title: Sông Putumayo

text:
Içá hay Putumayo là một trong các chi lưu của sông Amazon, ở phía tây và song song với sông Japurá. Sông tạo thành một đoạn biên giới tự nhiên giữa Colombia với Ecuador, cũng như hầu hết biên í giữa Comlombia và Peru. Sông được gọi là Putumayo tại ba nước thượng nguồn, và sau khi vào đất Brasil, sông được gọi là Içá.

Vào cuối thế kỷ 19, Içá đã được nhà thám hiểm người Pháp Jules Crevaux khám phá. Ông đi bằng một tàu hơi nước và chạy cả ngày lẫn đêm. Ông đến Cuemby,  từ cửa sông, và không thấy một ghềnh đơn lẻ nào. Cuemby chỉ cách  từ Thái Bình Dương theo đường thẳng, qua thị trấn Pasto tại miền nam Colombia. Creveaux khám phá ra rằng trầm tích sông được tạo ra từ các khối đá của dãy Andes; bờ sông là đất sét và phía cuối sông là cát mịn.

Ngày nay, sông là một tuyến đường thủy trọng yếu. Hầu như toàn bộ chiều dài của sông có khả năng thông hành.

Các trang trại chăn nuôi gia súc, cùng với thương mại cao su, cũng là ngành kinh tế chính dọc đôi bờ của Içá. Cao su và balatá (một loài rất giống như cây đỗ trọng, tại đây thường gọi là gutta-balatá) từ khu vực Içá được trở đến Manaus, Brasil.

Vào ngày 1 tháng 3 năm 2008, Raúl Reyes và 14 người của Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia đã bị quân đội Colombia giết tại phần biên giới thuộc Ecuador rkhu vực sông Putumayo.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 [Territorial-Environmental Trang điện tử SIAT-AC về hệ thống thông tin of Amazon thuộc Colombia

Phụ lưu sông Amazon
Sông của Colombia
Sông Ecuador
Sông của Peru
Sông Amazonas (bang Brasil)
Sông quốc tế Nam Mỹ
Sông biên giới
Biên giới Colombia-Peru
Biên giới Colombia-Ecuador
Sông vùng Loreto
Địa lý tỉnh Sucumbíos


title: Sông São Francisco

text:
São Francisco () là một sông tại Brasil. Với chiều dài , đây là sông dài nhất chảy hoàn toàn trong lãnh thổ Brasil, và là sông dài thứ 4 tại Nam Mỹ cũng như Brazil (sau Amazon, Paraná và Madeira). Sông còn được những người bản địa gọi là Opara trước thời thực dân, và nay vẫn được gọi với biệt danh thân mật là Velho Chico.

São Francisco bắt nguồn từ dãy Canastra ở Trung-Tây của bang Minas Gerais. Sông chảy theo hướng bắc trên địa phận bang Minas Gerais và Bahia, ở phía sau của dãy núi ven biển, diện tích lưu vực là trên , trước khi đổi hướng đông và tạo thành ranh giới giữa Bahia ở bờ hữu và bang Pernambuco và Alagoas ở bờ tả. Sau đó, sông tạo thành ranh giới giữa bang Alagoas và Sergipe và đổ vào Đại Tây Dương. Tổng cộng, São Francisco chảy qua 5 bang, lưu vực sông cũng bao gồm các chi lưu từ bang Goiás và Quận Liên bang (Brasília).

Đây là một sông quan trọng tại Brazil, được gọi là "sông hòa hợp quốc gia" bởi nó kết hợp các miền khí hậu và khu vực khác nhau của đất nước, đặc biệt là giữa vùng Đông Nam và vùng Đông Bắc. Sông có khả năng thông hành giữa thành phố Pirapora (Minas Gerais) và Juazeiro (Bahia), cũng như giữa Piranhas (Alagoas) và cửa sông, song những tuyến thông hành truyền thống đã bị ảnh hưởng trong những năm gần đây do ảnh hưởng của việc thay đổi dòng chảy

Khám phá

Những người châu Âu đã khám phá dòng sông lần đầu vào ngày 4 tháng 10 năm 1501, khi đó là nhà thám hiểm người Florentine Amerigo Vespucci, được đặt tên theo Phanxicô thành Assisi, có ngày lễ vào 4 tháng 10.

Năm 1865, nhà thám hiểm và ngoại giao Anh Quốc là Richard Francis Burton đã chuyển tới Santos tại Brasil. Ông đã thám hiểm cao nguyên Trung tâm, đi canô xuôi theo sông São Francisco từ khởi nguồn của nó tại thác Paulo Afonso.

Bốn phần của sông São Francisco

Dòng chảy của sông São Francisco qua năm bang và có thể được chia thành 4 phần như sau:
Phần thượng, từ đầu nguồn tới Pirapora tại Minas Gerais
Phần trung-thượng, từ Pirapora, đoạn bắt đầu có khả năng thông hành, tới Remanso (Bahia) và đập Sobradinho
Phần trung-hạ, từ đập Sobradinho tới Paulo Afonso, cũng thuộc Bahia (trên ranh giới với Alagoas), và chấm dứt tại đập Itaparica
Phần hạ, từ Paulo Afonso đến cửa sông tại Đại Tây Dương

Chi lưu
Dòng sông nhận nước từ 168 sông và suối khác, trong đó 90 nằm bên bờ hữu và 78 nằm bên bờ tả. Các chi lưu chính là:
Sông Paraopeba
Sông Abaeté
Sông Das Velhas
Sông Jequitaí
Sông Paracatu
Sông Urucuia
Sông Verde Grande
Sông Carinhanha
Sông Corrente
Sông Grande

Thông hành

São Francisco có khả năng thông hành tự nhiên quanh năm từ Pirapora (Minas Gerais) đến các thành phố song sinh là Petrolina (Pernambuco) và Juazeiro (Bahia), với chiều dài . Tuy nhiên, có những khác biệt lớn tùy theo lượng mưa và độ sâu. Do sự đa dạng về các đặc điểm địa hình trong suốt đoạn có khả năng thông hành, nên nó có thể được chia thành 3 phần:

Từ Pirapora đến Pilão Arcado (Bahia), dài ; khác biệt về độ cao lên tới  có thể xuất hiện do mưa và hạn hán.
Từ Pilão Arcado đến đập Sobradinho; một hồ chứa dài , có diện tích bề mặt là  và khá sâu.
Từ đập Sobradinho đến Petrolina/Juazeiro, với chiều dài  và độ sâu trung bình , duy trì lưu lượng 1.500 m³/giây (khoảng 53.000 ft³/giây).

Cho đến những năm gần đây, São Francisco thường có một loại thuyền chở khách được gọi là gaiola (tiếng Bồ Đào Nha của từ "lồng"). Chúng là những tàu thủy hơi nước bánh guồng, một số trong đó từng được sử dụng trên [[sông Mississippi và có được sản xuất từ thời nội chiến Hoa Kỳ. Sau đập Sobradinho xây tại Bahia, cấc điều kiện về khả năng thông hành đã thay đổi đáng kể, do hồ chứa kích thước lớn dẫn đến hình thành các gợn sóng có độ cao đáng kể. Mặc dù đập có một cửa cống có khả năng thông hành, gaiolas gặp khó khăn với các cơn sóng và dòng chảy khi đi qua hồ. Đồng thời, nạn phá rừng và sử dụng nước thượng nguồn quá nhiều cho nông nghiệp trên dòng São Francisco và các chi lưu đã khiến cho mực nước ở trung lưu giảm đáng kể, tạo ra các dải cát và cù lao làm cản trở việc thông hành.

Trong một thời gian ngắn, điều kiện như vậy khiến cho các gaiolas lớn không thể thông hành, mặc dù điều này vẫn có thể đối với các thuyền nhỏ hơn. Các vỏ tàu cũ có thể nhìn thấy trên sông tại Pirapora. Năm 2009, một tàu duy nhât có tên là Benjamim Guimarães, vẫn còn hoạt động, hoạt động du lịch trên tuyến đường ngắn từ Pirapora đến São Romão và trở lại.

Đô thị và dân cư

Lưu vực sông khá rộng lớn và có dân cư thưa thớt, song cũng có vài thị trấn nằm bên bờ sông. Bắt đầu tại Minas Gerais, sông chảy qua Pirapora, São Francisco, Januária, Bom Jesus da Lapa, hai thành phố song sinh là Petrolina và Juazeiro, và Paulo Afonso. Vùng nội địa khô cằn và không có dân cư, vì vậy các thị trấn hầu hết đều nhỏ và cô lập. Chỉ có Petrolina và Juazeiro phát triển thành các thành phố bậc trung và trở nên thịnh vượng do có ngành sản xuất hoa quả dựa vào thủy lợi.

Đập thủy điện
Tiềm năng thủy điện của sông bắt đầu được khai thác vào năm 1955, khi đập Paulo Afonso được xây dựng giữa Bahia và Alagoas. Nhà máy Paulo Afonso nay cung cấp điện năng cho toàn bộ vùng Đông Bắc Brasil. Bốn nhà máy thủy điện lớn khác đã được xây dựng sau đó: Três Marias tại Minas Gerais, xây năm 1961, đập Sobradinho tại Bahia, xây năm 1977, Luiz Gonzaga (Itaparica), giữa Bahia và Pernambuco, xây năm 1988 và đập Xingó gần Piranhas và xây năm 1994. Hồ chứa Sobradinho là một trong những hồ chứa nhân tạo lớn nhất thế giới với diện tích .

Ý nghĩa văn hóa

Sông São Francisco có tầm quan trọng đặc biệt trong lịch sử và hóa dân gian. Lịch sử đó thể hiện trong các bài hát, truyền thuyết và đồ lưu niệm dựa trên carranca, một loại đầu thú (miệng máng xối) được đặt trên mũi tàu của các gaiola và dùng để xua đuổi ma quỷ trên sông. Các cửa hàng du lịch có các bản sao đã hiện đại hóa và thu nhỏ của các bản gốc đã biến mất. Những câu chuyện về ma quỷ và quái vật sông vẫn tồn tại cho đến ngày nay.

Từ Paulo Afonso đến thị trấn lịch sử Penedo (Alagoas), sông nằm dưới cùng của một hẻm núi hay thung lũng dốc. Piranhas, một thị trấn gần đó, từng là ga cuối của một tuyến đường sắt. Thị trấn có một số công trình lịch sử bị bỏ hoang từ thời kỳ đó. Chúng đang được phục hồi và có thể trở thành một địa điểm du lịch.

Dự án cải tạo gây tranh cãi (đang thực hiện)
Vào năm 2005, Chính phủ Brasil đã đưa ra một dự án cải tạo gây tranh cãi; theo đó, dự kiến sẽ lấy nước từ sông São Francisco chuyển đến các khu vực bán khô hạn thuộc bốn bang ở Brasil: Ceará, Pernambuco, Paraíba và Rio Grande do Norte. Những nhà hoạt động môi trường phản đối dự án với lý do lợi bất cập hại: thực chất nó chỉ mang lại lợi ích cho phần lớn các chủ đất và một phần thiểu số dân cư, trong khi đó lại tác động đáng kể đến môi trường sinh thái. Ở chiều ngược lại, Chính phủ cho rằng dự án là cần thiết vì nó đáp ứng nhu cầu sử dụng nước lớn cho khu vực bốn bang kể trên.
Điểm lấy nước theo dự án cải tạo nằm ở Cabrobó.

Liên kết ngoài
 Bản đồ các bồn địa thủy văn học Brasil và miêu tả chi tiết
 Bản đồ bồn địa chi tiết
 Sông São Francisco và các con số của nó
 Hình ảnh sông
 Tài liệu về sông của Tổ chức các quốc gia châu Mỹ

Tham khảo

Sông Brasil


title: Sông Tambo (Peru)

text:
Sông Tambo (tiếng Tây Ban Nha: Río Tambo) nằm tại Peru và chảy trên sườn đông của dãy Andes.

Tambo là một phần của đầu nguồn sông Amazon, khởi nguồn từ sông Apúrimac tại Nevado Mismi và sau đó trở thành sông Ene trước khi tạo thành sông Tambo. Sông Tambo được tạo thành tại  ở nơi hợp lưu giữa sông Perené và sông Ene, tại thị trấn Puerto Prado, 400 m trên mực nước biển. Sông chảy 70 km theo hướng đông ở phía đông nam của Gran Pajonal và sau đó chuyển hướng bắc, tổng chiều dài của sông là 159 km.

Tại , sông Tambo hợp dòng với sông Urubamba, tại thị trấn Atalaya, 287 m trên mực nước biển, và sau đó được gọi là sông Ucayali.

Tham khảo

Tambo
Tambo


title: Sông Tigre

text:
Sông Tigre là một chi lưu của sông Amazon, sông nằm ở phía tây của sông Nanay và thuộc lãnh thổ Peru, sông có khả năng thông hành 125 mi từ điểm hợp dòng vào Amazon. Sông được tạo thành từ sự hợp dòng giữa các sông tại Ecuador là Cunambo và Pintoyacu trên biên giới với Peru. Giống như Nanay, sông chảy hoàn toàn trong vùng đồng bằng. Cửa sông nằm cách 42 mi về phía tây của điểm hợp lưu giữa Ucayali với Amazon. Tiếp tục về phía tây từ Tigre, chúng ta bắt gặp các sông Parinari, Chambira, và Nucuray, tất cả đều là các dòng suối ngắn. Tigre nghĩa là "hổ" trong tiếng Tây Ban Nha.

Tham khảo

Phụ lưu sông Amazon
Sông của Peru


title: Sông Tocantins

text:
Tocantins là một sông huyết mạch ở trung tâm Brasil. Trong tiếng Tupi, tên của sông có nghĩa là "mỏ của toucan" (Tukã cho "toucan" và Ti cho "mỏ"). Sông chảy từ nam lên bắc với chiều dài 2,640 km. Sông thực ra không thuộc hệ thống sông Amazon, mặc dù thường được coi là như vậy, do nơi đổ ra Đại Tây Dương của Tocantins nằm ngay sát của Amazon. Sông chảy qua bốn bang của Brasil là Goiás, Tocantins, Maranhão và Pará.

Dòng chảy
Sông bắt nguồn từ một quận miền núi là Pireneus, ở phía tây của Quận Liên Bang, song chi lưi phía tây của sông là Araguaia, có đầu nguồn cực nam tại sườn của dãy Serra dos Caiapós. Araguaia chảy 1,670 km trước khi hợp lưu vào Tocantins, và gần như ương đương nhau về lưu lượng. Bên cạnh chi lưu chính của sông là Rio das Mortes, Araguaia có 20 chi lưu nhỏ hơn và canoe có khả năng thông hành trong nhiều dặm. Trên đường đến với các vùng đất thấp, sông phải vượt qua nhiều thác ghềnh, hoặc uốn lượn mãnh liệt qua các hẻm núi đá cho đến một điểm cách khoảng 160 km trên nơi hợp lưu với Tocantins.

Hai chi lưu khác, mang tên Maranhão và Paranatinga, tiếp nhận một lượng nước lớn từ vùng cao nguyên quanh chúng, đặc biệt là ở phía nam và đông nam. Giữa nơi hợp lưu của dòng sông thứ hai và Araguaia, Tocantins đôi khi bị nghẽn dòng do các hàng rào đá trườn ra phần lớn góc bên phải của sông.

Đập
Đaọn hạ lưu từ điểm hợp lưu với Araguaia, tại bang Pará, sông có nhiều thác nước lớn và ghềnh, song chúng đã bị ngập vào đầu những năm 1980 khi một hồ nước nhân tạo được hình thành khi xây đập Tucuruí, một trong những đập lớn nhất thế giới. Khi giai đoạn thứ hai của dự án Tucuruí được hoàn thành, sẽ có một hệ thống cửa cống giúp tăng khả năng thông hành của sông.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bản đồ bồn địa

Sông Goiás
Sông Maranhão
Sông Pará
Sông Tocantins


title: Sông Ucayali

text:
Sông Ucayali (, ) khởi nguồn từ điểm cách  về phía bắc của hồ Titicaca, tại vùng Arequipa của Nam Mỹ. Sông Amazon được cho là bắt đầu từ thành phố Nauta (100 km từ Iquitos), tại nơi hợp dòng giữa Ucayali và Marañón.

Ucayali, cùng với sông Apurímac, sông Ene, và sông Tambo, ngày nay được coi là đầu nguồn chính của sông Amazon, sông có tổng chiều dài là  từ nguồn Apurímac tại Nevado Mismi đến điểm hợp lưu giữa Ucayali và sông Marañón:
Sông Apurímac (tổng chiều dài):
Sông Ene (tổng chiều dài):
Sông Tambo (tổng chiều dài):
Sông Ucayali (từ nơi hợp lưu với Tambo River đến nơi hợp lưu với Marañón):

Ucayali đầu tiên được gọi là San Miguel, sau đó là Ucayali, Ucayare, Poro, Apu-Poro, Cocama và Rio de Cuzco. Peru đã tài trợ cho nhiều cuộc thám hiểm tốn kém để khám phá khu vực sông. Một trong số đó (1867) tuyên bố rằng đã đến được trong phạm vi  từ Lima, và một tàu hơi nước nhỏ "Napo" đã bị cản trở khi gặp dòng nước hung dữ  phía trên ngã ban sông với sông Pachitea xa đến sông Tambo,  từ nơi hợp lưu giữa Ucayali với Amazon. "Napo" sau đó đã thành công trong việc tiếp cận nhánh Urubamba của Ucayali  phía trên điểm hợp dòng với Tambo, tới một điểm  về phía bắc của Cuzco.

Phần còn lại của Urubamba, được Bosquet biểu thị vào năm 1806 và Castelnau vào năm 1846, bị gián đoạn với các thác lớn, đá ngầm và vô số các trở ngại khác với việc thông hành. Torres, người đã khám phá Alto Ucayali theo sứ mệnh của chính phủ Peru, đã ghi nhận chiều dài của sông là , tính từ cửa Pachitea đến nơi hợp dòng của Tambo và Urubamba. Chiều \rộng thay đổi từ , tùy theo độ lớn của các cù lao. Dòng chảy của sông là , và một kênh rộng  có độ sâu tối thiểu là . Đôi khi có các tảng đá khổng lồ rơi xuống sông từ các ngọn núi và gây ra các xoáy nước rất lớn.

Ucayali là nơi sinh sống của cá heo Amazon, rái cá lớn, và lợn biển Amazon, với số lượng lớn tại Khu dự trữ quốc gia Pacaya-Samiria, gần Nauta.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Amazonia biogeography

Phụ lưu sông Amazon
Sông của Peru


title: Sông Urubamba

text:
Sông Urubamba (tiếng Tây Ban Nha: Río Urubamba) là một sông tại Peru. Đây là phần đầu nguồn có khả năng thông hành ở một mức độ nhất định của sông Amazon, sông khởi nguồn từ dãy Andes ở phía đông nam Cuzco gần ranh giới Puno Region, nơi nó được gọi là sông Vilcanota (Rio Vilcanota). Tại Thung lũng Thần thánh, giữa Písac và Ollantaytambo, sông được gọi là Wilcamayu (sông thánh). Sông chảy theo hướng bắc-tây bắc với 724 km trước khi kết hợp với sông Apurímac để tạo thành sông Ucayali.

Urubambacj phân thành Thượng Urubamba và Hạ Urubamba, điểm đặc trưng để phân chia là Pongo de Mainique, một hẻm núi nổi tiếng.

John Walter Gregory, nhà địa chất người Anh, đã chết đuối trên sông vào ngày 2 tháng 6 năm 1932 khi đang thám hiểm địa chất dãy Andes.

Thượng Urubamba
Thung lũng Thượng Urubamba (Alto Urubamba) đặc trưng với dân cư đông và các công trình thủy lợi kéo dài. Một số di tích của đế chế Inca nằm tại thung lũng, bao gồm thành phố Incan là Machu Picchu.

Hạ Urubamba
Hạ Urubamba (Bajo Urubamba) thương đối kém phát triển và đặc trưng với một lượng đáng kể dân bản địa là bộ tộc Campa, chủ yếu là Machiguenga (Matsigenka) và Ashaninka. Kinh tế dựa trên lâm nghiệp và dự án khí thiên nhiên Camisea gần đó. Điểm định cư chính của khu vực là thị trấn Sepahua.

Hình ảnh

Tham khảo

Urubamba
Urubamba


title: Sông Vaupés

text:
Sông Vaupés (sông Uaupés) là một chi lưu của Rio Negro tại Nam Mỹ. Sông khởi nguồn từ tỉnh Guaviare tại Colombia, chảy về phía đông qua Guaviare và Vaupés. Nó tạo thành một phần của tuyến biên giới giữa Colombia và Amazonas của Brasil. Tại biên giới, sông nhận nước của sông Papurí và từ đó cũng được gọi với tên Uaupés. Năm 1847 một nhà thám hiểm đã nhìn thấy một ghềnh khiến có các đợt sóng cao 40 hay 50 feet trong không khí, "giống như một vụ nổ cực lớn dưới nước đã xảy ra tại đây."  Sông tiếp tục chảy về hướng đông cho đến khi đổ vào Rio Negro tại São Joaquim, Amazonas.

Tham khảo

Bộ Giao thông Brasil

Sông của Colombia
Sông Amazonas (bang Brasil)
Sông quốc tế Nam Mỹ
Phụ lưu Rio Negro (Amazon)
Địa lý tỉnh Vaupés
Địa lý tỉnh Guaviare
Biên giới Brasil-Colombia
Sông biên giới


title: Sông Xingu

text:
Sông Xingu, cũng gọi là Rio Xingu theo tiếng Bồ Đào Nha, có chiều dài khoảng  tại miền bắc Brasil. Xingu là một chi lưu đông nam của sông Amazon.

Mô tả và lịch sử
Công viên Indien đầu tiên tại Brasil được chính phủ nước này lập ra tại bồn địa và cuối thập niên 1950. Công viên này đánh dấu việc một lãnh thổ thổ dân đầu tiên được chính phủ Brasil công nhận. Hiện nay, 14 bộ lạc sống trong khu bảo tồn vẫn sống sót và nguồn tài nguyên thiên nhiên cùng với nguồn nước từ sông là những gì họ cần để duy trì cuộc sống.

Chính phủ Brasil có kế hoạch xây dựng đập Belo Monte, có thể sẽ trở thành đập thủy điện lớn thứ ba thế giới tại Hạ Xingu. Việc xây dựng này sẽ gây nên các vấn đề về môi trường và tác động tới các nhóm dân bản địa.

Tham khảo

 Cowell, Adrian. 1973. The Tribe that Hides from Man. The Bodely Head, London.
 Original text from 1911 Encyclopædia Britannica

Đọc thêm
Heinsdijk, Dammis, and Ricardo Lemos Fróes. Description of Forest-Types on "Terra Firme" between the Rio Tapajós and the Rio Xingú in the Amazon Valley. 1956.
Sipes, Ernest "Brazilian Indians: what FUNAI Won't Tell YOU". 2002.
Brazilian Indians: What FUNAI Won't Tell You

Phụ lưu sông Amazon
Sông Mato Grosso
Sông Pará


title: Tapajós

text:
Tapajós, là một sông tại Brasil chảy qua một thung lũng ẩm và nóng và đổ vào sông Amazon  phía trên Pará và dài khoảng .

Sông khởi nguồn từ cao nguyên Brasil gần Diamantino. Gần nơi này, một số dòng suối hợp lại với nhau để tạo sông Arinos, và hợp dòng với sông Juruena để tạo thành Alto Tapajós, xa về hạ du được gọi là Rio Manoel, hợp lưu vào sông từ phía đông.

Sau đó đến Santarém dpongf sông được gọi là Tapajós. Hạ du Arinos, Alto Tapajós và Tapajós và nhiều thác ghềnh nhất là sông Maranhão Grande, là một cuối liên tiếp các thác lớn và ghềnh dữ dội; song từ Maranhão Grande đến cửa sông, khoảng , sông có thể cho tàu lớn thông hành.

100 mi cuối cùng của sông có chiều rộng từ 4 9 mi và rất sâu. Thung lũng Tapajós có hai bên là dốc đứng. Chúng cao 300 đến 400 feet dọc theo hạ du của sông; song vài mi phía trên Santarém, chúng lui về phía đông và không còn tiếp cận đồng bằng ngập nước Amazon cho đến vài mi phía dưới Santarém.

Cực bất khả tiếp cận của Nam Mỹ nằm gần nguồn của một chi lưu của Tapajós, gần thị trấn Utiariti

Tapajós được đặt tên theo người Indien Tapajós, một bộ tộc thổ dân châu Mỹ đến từ Santarém.

Đọc thêm
 Heinsdijk, Dammis, and Ricardo Lemos Fróes. Description of Forest-Types on "Terra Firme" between the Rio Tapajós and the Rio Xingú in the Amazon Valley. 1956.

Tham khảo

Phụ lưu sông Amazon
Sông Brasil


title: Teles Pires

text:
Teles Pires hay Rio São Manuel là một sông dài 1370 km  tại Brasil.

Sông chảy qua bang Mato Grosso và phần hạ du của nó là ranh giới tự nhiên giữa hai bang Mato Grosso và Pará. Sông hợp dòng với sông Juruena và sau đó dòng nước này lại hợp lưu vào Tapajós, vốn là một trong những chi lưu lớn nhất của sông Amazon

Điểm dân cư đông dân nhất nằm ven sông là Alta Floresta.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Teles Pires in the American Heritage Dictionary of the English (bartleby.com)  (chiều dài lỗi thời)
Hidrovia Tapajos - Teles Pires - Regierungsdokument (tiếng Bồ Đào Nha)

Phụ lưu sông Amazon
Sông Brasil


title: Trombetas

text:
Trombetas là một sông chi lưu ở phía bắc Amazon. Sông hợp dòng vào Amazon ở ngay phía bắc của thị trấn Óbidos, Pará tại Brasil. Sông khởi nguồn từ cao nguyên Guiana, dòng suốt dòng chảy của nó thường xuyên bị cản trở bởi những hàng rào đá và ghềnh thác. Khu vực dưới của dòng sông, tại thác nước đầu tiên là Porteira, song ít gập ghềnh và thấp cũng như tạo thành đầm lầy; but above the long series of các thác nước lớn và ghềnh mang đặc trưng với các thung lũng biến đổi hoàn toàn, và khí hậu tốt hơn nhiều. Sông có khả năng thông hành  phía trên cửa sông.

Tham khảo

Phụ lưu sông Amazon
Sông Brasil


title: Bài toán thứ mười bảy của Hilbert

text:
Bài toán thứ mười bảy của Hilbert là một trong 23 bài toán của Hilbert trong danh sách nổi tiếng của David Hilbert xuất bản năm 1900. Nó xem xét việc biểu diễn các hàm hữu tỉ xác định không âm dưới dạng thương của hai tổng của các bình phương. Câu hỏi ban đầu của Hilbert là như sau:

Cho một đa thức nhiều biến luôn nhận giá trị không âm trên trường số thực, liệu nó có thể được biểu diễn dưới dạng tổng các bình phương của các hàm hữu tỉ?

Lời giải khẳng định đã được chứng minh năm 1927 bởi Emil Artin.

Sau đó Charles Delzell đã tìm ra một thuật toán cho bài toán này.

Một tổng quát hóa lên trường hợp ma trận (mọi ma trận với các phần tử là các hàm hữu tỉ sao cho ma trận luôn xác định không âm đều có thể biểu diễn được dưới dạng tổng của các bình phương đối xứng) được chứng minh bởi Gondard, Ribenboim và Procesi, Schacher . Nó cũng có một chứng minh sử dụng kiến thức cơ sở bởi Hillar và Nie .

Việc xây dựng câu hỏi đã xét đến các đa thức, chẳng hạn như

luôn nhận giá trị không âm khi các biến nhận giá trị thực bất kì nhưng không thể được viết dưới dạng tổng các bình phương của các đa thức.

Người ta đã tìm ra điều kiện đủ để đa thức f có thể biểu diễn được dưới dạng tổng các bình phương của các đa thức.
 Ngoài ra, mọi đa thức f thực không âm đều có thể được xấp xỉ với độ chính xác tùy ý (theo chuẩn  của vectơ hệ số) bằng một dãy các đa thức  biểu diễn được dưới dạng tổng các bình phương

Một bài toán mở là giá trị nhỏ nhất của

,

sao cho mọi đa thức không âm bậc d gồm n biến luôn có thể biểu diễn được dưới dạng tổng của  bình phương của các hàm hữu tỉ thực.

Kết quả tốt nhất  là

Ghi chú

Hình học đại số thực
17


title: Hạ Hầu Thượng

text:
Hạ Hầu Thượng (chữ Hán: 夏侯尚, ? – 226) là tướng lãnh, sủng thần nhà Tào Ngụy thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Xuất thân
Thượng tự Bá Nhân, là cháu họ (tòng tử) của Hạ Hầu Uyên, nên ông cũng là thành viên của gia tộc Hạ Hầu, có hộ tịch ở huyện Tiếu, nước Bái . Thiếu thời, Thượng kết bạn thân thiết với Tào Phi.
Vương Thẩm cho biết Thượng có tài bày mưu tính kế, được Tào Phi xem trọng, sớm kết bạn từ thưở hàn vi.

Tào Tháo chiếm được Ký Châu, Thượng được làm Quân tư mã, nắm kỵ binh tham gia chinh chiến, về sau được làm Ngũ quan tướng Văn học . Tào Tháo trở thành Ngụy vương (216), Thượng được thăng làm Hoàng môn thị lang. Người Ô Hoàn ở quận Đại nổi dậy (218), Tháo sai Yên Lăng hầu Tào Chương đánh dẹp, lấy Thượng làm Tham quân sự cho Chương. Bọn họ bình định đất Đại rồi trở về.

Sự nghiệp
Tào Tháo mất ở Lạc Dương (220), Thượng được cầm cờ tiết, đưa quan tài về Nghiệp. Triều đình xét công trước, Thượng được phong Bình Lăng đình hầu, bái quan Tán kị thường thị, thăng chức Trung lĩnh quân. Cùng năm, Tào Phi lên ngôi, là Tào Ngụy Văn đế, Thượng được đổi phong Bình Lăng hương hầu, thăng làm Chinh nam tướng quân, lĩnh Kinh Châu thứ sử, Giả tiết Đô đốc nam phương chư quân sự. Thượng tâu: “Một cánh quân của Lưu Bị ở Thượng Dung, đường núi hiểm trở, họ không đề phòng về chúng ta. Nếu lấy kỳ binh lẻn đi, xuất kì bất ý, chính là tình thế chỉ có thành công mà thôi.” Thượng kéo các cánh quân đánh phá Thượng Dung, chiếm được 3 quận 9 huyện, được thăng làm Chinh nam đại tướng quân

Tôn Quyền xưng thần với Tào Ngụy (221), nhưng Thượng vẫn chuẩn bị việc đánh dẹp. Năm Hoàng Sơ thứ 3 (222), Quyền quả nhiên xưng đế; Văn đế đến Uyển Thành, sai Thượng soái các cánh quân với Tào Chân cùng vây Giang Lăng. Tướng Ngô là Gia Cát Cẩn cùng Thượng cách sông Trường Giang đối trận. Cẩn vượt sông đến cù lao ở giữa dòng, rồi chia thủy quân ở đấy. Thượng nhân đêm tối dùng thuyền nhỏ, đem vạn bộ kỵ, từ hạ lưu lén vượt sông, tấn công các cánh quân của Cẩn, đốt thuyền bè của địch ở men sông, thủy lục cùng đánh, phá được quân Ngô. Chưa chiếm được thành thì quân Ngụy gặp bệnh dịch, triều đình giáng chiếu cho Thượng đem quân về. Sau đó Thượng được thêm phong 600 hộ, kể cả trước đây là 1900 hộ, còn được Giả việt, tiến làm Châu mục.

Kinh Châu đất đai hoang phế, mặt tây liền kề nhiều bộ tộc thiểu số, mặt đông cùng nước Ngô lấy sông Hán làm ranh giới, dân cư xưa phần nhiều định cư ở bờ nam Trường Giang. Thượng từ Thượng Dung mở đường đi về phía tây, được hơn 700 dặm, các tộc thiểu số miền núi phần nhiều phục tòng, trong thời gian 5 – 6 năm, có vài ngàn gia đình chịu quy hàng. Năm Hoàng Sơ thứ 5 (224), Thượng được dời phong Xương Lăng hương hầu.

Cái chết
Thượng sủng ái người thiếp, khiến cô ta lấn át vợ cả. Vợ cả của Thượng là con gái họ Tào, nên Văn đế sai người thắt cổ chết người thiếp. Thượng thương cảm, phát bệnh hoảng hốt, đã chôn cất người thiếp, mà không ngừng nhớ nhung, muốn đi gặp cô ta. Văn đế nghe vậy thì mắng rằng: “Đỗ Tập vốn khinh bạc Thượng, đúng là có lý do mà.” Nhưng Thượng là bề tôi khi Văn đế còn là thế tử, nên ân sủng không giảm. Năm thứ 6 (225), Thượng bệnh nặng, được về kinh đô, Văn đế mấy lần đến thăm, cầm tay ông mà chảy nước mắt.

Tháng 4 ÂL năm thứ 7 (226), Thượng mất,  thụy là Điệu hầu,  được tặng quan Chinh nam đại tướng quân, giữ ấn thụ Xương Lăng hầu.

Con là Hạ Hầu Huyền được kế tự. Triều đình lại chia 300 hộ của Thượng cho con của em trai ông là Hạ Hầu Phụng, ban cho anh ta tước Quan nội hầu.

Gia đình
 Vợ là Đức Dương hương chúa,  em gái của Tào Chân.  Vì Tào Chân được Tào Tháo thu làm con nuôi,  nên có thể Đức Dương hương chúa cũng được như vậy.
 Con trai là Hạ Hầu Huyền, bị Tư Mã Chiêu sát hại.
 Con gái là Hạ Hầu Huy, được gả cho Tư Mã Sư, bị Sư đầu độc mà chết. Một người con gái (không rõ tên) khác được gả cho Hòa Du, con trai của Hòa Hiệp, sanh ra Hòa Kiệu và Hòa Úc.

Hình tượng văn học
Trong Tam quốc diễn nghĩa, Thượng xuất hiện ở hồi thứ 70, là cháu của Hạ Hầu Đôn và là bộ tướng của Tào Hồng. Thượng cùng Hàn Hạo nhận lệnh đến giúp Trương Cáp chống lại quân Thục, nhưng lại bị Hoàng Trung đánh bại, phải chạy về giữ núi Thiên Đãng cùng anh trai là Hạ Hầu Đức. Hoàng Trung tiếp tục tấn công, giết được Hàn Hạo và Hạ Hầu Đức, Thượng và Cáp bỏ chạy về với Hạ Hầu Uyên ở núi Định Quân. Hồi thứ 71, Hoàng Trung lại đến đánh, Uyên sai Thượng ra khiêu chiến, bị Trung bắt được, sau đó đem trao đổi với tướng Thục là Trần Thức. Trong lúc chạy về, Thượng bị bắn trúng lưng.

Hồi thứ 76, Thượng cùng Từ Hoảng giữ Tương Dương, trong bối cảnh Quan Vũ vừa rút lui khỏi Phàn Thành. Hồi thứ 79, Thượng theo Từ Hoảng chiếm lấy Thượng Dung, rồi cùng Mạnh Đạt đánh bại Lưu Phong. Hồi thứ 85, Thượng cùng Tào Chân vây Nam Quận, bị tướng Ngô là Lục Tốn đánh bại.

Nhìn chung, vai trò và hành trạng của nhân vật Hạ Hầu Thượng hoàn toàn sai lệch với sử sách.

Tham khảo
 Trần chí, Bùi chú

 Một số sử liệu khác

Chú thích
  Nay là địa cấp thị Bạc Châu, tỉnh An Huy, Trung Quốc.
  Ngũ quan tướng gọi đầy đủ Ngũ quan Trung lang tướng (五官中郎将) là chức vụ do Tào Tháo đặt ra, có quyền lực tương đương phó chức của Thừa tướng, được dành cho Tào Phi. Ngũ quan tướng Văn học là thị tòng, cố vấn kiêm quản lý văn thư của Ngũ quan tướng. Đây là hình thức Tào Tháo giúp đỡ Tào Phi xây dựng đội ngũ phụ tá trong tương lai.

Nhân vật quân sự Tào Ngụy
Năm sinh không rõ
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa
Mất năm 226


title: Người bào chữa

text:
Người bào chữa hay bào chữa viên là thuật ngữ chỉ về những người có kiến thức pháp luật và kinh nghiệm hoạt động tố tụng thay mặt thân chủ tham gia tố tụng trong một vụ án hình sự để biện hộ, bảo vệ cho thân chủ của mình để chống lại sự buộc tội, truy tố hoặc một sự tố cáo, giúp làm giảm trách nhiệm hình sự cho thân chủ của họ đồng thời cũng có thể giúp cơ quan có chức năng làm sáng tỏ các tình tiết vụ án, họ có quyền tranh tụng với các chủ thể khác trong quá trình xử lý vụ án hình sự.

Việc bào chữa thông qua sự trợ giúp của người bào chữa là hình thức phổ biến và chủ đạo. Thông thường người bào chữa trước khi ra tố tụng có thể được cơ quan công quyền cho gặp thân chủ là để tư vấn, hướng dẫn cho họ, chuẩn bị cho họ kiến thức pháp luật, điều kiện tâm lý để tham gia tố tụng.

Đặc điểm
Người bào chữa do người bị tạm giữ, bị can, bị cáo hoặc người đại diện hợp pháp của họ lựa chọn. Ngoài ra, trong một số trường hợp, nếu bị can, bị cáo hoặc người đại diện hợp pháp của họ không mời người bào chữa thì cơ quan điều tra, viện kiểm sát hoặc tòa án phải yêu cầu đoàn luật sư phân công văn phòng luật sư cử người bào chữa cho họ hoặc đề nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức thành viên của Mặt trận cử người bào chữa cho thành viên của tổ chức mình. Quyền bào chữa gắn liền thiết thân với việc hành nghề của Luật sư.

Người bào chữa thông thường không có quyền và lợi ích liên quan đến vụ án, họ tham gia tố tụng là nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, người bào chữa không phải là người tiến hành tố tụng cũng không thể đồng nhất người bào chữa với người bảo vệ quyền lợi của đương sự quy định. Nếu bị can, bị cáo, người đại diện hợp pháp của họ chưa nhờ người bào chữa, nay mới nhờ người bào chữa hoặc tuy đã có nhờ người bào chữa nhưng nay nhờ người bào chữa khác thì cần phải xem xét người được nhờ bào chữa đó có quan hệ thân thích với người nào đã hoặc đang tiến hành tố tụng trong vụ án hay không.

Các loại
Ở Việt Nam, theo quy định của pháp luật thì người bào chữa có thể là:
 Luật sư, là một người theo nghề luật có kiến thức về pháp luật. Trong thực tiễn hiện nay, người bào chữa trong tố tụng hình sự chù yếu là luật sư
 Người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo
 Trợ giúp viên pháp lý khi được yêu cầu, khi được Trung tâm phân công và được cơ quan tiến hành tố tụng cho phép thì họ tham gia tố tụng hình sự với tư cách là người bào chữa
 Bào chữa viên nhân dân. Chức danh bào chữa viên nhân dân ở Việt Nam ra đời trên cơ sở sắc lệnh sắc lệnh số 69/SL ngày 18/6/1949, Nghị định số 01/NĐ ngày 12/01/1950 của Bộ tư pháp quy định rõ tiêu chuẩn bào chữa viên nhân dân. Trong suốt thời gian dài (1949–1987) bào chữa viên nhân dân đã đóng một vai trò quan trọng trong tố tụng hình sự.

Người bào chữa trong tố tụng hình sự, có thể là một trong bốn chủ thể nêu trên. Kể từ khi được các cơ quan tiến hành tố tụng hình sự cấp Giấy chứng nhận người bào chữa, thì từ thời điểm đó, người bào chữa có các quyền, nghĩa vụ tố tụng theo luật định.

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, trong số các chủ thể tham gia tố tụng, người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của đương sự được ngang hàng chung với người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án, người giám định, người phiên dịch và người bào chữa nói chung (luật sư nói riêng) chưa được thừa nhận là một chức danh tư pháp độc lập.

Hoạt động
Theo quy định của Điều 63 và 64 của Bộ luật Tố tụng hình sự của Cộng hòa Pháp quy định thời điểm cho người bào chữa tham gia tố tụng sau 20 giờ kể từ khi bị tạm giữ. Bộ luật Tố tụng hình sự Nhật Bản tại Khoản 1 Điều 30 quy định cho người bị tạm giữ có quyền mời người bào chữa cho mình trong bất kỳ thời điểm nào. Theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành tại khoản 3 Điều 49 thì người bào chữa được tham gia tố tụng từ khi có quyết định khởi tố bị can. Người bào chữa khi tham gia tố tụng để bào bị cáo có những quyền và phải thực hiện những nghĩa vụ mà pháp luật tố tụng hình sự đã quy định đối với người bào chữa.

Khi người bào chữa đến Trại tạm giam, Nhà tạm giữ xuất trình đủ giấy tờ cần thiết, thì việc trích xuất bị can, bị cáo ra nơi làm việc với người bào chữa trong khuôn viên Trại tạm giam, Nhà tạm giữ là thẩm quyền của Giám thị Trại tạm giam, Trưởng nhà tạm giữ. người bào chữa muốn gặp thân chủ nơi giam giữ, thì phải được cơ quan tiến hành tố tụng hình sự đang thụ lý vụ án cấp giấy chứng nhận người bào chữa. Đây chính là sự đồng ý chính thức của cơ quan có thẩm quyền, cho phép người bào chữa gặp thân chủ nơi giam giữ.

Cơ quan điều tra phải tạo điều kiện thuận lợi cho người bào chữa đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án sau khi kết thúc điều tra. Sau khi được cấp giấy chứng nhận người bào chữa, nhiều trường hợp luật sư không được cơ quan điều tra, điều tra viên giao các quyết định tố tụng, thông báo cách thức liên lạc, kế hoạch làm việc... điều tra viên phải thông báo về thời gian, địa điểm lấy lời khai người bị tạm giữ, hỏi cung bị can cho người bào chữa trước 24 giờ, trường hợp người bào chữa ở xa có thể thông báo trước 48 giờ. Về nội dung, khi lấy lời khai, nếu điều tra viên đồng ý cho người bào chữa được hỏi người bị tạm giữ, bị can thì phải ghi câu hỏi và câu trả lời vào biên bản...

Vai trò và thực trạng
Quyền bào chữa là một quyền thuộc phạm trù nhân quyền trong hoạt động Tư pháp. Hiến pháp nhiều nước quy định nguyên tắc mọi công dân đều có quyền bình đẳng trước pháp luật, từ lẽ đó pháp luật nhiều nước có những quy định cụ thể, trong khoa học tố tụng hình sự, đảm bảo quyền bào chữa của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo không chỉ là một nguyên tắc Hiến định mà còn là một nguyên tắc quan trọng.

Quyền bào chữa được xem như là phương tiện pháp lý cần thiết để những chủ thể nói trên bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Thừa nhận quyền bào chữa là thừa nhận tính tranh tụng trong hoạt động tố tụng - điều kiện không thể thiếu được cho việc xét xử khách quan, công minh. Càng mở rộng phạm vi quyền bào chữa bao nhiêu thì càng mở rộng tính tranh tụng bấy nhiêu và kết quả tương ứng là càng hạn chế khả năng làm oan sai người vô tội trong xét xử.

Việc tham gia tố tụng của luật sư không chỉ bảo đảm tốt hơn quyền bào chữa của bị can, bị cáo, các đương sự khác, mà còn giúp các cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện, sửa chữa những thiếu sót, làm rõ sự thật khách quan, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong vụ án hình sự là những người chỉ bị tình nghi có hành vi vi phạm pháp luật hình sự chứ không phải là tội phạm. Việc họ có phải là tội phạm hay không phải căn cứ vào bản án có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Do đó, trong quá trình tòa án xét xử họ có quyền tự bào chữa và có quyền nhờ người khác bào chữa. Người bào chữa có vai trò quan trọng. Tuy vậy, ở một số nước, do địa vị pháp lý của người bào chữa chỉ là người tham gia tố tụng, phạm vi hoạt động thuộc lĩnh vực "bổ trợ tư pháp" nên thực chất luật sư chỉ là người trợ giúp pháp lý mang tính bị động, không có cơ sở cho việc hành nghề một cách bình đẳng và độc lập.

Ở Việt Nam, vị trí của người bào chữa chưa được quan tâm đúng mức ngoài ra nhiều quy định của Tòa án gây khó dễ cho người bào chữa như thủ tục cấp và thu hồi giấy chứng nhận người bào chữa. Theo đó, để được tham gia vụ án, luật sư phải trình cơ quan tiến hành tố tụng ba loại giấy tờ (gồm: 1) văn bản nhờ luật sư bào chữa của bị can, bị cáo, 2) người bị tạm giữ hoặc người đại diện hợp pháp của họ, 3) văn bản của văn phòng luật sư cử luật sư bào chữa và thẻ luật sư), đồng thời đáp ứng đầy đủ một số yêu cầu nhiêu khê khác đặc biệt, giấy chứng nhận bào chữa được coi là cái vòng kim cô đối với luật sư.

Chú thích

Nghề nghiệp
Luật pháp


title: Trận Magenta

text:
Trận Magenta là một trong hai trận đánh lớn của cuộc Chiến tranh giành độc lập Ý lần thứ hai, đã diễn ra vào ngày 4 tháng 6 năm 1859, gần thị trấn Magenta ở miền Bắc nước Ý. Trận đánh đã kết thúc với chiến thắng của quân đội Pháp dưới sự chỉ huy của Hoàng đế Napoléon III trước quân đội Áo do Thống chế Bá tước Ferencz Gyulai chỉ huy. Do gặp rắc rối trong các mệnh lệnh nên đồng minh của Pháp là Sardegna không tham chiến và phải đến tối, khi trận chiến đã chấm dứt, quân đội Sardegna mới kéo đến trận địa.

Napoléon III dự kiến hợp vây quân Áo bằng một vận động gọng kìm, theo đó Quân đoàn II do tướng Patrice de MacMahon chỉ huy sẽ hành quân ở bờ trái sông Ticino, trong khi đội Cận vệ Đế chế cùng các Quân đoàn III và IV sẽ vượt sông Ticino xa về hướng nam. Trái ngược với niềm tin của địch rằng người Áo sẽ không phản ứng trước khi vòng vây được khép kín, quân đội Áo đã quyết định rút quân về hướng đông bắc từ trước đó. Song, cuộc triệt thoái của quân Áo diễn ra còn chậm hơn bước tiến không mấy nhanh nhẹn của MacMahon, hai bên đụng độ nhau vào buổi sáng ngày 4 tháng 6 năm 1859.

Địa hình của trận chiến là một dãy cây ăn quả dài bị các vũng lầy và cây tưới ngăn cách, khiến cho hai bên không thể tiến hành những vận động tinh vi. Quân Áo đã biến mọi ngôi nhà thành đồn bót. Gánh nặng chủ yếu trong chiến đấu thuộc về 5.000 lính phóng lựu của đội Cận vệ Đế chế Pháp, vẫn còn vận quân phục thời Đế chế thứ nhất. Tinh thần tấn công của bộ binh Pháp, hỏa lực hiệu quả cao của pháo rãnh xoắn Pháp và sự kém năng lực của Gyulai đã quyết định trận đánh khi mà quân đoàn MacMahon chọc thủng chiến tuyến của địch. Trong trật tự, quân đội Áo triệt thoái an toàn về Robecco. Trận đánh đã đem lại thiệt hại không nhỏ cho quân Pháp, với 657 người tử trận, 3.203 bị thương và 655 bị bắt hay mất tích. Song, về phía Áo, tổn thất lên đến 1.368 người tử trận, 4.538 bị thương và 4.500 bị bắt. Con số thương vong khá cao này chứng tỏ sự thay đổi bản chất của kỹ nghệ chiến tranh.

Cuộc tàn sát tại Magenta đã gây cho Napoléon hoảng hốt. Song, trong tâm trạng yên lòng, vị hoàng đế phong MacMahon quân hàm Thống chế Pháp và ban cho ông ta tước hiệu Quận công Magenta. Ngoài ra, vì vai trò của đội Cận vệ trong chiến thắng, chỉ huy lực lượng này là tướng Achille Baraguay d'Hiliers cũng được trao gậy Thống chế. Vào ngày 8 tháng 6, Napoléon và vua Sardegna là Vittorio Emmanuele II ca khúc khải hoàn tiến vào Milano.

Sau trận đánh
Thuốc nhuộm màu magenta, được phát hiện vào năm 1859, đã được đặt theo tên trận đánh, (xuất phát từ màu đỏ thẫm của trận địa Magenta đẫm máu) cũng như Đại lộ Magenta (Boulevard de Magenta) ở thủ đô Paris.

Chú thích

Tham khảo
 The web site of the battle .

Magenta
Magenta 1859
Magenta 1859
Magenta 1859
Ý năm 1859
Pháp năm 1859
Xung đột năm 1859
Trận đánh liên quan tới binh đoàn Lê dương Pháp


title: Nguyễn Hữu Tuệ

text:
Nguyễn Hữu Tuệ (1871-1938), tên thường gọi là Lý Tuệ, là người tham gia tích cực trong các hoạt động xuất dương của phong trào Đông Du và hội Duy Tân. Những đóng góp của ông trong các phong trào yêu nước này nhiều lần được ghi lại trong tác phẩm của các chí sĩ nổi tiếng như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh.

Thân thế và sự nghiệp

Xuất thân
Nguyễn Hữu Tuệ sinh năm 1871 tại làng Gia Viên (nay thuộc huyện An Dương, thành phố Hải Phòng), trong một gia đình nhà nho. Tuy nhiên, trong suốt quãng đời tham gia hoạt động trong các phong trào yêu nước sau này, ông thường được các bằng hữu gọi tên là Lý Tuệ. Khi trưởng thành, gia đình gặp vận hạn, Nguyễn Hữu Tuệ phải đi làm thuê trong bến Sáu Kho (nay là Cảng Hải Phòng) để kiếm sống. Sau đó, ông xin làm nghề bồi bếp trên tàu biển (di chuyển qua lại chủ yếu giữa miền Bắc Việt Nam và miền Nam Trung Quốc).

Những đóng góp thầm lặng
Là một đầu bếp, nhưng xuất thân trong một gia đình nhà nho, ở một làng khoa bảng ông sớm nhận thức và chịu ảnh hưởng sâu sắc của phong trào yêu nước theo hệ tư tưởng mới. Ông đã chủ động hòa nhập vào làn sóng đó bằng việc tham gia góp sức cho phong trào Đông Du và hội Duy Tân.

Trong Tự phán, cuộc gặp gỡ với Nguyễn Hữu Tuệ (Lý Tuệ) lần đầu tiên đã được nhà chí sĩ Phan Bội Châu ghi lại trong lần xuất dương đầu tiên của ông cùng với Tăng Bạt Hổ và Đặng Tử Kính vào tháng Giêng, năm Ất Tị (1905): "Lúc đó, chủ thuyền toan đi Hương Cảng buôn, chúng tôi bèn đi thuyền của chủ ấy, ngồi tàu buồm đến Bắc Hải, trót sáu ngày, đổi sang ngồi tàu lửa Tây đến Hương Cảng. Chiếc tàu ấy là Ái Vu. Trong lúc vô ý được một người bạn rất tốt tên là Lý Tuệ... Thượng tuần tháng hai, tàu tới Hương Cảng, có người khách sạn xuống bán vé. Chúng tôi mua vé Thái Yên khách sạn, mới hẹn với ông Lý Tuệ đến đây nói chuyện... Lại một ngày sau thì ông Lý Tuệ lên tìm chúng tôi ở khách sạn. Trong lúc nói chuyện ông rất hiểu đại nghĩa và rất chán nghề làm bồi dưới tàu. Chúng tôi mới đem chân tình việc đi này cáo với ông. Ông cảm động một cách lạ thường, xin hết sức giúp tân đảng, như đưa ngầm tiền bạc, gửi ngầm học sinh, cho đến thư tín ở trong ra, ở ngoài vào, rành một tay ông đảm nhận, trót mấy năm trời không sai suyển tý gì, mà lại tuyệt không nói đến trả ơn trả công. Tấm lòng trung thành càng lâu càng bền chặt. Em ông là ông Lý Tư cũng không kém gì ông."

Phan Bội Châu trong Ngục trung thư đã có những đánh giá về Lý Tuệ (Nguyễn Hữu Tuệ): "...Lý Tuệ là người có gan dạ, mưu mô, thâm hiểu nghĩa lớn. Về sau, ông ta ngầm giúp công việc kia khác cho đảng chúng tôi được nhiều lắm. Lúc này tìm cách đưa tôi xuất dương, ấy là bước đường thứ nhất của ông ta dấn mình vào quốc sự vậy. Thật là một người hăm hở làm việc nghĩa, gặp nạn coi chết như không. Tôi không ngờ lúc mình gió bụi xông pha lại được gặp người như thế."

Lý Tuệ không phải là một tên tuổi gắn liền với những yếu nhân của hội Duy Tân, cũng không là người sáng lập, hay vận động cho phong trào Đông Du. Tuy nhiên, qua Tự phán, ông để lại dấu ấn của mình trong các phong trào này bằng những việc làm thầm lặng, nhưng đóng vai trò hết sức lớn lao. Ông đã đảm nhận việc liên lạc, bảo vệ cho số thanh niên trong nước ra nước ngoài du học với những việc bí mật và đầy nguy hiểm nếu bị chính quyền thực dân và mật thám phát hiện như việc chuyển tiền bạc, giấu du học sinh, chuyển thư tín: "...thư in vài trăm bản, cậy ông Lý Tuệ lén đưa vào trong nước, tôi cũng ủy Đặng Tử Kính vào trong nước hiệp đồng với ông Tăng (Tăng Bạt Hổ) chia đường chạy khắp Nam Bắc, tuyên bố các món văn thư như trên kia đã kể..."

Ông đã trở thành một liên lạc viên đáng tin cậy của phong trào Đông Du: "...Lương Văn Can còn gom góp tiền nhà được 250 đồng, giao cho liên lạc viên Đông Du ở Hải Phòng là Lý Tuệ chuyên sang Quảng Đông để giúp Phan Bội Châu và các đồng chí qua cơn khốn cùng..."

Không chỉ Phan Bội Châu, nhiều nhà yêu nước, nhà cách mạng khi xuất dương cũng đã tìm đến Lý Tuệ như là một chỗ nhờ vả đáng tin cậy vì trong hoàn cảnh lúc bấy giờ "chính phủ Pháp không cho người Việt Nam mình có quyền tự do lai vãng. Phàm ai muốn ra xứ ngoài du lịch hay là buôn bán, nếu không được bảo hộ cho phép thì tất bị buộc tội ngầm thông với nước ngoài, mưu chuyện làm loạn".

Nhà nghiên cứu Huỳnh Lý cho biết: "Phan Châu Trinh đến Hải Phòng tìm những người đã giúp cho Phan Bội Châu xuất dương là Lý Tuệ và Lý Tư và nói thật cho họ. Sau đó ông ăn vận quần áo như công nhân làm dưới tàu và được Lý Tuệ đưa xuống tàu. Đến Quảng Châu Loan, ông suýt bị lộ, phải lên bờ, sau đó lại nhờ Lý Tuệ cải trang thành thương nhân Trung Hoa, xuống tàu tiếp tục đi..."

Trong bài Cảm tưởng nhân ngày kỷ niệm cụ Tây Hồ năm thứ mười một của Phan Bội Châu, có đoạn do chính Phan Châu Trinh kể về hành trình xuất dương với sự giúp đỡ của Lý Tuệ: "May nhờ lão Lý Tuệ làm đầu bếp chiếc hỏa thuyền Ái Vu nhận tôi làm tên bếp phụ. Lão nhốt chặt trong khoang bếp tàu, khách và chủ trong thuyền chả ai biết mặt tôi. Hễ có ai đi gần, thời ngoảnh mặt vào trong bếp than đá một mực đốt than. Trót 12 ngày thuyền mạn về Hải Nam, Quảng Châu Loan, Bắc Hải, lão chẳng cho tôi ló cổ ra ngoài một phút, vì những nơi ấy có quân lính Pháp, mà cũng có thông ký, bồi bếp ta. Tôi đến thấu Hương Cảng thỏi thăm anh em, biết được anh mới về đây, nên vội đi cho gấp nên chẳng kịp thay đồ ăn mặc".

Sự cẩn trọng đầy trách nhiệm của Lý Tuệ trong các hoạt động xuất dương của tổ chức đã được ghi nhận nhiều lần qua lời kể của các chí sĩ. Điều đó cho thấy Lý Tuệ đã đảm nhận một vị trí không thể thiếu trong các hoạt động này. Bên cạnh Lý Tuệ, em trai ông là Lý Tư, cũng đóng góp hết sức tích cực cho phong trào. Cũng chính vì những hành động yêu nước tích cực của mình mà hai ông đã bị chính quyền thực dân bắt giữ, đến lúc bị tra tấn dã man cũng không hề khai báo.

Ghi nhận
Cảm kích trước nghĩa cử của ông, Phan Bội Châu đã đề tặng những dòng chữ trong ảnh chân dung của Lý Tuệ như sau:
"Nguyễn Hữu Tuệ quân chi chiếu tướng. Quân xu nghĩa nhược khát. Cấp nạn vong tử. Đầu thân quốc sự phàm thập niên. Phan Châu Trinh, Tăng Bạt Hổ, Phan Bội Châu, Cường Để, Nguyễn Thượng Hiền dĩ cập Đông Độ chi thiếu niên giai quân mật tống. Sự tiết bị tù. Kỷ tử nhưng bất cải"

Dịch nghĩa:
"Ông đến với việc nghĩa như người khát nước, gấp rút cứu nạn quên cả cái chết. Dấn thân vào việc nước trong mười năm. Phan Bội Châu, Tăng Bạt Hổ, Phan Châu Trinh, Cường Để, Nguyễn Thượng Hiền cho đến các thiếu niên Đông Độ đều đo ông đưa đón. Việc bại lộ, ông bị tù. Nhiều phen tưởng chết nhưng chí không thay đổi."

Do hậu quả của những trận đòn tra tấn và chế độ khắc nghiệt trong nhà tù, lại thêm tuổi già sức yếu, Lý Tuệ từ trần tại Hải Phòng ngày 26-10-1938 (tức ngày 4-9 Mậu Dần). Lúc đó, Thành ủy Hải Phòng đã chỉ đạo Hội Ái hữu thương thuyền Hải Phòng đứng ra tổ chức lễ tang ông một cách trọng thể. Đám tang trở thành một cuộc diễu hành của quần chúng, gây tiếng vang lớn.

Được tin Nguyễn Hữu Tuệ mất, nhà chí sĩ Phan Bội Châu đang bị chính quyền thực dân Pháp quản thúc tại Huế, đã gửi câu đối viếng ông:
Sống với giang san, chết với giang san, giữa đám than tro vàng mới quý,
Buồn vì chủng tộc, vui vì chủng tộc, trước hồn thần thánh phách càng linh.

Tên của ông (Nguyễn Hữu Tuệ) được đặt cho một đường phố ở Hải Phòng. Ông cũng được thờ trong đền Tiên Nga, nơi đã in dấu ấn hoạt động vì nghĩa cứu quốc của ông. Phan Bội Châu từng có quan niệm "bình thường hóa anh hùng". Theo quan niệm đó, ngoài những bậc anh hùng phi thường xuất chúng, thì con người, trước hết cần phải "lấy nhiệt thành làm chính", sẵn sàng hành động vì đại nghĩa cũng như vì quyền lợi chung của dân tộc. Xét theo quan điểm này, thì Nguyễn Hữu Tuệ (Lý Tuệ) xứng đáng được coi là một bậc anh hùng. Một người anh hùng thầm lặng đã có những đóng góp lớn lao cho hoạt động của hội Duy Tân và phong trào Đông Du.

Xem thêm
 Phan Bội Châu
 Phan Châu Trinh
 Đông Du

Chú thích

Người Hải Phòng
Sinh năm 1871
Mất năm 1938
Nhà cách mạng Việt Nam
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Cầu thủ xuất sắc nhất mùa bóng của UEFA

text:
Cầu thủ xuất sắc nhất mùa bóng của UEFA là một giải thưởng của UEFA dành cho cầu thủ xuất sắc trong một mùa bóng cấp câu lạc bộ ở châu Âu. Giải thường này, cùng với "Thủ môn xuất sắc nhất," "Hậu vệ xuất sắc nhất", "Tiền vệ xuất sắc nhất", và "Tiền đạo xuất nhất" được trao ở cuối mỗi mùa bóng tại một buổi gala đặc biệt ở Monaco trước trận tranh Siêu cúp bóng đá châu Âu.

Giải thưởng này được trao từ năm 1998 đến năm 2010 trước khi được thay thế bằng giải thưởng Cầu thủ xuất sắc nhất châu Âu của UEFA.

Từ mùa bóng 2005-06, cách thức bầu chọn mới được giới thiệu với việc Huấn luyện viên trưởng của 16 đội bóng lọt vào vòng đấu loại trực tiếp UEFA Champions League được phép bỏ phiếu.

Những người chiến thắng
Dưới đây là danh sách tất cả các cầu thủ đã được nhận giải thưởng này:

Theo Quốc gia

Theo Câu lạc bộ

Xem thêm
 Những giải thưởng cá nhân cấp câu lạc bộ của UEFA
 Cầu thủ xuất sắc nhất châu Âu của UEFA
 Quả bóng vàng châu Âu
 Quả bóng vàng FIFA
 UEFA Golden Jubilee Poll
 UEFA Jubilee Awards
 UEFA Champions League
 UEFA Cup

Liên kết khác
UEFA Club Football Awards
2010 Awards at uefa.com
Barcelona Stars Dominate UEFA Club Football Awards
UEFA Club Football Awards 2009

Chú thích

Giải thưởng bóng đá châu Âu
UEFA


Giải thưởng Cầu thủ nam xuất sắc nhất năm của UEFA là một giải thưởng bóng đá dành cho một cầu thủ đang chơi bóng cho một câu lạc bộ tại châu Âu được xem là xuất sắc nhất mùa bóng trước đó. Giải thưởng này do UEFA thiết lập năm 2011, nhằm khôi phục lại giải thưởng Quả bóng vàng châu Âu, vốn đã được kết hợp với giải thưởng Cầu thủ xuất sắc nhất năm của FIFA năm 2010 thành giải thưởng Quả bóng vàng FIFA. Nó cũng thay thế cho giải thưởng Cầu thủ xuất sắc nhất mùa bóng của UEFA.

Cầu thủ mở đầu cho danh hiệu này là Lionel Messi vào năm 2011.

Tiêu chuẩn
Theo UEFA, giải thưởng "công nhận cầu thủ xuất sắc nhất, không kể quốc tịch nước nào, đang chơi bóng cho một câu lạc bộ thuộc một liên đoàn thành viên UEFA trong suốt mùa bóng trước đó." Các cầu thủ được đánh giá qua màn trình diễn của họ trong tất cả các giải đấu thuộc châu âu, trong nước và quốc tế, tại câu lạc bộ và đội tuyển quốc gia trong suốt mùa bóng.

Bầu chọn
Cách thức bầu chọn giải thưởng này giống như Quả bóng vàng châu Âu, được quyết định hoàn toàn bởi các nhà báo.

Ở vòng đầu tiên, 53 nhà báo thể thao đại diện cho mỗi liên đoàn thành viên của UEFA cung cấp một danh sách 3 cầu thủ xếp hạng cao nhất từ một đến ba của họ, với cầu thủ thứ nhất, nhì, ba sẽ được nhận số điểm 5, 3, 1 tương ứng. Ba cầu thủ có tổng số điểm cao nhất sẽ được vào danh sách rút gọn.

Vòng hai cũng được quyết định bởi các nhà báo, trực tiếp thông qua việc bỏ phiếu điện tử trong quá trình buổi lễ diễn ra.

Những người chiến thắng

Danh sách

      Người chiến thắng       Danh sách rút gọn

2010–11

2011–12

2012–13

2013–14

2014–15

2015–16

2016–17

2017–18

2018–19

2019–20

2020–21

2021–22

2022–23

Theo người chơi

Xem thêm
 Những giải thưởng cá nhân cấp câu lạc bộ của UEFA
 Cầu thủ xuất sắc nhất mùa bóng của UEFA
 Quả bóng vàng châu Âu
 Quả bóng vàng FIFA
 Đội hình của năm UEFA
 Kỷ lục bóng đá UEFA

Tham khảo

Liên kết khác
Official site

Giải thưởng bóng đá châu Âu
Giải thưởng của UEFA


title: Marajó

text:
Marajó là một đảo ở cửa sông Amazon tại Brasil. Đảo là một phần của bang Pará.

Địa lý
Với diện tích 40.100 km² (15.500 sq mi), đảo có kích thước tương đương với Thụy Sĩ, và là đảo lớn nhất hoàn toàn có nước ngọt bao quanh trên thế giới. Mặc dù bờ phía đông bắc của đảo hứng ra Đại Tây Dương, dòng chảy từ Amazon quá lớn nên vùng biển gần bờ không phải là vùng nước mặn. Thành phố Belém nằm ở phía nam, qua ngã ba phía nam (cũng gọi là sông Pará) của cửa sông. Hòn đảo nằm gần như trên xích đạo.

Có nhiều hòn đảo nhỏ hơn ở lân cận, bị chia tách với Marajó qua các dòng sông, chúng hợp thành quần đảo Marajó, với diện tích tổng cộng là 49.602 km² (19.151 sq mi).

Phần lớn hòn đảo bị ngập vào mùa mưa do mực nước cao của Amazon dọc theo bờ biển và các trận mưa lớn trong nội địa.

Phía đông của đảo do thảm thực vật xavan thống trị. Đảo có các fazenda (đồn điền cà phê) lớn cùng với ngành chăn nuôi. Trên đảo cũng có hồ Arari, có diện tích 400 km² nhưng co lại 80% vào mùa khô. Ngày nay trên đảo có nhiều đàn trâu đã được thuần hóa. Phía tây của đảo đặc trưng với các khu rừng Várzea và các nông trại nhỏ. Gỗ và açaí cũng được sản xuất tại đảo.

Phía bắc của khu vực xavan lớn là các đầm lầy lầy cọ, chủ yếu là cọ Buriti (Mauritia flexuosa) và Euterpe oleracea. Vào mùa mưa, đầm lầy bị ngập một mét nước.

Có 20 con sông lớn trên đảo. Do có mực nước dao động và thường xuyên có lũ lụt, nhiều khu dân cư được xây dựng với các nhà sàn (Palafitas). Các thị trấn quan trọng nhất nằm ở đông nam đảo: Soure, Salvaterra, và thành phố lớn nhất, Breves..

Đảo chia thành 16 khu tự quản thuộc 3 tiểu vùng:

Tiểu vùng Arari:
Cachoeira do Arari
Chaves
Muaná
Ponta de Pedras
Salvaterra
Santa Cruz do Arari
Soure
Tiểu vùng Furos de Breves:
Afuá
Anajás
Breves
Curralinho
São Sebastião da Boa Vista
Tiểu vùng Portel:
Bagre
Gurupá
Melgaço
Portel

Lịch sử
Trong đợt bùng nổ dịch cúm Tây Ban Nha vào các năm 1918–1919, Marajó là khu vực đông dân cư duy nhất trên thế giới không có ghi nhận về bất kỳ trường hợp bị bệnh nào. Hòn đảo cũng là nơi từng có một xã hội tiên tiến thời kỳ tiền Colombo là văn hóa Marajoara.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bản đồ:
Đảo Marajó và bang Pará

Đảo của Brasil
Pará
Đảo trên sông Amazon


title: Mamoré

text:
Mamoré là một sông lớn tại Bolivia và Brasil, sông hợp dòng cùng sông Beni để tạo nên sông Madeira, một trong những chi lưu lớn nhất của sông Amazon. Sông khởi nguồn từ sườn phía bắc của Sierra de Cochabamba, phía đông của thành phố Cochabamba, và được biết đến với tên gọi Chimoré ở phía dưới điểm hợp dòng cùng Chapare. Các chi lưu lớn nhất của sông là Chapare, Secure, Apere, và Yacuma ở phía đông, và Ichilo, Guapay, Ivari, Manique, và Guapore rừ phía đông. Nếu tính theo chiều dài của sông, Guapay có thể được coi là thượng du của Mamoré; nhưng lòng sông nông và bị cản trở, và mang một lượng dung tích nước ít hơn nhiều. Guapore, hay Itenez, cũng ngang ngửa với Mamore về mặt chiều dài và dung tích khi hợp lưu, và khởi nguồn của nó là tại Serra dos Parecis, Mato Grosso, Brasil, cách một vài dặm so với những dòng suối chảy theo hướng bắc đổ vào Tapajos và Amazon, và chảy về phía nam đến sông Paraguay và Paraná. Mamore bị gián đoạn bởi các ghềnh một vài dặm phía trên điểm hợp lưu với sông Beni, nhưng một tuyến đường sắt dài 300 km đx được xây dựng dưới các ghềnh của sông Madeira. Phía trên các ghềnh này, sông có khả năng thông ahnhf tới Chimore, ở chân của dãy núi, và hầu hết các chi lưu của sông cũng có thể thông hành một khoảng cách xa. Năm 1874, Franz Keller ghi nhận dòng chảy của Mamoré ở mức trung bình, và không bao gồm Guapore, có lưu lượng là 2.530 m³/s, và diện tích lưu vực, cũng không bao gồm Guapore, là 9.382 km².

Tham khảo

 Edward D. Mathews, Up the Amazon and Madeira Rivers (London, 1879).

Sông Bolivia
Phụ lưu sông Amazon


title: Long Hựu Tây

text:
Long Hựu Tây là một xã thuộc huyện Cần Đước, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Long Hựu Tây nằm ở phía đông huyện Cần Đước, trên cù lao Long Hựu và có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp xã Long Hựu Đông và xã Phước Đông
Các phía còn lại giáp tỉnh Tiền Giang qua sông Vàm Cỏ.

Xã có diện tích 16,11 km², dân số năm 1999 là 9.058 người, mật độ dân số đạt 562 người/km².

Hành chính
Xã Long Hữu Tây được chia thành 4 ấp: Long Hưng, Mỹ Điền, Hựu Lộc, Tây.

Lịch sử
Xã Long Hựu Tây được thành lập vào ngày 24 tháng 3 năm 1979 trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Long Hựu cũ.

Chú thích

Tham khảo
Cù lao Long Hựu


title: Stronger (What Doesn't Kill You)

text:
"Stronger (What Doesn't Kill You)" (hay còn được biết đến như "What Doesn't Kill You (Stronger)" trong phiên bản album hoặc "Stronger") là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Kelly Clarkson nằm trong album phòng thu thứ năm của cô, Stronger (2011). Nó được phát hành như là đĩa đơn thứ hai trích từ album vào ngày 17 tháng 1 năm 2012 bởi RCA Records. Bài hát được đồng viết lời bởi Jörgen Elofsson, David Gamson và Ali Tamposi với nhà sản xuất của nó Greg Kurstin. Ban đầu được dự định sẽ do Leona Lewis thể hiện nhưng đã bị từ chối, "Stronger (What Doesn't Kill You)" là một bản dance-pop và electropop kết hợp với những yếu tố từ pop rock với nhịp điệu sôi nổi từ những âm thanh của nhạc cụ điện tử và guitar điện, đã thu hút nhiều sự so sánh với bài hát năm 2004 của nữ ca sĩ "Since U Been Gone" bởi phong cách âm nhạc tương đồng. Nội dung của bài hát chủ yếu đề cập đến sự trao quyền và hồi phục sau khi chấm dứt một mối quan hệ tồi tệ, trong đó đoạn điệp khúc được lấy cảm hứng từ một trích dẫn của Friedrich Nietzsche: "Điều đó không giết được chúng ta sẽ làm cho chúng ta trở nên mạnh mẽ hơn."

Sau khi phát hành, "Stronger (What Doesn't Kill You)" nhận được những phản ứng đa phần là tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao đoạn hook hấp dẫn cũng như phần điệp khúc mạnh mẽ của nó, mặc dù vấp phải một số ý kiến trái chiều xung quanh lời bài hát rập khuôn. Ngoài ra, nó còn gặt hái nhiều giải thưởng và đề cử tại những lễ trao giải lớn, bao gồm ba đề cử giải Grammy cho Thu âm của năm, Bài hát của năm và Trình diễn đơn ca pop xuất sắc nhất tại lễ trao giải thường niên lần thứ 55. "Stronger (What Doesn't Kill You)" cũng tiếp nhận những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu bảng xếp hạng ở Ba Lan và lọt vào top 10 ở nhiều quốc gia nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở những thị trường lớn như Canada, Hungary, Ireland và New Zealand. Tại Hoa Kỳ, nó đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong ba tuần không liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân thứ ba của Clarkson và thống thị mười lăm bảng xếp hạng khác của Billboard, đồng thời tiêu thụ được hơn 4.9 triệu bản tại đây.

Video ca nhạc cho "Stronger (What Doesn't Kill You)" được đạo diễn bởi Shane Drake với ý tưởng về một điệu nhảy đám đông trên toàn cầu, trong đó xuất hiện nhiều video của những người nhảy múa theo bài hát, xen kẽ với những cảnh Clarkson trình diễn trong nhiều bối cảnh khác nhau. Nó đã thu hút nhiều sự tán dương từ giới phê bình, những người cảm thấy rằng những tác động tổng thể của nó là cởi mở. Để quảng bá bài hát, nữ ca sĩ đã trình diễn "Stronger (What Doesn't Kill You)" trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm Dancing with the Stars, Saturday Night Live, The X Factor US và giải thưởng Âm nhạc Mỹ năm 2012, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của cô. Kể từ khi phát hành, bài hát đã được hát lại và sử dụng đoạn nhạc mẫu bởi nhiều nghệ sĩ, như Fifth Harmony, James Arthur, Jessica Sanchez, Sam Tsui và dàn diễn viên của Glee. Tính đến nay, nó đã bán được hơn 7.9 triệu bản trên toàn cầu, trở thành đĩa đơn bán chạy nhất trong sự nghiệp của Clarkson cũng như là một trong những đĩa đơn bán chạy nhất mọi thời đại.

Danh sách bài hát

Tải kĩ thuật số
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" — 3:42
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Nicky Romero Radio phối) — 3:40
 "Mr. Know It All" (Billionaire phối lại) — 3:12
 "Mr. Know It All" (DJ Kue phối lại) — 3:56

EP phối lại
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Nicky Romero Club phối) — 5:52
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Project 46 phối lại) — 5:10
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Promise Land phối lại) — 6:34
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Genetix phối lại) — 4:40
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Papercha$er phối lại) — 6:56
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Futurecop! Club phối lại) — 5:01
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (7th Heaven Club phối) — 7:28
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Hotline's Miami Vice Club phối lại) — 5:48

EP nhạc số
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" — 3:42
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Nicky Romero Radio phối) — 3:40
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Project 46 Radio chỉnh sửa) — 3:25
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Promise Land phối lại) — 3:19
 "Mr. Know It All" (Billionaire phối lại) — 3:12
 "Mr. Know It All" (DJ Kue phối lại) — 5:36

Đĩa CD tại châu Âu
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" — 3:42
 "Stronger (What Doesn't Kill You)" (Nick Romero Radio phối) — 3:40

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

!scope="col" colspan="3"| Streaming
|-

Xem thêm
Danh sách đĩa đơn bán chạy nhất thế giới
Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 2012 (Mỹ)
Billboard Hot 100 cuối năm 2012

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bài hát năm 2011
Đĩa đơn năm 2012
Bài hát của Kelly Clarkson
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Contemporary
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Top 40
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Mainstream Top 40 (Pop Songs)
Đĩa đơn quán quân tại Ba Lan
Bài hát về chủ nghĩa nữ giới
Bài hát sản xuất bởi Greg Kurstin
Bài hát viết bởi Greg Kurstin
Bài hát nhạc dance-pop
Bài hát nhạc electropop
Video âm nhạc do Shane Drake đạo diễn
Đĩa đơn của RCA Records


title: Long Hựu Đông

text:
Long Hựu Đông là một xã thuộc huyện Cần Đước, tỉnh Long An, Việt Nam.

Địa lý
Xã Long Hựu Đông nằm ở phía đông huyện Cần Đước, trên cù lao Long Hựu và có vị trí địa lý:
Phía đông giáp tỉnh Tiền Giang và Thành phố Hồ Chí Minh
Phía tây giáp xã Phước Đông
Phía nam giáp xã Long Hựu Tây và tỉnh Tiền Giang
Phía bắc giáp huyện Cần Giuộc.

Xã có diện tích 21,45 km², dân số năm 1999 là 13.255 người, mật độ dân số đạt 618 người/km².

Hành chính
Xã Long Hựu Đông được chia thành 8 ấp: Chợ, Đông, Ông Rèn, Cầu Ngang, Trung, Long Ninh, Rạch Cát, Rạch Đào.

Lịch sử
Xã Long Hựu Đông được thành lập vào ngày 24 tháng 3 năm 1979 trên cơ sở tách một phần diện tích và dân số của xã Long Hựu cũ.

Di tích
Đồn Rạch Cát
Nhà trăm cột

Chú thích

Tham khảo
Cù lao Long Hựu


title: Họ Gà Phi

text:
Họ Gà Phi (danh pháp khoa học: Numididae) là họ chim thuộc bộ Gà (Galliformes). Họ này được một số tác giả (như Hội điểu học Hoa Kỳ) coi là một phân họ, Numidinae, của họ Trĩ (Phasianidae). Các loài gà Phi bản địa ở châu Phi, trong đó có loài gà sao đã được thuần hoá thành gà sao nhà.

Miêu tả
Các loài trong họ Gà Phi ăn côn trùng và hạt cây. Chúng làm tổ trên mặt đất. Hầu hết trong số chúng có bộ lông màu xám đậm hoặc màu đen, với nhiều đốm trắng dày đặc, trừ các loài trong chi Agelastes (và một số giống gà sao thuần hóa) thì không có đốm.

Nói chung các loài gà Phi sống từng cặp một trống và một mái. Tuy nhiên, ở loài gà sao đôi khi vẫn ghi nhận được một trống kèm theo hai mái. Tất cả các loài gà Phi đều có cuộc sống bầy đàn và chúng chia thành những nhóm nhỏ.

Gà Phi có kích thước khá lớn, dài 40–71 cm và nặng 700-1600 g.

Các loài gà Phi
 Chi Agelastes
 Agelastes meleagrides
 Agelastes niger
 Chi Numida
 Numida meleagris (gà sao)
 Chi Guttera
 Guttera plumifera
 Guttera pucherani
 Guttera (pucherani) pucherani
 Guttera (pucherani) edouardi
 Chi Acryillium
 Acryllium vulturinum

Chú thích

Tham khảo
 Madge and McGowan, Pheasants, Partridges and Grouse. ISBN 0-7136-3966-0
 Martínez, I. (1994). "Family Numididae (Guineafowl)". pp. 554–570 in; del Hoyo, J., Elliott, A. & Sargatal, J. eds. Handbook of the Birds of the World, Vol. 2. New World Vultures to Guineafowl. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6

Liên kết ngoài
 Smallholder Directory
 Guineafowl videos on the Internet Bird Collection
 SPPA article on Guinea Fowl Early Birds: Guinea Fowl by Dennis Headley

Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Agelastes

text:
Agelastes là chi chim thuộc họ Gà Phi.

Các loài
Chi này có hai loài:
 Agelastes meleagrides: Gà Phi ngực trắng
 Agelastes niger: Gà Phi đen

Chú thích

Tham khảo

Họ Gà Phi


title: Eo biển Yucatán

text:
Eo biển Yucatán nằm giữa México và Cuba. Eo biển kết nối bồn địa Yucatán ở biển Caribe với Vịnh Mexico. Eo biển rộng khoảng  giữa Mũi Catoche tại Mexico và Mũi San Antonio, Cuba và có độ sâu tối đa là .

Tham khảo

Yucatán
Yucatán
Yucatán
Yucatán
Duyên hải Vịnh México của México
Vịnh México
Biên giới México

Biên giới Cuba


title: Ngô Hỷ

text:
Ngô Hỉ (, 427 - 471), người Lâm An, Ngô Hưng, tướng lĩnh nhà Lưu Tống. Vốn có tên là Hỉ Công, được Lưu Tống Minh đế giảm còn Hỉ.

Sự nghiệp

Thời Văn đế
Ban đầu làm Lĩnh quân phủ Bạch y lại. vốn biết chữ nên được Lĩnh quân tướng quân Thẩm Diễn Chi sai chép sách. Hỉ chép cái gì cũng đều nhẩm đọc thuộc lòng. Diễn Chi thường sai ông chép biểu, chưa tấu, làm mất, Hỉ lập tức viết lại, không chút thiếu sót, Diễn Chi rất khâm phục. Nhờ đó ông làu thông Sử, Hán, lại thêm hiểu rõ việc đương thời.

Môn sinh của Diễn Chi là Chu Trọng Dân vào triều làm Chủ thư, tiến cử Hỉ làm Chủ thư thư sử, rồi được tiến làm Chủ đồ lệnh sử. Văn đế thường hay xem sách, Hỉ mở quyển ngược rồi dâng lên, đế giận, đuổi ra ngoài.

Thời Hiếu Vũ đế
Thái tử Bộ binh hiệu úy Thẩm Khánh Chi chinh Man, xin cho Hỉ theo, làm sứ giả đi lại, nhờ đó mà gặp gỡ Vũ Lăng vương Lưu Tuấn (sau này là Hiếu Vũ đế). Lưu Tuấn ở Ba Khẩu khởi binh, Hỉ mắc bệnh nên không đi theo Thẩm Khánh Chi.

Việc xong, Hiếu Vũ đế lấy Hỉ làm Chư vương Học quan lệnh, Tả hữu thượng phương lệnh, Hà Đông thái thú, Điện trung thượng thư. Trong những năm Đại Minh (457 – 464), 2 huyện Y, Hấp có mấy ngàn người nổi dậy, Dự Chương vương Tử Thượng không dẹp nổi, Hiếu Vũ đế sai Hỉ đem vài mươi người đến khuyên dụ, nghĩa quân lập tức quy hàng.

Thời Minh đế

Đông chinh
Minh đế mới lên ngôi, gặp nhiều sự chống đối, tình hình ở miền đông rất gấp. Hỉ xin 300 giáp binh đi dẹp, Minh đế rất hài lòng, lập tức ban hiệu Giả kiến vũ tướng quân, giao cho Vũ Lâm dũng sĩ. Nhiều người cho rằng Hỉ xuất thân làm việc Đao bút , không quen làm tướng. Trung thư xá nhân Sào Thượng Chi ủng hộ ông.

Hỉ soái Viên ngoại tán kị thị lang Trúc Siêu Chi, Điện trung tướng quân Đỗ Kính Chân đưa mã bộ tiến hành đông thảo. Đến Vĩnh Thế, được thư của Dữu Nghiệp, Lưu Duyên Hi, gởi kèm hịch văn của Tầm Dương vương Tử Phòng, Hỉ cự tuyệt. Ở miền đông, trăm họ còn nhớ những việc nhân nghĩa ông làm khi xưa theo Thẩm Khánh Chi chinh Man, rủ nhau tránh đi, nên đánh đâu thắng đấy. Dời sang làm Bộ binh hiệu úy, tướng quân như cũ, phong Cánh Lăng huyện hầu, thực ấp 1000 hộ.

Nam thảo
Miền đông bình định, Hỉ lại tham gia nam thảo (tức Lưu Tử Huân). Được thăng làm Phụ quốc tướng quân, Tầm Dương thái thú. Hỉ bình định được Kinh Châu, được thăng làm Tiền quân tướng quân, tăng ấp 300 hộ.

Năm Thái Thủy thứ 4 (468), đổi phong Đông Hưng huyện hầu, hộ ấp như trước, tiếp tục làm Sứ trì tiết, Đốc chư quân sự của Giao Châu, 2 quận Úc Lâm, Ninh Phổ thuộc Quảng Châu, Phụ quốc tướng quân, Giao Châu thứ sử, không nhận chức, lại làm Hữu quân tướng quân, Hoài Lăng thái thủ, Giả phụ sư tướng quân, kiêm Thái tử tả vệ soái.

Kháng Ngụy
Năm thứ 5 (469), chuyển Kiêu kị tướng quân, giả hiệu, thái thú, kiêm soái như cũ. Năm ấy, quân Bắc Ngụy xâm phạm Dự Châu. Hỉ đưa các cánh quân đi đánh, đại phá địch ở Kinh Đình. Trường Xã công của Ngụy bỏ trốn, thú tướng Bạch Khất Nô quy hàng. Đưa quân trở về, phục chức cũ kiêm Tả vệ tướng quân.

Năm thứ 6 (470), lại soái quân đến Dự Châu chống quân Ngụy. Được gia Tiết, Đốc Dự Châu chư quân sự, Giả quan quân tướng quân, Kiêu kị, thái thú như cũ. Năm sau, về kinh đô.

Cái chết

Công cao thì nguy
Khi xưa Hỉ đông chinh, tâu với Minh đế nếu bắt được Tử Phòng cùng các tướng giặc, lập tức bêu đầu. Về sau lại đưa Tử Phòng về đô, còn các tướng đều tha cả. Minh đế nhân Hỉ vừa lập công nên không hỏi, nhưng vẫn ghim trong lòng.

Khi bình Kinh Châu, thả quân cướp bóc, tham ô đủ cách; lại thường nói chuyện với tân khách, cho rằng xuất thân của Hán Cao, Ngụy Vũ không ra gì mà làm nên nghiệp lớn. Minh đế nghe được, càng không vui.

Vua ngờ tôi chết
Sau khi Thọ Tịch Chi bị giết, Hỉ trong lòng sợ hãi, tâu xin làm Trung tán đại phu, để giải trừ quân nhiệm, Minh đế lại càng nghi ngờ. Đến khi Minh đế có bệnh, cho rằng Hỉ được lòng người, về sau sẽ không thể phụng sự vua nhỏ, nên ban chết, được 45 tuổi.

Ngày Hỉ chết, Minh đế gọi vào nội điện, cùng nhau nói chuyện đùa cợt. Khi về, ban cho mâm cỗ, những đồ ngự bằng vàng bạc để dùng cỗ đều được để lại nhà Hỉ.

Trước khi Hỉ chết 1 ngày, Minh đế cùng bọn Lưu Miễn, Trương Hưng Thế, Tiêu Đạo Thành làm chiếu kể những lỗi lầm của Hỉ, trong đó có câu "không thể phụng sự người chủ giữ văn". Sau khi Hỉ chết, mới phát chiếu ra.

Con là Huy Dân được tập tước.

Tham khảo
 Tống thư

Chú thích

Tướng nhà Lưu Tống
Sinh năm 427
Mất năm 471
Thứ sử Giao Châu


title: Các giống lợn nuôi tại Việt Nam

text:
Các giống lợn được nuôi ở Việt Nam bao gồm giống lợn bản địa, giống lợn nhập nội và các giống lai.

Giống bản địa

Hiện chưa xác minh được lợn ở các địa phương của Việt Nam thuộc một giống hay nhiều giống.

Các giống lợn truyền thống Việt Nam rất nhiều mỡ và sinh trưởng chậm. Do vậy, chúng không phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế. Do đó, hiện nay, người dân Việt Nam có xu hướng nuôi lợn lai nhập nội, dẫn đến nguy cơ mất dần đi những giống lợn bản địa. Một số giống lợn đã được đưa vào Danh mục nguồn gen vật nuôi quý hiếm cần bảo tồn của Việt Nam, gồm: lợn ỉ, lợn Ba Xuyên, lợn cỏ, lợn mán, lợn Táp Ná, lợn Vân Pa.

Lợn Móng Cái

Lợn Móng Cái có xuất xứ từ thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh, hiện nay đã có mặt ở nhiều tỉnh phía Bắc và miền Trung, Tây Nguyên. Lợn Móng Cái gồm 2 dòng: xương to và xương nhỏ. Lợn Móng Cái có đầu đen, giữa trán có đốm trắng hình tam giác hoặc hình thoi, mõm trắng. Lưng, mông, cổ màu đen hình yên ngựa, các phần còn lại trắng. Khả năng sinh sản của lợn Móng Cái khá cao, từ 10-16 con/lứa, khối lượng lợn con sơ sinh 0.5-0.7 kg/con, tỷ lệ nạc 32-35%.

Lợn ỉ

Lợn ỉ là một giống lợn địa phương ở miền Bắc Việt Nam, ngày nay ít được nuôi do hiệu quả kinh tế không cao và đang có nguy cơ tuyệt chủng. Giống lợn ỉ mỡ (hay còn gọi là lợn ỉ nhăn) có thịt ít mỡ nhiều (tỉ lệ nạc chỉ đạt 36% trong khi mỡ chiếm đến 54%). Nuôi lợn ỉ cả năm cũng chỉ đạt 40–50 kg, trong khi giống lợn thịt nuôi sáu tháng đã đạt 70 – 80 kg. Lợn ỉ mỡ hiện chỉ còn được nuôi tại một số hộ dân nghèo ở Hoằng Hóa, Thanh Hóa. Trong các năm từ 2001-2003, tại khu vực này có 50 lợn ỉ cái và bốn lợn đực giống được bảo tồn thì đến năm 2007 chỉ còn 30 lợn cái và bốn lợn đực

Lợn mán

Lợn mọi, Heo mọi hay heo đốm là một giống lợn nhỏ được lai giữa lợn nhà và lợn rừng xuất phát từ miền Trung Việt Nam được nuôi thả, thường chỉ nặng trên dưới 10 kg, lưng cong, bụng ỏng rất dễ thương, thịt rất săn chắc, rất thông minh và thích sạch sẽ, có thể dùng làm vật nuôi, thú cảnh hoặc làm nguyên liệu cho nhiều món ăn ngon. Heo mọi vốn là loại lợn thông minh, lại sạch sẽ hơn các loại lợn khác, chúng có thân hình rất bé, nếu nuôi thời gian lâu dài chúng cũng chỉ bằng một chú chó con.
Lợn mán hay lợn mọi là giống lợn nhà, có khối lượng vừa và nhỏ.

Lợn sóc

Lợn sóc hay lợn đê là một loại lợn của người Êđê, người M'nông. Giống lợn nhà này phù hợp một số đặc điểm và địa hình của buôn làng các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Họ có nhà sàn cách cao mặt đất để nước không tràng vào nhà khi lũ tới hoặc tránh thú dữ, đồng thời sàn dưới còn làm chuồng cho các vật nuôi như giống lợn này. Ngày nay, buôn làng không làm như vậy nữa mà làm chuồng nhốt riêng xa nhà một khoảng để tránh dịch bệnh xảy ra

Lợn cỏ
Lợn cỏ hay lợn đê hoặc lợn cắp nách là một giống lợn nuôi bản địa của Việt Nam. Chúng khối lượng nhỏ, gầy, èo uột, chậm lớn và là đặc sản của một số vùng đất nghèo ở miền Trung mà chủ yếu là ở các tỉnh khu IV cũ, gắn liền với một thời kỳ của một nền kinh tế nghèo nàn, với việc quản lý kém trong thời kỳ bao cấp, lợn được nuôi tự phát và thoái hóa do phối giống cận huyết. Hiện chúng được nuôi để làm đặc sản.

Lợn đen Lũng Pù
Đây là giống lợn bản địa ở Mèo Vạc, hiện được chăn nuôi tại 4 huyện trong tỉnh Hà Giang. Lợn đen Lũng Pù có tầm vóc to lớn, nuôi 10 đến 12 tháng đạt trọng lượng 80 đến 90 kg. Lông đen, dày và ngắn, da thô, tai nhỏ cúp, mõm dài trung bình. Trung bình có 10 vú và bình quân đẻ 1,5 đến 1,6 lứa/năm.
Giống lợn này có hai loại hình, một loại 4 chân trắng và có đốm trắng ở trán và mõm, một loại đen tuyền. Đây là giống lợn chiếm tỷ lệ cao nhất và có chất lượng tốt nhất so với các giống lợn địa phương khác của Hà Giang.

Lợn Vân Pa
Đây là giống lợn địa phương lâu đời của đồng bào dân tộc Vân Kiều - Pa Cô thuộc 2 huyện miền núi Hướng Hoá và Đakrông thuộc tỉnh Quảng Trị. Trọng lượng lợn Vân Pa trưởng thành chỉ đạt 30 – 35 kg. Giống lợn này có nhiều tập tính của động vật hoang dã như tính bầy đàn, có khả năng tự kiếm ăn cao, chịu được kham khổ, khả năng kháng bệnh tốt, thịt thơm ngon.

Lợn Khùa
Đây là giống lợn bản địa ở miền núi Quảng Bình, do người dân tộc Khùa nuôi tại các nông hộ theo phương thức thả rông tự kiếm ăn và không có chuồng trại. Về màu lông, lợn Khùa có thể có màu lông đen toàn thân, có lông da đen với các điểm trắng ở 4 chân hoặc có lông da đen và loang trắng trên thân. Mõm lợn khùa nói chung dài và khỏe, lưng khá thẳng.

Lợn Mường Khương
Là một giống lợn được nuôi nhiều ở vùng núi phía Bắc và gắn liền với đời sống người H’Mông, chúng là giống lợn địa phương có từ lâu đời, được nuôi ở nhiều vùng thuộc tỉnh Lào Cai, nhiều nhất là ở huyện Mường Khương. Đây là một trong ba giống lợn quý ở các tỉnh phía Bắc, chúng cũng là một trong ba giống lợn nội chủ yếu làm nền lai kinh tế ở Miền Bắc Việt Nam. Thân hình cao to, lưng thẳng, rất phàm ăn, chịu rét giỏi hơn các giống lợn khác. Tuy nhiên, thịt chất lượng kém; lợn đẻ ít con và nuôi con vụng về. Lợn Mường Khương được nuôi chủ yếu được nuôi ở vùng trung du Bắc Bộ.

Lợn Mẹo
Lợn Mẹo hay còn gọi là lợn Mèo, là giống lợn của Người H'Mông, được nuôi tại các hộ gia đình thuộc một số xã miền núi trên địa bàn Nghệ An, Hà Tĩnh, Lào Cai, Yên Bái.Lợn Mẹo được đồng bào dân tộc H'Mông nuôi thuần từ rất lâu đời ở vùng rẻo cao khí hậu mát mẻ quanh năm. Lợn Mẹo được hình thành tại vùng núi cao của dãy Trường Sơn, nơi có khí hậu mát mẻ và địa hình đồi núi rộng rãi thích hợp cho thả rông tự do. Qua hàng trăm năm sống ở vùng núi cao, lợn Mẹo đã thích nghi và phát triển tốt trong điều kiện sinh thái, kinh tế và tập quán chăn nuôi của người H’Mông địa phương.

Lợn Táp Ná
Lợn Táp Ná là một giống lợn nội của Việt Nam, được hình thành từ lâu đời chủ yếu ở huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng, chúng nguồn gene vật nuôi bản địa quý. Người dân nuôi lợn ở vùng núi huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng chỉ giao dịch mua bán lợn tại chợ Táp Ná do đó giống lợn nội Việt Nam này dần dần được người dân đặt tên là giống lợn Táp Ná. Ngoài nuôi phổ biến ở các bản làng hẻo lánh trên các vùng núi cao hiểm trở của huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng.

Giống nhập nội

Ở Việt Nam, các giống lợn nhập đa dạng, chủ yếu thông qua nhiều quốc gia như Liên Xô, các nước Đông Âu và Mỹ.

Lợn Yorkshire

Lợn Yorkshire (Đại Bạch) Có nguồn gốc từ vùng Yorkshire nước Anh, hiện nay lợn Yorkshire được nuôi ở hầu khắp các nước trên thế giới. Lợn Yorkshire có khả năng thích nghi tốt hơn các giống lợn ngoại khác. Lợn Yorkshire có lông trắng tuyền, tai đứng, trán rộng, ngực rộng, ngoại hình thể chất chắc chắn, nuôi con khéo, chịu được kham khổ, chất lượng thịt tốt, khả năng chống chịu stress cao. Con đực có khối lượng trưởng thành khoảng 300–400 kg, con cái khoảng 230–300 kg.. Ở Việt Nam lợn Đại Bạch nhập vào từ năm 1964 từ Hoa Kỳ và được biết với tên thông dụng là Henry. Giống lợn này được nuôi khá phổ biến từ những năm 70 đến 80, sau đó nhập các dòng lợn Yorkshire từ các nước khác cũng có tầm vóc lớn. Đến nay, loại hình Đại Bạch Nga gần như được thay thế nhiều bằng các giống lợn Yorkshire.

Lợn Landrace
Tại châu Âu có nhiều giống lợn Landrace những giống nhập nội vào Việt Nam có xuất xứ từ Đan Mạch, mình thon nhọn, lông da trắng tuyền, mõm dài thẳng, hai tai to ngả về phía trước che cả mắt, mình lép, 4 chân hơi yếu, đẻ nhiều, tỷ lệ nạc cao.

Lợn Duroc
Giống lợn này có xuất xứ từ Bắc Mỹ. Lợn Duroc có thân hình vững chắc, lông có màu từ nâu nhạt đến nâu sẫm, bốn chân to khỏe, cao, đi lại vững vàng, tai nhỏ ngắn, gập về phía trước, mông vai nở, tỷ lệ nạc cao, có chất lượng thịt tốt.

Lợn Pietrain
Có xuất xứ từ Bỉ, mang tên làng Pietrain thuộc vùng Wallon, Brabant, lông da màu trắng đen xen lẫn từng đám, tai thẳng đứng, đầu to vừa phải, mõm thẳng, 4 chân thẳng, mông rất nở, lưng rộng, đùi to, nhiều nạc nhất trong các giống. Tuy nhiên, giống lợn Pietrain có nhược điểm tim yếu, khả năng chịu đựng kém, nhạy cảm với stress. Lợn Pietrain thường sử dụng lai với giống Duroc để tạo "đực cuối cùng"nhăm nâng cao năng suất thịt mông và tỷ lệ nạc.

Lợn Hampshire
Đây là giống lợn xuất xứ từ Bắc Mỹ từ thế kỷ 19, có màu lông da đen, vùng ngực và chân trước có màu lông da trắng. Tai thẳng, đầu to vừa phải, mõm thẳng, chân khỏe và chắc chắn.

Lợn Berkshire
Lợn Berkshire được nhập vào Việt Nam năm 1959. Khả năng thích nghi của chúng khá tốt song khả năng sản xuất, khả năng lai tạo với các giống lợn nội kém hơn các giống lợn khác nên nó bị đào thải vào những năm 1970. Sau thập niên 70, giống lợn này không được lựa chọn ở nhiều nước và dần dần không sử dụng. Hiện nay, ở Anh đang nuôi dưới dạng bảo tồn. Giống lợn Berkshire nhập vào nuôi từ những năm 1920 đã tạo ra giống lợn Ba Xuyên ngày nay ở Nam Bộ.

Lợn Cornwall
Có nguồn gốc xuất xứ từ nước Anh tại các quận Cornwall Devon và Essex. Lợn được nhập vào Việt Nam năm 1974, qua Hungary nuôi thích nghi ở Ba Vì, do không thích hợp về khí hậu nên Lợn được chuyển vào nông trường giống lợn Triệu Hải năm 1976. Đến năm 1993, do chủ trương trắng hóa đàn Lợn tại các tỉnh Thừa Thiên Huế và Quảng Trị giống lợn này được loại bỏ hoàn toàn ở khu vực Bình – Trị – Thiên.

Giống lai

Lợn Ba Xuyên
Lợn Ba Xuyên hay heo bông là giống lợn đen đốm trắng xuất phát vùng Ba Xuyên nay thuộc tỉnh Sóc Trăng. Giống lợn này được hình thành từ các giống lợn địa phương lai với lợn Hải Nam, lợn Craonnaise và lợn Berkshire. Lợn Ba Xuyên có khối lượng trưởng thành đạt 120–150 kg, đẻ bình quân 8-9 con/lứa, nuôi con khéo. Mỡ nhiều, tỷ lệ nạc chỉ đạt 39-40%. Lợn Ba Xuyên thường được dùng làm nái nền để lai với đực ngoại tạo con lai nuôi thịt thương phẩm.

Lợn Thuộc Nhiêu
Đây là con lai giữa lợn Bồ Xụ và lợn Yorkshire ở vùng Thuộc Nhiêu, huyện Châu Thành và Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang. Lợn Thuộc Nhiêu có lông màu trắng, có thể có vài đốm đen nhỏ. Giống lợn này chịu đựng được nhiều điều kiện chăn nuôi kham khổ, có khả năng sử dụng tốt thức ăn, nghèo protein, nuôi con khéo, chống chịu bệnh tốt, phù hợp với chăn nuôi gia đình. Mỡ nhiều, tỷ lệ nạc đạt 40-42%. Hiện nay giống lợn này chỉ còn ở vùng sâu, vùng xa, các vùng khác được cải tiến bằng cách lai pha máu với lợn Yorkshire.

Chú thích

Giống lợn
Chăn nuôi
L


title: Nguyễn Hà Bắc

text:
Nguyễn Hà Bắc (sinh 1957) là một đạo diễn phim hoạt hình, họa sĩ, nghệ sĩ nhân dân Việt Nam.

Tiểu sử
Sinh tại Hà Nội, Nguyễn Hà Bắc học vẽ từ nhỏ và đã tốt nghiệp sơ cấp, trung cấp và đại học tại trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội. Ông bắt đầu sự nghiệp làm phim hoạt hình từ 1976. Nguyễn Hà Bắc cũng đã từng tu nghiệp và có bằng đạo diễn hoạt hình tại Bordeaux.

Sự nghiệp

Đạo diễn
Nguyễn Hà Bắc đã tham gia làm phim với nhiều chức danh khác nhau: họa sĩ diễn xuất, họa sĩ thiết kế tạo hình phim và đạo diễn phim. Ông đã có những thành công trong việc làm phim hoạt hình và là đạo diễn bộ phim 3D đầu tiên của Việt Nam (phim hoạt hình Giấc mơ của ếch xanh). Năm 2011, ông là đạo diễn bộ phim hoạt hình 3D về đại tướng Võ Nguyên Giáp để mừng thọ ông 100 tuổi  sau hơn hai năm dàn dựng. Nguyễn Hà Bắc giành được các giải thưởng giá trị qua các Liên hoan phim quốc gia Việt Nam (1 Bông sen vàng , 4 Bông sen bạc, 1 Cánh diều vàng , 3 Cánh diều bạc, 4 Giải cá nhân).Third Winner ASEAN New Media Arts Competition and Exhibition, Jakarta, Indonesia, January2007. Phim của ông cũng đã tham gia nhiều các liên hoan phim hoạt hình quốc tế và có được thành công.

Nguyễn Hà Bắc từng làm giám khảo liên hoan phim hoạt hình quốc tế: Annecy 1995, Bruxelles 1996, Mumbai 2000.

Họa sĩ
Trong lĩnh vực Mỹ thuật, ông có nhiều triển lãm tranh cá nhân trong nước và quốc tế: Dresden 1985, Bordeaux 1995, Bruxelles 1996, Paris 1996, 2010, Hà Nội 2004 , 2007, 2009 , 2010. Ông cũng tham gia nhiều triển lãm mỹ thuật quốc gia Việt Nam.

Ông là hội viên của Hội Điện ảnh Việt Nam, Hội Mỹ thuật Việt Nam, Hội viện các hội chuyên ngành điện ảnh và mỹ thuật Hà Nội. Hiện ông làm việc tại Công ty Cổ phần Phim Giải phóng

Danh hiệu
Nguyễn Hà Bắc đã được Chủ tịch nước Việt Nam trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú năm 2001 và Nghệ sĩ nhân dân 2012 . Năm 2017, ông được trao tặng Giải thưởng nhà nước về Văn học nghệ thuật.

Họa sĩ
Trong lĩnh vực Mỹ thuật, ông có nhiều triển lãm tranh cá nhân trong nước và quốc tế: Dresden 1985, Bordeaux 1995, Bruxelles 1996, Paris 1996, 2010, Hà Nội 2004 , 2007, 2009 , 2010. Ông cũng tham gia nhiều triển lãm mỹ thuật quốc gia Việt Nam.

Ông là hội viên của Hội Điện ảnh Việt Nam, Hội Mỹ thuật Việt Nam, Hội viện các hội chuyên ngành điện ảnh và mỹ thuật Hà Nội. Hiện ông làm việc tại Công ty Cổ phần Phim Giải phóng

Gia đình
Vợ ông cũng là người làm nghệ thuật, nhà điêu khắc Mai Thu Vân . Con gái của ông, Hà Đăng, là một người mẫu .
Con trai ông, Nguyễn Hà Quang hiện đang du học tại Phần Lan

Chú thích

Đạo diễn Việt Nam
Họa sĩ Việt Nam
Nghệ sĩ nhân dân Việt Nam
Đạo diễn hoạt hình Việt Nam
Nhà biên kịch hoạt hình Việt Nam
Họa sĩ hoạt hình Việt Nam
Họa sĩ thế kỷ 20
Họa sĩ thế kỷ 21
Nhà soạn kịch thế kỷ 20
Nhà soạn kịch thế kỷ 21
Người Hà Nội


title: Mandopop

text:
Mandopop (; Hán-Việt: Hoa ngữ lưu hành âm nhạc), viết tắt của cụm từ tiếng Anh "Mandarin popular music", là dòng nhạc pop tiếng Quan thoại và là một trong ba nhánh chính của dòng nhạc C-pop. Theo đúng tên gọi của nó, các ca khúc Mandopop được thể hiện chủ yếu bằng tiếng Hoa phổ thông (Quan thoại).

Mandopop phổ biến ở nhiều quốc gia châu Á như: Trung Quốc đại lục, Ma Cao, Hồng Kông, Đài Loan, Ma-lai-xi-a, Xinh-ga-po, Việt Nam và Nhật Bản.

Lịch sử

Những năm 1970-1980: Sự nổi lên của Mandopop Đài Loan
Trong thập niên 1970, Đài Bắc bắt đầu đảm nhiệm vị trí sân khấu trung tâm giống như dòng nhạc Cantopop được nắm giữ tại Hồng Kông. Năm 1966, ngành công nghiệp âm nhạc Đài Loan tạo ra doanh thu 4,7 triệu đô la Mỹ hàng năm, và nó tiếp tục gia tăng theo hàm mũ xuyên suốt hai thập niên 1970 và 1980, và cho đến năm 1996, doanh thu đạt đỉnh ở mức dưới 500 triệu đô la Mỹ trước khi bị tuột giảm. Thành công của ngành công nghiệp điện ảnh Đài Loan cũng giúp sức vào độ phủ sóng của các ca sĩ bản địa. Các ngôi sao Đài Loan như Thái Cầm, Phí Ngọc Thanh và Phượng Phi Phi ngày càng trở nên nổi tiếng, trong đó nữ danh ca Đặng Lệ Quân là trường hợp nổi tiếng nhất. Tuy nhiên, tầm quan trọng của Hồng Kông ở vị trí trung tâm có nghĩa rằng một vài trong số các ngôi sao xứ Đài như Đặng Lệ Quân vẫn là dựa trên thị trường Hồng Kông.

Thập niên 1990
Một số các ca sĩ xuất thân từ Trung Quốc đại lục như Vương Phi và Na Anh bước đầu thu âm ca khúc tại Hồng Kông và Đài Loan. Vương Phi, vốn được giới truyền thông ca tụng là Diva (Nữ danh ca), lần đầu thu âm bài hát bằng tiếng Quảng Đông ở Hồng Kông, sau đó là thu bằng tiếng Quan thoại. Cô trở thành ca sĩ Hoa ngữ đầu tiên được biểu diễn tại sân khấu Budokan, Nhật Bản.

Xuyên suốt thời kỳ này, nhiều ca sĩ Cantopop của Hồng Kông đơn cử như nhóm "Tứ đại thiên vương" - Quách Phú Thành, Lê Minh, Lưu Đức Hoa, Trương Học Hữu - bắt đầu thống trị giới âm nhạc Mandopop. Một trong những album tiếng Quan thoại bán chạy nhất đó là album Vẫn Biệt năm 1993 của nam ca sĩ Trương Học Hữu với số lượng bán ra trên 1 triệu bản tại Đài Loan và 4 triệu bản trên toàn châu Á. Dẫu vậy, Đài Loan cũng có những ca sĩ nổi tiếng của riêng mình như Trương Thanh Phương, Ngũ Tư Khải, Châu Hoa Kiện và Trương Tín Triết. Các hãng đĩa độc lập như Rock Records tự củng cố vị trí của mình trong giai đoạn này như là một vài trong số những hãng đĩa có ảnh hưởng nhất. Cho đến cuối những năm 1990, những ca sĩ khác như Vương Lực Hoành và Đào Triết ngày càng trở nên nổi tiếng, vài người trong số họ cũng bắt đầu biểu diễn ở các thể loại R&B và/hoặc hip hop.

Trong giai đoạn từ giữa thập niên 1990 cho đến đầu thập niên 2000, hai thành phố Thượng Hải và Bắc Kinh đã trở thành những trung tâm của ngành công nghiệp âm nhạc tại Trung Quốc đại lục, trong đó Thượng Hải tập trung vào việc xuất bản và phân phối các bản thu âm, còn Bắc Kinh chuyên tâm vào công đoạn sản xuất, thu âm.

Những năm 2000-2010: Phát triển ở Trung Quốc đại lục

Tại thị trường Hồng Kông, Tứ đại thiên vương dần biến mất ở thập niên 2000, tuy nhiên nhiều nghệ sĩ mới khác đơn cử như Tạ Đình Phong và Trần Dịch Tấn lại giữ vị trí dẫn đầu. Thập niên 2000 còn bắt đầu với sự bùng nổ của các thần tượng đại chúng, mà nhiều người trong số họ đến từ Đài Loan. Tại Trung Quốc đại lục cũng chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng về số lượng các ca sĩ, ban nhạc và nhóm nhạc thần tượng Mandopop khi nhạc pop ngày càng trở nên thịnh hành cho đến giữa thập niên 2000. Ngành công nghiệp điện ảnh đại lục và phim truyền hình Trung Quốc đang lên cũng làm gia tăng nhu cầu phát triển dòng nhạc Mandopop.

Tuy nhiên, trong khi Trung Quốc đại lục ngày càng trở nên quan trọng trong việc tạo ra doanh thu thì bản thân nền công nghiệp nhạc pop tại đây vẫn còn khá khiêm tốn ở thập niên 2000 so với Đài Loan và Hồng Kông, bởi nhiều ngôi sao nhạc pop đến từ Đài Loan và những cộng đồng Hoa kiều hải ngoại khác vẫn rất nổi tiếng tại Hoa lục. Các ca sĩ Mandopop như Châu Kiệt Luân nổi tiếng với việc thể hiện những ca khúc thuộc dòng nhạc R&B và rap, góp phần truyền bá một phong cách pha trộn âm nhạc mới mang tên gọi Trung Quốc Phong. Những ca sĩ nổi tiếng khác có thể kể đến như Tôn Yến Tư và Thái Y Lâm.

Những năm gần đây, sự nảy nở về số lượng các cuộc thi âm nhạc đã mang đến khái niệm thần tượng (chữ Hán: 偶像, bính âm: ǒuxiàng, Hán-Việt: ngẫu tượng) cho ngành công nghiệp Mandopop. Các cuộc thi ca hát toàn quốc tại Trung Quốc đại lục, ví dụ như Super Girl, Super Boy, The Voice Trung Quốc, Chinese Idol và The X Factor: Trung Quốc Tối Cường Âm, đã thúc đẩy mạnh mẽ sức ảnh hưởng của dòng nhạc Mandopop, nhiều thí sinh nổi lên thành những ca sĩ thành công như: Tiết Chi Khiêm, Trương Lương Dĩnh, Diêu Bối Na, Lý Vũ Xuân, Trương Kiệt, Trần Sở Sinh, Ngô Mạc Sầu, Thượng Văn Tiệp, v.v... Hiện tượng tương tự cũng diễn ra tại Đài Loan, bước ra từ các chương trình Siêu Cấp Tinh Quang Đại Đạo và Super Idol, những ca sĩ tài năng mới đã dấn thân vào thị trường âm nhạc Mandopop, có thể kể đến như: Dương Tông Vĩ, Lâm Hựu Gia, Từ Giai Oánh và còn nhiều nghệ sĩ khác. Ở Đài Loan, thuật ngữ "thần tượng thực lực" (chữ Hán: 優質偶像, bính âm: yōuzhì ǒuxiàng, Hán-Việt: ưu chất ngẫu tượng) đã đi vào từ điển đại chúng, dùng để chỉ đến các ca sĩ Mandopop có ngoại hình ưa nhìn, đầy tài năng và có học vấn cao, đơn cử như Vương Lực Hoành và Vy Lễ An.

Những năm gần đây còn chứng kiến sức hấp dẫn xuyên eo biển nổi lên từ các nhóm nhạc nam và nữ thuộc dòng nhạc bubblegum pop của Đài Loan đã tiến vào thị trường đại lục Trung Quốc, bao gồm các nghệ sĩ vô cùng thành công về mặt thương mại như S.H.E và Phi Luân Hải. Tiếp nối ánh hào quang của họ, nhiều nhóm nhạc khác cũng bắt đầu theo gót, ví dụ như Lollipop (Bổng Bổng Đường) và Hey Girl (Hắc Sáp Hội Mỹ Mi) đến từ kênh truyền hình Channel V Đài Loan. Họ được chống lưng bởi các chương trình làm bệ phóng cho sự nổi tiếng. Ngoài ra còn có một vài nhóm nhạc nam hay nhóm nhạc nữ mới cũng đang nổi lên tại Trung Quốc đại lục như: Chí Thượng Lệ Hợp (Top Combine), TFBoys, SNH48 và các nhóm nhạc nam đến từ chương trình truyền hình thực tế sống còn Idol Producer (Thực tập sinh thần tượng) bao gồm Nine Percent, NEX7 và Oner.

Các mức chứng nhận
Tháng 8 năm 1996, tổ chức IFPI Đài Loan (nay là Cơ sở Công nghiệp Thu âm tại Đài Loan) đã cho ra mắt giải vàng và giải bạch kim về lĩnh vực thu âm ca nhạc ở Đài Loan, cùng với Bảng xếp hạng IFPI Đài Loan vốn đã tạm ngưng từ tháng 9 năm 1999.

Các điều kiện về doanh số trong lĩnh vực thu âm ca nhạc mảng nội địa, mảng quốc tế cũng như khác biệt về đĩa đơn. Tại Đài Loan, doanh số ở mảng nội địa thì cao hơn mảng quốc tế cũng như các đĩa đơn. Lưu ý rằng việc cấp chứng nhận về thu âm ca nhạc ở Đài Loan được trao tặng dựa trên việc lưu chuyển.

Những nghệ sĩ tiêu biểu

Nam ca sĩ

Nữ ca sĩ

Nhóm/Ban nhạc

Xem thêm

 C-pop
 Mandopop kiểu Pháp
 Cantopop
 Nhạc pop tiếng Đài Loan
 Làn sóng Hoa ngữ
 Làn sóng Đài Loan
 Phim truyền hình Trung Quốc
 Phim truyền hình Đài Loan
 Nhạc Trung Quốc Phong
 Nhạc cổ phong

Tham khảo

Thể loại nhạc pop
Thể loại nhạc kết hợp
C-pop


title: Robin Gibb

text:
Robin Hugh Gibb, CBE (22 tháng 12 năm 1949 – 20 tháng 5 năm 2012) là một ca sĩ, nhạc sĩ, người sáng tác và sản xuất âm nhạc người Anh.

Robin Gibb sinh ra tại đảo Man, lớn lên ở vùng Manchester, nước Anh và sau đó di cư sang Redcliffe, ngoại ô Brisbane, Úc để sinh sống. Tại Úc, Robin Gibb đã cùng với hai anh em của mình (Barry và Maurice) thành lập ban nhạc Bee Gees và hát những bài hát do ba anh em cùng sáng tác. Sau khi thành công tại Úc, ban nhạc quay trở lại Anh và trở nên nổi tiếng bởi các sáng tác đa phong cách pop, rock, soft rock trong thập kỷ 60 và vào thập kỷ 70 thì đạt tới đỉnh cao với các phong cách nhạc disco và funk.

Sau khi Bee Gees dừng hoạt động, Robin Gibb tiếp tục sự nghiệp ca hát và sáng tác âm nhạc của mình.

Trong các anh em nhà Bee Gees, người anh em song sinh Maurice Gibb đã mất năm 2003, và một người em khác sinh năm 1958, Andy Gibb, đã mất năm 1988. Tính đến 2014, chỉ còn anh cả Barry Gibb còn sống.

Là một ca sĩ tài năng nhưng ông gặp nhiều vấn đề về sức khỏe của bản thân, do thể chất ốm yếu, ông đau ốm triền miên. Đến năm 2012, ông bị hôn mê vì viêm phổi, phải nhập viện và qua đời.

Tham khảo

Bee Gees
Sinh năm 1949
Mất năm 2012
Ca sĩ nhí
Người đoạt giải Grammy
Người đoạt giải Ivor Novello
Nam ca sĩ
Nhà sản xuất âm nhạc
Tenor
Ca sĩ tự sáng tác người Anh
Nghệ sĩ của Polydor Records
Chết vì ung thư đại trực tràng
Chết vì ung thư gan
Ca sĩ nhạc pop Anh
Nghệ sĩ của EMI Records
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhạc sĩ
Ca sĩ Anh thế kỷ 20
Ca sĩ Anh thế kỷ 21
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll
Người ăn chay


title: Trần Thức

text:
Trần Thức (; ? - ?) là tướng lĩnh nhà Thục Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Cuộc đời
Không rõ quê quán, hành trạng ban đầu của Trần Thức, chỉ có thể đoán được rằng Trần Thức ban đầu chỉ là một quan quân cấp thấp trong quân đội của Lưu Bị.

Trong chiến dịch Hán Trung (217 - 219), Trần Thức tiếp thu mệnh lệnh của Lưu Bị, chỉ huy mười doanh quân phá hủy sạn đạo Mã Minh, nhưng bị Từ Hoảng đánh bại.

Năm 222, Trần Thức cùng Ngô Ban dẫn thủy quân đóng tại Di Lăng, kiềm chế quân Giang Đông ở mặt tây. Tuy nhiên cho chủ lực bị tập kích, chiến bại quá nhanh nên mọi sắp đặt trở nên vô dụng, hai tướng rút chạy về đất Thục.

Năm 229, trong lần bắc phạt thứ ba, Trần Thức nhận lệnh của Thừa tướng Gia Cát Lượng, dẫn quân thu phục hai quận Vũ Đô, Âm Bình. Tướng Ngụy là Quách Hoài muốn dẫn quân tái chiếm, bị đại quân uy hiếp thối lui.

Sau đó không còn ghi chép gì về Trần Thức.

Quan hệ với Trần Thọ
Một số nhà nghiên cứu phê bình Trần Thọ vì sử gia này không ca ngợi tài năng cầm quân của Gia Cát Lượng trong cuốn sử Tam quốc chí, họ đưa ra lý do rằng Trần Thọ là con trai của Trần Thức, do Trần Thức bị Gia Cát Lượng xử tội nên Trần Thọ mới viết Gia Cát Lượng truyện với nhiều dánh giá thiếu công bằng về khả năng cầm quân của Gia Cát Lượng. Tiêu biểu như Tấn thư (bộ chính sử viết về nhà Tấn) của Phòng Huyền Linh đã dẫn ra chuyện này để phê bình việc Trần Thọ đã cố ý thiên vị, "lấy việc công để trả thù tư" khi cố ý hạ thấp tài cầm quân của Gia Cát Lượng

Nếu Gia Cát Lượng truyện trong Tam quốc chí có ghi chép thiếu sót, thiếu công bằng, thì cũng có thể do đối thủ chính của Gia Cát Lượng là Tư Mã Ý, tổ tiên của nhà Tấn, triều đại mà Trần Thọ làm quan. Tư Mã Ý từng bại trận khi tác chiến với Gia Cát Lượng, nếu khen Lượng có tài quân sự thì tức là gián tiếp hạ uy thế của nhà Tấn, nên Trần Thọ phải viết giảm tránh đi.

Trong văn chương hư cấu
Trong tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa của La Quán Trung, nhân vật Trần Thức được giới thiệu là nha tướng của Hoàng Trung và tham gia vào chiến dịch Hán Trung và sau đó được thăng chức làm Đại tướng và tham gia vào chiến dịch Bắc phạt của Gia Cát Lượng.

Chiến dịch Hán Trung
Khi Hoàng Trung toan đem quân ra địch, nhân vật Trần Thức nói rằng: Tướng quân chớ nên ra vội, tôi xin đi trước xem sao. Hoàng Trung cho Trần Thức dẫn một nghìn quân ra cửa núi bày trận. Hạ Hầu Thượng đến, hai bên đánh nhau chưa đầy vài hiệp, Hạ Hầu Thượng giả vờ thua chạy, Trần Thức đuổi theo. Đi đến nửa đường, bỗng nhiên hai bên sườn núi, đá gỗ quăng xuống không tiến lên được. Trần Thức đang rút về, thì mé sau Hạ Hầu Uyên đã dẫn quân xông ra. Trần Thức không địch nổi, bị Hạ Hầu Uyên bắt sống điệu về trại, nhiều quân sĩ đầu hàng.

Sau đó trong một trận khác Hoàng Trung bắt sống được Hạ Hầu Thượng và đem trao đổi với Trần Thức. hai bên ra một chỗ hang núi rộng rãi, dàn thành trận thế. Hoàng Trung, Hạ Hầu Uyên hai tướng cưỡi ngựa đứng hai bên cửa trận. Trần Thức, Hạ Hầu Thượng, mỗi người chỉ mặc một cái áo ngắn, đứng một bên. Một tiếng trống nổi lên, người nào người nấy chạy về trận ấy. Trong trận sau cùng Hoàng Trung chém xong Hạ Hầu Uyên rồi cùng Trần Thức hai mặt đánh dồn lại. Trương Cáp phải rút chạy.

Chiến dịch Bắc phạt
Trong lần Lục xuất Kỳ Sơn của Gia Cát Lượng, Hậu chủ Lưu Thiện sai đại tướng Trần Thức ra giúp và Gia Cát Lượng lại dẫn quân ra Kỳ Sơn hạ trại. Gia Cát Lượng sai Trần Thức cùng Ngụy Diên, Trương Ngực, Đỗ Quỳnh ra cửa hang Cơ Cốc. Bốn tướng dẫn hai quân kéo ra cửa hang Cơ Cốc thì gặp tham mưu là Đặng Chi đến truyền lệnh Gia Cát rằng các tướng phải đề phòng quân Ngụy mai phục, chớ có khinh tiến.

Trần Thức nói: Thừa tướng sao mà đa nghi thế? Quân Ngụy gặp phải mưa to một dạo, y giáp mất cả, tất nhiên vội về, làm gì có quân phục nữa! Nay quân ta đi gấp đường vào, chắc lấy Kỳ Sơn dễ như không, sao lại không cho đi vội?

Đặng Chi gàn lại hai ba lần Trần Thức không nghe, tự dẫn năm nghìn quân ra tắt hang Cơ Cốc, Đặng Chi không sao ngăn được, phải trở về báo với Khổng Minh. Trần Thức đi được vài dậm, bỗng nghe một tiếng pháo nổ, quân phục bốn mặt đổ ra. Trần Thức vội vã rút về, thì đã bị quân Ngụy đầy núi tràn hang, vây kín lại. Trần Thức xông xáo cố rút chạy, nhưng cũng không sao ra được. May có Ngụy Diên đến cứu Trần Thức mới chạy thoát được về, năm nghìn quân chỉ còn được bốn năm trăm thương binh. Quân Ngụy đuổi theo, may có Trương Ngực, Đỗ Quỳnh đem quân ra tiếp ứng, quân Ngụy mới lui.

Trần Thức, Ngụy Diên hai người hối lại thì không sao được nữa. Đăng Chi về ra mắt Gia Cát, kể lại chuyện Ngụy Diên, Trần Thức. Đang nói chuyện thì ngựa lưu tinh về báo rằng: Trần Thức tổn mất hơn bốn nghìn người, chỉ còn bốn năm trăm quân mã bị thương đóng ở trong hang. Gia Cát sai Đăng Chi đến Cơ Cốc phủ dụ Trần Thức, phòng có sinh biến và gọi Mã Đại, Vương Bình đến dặn mưu kế và kéo đại quân, lại ra đóng ở Kỳ Sơn. Ngụy Diên, Trần Thức, Đỗ Quỳnh, Trương Ngực vào trướng, lạy phục xuống đất xin lỗi.

Gia Cát Lượng hỏi ai làm tổn thiệt quân sĩ thì Ngụy Diên tố cáo Trần Thức không nghe hiệu lệnh, cố ý vào ngầm cửa hang, đến nỗi có trận thua ấy. Trần Thức bào chữa rằng do Ngụy Diên xui ông ta. Gia Cát Lượng cho rằng Ngụy Diên đến cứu là có công, Trần Thức dám sai tướng lệnh, không lôi thôi và liền sai võ sĩ lôi Trần Thức ra chém rồi treo đầu ở trước trại, để răn các tướng. Nhân vật Gia Cát Lượng chém xong nhân vật Trần Thức, bàn việc tiến binh. (Toàn bộ chuyện trên là hư cấu trong tiểu thuyết).

Tham khảo
 Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, Tam quốc chí.
 La Quán Trung, Tam quốc diễn nghĩa.

Chú thích

Người Tứ Xuyên
Nhân vật quân sự Thục Hán
Nhân vật Tam quốc diễn nghĩa


title: Nokia 7650

text:
Nokia 7650 là một điện thoại thông minh,thời trang và thử nghiệm series (7xxx). Chiếc điện thoại này được phát hành vào quý II năm 2002 cho khoảng 600 €.Điện thoại Nokia thông minh đầu tiên với hệ điều hành Symbian phiên bản 6.1 đầu tiên Series 60 (Bây giờ S60)) nền tảng thiết bị đầu tiên tích hợp trong máy ảnh của Nokia.

Đặc Điểm Kỹ thuật
Hệ điều hành: Symbian OS v6.1, Series 60 v1.0 UI
CPU: 104 MHz ARM 9
Kiểu dáng:Trượt
Màn hình TFT, 4096 màu, kích thước 176 x 208 pixels
Phím joystick điều khiển 5 chiều

Tham khảo

Liên kết ngoài

Official support page
Forum Nokia Device Details page

7650
Điện thoại thông minh
Symbian
Máy ảnh số


title: Hoàng Tích Chỉ

text:
Hoàng Tích Chỉ (1 tháng 9, 1932 – 20 tháng 3, 2022) là một nhà biên kịch của nền điện ảnh cách mạng Việt Nam. Ông là nhà biên kịch phim đầu tiên được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 2012.

Tiểu sử
Hoàng Tích Chỉ sinh ngày 1 tháng 9 năm 1932 tại xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh trong một gia đình có nhiều người nổi tiếng như anh cả nhà báo Hoàng Tích Chu, anh hai họa sĩ Hoàng Tích Chù, anh ba nhà viết kịch Hoàng Tích Linh.

Mặc dù cha ông làm quan phủ huấn học nhưng vì mẹ mất sớm và là vợ ba nên ông phải trải qua một tuổi thơ cơ cực. Mãi tới năm 7 tuổi cha ông mới đón về nuôi. Là quan phủ huấn học nên cha ông rất nghiêm khắc trong việc dạy dỗ con cái. Tuổi thơ hiếu động, lại không chịu học hành tử tế, cậu bé Chỉ đã hứng không biết bao đòn roi của bố. Cho đến giờ,khi nhắc lại câu chuyện ấy, ông lại cười buồn bảo: "Lúc đó tôi mà học hành tử tế thì vốn văn hoá đâu có thấp như bây giờ" rồi lại khiêm tốn tự nhận mình là "dân ít học"

Từ năm 1946 ông đã sớm giác ngộ Cách mạng và làm trinh sát ở Ty liêm phóng Bắc Giang. Năm 1956 làm trưởng phòng Văn nghệ Ty Văn hóa Bắc Giang. Năm 1959 học trường Đảng Nguyễn Ái Quốc.

Năm 1961 học lớp biên kịch trường Điện ảnh Việt Nam, tốt nghiệp năm 1963. Từ năm 1964 làm trưởng phòng biên tập Hãng phim truyện Việt Nam sau giữ chức giám đốc Hãng phim truyện I - Cục Điện ảnh.

Ông là người biên kịch cho nhiều bộ phim kinh điển của Điện ảnh Cách mạng Việt Nam, tên tuổi ông gắn liền với nhiều đạo diễn nổi tiếng đặc biệt là Nghệ sĩ Nhân dân Hải Ninh.

Ông được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 2012 cho các tác phẩm: Trên vĩ tuyến 17 (kịch bản phim truyện); Biển gọi (kịch bản phim truyện); Vĩ tuyến 17 ngày và đêm (biên kịch thứ nhất phim truyện); Em bé Hà Nội (biên kịch thứ nhất phim truyện); Mối tình đầu (biên kịch thứ nhất phim truyện); Thành phố lúc rạng đông (biên kịch thứ nhất phim tài liệu).

Ông từ trần vào ngày 20 tháng 3 năm 2022, hưởng thọ 89 tuổi.

Tác phẩm chính
 Biển gọi (Bông sen bạc năm 1970)
 Bão tuyến dựng thành phim "Vĩ tuyến 17 ngày và đêm" (Bông sen bạc 1973)
 Em bé Hà Nội (Bông sen vàng năm 1975)
 Mắt bão (1972) dựng thành phim "Tọa độ chết" (1985)
 Thành phố lúc rạng động
 Tướng cướp hoàn lương dựng thành phim truyện SBC
 Tiểu thuyết Bóng ma rừng Sác dựng thành phim "Bông hoa rừng Sác"

Suy nghĩ về nghề văn
Cha tôi giỏi chữ Hán, tham gia Đông Kinh Nghĩa Thục. Anh cả Hoàng Tích Chu nhà báo. Anh hai Hoàng Tích Chù họa sĩ. Anh trẻ Hoàng Tích Linh viết kịch. Tôi là con út, mồ côi cha mẹ sớm, 13 tuổi làm trinh sát, 15 tuổi cầm súng đối mặt với các thế lực thù địch sừng sỏ như tướng phỉ, tình báo đặc nhiệm. Tôi được rèn luyện, sống trong cái nôi tình nghĩa của đồng đội, đồng bào. Và 43 năm cầm bút viết kịch bản văn học điện ảnh một nghệ thuật tổng hợp, công nghệ kỹ thuật cao. Và mối quan hệ quần chúng, quốc tế cực kỳ rộng lớn... Tôi may mắn được đến viết kịch bản làm phim ở các chiến trường: Vùng giới tuyến Vĩnh Linh - Quảng Trị, chiến dịch Điện Biên Phủ trên không 1972 - Hà Nội. Chiến dịch Hồ Chí Minh 1975. Tôi luôn mơ ước có được thời gian viết tác phẩm văn học. Đã ngoài 70, trên bàn viết vẫn còn hàng chục kịch bản văn học đang đợi tôi.

Tham khảo

Người Bắc Ninh
Nhà viết kịch Việt Nam