọn mỹ nữ sung vào hậu cung, Giang thị được Cao Lực Sĩ nhìn trúng và được tuyển vào hậu cung phục vụ cho Hoàng đế ở Trường An, lúc đó Giang Thải Bình mới 16 tuổi. Khi ấy, ba cung Thái Cực, Đại Minh cùng Hưng Khánh ở Trường An, cùng hai cung Đại Nội và Thượng Dương ở Lạc Dương, số Cung tần mỹ nữ là 40.000 người, nhưng Huyền Tông sau khi có Thải Bình thì quên hết đi, ngày đêm triệu hạnh Giang thị độc nhất. Từ khi ở nhà, Giang Thải Bình có sở thích yêu mến hoa mai, Đường Huyền Tông lệnh trồng thật nhiều xung quanh tẩm cung của bà, còn tự tay viết biển đề là Mai đình (梅亭), do vậy bà được người trong cung đặc biệt gọi là Mai phi (梅妃). Mỗi khi mùa đông đến, hoa mai nở hoa, Mai phi ung dung vận một bộ đồ thanh khiết, thưởng hoa đàm thơ, ung dung tự tại, dù không diễm lệ nhưng vẻ đẹp này được nói là 「"Tranh họa cũng không thể họa lại được"」. Ngoài ra, bà còn sáng tác các bài phú như Mai hoa, Lê viên, Phụng địch, Pha bôi,... cộng 7 bài, lời lẽ hoa mỹ, ý cảnh thanh lệ. Không chỉ giỏi thi thơ mà còn có khả năng múa rất đẹp. Tại Lê viên (梨園), nơi đào tạo các ca vũ trong cung, bà vừa thổi khúc hát bằng sáo bạch ngọc, vừa uyển chuyển thân mình, nhẹ nhàng như bay, đó gọi là Kinh Hồng vũ (惊鸿舞), Huyền Tông vốn đam mê ca múa, trông thấy càng yêu quý Giang Thải Bình hơn, âu yếm khen ngợi vẻ đẹp của bà hơn hẳn Triệu Phi Yến nhà Hán.

Khi ấy, trong nước vô sự, Đường Huyền Tông mỗi ngày cùng các huynh đệ kết bạn mở tiệc vui vẻ, và khi Hoàng đế cứ đi đâu thì Mai phi đều đi bên cạnh. Có một dạo khi Huyền Tông có cam ngọt, sai Mai phi bổ ra mời chư Vương cùng thưởng thức, đến lượt Hán vương thì bỗng nhiên Vương giẫm phải giày của Mai phi, thế là bà liền quay về cung ngay. Hoàng đế cho Thị hầu đi vời Mai phi đến, bà đáp: 「"Vừa rồi viên ngọc trên giày đã hỏng, xin đợi thiếp thay đôi khác sẽ qua ngay!"」. Lúc sau vẫn không thấy Mai phi đến, Huyền Tông đích thân đến hỏi, lúc này Mai phi cư nhiên nói thân thể không khỏe. Cứ như vậy thánh sủng càng tăng, Mai phi càng không kiêng nể mà cự tuyệt Hoàng đế nếu như làm mình không hài lòng vậy. Đến một hôm sau khi thắng Huyền Tông món pha trà, Huyền Tông cợt nhả nói với các anh em mình rằng: 「"Nàng ta quả là một Mai tinh! Thổi bạch ngọc sáo, nhảy 'Kinh hồng vũ', thiên hạ đều ca ngợi. Đến cả pha trà cũng thắng ta!"」. Mai phi nghe thế, bèn đáp: 「"Đây chỉ là trò chơi nhỏ mọn, thiếp may mắn thắng được ngài! Đổi lại chỉ huy vạn quân, an bang thiên hạ, thân tiểu nữ làm sao so được bệ hạ?!"」. Huyền Tông nghe nói vậy, cực kỳ cao hứng.

Thất sủng
Sau khi Võ Huệ phi, sủng phi khác của Huyền Tông qua đời, Đường Huyền Tông ngày đêm thương xót, khóc mãi không nguôi. Cao Lực Sĩ thấy vậy, bèn triệu vợ của Thọ Vương Lý Mạo, con trai của Huyền Tông và Huệ phi là Vương phi Dương Ngọc Hoàn vào Tập Linh đài để cầu nguyện cho Huệ phi. Thọ Vương phi vốn là mỹ nữ tuyệt sắc giai nhân, vừa trông thấy con dâu, Huyền Tông lập tức si mê, đưa vào cung phong làm Quý phi, nghi lễ đều như Hoàng hậu. Dương Quý phi càng đắc sủng, nhưng Huyền Tông không vì thế mà chán ghét Mai phi. Thế nhưng lúc này chính Mai phi lại tự làm khó mình, tự gây xung đột với Dương thị, cứ hễ gặp nhau là bất hòa. Hoàng đế đã từng đem bọn họ so sánh với Nga Hoàng cùng Nữ Anh của Thuấn, nhưng sự so sánh này lại khiến người đời buồn cười do sự trái ngoe. Khi đó Dương Quý phi là người có tâm cơ hơn, Mai phi không có chủ ý, liền bị Quý phi an bài mà điều đi đến Thượng Dương cung, Mai phi không còn cách nào chống cự.

Tuy sủng ái Dương Quý phi, nhưng vì Quý phi tính tình nhõng nhẽo nên Đường Huyền Tông luyến tiếc tâm tính ôn nhu của Mai phi, đôi khi lén lút triệu hạnh ở Thúy Hoa các. Khi cả hai cả đêm bên nhau hồi lâu, đến tờ mờ trời sáng, có người hầu báo: 「"Quý phi đã đến trước các! Làm sao bây giờ?!"」, Huyền Tông bèn lấy áo khoác lên Mai phi, đem bà giấu ở mành tường kép. Dương Quý phi đi vào, mắng nhiếc: 「"Con ả Mai tinh kia đâu rồi!?"」, Huyền Tông bèn đáp: 「"Vẫn ở Đông Cung (ý chỉ Thượng Dương cung), nàng nghĩ còn ở đâu?!"」. Dương Quý phi nghe thế mà nói: 「"Xin ngài thỉnh cô ta đến! Thiếp có nhã hứng mời cô ta cùng đi suối nước nóng"」, Huyền Tông ngoảnh đi chỗ khác từ nói, nói nên để Mai phi ở đâu thì cứ ở đấy, nhưng Quý phi kiêng quyết, nói: 「"Nơi này ly bàn lộn xộn, quần áo mùng mền không tươm tất! Đêm qua là ai đã hầu bệ hạ?! Khiến bệ hạ sáng không thiết triều?! Thỉnh ngài đi gặp quần thần, còn thiếp ở lại chờ ngài!"」. Huyền Tông nghe thế cả kinh, nhưng vẫn bình tĩnh đáp: 「"Trẫm hôm nay không thoải mái, không có cách nào thượng triều"」. Dương Quý phi nghe Hoàng đế nói thế, không tiện chất vấn nữa mà bèn đi về. Sau đó, Huyền Tông vội tìm trong mành tường xem Mai phi ra sao, thì phát hiện bà đã được một Tiểu thái giám lén đưa về Thượng Dương cung từ lâu. Không khen ngợi mà còn thịnh nộ, Huyền Tông cho xử tử viên Tiểu thái giám kia.

Sau đó, Huyền Tông phái người đem trả lại đôi hài và cây thoa mà bà để quên. Mai phi nhìn hai vật này mà buồn rầu, hỏi sứ giả: 「"Hoàng thượng là kiên quyết không cần ta?"」. Sứ giả đáp: 「"Hoàng thượng cũng không muốn vứt bỏ ngài, chỉ là Quý phi quả thật quá giương oai"」. Mai phi nghe thế, cười nhạt mà bảo: 「"Sợ bởi vì yêu ta sẽ chọc giận ả Phì tỳ kia, thế này không phải tương đương vứt bỏ ta sao?"」. Điều này khiến quan hệ giữa Quý phi và Mai phi càng thêm căng thẳng. Cả hai người đều bằng mặt mà không bằng lòng nhau, Quý phi gọi Mai phi là "Mai tinh" mang nghĩa yêu quái, còn Mai phi gọi Quý phi là "Phì tì" (肥婢), có ý khinh thường Quý phi phì nộn và thấp hèn.

Viết Lâu đông phú
Khi còn ở nhà, Mai phi đọc sự tích Trần A Kiều, Hoàng hậu của Hán Vũ Đế vì một bài "Trường Môn phú" của Tư Mã Tương Như mà phục sủng, bèn đưa 1000 lương hoàng kim hối lộ Cao Lực Sĩ, thỉnh người nào như Tư Mã Tương Như viết giùm bà một thiên phú đắc sủng. Nhưng họ Cao nịnh hót Dương Quý phi, cũng lại rất sợ thế lực họ Dương, nên từ chối và nói khéo không ai dám làm thay.

Nghe đến vậy, Mai phi buồn bã, tự viết nên Lâu đông phú (樓東賦) để mong nhận lại sự thương xót của Huyền Tông. Nội dung của bài phú này như sau:

Khi biết được, Dương Quý phi tức giận, ở trước mặt Huyền Tông tố cáo: 「"Giang phi quá thô bỉ hạ tiện, dùng ẩn ngữ để biểu thị oán hận, thỉnh ngài ban nàng ta chết!"」. Đường Huyền Tông đọc xong quả có cảm động, nhưng không đành trái ý Quý phi nên không có hồi đáp cụ thể nào, trầm mặc không nói. Một lần, có người đi sứ Lĩnh Nam trở về, Mai phi liền hỏi người hầu: 「"Người này là ai từ đâu tới? Chẳng lẽ là sứ giả tới đưa hoa mai sao?"」. Nhưng người hầu đáp đó là sứ giả biếu tặng Dương phi mấy trái vải, Mai phi nghe xong liền bùi ngùi.

Nhân có sứ thần dâng lên đôi trân châu, Đường Huyền Tông lén gọi người hầu đem đến tặng bà. Mai phi buồn rầu không nhận, gửi trả lại cùng với 1 bài thơ như sau:

Đọc xong bài thơ, Huyền Tông buồn rầu không vui, sai Nhạc phủ dựa theo thơ mà soạn ra một khúc nhạc, gọi là 「"Nhất hộc châu"; 一斛珠]. Ca khúc này về sau mãi vẫn được lưu truyền đến đời Tống.

Chết về báo mộng
Thời gian trôi qua, Mai phi bị thất sủng và quên lãng. Khi An Lộc Sơn khởi loạn mang quân tiến vào Trường An, Đường Huyền Tông mang theo Dương Quý phi cùng một số quần thần phải bỏ kinh thành chạy vào đất Thục mà bỏ lại Mai phi. Sau đó, khi Huyền Tông trở về, lúc này Dương Quý phi cũng đã chết, Hoàng đế cố gắng trở lại nơi ở cũ mà không thấy Mai phi, liền cho hạ chiếu chỉ cần có người tìm được Mai phi, quan thăng hai cấp, tiền thưởng trăm vạn. Mọi người nơi nơi tìm kiếm, vẫn không biết bà ở nơi nào.

Một đêm khi nằm mộng, phảng phất thấy Mai phi cách trúc tùng đang khóc. Tuy rằng dùng tay áo che mặt, nhưng nhìn ra được hai mắt đẫm lệ, giống cánh hoa đính hạt sương trắng, cực kỳ thanh tao diễm lệ. Mai phi nói:「"Năm đó khi bệ hạ chạy nạn, thiếp chết ở trong tay loạn binh. Có người thấy thiếp đáng thương, đem thân xác thiếp chôn ở dưới cây mai tại bờ ao phía Đông"」. Tỉnh dậy, Hoàng đế sai người đi hồ Thái Dịch khai quật tìm kiếm, lại tìm không thấy. Hoàng đế càng thêm rầu rĩ không vui, bỗng nhiên nghĩ đến ao bên cạnh suối nước nóng có hơn 10 khoảnh cây mai, nên tức tốc đến đó khai quật. Mới đào mấy cây, liền tìm đến thi thể.

Bên ngoài thi thể là dùng cẩm đệm bọc, đặt ở một cái rãnh rượu. Đường Huyền Tông khóc lớn, người bên cạnh không dám nói gì, tỉ mỉ kiểm tra vết thương cho Mai phi, chỉ thấy xương sườn có vết đao. Hoàng đế tự mình viết tế văn tế điện, dựa theo Phi tử lễ tiết mà đem bà một lần nữa hạ táng ở địa phương khác.

Xem thêm
 Đường Huyền Tông
 Võ Huệ phi
 Dương Quý Phi

Ghi chú

Tham khảo
 Mai phi truyện - 梅妃傳
 Trung Quốc hậu phi sự lược 《中國后妃事略》 - Trương Vân Phong

Nhân vật truyền thuyết Trung Hoa
Mỹ nhân Trung Hoa
Nhà thơ Trung Quốc thời Đường
Phi tần nhà Đường
Tài nữ Trung Hoa
Người Trung Quốc giả tưởng
Nhân vật văn học Trung Quốc


title: Quản lý rủi ro dự án

text:
Quản lý rủi ro dự án là nghệ thuật và khoa học của việc nhận biết, phân tích và phản hồi rủi ro thông qua vòng đời dự án và trong các lợi ích tốt nhất để đạt được các mục tiêu của dự án. Quản lý rủi ro dự án được xem là khía cạnh quan trọng trong việc quản lý dự án và là một trong chín lĩnh vực kiến thức được định nghĩa trong PMBOK. Quản lý rủi ro có thể xem như là một sự kiện hay một hoạt động không thể dự đoán được có thể tác động đến quy trình dự án, kết quả có thể là tích cực hoặc tiêu cực.  Nó có thể tác động tích cực trong việc lựa chọn dự án, định nghĩa quy mô dự án và phát triển lịch trình thực tế và đánh giá được đúng chi phí bỏ ra.

Rủi ro có thể được đánh giá theo 2 nhân tố: tác động và khả năng xảy ra.

Nếu khả năng xảy ra là 1, nó là vấn đề. Điều này có nghĩa rủi ro được tài liệu hóa. Nếu khả năng xảy ra là 0, điều này có nghĩa rủi ro không xảy ra và có thể loại bỏ trong công cụ đăng ký rủi ro.

Lợi ích của quản lý rủi ro
Quản lý rủi ro giúp giảm thiểu, giám sát và điều khiển tính khả thi hoặc tác động của các sự kiện không dự đoán được hoặc tối đa hóa sự nhân dạng các cơ hội. Theo đó, một số lợi ích chính trong việc quản lý rủi ro phần mềm như sau:
 Dự đoán và phòng tránh được vấn đề
 Ngăn chặn sự bất ngờ xảy ra với các bên liên quan tham gia dự án.
 Nâng cao khả năng dàn xếp.
 Đạt được các cam kết của khách hàng.
 Giảm thiểu sự kéo dài lịch trình phát triển dự án.
 Giảm sự tăng chi phí dự án quá mức.

Công cụ
Cấu trúc chia nhỏ rủi ro (risk breakdown structure) được xem là một công cụ hữu ích để nhận biết các rủi ro xảy ra đến dự án trong các danh mục khác nhau.

Chứng chỉ
 PMI Risk Management Professional (PMI-RMP)

Xem thêm
Khung quản lý rủi ro
Tài chính dự án
Sách A Guide to the Project Management Body of Knowledge

Tham khảo

Liên kết ngoài
 10 nguyên tắc vàng trong quản lý rủi ro dự án, ProjectSmart, Tiếng Anh.
 Risk Management Basics , ProjectPerfect, Tiếng Anh.

Quản lý rủi ro
Quản lý dự án
Phân tích rủi ro


title: Áo lụa Hà Đông (bài hát)

text:
"Áo lụa Hà Đông" là bài hát được sáng tác bởi nhạc sĩ Ngô Thụy Miên vào năm 1971, phổ nhạc từ bài thơ cùng tên của cố thi sĩ Nguyên Sa.

Hoàn cảnh sáng tác

Vào năm 1930, xứ Bắc kỳ tổ chức cuộc thi hoa hậu ở Hà Nội, cho bất cứ ai, làm nghề gì, không kể tuổi tác... miễn là khi đi thi phải mặc áo lụa Hà Đông. Cuối cùng, người đăng quang trong cuộc thi là người đẹp Lý Lệ Hà. Cô xuất thân từ một gia đình nông dân nghèo ở Thái Bình, vì mưu sinh phải trôi nổi lên Hà Nội kiếm sống và làm nghề hát cho các quán rượu.

Sau khi thay đổi cuộc đời, cô trở nên nổi tiếng và là niềm ước mơ của bao công tử nhà giàu trong cả nước. Tuy nhiên chẳng ai có thể với tới được người đẹp "chân lấm, tay bùn" này và chỉ một thời gian sau Lý Lệ Hà trở thành người tình của quốc vương Bảo Đại.

Có lẽ cũng như bao chàng trai si mê sắc đẹp khác, dù đã trải qua hơn 20 năm sau, nhà thơ Nguyên Sa vẫn mơ tưởng đến nụ cười, ánh mắt khuynh đảo của hoa hậu đầu tiên và buộc ông phải viết bài thơ ca ngợi người đẹp mặc áo lụa ấy. Đến năm 1969, khi nghe câu chuyện về hoa hậu "thuần nông" phút chốc trở thành người yêu của ông vua cuối cùng Việt Nam, Ngô Thụy Miên đã viết nên ca khúc nổi tiếng "Áo Lụa Hà Đông" khi mới 21 tuổi, được phổ lời từ bài thơ của Nguyên Sa như để ngưỡng mộ những cô gái tựa như đóa sen vươn lên từ đầm lầy.

Cũng nhờ bài hát này, rất nhiều người đã biết tới làng lụa Vạn Phúc, nơi xuất phát của lụa Hà Đông nổi tiếng.

Lưu hành
Bài hát cũng được nhiều ca sĩ nổi tiếng trình diễn thành công, nằm trong danh sách những bài hát được cho là thành công nhất của Thái Thanh, Tuấn Ngọc, Duy Trác...

Sau năm 1975, bài hát cũng được trình diễn trong chương trình Duyên dáng Việt Nam. Bài hát này và bài "Niệm khúc cuối" là một trong hai bài hát của Ngô Thụy Miên được cấp phép tại Việt Nam.

Đánh giá
 Báo Tuổi trẻ: Những giai điệu ngọt ngào của bài Áo lụa Hà Đông của nhạc sĩ Ngô Thụy Miên (thơ Nguyên Sa) ra đời cách đây đã gần bốn mươi năm. Vậy mà mỗi khi thoáng thấy bóng dáng chiếc áo lụa trên đường phố Sài Gòn, nhiều người lại nghĩ ngay đến những ca từ thiết tha của bài hát ấy: Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát, bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông...
 Báo Công an Đà Nẵng: Nếu như Từ Công Phụng và Du Tử Lê được coi là một sự hòa quyện giữa thơ và nhạc, Phạm Duy và Phạm Thiên Thư là tri kỷ thì Ngô Thụy Miên và Nguyên Sa là cuộc gặp gỡ đầy thú vị của hai tâm hồn lãng mạn, dậy lửa yêu đương. Cuối năm 1969, sau bốn năm hai ca khúc đầu tay, Ngô Thụy Miên đã đến với những dòng thơ của Nguyên Sa. Ông nói, tôi đến không từ một sự lựa chọn vì tôi đã nhìn thấy mình trong thơ Nguyên Sa, tôi đã nghe được những rung động thầm kín nhất của tuổi trẻ mình được ông tạo nên bằng những lời thơ ngọt ngào, tình tứ và tươi mát. Cũng giống như bao anh em thanh niên, sinh viên học sinh của thập niên 60, Ngô Thụy Miên yêu và thuộc không ít thơ của Nguyên Sa. Nhắc đến "Áo lụa Hà Đông", không ai không biết. Bới thế, khi gieo nhạc bài thơ này, Ngô Thụy Miên đã biến nó trở thành một giai điệu bất hủ, sống mãi cùng thời gian...

Tham khảo

Ngô Thụy Miên
Bài hát năm 1971
Bài hát tình khúc 1954–1975
Bài hát tiếng Việt
Bài hát Việt Nam


title: Đinh Tích Nhưỡng

text:
Đinh Tích Nhưỡng (chữ Hán: 丁錫壤) là một võ tướng triều Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam.

Xuất thân
Đinh Tích Nhưỡng dòng dõi danh tướng Đinh Văn Tả, quê làng Hàm Giang, huyện Cẩm Giàng, trấn Hải Dương.
Ông đổ Tạo sĩ, sớm cầm quân, được trông coi thủy quân Bắc Hà.

Trở thành danh tướng
Tháng 9 năm 1785, Bắc Hà bị dịch hoàng trùng, mất mùa nặng. Dân chúng vùng ven biển nổi dậy dưới quyền của Trần Liên và Ba Bá, quấy phá hai trấn An Quảng và Sơn Nam. Quân triều đình nhiều lần đánh đuổi nhưng không dẹp yên được.

Đoan Nam vương Trịnh Tông phái Trịnh Tự Quyền lãnh bộ binh, Đinh Tích Nhưỡng lãnh thủy binh đi dẹp loạn. Đinh Tích Nhưỡng kéo thủy binh đánh phá nhiều trận, thắng lớn, lại chiêu hàng. Trần Liên về hàng, được bảo tấu về triều phong trước An Ninh bá, chức Kiểm điểm (Hoàng Lê Nhất thống chí gọi người này là Thiêm Liêm). Đinh Tích Nhưỡng được phong tước Liễn Trung hầu, Trấn thủ Hải Dương.

Bại trận làm mất Thăng Long

Quân Tây Sơn dưới quyền chỉ huy của Nguyễn Huệ tiến ra bắc. Trịnh Tông phái Trịnh Tự Quyền và Đinh Tích Nhưỡng kéo đi cứu Sơn Nam của Trấn thủ Đỗ Thế Dận. Đinh Tích Nhưỡng kéo thủy binh đến Lục Khẩu thì gặp thủy quân Tây Sơn.

Quân Tây Sơn nhân đêm tiến đánh rồi lui mấy lược. Đinh Tích Nhưỡng sai quân bắn trả đến sáng thì mới biết là thuyền rỗng, tượng gỗ, hết cả tên đạn. Quân Tây Sơn phản công, thủy quân Bắc Hà bại trận. Quân trên bộ của Trịnh Tự Quyền cũng tan vỡ. Tây Sơn thẳng tiến ra bắc, lấy Thăng Long

Quyền thần lập họ Trịnh

Sau khi Tây Sơn rút về Thuận Hóa, Đinh Tích Nhưỡng lập hiệu quân Đông Giang ủng hộ Trịnh Bồng, ép các triều thần và Chiêu Thống khôi phục tước vị vương cho Trịnh Bồng. Hoàng Phùng Cơ cũng bị lôi kéo. Trịnh Bồng được lập làm Yến Đô vương, tái lập chúa Trịnh. Đinh Tích Nhưỡng được phong Liễn Vũ công, Đông quân Đô đốc phủ.

Nguyễn Hữu Chỉnh kéo binh về Thăng Long ủng hộ Chiêu Thống. Đinh Tích Nhưỡng kéo quân về giữ Hải Dương là đất bản địa. Trịnh Bồng cô thế phải bỏ chạy khỏi Thăng Long.

Phản tướng

Đinh Tích Nhưỡng ủng hộ Trịnh Bồng chống lại Nguyễn Hữu Chỉnh. Tuy nhiên ông lại bại trận quyết định ở sông Ngô Đồng dưới tay Hoàng Viết Tuyển. Nguyễn Hữu Chỉnh lại chiêu hàng Đinh Tích Nhưỡng khiến Trịnh Bồng nghi ngờ rời bỏ Đinh Tích Nhưỡng. Nguyễn Hữu Chỉnh vì bận đối phó với Tây Sơn và Hoàng Phùng Cơ nên cũng chưa tính đến.

Tây Sơn lại ra Bắc Hà đánh Nguyễn Hữu Chỉnh. Chiêu Thống chạy ra ngoài Cần vương. Đinh Tích Nhưỡng lại xin về hàng Chiêu Thống nhưng Chiêu Thống không nhận. Đinh Tích Nhưỡng nổi giận đem quân đến vây đánh nhà vua nhưng bị đánh bại, dân chúng Hải Dương nổi lên đánh lại Đinh Tích Nhưỡng.

Đinh Tích Nhưỡng sai Trần Liên về hàng Ngô Văn Sở, dẫn đường bắt Chiêu Thống nhưng thất bại. Sau này Đinh Tích Nhưỡng hàng Tây Sơn nhưng không được trọng dụng. Số phận của ông về sau chưa được rõ.

Nhận định

Đinh Tích Nhưỡng có hành trạng giống Mạnh Đạt thời Tam Quốc. Ông tuy được mệnh danh là chiến tướng Bắc Hà nhưng ở những thời điểm quyết định đều thất bại. Nếu Dương Trọng Tế chỉ biết họ Trịnh, Hoàng Phùng Cơ trung hậu với cả Lê và Trịnh thì Đinh Tích Nhưỡng lại phản phúc với cả Lê và Trịnh.

Võ tướng nhà Lê trung hưng
Võ tướng chúa Trịnh
Công tước nhà Lê trung hưng


title: Đức Mẹ Guadalupe

text:
Đức Mẹ Guadalupe () còn được biết với tên gọi Đức Trinh Nữ Guadalupe () là một tước hiệu mà Giáo hội Công giáo dành cho Đức Trinh Nữ Maria.

Hai tài liệu, được xuất bản trong thập niên 1640, một bằng tiếng Tây Ban Nha, một bằng tiếng Nahuatl (tiếng của dân Aztec), cùng thuật lại một câu chuyện xảy ra trong khi đi bộ từ ngôi làng của mình đến Thành phố Mexico vào sáng sớm ngày 9 tháng 12 năm 1531 (Ngày hôm sau là Lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội trong Đế quốc Tây Ban Nha), một người nông dân tên là Juan Diego đã thấy trên sườn đồi Tepeyac có một cô gái chừng mười lăm mười sáu tuổi, được bao quanh bởi hào quang ánh sáng. Nói chuyện với anh ta bằng tiếng Nahuatl địa phương, Bà đã yêu cầu Juan Diego đi nói với Giám mục xây dựng một nhà thờ ngay tại nơi đó. Từ những lời nói của bà, Juan Diego nhận ra đó chính là Maria. Diego đã kể lại câu chuyện của mình với Tổng Giám mục người Tây Ban Nha, Fray Juan de Zumárraga, người đã yêu cầu ông quay trở lại đồi Tepeyac để nói với người phụ nữ lạ là hãy cho một dấu hiệu để chứng minh.

Dấu hiệu đầu tiên mà bà tỏ ra là việc chữa lành bệnh tật cho người chú của Juan. Đức Trinh Nữ nói với Juan Diego hãy leo lên đồi Tepeyac và hái những bông hồng. Mặc dù lúc đó đang là tháng 12 đã rất muộn so với mùa hoa nở nhưng Juan Diego đã tìm thấy những bông hoa hồng Castilian trên đỉnh đồi cằn cỗi, không có nguồn gốc từ Mexico. Đức Trinh Nữ yêu cầu ông sắp xếp những bông hồng vào trong chiếc áo choàng tilma dệt bằng sợi xương rồng của mình. Điều kỳ lạ xảy ra khi Juan Diego mở áo choàng trước khi sự chứng kiến của Giám mục Zumárraga vào ngày 12 tháng 12, những bông hoa rơi xuống sàn nhà nhưng ở vị trí đó lại xuất hiện hình ảnh của Đức Trinh Nữ Guadalupe một cách kỳ diệu được in trên vải.

Tấm hình này hiện nay vẫn còn được trưng bày tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ Guadalupe, một trong những điểm hành hương thu hút nhiều người nhất trong thế giới công giáo. Hình ảnh này cũng phổ biến trong văn hóa Mexico với tên gọi: Nữ Vương Mexico. Năm 1910, Giáo hoàng Piô XI công bố Đức Mẹ Guadalupe là Quan Thầy của Mỹ Latinh và sau đó của Philippines vào năm 1935. Năm 1999, Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tuyên bố Maria là Bổn mạng của toàn châu Mỹ, Nữ vương châu Mỹ La Tinh, và người bảo vệ cho những trẻ em không được sinh ra.

Tên gọi

Trong tài liệu đầu tiên viết về cuộc hiện ra, cuốn Mopohua Nican, viết bằng tiếng Nahuatl vào khoảng năm 1556, Maria nói với Juan Bernardino, chú của Juan Diego, rằng hình ảnh trên tấm áo choàng tilma được gọi bằng cái tên: "Đức Trinh Nữ hoàn hảo, Thánh Maria Guadalupe".

Tuy nhiên, giữa các học giả hiện nay không đồng thuận về tên "Guadalupe" được gán cho hình ảnh này. Các ý kiến khác nhau có thể được nhóm lại thành hai quan điểm chính. Quan điểm đầu tiên cho rằng đã có sự hiểu lầm giữa tiếng Tây Ban Nha và tiếng Nahuatl. Quan điểm thứ hai cho rằng tên gọi Tây Ban Nha "Guadalupe", có chung nguồn gốc với tên gọi Đức Maria Guadalupe vùng Extremadura.

Quan điểm đầu tiên về nguồn gốc Nahuatl của tên gọi này là của Luis Becerra Tanco. Vào năm 1675, trong cuốn Felicidad de Mexico của mình, Becerra Tanco đã đưa ra ý kiến: Juan Bernardino và Juan Diego sẽ không thể hiểu được tên Guadalupe vì hai phụ âm "d" và "g" không tồn tại trong tiếng Nahuatl. Ông đã đưa ra hai tên bằng tiếng Nahuatl được phát âm giống như "Guadalupe " là: Tecuatlanopeuh (IPA: ), "người được sinh ra từ tảng đá", và Tecuantlaxopeuh (IPA: ), "người xua đuổi những kẻ dữ khỏi chúng ta".

Nó cũng đưa ra gợi ý rằng cái tên Tây Ban Nha này là sự thuật lại một thuật ngữ trong tiếng Nahuatl, Coātlaxopeuh [koa ː t͡ɬa'ʃopeʍ], có nghĩa là "người đập đầu con rắn" và nó có thể được đề cập đến thần rắn lông vũ Quetzacoatl.

Những người ủng hộ nguồn gốc tiếng Tây Ban Nha của tên gọi đưa ra lập luận rằng:

Juan Diego và Juan Bernardino đã quen với tiếng Tây Ban Nha có hai phụ âm "g" và "d" kể từ khi lãnh nhận phép rửa tội mà trong tên của họ có cùng những phụ âm này.
Không có một tài liệu nào đưa ra tên gọi khác của Đức Trinh Nữ (ngoài cái tên Guadalupe) trong khoảng thời gian gần 144 năm giữa lần hiện ra vào năm 1531 và khi Becerra Tanco viết cuốn sách của mình năm 1675, cho thấy tên Tây Ban Nha "Guadalupe" là chính xác.
Các tài liệu của các tác giả người Tây Ban Nha hiện nay và của dòng thánh Phanxicô chứng tỏ rằng việc thay một cái tên Tây Ban Nha cho một cái tên bản địa, chẳng hạn như "Tepeaca" hoặc "Tepeaquilla" sẽ không có nghĩa nếu dùng cho 1 tên có nguồn gốc Nahuatl. Điều này cho thấy tên "Guadalupe" có nguồn gốc Tây Ban Nha là đúng.

Lịch sử
Sau cuộc xâm lược của người Tây Ban Nha kéo dài từ năm 1519-21, một đền thờ nữ thần Tonantzin tại đồi Tepeyac bên ngoài Thành phố Mexico đã bị phá hủy và một nhà nguyện dành riêng cho Đức Trinh Nữ được xây dựng nay tại đó. Những người da đỏ mới cải đạo theo Công giáo ở xa vẫn tiếp tục đến đó hành lễ và thực hiện các nghi thức thờ phượng của mình. Tuy nhiên không chắc chắn họ có gọi tên Maria giống như tên nữ thần Tonantzin hay không.

Một ghi chép đầu tiên nhắc đến sự tồn tại của bức vẽ là vào năm 1556, khi Tổng Giám mục Alonso de Montufar, dòng Đa Minh, giảng một bài khen ngợi lòng sùng kính Đức Mẹ Guadalupe, bày tỏ sự kính trọng với bức tranh được vẽ trong nhà nguyện tại Tepeyac, nơi phép lạ mới xảy ra. Vài ngày sau đó ông nhận được văn thư trả lời của Francisco de Bustamante, người đứng đầu các tu sĩ dòng Phanxicô và là người trông coi nhà nguyện Tepeyac, ông này bày tỏ thái độ không đồng tình trước vị Phó vương về việc Tổng Giám mục cổ vũ người dân bản địa mê tín dị đoan khi tôn thờ 1 bức tranh được vẽ bởi một họa sĩ người bản địa tên là Marcos Cipac de Aquino:

Lòng sùng kính đã được cổ vũ trong một nhà nguyện dành riêng cho Đức Mẹ, được gọi là Guadalupe, trong thành phố này là rất có hại cho người dân địa phương, bởi vì nó làm cho họ tin rằng hình ảnh này được vẽ bởi người da đỏ Marcos là trong một trường hợp thần kỳ.
Ngày hôm sau, Tổng Giám mục Montufar mở một cuộc điều tra. Các tu sĩ Phanxicô nhắc lại tuyên bố của mình rằng hình ảnh khuyến khích thờ phượng ngẫu tượng và mê tín dị đoan, và làm chứng rằng nó đã được vẽ bởi "Người da đỏ tên là Marcos". Điều này đã có từ trước khi Dòng Đa Minh cho phép người Aztec kính viếng Guadalupe theo lời Tổng Giám mục. Vấn đề đã chấm dứt khi các tu sĩ dòng Phanxicô bị tước mất quyền trông coi đền thờ và khung hình tilma được trưng bày trong 1 nhà thờ lớn hơn.

Một tài liệu đầu tiên diễn giải chi tiết hơn về hình ảnh và cuộc hiện ra là cuốn Imagen de la Virgen Maria, Madre de Dios de Guadalupe, một cuốn sách chỉ dẫn cách thờ phượng trong cộng đồng người nói tiếng Tây Ban Nha xuất bản năm 1648 bởi Miguel Sanchez, một linh mục giáo phận Mexico City. Một bản văn ngắn dày 36-trang được viết bằng tiếng Nahuatl có tên là Huei tlamahuiçoltica ("sự kiện trọng đại"), đã được xuất bản vào năm 1649 bởi Luis Lasso de la Vega. Có ý kiến cho rằng tài liệu này có mối quan hệ chặt chẽ với câu chuyện về Đức Trinh nữ của Sánchez. Tài liệu này bao gồm 7 phần. Trong phần Mopohua Nican ("Ở đây nó được kể lại"), thuận lại các cuộc hiện ra và nguồn gốc siêu nhiên của hình ảnh; phần Nican motecpana ("Đây là một tài liệu theo lệnh truyền"), mô tả lại 14 phép lạ của Đức Mẹ Guadalupe, và Nican tlantica ("Đến đây chấm dứt"), nói về việc tôn kính Đức Mẹ trong xứ Tây Ban Nha Mới.

Juan Diego

Sự nổi tiếng ngày càng tăng của hình ảnh Đức Mẹ Guadalupe đã dẫn đến một sự quan tâm song song dành cho Juan Diego. Vào năm 1666 Giáo hội, với mục đích thiết lập một ngày lễ dành cho ông ta đã bắt đầu thu thập thông tin từ những người đã quen biết với Juan Diego. Vào năm 1723 một cuộc điều tra chính thức cuộc sống của ông được thực hiện, nhiều thông tin đã được thu thập. Năm 1987, dưới triều Giáo hoàng John Paul II, người có mối quan tâm đặc biệt với các vị thánh và người Công giáo ngoài châu Âu, đã thành công trong việc đề nghị Bộ phong thánh suy tôn Juan Diego lên hàng đáng kính. Vào ngày 06 Tháng 5 năm 1990, ông được phong chân phước bởi chính Joh Paul II trong Thánh lễ tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ Guadalupe ở thành phố Mexico và được tuyên bố "là người bảo vệ và bênh vực của các dân tộc bản địa", với ngày lễ kính là ngày 09 tháng 12.

Thời điểm này, các sử gia và các nhà thần học đã bắt đầu đặt câu hỏi về mức độ tin cậy trong các bằng chứng về Juan Diego. Không có bất cứ dòng nào đề cập đến Juan hay sự việc kỳ lạ mà anh ta gặp trong các tác phẩm của Giám mục Zumárraga dòng Phanxicô, mặc dù trong bản viết tay của ông có nói đến bức vẽ kỳ lạ. Trong các bản ghi của cuộc điều tra mà Giáo hội tiến hành năm 1556 cũng bỏ qua những thông tin về người này. Và cũng không phải bất cứ một tài liệu nào khác nói đền sự tồn tại của 1 người tên là Juan Diego cho đến giữa thế kỷ 17.

Những nghi ngờ trên thực tế không phải mới được nêu ra. Ngay từ năm 1883 Joaquín García Icazbalceta, sử gia và người viết tiểu sử của Zumárraga, trong một văn bản mật về Đức Mẹ Guadalupe gửi cho Giám mục Labastida, đã rất do dự khi chứng minh các câu chuyện về cuộc hiện ra và nói kết luận của ông rằng hoàn toàn không có một người đàn ông. Gần đây nhất là năm 1996, Giám đốc của Vương cung thánh đường Guadalupe, Guillermo Schulenburg, ở tuổi 83 tuổi và sau 33 năm phục vụ đã buộc phải từ chức sau một cuộc phỏng vấn với tạp chí Công giáo Ixthus, khi ông nói rằng Juan Diego là "một biểu tượng chứ không phải là một thực tế". Sau đó ông còn viết thư cho Giáo hoàng Gioan Phaolô II khuyên ngài đừng phong thánh cho Juan Diego vì cho rằng không có đủ chứng cớ rõ ràng về cuộc đời vị này. Theo Schulenburg, huyền thoại Juan Diego được dựng lên để an ủi người thổ dân da đỏ mà địa vị kinh tế và xã hội trong thế kỷ 16 thấp hơn so với người Mexico da trắng, có tổ tiên là người Tây Ban Nha .

Năm 1995, trong quá trình tiến hành phong thánh cho Juan Diego, Xavier Escalada, một linh mục dòng Tên đang viết một bách khoa thư về huyền thoại Guadalupe, đã cho công bố 1 tấm giấy bằng da (Codex Escalada) với những hình vẽ minh họa cuộc đời của Juan Diego và biến cố gặp gỡ Đức Trinh Nữ trong hào quang ánh sáng. Tài liệu quan trọng này đã được vẽ trong khoảng năm 1548, thời điểm mà những nhân chứng có thể đã biết đến Juan Diego. Đồng thời nó mang chữ ký của 2 học giả nổi tiếng ở thế kỷ 16 là linh mục Antonio Valeriano và Bernardino de Sahagun. Do đó nội dung của nó được xem là đáng tin cậy.

Tuy vậy một số học giả vẫn còn hoài nghi, mô tả hình ảnh trên cuộn giấy da "giống với hình ảnh Thánh Phaolô gặp Chúa Kitô trên đường Damascus, được vẽ bởi Thánh Luca và chữ ký của St Peter hơn là mô tả về Juan Diego". Linh mục Fidel Gonzalez, một thành viên trong ủy ban Toà Thánh có nhiệm vụ tìm hiểu về cuộc đời của Thánh Juan Diego đã kết luận là không thể phủ nhận Juan Diego là nhân vật có thật. Cuối cùng, các Giám mục Mexico cho hay, Toà Thánh xác nhận 1 phép lạ đã xảy ra qua lời cầu bàu của Thánh Juan Diego khiến cho một thanh niên người Mexico đã được chữa lành sau khi sọ bị vỡ vì lao mình từ một cái tháp cao dưới ảnh hưởng của bia rượu. Năm 2002, Gioan Phaolô II, trong chuyến thăm Đền Thánh Guadalupe lần thứ năm, đã cử hành Lễ Phong Thánh cho Juan Diego.

Phân tích bức ảnh

Tấm vải thô và hình ảnh đã được tiến hành phân tích nhiều lần bằng các phương tiện khoa học kỹ thuật hiện có. Có ít nhất 4 cuộc khảo sát đã được tiến hành trong khoảng 1751,1952 – 1982. Ba trong số đó đã được xuất bản thành sách.

Năm 1756, họa sĩ nổi tiếng Miguel Cabrera xuất bản tác phẩm nghiên cứu của mình trong cuốn sách "American Marvel". Bao gồm kết quả phân tích đôi mắt và các khảo sát thông thường khác của ông và 6 họa sĩ khác.

Năm 1929, Một tài liệu chú dẫn về hình ảnh chiếc đầu của một người đàn ông phản chiếu trong mắt phải của Đức Trinh Nữ được công bố bởi nhà nhiếp ảnh Alfonso Marcue. Năm 1951, Carlos Salinas tiến hành xét nghiệm bức tượng ảnh và đưa ra hình ảnh một chiếc đầu của một người đàn ông phản chiếu trong mắt phải của Đức trinh Nữ. Năm 1956, Tiến sĩ Torroela-Bueno, một bác sĩ về nhãn khoa, xét nghiệm con mắt của Đức Trinh Nữ trong bức ảnh.

Năm 1958, Tiến sĩ Rafael Torija-Lavoignet cho xuất bản tác phẩm nghiên cứu của ông, cuốn Purkinje-Sanson, được trình bày để nói về Bức Tượng Ảnh Đức Bà Guadalupe. Năm 1962, Tiến sĩ Charles Wahig, O.D. tuyên bố sự khám phá của ông về hình ảnh phản chiếu trong mắt của Đức Trinh Nữ khi nghiên cứu bức Tượng Ảnh với độ phóng lớn lên gấp 25 lần. Năm 1975, người ta đã cho gỡ khung kính ra để Tiến sĩ Enrique Grave, một bác sĩ nhãn khoa khác, có thể nghiên cứu kỹ hơn về bức vẽ .

Năm 1979, Tiến sĩ sinh lý học và côn trùng học thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, ông Philip Serna Callahan đã chụp ra 40 bức hình của bức ảnh bằng tia hồng ngoại tuyến. Các bức ảnh và phát hiện của ông đã được xuất bản thành sách vào năm 1981. Trong tác phẩm này, kết luận rằng bức vẽ nguyên thủy không có bản vẽ dưới, không có bản phác thảo hay bất kỳ nét cọ nào.

Cũng trong năm này, Tiến sĩ, bác sĩ nhãn khoa Jose Aste-Tonsmann dùng kỹ thuật phân tích sophisticate và nghệ thuật nhiếp ảnh digital để lấy ảnh cả hai mắt đã tuyên bố đã tìm thấy có ít nhất bốn hình ảnh của con người hiện ra trong cả hai mắt của Đức Trinh Nữ. Khi phóng đại hình ảnh con mắt lên gấp 2500 lần, khẳng định sự có mặt của một nhóm người gồm 1 người đàn ông, người đàn bà và nhóm trẻ em. Tất cả là 14 người được lưu lại trong đồng tử của con mắt tương tự như bản chụp con mắt bình thường khi xảy ra "phép lạ" .

Năm 2002, José Antonio Flores Gómez, một nhà phục chế mỹ thuật, trong cuộc phỏng vấn với tạp chí Proceso Mexico đã đưa ra một số vấn đề kỹ thuật của mảnh vải mà ông đã tiến hành nghiên cứu trong các năm 1947 và 1973. Bức vẽ chưa từng được sơn phủ.

Cuốn "Proceso" cũng được xuất bản vào năm 2002 ghi lại cuộc phỏng vấn với José Sol Rosales, trước đây là giám đốc Trung tâm Bảo tồn và Thống kê cổ vật nhân tạo (Patrimonio Artístico Mueble) của Viện Mỹ thuật (Inba) tại thành phố Mexico. Cuộc phỏng vấn này được trích dẫn từ một báo cáo mà Rosales đã viết vào năm 1982 trình bày những phát hiện của ông khi thực hiện quá trình kiểm tra tấm vải bằng ánh sáng tia cực tím - ở độ phóng đại thấp – dưới kính hiển vi âm thanh stereo, loại vẫn được sử dụng cho phẫu thuật để tạo nên không gian ba chiều của mẫu vật. Trong tác phẩm này đã khẳng định màu sắc và độ sáng của bức vẽ rất đặc biệt.

Trong gần 500 năm tồn tại kể từ khi "phép lạ" xảy ra, tấm vải vẫn tồn tại mà không bị mục nát. Trong khi một bản sao được làm trên chất liệu tương tự chỉ giữ được khoảng 15 năm. Năm 1971, sự cố tràn dung dịch axit amonia lên phần trên và bên phải bức vẽ. Mặc dù không được sửa chữa nó đã tự phục hồi như cũ. Năm 1921, một trái bom đã nổ ngay dưới chân bức vẽ khiến nhiều đồ vật bị phá hủy nhưng bức vẽ lại không bị hư hại gì. Các ngôi sao xuất hiện trên tà áo Đức Maria trùng với bản đồ sao xuất hiện trên bầu trời Mêxicô hôm xảy ra phép lạ.

Nhiều trang web Công giáo dẫn chứng (mặc dù không dẫn nguồn) vào năm 1936, Friz Hahn, giáo sư ở Mexico, lấy hai sợi chỉ từ tấm vải gửi cho Tiến sĩ Richard Kuhn, Khoa trưởng Phân khoa Hóa học Đại Học Kaiser Wilhelm, sau khi nghiên cứu cùng với các giáo sư của phân khoa đã đi đến kết luận là màu sắc của các sợi chỉ không nằm trong danh sách những màu sắc mà họ đã nghiên cứu và hiểu biết.

Trong Giáo hội Công giáo

Năm 1555, trong một buổi họp Hội Đồng, Tổng Giám mục thứ hai của Mexicô, Alonso de Montufar đã hoàn thành hồ sơ gián tiếp công nhận sự lạ Đức Mẹ hiện ra. Liền năm sau đó, ông cho xây dựng thánh đường tôn kính Đức Mẹ tại đây và hoàn thành vào năm 1567.

Ngày 25 tháng 5 năm 1754,Giáo hoàng Biển Đức XIV chấp thuận Đức Mẹ Guadalupe là Thánh Quan Thầy của Tân Tây Ban Nha và cho phép cử hành lễ kính vào ngày 12 Tháng 12.

Năm 1910, Giáo hoàng Piô X công bố Đức Mẹ Guadalupe là Quan Thầy của châu Mỹ Latinh. Năm 1935, Piô XI đặt Đức Trinh Nữ Guadalupe làm quan thầy của Philippines. Năm 1945, Piô XII tuyên bố rằng Đức Trinh Nữ Guadalupe là "Nữ hoàng của Mixicô và của toàn lãnh thổ Mỹ Châu" và nhấn mạnh: Tượng Ảnh Đức Mẹ đã được vẽ lại "qua ngòi bút linh ứng chứ không phải bởi thế giới này". Năm 1946, ông tuyên bố Đức Bà Guadalupe là quan thầy của Mỹ Châu.

Năm 1961, Giáo hoàng Gioan XXIII cầu nguyện cùng Đức Bà Guadalupe là Quan Thầy của Mỹ Châu. Ông diễn tả Đức Bà Guadalupe là người Mẹ và là người Thầy Đức Tin của tất cả người dân châu Mỹ. Năm 1966, Phaolô VI gửi tới Đền Thánh Đức Bà Guadalupe một Bông Hoa Hồng bằng vàng. Năm 1979, Gioan Phaolô II gọi Đức Bà Guadalupe là "Ngôi Sao dẫn đường Truyền giáo", ngài quỳ trước Tượng Mẹ, cầu xin Mẹ giúp đỡ và gọi Đức Bà là Mẹ của Mỹ Châu.

Ngày 12 tháng 12 là ngày lễ kính Đức Mẹ Guadalupe theo lịch phụng vụ theo quy định cho tất cả các địa phận ở Hoa Kỳ vào năm 1988. Vào năm 1999, Gioan Phaolô II, trong chuyến viếng thăm Đền Thánh lần thứ 3, công bố ngày 12 tháng 12 là ngày Lễ kính Đức Mẹ Guadalupe theo lịch phụng vụ cho cả toàn châu Mỹ.

Ý nghĩa văn hóa

Biểu tượng của Mêxicô

Năm 1648, Linh mục Miguel Sanchez xuất bản tại Mexicô tác phẩm "Bức tượng ảnh Trinh Nữ Maria, Đức Mẹ Guadalupe, Mẹ Thiên Chúa" bằng tiếng Tây Ban Nha mô tả hình ảnh Đức Bà Guadalupe như là hình ảnh đã được đề cập trong sách Khải Huyền, người đã mang đến vinh quang và chiến thắng cho đất nước Mêxicô. Nhà văn Mexicô, Carlos Fuentes có lần đã nói rằng: "Bạn chỉ thực sự được coi là một người Mexico khi bạn tin vào Đức Trinh Nữ Guadalupe."

Trong suốt lịch sử thế kỷ 19 và 20 của Mexicô, cái tên Guadalupe và hình ảnh Đức Bà Gualupe đã trở thành một biểu tượng của tinh thần thống nhất quốc gia. Tổng thống đầu tiên của Mexicô (1824-1829) đã thay đổi tên của mình từ José Miguel Ramón Adaucto Fernández y Félix thành Guadalupe Victoria trong danh dự của Đức Mẹ Guadalupe.

Linh mục Miguel Hidalgo, người lãnh đạo cuộc đấu tranh giành độc lập của Mexicô (1810), và Emiliano Zapata, trong cuộc Cách mạng Mexicô (1910) dẫn đầu các lực lượng vũ trang của mình với những lá cờ trang trí phù hiệu là hình ảnh Đức Mẹ Guadalupe. Năm 1810, Miguel Hidalgo y Costilla trong bài diễn văn khởi xướng phong trào giành độc lập cho Mexico ở Grito de Dolores đã kêu gọi: "Tiêu diệt người Tây Ban Nha và đem lại sự trường tồn cho Đức trinh nữ Guadalupe!" Khi quân đội liên minh người lai-bản xứ của Hidalgo tấn công Guanajuato và Valladolid, họ đã mang theo "hình ảnh Đức Trinh Nữ Guadalupe" trên các lá cờ phù hiệu, trên gậy hoặc trên lau sậy sơn màu sắc khác nhau" và "đội những chiếc mũ in hình Đức Trinh Nữ ". Sau khi Hidalgo chết, người lãnh đạo kế tiếp là còn là linh mục José María Morelos, người đã lãnh đạo quân nổi dậy ở phía nam Mexico. Hình ảnh Đức trinh nữ đã được Morelos sử dụng làm con dấu trong hội nghị Chilpancingo, ngày lễ kính Đức Bà được ghi vào hiến pháp Chilpancingo và tuyên bố rằng Đức Bà Guadalupe là sức mạnh đằng sau chiến thắng của ông.

Năm 1914, Emiliano Zapata lãnh đạo của phong trào nông dân và quân đội miền Nam chống lại chính phủ Porfirio Díaz. Mặc dù lực lượng nổi dậy Zapata chủ yếu đòi cải cách ruộng đất: "Tierra y Libertad" (đất và tự do) là những khẩu hiệu của cuộc nổi dậy. Nhưng khi quân đội của ông thâm nhập vào Thành phố Mexicô họ đã mang theo những biểu ngữ có hình Guadalupe. Gần đây hơn, lực lượng đối lập Quân đội Giải phóng Quốc gia Zapatista (EZLN) - đại diện cho quyền lợi của 12 triệu thổ dân India tại Mexico – đã tự gọi mình là "thành phố di động" trong thanh danh của Đức Trinh Nữ và được gọi là Guadalupe Tepeyac.

Với người Aztec
"Người Aztec... đã xây dựng một hệ thống chặt chẽ các biểu tượng trong đời sống tinh thần của họ. Khi điều này bị phá hủy bởi người Tây Ban Nha, cần có một cái gì đó mới để lấp đầy khoảng trống này, mang tinh thần của một Tân Tây Ban Nha... hình ảnh Guadalupe ra đời phục vụ mục đích đó".

Hernán Cortés, kẻ chinh phục đế quốc Aztec năm 1521, là người gốc Extremadura thuộc Tây Ban Nha, nơi nổi tiếng với hình ảnh Đức Mẹ Guadalupe. Vào thế kỷ 16, Guadalupe Extremadura, một bức tượng Đức Trinh Nữ được tin là khắc bởi Thánh Luca đã trở thành một biểu tượng của vùng đất này. Hình tượng này xuất hiện vào đầu thế kỷ 14, khi Đức Trinh Nữ hiện ra với một người chăn chiên khiêm tốn và yêu cầu ông xây dựng một nhà nguyện tại nơi đó. Một trong những đặc điểm đáng chú ý của hình tượng Đức Mẹ Guadalupe Extremadura là khuôn mặt sẫm màu giống như người bản xứ châu Mỹ, và do đó hình tượng này đã trở thành biểu tượng thay thế hoàn hảo được các nhà truyền giáo theo chân Cortés sử dụng trong quá trình chuyển hóa từ tín ngưỡng thờ thần bản địa sang tín hữu Kitô giáo.

Theo các tài liệu truyền thống, cái tên Guadalupe được lựa chọn bởi Đức Trinh Nữ mình khi Mẹ xuất hiện trên ngọn đồi bên ngoài Thành phố Mexicô vào năm 1531, mười năm sau khi đế quốc Aztec đã diệt vong. Có khảo cứu thế tục cho rằng vào năm 1555, Giám mục Alonso de Montúfar đã giao Đức Mẹ Guadalupe cho một họa sĩ người bản địa, người đã đem lại làn da đen cho bức hình giống như nguyên mẫu tượng Đức Bà Guadalupe Extremadura nổi tiếng; dù việc tên của hình ảnh Đức Mẹ mới có lấy theo tên cũ Tây Ban Nha hay không thì nghệ thuật icon vẽ Đức Trinh Nữ tương tự với nữ thần bản địa Tonantzin đã tạo thuận lợi cho việc cải đạo người bản địa vào thế kỷ 16 trong khi tín ngưỡng cũ vẫn duy trì ảnh hưởng.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Caryana.org, The Story of Our Lady of Guadalupe
Udayton.edu , Marian library's discussion of Guadalupe as Mexican national symbol
NEWS.BBC.co.uk, BBC photo essay of 12 December festivities in San Miguel de Allende, Gto.
Pbase.com, Photo essay on Los Angeles Latino community's Guadalupan murals, altars and statues.
NewAdvent.org, The Catholic Encyclopedia
 ProyectoGuadalupe.com, Critical essays, iconography and documentary information about the Guadalupe
 Biblioteca.itam.mx , Mínima Bibliografía el Guadalupanismo

F
F
Danh hiệu Mẹ Maria
Ngày lễ và Ngày Hành động trong tháng Mười Hai
Địa điểm hành hương kính Đức Mẹ Maria
Thánh Mẫu học Công giáo
Đức Maria trong nghệ thuật


title: Cody Simpson

text:
Cody Robert Simpson (sinh ngày 11 tháng 1 năm 1997) là một nam ca sĩ nhạc pop người Úc đến từ Gold Coast, Queensland, anh đã ký hợp đồng thu âm với hãng đĩa Mỹ Atlantic Records.

Thời thơ ấu
Cody Simpson là con trai của Brad và Angie Simpson. Anh có hai người em ruột, Tom và Alli. Simpson cũng là một vận động viên bơi lội tài năng, đã chiến thắng hai huy chương vàng tại cuộc thi bơi Queensland Swimming Championships. Anh thường luyện bơi tại câu lạc bộ bơi lội Miami Swimming Club dưới sự hướng dẫn của huần luyện viên Ken Nixon. Mẹ của Simpson, Angie, là một tình nguyện viên làm việc trong câu lạc bộ này.

Simpson bắt đầu tự thu âm các ca khúc trong phòng ngủ của chính mình từ mùa hè năm 2009 và đăng tải các ca khúc đó lên YouTube. Một số các ca khúc mà anh hát có thể kể đến như "I'm Yours" của Jason Mraz, "Cry Me a River" và "Señorita" của Justin Timberlake, "I Want You Back" của Jackson 5, và hai ca khúc anh tự sáng tác, "One" và "Perfect". Sau đó, tài năng của anh được phát hiện trên Youtube bởi Shawn Campbell, một nhà sản xuất thu âm từng được đề cử giải Grammy đã từng làm việc với Jay-Z và nhiều nghệ sĩ khác.

Sự nghiệp âm nhạc

Simpson bắt đầu nhận được sự chú ý của dư luận khi xuất hiện trên chương trình The 7.30 Report vào tháng 12 năm 2009. Anh ra mắt đĩa đơn đầu tay của mình, "iYiYi", với sự hợp tác của rapper người Mỹ Flo Rida, vào ngày 15 tháng 5 năm 2010. Video âm nhạc cho đĩa đơn thứ hai của anh, "Summertime", được phát hành vào ngày 20 tháng 9 năm 2010. Simpson cùng với gia đình mình sau đó tái định cư ở Los Angeles vào tháng 6 năm 2010 để anh có thể tập trung thu âm các ca khúc với hãng đĩa Atlantic Records và nhà sản xuất Shawn Campbell. Cùng tháng đó, Simpson cũng được xuất hiện trên chương trình chào buổi sáng của Úc, Sunrise. Vào ngày 22 tháng 6 năm 2010, có một thông báo cho biết Simpson sẽ tham gia chuyến lưu diễn vòng quanh nước Mỹ Camplified 2010 Tour cùng với nhiều nghệ sĩ khác, chuyển lưu diễn được bắt đầu vào ngày 5 tháng 7 năm 2010 và kết thúc vào ngày 14 tháng 8 năm 2010. EP đầu tiên của Cody Simpson với cái tên tên 4 U được phát hành vào ngày 21 tháng 12 năm 2010. EP có tổng cộng năm ca khúc, với bốn trong số đó là những ca khúc chưa từng được phát hành trước đó. Simpson cũng thu âm phiên bản làm lại của ca khúc "I Want Candy" (The Strangeloves), bản thu âm này được chọn làm ca khúc chủ đề cho bộ phim hoạt hình Hop. Tháng 5, 2011, Simpson bị "ném trứng" trong khi anh đang biểu diễn tại Miranda Fair ở Sydney. Simpson tiết lộ với đài phát thanh Úc The Kyle & Jackie O Show rằng anh thực ra anh không hề bị trúng trứng, và rằng anh buồn bã thay cho người hâm mộ của mình bởi phần còn lại của buổi biểu diễn đã bị hủy bỏ vì vấn đề an ninh.

Coast to Coast được phát hành vào ngày 20 tháng 9 năm 2011 bởi hãng đĩa Alantic Records. EP đã đạt được vị trí #12 trên bảng xếp hạng Billboard 200 với doanh số 24,000 bản. Ngày 23 tháng 4 năm 2011, đĩa đơn "On My Mind" được phát hành. Sau đó vào ngày 5 tháng 8 năm 2011, Simpson có biểu diễn trong chương trình The Today Show. Một ngày sau đó, Simpson bắt đầu thực hiện chuyến lưu diễn Coast to Coast Mall Tour của mình tại Lake Grove, New York để quảng bá cho Coast to Coast. Tour có tổng cộng chín buổi diễn, kết thúc vào ngày 18 tháng 9 năm 2011 tại Orange, California. Vào ngày 22 tháng 9, Cody Simpson được cho biết là đã thuê người quản lý của Justin Bieber là Scooter Braun trở thành quản lý cho mình. Vào tháng 12 năm 2011, Simpson được The Wish Factory cho ra mắt dòng búp bê của riêng anh, với hai kiểu dáng khác nhau.

Danh sách phim

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu
Paradise (2012)
Surfers Paradise (2013)

Đĩa mở rộng
 4 U (2010)
 Coast to Coast (2011)

Tour lưu diễn
Waiting 4U Tour (2011)
Coast to Coast Mall Tour (2011)
Welcome to Paradise Tour (2012)
Paradise Tour (2012)

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết khác

Sinh năm 1997
Nghệ sĩ của Atlantic Records
Nhân vật còn sống
Nam ca sĩ Úc
Ca sĩ nhạc pop người Úc
Nhạc sĩ nhạc pop thiếu nhi
Nghệ sĩ của School Boy Records