title: Họ Lạc đà

text:
Họ Lạc đà (Camelidae) chỉ gồm duy nhất các loài lạc đà trong phân bộ Tylopoda. Các loài còn tồn tại trong nhóm này là: lạc đà một bướu, lạc đà hai bướu, lạc đà hai bướu hoang dã, lạc đà không bướu, lạc đà Alpaca, lạc đà Vicuña và lạc đà Guanaco. Lạc đà là động vật móng guốc chẵn trong Bộ Cetartiodactyla, cùng với lợn, cá voi, hươu, gia súc, linh dương, và nhiều loài khác. Họ này được Gray miêu tả năm 1821.

Phân loại khoa học

Họ Camelidae
 †Phân họ Poebrodontinae
 †Phân họ Poebrotheriinae
 †Phân họ Miolabinae
 †Phân họ Stenomylinae
 †Phân họ Floridatragulinae
 Phân họ Camelinae
 Tông Lamini
 Chi: Lama
 Llama, Lama glama
 Guanaco, Lama guanicoe
 Chi: Vicugna
 Vicuña, Vicugna vicugna
 Alpaca, Vicugna pacos (trước đây thuộc chi Lama)
 Tông Camelini
 Chi: Camelus
 Camelus dromedarius
 Camelus bactrianus
 †Camelus gigas
 †Camelus hesternus
 †Camelus sivalensis

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Họ động vật


title: Họ Linh dương

text:
Họ Linh dương (Antilocapridae) là một họ động vật có vú guốc chẵn đặc hữu ở Bắc Mỹ. Họ hàng gần nhất còn sinh tồn của chúng là các loài Họ Hươu cao cổ, và cùng chúng tạo nên siêu họ Giraffoidea. Chỉ có một loài, linh dương sừng nhánh (Antilocapra americana), là còn sống ngày nay; tất cả các thành viên khác của họ này đã bị tuyệt chủng. Linh dương sừng nhánh là một loài động vật có vú nhai lại nhỏ nhìn giống các loài linh dương trong Họ Trâu bò (Bovidae). Họ này được Gray miêu tả năm 1866.

Về hầu hết khía cạnh, chúng giống các loài nhai lại khác. Chúng có dạ dày 4 ngăn phức tạp để tiêu hóa các loại thực vật cứng, móng guốc và sừng nhỏ, chẻ đôi. Sừng của chúng giống với sừng của những loài Họ Trâu bò, ở chỗ chúng có một lớp vỏ sừng thực sự, nhưng đặc biệt là sừng chúng rụng ngoài mùa sinh sản và sau đó mọc lại. Các ngón chân bên của chúng thậm chí còn không có so với ngón chân bên của các loài Họ Trâu bò, với các ngón bị mất hoàn toàn, và chỉ còn lại xương pháo. Chúng có công thức răng hàm giống như đa số các loài nhai lại khác:

.

Tiến hóa
Chúng tiến hóa ở Bắc Mỹ, nơi chúng lấp đầy một ngách tương tự như ngách của các loài Họ Trâu bò tiến hóa ở Cựu Thế giới. Trong suốt thế Miocen và Pliocen, chúng là một nhóm đa dạng và thành công, với nhiều loài khác nhau. Một số có sừng với hình thù kỳ dị, hoặc có bốn, thậm chí sáu sừng. Ví dụ bao gồm Osbornoceros, với sừng nhẵn và hơi cong, Paracosoryx, với sừng dẹt mở rộng đến đầu chẻ đôi, Ramoceros, với sừng hình quạt và Hayoceros, có bốn sừng.

Phân loại
Phân họ Merycodontinae
Chi Cosoryx †
Cosoryx agilis
Cosoryx cerroensis
Cosoryx furcatus
Cosoryx ilfonensis
Cosoryx trilateralis
Chi Meryceros †
Meryceros crucensis
Merycerus crucianus
Meryceros hookwayi
Meryceros joraki
Meryceros major
Meryceros nenzelensis
Meryceros warreni
Chi Merycodus †
Merycodus furcatus
Merycodus grandis
Merycodus necatus
Merycodus prodromus
Merycodus sabulonis
Chi Paracosoryx †
Paracosoryx alticornis
Paracosoryx burgensis
Paracosoryx dawesensis
Paracosoryx furlongi
Paracosoryx loxoceros
Paracosoryx nevadensis
Paracosoryx wilsoni
Chi Ramoceros †
Ramoceros brevicornis
Ramoceros coronatus
Ramoceros marthae
Ramoceros merriami
Ramoceros osborni
Ramoceros palmatus
Ramoceros ramosus
Chi Submeryceros †
Submeryceros crucianus
Submeryceros minimus
Submeryceros minor
Phân họ Antilocaprinae
Tông Proantilocaprini
Chi Proantilocapra †
Proantilocapra platycornea
Chi Osbornoceros †
Osbornoceros osborni
Tông Ilingoceratini
Chi Ilingoceros †
Ilingoceros alexandrae
Ilingoceros schizoceros
Chi Ottoceros †
Ottoceros peacevalleyensis
Chi Plioceros †
Plioceros blicki
Plioceros dehlini
Plioceros floblairi
Chi Sphenophalos †
Sphenophalos garciae
Sphenophalos middleswarti
Sphenophalos nevadanus
Tông Stockoceratini
Chi Capromeryx †
Capromeryx arizonensis
Capromeryx furcifer
Capromeryx gidleyi
Capromeryx mexicanus
Capromeryx minor
Capromeryx tauntonensis
Chi Ceratomeryx †
Ceratomeryx prenticei
Chi Hayoceros †
Hayoceros barbouri
Hayoceros falkenbachi
Chi Hexameryx †
Hexameryx simpsoni
Género Hexobelomeryx †
Hexobelomeryx fricki
Hexobelomeryx simpsoni
Chi Stockoceros †
Stockoceros conklingi
Stockoceros onusrosagris
Chi Tetrameryx †
Tetrameryx irvingtonensis
Tetrameryx knoxensis
Tetrameryx mooseri
Tetrameryx shuleri
Tetrameryx tacubayensis
Tông Antilocaprini
Chi Antilocapra
Antilocapra americana
Antilocapra americana americana
Antilocapra americana mexicana
Antilocapra americana oregona
Antilocapra americana peninsularis
Antilocapra americana sonoriensis
Chi Texoceros †
Texoceros altidens
Texoceros edensis
Texoceros guymonensis
Texoceros minorei
Texoceros texanus
Texoceros vaughani

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Họ động vật có vú


title: Physeteridae

text:
Physeteridae là một họ động vật có vú trong bộ Cetacea. Họ này được Gray miêu tả năm 1821.

Phân loại

Kogiidae là một họ cá voi. Họ này được thành lập năm 1871.

Phân loại học
Họ này gồm 2 chi và có 3 loài còn sinh tồn:
 chi Kogia Gray, 1846
 loài Kogia breviceps (Blainville, 1838)
 loài Kogia sima (Owen, 1866)
 chi Physeter
 loài Physeter catodon - Cá nhà táng

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Chú thích

Tham khảo

Họ động vật có vú

bg:Кашалот джудже
de:Pottwale
it:Physeteridae
ja:コマッコウ科
pl:Kaszalotowate
pt:Physeteridae
sv:Kaskeloter
zh:抹香鲸科


title: Iniidae

text:
Iniidae là một họ động vật có vú trong bộ Cá voi. Họ này được nhà động vật học John Edward Gray miêu tả vào năm 1846.

Phân loại
Họ Iniidae
Chi †Goniodelphis
 G. hudsoni
Chi Inia
 Inia araguaiaensis - cá heo sông Araguaia
 Inia boliviensis - cá heo sông Bolivia
 Inia geoffrensis - cá heo sông Amazon
 I. g. geoffrensis -cá heo sông Amazonia
 I. g. humboldtiana - cá heo sông Humboldt
Chi †Meherrinia
Chi †Ischyrorhynchus (syn. Anisodelphis)
 I. vanbenedeni (syn. Anisodelphis brevirostratus)
Chi †Saurocetes (syn. Saurodelphis, Pontoplanodes)
 S. argentinus (syn. Pontoplanodes obliquus)
 S. gigas

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Họ động vật có vú

Động vật có vú Brasil
Động vật có vú Peru
Cá heo sông
Động vật có vú Nam Mỹ


title: Họ Cá voi mõm khoằm

text:
Ziphiidae là một họ động vật có vú trong bộ Cetacea. Họ này được Gray miêu tả năm 1865.

Phân loại
 Bộ Cá voi
 Phân bộ Odontoceti: cá voi có răng
 Họ Ziphiidae
 Phân họ Berardiinae
 Chi †Archaeoziphius
 Chi Berardius
 Berardius arnuxii, Cá voi mõm khoằm Arnoux
 Berardius bairdii, Cá voi mõm khoằm Baird
 Chi †Microberardius
 Phân họ Hyperoodontinae
 Chi †Africanacetus
 Chi Hyperoodon,
 Hyperoodon ampullatus,
 Hyperoodon planifrons,
 Chi Indopacetus
 Indopacetus pacificus,
 Chi Mesoplodon,
 Mesoplodon bidens,
 Mesoplodon bowdoini,
 Mesoplodon carlhubbsi,
 Mesoplodon densirostris,
 Mesoplodon europaeus,
 Mesoplodon ginkgodens,
 Mesoplodon grayi,
 Mesoplodon hectori,
 Mesoplodon layardii,
 Mesoplodon mirus,
 Mesoplodon peruvianus,
 Mesoplodon perrini,
 Mesoplodon stejnegeri
 Mesoplodon traversii,
 Phân họ Ziphiinae
 Chi †Caviziphius
 Chi †Izikoziphius
 Chi Tasmacetus
 Tasmacetus sheperdi,
 Chi Ziphius
 Ziphius cavirostris,
 Phân họ Incertae sedis
 Chi †Nenga
 Chi †Pterocetus
 Chi †Xhosacetus

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Họ Cá voi mõm khoằm
Họ động vật


title: Thanh Nam

text:
Thanh Nam (sinh năm 1958) là một nghệ sĩ cải lương, diễn viên hài, diễn viên điện ảnh người Việt Nam. Ông nổi danh với biệt danh Hề Thanh Nam. Suốt 40 năm gắn bó với nghệ thuật, ông được công chúng mến mộ bởi hình ảnh "Hai Lúa" chất phác, giản dị và giành được vô số giải thưởng nghệ thuật lớn. Nhắc đến NSND Thanh Nam, khán giả sẽ nghĩ ngay tới hình ảnh một diễn viên đa tài, vừa có thể hát cải lương, đóng hài kịch lẫn phim truyền hình. Năm 2019, ông được nhà nước trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân, trước đó, ông đạt danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 2007.

Với nhiệt huyết và đam mê dành cho nghệ thuật, bên cạnh sự kính trọng, yêu thương của đồng nghiệp, khán giả khắp nơi, NSND Thanh Nam còn được các tổ chức nghề nghiệp ghi nhận bằng những giải thưởng vô cùng ý nghĩa: Danh hài được yêu thích nhất vào các năm 1991, 1995 và 1996 do báo Sân khấu (Hội Sân khấu TP. Hồ Chí Minh) tổ chức, Huy chương Bạc tại Hội diễn Sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2000, Huy chương Vàng tại Liên hoan Sân khấu khu vực Nam bộ, Nam diễn viên được yêu thích nhất tại HTV Awards 2010, Nam nghệ sĩ hài được yêu thích nhất tại Cù nèo Vàng 2012... Ngoài ra, ông còn được tặng huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa cùng nhiều bằng khen khác.

Tiểu sử
NSND Thanh Nam tên khai sinh Phạm Hoàng Nam, ông sinh năm 1958 tại quận Châu Thành, tỉnh Phong Dinh (nay thuộc Châu Thành, Hậu Giang). Ông sinh ra trong một gia đình nông dân lao động nghèo.

Sự nghiệp
Năm 17 tuổi, ông được tuyển vào Đoàn Văn công huyện Châu Thành. Tại đây, ông được các nghệ nhân đờn ca Tư Bé, Sáu Chăm truyền dạy nhiều bài cải lương. Không lâu sau, ông chuyển về Đoàn cải lương Dạ Lan Hương. Trong một lần kép hề tên Sỹ Liêm bị bệnh, không ai đóng vai Tý theo hầu nhân vật Dương Lễ (vở Lưu Bình – Dương Lễ), ông được đóng thế, không ngờ lại thành công và nhận được sự đón nhận từ khán giả.

Từ đó gắn cả sự nghiệp mình với những vai hài. Hai năm liên tiếp là năm 1995 và năm 1996, ông được báo Sân khấu (Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh) bình chọn là danh hài được yêu thích nhất.

Hẳn khán giả vẫn còn nhớ vào khoảng thập niên 80, làng hài cải lương bắt đầu xuất hiện những giọng ca "không đụng hàng". Đó là cách ca "tưng tửng" kiểu Vua vọng cổ hài Văn Hường và cách ca "sặc mùi" châm biếm, bất cần đời của danh hài Thanh Nam. Khi đó, thế hệ cải lương hài của miền Nam đều đã bước vào tuổi ngũ tuần. Đây chính là cơ hội để một anh hề trẻ như Thanh Nam có cơ hội để "tung tẩy" và thể hiện hết khả năng của mình. Với thế mạnh là các vai diễn hài hước, Thanh Nam đã bước chân vào "địa hạt" cải lương bằng những vai kép độc nhưng có chút hài.

Tất nhiên, người nghệ sĩ ấy không chỉ "ép" mình trong hình tượng kép độc pha hài. NSND Thanh Nam còn được xem là "trùm" khi hóa thân thành những "lão nông tri điền" Nam bộ chân chất, cục mịch với ngữ điệu đặc trưng của vùng đất Cửu Long. Chính những vai diễn dạng này đã đem lại cho ông thành công vang dội và đưa cái tên Thanh Nam đi thẳng đến trái tim người hâm mộ.

Trong khoảng thời gian cải lương gặp khó khăn, NSND Thanh Nam quyết định "chuyển hệ" qua phim truyền hình. Vẫn là ông nông dân cục mịch, chân chất, quê mùa nhưng giàu lòng thương người, Thanh Nam đã được nhiều khán giả gọi với cái tên thân thương "Hai Lúa" (cũng là một trong số những vai diễn của ông) và được các đạo diễn "đo ni đóng giày" vào những vai nặng ký về người nông dân.

Dù thành công với các bộ phim truyền hình nhưng NSND Thanh Nam vẫn không từ bỏ cải lương - lĩnh vực mà ông xem là bến bờ, nguồn cội, nơi đã sản sinh ra cái tên Thanh Nam để công chúng biết đến. Khi còn giữ chức vụ Giám đốc đoàn cải lương Kiên Giang, ông vẫn xoay sở để đoàn có thể sáng đèn mỗi đêm. "Tôi sống nhờ Tổ nghiệp cải lương, Tổ nghiệp cho tôi được hát hay, bà con thương, nên tôi sẽ cả đời phụng sự Tổ nghiệp". Ông thành lập đoàn hát xã hội hóa mang chính tên mình, mời gọi các nghệ sĩ tài danh cùng tham gia vào các chuyến lưu diễn ở vùng sâu vùng xa để phục vụ bà con nông dân.

Năm 1978, ông chính thức bước vào con đường diễn viên cải lương chuyên nghiệp với Đoàn cải lương Kiên Giang II. Hai năm sau, ông về Đoàn cải lương nhân dân Kiên Giang và làm tại đây đến nay. Ông được nhiều người tín nhiệm cử vào tham gia công tác quản lý, làm Phó đoàn phụ trách nghệ thuật và hiện tại là Trưởng Đoàn cải lương nhân dân Kiên Giang.

Trong sự nghiệp diễn xuất của mình, ông thể hiện khá thành công những vai ông già Nam Bộ với tính cách và ngữ điệu của các lão nông tri điền. Nhiều vai diễn thành công như ông Tư Kèn trong Quãng đời còn lại (Huy chương bạc Hội diễn Sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2000), ông Tư Chờ trong Niềm đau gia phả (Huy chương vàng Liên hoan sân khấu khu vực Nam Bộ), Hương quản Mùi trong Tiếng chuông chùa Tam Bảo  (giải B), Độ Lượng trong Tiếng thét nơi pháp trường (Bằng khen)... Ngoài ra ông còn được tặng Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa cùng nhiều bằng khen khác. Ở lĩnh vực hài, năm 1991, ông được xếp hàng thứ ba trong 10 danh hài được yêu thích nhất, do Báo Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức với hình thức trưng cầu ý kiến độc giả. Cũng cuộc trưng cầu ý kiến này, năm 1996 ông được xếp hàng thứ tư trong 20 danh hài được yêu thích nhất.

Năm 2010, ông được bầu chọn là Diễn viên chính được yêu thích nhất giải HTV Awards 2010. Năm 2012, ông tiếp tục nhận được giải Cù nèo Vàng của báo Tuổi trẻ Cười tổ chức và bình chọn. Hiện ông là trưởng Đoàn nghệ thuật cải lương nhân dân Kiên Giang.

Dù là quá khứ, hiện tại hay tương lai, NSND Thanh Nam vẫn vậy, vẫn luôn tận tâm với nghề dù ở lĩnh vực cải lương, hài hay phim truyền hình. Nhờ nét diễn mộc mạc, chân tình mà thông qua mỗi bộ phim, mỗi vai diễn, người xem như cảm nhận được sức sống mãnh liệt mà ông mang đến cho từng nhân vật. Để rồi bắt nguồn từ đây, ông được hầu hết khán giả truyền hình ưu ái gọi bằng cái tên "Hai Lúa" thân thương và gần gũi.

Ngày 29/8/2019, ông vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân năm đợt IX - 2019 cùng với các nghệ sĩ cải lương gạo cội: NSND Thanh Tuấn, NSND Thanh Ngân, NSND Thoại Miêu, NSND Minh Vương, NSND Giang Châu, NSND Việt Anh... Trước đó, vào năm 2007 ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú.

Sau nhiều năm gắn bó với sân khấu cải lương, sân khấu hài, phim truyền hình, phim điện ảnh, NSND Thanh Nam vẫn cần mẫn làm nghề, không nề hà vai diễn lớn hay nhỏ, nhiều hay ít. Bởi với ông, được gắn bó, được tận tâm tận lực, được cống hiến vì nghệ thuật luôn là điều bản thân khao khát và mong mỏi. Ngoài đóng phim, ông còn kinh doanh quán cà phê, đi hát, có công ty tổ chức sự kiện…

Giải thưởng
Tiêu biểu:

 Top 3 danh hài được yêu thích nhất năm 1991 do Báo Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức
 Danh hài được yêu thích nhất năm 1995 do Báo Sân khấu (Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh) bình chọn
 Top 4 danh hài được yêu thích nhất năm 1996 do Báo Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức
 Danh hài được yêu thích nhất năm 1996 do Báo Sân khấu (Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh) bình chọn
 Huy chương bạc Hội diễn Sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2000
 Huy chương vàng Liên hoan sân khấu khu vực Nam Bộ
 Danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 2007
 Giải B vai Hương quản Mùi trong Tiếng chuông chùa Tam Bảo
 Bằng khen cho vai diễn trong vở Độ Lượng trong Tiếng thét nơi pháp trường
 Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa
 Diễn viên chính được yêu thích nhất giải HTV Awards 2010
 Giải Cù nèo Vàng năm 2012 do báo Tuổi trẻ Cười tổ chức
 Danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân năm 2019
 Cùng nhiều bằng khen khác

Danh sách phim

Phim truyền hình

Phim điện ảnh

Và một số bộ phim khác

Danh sách kịch
Tiêu biểu:
 Dòng nhớ (Cải lương)
Thần tài giủ sổ (Hài kịch)
Hết biết (Hài kịch)
Hai Lúa lên đời (Hài kịch)
3 tây 9 nút (Hài kịch)
Hai Lúa đi Phú Quốc (Hài kịch)
Hàn Mặc Tử (Cải lương)
Không bán tình em (Cải lương)
Lưu Bình - Dương Lễ - vai Tý (Cải lương)
Tô Ánh Nguyệt (Cải lương)
Mùa thu trên Bạch Mã Sơn
Quãng đời còn lại - vai ông Tư Kèn (Cải lương)
Niềm đau gia phả - vai ông Tư Chờ (Cải lương)
Tiếng chuông chùa Tam Bảo - vai Hương quản Mùi (Cải lương)
Tiếng thét nơi pháp trường (Bằng khen) - vai Độ Lượng (Cải lương)
Yêu và ghen (Hài kịch)
Vợ tôi tôi sợ (Cải lương & Hài kịch)
Song tấu hài (Hài kịch)
Hai đi hớt tóc (Hài kịch)
Tân cổ hài (Cải lương & Hài kịch)
Người lính già vui vẻ (Hài kịch)
Tôn tẫng bàng quyên (Cải lương & Hài kịch)
Và nhiều vở kịch khác

Chương trình truyền hình
Tiêu biểu:
 Tài tiếu tuyệt - Diễn viên
 Phim trên THVL - Khách mời
 Bác Ba Phì thời @ - Diễn viên, MC
 Nhịp cầu ước mơ - MC
 Sao nối ngôi - Giám khảo
 Và nhiều chương trình khác

Gia đình
Năm 1978 Ông kết hôn cùng nghệ sĩ cải lương Y Phương, người cùng hoạt động ở Đoàn cải lương nhân dân Kiên Giang. Hơn 30 năm gắn bó với nhau vợ anh vẫn luôn là hậu phương vững chắc, cùng nhau chia sẻ buồn vui trong cuộc sống, người vun đắp cho cuộc sống gia đình anh hạnh phúc hơn.

Bà từng đoạt được Huy chương bạc Hội diễn Sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2000 (với vai diễn Bình trong "Quãng đời còn lại"), Huy chương bạc Liên hoan sân khấu khu vực Nam Bộ năm 2002 (với vai Bích trong "Niềm đau gia phả"), từng được đề cử danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú cùng đợt với chồng. Ông có con gái là ca sĩ Phạm Phương Thảo.

Chia sẻ về vợ, "Hai Lúa" Thanh Nam từng cho biết: "Có Y Phương trong cuộc đời này, có thể nói tôi rất may mắn. Việc quán xuyến gia đình, lo liệu đời sống, chăm sóc con cái cho đến bữa ăn đều do Y Phương đảm đương. Y Phương nấu ăn tuyệt lắm, món nào cũng biết nấu". Ông cũng từng nói: "Tôi đâu bả đó quen rồi, lúc vui cũng như lúc buồn, lúc khỏe mạnh cũng như bệnh tật, nhìn thấy bả là tôi lên tinh thần. Tôi mong sẽ giữ được hạnh phúc đơn sơ này đến cuối đời".

Theo Báo Giáo dục TP HCM, mỗi lần nhận bất kỳ giải thưởng nghệ thuật nào, dù có trực tiếp truyền hình hay không trực tiếp, nghệ sĩ Thanh Nam đều phát biểu: "Tôi cảm ơn vợ tôi - người phụ nữ quan trọng nhất trong cuộc đời".

Cả nhà NSND Thanh Nam có một điểm chung là rất quan tâm đến công tác từ thiện bởi theo họ, nghệ sĩ làm từ thiện chính là làm đẹp cho đời, đồng thời cũng giúp cho mình có nhiều niềm vui hơn khi biết chia sẻ với những nỗi khổ của người khác.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Thanh Nam - danh hài "hai lúa" thành công
 "Hai Lúa" thành danh giữa đô thành
 Thanh Nam - danh hài đậm chất Nam Bộ

Sinh năm 1958
Nhân vật còn sống
Nghệ sĩ cải lương
Nghệ sĩ hài Việt Nam
Nam diễn viên sân khấu Việt Nam
Nam diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Người Cần Thơ
Người Hậu Giang
Người giành giải thưởng truyền hình HTV


title: ERCO Ercoupe

text:
ERCO Ercoupe là một loại máy bay hạng nhẹ cánh dưới, được thiết kế chế tạo ở Hoa Kỳ. Nó là sản phẩm đầu tiên do Engineering and Research Corporation (ERCO) sản xuất ngay sau Chiến tranh thế giới II; vài hãng chế tạo khác tiếp tục sản xuất nó sau chiến tranh. Chiếc cuối cùng được hoàn thành vào năm 1968. Nó được thiết kế để trở thành máy bay cánh cố định an toàn nhất mà ngành kỹ thuật hàng không có thể tạo ra vào thời điểm đỏ, và kiểu máy bay này tiếp tục được ưa thích.

Biến thể
ERCO 310
ERCO 415-A Ercoupe
ERCO 415-B Ercoupe
Wooden Ercoupe
ERCO 415-C Ercoupe
ERCO 415-C/D Ercoupe
ERCO 415-D Ercoupe
ERCO 415-E Ercoupe
ERCO 415-F Ercoupe
ERCO 415-G Ercoupe
ERCO 415-H Ercoupe
ERCO O-55
ERCO PQ-13
ERCO Twin Ercoupe
Forney F-1 Aircoupe
New Aircoupe
Alon A2 Aircoupe
Alon X-A4 Aircoupe
Mooney M10 Cadet
Bryan Autoplane
Lasher Little Thumper

Tính năng kỹ chiến thuật (Ercoupe 415-C)

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

"Abandoned & Little-Known Airfields: Maryland: Central Prince George's County area" , by Roger Freeman, Abandoned & Little-Known Airfields
"CAC Manuscripts: MS 162", by Marilyn Levinson, Center for Archival Collections, Bowling Green State University
"College Park Aviation Museum: History: ERCO" , College Park Aviation Museum
"ERCO Ercoupe" , by Roger Guillemette, US Centennial of Flight Commission
"ERCO 415-C Ercoupe" , National Air and Space Museum
"American airplanes: Ab - Ak", Aerofiles
"American airplanes: Al - Av", Aerofiles
"American airplanes: Ea - Ew", Aerofiles
"American airplanes: Fa - Fu", Aerofiles

Liên kết ngoài

Ercoupe Owners Club homepage
Alon Aircoupe aircraft information page
Ercoupe mailing list
Ercoupe flying, information and photos
Owl Plane Can't Spin Or Stall Popular Science, October 1940
Aerofiles EA-EW

Máy bay ERCO
Máy bay thông dụng dân sự Hoa Kỳ 1930–1939
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1930
Máy bay không người lái Hoa Kỳ 1930–1939
Máy bay dân sự
Máy bay thông dụng
Máy bay trinh sát
Máy bay thể thao hạng nhẹ
Máy bay không người lái
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: General Aircraft Fleet Shadower

text:
General Aircraft G.A.L.38 Fleet Shadower là một thiết kế loại máy bay tuần tra tầm xa của Anh ngay trước khi Chiến tranh thế giới II nổ ra.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Bridgman, Leonard, ed. Jane’s All The World’s Aircraft 1945-1946. London: Samson Low, Marston & Company, Ltd 1946.
 Bridgeman, Leonard (ed). Jane's Fighting Aircraft of World War II. Twickenham, Tiger Books, 1998. ISBN 1-85501-994-9.
 Butler, Phil. "The Night Shawdowers." Air-Britain Aeromilitaria Vol. 32, Issue 125, Spring 2006, p. 19-22. ISSB 0262-8791.
 Swanborough, Gordon. British Aircraft at War, 1939-1945. East Sussex, UK: HPC Publishing, 1997. ISBN 0-9531421-0-8.
 Winchester, Jim, ed. "General Aircraft Fleet Shadower (1940)". The World's Worst Aircraft: From Pioneering Failures to Multimillion Dollar Disasters. London: Amber Books Ltd., 2005. ISBN 1-904687-34-2.

Liên kết ngoài
 Profile - Flying Slow - Fleet Shadower concept
 Không quân Hải quân Hoàng gia archive
 GAL 38

Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Fleet Shadower
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay quân sự
Máy bay tuần tra
Máy bay nhiều động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh


title: IMAM Ro.63

text:
IMAM Ro.63 là một loại máy bay STOL của Italy, được thiết kế cho nhiệm vụ trinh sát tầm gần và vận tải hạng nhẹ trong Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

Regia Aeronautica

Tính năng kỹ chiến thuật (Ro.63)

Tham khảo
 Lembo, Daniele Officine Meccaniche Meridionali, Aerei nella storia magazione, Delta editions, Parma, Oct-Nov 2003
enricopezzi.it

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

Máy bay quân sự Ý thập niên 1930
Máy bay vận tải quân sự Italy 1930–1939
Ro.63
Máy bay cánh trên
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay vận tải
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Koolhoven F.K.49

text:
Koolhoven F.K.49 là một loại máy bay thám sát không ảnh, chế tạo ở Hà Lan vào năm 1935.

Biến thể
 F.K.49
 F.K.49A

Quốc gia sử dụng

 Luchtvaart Afdeling

 Finnish Coast Guard

 HARITA Kitaati/Genel Komutanligi

 Bộ tổng chỉ huy bản đồ
 Không quân Thổ Nhĩ Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

 Koolhoven Aeroplanes Foundation
 Уголок неба

Máy bay trinh sát quân sự Hà Lan 1930–1939
Máy bay Koolhoven
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay cánh trên
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Loire-Nieuport 10

text:
Loire-Nieuport 10 là một mẫu thử thủy phi cơ chiến đấu và trinh sát biển tầm xa của Pháp trong thập niên 1930, do hãng Loire-Nieuport chế tạo, đây là một liên doanh giữa Loire Aviation và Nieuport-Delage.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Green, William. War Planes of the Second World War: Volume Six, Floatplanes. London:Macdonald, 1962.
Green, William. War Planes of the Second World War: Volume Seven, Bombers and Reconnaissance Aircraft. London:Macdonald, 1967.

Liên kết ngoài

 Aviafrance

Máy bay Nieuport
Máy bay quân sự Pháp thập niên 1930
Thủy phi cơ
Máy bay chiến đấu
Máy bay trinh sát
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Pháp


title: LWS-3 Mewa

text:
LWS-3 Mewa ("Hải âu") là một loại máy bay trinh sát chiến trường và thám sát của Ba Lan, được thiết kế vào cuối thập niên 1930 bởi nhà máy LWS. Không quân Ba Lan đã đặt mua loại máy bay này nhưng không thành do Chiến tranh thế giới II nổ ra.

Biến thể
LWS-3/I
LWS-3/II
LWS-3/III
LWS-3A Mewa (Mewa A)
LWS-3B Mewa (Mewa B)
LWS-3H (hydro)
LWS-7 Mewa II

Quốc gia sử dụng
Thời chiến

Không quân Ba Lan

Dự kiến

Không quân Bulgary

Tính năng kỹ chiến thuật (LWS-3A Mewa)

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Glass, Andrzej. LWS 3 Mewa, Wydawnictwo Militaria 11. Warszawa, Poland: Wydawnictwo Militaria, 1996. ISBN 83-86209-61-5.
 Glass, Andrzej. Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939 ("Polish aviation designs 1893-1939"). Warszawa, Poland: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności (WKiŁ), 1977. (Polish language, no ISBN).

Xem thêm

Máy bay trinh sát quân sự Ba Lan 1930–1939
Máy bay LWS
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay cánh trên
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Short Seaford

text:
Short S.45 Seaford là một loại tàu bay trong thập niên 1940, được thiết kế làm máy bay ném bom tuần tra biển tầm xa cho Bộ chỉ huy Bờ biển RAF. Nó được phát triển từ loại Short S.25 Sunderland, quân đội đặt hàng với tên gọi "Sunderland Mark IV".

Quốc gia sử dụng

British Overseas Airways Corporation
Không quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật (S.45 Seaford)

Xem thêm

Ghi chú

Bibliography
 Barnes, C.H. Shorts Aircraft since 1900. Putnam, 1967, 1989 ISBN 0-85177-819-4
 Green, William. War Planes of the Second World War: Volume Five Flying Boats. Macdonald, 1968. ISBN 0-356-01449-5.
 London, Peter. British Flying Boats. Sutton Publishing, 2003. ISBN 0-7509-2695-3.
 Ogden, Bob (2007). Aviation Museums and Collections of North America. Air-Britain. ISBN 0-85130-385-4

Liên kết ngoài

Short Seaford Flight ngày 3 tháng 1 năm 1946 (3 pages of diagrams and images)

Máy bay Short Brothers
Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay tuần tra
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên


title: Yên Tiền Giản công

text:
Yên Giản công (; trị vì: 504 TCN-493 TCN), là vị vua thứ 30 của nước Yên - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Thụy hiệu của ông là Yên Giản công, nhưng thường gọi là Yên Tiền Giản công để phân biệt với Yên Hậu Giản công, vua thứ 34 nước Yên.

Không rõ tên thật và thân thế của Giản công. Năm 505 TCN, vua Yên là Yên Bình công, vị vua thứ 29 của nước Yên qua đời, ông lên ngôi, tức Yên Giản công.

Sử sách không ghi rõ những hành trạng của ông trong thời gian làm vua.

Năm 493 TCN, Yên Giản công mất. Yên Hiếu công nối ngôi.

Xem thêm
Yên Bình công
Yên Hiếu công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Yên Thiệu công thế gia

Ghi chú

Vua nước Yên
Năm sinh thiếu
Mất năm 493 TCN


title: Cầy mangut Durrell

text:
Cầy mangut Durrell (tên khoa học:Salanoia durrelli), là một loài động vật có vú đặc hữu của Madagascar trong họ Eupleridae, thuộc bộ Ăn thịt. Nó có quan hệ gần gũi nhất với loài Salanoia concolor, cùng thuộc chi Salanoia. Hai loài này giống nhau về di truyền, nhưng khác nhau về hình thái học, do đó các nhà khoa học tách chúng làm 2 loài riêng biệt. Sau khi quan sát một cá thể năm 2004, loài này được giới khoa học biết đến và S. durrelli đã được mô tả thành một loài mới năm 2010. Nó chỉ được tìm thấy ở khu vực hồ Alaotra.

Cầy mangut Durrell có hình dáng tương tự cầy mangut đuôi nâu, với bộ lông màu nâu đỏ. Trong các mẫu vật được biết, một con cái, có chiều dài đầu và thân là 310 mm, chiều dài đuôi là 210 mm, và khối lượng cơ thể là 675 g. Một mẫu vật khác, một con đực, có chiều dài đầu và thân khoảng 330 mm, chiều dài đuôi 175 mm, và khối lượng cơ thể là 600 g. Dựa trên những dữ liệu hạn chế, S. durrelli có thể nhỏ hơn loài cầy mangut đuôi nâu.

Tham khảo

Tài liệu
 BirdLife International. 2010. Species factsheet: Tachybaptus rufolavatus . BirdLife International website. Downloaded on ngày 3 tháng 8 năm 2010.
 Durbin, J., Funk, S.M., Hawkins, F., Hills, D.M., Jenkins, P.D., Moncrieff, C.B. and Ralainasolo, F.B. 2010. Investigations into the status of a new taxon of Salanoia (Mammalia: Carnivora: Eupleridae) from the marshes of Lac Alaotra, Madagascar (subscription required). Systematics and Biodiversity 8(3):341–355.
 Garbutt, N. 1999. Mammals of Madagascar. Pica Press, 320 pp. ISBN 1-873403-52-6
 Garbutt, N. 2007. Mammals of Madagascar: A Complete Guide. A & C Black, 304 pp. ISBN 978-0-7136-7043-1
 Geoffroy Saint-Hilaire, I. 1839. Notice sur deux nouveaux genres de mammifères carnassiers, les Ichneumies, du continent African, et les Galidies, de Madagascar. Magasin de Zoologie (2)1:1–39 (bằng tiếng Pháp).
 Gill, V. 2010. New carnivorous mammal species found in Madagascar. BBC News. Downloaded on ngày 16 tháng 10 năm 2010.
 Mutschler, T., Randrianarisoa, A.J. and Peistner, A.T.C. 2001. Population status of the Alaotran gentle lemur Hapalemur griseus alaotrensis (subscription required). Oryx 35(2):152–157.

Động vật được mô tả năm 2010
D


title: Short Shetland

text:
Short Shetland là một loại tàu bay tầm xa, tốc độ cao của Anh, do hãng Short Brothers tại Rochester, Kent chế tạo trong Chiến tranh thế giới II. Nó được thiết kế làm tàu bay trinh sát tầm rất xa. Thiết kế Shetland dựa trên những kinh nghiệm của công ty khi sản xuất hàng loạt loại Short Sunderland.

Biến thể

Short S.35 Shetland I

Short S.40 Shetland II

Tính năng kỹ chiến thuật (S.35)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Barnes, C.H. and James, D.N. Shorts Aircraft since 1900. London, Putnam, 1989. ISBN 0-85177-819-4.
 Bowyer, Michael J.F. Aircraft for the Không quân Hoàng gia: The "Griffon" Spitfire, The Albemarle Bomber and the Shetland Flying-Boat. London: Faber & Faber Ltd., 1980. ISBN 0-571-11515-2.
 Buttler, Tony. British Secret Projects: Fighters & Bombers, 1935-1950. Hinckley, UK: Midland Publishing Ltd., 2004. ISBN 1-85780-179-2.
 Green, William. War Planes of the Second World War, Volume Five: Flying Boats. London: Macdonald & Co. (Publishers) Ltd., 1962 (5th Impression 1972). ISBN 0-356-01449-5.
 Jackson, A.J. British Civil Aircraft since 1919, Volume 2 (2nd Edition). London: Putnam, 1973. ISBN 0-370-10010-7.
 London, Peter. British Flying Boats. Stroud, UK: Sutton Publishing, 2003. ISBN 0-7509-2695-3.

Liên kết ngoài
Plans of Prototype 1 and civil version (1946)
Pictures gallery
Description and image at British Aircraft of WWII

Shetland
Máy bay thử nghiệm Anh 1940–1949
Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay thử nghiệm
Máy bay tuần tra
Máy bay ném bom
Máy bay trinh sát
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh


title: SNCAC NC.4-10

text:
SNCAC NC.4-10 là một loại thủy phi cơ ném bom ngư lôi/ném bom chế tạo ở Pháp vào cuối thập niên 1930.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Thủy phi cơ
Tàu bay
Máy bay quân sự Pháp thập niên 1930
Farman aircraft|F.410
SNCAC aircraft|NC.4-10
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Pháp


title: Yên Hiếu công

text:
Yên Hiếu công (chữ Hán: 燕孝公; trị vì: 492 TCN-455 TCN hoặc 464 TCN-450 TCN) hay Yên Khảo công (燕考公), là vị vua thứ 31 hoặc 32 của nước Yên - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Sử sách không ghi rõ quan hệ giữa Yên Hiếu công và vị vua trước là Yên Tiền Giản công hoặc Yên Hiến công. Do Sử ký xác nhận giữa Yên Tiền Giản công và Yên Hiếu công có Yên Hiến công, thời gian làm vua của Hiếu công bắt đầu từ 464 TCN, còn Trúc thư kỷ niên và Chiến Quốc sử xác định ông bắt đầu làm vua từ năm 492 TCN.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Yên trong thời gian ông làm vua.

Về năm mất của Hiếu công, sử sách ghi chép khác nhau. Sử ký ghi ông mất năm 450 TCN, tức là làm vua 15 năm; còn theo Trúc thư kỉ niên thì năm mất của ông là 455 TCN, tức là làm vua 28 năm. Sau khi ông mất, Yên Thành công lên nối ngôi. Sử sách không ghi rõ quan hệ giữa Thành công và Hiếu công.

Xem thêm
Yên Thành công
Yên Tiền Giản công

Ghi chú

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Yên Thiệu công thế gia

Vua nước Yên
Năm sinh thiếu
Mất năm 455 TCN


title: Đức Mẹ Lộ Đức

text:
Đức Mẹ Lộ Đức là một trong số nhiều tước hiệu mà người Công giáo dành cho Đức Mẹ Maria. Tước hiệu này xuất phát từ việc Đức Mẹ được cho là đã hiện ra với những cá nhân riêng biệt ở vùng Lourdes (Pháp), được phiên qua âm Việt là Lộ Đức.

Nổi bật nhất là các cuộc hiện ra vào ngày 11 tháng 2 năm 1858 với Bernadette Soubirous, khi đó mới là một bé gái 14 tuổi. Bernadette nói với mẹ rằng đã gặp một "bà đẹp" ở hang núi Massabielle trong khi đang đi nhặt củi với em gái và 1 người bạn. Các cuộc xuất hiện tương tự với hình dạng "người phụ nữ" cũng được báo cáo trên 17 lần nữa trong cùng năm đó.

Bernadette về sau đã được phong thánh bởi Công giáo La Mã. Nhiều người tin rằng việc Đức Mẹ hiện ra với Bernadette được xác thực bởi khả năng chữa bệnh "kỳ lạ" tại suối nước Lourdes. Tước hiệu "Đức Mẹ vô nhiễm nguyên tội" cũng được dùng để ám chỉ người phụ nữ hiện ra này. Hình tượng Đức Mẹ Lộ Đức được thấy ở nhiều thánh đường, nhà cửa và đặc biệt là ở các hang đá mô phỏng hang đá Lourdes.

Lịch sử
Tổng cộng đã có 18 cuộc "hiện ra" tại hang đá Massabielle từ tháng 2 cho tới tháng 7 năm 1858. Chín lần đầu là vào các ngày 11, 14, 18, 19, 20, 21, 23, 24, 25 tháng 2.

Lần thứ nhất vào buổi trưa ngày 11 tháng 2 năm 1858. Cùng đi với Bernadette có em gái là Marie-Antoinette và bạn gái là Jeanne Abadie. Khi đến trước hang đá Massabielle ở chỗ con kênh giao thoa với sông Gave, Marie và Jeanne lội qua trước để nhặt củi trong hang. Bernadette đang cúi xuống cởi tất để chuẩn bị lội theo.

Bernadette thuật lại như sau: "Thình lình tôi nghe thấy một cái gì đó như tiếng gió vi vu. Tôi ngoảnh đầu lại hướng về phía đồng cỏ gần bờ sông, song cây cối vẫn lặng lẽ, rõ ràng là tiếng động không xuất phát từ chúng. Đoạn tôi nhìn lên và thấy ngay trong động đá một người nữ mặc chiếc áo trắng dễ thương với chiếc dây thắt óng ánh. Trên chân của bà mỗi bên đều có một bông hồng màu vàng nhạt, cùng màu với những hột ở tràng chuỗi mân côi của bà" .

Bernadette giơ tay dụi mắt, rồi nhắm và mở ra, nhưng Bà vẫn ở đó, tiếp tục mỉm cười và ra dấu cho biết cô không lầm. Bernadette thò tay vào túi lấy tràng hạt và quỳ xuống. Khi Bernadette lần hạt xong Bà ra hiệu cho cô lại gần nhưng Bernadette không dám. Khi đó Bà lui vào trong và biến mất cùng với đám mây sáng.

Bernadette muốn giữ kín mọi sự, nhưng trên đường về nhà cô em gái đã gặng hỏi khiến cho cô kể lại chuyện xảy ra với điều kiện là không được nói với ai. Nhưng Marie Antoinette mách lại cho mẹ biết. Bà Soubirous cho là chuyện bịa đặt nên đánh cho hai con gái một trận.

Ba ngày sau đó Bernadette quay trở lại hang đá cùng với em gái và cô bạn. Bernadette đem theo một chai nước thánh như 1 sự kiểm chứng. "Nếu bà ấy đến từ Thiên Chúa, bà ấy sẽ ở lại, còn nếu bà ấy là quỷ dữ, bà ấy sẽ phải đi". Lát sau Bernadette kêu lên: "Bà ở đó! Bà ở đó!". Cô đứng dậy vội vã rảy nước thánh về phía bụi hồng và nói: "Nếu Bà đến nhân danh Thiên Chúa, thì xin hãy lại gần".

Ngày 18 tháng 2, lần đầu tiên Bà nói chuyện với Bernadette và xin cô hãy trở lại hằng ngày trong vòng 15 ngày kế tiếp. Đồng thời cũng yêu cầu Bernadette nói với các vị linh mục hãy xây cất lên một thánh đường ở đó. Bà còn nói với cô: "Ta không hứa cho con được hạnh phúc ở đời này nhưng đời sau".

Ngày 24 tháng 2, Bà yêu cầu Bernadette hãy cầu nguyện và sám hối thay cho các tội nhân. Ngày hôm sau bà bảo cô hãy uống nước ở rạch nước. Điều này khiến cho Bernadette bối rối vì chỉ có con sông Gave là dòng nước duy nhất ở đó. Nhưng bà ra dấu không phải sông mà là một tia nước nhỏ cạnh chỗ cô đang đứng: "Tôi chỉ thấy có một vài giọt nước, còn toàn là bùn. Tôi chụm tay lại để hớt lấy một chút nhưng không được, tôi liền cào đất lên. Tôi cố tìm lấy một ít giọt nước, nhưng mãi vào lần thứ bốn tôi mới có đủ lượng nước để uống".

Những người chứng kiến đã rất thất vọng khi thấy Bernadette bới đất nhưng rồi 1 dòng nước sạch từ đó chảy ra và nó đã nhanh chóng trở thành tâm điểm của những cuộc hành hương. Thông tin loan truyền từ vùng này qua vùng khác và người ta mang đến đây đủ thứ bệnh. Đã có nhiều bệnh nhân được ghi nhận là được chữa khỏi một cách thần kỳ. Bảy trong số trường hợp đầu tiên được xác nhận là thiếu một cách giải thích thấu đáo về mặt y khoa bởi giáo sư Verges vào năm 1860. Người đầu tiên được chứng nhận như một "phép lạ" là một phụ nữ có cánh tay bị biến dạng bởi một vụ tai nạn. Một số trường hợp chỉ khỏi bệnh trong thời gian ngắn rồi tái phát. Thậm chí có cả những vụ lừa đảo.

Những điều này đã khiến Giáo hội và chính quyền hết sức quan tâm. Từ tháng 4 tới tháng 10 năm 1858, chính quyền cấm dân chúng đến hang đá, cấm bất cứ người nào lấy nước từ mạch Massabielle. Một hàng rào bằng ván gỗ sẽ được dựng vững chãi trước cửa hang để ngăn cản mọi người lui tới hang. Những người vi phạm sẽ phải chịu hình phạt theo luật định. Muốn đến hang đá phải có giấy phép của hoàng đế Napoléon III .

Trong các cuộc hiện ra, Bernadette Soubirous đã nhiều lần hỏi về tên của bà, song bà chỉ mỉm cười. Sau cùng ngày 25 tháng 3 với cánh tay giang ra và đôi mắt ngước lên trời, bà phán rằng bà là Đấng Đầu Thai Vô Nhiễm Nguyên Tội. Bernadette Soubirous không hiểu kiểu nói "vô nhiễm nguyên tội" là gì. Vì thế cô đến gặp Linh mục và người này hiểu đó là Đức Mẹ Maria.

Ngày 7 tháng 4, những người có mặt trông thấy sự say mê của Bernadette như 1 sự xuất thần. Chính ngày đó bác sĩ Dozous đã quan sát thấy trong vòng 15 phút "phép lạ cây nến". Ngọn lửa của cây nến đã không gây ra vết cháy nào trên da thịt Bernadette trong lúc cô xuất thần và tham dự vào sự vô cảm. Lần cuối cùng vào ngày 16 tháng 7 năm 1858. Vì hang đá đã bị rào bởi lệnh của chính quyền, Bernadette cùng với dì Lucile và vài bạn gái đi đến bờ bên phải của sông Gave trong cánh đồng Ribère đối diện với hang đá. Tất cả quỳ gối và cầu nguyện. Sau một lúc Bernadette kêu lên: "Vâng, vâng, Mẹ đó! Mẹ mỉm cười với chúng ta và chào chúng ta bên trên hàng rào cản. Chưa bao giờ tôi thấy Mẹ đẹp như vậy". Đó lần cuối cùng được ghi nhận về việc Đức Mẹ hiện ra với Bernadette.

Những cuộc hành hương

Ngày 19 tháng 11 năm 1858, Ủy ban điều tra của Tòa giám mục đến hang đá lần đầu tiên. Sau khi xem xét tỉ mỉ các biến cố, tìm hiểu về Bernadette cũng như các phép lạ lành bệnh xảy ra mà các tín hữu nhận được tại hang đá Đức Mẹ, vị giám mục thừa nhận tính cách đích thực của các lần hiện ra và tuyên bố: "Maria đã thực sự hiện ra với Bernadette Soubirous". Điều này đã thiết lập sự tôn kính dành cho Đức Mẹ Maria ở Lourdes, cùng với Fatima là hai linh địa được nhiều người ghé thăm nhất. Mỗi năm có từ 4-6 triệu khách du lịch hành hương từ khắp mọi nơi trên thế giới.

Cuộc hành hương chính thức đầu tiên được tổ chức ngày mùng 4 tháng 4 năm 1864 nhân dịp khánh thành và đặt bức tượng Đức Mẹ vào hang đá trong sự hiện diện của 20.000 khách hành hương. Tượng bằng đá cẩm thạch Carrara do ông Joseph-Hugues Fabish người Lyon tạc. Tháng 5 năm 1866, hang Massabielle được làm phép.

Khi đường xe lửa nối liền Lộ Đức với Bayonne năm 1867 và với Toulouse vào năm 1868, các cuộc hành hương bằng xe lửa bắt đầu. Cuốn sách của ông Henri Lasserre tựa đề "Đức Mẹ Lourdes" xuất bản năm 1869 và được dịch ra 80 thứ tiếng khác nhau, đã làm cho sự kiện Lourdes được nhiều người biết đến hơn và do đó các cuộc hành hương với số lượng ngày càng lớn hơn.

Đặc biệt sau khi nước Pháp thua trận trong Chiến tranh Pháp - Phổ, các cuộc hành hương ngày càng lớn. Vào tháng 10 năm 1872 có "cuộc hành hương cờ". Năm 1873 có cuộc hành hương toàn quốc cầu nguyện và đền tội, người ta còn tổ chức các chuyến xe lửa chở các bệnh nhân đi hành hương Lourdes.

Từ 1-3 tháng 7 năm 1876 có lễ thánh hiến Vương cung thánh đường và đội triều thiên cho tượng Đức Mẹ bởi Giáo hoàng Piô IX. Ngày 16 tháng 7 năm 1883 kỷ niệm 25 năm Đức Mẹ hiện ra và lễ đặt viên đá đầu tiên xây Vương cung thánh đường Mân Côi. Trong năm đó đã có 230 cuộc hành hương. Năm 1908 kỷ niệm 50 năm Đức Mẹ hiện ra có 157 cuộc hành hương, trong đó 76 cuộc hành hương là của các tín hữu đến từ nước ngoài, tổng cộng có hơn 1 triệu người.

Suối nước Lourdes

Nước suối Lourdes được phân tích lần đầu tiên ngày 7 tháng 8 năm 1858 và cho thấy nó là nước bình thường. Nhà hóa học Filhon, giáo sư Đại học Toulouse liệt kê các thành phần hóa chất của nước. Bao gồm đầy đủ cả: Carbonat, clorat, silicat, calcium, sắt, mangesium, phosphor, amomiac, pồ-tạt và các muối khoáng khác.

"Từ những phân tích trên, chúng tôi kết luận: Mẫu nước mạch Lourdes không có gì đặc biệt, chỉ là nước uống bình thường, nó không chứa đựng chất nào chữa bệnh cả. Hiệu quả chữa bệnh của nó mà người ta gán cho không nằm trong nước. Tối thiểu nền văn minh khoa học hiện đại xác minh như vậy. Các muối khoáng tan trong nước không có chi khác biệt với nước uống bình thường khác. Uống nước này không gây hiệu quả có hại hoặc có lợi nào cả".

Các phép lạ

Năm 1882, một ủy ban khoa học với mục đích nghiên cứu và xác nhận các phép lạ tại Lourdes được thành lập. Tiếp đó, văn phòng quan sát y khoa do Giáo hoàng Piô X thành lập năm 1905. Văn phòng này dựa theo các tiêu chuẩn được định nghĩa bởi Hồng y Lamberti, tức Giáo hoàng Biển Đức XIV tương lai. Nó hoàn toàn được làm việc về mặt chuyên môn y khoa chứ không chịu quyền kiểm soát của giáo hội.

Làm việc trong văn phòng này có các bác sĩ chuyên môn không phân biệt tôn giáo. Họ quan sát ghi nhận các vụ khỏi bệnh lạ lùng và trình lên Ủy ban y khoa quốc tế xác nhận. Nếu thấy đó là các vụ khỏi bệnh không thể nào giải thích được trên bình diện y khoa theo các hiểu biết hiện thời. Tiếp đến sau khi có các thẩm định khác Giáo hội có thể khẳng định việc lành bệnh là một phép lạ.

Các điều kiện được đưa ra bao gồm:
 Việc chẩn bệnh ban đầu phải được kiểm thực và xác nhận không có sự nghi ngờ nào.
 Căn bệnh phải được coi là không thể chữa trị được nữa theo các hiểu biết y khoa hiện hành.
 Việc khỏi bệnh phải liên quan tới một lần viếng thăm Lourdes, có thể không đòi phải dìm mình trong nước suối.
 Việc khỏi bệnh phải tức khắc, với việc chấm dứt nhanh chóng các triệu chứng hay các dấu hiệu của bệnh.
 Việc khỏi bệnh phải hoàn toàn, không còn có các dấu vết khó chịu.
 Việc khỏi bệnh phải vĩnh viễn, không mắc lại.

Cho tới nay trên tổng số 7.000 vụ khỏi bệnh không thể giải thích được trên bình diện y khoa, tuy nhiên chỉ có 68 trường hợp khỏi bệnh tại Lourdes được Giáo hội chính thức thừa nhận là phép lạ. Các phép lạ được công nhận ở Lourdes là một trong những nơi ít gây tranh cãi nhất trong thế giới Công giáo. Tất cả các bác sĩ phù hợp với chuyên môn có quyền truy cập không giới hạn vào các dữ liệu và các văn bản của Cục Y tế Lourdes bao gồm cả các trường hợp đã được công nhận chính thức là phép lạ và các trường hợp chưa. Các trường hợp khỏi bệnh đều được đưa ra thảo luận công khai và đưa lên các phương tiện truyền thông vào thời điểm đó. Tuy nhiên, có một vài trường hợp lúc đầu cơ quan y tế xác định chắc chắn là không thể lý giải được hóa ra không phải là phép lạ, bởi vì bệnh xuất hiện trở lại trong những năm sau đó.

Vị trí trong Giáo hội Công giáo

Xác nhận phép lạ

Ngày 18 tháng 1 năm 1862, Giám mục Tarbes-Lourdes tuyên bố là sự lạ Bernadette đã được thị kiến là đúng sự thật, đáng tin:"Chúng tôi lấy căn cứ từ một ủy ban bao gồm các nhà trí thức, thánh thiện, có học vấn và các linh mục giàu kinh nghiệm đã tiến hành các câu hỏi với những đứa trẻ, nghiên cứu các sự kiện, kiểm tra tất cả mọi thứ và cân nhắc kỹ lưỡng các bằng chứng. Chúng tôi cũng đã liên lạc về giới khoa học, và sau cùng chúng tôi tin rằng các cuộc hiện ra là siêu nhiên và thần thánh. Quả thực, những gì Bernadette trông thấy là Đức Trinh Nữ. Niềm tin của chúng tôi dựa trên lời tường thuật của Bernadette, nhưng còn trên tất cả những điều đã xảy ra, không có cách lý giải nào khác hơn là sự can thiệp của Thiên Chúa".

Do các cuộc hiện ra chỉ với tư cách cá nhân nên người Công giáo không bắt buộc phải tin chúng là sự thật. Nhưng trong niềm tin Công giáo, như Bernadette đã nói: "Người ta phải có niềm tin và cầu nguyện, nước sẽ không nhiệm mầu nếu không có đức hạnh và không có lòng tin". .

Lễ kính

Năm 1890, Giáo hoàng Lêô XIII ban phép mừng lễ Đức Mẹ Lourdes trong Giáo phận Tarbes. Lễ này đã được Giáo hoàng Piô X chính thức đưa vào lịch phụng vụ vào năm 1907, lễ được cử hành vào ngày 11 tháng 2, là ngày Đức Mẹ hiện ra lần đầu tiên.

Lễ Đức Mẹ Lourdes ban đầu là lễ kính được cử hành trong toàn Giáo hội, nhưng sau cuộc cải cách phụng vụ của Công đồng Vaticanô II chỉ còn là lễ nhớ không bắt buộc .

Lời cầu nguyện

Lời cầu nguyện sau đây được người Công giáo sử dụng nhằm tôn kính Đức Mẹ Lourdes:

"Lạy Mẹ Maria, Mẹ Thiên Chúa, Đấng Trinh nữ vô nhiễm nguyên tội. Mẹ đã hiện ra 18 lần với thánh Bernadette tại hang đá Lộ Đức để nhắc nhở các Kitô hữu về sự thật mà Tin Mừng đòi hỏi. Mẹ kêu gọi chúng con cầu nguyện, sám hối, tham dự Thánh Thể và sống đời sống của Hội thánh. Để đáp lại lời kêu cầu của Mẹ, con xin dâng hiến thân xác con cho con Mẹ là Đức Giêsu. Xin hãy làm cho con sẵn lòng thực hiện những gì Người dạy bảo. Nhiệt thành trong đức tin, thánh hóa trong việc làm, tận tâm với những người đau yếu, an ủi người đau khổ, giải hòa giữa mọi người và cho thế giới được hòa bình. Tất cả những điều con kêu cầu, con tin rằng sẽ được Mẹ nhận lời. Chúc tụng Maria, Mẹ Thiên Chúa, Đấng Đầu Thai Vô Nhiễm Nguyên Tội, Đức Mẹ Lộ Đức, cầu nguyện cho chúng con. Thánh Bernadette, cầu cho chúng con".

Các giáo hoàng với Lộ Đức
Trong 150 năm qua, các Giáo hoàng luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với sự kiện Đức Mẹ hiện ra tại Lourdes.

Tín điều "Đức Mẹ vô nhiễm nguyên tội" được Giáo hoàng Piô IX xác định vào ngày 8 tháng 12 năm 1854 qua sắc chỉ Ineffabilis Deus; Denzinger 2803:

Năm 1907, Giáo hoàng Piô X lập lễ Đức Mẹ Lộ Đức khắp thế giới. Cũng trong năm đó ông ban hành thông điệp Pascendi Dominici Gregis đặc biệt nhấn mạnh đến việc tôn kính Đức Maria tại Lộ Đức. Giáo hoàng Piô XI, khi làm tổng giám mục Milan đã đến viếng thăm Lộ Đức. Ông là người đã tôn phong Bernadette lên hàng chân phước vào năm 1925 và lên hàng hiển thánh vào năm 1933. Năm 1958 kỷ niệm 100 năm Đức Mẹ hiện ra tại Lộ Giáo hoàng Piô XII muốn đến Lộ Đức để cử hành thánh lễ nhân cuộc hành hương của Phong trào Công nhân công giáo tiến hành Pháp.

Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đến thăm Lourdes ba lần và là nơi ông đến tông du cuối cùng trước khi qua đời. Năm 2004 trong cuộc viếng thăm Lourdes, ông nói:

Giáo hoàng Biển Đức XVI đến thăm Lourdes vào dịp kỷ niệm 150 năm Đức Mẹ hiện ra vào tháng 9 năm 2008.

Tầm nhìn khác

Phép lạ là sự kiện quan trọng trong Kinh Thánh Kitô giáo và do đó là một phần sự mặc khải của Thiên Chúa cho các tín hữu trung tín. Tuy nhiên, sự ra đời của chủ nghĩa duy lý và khoa học xã hội luôn cố gắng tìm kiếm lời giải thích một cách tự nhiên cho các phép lạ nói chung và đặc biệt là sự kiện Lourdes nói riêng.

Có những ý kiến cho rằng, có những hình ảnh tương tự với Đức Mẹ Lourdes đã được mô tả từ trước đó. Bernadette đã mô tả sự xuất hiện của người phụ nữ là uo Petito damizelo ("một người con gái nhỏ bé") vào khoảng 12 tuổi. Bernadette nhấn mạnh rằng hình ảnh xuất hiện không cao hơn mình. Chỉ cao khoảng 1,40m, Bernadette có dáng hình nhỏ bé của 1 trẻ em thiếu sự chăm sóc đầy đủ.

Bernadette mô tả hình ảnh trong các cuộc hiện ra là một người con gái mặc áo choàng trắng dài với một dây thắt màu xanh quấn quanh eo. Trên thực tế đây là đồng phục của một nhóm sinh hoạt tôn giáo được gọi là Trẻ em của Đức Maria mà Bernadette đã không được phép tham gia (mặc dù cô đã được nhận vào sau khi các cuộc hiện ra). Dì của Bernarde là thành viên của nhóm này trong thời gian dài.

Bức tượng hiện đang được đặt trong hang đá Massabielle được tạc bởi nhà điêu khắc người Lyon Joseph-Hugues Fabisch vào năm 1864. Mặc dù bức tượng đã trở thành biểu tượng của Đức Mẹ Lourdes trên khắp thế giới nhưng kích thước của bức tượng hoàn toàn không giống với những mô tả của Bernadette, nhưng phù hợp với hình ảnh truyền thống về Maria. Khi nhìn thấy bức tượng, Bernadette đã tỏ ra thất vọng sâu sắc với hình ảnh mà cô đã gặp.

Có nhiều cuộc được cho là sự hiện ra của Đức Maria xảy ra ở nhiều lứa tuổi và nền văn hóa khác nhau. Những mô tả của Bernadette có những nét tương đồng với các cuộc hiện ra khác trước đó. Có khả năng Bernadette đã biết đến những thông tin này, và thậm chí có thể đã bị ảnh hưởng để thêu dệt thành những mô tả của mình.

Vào năm 1846 (trước sự kiện Lourdes 12 năm), ở xóm nhỏ hẻo lánh tên La Salette cách Lourdes chừng vài km, hai mục đồng là Mélanine Máthieu, 14 hoặc 15 tuổi, và Maximin Giraud, 11 tuổi đã mô tả việc nhìn thấy một vòng tròn ánh sáng lớn sau đó là hình ảnh Đức Maria và một thánh đường đã được xây dựng ở đây.

Đặc biệt là một cuộc hiện ra vào đầu thế kỷ XVI (năm 1515), ở gần Garaison (một phần của Monléon-Magnoac) một bé gái 12 tuổi tên là Anglèze de Sagazan đã gọi hình ảnh mình nhìn thấy là Đức Maria. Câu chuyện của Anglèze có nhiều nét tương đồng với Bernadette, cô là một cô gái ngoan đạo nhưng cực kỳ ít học và nghèo khổ. Giống như Bernadette, cô là người duy nhất có thể nhìn thấy Đức Mẹ (những người khác dường như nghe thấy âm thanh lạ). Tuy nhiên phép màu được tạo ra nghiêng về việc cung thấp thực phẩm cho người nghèo khổ hơn là chữa lành bệnh tật như tại Lourdes. Tại thời điểm xảy ra cuộc hiện ra với Bernadette, Garaison là một trung tâm của các cuộc hành hương và lòng sùng kính đối với Mẹ Maria.

Chú thích

F
F
Danh hiệu Mẹ Maria
Pháp năm 1858
Địa điểm hành hương kính Đức Mẹ Maria


title: Cirkut (nhà sản xuất)

text:
Henry Russell Walter, được biết đến với nghệ danh Cirkut, là một nhà sản xuất thu âm và đồng thời cũng là một người viết bài hát người Canada hiện đang sinh sống ở Los Angeles, California. Anh đã sản xuất và sáng tác ca khúc cho nhiều nghệ sĩ quốc tế như Britney Spears, Ke$ha, Rihanna, Katy Perry, Nicki Minaj, B.o.B, Lil Wayne và Taylor Swift.

Danh sách đĩa nhạc

Tham khảo

 http://www.billboard.com/new-releases/track-review-rihanna-where-have-you-been-1006907362.story#/new-releases/track-review-rihanna-where-have-you-been-1006907362.story  Retrieved ngày 5 tháng 4 năm 2012.
http://www.billboard.com/new-releases/track-review-adam-lambert-better-than-i-1005768152.story#/new-releases/track-review-adam-lambert-better-than-i-1005768152.story  Retrieved ngày 5 tháng 4 năm 2012.
http://www.trendingrecords.com/2012/02/premiere-adam-lambert-better-than-i-know-myself/  Retrieved ngày 5 tháng 4 năm 2012.
http://thedreammachinemusic.com/  Retrieved ngày 5 tháng 4 năm 2012.
http://buzzworthy.mtv.com/2012/04/17/meiko-the-wanted-marina-the-diamonds-new-pop-music/ Retrieved ngày 5 tháng 4 năm 2012.
http://smashleaks.co.uk/site/2012/05/02/album-stream-b-o-b-strange-clouds/7814/  Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://www.allureofsound.com/?tag=adam-lambert Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://www.thestar.com/entertainment/article/547398 Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://thehypefactor.com/category/songs/dance-songs/ Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://content.usatoday.com/topics/more+articles/max+martin Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://adamlambertobsession.blogspot.com/ Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://www.sing365.com/music/lyric.nsf/Broken-Hearted-lyrics-Karmin/982F3ACD586569EA482579B10030B034  Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://swedishcharts.com/showperson.asp?name=Henry+Walter Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://www.discogs.com/Taio-Cruz-TYO/release/3298959 Retrieved ngày 5 tháng 7 năm 2012
http://www.ultratop.be/en/showperson.asp?name=Henry+Walter Retrieved ngày 5 tháng 8 năm 2012
http://www.ghostriderradio.net/tag/henry-walter/  Retrieved ngày 5 tháng 8 năm 2012
http://adamtopia.com/index.cgi?action=display&board=daily&thread=856&page=1 Retrieved ngày 5 tháng 9 năm 2012
http://www.aux.tv/2012/04/top-5-pop-releases-april/  Retrieved ngày 5 tháng 9 năm 2012

Nhà sản xuất thu âm Canada
Nhân vật còn sống


title: Allan Warren

text:
Michael Allan Warren (sinh ngày 26 tháng 10 năm 1948 tại Wimbledon, London) là một nhà văn xã hội người Anh, nhiếp ảnh gia, và diễn viên. Tác phẩm của ông bao gồm các tác phẩm của nhiều nhân vật nổi tiếng trong cuối thập niên 1960, thập niên 70 vào những năm 80, chẳng hạn như các thành viên của Hoàng gia Anh, các chính trị gia có ảnh hưởng và các nghệ sĩ âm nhạc và văn học cũng như một số người nổi tiếng của Hollywood của thời đại.

Tham khảo

Nhà viết kịch Anh
Nhiếp ảnh gia Anh
Nam diễn viên sân khấu Anh
Nhà văn từ Luân Đôn
Nghệ sĩ Luân Đôn
Nhà soạn kịch Vương quốc Liên hiệp Anh
Nhiếp ảnh gia Vương quốc Liên hiệp Anh
Nhiếp ảnh gia chân dung


title: Hàn Chiêu Ly hầu

text:
Hàn Chiêu Li hầu (chữ Hán: 韓昭釐侯; trị vì: 362 TCN - 333 TCN), còn gọi là Hàn Chiêu hầu hay Hàn Ly hầu, tên thật là Hàn Vũ, là vị vua thứ sáu của nước Hàn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Hàn Vũ là con trai của Hàn Ý hầu, vị vua thứ 5 nước Hàn. Năm 363 TCN, Hàn Ý hầu mất, Hàn Vũ lên nối ngôi, tức Hàn Chiêu Li hầu.

Trị vì
Hàn Chiêu hầu lên ngôi đúng thời điểm nước Tần bắt đầu khuếch trương về phía đông. Năm 362 TCN, Tần Hiến công đánh Hàn, Hàn thua trận, mất 6 thành. Nhân đó, nước Tống nhỏ bé cũng tấn công Hàn, chiếm đất Hoàng Trì năm 361 TCN.

Sau mấy năm củng cố lực lượng, năm 357 TCN, Hàn Chiêu hầu tấn công nhà Đông Chu, chiếm Hình Khâu.

Năm 353 TCN, Hàn Chiêu Li hầu phái quân đánh nước Triệu, chiếm được Liêu Lăng quan. Năm 351 TCN, một viên quan nhỏ là Thân Bất Hại khuyên Chiêu Ly hầu không tiến quân nữa. Chiêu Li hầu nghe vậy, cho Thân Bất Hại là người giỏi, phong làm tướng quốc. Trong suốt 14 năm làm tướng quốc từ 351 TCN đến 337 TCN, Thân Bất Hại đã tiến hành nhiều cải cách, ngoại giao chủ trương không bừa bãi gây chiến với nước ngoài, làm Hàn trở thành một nước lớn. Tương truyền có lần Thân Bất Hại tiến cử anh của mình làm quan, nhưng Chiêu Ly hầu không cho, bảo: "Xưa nay trị quốc phải có phép tắc, hiện nay mà quả nhân nghe theo lời ông, tức là phá hoại phép tắc. Phải biết tuân thủ phép tắc, nghiêm chỉnh chấp hành thưởng phạt, dùng người phải có chế độ, không thể nghe theo lời tiến cử mà tuỳ tiện dùng." Thân Bất Hại nghe thế cảm phục, thỉnh tội với Chiêu Ly hầu. Bởi vậy đời sau vẫn thường khen Chiêu Ly hầu là vị quân chủ chân chính.

Tuy nhiên, về mặt ngoại giao, Hàn Chiêu hầu vẫn phải thần phục nước Tần. Năm 352 TCN, ông sang triều kiến Tần Hiếu công.

Năm 343 TCN, Chu Hiển Vương phong Tần Hiếu công làm tây bá, Chiêu Ly hầu đích thân đến chúc mừng.

Năm 337 TCN, Thân Bất Hại mất. Cùng năm, Hàn Ly hầu cùng Sở Uy vương, Triệu Túc hầu sai sứ thông hiếu với Tần.

Sau khi Thân Bất Hại qua đời, nước Tần lại gây chiến, đánh bại quân Hàn ở Nghi Dương.

Hàn Chiêu hầu dùng Trương Khai Địa làm tướng quốc thay Thân Bất Hại.

Qua đời
Năm 333 TCN, Hàn Chiêu Ly hầu mất. Ông ở ngôi được 30 năm. Con ông là Hàn Khang lên nối ngôi, tức là Hàn Tuyên Huệ vương.

Xem thêm
Hàn Ý hầu
Hàn Tuyên Huệ vương
Thân Bất Hại

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Hàn thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Ghi chú

Vua nước Hàn
Năm sinh thiếu
Mất năm 333 TCN


title: Lễ cưới của Vương tử Edward và Sophie Rhys-Jones

text:
Lễ cưới của Vương tử Edward, Bá tước xứ Wessex và Sophie Rhys-Jones đã diễn ra vào ngày 19 tháng 6 năm 1999 ở Nhà thờ St George tại Lâu đài Windsor. Con út của Nữ vương, Edward, đã được phong Bá tước xứ Wessex và Tử tước xứ Severn vài giờ trước buổi lễ.

Gặp nhau
Vương tử Edward, con út của Elizabeth II, đã gặp Sophie Rhys-Jones tại một sự kiện quần vợt vào năm 1993. Vương tử Edward đã công bố đính hôn với Sophie vào ngày 06 Tháng 1 năm 1999. Edward đính hôn Sophie với một chiếc nhẫn đính hôn tinh tế 2-karat kim cương hình bầu dục, hai bên là hai hình trái tim đá quý bằng vàng trắng 18-karat. Chiếc nhẫn đính hôn này được thực hiện bởi Asprey và Garrard (nay Garrard & Co) và nó là giá trị ước tính khoảng £ 105.000.

Lễ cưới
Đám cưới đã diễn ra tại Chapel St George, Windsor Castle. Vì đây không phải là sự kiện quan trọng nên Thủ tướng Anh Tony Blair và các chính trị gia khác không được mời. Thay vì váy, đôi vợ chồng yêu cầu khách tham dự mặc áo màu tối và không đội mũ để phản ánh mong muốn của mình cho một đám cưới hoàng gia mật hơn.

Phát sóng

Buổi phát sóng trực tiếp truyền hình của hôn lễ thu hút ước tính 200 triệu người xem từ khắp nơi trên thế giới.

Khách mời
Hôn lễ có sự tham dự của 550 đến 560 khách.

Họ nhà trai
 Her Majesty Nữ vương Elizabeth II and His Royal Highness Công tước xứ Edinburgh
 Her Majesty Thái hậu Elizabeth
 His Royal Highness Charles, Thân vương xứ Wales (hiện là Charles III)
 His Royal Highness Vương tôn William xứ Wales
 His Royal Highness Vương tôn Harry xứ Wales

 His Royal Highness Công tước xứ York
 Her Royal Highness Vương tôn nữ Beatrice xứ York
 Her Royal Highness Vương tôn nữ Eugenie xứ York
 Her Royal Highness Anne, Vương nữ Vương thất and Cmdr. Timothy Laurence
Peter Phillips
Zara Phillips
 Her Royal Highness Vương nữ Margaret, Bá tước phu nhân xứ Snowdon

Họ nhà gái
 Christopher and Mary Rhys-Jones

Các nhân vật Vương thất khác
 His Majesty The Sultan of Brunei
 Her Majesty Vương hậu Anne-Marie của Hy Lạp
 His Royal Highness Thân vương xứ Asturias
 Their Royal Highnesses Vương tử Joachim của Đan Mạch và Công nương Alexandra của Đan Mạch

Các khách mời quan trọng khác
 Anthony Andrews
 John Cleese
 Billy Connolly
 Sir David Frost
 Stephen Fry
 Ruthie Henshall
 Andrew Lloyd Webber

Chú thích

Anh năm 1999
Hoàng gia Anh
Hôn lễ hoàng gia châu Âu
Lễ cưới Hoàng gia Anh
Lịch sử Berkshire


title: Deborah Kara Unger

text:
Deborah Kara Unger (sinh 12 tháng 5 năm 1966) là một diễn viên Canada.

Danh mục phim

Giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1966
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên điện ảnh Canada
Nữ diễn viên truyền hình Canada
Nữ diễn viên Canada thế kỷ 20
Nữ diễn viên Canada thế kỷ 21


title: Đinh Cao Nghĩa

text:
Đinh Cao Nghĩa (sinh năm 1959). Hiện là huấn luyện viên đội Than Quảng Ninh. Ông từng là cầu thủ của đội thập cuối thập niên 70 đầu thập niên 80. Năm 2005 ông bổ nhiệm làm huấn luyện viên đội Than Quảng Ninh.

Tham khảo

Huấn luyện viên bóng đá Việt Nam


title: Yên Giản công

text:
Yên Giản công (chữ Hán:燕簡公) có thể đề cập đến:

Danh sách
 Yên Giản công Cơ Khoản, vị quân chủ thứ 26 của nước Yên, có thụy hiệu khác là Huệ Công, trị vì 544 TCN－536 TCN
 Yên Giản công, vị vua thứ 30 của nước Yên, trị vì 504 TCN-493 TCN.
 Yên Giản công, tên húy là Cơ Tái (姬載), có thụy hiệu khác là Hy Công hoặc Ly Công, vị vua thứ 34 của nước Yên, trị vì 414 TCN-373 TCN.

Xem thêm
 Giản công
 An Giản công
 Trang Giản công
 Văn Giản công
 Yên Hoàn Công
 Yên Văn Đế
Yên Chiêu Vũ Đế
Yên Chiêu Vương
Yên Văn Công
Thành Giản Bá

Thụy hiệu


title: Loạn Tô Tuấn

text:
Loạn Tô Tuấn (chữ Hán: 蘇峻之亂, Tô Tuấn chi loạn), gọi đầy đủ là loạn Tô Tuấn, Tổ Ước (chữ Hán: 蘇峻, 祖約之亂, Tô Tuấn, Tổ Ước chi loạn) nổ ra vào năm Hàm Hòa thứ 2 (327) đời Đông Tấn, do Lịch Dương nội sử Tô Tuấn phát động, liên kết với Trấn tây tướng quân Tổ Ước, đến năm thứ 4 (329) mới kết thúc.

Bối cảnh

Diễn biến

Dữu Lượng lầm lỡ
Mùa xuân năm Hàm Hòa thứ 2 (327), Dữu Lượng muốn gọi Tô Tuấn về triều, không ai dám nói gì, một mình Biện Khổn tranh luận rằng: binh lực của Tuấn cường thịnh; Lịch Dương (nhiệm sở của Tuấn)  cách chỉ Kiến Khang một con sông, đi lại không đến một ngày đường. Lượng không nghe. Khổn bèn gởi thư nhắn Giang Châu thứ sử Ôn Kiệu làm ngoại viện, Kiệu gởi thư về can ngăn, cho rằng triều đình không chống nổi Tuấn, Lượng vẫn không nghe.

Nghe tin Tô Tuấn từ chối về triều, Ôn Kiệu muốn đưa quân quay về bảo vệ Kiến Khang, các quận Tam Ngô  cũng muốn dấy quân cần vương. Lượng đều không nghe, còn gởi thư cho Kiệu rằng: "Ta lo mặt tây (Nguyên văn: tây thùy ), hơn là Lịch Dương, anh không được qua khỏi Lôi Trì  dù chỉ một bước."

Sau khi Tô Tuấn kháng mệnh, Thượng thư tả thừa Khổng Thản, Tư đồ tư mã  Đào Hồi kiến nghị với Vương Đạo: "Nhân lúc Tuấn chưa đến, gấp chặn ngang Phụ Lăng , giữ các nơi thuộc Giang Tây như cửa Đương Lợi  , hắn ít ta nhiều, một trận là xong. Vào lúc Tuấn chưa về, còn có thể đến bức thành trì của hắn. Bây giờ không ra tay, Tuấn ắt đến trước. Tuấn đến thì lòng người sợ hãi, khó mà chiến đấu. Cơ hội này không thể bỏ lỡ!" Đạo đồng ý, nhưng Dữu Lượng lại không nghe. Tháng 12, Cô Thục thất thủ, Lượng mới hối hận.

Tháng 2 năm thứ 3 (328), Tuấn đã vượt sông, Đào Hồi nói với Dữu Lượng: "Tuấn cho rằng Thạch Đầu là trọng địa quân sự, không dám xâm phạm, ắt nhắm hướng Tiểu Đan Dương, theo Nam đạo mà đến; nên phục binh đón đánh của hắn, một trận thì có thể bắt được!" Lượng không nghe. Quả nhiên Tuấn theo đường ấy, gặp nhiều trắc trở, Lượng nghe tin, lại hối hận.

Tổ Ước hưởng ứng
Tuấn biết Tổ Ước oán triều đình, bèn sai tham quân Từ Hội mời Ước làm chủ, cùng đánh dẹp Dữu Lượng. Ước mừng lắm, các cháu là Tổ Trí, Tổ Diễn khuyên Ước làm theo. Tiếu Quốc nội sử Hoàn Tuyên can Trí không được, đến gặp Ước, cũng không được gặp, bèn tuyệt giao với Ước. Trong khi Ước đi Lịch Dương, Tuyên đưa quân đến đóng trại ở núi Mã Đầu.

Tháng 11 năm Hàm Hòa thứ 2 (327), Ước sai con trai của Tổ Địch là Bái nội sử Tổ Hoán, em vợ của Tổ Địch là Hoài Nam thái thú Hứa Liễu đưa quân đến hội họp với Tuấn. Vợ của Tổ Địch cũng là chị của Liễu cố can, Ước không nghe.

Triều đình phòng bị
Dữu Lượng lấy Biện Khổn làm Thượng thư lệnh, lãnh Hữu vệ tướng quân, lấy Cối Kê nội sử Vương Thư  coi việc Dương Châu thứ sử. Ngô Hưng thái thú Ngu Đàm làm Đốc quân sự của các quận Tam Ngô.

Nghe tin Cô Thục thất thủ, triều đình cho giới nghiêm Kinh sư, lấy Dữu Lượng làm Giả tiết, Đô đốc chinh thảo chư quân sự, lấy Tả vệ tướng quân Triệu Dận làm Lịch Dương thái thú, sai Tả tướng quân Tư Mã Lưu đưa quân giữ Từ Hồ để chống lại Tuấn; lấy Xạ Thanh hiệu úy (tiền nhiệm) Lưu Siêu làm Tả vệ tướng quân, Thị trung Trử Sáp giữ chức Chinh thảo quân sự. Em Lượng là Dữu Dực được Bạch y lãnh chức, đưa mấy trăm người đi phòng bị Thạch Đầu.

Tuyên Thành nội sử Hoàn Di khởi binh cần vương, đóng quân ở Vu Hồ. Hàn Hoảng phá được, nhân đó tiến đánh huyện Tuyên Thành . Di lui về giữ Quảng Đức. Hoảng cướp bóc các huyện rồi lui về. Từ Châu thứ sử Si Giám muốn lãnh quân cần vương, Dữu Lượng lấy cớ ông ta phải phòng bị phương bắc, không cho.

Tháng giêng năm thứ 3 (328), quân cần vương của Ôn Kiệu về đến Tầm Dương.

Tô Tuấn tấn công
Tháng 12 năm Hàm Hòa thứ 2 (327), Tô Tuấn sai bộ tướng là bọn Hàn Hoảng, Trương Kiện tập kích chiếm được Cô Thục , lấy được gạo, muối .

Hàn Hoảng tập kích Tư Mã Lưu ở Từ Hồ. Lưu sợ đến phát run, vào lúc sắp giao chiến, ăn chả nướng cũng không biết miệng của mình ở đâu. Lưu thua trận bị giết.

Tô Tuấn soái bọn Tổ Hoán, Hứa Liễu đưa 2 vạn quân vượt sông từ bến Hoành Giang, lên bờ ở Ngưu Chử, tiến quân đến Lăng Khẩu , liên tiếp đánh bại đài quân.

Tháng 2 năm thứ 3 (328), Tuấn đến núi Phúc Chu thuộc Tưởng Lăng , đi qua Tiểu Đan Dương , bị lạc, lại thêm trời tối, nhờ tìm được cư dân địa phương dẫn đường mới có thể tiếp tục tiến lên. Trong khoảng thời gian này, phản quân chẳng còn hàng ngũ, trận thế gì cả!

Kinh thành thất thủ
Triều đình lấy Biện Khổn làm Đô đốc đại hành đông chư quân sự, cùng Thị trung Chung Nhã soái bọn Quách Mặc, Triệu Dận đưa quân giao chiến với Tuấn ở Tây Lăng , bọn Khổn đại bại, tử thương mấy ngàn người.

Tô Tuấn tấn công Thanh Khê sách, Biện Khổn soái các cánh quân chống cự, không thể địch nổi. Tuấn nương theo chiều gió phóng hỏa, đốt các cơ quan Đàì, Tỉnh  cùng Doanh, Tự, một lúc thì cháy sạch. Trên lưng Khổn có cái nhọt mới khỏi, vết thương còn chưa liền da, gắng sức soái tả hữu khổ chiến mà chết; hai con trai Chẩn, Hu ở phía sau cũng xông vào phản quân mà chết.

Đan Dương doãn Dương Mạn cầm quân giữ cửa Vân Long, cùng Hoàng môn thị lang Chu Đạo, Lư Giang thái thú Đào Chiêm đều tử trận. Dữu Lượng soái quân sắp sửa bày trận ở trong cửa Tuyên Dương, chưa xong, tướng sĩ đều bỏ khí giới tan chạy. Lượng cùng em trai Dịch, Điều, Dực cùng Quách Mặc, Triệu Dận chạy đến Tầm Dương, nương nhờ Ôn Kiệu.

Quan dân kêu khóc
Phản quân vào Đài thành, tư đồ Vương Đạo gọi thị trung Trử Sáp đưa Tấn Thành đế ra khỏi Chánh điện. Sáp lập tức đi qua cửa nách vào cung, tự mình ẵm Đế lên điện trước Thái Cực. Đạo cùng Quang lộc đại phu Lục Diệp, Tuân Tung, Thượng thư Trương Khải đứng quanh Ngự sàng che cho Đế, lấy Lưu Siêu làm Hữu vệ tướng quân, sai cùng Chung Nhã, Trử Sáp đứng 2 bên tả hữu, Thái thường Khổng Du mặc triều phục giữ Thần miếu. Khi ấy bá quan tan chạy, cung điện tiêu điều, Tuấn đưa quân xông vào, nạt Sáp đi xuống. Sáp đứng yên tại chỗ, kêu lớn: "Tô Quan quân  đến gần Chí tôn, quân nhân sao được phép làm vậy!." Vì thế Tuấn không dám lên điện.

Nhưng phản quân xông vào hậu cung, từ cung nhân cho đến những kẻ ở bên cạnh Thái hậu đều bị cướp bóc, cưỡng bức. Tuấn bắt bớ bá quan đi lao dịch, đánh đập không chừa ai, lệnh cho họ khuân vác lên núi Tưởng . Lại lột sạch quần áo của mọi người, khiến năm nữ đều phải kết cỏ che thân, không còn cỏ thì lấy bùn đất đắp lên; tiếng kêu khóc vang dội khắp nơi.

Khi ấy trong kho có 20 vạn xúc vải, 5000 cân vàng bạc, ức vạn (1 tỷ) tiền, mấy vạn xúc lụa, số lượng này tuy được nói quá lên, nhưng đều bị Tuấn lấy sạch; chỉ còn lại mấy thạch gạo để nấu cơm cho Đế.

Tuấn làm chiếu đại xá, chỉ không tha cho anh em Dữu Lượng. Cho Vương Đạo giữ nguyên quan chức. Lấy Tổ Ước làm Thị trung, Thái úy, Thượng thư lệnh; Tuấn tự làm Phiếu kị tướng quân, Lục thượng thư sự; Hứa Liễu làm Đan Dương doãn, Mã Hùng làm Tả vệ tướng quân, Tổ Hoán làm Kiêu kị tướng quân. Dặc Dương vương Tư Mã Dạng đến ca ngợi công lao của Tuấn, được khôi phục làm Tây Dương vương, Thái tể, Lục thượng thư sự .

Tuấn điều quân tấn công Ngô Quốc nội sử Dữu Băng, Băng bỏ quận  chạy đến Cối Kê. Tuấn lấy Thị trung Thái Mô làm Ngô nội sử.

Đào Khản cần vương
Dữu Lượng đến Tầm Dương tuyên chiếu của Thái hậu, phong quan chức cho Ôn Kiệu, Si Giám. Kiệu không nhận, lại tỏ ra đại lượng, tuy Dữu Lượng thua chạy, vẫn chu cấp đầy đủ, chia quân phát lương.

Tháng 3 năm thứ 3 (328), Tô Tuấn dời về phía nam đóng đồn ở Vu Hồ.

Tháng 4, Dữu Lượng, Ôn Kiệu sắp dấy binh dẹp Tô Tuấn, nhường nhau làm minh chủ. Em họ của Kiệu là Ôn Sung  đề cử Đào Khản. Kiệu bèn sai Đốc hộ Vương Khiên Kỳ đến Kinh Châu, yêu cầu Khản cùng đi cứu nước. Khản vẫn còn hận vì không được dự vào hàng ngũ Cố mệnh đại thần, tìm cớ từ chối. Kiệu nhiều lần sai sứ đi lại, theo lời khuyên của Mao Bảo, dốc lòng bày tỏ thành ý, Khản mới nhận lời, sai Đốc hộ Cung Đăng đưa quân đến chỗ Kiệu. Kiệu làm chiếu thư, kê tên của Khản trên cả Dữu Lượng và mình, kể tội Tô Tuấn, Tổ Ước, cáo khắp các trấn.

Đào Khản sai người đuổi theo gọi Cung Đăng trở về. Ôn Kiệu lại gởi thư cho Khản, lời lẽ khẩn thiết, còn dùng cái chết của con Khản là Đào Chiêm để khích động. Vương Khiên Kỳ cũng góp lời, Khản mới tự mình lãnh quân cần vương, tang lễ của Chiêm chưa xong đã lên đường, đêm ngày không nghỉ.

Si Giám ở Quảng Lăng nhận được chiếu thư, lập tức lãnh quân cần vương; giữa đường sai bọn Hạ Hầu Trường đến nói với Ôn Kiệu rằng: "Có tin đồn giặc muốn đưa Thiên tử về Cối Kê; nên trước hết lập doanh lũy, đóng giữ những nơi yếu hại, để phòng ngừa bọn chúng xổng ra, lại cắt đứt đường vận lương của giặc , rồi sau đó ‘vườn không nhà trống’ để đợi giặc. Giặc đánh thành không được, cũng không có chỗ để cướp bóc, đường về miền đông (Nguyên văn: Đông đạo) bị ngăn trở, ắt tự tan rã vậy!"

Tam Ngô dấy binh
Khi trước Tô Tuấn sai Thượng thư Trương Khải làm Quyền đốc đông quân, Tư đồ Vương Đạo ngầm dùng chiếu lệnh của Thái hậu kêu gọi quan lại Tam Ngô dấy nghĩa binh cứu thiên tử. Cối Kê nội sử Vương Thư lấy Dữu Băng làm Hành Phấn vũ tướng quân, sai Băng đưa 1 vạn quân vượt sông tây tiến đến Chiết Giang. Vì thế bọn Ngô Hưng thái thú Ngu Đàm, Ngô Quốc nội sử Thái Mô, Nghĩa Hưng thái thú (tiền nhiệm) Cố Chúng đều cất binh hưởng ứng. Mô trả lại quận cho Dữu Băng.

Tô Tuấn nghe tin, sai bộ tướng là bọn Quản Thương, Trương Kiện, Hoằng Huy chống lại, cùng bọn Ngu Đàm giao chiến, có thắng có thua, chưa đem lại kết quả.

Đối trận Thạch Đầu
Tô Tuấn nghe tin phương tây (chỉ Kinh Châu của Đào Khản) dấy binh, dùng kế của tham quân Giả Ninh, từ Cô Thục về giữ Thạch Đầu, chia quân chống lại bọn Khản. Khi xưa Dữu Lượng vì muốn đề phòng Tô Tuấn, cho sửa sang thành Thạch Đầu , nay Tuấn lại dựa nơi này chống lại quân cần vương.

Tô Tuấn bức Đế dời đến Thạch Đầu, Vương Đạo cố ngăn không được. Hôm ấy trời mưa lớn, đường sá lầy lội, Lưu Siêu, Chung Nhã theo hầu bên cạnh Đế, không chịu cưỡi ngựa mà Tuấn cấp cho, để tỏ sự bất bình. Tuấn ghét lắm, nhưng chưa dám giết họ, đành bố trí bộ hạ thân tín giám sát thật chặt chẽ; sai Tả quang lộc đại phu Lục Diệp lưu thủ Đài thành, bức bách tất cả cư dân vào ở Hậu Uyển; sai Khuông Thuật giữ Uyển Thành.

Tháng 5, Đào Khản soái quân đến Tầm Dương, cùng Dữu Lượng, Ôn Kiệu cùng tiến về Kiến Khang. Binh sĩ có 4 vạn, cờ xí hơn 700 dặm, tiếng chiêng trống vang khắp xa gần.

Quân đội của Đào Khản, Ôn Kiệu ở Gia Tử Phổ. Khản lấy Vương Thư làm Giám Chiết Đông quân sự, Ngu Đàm làm Giám Chiết Tây quân sự, đều chịu sự chỉ huy của Si Giám. Giám soái quân vượt sông, hội họp với bọn Khản ở Gia Tử Phổ. Ung Châu thứ sử Ngụy Cai cũng đưa quân đến đấy.

Liên quân nhằm thẳng Thạch Đầu, tiến đến Thái Châu. Khản lập đồn ở Tra Phổ , Kiệu lập đồn ở Sa Môn Phổ. Tuấn lên lầu phong hỏa, nhìn quân liên quân rất nhiều, có vẻ sợ, nói: "Tôi vốn biết Ôn Kiệu rất được lòng người mà!"

Đôi bên giằng co
Dữu Lượng sai Đốc hộ Vương Chương lừa đồng đảng của Tuấn là Trương Diệu, ngược lại còn bị đánh bại. Lượng đưa cờ tiết đến nhận lỗi với Khản.

Khi nghe tin kinh thành thất thủ, Tuyên Thành nội sử Hoàn Di dời từ Quảng Đức về đồn trú ở huyện Kính. Trong khi các địa phương xung quanh đều đã đầu hàng Tô Tuấn, Di vẫn khẳng khái chống lại, sai Du Túng giữ Lan Thạch (đông bắc huyện Kính). Đến nay Tuấn sai Hàn Hoảng phá Lan Thạch, Túng tận lực mà chết, Hoảng tiến đánh Di. Tháng 6, thành vỡ, Hoảng bắt được Di, giết đi.

Buổi đầu liên quân đến Thạch Đầu, lập tức muốn quyết chiến, Đào Khản nói: "Quân giặc đang mạnh, khó lòng đánh nổi, nên kéo dài thời gian, tìm kế mà phá." Nhưng mọi người không nghe, thành ra nhiều lần tấn công không có kết quả. Bộ tướng của Si Giám là Lý Căn (Nguyên văn: Giám quân bộ tướng Lý Căn) xin lập lũy Bạch Thạch , Khản nghe theo, trong đêm tiến hành, đến sáng thì xong. Nghe tiếng trống của phản quân ra vẻ muốn tấn công, các tướng lo sợ. Khổng Thản nói: "Không đâu! Nếu Tuấn đánh lũy, ắt đợi gió đông bắc nổi lớn, khiến thủy quân ta không thể đến cứu; nay trời trong xanh, giặc ắt không đến. Sở dĩ đánh tiếng, ắt điều quân ra Giang Thừa , cướp lấy Kinh Khẩu về phía đông đấy." Quả nhiên như vậy. Khản sai Dữu Lượng đưa 2000 người giữ Bạch Thạch, Tuấn soái hơn vạn bộ kỵ 4 mặt tấn công nhưng không hạ được.

Bọn Vương Thư, Ngu Đàm mấy lần giao chiến với phản quân đều thất bại. Khổng Thản đề nghị lấy Si Giám giữ mặt đông, nên Đào Khản lệnh cho Giám cùng Hậu tướng quân Quách Mặc về giữ Kinh Khẩu, lập 3 lũy Đại Nghiệp, Khúc A, Trang Đình để chia binh lực của Tô Tuấn, sai Quách Mặc giữ Đại Nghiệp.

Tổ Ước thất bại
Tháng 5 năm thứ 3 (328), tướng của Ôn Kiệu là Mao Bảo tập kích tư mã của Tổ Ước là Hoàn Phủ, lấy được lương thực mà Tô Tuấn gởi cho Ước, giết hơn vạn tên địch. Ước do vậy mà bị đói kém, Kiệu lấy Bảo làm Lư Giang thái thú.

Tổ Ước sai Tổ Hoán, Hoàn Phủ tập kích Bồn Khẩu (nơi này thuộc Tầm Dương, căn cứ của Ôn Kiệu), Đào Khản sai Mao Bảo đi cứu. Giữa đường, Hoán, Phủ tấn công Tiếu Quốc nội sử Hoàn Tuyên ở núi Mã Đầu. Bảo đến cứu Tuyên, trước thua sau thắng, Hoán, Phủ bỏ trốn, Tuyên theo về với Ôn Kiệu. Bảo tấn công quân đội của Tổ Ước ở Đông Quan, nhổ được đồn thú Hợp Phì; gặp lúc Kiệu triệu hồi, nên quay về Thạch Đầu.

Các tướng của Tổ Ước ngầm thông mưu với Hậu Triệu, nhận làm nội ứng. Tướng Triệu là Thạch Thông, Thạch Kham đưa quân vượt sông Hoài, đánh Thọ Xuân. Tháng 7, quân đội của Ước tan rã, Ước chạy về Lịch Dương.

Tâm phúc của Tô Tuấn là bọn Lộ Vĩnh, Khuông Thuật, Giả Ninh nghe tin Tổ Ước thất bại, khuyên Tuấn giết bọn đại thần Vương Đạo. Tuấn kính trọng Đạo, không cho. Vĩnh sinh ra hai lòng, Đạo sai tham quân Viên Đam (chắt của Viên Hoán đời Tam Quốc, phụng sự Tào Tháo) ngầm dụ Vĩnh quy thuận. Tháng 9, Đạo đem theo hai con cùng Vĩnh chạy đến Bạch Thạch.

Kết quả

Tô Tuấn tử trận
Đôi bên giằng co lâu ngày, Tô Tuấn chia quân cướp bóc khắp nơi, không ai địch nổi, lòng người sợ hãi. Ôn Kiệu tuy lớn tiếng quát mắng, đưa quân ra đánh thì cũng thua trận, đâm ra kiêng dè. Kiệu hết lương, đến mượn Đào Khản. Khản nổi giận, trách Kiệu làm trái lời giao ước binh lương tự túc khi mới hội quân, đòi lui về Kinh Châu. Kiệu lấy đại nghĩa can ngăn, nhưng chỉ là lời suông. Mao Bảo xin đến gặp Khản, hiến kế đốt lương của Tô Tuấn. Khản thấy khả thi, bèn chia cho Kiệu 5 vạn thạch gạo, giữ Bảo ở lại làm Đốc hộ. Bảo đốt kho lương của Tô Tuấn ở 2 huyện Cú Dung, Hồ Thục. Tô Tuấn rơi vào cảnh đói kém, Khản không đi nữa.

Bọn Trương Kiện, Hàn Hoảng đánh Đại Nghiệp rất gấp. Trong lũy thiếu nước, người phải uống cả nước phân. Quách Mặc sợ, đột vây ra ngoài, để quân đội ở lại giữ lũy. Tham quân của Si Giám là Tào Nạp khuyên Giám lui về Quảng Lăng, ngày sau sẽ cất quân cần vương. Giám gọi tất cả bộ hạ đến, chém Nạp làm gương, lòng ngươi mới yên.

Đào Khản theo kế ‘vi Ngụy cứu Triệu’ của Trưởng sử Ân Tiện (anh của Ân Dung), vì quân Kinh Châu quen thủy chiến hơn bộ chiến, nên đánh gấp Thạch Đầu thay vì cứu Đại Nghiệp. Khản đưa thủy quân hướng về Thạch Đầu, Dữu Lượng, Ôn Kiệu, Triệu Dận lên bờ ở phía nam Bạch Thạch, khiêu chiến phản quân. Tô Tuấn đưa 8000 quân đón đánh, sai con trai Tô Thạc cùng bộ tướng Khuông Hiếu áp sát Triệu Dận, đánh bại cánh quân này. Tuấn đang úy lạo tướng sĩ, gặp lúc say rượu trông thấy Dận chạy trốn, nói: "Hiếu có thể phá giặc, ta lại không được sao!" Nhân đó cho mọi người nghỉ ngơi, đưa vài kỵ binh phá trận, nhưng chưa vào được, muốn quay về gò Bạch Mộc  thì ngựa bị vấp. Tướng của Khản là bọn Bành Thế, Lý Thiên lấy mâu mà ném, Tuấn nhào khỏi đầu ngựa, bị băm nát, đốt cả xương. Liên quân đều hô vạn tuế, phản quân tan vỡ.

Giành lại Thạch Đầu
Hàn Hoảng nghe tin Tô Tuấn đã chết, kéo quân về giữ Thạch Đầu. Bọn Tư mã Nhiệm Nhượng lập Tô Dật, em của Tuấn, làm chủ, đóng chặt cửa thành cố thủ.

Tướng của Tô Tuấn là Quản Thương, Hoằng Huy đánh lũy Trang Đình, Đốc hộ Lý Hoành, Khinh xa trưởng sử Đằng Hàm phá được. Thương đầu hàng Dữu Lượng, còn lại đều về với Trương Kiện.

Tháng giêng năm thứ 4 (329), Quang lộc đại phu Lục Diệp cùng em trai là Thượng thư tả bộc xạ Lục Ngoạn thuyết phục được Khuông Thuật dâng Uyển Thành đầu hàng.

Hữu vệ tướng quân Lưu Siêu, Thị trung Chung Nhã cùng bọn Kiến Khang lệnh Quản Mô mưu tính đưa Đế ra với liên quân. Việc bị tiết lậu, Tô Dật sai Nhiệm Nhượng đem quân vào cùng bắt Siêu, Nhã. Đế ôm lấy họ mà khóc: "Trả thị trung, hữu vệ của ta!" Nhượng giật lấy hai người mà giết đi.

Tô Dật, Tô Thạc, Hàn Hoảng ra sức đánh Đài thành, bị Mao Bảo đẩy lui.

Tháng 2, liên quân tấn công Thạch Đầu, Kiến uy trưởng sử Đằng Hàm (được thăng chức) đánh bại Tô Dật. Tô Thạc đưa mấy trăm dũng sĩ vượt sông Hoài giao chiến, bị Ôn Kiệu chém chết. Bọn Hàn Hoảng sợ, muốn chạy về với Trương Kiện ở Khúc A, không mở được cửa, đợi đến đêm thì trèo qua, phản quân tử thương đến vài vạn. Liên quân bắt được Tô Dật, chém đi.

Bộ tướng của Đằng Hàm là Tào Cư ẵm Đế lên thuyền của Ôn Kiệu, quần thần dập đầu xin tha tội. Tây Dương vương Tư Mã Dạng và những người hưởng ứng Tô Tuấn bị giết. Đào Khản vì tình quen biết cũ, xin tha cho Nhiệm Nhượng, Đế nhớ oán cũ, sai đem chém.

Quét sạch tàn dư
Trong lúc liên quân đánh Thạch Đầu, Quan quân tướng quân Triệu Dận sai bộ tướng Cam Miêu đánh Tổ Ước ở Lịch Dương. Ước đưa mấy trăm bộ hạ chạy sang Hậu Triệu, còn lại đều ra hàng.

Sau khi phản quân mất Thạch Đầu, Trương Kiện ngờ bọn Hoằng Huy hai lòng, đều giết đi. Kiện đưa thủy quân từ huyện Duyên Lăng muốn vào Ngô Hưng. Dương liệt tướng quân Vương Doãn Chi cùng quân đội các nơi ở Ngô Hưng đánh bại phản quân, bắt hơn vạn nam, nữ.

Kiện lại cùng bọn Hàn Hoảng, Mã Hùng chạy về phía tây nhắm đến huyện Cố Chướng. Si Giám sai Lý Hoành đuổi theo, bắt kịp ở núi Bình Lăng , vây đánh rất gấp. Hoảng xuống núi giao chiến, bắn chết rất nhiều quan quân, hết tên mới bị giết. Bọn Kiệu đầu hàng, đều bị bêu đầu. Loạn Tô Tuấn, Tổ Ước đến đây kết thúc.

Ảnh hưởng
Sau loạn, kinh thành hoang tàn, người vật điêu linh, mọi người đổ lỗi cho Dữu Lượng. Vì thế Lượng xin ra ngoài để hiệu lực, được trấn thủ Vu Hồ làm Dự Châu thứ sử. Nhưng Lượng là ngoại thích, tuy ở ngoài vẫn có thể khống chế triều đình, khiến Phụ chánh đại thần Vương Đạo không an lòng. Mâu thuẫn giữa hai sĩ tộc lớn Vương, Dữu ngày càng sâu sắc, hơn 10 năm sau đó, Lượng nhiều lần tìm cách phế trừ Đạo, bởi Si Giám phản đối mà tránh được một trường tranh đấu trong nội bộ chính quyền Đông Tấn.

Từ khi Đông Tấn dựng nước, nội loạn nổ ra ở thượng du, triều đình chỉ nhờ vào sự giúp đỡ của Hoài Âm, Hợp Phì, nếu có gì bất trắc, Kiến Khang rơi vào cảnh ngộ nguy hiểm. Các quận ở miền đông là nguồn cung ứng duy nhất cho kinh thành, trong loạn Tô Tuấn, nhờ Si Giám giữ vững Kinh Khẩu, đảm bảo thắng lợi cuối cùng của liên quân. Si Giám dùng lưu dân ở Kinh Khẩu, Quảng Lăng xây dựng lực lượng có tác dụng vừa khống chế miền đông, vừa bảo vệ Kiến Khang, trở thành một nhân tố trọng yếu ổn định cục diện Giang Tả. Sau này Tạ Huyền tổ chức Bắc Phủ binh, Lưu Dụ kiến lập nhà Lưu Tống, bắt đầu từ lực lượng này.

Lưu dân được Tô Tuấn, Tổ Ước lãnh đạo làm loạn, đối với chính quyền sĩ tộc nhà Đông Tấn là một sự đả kích rất lớn, một bài học rất sâu sắc. Cho đến 70 năm sau, nội bộ chính quyền Đông Tấn nhiều lần nổ ra tranh đấu, nhưng không dám động đến binh đao, được yên ổn thêm một thời gian.

Dật sự
Khi chạy khỏi Kiến Khang, Dữu Lượng chỉ có thuyền nhỏ. Phản quân đuổi đến, bộ hạ của Lượng vãi tên mà bắn, nào ngờ lại bắn trúng người lái thuyền. Thuyền chòng chành muốn lật, mọi người sợ hãi, Lượng ngồi yên, nói: "Thủ hạ thế này sao có thể đánh giặc được!" tất cả mới bình tâm trở lại.

Dữu Băng chạy khỏi Ngô Quận, đến Chiết Giang, Tuấn đuổi rất gấp, tên lính Ngô Linh Hạ đưa Băng vào thuyền, lấy chiếu trúc đắp lên, hò lớn mà chèo, ngược dòng mà đi. Mỗi lần gặp tuần canh, liền lấy gậy gõ thuyền nói: "Nơi nào tìm được Dữu Băng, Dữu Băng chính là ở đây!" Lính canh cho là người say, không nghi ngờ, Băng mới thoát được.

Dữu Lượng sai Vương Chương lừa Trương Diệu không xong, đến nỗi thua trận, phải xin lỗi chủ tướng liên quân là Đào Khản. Tư mã của Lượng là Ân Dung đến gặp Khản xin lỗi rằng: "Tướng quân làm việc này, không phải ý định của chúng tôi." Vương Chương đến nói: "Chương tự làm việc này, tướng quân không biết gì!" Khản nói: "Xưa Ân Dung làm quân tử, Vương Chương làm tiểu nhân; nay Vương Chương làm quân tử, Ân Dung làm tiểu nhân."

Liên quân giành lại Thạch Đầu, Vương Đạo vào thành, dùng lại cờ tiết cũ . Đào Khản cười nói: "Cờ tiết của Tô Vũ vốn không như thế này!" Đạo lấy làm xấu hổ.

Hồ Tam Tỉnh chú Tư trị thông giám
 Nhà Hán đặt Ngô Quận, nhà Đông Ngô chia Ngô Quận để đặt thêm quận Ngô Hưng; nhà Tấn lại chia một phần Ngô Hưng, Đan Dương đặt quận Nghĩa Hưng, đây là Tam Ngô. Lịch Đạo Nguyên  chép: Người đời gọi Ngô Quận, Ngô Hưng, Cối Kê là Tam Ngô. Đỗ Hữu  chép: Trong khoảng thời gian đời Đông Tấn - Lưu Tống, lấy Ngô Quận, Ngô Hưng, Đan Dương làm Tam Ngô .
 Tây thùy, chỉ Đào Khản.
 Huyện Phụ Lăng, thuộc quận Hoài Nam. Tấn chí chép rằng: Phụ Lăng, thời Hán Minh đế chìm dưới Ma Hồ. Phụ Lăng dựa vào Ma Hồ  hiểm trở để giữ các cửa như Đương Lợi, ngăn quân đội của Tuấn không thể vượt sông.
 Cối Kê <鄶稽, ban đầu viết là 會稽; Bính âm: kuài jī. Chữ 會 ở đây được phiên âm (翻) là 工 - 外 (công - ngoại) hay 古 - 外 (cổ - ngoại)>. Tấn thư – Vương Thư truyện chép rằng: Khi (Dữu Lượng) triệu Tô Tuấn, Vương Đạo muốn để Thư ra làm ngoại viện, cho thụ chức Cối Kê nội sử. Thư lấy cớ cha tên là Hội (會; Bính âm: huì), từ chối. Triều đình cho rằng chữ giống nhưng âm khác, không cần phải tránh. Thư nhất định xin đổi quận khác, vì thế triều đình cho đổi chữ 會 ra chữ 鄶.
 Trị sở của quận Tuyên Thành là huyện Uyển Lăng ; trong quận còn có huyện Tuyên Thành .
 Bến Lâm Giang thuộc Cô Thục, là nơi thuyền bè hội họp, nhà Tấn chứa gạo, muối ở đấy.
 Núi Ngưu Chử, nay  ở 30 dặm về phía bắc huyện Đương Đồ, châu Thái Bình, dưới núi có cù lao đá (nguyên văn: ki), là nơi dùng làm bến đỗ thuyền , cùng bến Hoành Giang thuộc Hòa Châu đối diện nhau; Lăng Khẩu, nay ở đông bắc núi Ngưu Chử, tức là Đông Lăng Khẩu.
 Lăng là gò đất, Tưởng Lăng là gò đất thuộc núi Tưởng. Núi Phúc Chu có hình dáng như chiếc thuyền lật úp (Chu: thuyền. Phúc: lật úp) .
 Quận trị của quận Đan Dương nhà Hán là huyện Uyển Lăng. Năm Thái Khang thứ 2 (281) thời Tấn Vũ đế, chia (quận Đan Dương) làm 2 quận Đan Dương, Tuyên Thành. Quận trị của Tuyên Thành là Uyển Lăng, còn quận trị của Đan Dương dời đến Kiến Nghiệp. Kiến Nghiệp, vốn là Mạt Lăng đời Hán, nhà Đông Ngô đổi gọi là Kiến Nghiệp, nhà Tấn lại gọi là Mạt Lăng; đến năm Thái Khang thứ 3 (282), chia phần Mạt Lăng ở phía bắc sông Tần Hoài làm Kiến Nghiệp, sau vì kiêng húy Tấn Mẫn đế, đổi gọi là Kiến Khang. Sau khi Tấn Nguyên đế kiến lập nhà Đông Tấn, ở Kiến Khang đặt chức Đan Dương doãn, trị sở ở phía tây Đài thành, còn trị sở cũ của Đan Dương thái thú đặt huyện Mạt Lăng, tục gọi là Tiểu Đan Dương.
 Tấn thư – Biện Khổn truyện chép: Tuấn đến Đông Lăng Khẩu, cùng Khổn giao chiến ở phía tây Lăng (Nguyên văn: Lăng tây), Tấn thư – Thành đế kỷ lại chép là Tây Lăng.
 Đỗ Hữu chép: Tống, Tề có hiệu Tam đài, Ngũ tỉnh. Tam đài, cao hơn hẳn chức danh cũ đời Lưỡng Hán ; Ngũ tỉnh là Thượng thư tỉnh, Trung thư tỉnh, Môn hạ tỉnh, Bí thư tỉnh, Tập thư tỉnh.
 Tô Tuấn khi trước nhờ công đánh dẹp Thẩm Sung, được tiến hiệu Quan quân tướng quân, nên Trử Sáp mới gọi như vậy.
 Núi Tưởng, tức là núi Chung, nay  cách huyện Thượng Nguyên  về phía đông bắc 18 dặm. Dư địa chí <tác giả Cố Dã Vương (519 – 581)> chép rằng: Xưa gọi là núi Kim Lăng, nhân đó có tên huyện; lại có tên là núi Tưởng, là do cuối đời Hán, Mạt Lăng úy Tưởng Tử Văn dẹp giặc, tử trận ở đây, Ngô Đại đế (tức Tôn Quyền) vì vậy lập miếu, tổ của Tử Văn có húy là Chung, nên đổi gọi là núi Tưởng. Tôi (tức Hồ Tam Tỉnh) cho rằng tổ của Tôn Quyền cũng có húy là Chung, nên mới nhân đó đổi tên núi.
 Tư Mã Dạng bị giáng tước vào năm Hàm Hòa đầu tiên (326) .
 Thời ấy lấy Ngô Quận làm Ngô (Vương) Quốc, Thái thú làm Nội sử .
 khảo dị được: Tấn Xuân Thu  chép là "anh họ", nay dựa theo Tấn thư – Ôn Kiệu truyện.
 Lương thực ở Đô thành Kiến Khang nhà Đông Tấn đều trông vào Tam Ngô, nên (Si Giám) đòi trước tiên cắt đứt Đông đạo. Loạn Vương Đôn, loạn Tô Tuấn nổ ra, mưu lược khôi phục phần nhiều là của Si Giám.
 Thái Châu (cù lao) ở bờ tây Thạch Đầu; Tra Phổ (bến sông) ở nam Trường Giang, nhìn thẳng vào cửa sông Tần Hoài.
 Bấy giờ các tướng đồng minh không có người nào có chức vụ là Giám quân sự, ý riêng (Hồ Tam Tỉnh) cho rằng Lý Căn là bộ tướng của Si Giám. Sách sử bỏ qua chữ "Si" gây ra lầm lẫn. Lũy Bạch Thạch ở đông bắc Thạch Đầu, hình thế hiểm trở. Đỗ Hữu chép: Làng Bạch Thạch ở phía tây Đài thành…
 gò Bạch Mộc ở phía đông Đông Lăng.
 Đạo từ lúc dẹp Vương Đôn được làm Giả tiết; ông vào lúc chạy khỏi Thạch Đầu, phải bỏ lại.

Tham khảo
 Tấn thư
 Tư trị thông giám
 Tư trị thông giám âm chú

Chú thích

Nhà Tấn
T


title: Ngọc trúc

text:
Ngọc trúc (tên khoa học Polygonatum odoratum) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Hoàng tinh (Polygonatum). Đây là một loài cây trồng được dùng làm thuốc cũng như trồng làm cảnh trong các vườn cây.

Mô tả
Ngọc trúc là thực vật thân thảo lưu niên (sống nhiều năm), có nguồn gốc từ Trung Quốc (mọc nhiều ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Vân Nam) và là một trong ba loài Hoàng tinh bản địa ở Anh. Ở Việt Nam, ngọc trúc mọc hoang ở các vùng núi cao, ẩm và mát như Sa Pa, Bắc Hà (Lào Cai), Sìn Hồ, Phong Thổ (Lai Châu), Đồng Văn (Hà Giang) và cũng được trồng trong các gia đình người Hmông ở Phó Bảng (Hà Giang). Cây ưa khí hậu ẩm, mát, khả năng chịu hạn kém, ưa bóng râm, kỵ ánh sáng, phát triển tốt trong đất ẩm, nhiều mùn nhưng tiêu nước tốt.

Thân cây mọc thẳng góc với mặt đất, cao 30–90 cm, thường không phân nhánh. Thân rễ có những sẹo do các cành rụng để lại, hình gần giống như dấu triện hay dấu niêm. Lá hình trứng, mạng gân song song dễ thấy, màu xanh lục (đến mùa thu chuyển sang màu vàng) đầu lá màu trắng, dài 0,5–1 feet (15–30 cm). Mỗi cụm hoa mang 2 hoa lưỡng tính màu trắng hình chuông, có mùi thơm, mọc chúc xuống đất. Quả có màu xanh đen hay đỏ. Cây ra hoa từ tháng 5 đến tháng 7, quả chín vào mùa thu. Hoa tự thụ phấn hoặc thụ phấn nhờ côn trùng. Cũng có thể sinh sản vô tính bằng thân rễ vào mùa xuân. Thân cành non dễ bị ốc sên và ong cắn lá phá hại.

Cái tên "Ngọc trúc" bắt nguồn từ hình dạng lá gần giống lá trúc và thân rễ bóng nhẵn trông như ngọc, còn tên tiếng Anh "Solomon's Seal" bắt nguồn từ những sẹo hình dấu niêm trên thân rễ của cây. Tuy nhiên, theo Edgar Denison, tên tiếng Anh của loài không có nghĩa ám chỉ dấu niêm mà ám chỉ tính chất "niêm kín vết thương".

P. odoratum và các nòi flore pleno và Variegatum đã được Hội Nghề vườn Hoàng gia Anh trao tặng Giải thưởng Nghề vườn Xuất sắc.

Công dụng trong y học
Thân rễ Ngọc trúc dùng làm thuốc có chứa các glucosit convallamarin, azetidin axit cacboxylic, các flavonoit như vitextin, vitextin 2- glucosit, saponarin, axit chelidonuc, các nguyên tố như Ca, P, K, Mg, Mn, Si. Ngoài ra còn có chất nhầy adonaran, polygonym-fructan-O, A, B, C, D., và các steroit saponin, polyfurosit. Được thu hoạch vào mùa thu, đem phơi khô, lăn cho hết lõi cứng để dùng dần. Cũng có thể đem sao với mật ong hoặc ngâm rượu. Lá dùng làm thuốc đắp lên vết thương, có tác dụng giúp vết thương chóng lành.

Theo Đông y, ngọc trúc có tính mát, vị ngọt, vào hai kinh Phế, Vị, có tác dụng dưỡng âm, nhuận táo, sinh tân dịch, chỉ khát. Dùng trong trường hợp cơ thể suy nhược, sốt về đêm, mồ hôi trộm, kém ăn, khó tiêu, tiểu dắt, phong thấp, đau lưng, trị vết thương. Người bị dương suy, âm thịnh, tỳ hư, đờm thấp ứ trệ không được dùng. Ngày dùng 8-18 g phối hợp với các vị thuốc khác. Theo các nghiên cứu gần đây, nước thuốc sắc, chiết xuất cồn liều nhỏ thử nghiệm trên tim ếch cô lập có tác dụng cường tim; khi dùng với Hoàng kỳ giúp cải thiện điện tâm đồ và thiếu máu cơ tim. Thí nghiệm trên chuột cống cho thấy Ngọc trúc cũng giúp hạ lipid huyết, ngăn ngừa tăng đường huyết, trì hoãn sự hình thành xơ vữa động mạch, tăng cường sức chịu đựng tình trạng thiếu ôxi của cơ tim. Ngoài ra Ngọc trúc cũng giúp nhuận tràng, chữa viêm mắt, tiêu độc, an thần.

Chú thích

Tham khảo

 Bài viết Ngọc trúc của TSKH. Trần Công Khanh trên tạp chí Thuốc & Sức khỏe số 431 ngày 1.7.2001, ISSN 1859-1922, trang 14
 Polygonum odoratum trên trang Cơ sở dữ liệu Thực vật Việt Nam
 Perennial of the Month - February 2000 Polygontum odoratum 'Variegatum' trên trang mạng của Đại học Vermont, Hội Sinh viên Khoa Thực vật và Đất trồng
 Polygonatum odoratum AGM trên trang mạng của Hội Nghề vườn Hoàng gia Anh
 Polygonatum odoratum - (Mill.)Druce. trên trang mạng Plant For A Future
 Polygonatum odoratum var. pluriflorum 'Variegatum' trên trang mạng của Vườn Bách thảo Missouri

O
Cây thuốc
O
Thực vật châu Á
Thực vật được mô tả năm 1758
Thực vật Đông Bắc Á
Thực vật vườn châu Á
Thực vật vườn châu Âu
Cây thuốc châu Á
Cây thuốc châu Âu


title: Tô Tuấn

text:
Tô Tuấn (, ? – 328), tên tự Tử Cao (子高), người huyện Dịch, quận Trường Quảng . Ông vừa là tướng lãnh triều đình, vừa là thống soái lưu dân; từng tham gia dẹp loạn Vương Đôn, về sau lại mượn danh nghĩa thảo phạt đại thần Dữu Lượng, dấy binh chống lại chính quyền Đông Tấn.

Về nam lánh nạn
Cha của Tô Tuấn là Tô Mô, làm An Nhạc tướng. Tuấn được học hành từ nhỏ, ban đầu làm Chủ bộ trong quận. Năm 18 tuổi, được cử làm Hiếu liêm.

Loạn Vĩnh Gia nổ ra (311), Tuấn quy tụ mấy ngàn nhà, kết lũy tự bảo vệ ở bản huyện. Bấy giờ nhiều nơi cũng có đồn lũy, nhưng thế lực của Tuấn là mạnh nhất. Ông sai trưởng sử Từ Vĩ truyền hịch đến các đồn, đem pháp luật dạy dỗ, lại thu hài cốt mà an táng, được xa gần cảm ơn nghĩa, đưa ông lên làm chủ.

Tấn Nguyên đế biết được, tạm lấy Tuấn làm An tập tướng quân. Khi Tào Nghi lãnh chức Thanh Châu thứ sử, muốn lấy ông làm Dịch lệnh, Tuấn xưng bệnh từ chối. Nghi ghét ông được lòng người, e ông sau này làm loạn, muốn đánh dẹp. Tuấn sợ, đưa mấy trăm gia đình bộ hạ vượt biển vào nam. Đến Quảng Lăng, triều đình vỗ về ông từ xa đến, chuyển làm Ưng dương tướng quân. Gặp lúc Chu Kiên tạo phản ở Bành Thành, Tuấn trợ giúp đánh dẹp, có công, được ban chức Hoài Lăng nội sử, dời làm Lan Lăng tướng.

Dẹp loạn Vương Đôn
Năm Vĩnh Xương đầu tiên (322), loạn Vương Đôn nổ ra, có chiếu sai Tuấn đi dẹp. Ông bói không được lợi. dùng dằng không tiến. Khi đài quân thất bại, Tuấn lui về giữ Hu Dị. Bộ hạ cũ ở Hoài Lăng là Từ Thâm, Ngải Nghị lại xin cho ông làm Nội sử, có chiếu chấp nhận, được gia hiệu Phấn uy tướng quân. Năm Thái Ninh đầu tiên (323), đổi làm Lâm Hoài nội sử.

Năm thứ 2 (324), Thượng thư lệnh Si Giám muốn triệu Tuấn về cứu viện kinh đô, Đôn sai anh trai ông đến khuyên rằng: "Phú quý cứ ngồi mà giữ, sao lại tự tìm đến cái chết!?" Tuấn không nghe, soái quân về kinh đô, dừng lại ở phủ Tư Đồ cũ. Bộ hạ của Đôn là bọn Thẩm Sung, Tiền Phượng cho rằng quân đội của Tuấn đường xa mỏi mệt, nhân đêm tối từ Trúc Cách Chử vượt sông đến tập kích. Ông sai Hàn Hoảng cắt ngang Nam Đường, đại phá phản quân. Sau đó lại cùng Dữu Lượng đuổi đánh Thẩm Sung.

Được tiến làm Sứ trì tiết, Quan quân tướng quân, Lịch Dương nội sử, gia Tán kỵ thường thị, phong Thiệu Lăng công, thực ấp 1800 hộ.

Cậy công kiêu dật
Tuấn vốn một mình tập hợp lực lượng trong thời buổi nhiễu nhương, vừa quy thuận triều đình thì đã lập công, uy vọng ngày càng lớn. Ông có đến vạn tinh binh, khí giới sắc bén, được triều đình gởi gắm việc ở Giang Bắc.

Tuấn cậy có binh lực, lại có quân công, vì thế trở nên kiêu dật, đòi hỏi lương thực ở chỗ quan viên địa phương; có gì không vừa ý, thì mắng mỏ bọn họ thậm tệ. Lại thu nạp hết thảy những kẻ tội đồ trốn tránh (nuôi giấu Biện Xiển, anh trai Biện Hàm, đồng đảng của Nam Đốn vương Tư Mã Tông mưu phản bị Dữu Lượng, Triệu Dận đánh bại và giết chết. Tư Mã Tông cũng đi lại với Tuấn ), lực lượng ngày càng lớn mạnh.

Bị gọi về triều
Năm thứ 2 (327), nhận định đây là họa hoạn về sau, Hộ quân Dữu Lượng muốn gọi ông về kinh đô. Lượng cho rằng nếu ông muốn làm phản, thì lúc này thế lực chưa đáng ngại, về sau sẽ không thể khống chế.

Tuấn nghe tin, sai Tư mã Hà Nhưng đến chỗ Lượng từ chối, lấy cớ mình là tướng ở ngoài cõi, không quen làm quan ở trong triều. Triều đình hạ chiếu vỗ về, triệu ông làm Đại tư nông, gia Tán kỵ thường thị, vị Đặc tiến, lấy em trai Tô Dật thay ông lãnh quân đội. Tuấn ngờ triều đình muốn hại mình, lại dâng biểu xin nhận chức ở chốn biên thùy là Thanh Châu, lại không được chấp nhận. Ông sợ hãi nên muốn vào triều, nhưng còn do dự chưa quyết, sau đó theo lời bộ hạ, quyết định kháng lệnh . Triều đình sai sứ đến trách dụ, Tuấn nói: "Triều đình nói ta muốn làm phản, há được sống hay sao! Ta thà ở trên đỉnh núi nhìn xuống Đình úy, chứ không để Đình úy nhìn xuống đỉnh núi (của ta) . Khi xưa nước nhà nguy nan, thiếu ta thì không xong, nay thỏ ranh đã chết, chó săn về lý nên tự mổ; nhưng phải lấy cái chết để đáp trả những kẻ mưu tính việc này!"

Từ trước, vào tháng 11 năm Hàm Hòa đầu tiên (326), Tuấn sai Hàn Hoảng giúp Tổ Ước đẩy lui được quân Hậu Triệu xâm phạm Thọ Xuân. Đến nay, sai tham quân Từ Hội liên kết với Ước, mượn danh nghĩa đánh dẹp Dữu Lượng, cùng nhau làm loạn.

Dấy binh làm loạn

Liều lĩnh mà chết
Đào Khản đưa thủy quân hướng về Thạch Đầu, Dữu Lượng, Ôn Kiệu, Triệu Dận lên bờ ở phía nam Bạch Thạch, khiêu chiến phản quân. Tô Tuấn đưa 8000 quân đón đánh, sai con trai Tô Thạc cùng bộ tướng Khuông Hiếu áp sát Triệu Dận, đánh bại cánh quân này. Tuấn đang úy lạo tướng sĩ, gặp lúc say rượu trông thấy Dận chạy trốn, nói: "Hiếu có thể phá giặc, ta lại không được sao!" Nhân đó cho mọi người nghỉ ngơi, đưa vài kỵ binh phá trận, nhưng chưa vào được, muốn quay về gò Bạch Mộc thì ngựa bị vấp. Tướng của Khản là bọn Bành Thế, Lý Thiên lấy mâu mà ném, Tuấn nhào khỏi đầu ngựa, bị băm nát, đốt cả xương.

Tham khảo
 Tấn thư
 Tư trị thông giám
 Tư trị thông giám âm chú

Chú thích

Nhân vật quân sự nhà Tấn
Người Sơn Đông
Năm sinh thiếu
Mất năm 328
Năm sinh không rõ