title: Xa lộ Liên tiểu bang 22

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 22 (tiếng Anh: Interstate 22 hay viết tắt là I-22), khi hoàn thành, sẽ đi theo hành lang Quốc lộ Hoa Kỳ 78 dọc theo con đường dài 213 dặm (343-kilometer) từ thành phố Memphis của tiểu bang Tennessee đến thành phố Birmingham của tiểu bang Alabama trong vai trò là một xa lộ liên tiểu bang. Xa lộ Liên tiểu bang 22 sẽ nối Xa lộ Liên tiểu bang 240 và Xa lộ Liên tiểu bang 40 (gián tiếp) ở phía tây bắc với Xa lộ Liên tiểu bang 65 và Xa lộ Liên tiểu bang 20 (gián tiếp) ở phía đông nam. Như thế, I-22 sẽ giúp hình thành một xa lộ cao tốc để nối phố chính thành phố Atlanta với các thành phố Birmingham, Memphis, Little Rock, và Oklahoma City.

Dọc đường của nó qua tiểu bang Alabama và tiểu bang Mississippi, Xa lộ Liên tiểu bang 22 cũng sẽ phục vụ các thị trấn Jasper, AL, Winfield, AL, Hamilton, AL, Tupelo, MS, Holly Springs, MS, và New Albany, MS. Các phần chính của xa lộ này có cả vừa xây dựng xong hay được nâng cấp lên tiểu chuẩn xa lộ liên tiểu bang tính đến đầu năm 2011. Tuy nhiên, theo luật liên bang Hoa Kỳ, hai nút giao thông lập thể chính cần được hoàn thành trước khi xa lộ này được chính thức xem là một phần của Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang. Các nút giao thông lập thể chính yếu cần hoàn thành là các nút giao thông lập thể với Xa lộ Liên tiểu bang 65 tại Alabama và với Xa lộ Liên tiểu bang 240, một đoạn ngắn đi bên trong tiểu bang Tennessee.

Phát triển
Một phần Xa lộ Liên tiểu bang 22 ở ngay phía đông Fulton, Mississippi được Quốc hội Hoa Kỳ chấp thuận là "Hành lang X" vào năm 1978 như một phần thuộc Hệ thống Xa lộ Phát triển vùng Appalachia. Nhiều phần của I-22 kể từ đó đã và đang được xây dựng. Hành lang X cũng còn được ấn định là "Hành lang ưu tiên cao số 10" trong Đạo luật Ấn định Hệ thống Quốc lộ Liên bang năm 1995 và là "Hành lang ưu tiên cao số 45" trong một luật quốc hội sau đó.

Hai phần nhỏ nhưng phí tốn cao của Xa lộ Liên tiểu bang 22 vẫn còn đang được xây dựng tính đến đầu năm 2011. Một đoạn đứt trong tiểu bang Alabama chỉ dài khoảng  và nó nằm trong Quận Jefferson. Đoạn này từ "Lộ Coalburg" gần thành phố Fultondale đến Quốc lộ Hoa Kỳ 31 nằm trên rìa cực bắc của thành phố Birmingham. Đoạn ngắn này phần nhiều là nút giao thông lập thể với Xa lộ Liên tiểu bang 65 và Quốc lộ Hoa Kỳ 31. Đoạn đứt khác là đoạn ngắn từ ranh giới tiểu bang giữa Mississippi và Tennessee đến nút giao thông lập thể cuối của nó với một xa lộ liên tiểu bang nằm ngay phía đông nam thành phố Memphis. Vị trí chính xác của điểm đầu phía tây chưa được quyết định tính đến đầu năm 2011 nhưng Xa lộ Liên tiểu bang 269 (khi được hoàn thành) và Xa lộ Liên tiểu bang 240 là hai điểm đầu phía tây khả dĩ của I-22. Cũng có khả năng là I-22 có thể theo I-269 đi về phía tây để kết thúc tại nút giao thông lập của các xa lộ I-55/I-69/I-269 trong thành phố Hernando.

Xa lộ Liên tiểu bang 22 tương lai hiện nay bao gồm gần như toàn tuyến đường giữa thành phố Birmingham và ngoại ô thành phố Memphis. Nó chưa được xây dựng đến nút giao thông lập thể chính duy nhất của nó tại I-65 trong tiểu bang Alabama. Tại tiểu bang Mississippi, I-22 chạy từ ranh giới Alabama đi ngang tiểu bang và đi qua vị trí của nút giao thông lập thể đang xây dựng của nó với I-269 để đến ranh giới tiểu bang Tennessee ở ranh giới thành phố Memphis. Thiếu khoảng vài dặm để nối đến một nút giao thông lập thể với Xa lộ Liên tiểu bang 240 trong Quận Shelby, Tennessee. Tuy nhiên, có hay chăng một xa lộ đi trọn đường đến I-240 được xây dựng hay không vẫn còn là một câu hỏi vì một xa lộ như thế sẽ cần đến để đi qua một khu công nghiệp nặng của thành phố Memphis. Quỹ chính phủ cho hai đoạn còn lại của I-22 là ưu tiên đối với thượng nghị sĩ Richard Shelby, người đóng vai trò chủ tịch Tiểu ban Giao thông Thượng viện.

Năm 2004, hành lang X được ấn định là "Xa lộ Liên tiểu bang 22 tương lại" theo Công luật số 108-199, và quyết định này đã được chính thức hóa vào ngày 18 tháng 4 năm 2005. Tại tiểu bang Alabama và tiểu bang Mississippi, các biển dấu xanh dương có ghi "FUTURE/I-22/CORRIDOR" (Tương lai/I-22/Hành lang) bên trái và dấu hiệu I-22 với chữ "FUTURE" (tương lai) thay vì chữ "INTERSTATE" (Liên tiểu bang) bên phải được trình làng ngày 18 tháng 4 năm 2005.

Xa lộ Liên tiểu bang 422

Dân biểu Hoa Kỳ Spencer Bachus thông báo trên tờ Birmingham News vào tháng 5 năm 2009 rằng đường vành đai phía bắc được đặt số là Xa lộ Liên tiểu bang 422 (I-422). Xa lộ liên tiểu bang phải giao cắt với I-22 gần Graysville, và tiếp tục đi theo hướng tây nam để nối với Xa lộ Liên tiểu bang 20/Xa lộ Liên tiểu bang 59, và cũng từ I-22 chiều hướng đông để nối với I-59 gần Argo.

Các kế hoạch của xa lộ này còn kêu gọi xây một xa lộ nhánh ngắn từ I-22, gần mốc dặm số 86, đi về hướng bắc để nối với I-422. I-422 sẽ đi phía trên I-22 ngay phía tây Graysville mà không cần một nút giao thông lập thể. Người lái xe trên I-22 sẽ phải cần sử dụng xa lộ nhánh ngắn để chuyển đường từ I-22 đến I-422 theo kế hoạch hiện tại.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Interstate Guide Profile for Interstate 22

22


title: Trường Hương Gia Định

text:
Trường Hương Gia Định là nơi diễn ra các cuộc thi Hương dành cho các sĩ tử từ Bình Thuận trở vào Nam, được triều đình nhà Nguyễn cho lập ở Sài Gòn vào năm 1813.

Một số thông tin mở đầu
Vào thế kỷ 18, ở Nam Kỳ nói chung và ở Sài Gòn nói riêng, trường học do Nhà nước lập nếu có chỉ rất ít, có phần lớn đều là các trường tư thục và một số thầy đồ dạy tư gia để cho con em biết được "đôi ba chữ thánh hiền". GS. Nguyễn Khắc Thuần nhận xét: "có một thời gian tương đối dài, người Việt ở đây theo học chỉ là để học phép đối nhân xử thế, học làm người chứ không phải học làm quan" .

Mặc dù vậy, mỗi khi triều đình cần, vẫn không thiếu người có tài học ra giúp nước. Sử nhà Nguyễn chép:
"Năm Kỷ Dậu (1789), tháng 6,...mới đặt quan Điền toán (coi về sự cày cấy làm ruộng), cho bọn Hàn lâm chế cáo là Trịnh Hoài Đức, Lê Quang Định, Ngô Tùng Châu, Hoàng Minh Khánh, cả thảy 12 người kiêm việc này....
Ở một đoạn khác, sử nhà Nguyễn lại chép: "Năm Tân Hợi (1791), tháng 4, …mở khoa thi, lấy trúng cách là Nguyễn Đình Quát, cộng 12 người".

Xem tiểu sử của một số người ấy, thấy họ (như Trịnh Hoài Đức, Lê Quang Định, Ngô Tùng Châu…) đều xuất thân từ các "trường tư", mà nổi bật nhất là trường học của nhà giáo Võ Trường Toản ở Hòa Hưng (nay thuộc Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh).

Phải đến đầu thế kỷ 19, ở Nam Kỳ mới có thêm một số trường học do Nhà nước lập. Liên quan đến vấn đề này, trong Gia Định thành thông chí (mục: "Phong tục toàn thành") của Trịnh Hoài Đức có đoạn chép: "...Đất (vùng Gia Định) thuộc Dương Châu gần với mặt trời, thiên khí phấn phát, ngay thẳng, văn vẻ, nên con người hay chuộng tiết nghĩa, họ học Ngũ kinh, Tứ thư Thông giám, tinh thông nghĩa lý, lúc mới Trung hưng đã đặt chức Đốc học, ban bố quy chế học tập, mở khoa thi, lối học khoa cử thạnh hành, từ đó lý học và văn chương đều cùng tốt đẹp, nên văn phong mới phấn chấn .

Ở phần "Thành trì chí", mục: "Thành Gia Định", ông lại chép: "Học đường, Gia Long thứ 4 (1805), mới đặt Đốc học cho một viên, phó giáp ất đều một viên, bắt đầu đặt học đường ở bên hữu trại ngoài thành (Phiên An). Năm 1813, đổi dựng ở nền cũ dinh đồn Điều Khiển".

Về sau, riêng ở tỉnh Gia Định, trong sách Đại Nam nhất thống chí (quyển 31) có liệt kê lại số trường học lúc bấy giờ như sau:
-Trường học tỉnh Gia Định: ở địa phận thôn Phú Mỹ, phía đông tỉnh thành. Năm Gia Long thứ 4 (1805), dựng ở phía hữu trại ngoài thành cũ (thành Phiên An). Năm thứ 14 (1815), dời đến xóm Tân Thuận. Năm Minh Mạng thứ 5 (1824), dời đến chỗ hiện nay.
-Trường học phủ Tân Bình: ở thôn Mỹ Hội, phía tây lỵ sở của phủ, dựng từ năm Minh Mạng thứ 17 (1836).
-Trường học phủ Tân An: ở thôn Bình Khuể, phía tây lỵ sở của phủ, dựng từ năm Thiệu Trị thứ 6 (1846).
-Trường họcTân Hòa: ở thôn Thuận An, phía bắc lỵ sở của huyện, dựng từ năm Thiệu Trị thứ 1 (1841). Đây nguyên là trường học phủ Hòa Thịnh, năm Tự Đức thứ 5 (1825) bỏ phủ, để làm trường học của huyện.
-Trường học huyện Phúc Lộc: ở thôn Trường Bình, phía đông lỵ sở của huyện, dựng từ năm Thiệu Trị thứ nhất (1841) .

Trường Hương Gia Định
Mặc dù coi trọng việc học và thi cử, nhưng mãi đến tháng 7 (âm lịch) năm Quý Dậu (1813), trường Hương Gia Định mới được vua Gia Long sắc cho thành lập (và đây là trường duy nhất), để dành cho các sĩ tử từ Bình Thuận trở vào Nam Kỳ.
Sách Đại Nam nhất thống chí, phần "Tỉnh Gia Định", mô tả trường thi này như sau: Trường có "chu vi 193 trượng 6 thước (khoảng 850 m), tường cao 4 thước 5 tấc (gần 2 m), ở địa phận thôn Nghĩa Hòa, phía tây tỉnh thành, dựng từ năm Tự Đức thứ nhất (1848), xây gạch", tức tương ứng với khu vực của Nhà Văn Hóa Thanh Niên (số 4, đường Phạm Ngọc Thạch, phường Bến Nghé, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh) ngày nay. Trong Cổ Gia Định phong cảnh vịnh cũng có 4 câu nói về thí trường này như sau:...Chốn thi trường lẩy lẩy nhu phong,
Đền sĩ chí hộc hồng, một thuở bảng vàng lăm chiếm,Nhà quốc học dầy dầy sĩ tử,
Gắng gia công đèn sách, mười thu nghiêng sắt chuyên mài...

Từ năm 1813 đến năm 1864, trường Hương Gia Định đã tổ chức được tất cả 20 khoa thi và lấy đỗ Hương cống (triều Minh Mạng đổi gọi là Cử nhân) tổng cộng là 269 người (xem liệt kê bên dưới).

Trong 20 khoa thi đó, khoa cuối cùng (1864) được tổ chức tại An Giang, bởi vì từ năm 1859, quân Pháp bắt đầu tấn công vào Gia Định, và từ năm 1862, thì đất đai ba tỉnh miền Đông (gồm Biên Hòa, Gia Định, Định Tường) của Nam Kỳ đã bị quân Pháp đánh chiếm. Như vậy trường thi này chỉ hoạt động từ giữa thời Gia Long đến đầu đời Tự Đức mà thôi.
Chiết tính ra như sau:
Thời Gia Long: số khoa thi: 2, số đỗ đạt: 20.
Thời Minh Mạng: số khoa thi: 7, số đỗ đạt: 83.
Thời Thiệu Trị: số khoa thi: 5, số đỗ đạt: 84.
Thời Tự Đức: số khoa thi: 6, số đỗ đạt: 82.

Số đỗ đạt này không kể những người đỗ Sinh đồ (triều Minh Mạng đổi gọi là Tú tài). Sau khi thi đỗ ở đây, muốn đỗ cao hơn nữa, Cống sĩ phải "lai kinh ứng thí" (tức ra thi ở trường Hương Thừa Thiên), nhưng số đỗ đạt đại khoa không nhiều. GS. Nguyễn Khắc Thuần cho biết: "Đất Gia Định xưa có tất cả năm người đỗ từ Phó bảng đến Tiến sĩ, nhưng chỉ có Phan Thanh Giản là người duy nhất đỗ Tiến sĩ, sau khi thi đỗ tại trường Hương Gia Định. Số còn lại đều đã thi đỗ ở trường Hương Thừa Thiên .

Tuy số đỗ cao không nhiều, nhưng trong số 269 Cống sĩ (Cử nhân) ấy, đã có tới 94 người từng giữ các chức vụ lớn, chiết tính ra như sau: Thượng thư và tương đương: 4, Thị lang: 4, Tổng đốc: 4, Tham tri: 4, Ngự sử: 8, Thiêm sự: 1, Bố Chánh: 14, An phủ sứ: 2, Án sát: 19, Tuần phủ: 8, Phủ doãn: 1, Phủ thừa: 4, Tri phủ: 21. Số còn lại được trao cho các chức vụ thấp hơn như: Biện lý, Hộ đốc, Tri huyện, Huấn đạo, Giáo thụ,....

Sau khoa thi năm Giáp Tý (1864) tổ chức tại An Giang, trường Hương Gia Định đóng cửa vĩnh viễn, chấm dứt việc "cử tử" sớm nhất ở nước Việt .

Thủ khoa và Á khoa
Tất cả có 20 người là Thủ khoa (TK) và 20 người lá Á khoa (AK), mà trong số ấy còn lưu danh được một ít người.
-Khoa Quý Dậu (1813): Nguyễn Bảo Bang (TK), Nguyễn Trí Thành (AK).
-Khoa Kỷ Mão (1819): Trương Hảo Hiệp (TK), Đặng Văn Nguyên (AK).
-Khoa Tân Tỵ (1821): Nguyễn Văn Kỳ (TK), Bùi Nguyên Thọ (AK)
-Khoa Ất Dậu (1825): Trương Phước Cang (TK), Phan Thanh Giản (AK).
-Khoa Mậu Tý (1828): Mai Hữu Điển (TK), Nguyễn Quang Tự (AK).
-Khoa Tân Mão (1831): Đinh Văn Huy (TK), Lương Quốc Quang (AK).
-Khoa Ất Mùi (1835): Bùi Hữu Nghĩa (TK), Nguyễn Văn Viện (AK).
-Khoa Đinh Dậu (1837): Nguyễn Văn Triêm (TK), Bùi Văn Phong (AK).
-Khoa Canh Tý (1840): Nguyễn Hoài Vĩnh (TK), Lê Phước Đức (AK).
-Khoa Tân Sửu (1841): Hồ Đang Phong (TK), Lê Phước Lượng (AK).
-Khoa Nhâm Dàn (1842): Võ Duy Quang (TK), Nguyễn Duy Doãn (AK).
-Khoa Quý Mão (1843): Phạm Văn Trung (TK), Trần Xuân Quang (AK)
-Khoa Bính Ngọ (1846): Nguyễn Xuân Ý (TK), Lê Văn Loan (AK).
-Khoa Đinh Mùi (1847): Nguyễn Công Hài (TK), Cù Khắc Kiệm (AK).
-Khoa Mậu Thân (1848): Nguyễn Đức Hoành (TK), Nguyễn Hàm Ninh (AK).
-Khoa Kỷ Dậu (1849): Võ Thế Trí (còn có tên là Võ Tuyên) (TK), Nguyễn Thông (AK).
-Khoa Nhâm Tý (1852): Nguyễn Hữu Huân (TK), Nguyễn Thanh Trưng (AK).
-Khoa Ất Mão (1855): Nguyễn Tánh Thiện (TK), Trần Minh Khuê (AK).
-Khoa Mậu Ngọ (1858): Lê Đình Sâm (TK), Ngô Phan (AK)
-Khoa Giáp Tý (1864): Võ Doãn Huân (TK), Võ Xuân (AK) .

Chú thích

Giáo dục Việt Nam thời Nguyễn
Thi cử Nho học


title: Lê Bá Phẩm

text:
Lê Bá Phẩm (? - 1820) là đại thần nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Ông là người huyện Bình Dương, thuộc Gia Định xưa; nay là huyện Hóc Môn, Thành phố Hồ Chí Minh.

Là một trong số học trò giỏi  của nhà giáo Võ Trường Toản, ông đã từng theo phò chúa Nguyễn Phúc Ánh khi còn đánh nhau với nhà Tây Sơn.

Sau khi chúa Nguyễn trên lên ngôi lấy niên hiệu là Gia Long, ông được cử làm Quốc Giám Thị học ở Huế, rồi đổi sang làm việc ở Viện Hàn Lâm.

Được nhà vua và triều đình tin cậy, ông lần lượt được giữ các chức vụ sau: Ký lục dinh Trấn Định (năm 1808, đổi thành trấn Định Tường), Cai bộ ở Quảng Nam, Tả Tham tri bộ Hình, Hiệp trấn Thanh Hóa (sau khi đi sứ sang nhà Thanh), Tham biện sự vụ ở bộ Hình và bộ Hộ, Hình tào ở Gia Định, Hiệp trấn Nghệ An.

Năm Minh Mệnh thứ nhất (Canh Thìn, 1820), thăng ông làm Thượng thư bộ Hình .

Theo sử nhà Nguyễn, vào năm Giáp Tý (1804), ông được sung làm Chánh sứ sang nhà Thanh (Trung Quốc). Sử thần chép:
"Cho Lê Bá Phẩm sung chức Chánh sứ, Trần Minh Nghĩa và Nguyễn Đăng Đệ sung chức Giáp Ất Phó sứ, đem thư và phẩm vật sang tạ vua Tàu (gồm 200 lượng vàng, 1.000 lượng bạc, lụa và the mỗi thứ 100 cây, hai cái sừng tê ngưu, ngà voi quế tốt mỗi thứ 100 cân). Lại dâng 2 lễ cống năm Quý Hợi và năm Ất Sửu luôn" .

Đầu đời Minh Mạng (Canh Thìn, 1820), Lê Bá Phẩm mất, được truy tặng Hiệp biện Đại học sĩ, thụy là Cẩn Hậu .

Chú thích

Mất năm 1802
Người Sài Gòn
Quan lại chúa Nguyễn
Quan lại nhà Nguyễn


title: Phạm Ngọc Uẩn

text:
Phạm Ngọc Uẩn (? - ?) là một công thần nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

Tiểu sử
Ông là người huyện Bình Dương, thuộc Gia Định xưa; nay là Thành phố Hồ Chí Minh.

Là một trong số học trò giỏi  của nhà giáo Võ Trường Toản, ông đã từng theo phò chúa Nguyễn Phúc Ánh khi còn đánh nhau với nhà Tây Sơn .

Tháng 5 (âm lịch) năm Mậu Tý (1802), chúa Nguyễn lên ngôi ở Huế, lấy niên hiệu là Gia Long. Sau đó, ông được điều động vào làm ở Viện Hàn lâm, rồi lần lượt trải đến chức Tả Tham tri bộ Hình và Cai bộ trấn Vĩnh Thanh (Vĩnh Long và An Giang sau này).

Đến khi Phạm Ngọc Uẩn mất (không rõ năm), được nhà vua truy tặng chức Tham chính, được liệt thờ trong miếu Trung Hưng công thần.

Chú thích

Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Người Sài Gòn
Quan lại chúa Nguyễn
Quan lại nhà Nguyễn


title: Sẻ khướu

text:
Sẻ khướu (danh pháp hai phần: Fringilla coelebs) là một loài chích lá thuộc họ Fringillidae. Loài này phân bố ở khắp châu Âu.
Loài chim này sinh sản ở nhiều nước châu Âu, châu Á đến Siberia qua và ở phía tây bắc châu Phi. Chúng ưa thích rừng mở và có cỏ trên mặt đất. Chim mái xây tổ hình chiếc cốc sâu trong chạc ba của cây. Mỗi tổ thường là 4-5 trứng, nở trong khoảng 13 ngày ấp. Chim con mộc lông trong khoảng 14 ngày nhưng được chim cha mẹ nuôi dưỡng trong vài tuần sau khi rời tổ. Đây là loài di cư một phần; những cá thể sinh sản ở các vùng ấm hơn không di trú trong khi những người cá thể sinh sản ở các khu vực miền bắc lạnh lẽo trú đông đông phạm vi của chúng về phía nam.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Âu


title: Đại bàng cá châu Phi

text:
Đại bàng cá châu Phi (danh pháp khoa học: Haliaeetus vocifer) là một loài chim thuộc họ Ưng. Loài này sinh sống ở châu Phi cận Sahara nơi có các vùng nước lớn có nhiều cá cũng là nguồn thức ăn của chúng. Loài có bề ngoài giống đại bàng đầu trắng nhưng do khác môi trường sinh sống nên có những điểm khác nhau so với họ hàng của chúng ở Bắc Mỹ.

Mô tả
Đại bàng cá châu Phi là một loài chim lớn. Con mái nặng từ 3,2 đến 3,6 kg (khoảng 7 đến 8 lbs), lớn hơn so với con trống với trọng lượng từ 2 đến 2,5 kg (khoảng 4,4 đến 5,5 lbs). Đây là điển hình của tính lưỡng hình giới tính ở các loài chim săn mồi. Con trống thường có sải cánh dài khoảng 2 m, trong khi con mái có sải cánh 2,4 m (8 feet). Chiều dài cơ thể là 63–75 cm (25–30 in). Con trưởng thành rất khác biệt về bề ngoài với cơ thể chủ yếu là màu nâu với đôi cánh đen lớn và mạnh mẽ. Đầu, ngực, và đuôi của đại bàng cá châu Phi màu tuyết trắng, với ngoại lệ của khuôn mặt không có lông màu vàng. Đôi mắt màu nâu sẫm. Mỏ chim hình móc, lý tưởng cho một lối sống ăn thịt, màu vàng với một đầu đen. Bộ lông của con chim non có màu nâu, mắt nhạt hơn so với chim trưởng thành. Bàn chân có đế thô có móng vuốt mạnh mẽ để cho phép con đại bàng để giữ con mồi là các loại cá có da trơn. Trong khi loài này chủ yếu ăn cá, nó là loài cơ hội và có thể mất một đa dạng hơn của con mồi như các loài chim nước. Tiếng kêu đặc trưng của loài đối với nhiều người, gợi nhiều liên tưởng đến tinh thần và bản chất của châu Phi.

Phân bố và nơi sinh sống
Đại bàng cá châu Phi là loài khá phổ biến gần các hồ nước ngọt, các hồ chứa, và các dòng sông, mặc dù đôi khi chúng có thể được tìm thấy gần bờ biển ở cửa sông, đầm phá. Như tên gọi của nó, đại bàng cá châu Phi bản địa châu Phi cận Sahara, khác nhau, trên hầu hết các lục địa châu Phi phía nam sa mạc Sahara. Một vài ví dụ nơi mà chúng có thể được thường trú bao gồm các sông Orange ở Nam Phi và Namibia, đồng bằng sông Okavango ở Botswana, và hồ Malawi giáp giới quốc gia cùng tên của nó Malawi, Tanzania và Mozambique. Đại bàng cá châu Phi được cho là hiện diện với số lượng lớn xung quanh các địa điểm của hồ Victoria, các hồ lớn khác ở Trung Phi, đặc biệt là các hồ Rift Valley. Loài này không sinh sống ở các khu vực khô cằn và diện tích mặt nước nhỏ.

Sinh sản
Mùa sinh sản của loài Đại bàng ăn cá châu Phi là vào mùa khô, khi mực nước xuống thấp. Mỗi một cá thể đực giao phối và sống chung với một cá thể cái. Chúng làm tổ rất trên những cái cây và thay đổi tổ hai hay nhiều lần. Con cái đẻ 1 - 3 trứng, trứng có màu trắng chấm đỏ. Việc ấp trứng chủ yếu là của con cái, nhưng khi con cái đi săn mồi, con đực sẽ làm nhiệm vụ ấp trứng thay cho con cái. Thời gian ấp trứng kéo dài từ 42 - 45 ngày, sau đó con non sẽ nở. Con non sống phụ thuộc vào bố mẹ chúng từ 70 - 75 ngày, và sau đó chúng tự có khả năng bắt mồi.

Thức ăn
Thức ăn chủ yếu của chúng là cá, ngoài ra là một số loài chim mặt nước, thằn lằn, thâm chí là ếch. Tiếng kêu của loài này khá đặc biệt so với các loài đại bàng khác, người ta có thể dễ dàng nhận biết được loài này thông qua tiếng kêu của chúng.

Số lượng
Loài này được IUCN xếp vào nhóm ít quan tâm. Đại bàng cá châu Phi là một trong những loài đại bàng có số cá thể nhiều nhất với khoảng 300.000 con  phân bố trải rộng ở khu vực châu Phi có diện tích 18,3 triệu km².

Phân loại
Đại bàng ăn cá châu Phi thuộc chi Haliaeetus (đại bàng biển), có những đặc điểm của một loài đại bàng ăn cá như vuốt, mỏ, đôi mắt.

Trong văn hóa
Đại bàng cá châu Phi được chọn là quốc điểu của hai quốc gia Zimbabwe và Zambia. Ngoài ra, loài này còn là biểu tượng trên Huy hiệu của Namibia và Huy hiệu của Zambia và Huy hiệu của Nam Sudan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 African Fish Eagle - Species text in The Atlas of Southern African Birds.

Động vật được mô tả năm 1800
V
Chim Đông Phi
Chim châu Phi Hạ Sahara
Chim ăn thịt châu Phi
Động vật Đông Phi
Động vật Tây Phi
Đại bàng


title: SBS

text:
SBS có thể là:

Ngân hàng
Ngân hàng SBS, New Zealand

Truyền hình
Nhóm phát thanh truyền hình SBS
Talpa TV, trước đây là SBS Broadcasting B.V., tại nước Hà Lan
SBS6, Kênh truyền hình Hà Lan
SBS9, Kênh truyền hình Hà Lan
Special Broadcasting Service, Australia
SBS (Australian TV channel)
SBS, Hàn Quốc
 SBS TV, Hàn Quốc
Shizuoka Broadcasting System, Nhật Bản
Spanish Broadcasting System, Mỹ
Proposed Scottish Broadcasting Service

Quân đội
Special Boat Service, Anh
Special Boat Squadron (Sri Lanka), Sri Lanka Navy

Giáo dục
SBS Swiss Business School, Zürich
Shanghai Business School, Thượng Hải, Trung Quốc
Solvay Brussels School of Economics and Management, SBS-EM, Đại học Libre de Bruxelles, Bỉ
Special Book Services, Brazil
Stockholm Business School, Thụy Điển
Stoneleigh-Burnham School, Greenfield, Massachusetts, Mỹ
Swansea Business School, Xứ Wales

Phương tiện
SBS Transit, Singapore
Select Bus Service, Thành phố New York, Mỹ
Saginaw Bay Southern Railway, Mid-Michigan, Mỹ

Công nghệ
 SBS Technologies, sở hữu bởi GE Automation & Controls
Windows Small Business Server
Jive (software), trước đây là Jive SBS
Smart Battery System

Khoa học
Save British Science, nay là Campaign for Science and Engineering
Shaken baby syndrome
Short bowel syndrome
Sick building syndrome
Stimulated Brillouin scattering
(+)-alpha-santalene synthase ((2Z,6Z)-farnesyl diphosphate cyclizing), một loại enzyme
(+)-endo-beta-bergamotene synthase ((2Z,6Z)-farnesyl diphosphate cyclizing), một loại enzyme
(-)-endo-alpha-bergamotene synthase ((2Z,6Z)-farnesyl diphosphate cyclizing), một loại enzyme
Society for Biomedical Sciences, nay là Society for Laboratory Automation and Screening

Thể thao
SBS Championship, giải golf, Hawaii, Mỹ
SBS Invitational, giải golf, Invercargill, New Zealand
Social Boston Sports

Khác
Satellite Business Systems
Short barrel shotgun
Silver Bauhinia Star, phim hài ở Hồng Koong


title: Định lý Nash

text:
Định lý điểm bất động là một định lý nổi tiếng và quan trọng trong lĩnh vực topo, một chuyên ngành của toán học. Định lý này mang tên nhà toán học Kakutani có tên gọi là định lý điểm bất động Kakutani. Nó được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực toán học khác nhau. Đặc biệt, trong lý thuyết trò chơi có một định lý nổi tiếng là định lý cân bằng Nash đặt theo John Forbes Nash,do ông là người đã đề xướng ra. Ứng dụng của định lý điểm bất động Kakutani để chứng minh định lý cân bằng Nash về sự tồn tại một cân bằng cho trò chơi gồm n người và nó được áp dụng rất thành công trong lý thuyết trò chơi.

Các thành phần dẫn đến định lý Nash

Trong trò chơi gồm  người chơi, mỗi người chơi có sự lựa chọn các chiến lược để thực hiện mà không biết chiến lược của người khác.

Liên quan đến mỗi người chơi là một sự chi trả của người chơi cho tất cả các kết quả có thể xảy ra kết hợp với sự lựa chọn chiến lược của các người chơi

Mỗi người chơi có thể lựa chon một chiến lược hỗn hợp và kết hợp các lựa chọn các chiến lược hỗn hợp của những người chơi khác xác định kết quả trung bình hoặc giá trị kỳ vọng cho mỗi người chơi.

Mỗi người chơi có một tập các chiến lược hỗn hợp tối ưu khi biết sự lựa chọn chiến lược hỗn hợp của các người chơi khác. Mỗi chiến lược hỗn hợp tối ưu đưa đến kết quả trong giá trị kỳ vọng lớn nhất có thể cho người chơi khi biết chiến lược hỗn hợp của các người chơi khác.

Một cân bằng Nash là một sự lựa chọn của chiến lược hỗn hợp mà kết quả cho mỗi người chơi là các giá trị kỳ vọng lớn nhất có thể liên quan đến chiến lược hỗn hợp của các người chơi khác.

Điểm bất động

Định nghĩa

Cho hàm tập hợp , một điểm bất động của  là một điểm  trong  sao cho

Định lý điểm bất động Kakutani

Cho  là một đa diện trong không gian  và  là hàm tập hợp thỏa mãn  lồi trong  với mọi . Nếu đồ thị của  đóng trong  thì tồn tại  sao cho

Định lý Nash

Tồn tại một cân bằng Nash cho mọi trò chơi gồm  người chơi.

Ví dụ
Chúng ta xét ví dụ minh họa về sự hợp tác của hai người chơi (Prisoner’s dilemma).

Giả sử, George và Newman bị cảnh sát bắt vì bị tình nghi là tội phạm. Cảnh sát không có đủ chứng cứ để kết án họ, và nhốt họ ở hai phòng giam riêng biệt. George và Newman sẽ được giảm án nếu chịu khai báo về người kia. Họ có thể chọn im lặng hoặc khai báo.

Nếu cả hai đều im lặng thì cảnh sát phạt mỗi người 6 tháng tù. Nếu cả hai cùng khai báo thì mỗi người sẽ bị phạt 24 tháng tù bởi vì họ chịu hợp tác. Nếu một người khai báo còn người kia im lặng thì người im lặng sẽ nhận đủ 72 tháng tù và người khai báo chỉ nhận 3 tháng tù.

Bằng lý luận tương tự như những phần trước ta có tìm được trò chơi này chỉ có một cân bằng Nash duy nhất khi cả hai người chơi cùng khai báo. Tuy nhiên đây không phải là kết quả tốt nhất cho hai người lựa chọn vì nếu cả khai cùng khai báo thì bản án tù giam cả hai nhận được là 24 tháng. Nếu George và Newman cùng im lặng thì họ chỉ nhận 6 tháng tù giam. Như vậy đây là kết quả tốt hơn lựa chon trong trường hợp cân bằng Nash. Vì vậy để kết quả tốt nhất thì hai người chơi phải có sự hợp tác với nhau.

Tham khảo

Lý thuyết trò chơi


title: Đảo Hoa Phượng

text:
Đảo Hoa Phượng là đảo nhân tạo đầu tiên tại Việt Nam đang được xây dựng ở trung tâm khu du lịch, nghỉ mát Đồ Sơn (thuộc khu II), phường Vạn Hương, quận Đồ Sơn, Hải Phòng. Cùng với quy hoạch đã được phê duyệt của thành phố Hải Phòng, đảo Hoa Phượng sẽ cách sân golf Đồ Sơn 3 km, sân bay Cát Bi 20 km, Vịnh Hạ Long 10 hải lý, Hà Nội 90 km bằng đường cao tốc và 2giờ di chuyển từ Thành phố Hồ Chí Minh bằng máy bay.

Dự án, Quy hoạch

Dự án Đảo Hoa Phượng có tổng diện tích gần 63ha với tổng mức đầu tư lên tới 133.344.367 USD, dự án được thiết kế theo loại hình đô thị trên biển; mang hình dáng là một bông hoa phượng năm cánh với một quần thể gồm khách sạn 5 sao tại Hải Phòng cùng hàng loạt dịch vụ, tiện ích hiếm nơi tại Việt Nam nào có được như: Bến du thuyền, bãi đáp trực thăng, bãi đáp thủy phi cơ, trung tâm thương mại, công viên nước trong nhà, rạp chiếu phim, nhà hàng, spa, hồ bơi tiêu chuẩn quốc tế, phòng khám, hồ chèo thuyền, nhà trẻ… và khoảng 200 căn biệt thự cao cấp để bán.

Các mẫu biệt thự được quy hoạch hài hòa với tổng thể không gian kiến trúc toàn bộ đảo. Những mẫu biệt thự này thuộc bộ sưu tập mẫu biệt thự hạng sang (Preminum Collection) mang phong cách kiến trúc tân cổ điển Thuần Khiết (Pure Neo-classic) vững chãi, uy nghi, sang trọng. Đây là kiểu kiến trúc được ưa thích của các triệu phú vùng bắc Địa Trung Hải và California (Mỹ).

Ngày 06/08/2010, Chủ đầu tư dự án là tập đoàn Daso Group đã ký kết với các đối tác Accor, Steelman Partners, Meinhardt & Fecon, Hydroscent LLC, RCI, BIDV, BIC… về việc thực hiện khu phức hợp resort, khách sạn 5 sao.

Tiến độ triển khai
Trải qua gần 10 năm dâng đất lập đảo nhân tạo giữa vịnh Vạn Hương, Đồ Sơn, mặt bằng dự án làng biệt thự Vạn Hương (Đảo Hoa Phượng) đến nay đã hoàn thành cơ bản và những căn villa mẫu đang được hoàn thiện.

Tư vấn thiết kế xây dựng khách sạn 5 sao Pullman và khu trung tâm mua sắm trên Đảo Hoa Phượng do Công ty Kume Sekkei (Nhật Bản) đảm nhận. Theo hợp đồng ký kết, Kume Sekkei dự kiến thiết kế các hạng mục trong vòng 8 tháng. Và đến tháng 01/2012, khách sạn 5 sao mang thương hiệu Pullman của Tập đoàn Accor chính thức được khởi công.

Chú thích

Đồ Sơn
Du lịch Hải Phòng


title: Dãy núi Yablonoi

text:
Dãy núi Yablonoi hay dãy núi Yablonovy (Яблоновый хребет trong tiếng Nga) nằm tại vùng Ngoại Baikal, Siberia, Nga và chủ yếu nằm trên địa giới của tỉnh Chita.

Dãy núi chạy theo hướng đông bắc từ Mông Cổ, qua phía đông của hồ Baikal. Dãy Yablonoi kéo dài khoảng 1600 km trước khi giao với dãy núi Stanovoy. Dãy núi này tạo thành đường phân chia lưu vực giữa các sông đổ vào Bắc Băng Dương và các sông đổ vào Thái Bình Dương. Dãy núi không quá cao hay lớn. Đỉnh cao nhất là núi Sokhondo với cao độ 2.500 mét. Dãy núi được tạo thành với đá hoa cương, kết tinh, đá phiến, và sa thạch. Trên các sườn của dãy Yablonoviy có rừng taiga thông rụng lá và thỉnh thoảng có lãnh sam và lãnh sam bạc. Các rừng thông khá nhiều ở sườn nam của dãy núi. Các đỉnh cao hơn 1.200 - 1.400 mét có các loại thực vật lãnh nguyên vùng núi bao phủ.

Dãy núi cô lập và có dân cư thưa thớt, phần lớn các khu định cư nằm quanh các mỏ. Khu vực dãy núi đặc biệt giàu trữ lượng thiếc. Đường sắt xuyên Siberi chạy song song với dãy núi trước khi qua một đường hầm để vượt các đỉnh núi cao.

Dãy núi Nga
Địa mạo vùng Zabaykalsky


title: Ngoại Baikal

text:
Ngoại Baikal (), hay Dauria (, Dauriya) là một khu vực đồi núi ở phía đông hay "phía sau" hồ Baikal tại Nga. Tên gọi Dauria, bắt nguồn từ tên của người Daur. Khu vực trải dài gần 1000 km từ bắc đến nam, từ cao nguyên Patomskoye và cao nguyên Bắc Baikal đến biên giới của nước Nga. Vùng Ngoại Baikal cũng trải dài khoảng 1000 km từ tây sang đông, từ hồ Baikal đến kinh tuyến nơi hợp lưu giữa sông Shilka và sông Argun.

Vào thời Đế quốc Nga, Dauria là một oblast (tỉnh) với thủ phủ nằm tại Nerchinsk, sau đó là Chita và trở thành một phần của Cộng hòa Viễn Đông vào năm 1920. Vùng nay bị phân chia giữa Buryatia và Zabaykalsky và tạo thành gần như toàn bộ lãnh thổ của hai chủ thế liên bang này.

Vùng được đặt tên cho các loài động vật khác nhau bao gồm nhím Âu Dauria, và các loài chim: chim đớp ruồi nâu châu Á (Muscicapa dauurica), quạ gáy xám Dauria, gà gô Dauria, chim đỏ đuôi Dauria, sáo Dauria, bách thanh Dauria và nhạn mông đỏ (Hirundo daurica). Tên thông dụng của loài thông rụng lá Dahuria (Larix gmelinii) cũng như của Rhamnus davurica cũng xuất phát từ tên gọi của vùng.

Làng Oktyabrsky (Октябрьский), tỉnh Amur, gần biên giới Nga-Trung là một nơi có cơ sở lớn về khai thác và chế biến uranium.

Tham khảo

Liên kết ngoài
WWF Russia

Siberia
Vùng lịch sử Nga
Lịch sử Siberia
Khu vực của Nga
Địa lý Đông Bắc Á


title: Dãy núi Sayan

text:
Dãy núi Sayan (; ; dãy núi Kokmen vào thời Đột Quyết) nằm giữa tây bắc Mông Cổ và miền nam Siberia, Nga.

Dãy Đông Sayan trải dài  từ sông Enisei ở 92 Đ đến cực tây nam của hồ Baikal ở 106°Đ. Dãy Tây Sayan tạo thành phần mở rộng phía đông của dãy núi Altay, trải dài  từ 89° Đ đến giữa dãy Đông Sayan tại 96°Đ.

Dãy núi Sayan có những đỉnh núi cao và hồ nước mát mẻ ở phía tây nam của Tuva có các chi lưu đổ vào một trong các sông chính tại Siberi là sông Enisei. Đây là một khu vực được bảo vệ và cô lập, được Liên Xô giữ trong tình trạng khép kín từ năm 1944.

Địa lý
Trong khi độ cao nói chung là từ 2.000 đến , đá hoa cương và đá phiến biến chất đạt đến độ cao trên , trong đó cao nhất là Mönkh Saridag với độ cao . Các đèo chính nằm từ 1.800 đến  trên mực nước biển, ví dụ như đèo Muztagh là , đèo Mongol là , đèo Tenghyz là  và đèo Obo-sarym là .

Tại 92°Đ, hệ thống (Tây Sayan) bị xuyên qua bởi Ulug-Khem () hay sông Enisei thượng, tại 106°Đ, ở cực đông của nó, nó giới hạn phía trên vùng lõm của thung lũng Selenga-Orkhon. Từ phía cao nguyên Mông Cổ, địa hình cao lên dần dần, nhưng từ các đồng bằng của Siberi thì dốc hơn nhiều.

Giữa nơi sông Enisei xuyên qua và hồ Khövsgöl ở 100° 30' Đ. Hệ thống cũng mang tên Yerghik-taiga. Thực vật tại đây nghèo nàn, mặc dù các khu vực cao hơn có các rừng thông rụng lá, thông, bách xù, bạch dương, tổng quán sủ, với các loài đỗ quyên, Hoàng liên gai và Lý chua. Địa y và rêu bao phủ trên nhiều tảng đá nằm rải rác tại các sườn núi phía trên.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tuva -Sayan Mountains
 Photo of Sayan Mountains

Sayan
Sayan
Dãy núi Trung Quốc


title: Tannu-Ola

text:
Dãy núi Tannu-Ola (tiếng Tuva:  dãy núi Tangdy-Uula; tiếng Mông Cổ: Тагны уулс, Тagny Uuls) nằm ở miền nam Siberia, tại Cộng hòa Tuva thuộc Nga. Dãy núi trải dài theo chiều đông-tây và uốn quanh biên giới với Mông Cổ. Độ cao trung bình của các đỉnh là 8.200–8.850 feet (2.500–2.700 mét) so với mực nước biển, đỉnh cao nhất là 10.043 feet (3.061 mét) tại Sagly ở Tây Tannu-Ola

Sườn núi phía bắc là một phần của lưu vực sông Enisei, đối diện với phần tây của dãy núi Sayan. Phần cực đông đạt đến lưu vực của sông Selenge tại Mông Cổ. Vùng chân đồi ở sườn phía nam đi vào lãnh thổ Mông Cổ. Chúng tạo thành giới hạn phía bắc của thảo nguyên, trải dãi đến phía nam tới dãy núi Altay thuộc Mông Cổ và bao gồm hồ nước mặn Uvs Nuur. Phần cực tây nằm gần phần bắc dãy núi Altay tại Cộng hòa Altai của Nga.

Dãy núi Nga
Dãy núi Mông Cổ


title: Alectura lathami

text:
Gà tây cọ Úc hay gweela (Alectura lathami), còn thường được gọi là gà tây bụi rậm là một loài chim trong họ Megapodiidae. Đây là loài đặc hữu của Úc. Nó được tìm thấy ở miền đông Úc từ Far North Queensland Illawarra tại New South Wales. Nó cũng đã được du nhập tới đảo Kangaroo ở Nam Úc. Nó là đại diện còn tồn tại lớn nhất của họ Megapodiidae và là một trong ba loài sống Úc. Mặc dù tên của nó và giống nhau bề ngoài của họ, loài chim này không liên quan chặt chẽ đến gà tây Mỹ.
Nó là một loài chim lớn với lông màu đen và đầu đỏ. Tổng chiều dài của nó là khoảng 60–75 cm và sải cánh khoảng 85 cm. Phân loài A. l. purpureicollis  từ phía bắc bán đảo Cape York nhỏ hơn loài được chỉ định rộng rãi.

Một nghiên cứu gần đây đã cho thấy sự xác định giới tính phụ thuộc nhiệt độ ở những con gà tây bụi rậm Úc, khi mà nhiệt độ càng cao trong quá trình ấp trứng thì sẽ tạo tỉ lệ mái trên trống cao hơn.

Hình ảnh

Tham khảo

L
Chim Úc
Động vật được mô tả năm 1831


title: Dãy núi Khangai

text:
Dãy núi Khangai (tiếng Mông Cổ: Хангайн нуруу) nằm ở miền trung Mông Cổ, cách khoảng 400 km về phía tây của thủ đô Ulaanbaatar.

Ngọn núi cao nhất của dãy núi là Otgontenger (nghĩa "bầu trời sớm nhất" ).

Dãy núi là nguồn cung cấp nước cho các sông Orkhon, Selenge, Ider, Zavkhan và các hồ Orog và Böön tsagaan. Ở phía tây, dãy núi Khangai dần chuyển tiếp vào Vùng lõm Hồ Lớn.

Tham khảo

Dãy núi Mông Cổ


title: Vùng lõm Hồ Lớn

text:
Vùng lõm Hồ Lớn (, Ikh Nuuruudyn Khotgor), cũng gọi là Thung lũng lòng chảo Hồ Lớn hay Bồn địa Hồ Lớn là một vùng lõm bán khô hạn lớn tại Mông Cổ và bao gồm nhiều phần của các tỉnh Uvs, Khovd, Zavkhan và Govi-Altai. Giáp với dãy núi Altai ở phía tây, dãy núi Khangai ở phía đông và dãy núi Tannu-Ola ở phía bắc, Vùng này có diện tích khoảng 100.000 km² với độ cao trung bình từ 750 đến 2.000m. Một số phần nhỏ phía bắc của vùng lõm thuộc lãnh thổ Nga.

Vũng lõm được đặt tên như vậy là do nó bao gồm 6 hồ chính của Mông Cổ: các hồ nước mặn Uvs Nuur, Khyargas Nuur và Dörgön Nuur; và các hồ nước ngọt Khar-Us Nuur, Khar Nuur và Airag Nuur. Ngoài ra, vùng bao gồm 14.000 km² solonchak (đất muối) và các khu vực cát rộng lớn. Phần phía bắc do các thảo nguyên khô hạn thống trị và phần phía nam là bán hoang mạc và hoang mạc. Các sông chính là Khovd Gol, Zavkhan Gol, và Tesiin Gol.

Vùng lõm là một lưu vực nước ngọt chính của Mông Cổ và có các vùng đất ngập nước quan trọng tại Trung Á. Các vùng đất ngập nước dựa trên hệ thống các hồ nông liên kết lại với nhau với các vành đai lau sậy trong một thảo nguyên hoang mạc. Các vùng đất ngập nước tạo điều kiện cho một số loài chim di cư quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng: cò thìa Á Âu (Platalea leucorodia), hạc đen (Ciconia nigra),
chim ưng biển (Pandion haliaetus), đại bàng đuôi trắng (Haliaeetus albicilla), ngỗng thiên nga (Cygnopsis cygnoides), và ngỗng đầu sọc (Anser indicus). Chỉ có vài cá thể bồ nông chân hồng (Pelecanus onocrotalus) còn lại tại lòng chảo Hồ Lớn tại Mông Cổ. Chúng làm tổ trong các dòng nước của sông và hồ có nguồn cá và thực vật phong phú.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Birdsview of the Great Lakes Depression  computer visualization generated from satellite data, showing (from front to back) Dörgön Nuur, Khar Nuur, Khovd, Khyargas Nuur, and Uvs Nuur, as well as Üüreg Nuur left of Uvs Nuur. The green line on the left is the valley of the Khovd Gol with Khar-Us Nuur và Achit Nuur.

Vùng lõm tại Mông Cổ
Vùng lõm tại Nga
Khu Ramsar tại Mông Cổ


title: Chim ruồi ong

text:
Chim ruồi ong, zunzuncito hay chim ruồi Helena (Mellisuga helenae) là một loài chim ruồi (Trochilidae), và cũng là loài chim nhỏ nhất trên thế giới, với chiều dài chỉ từ , và cân nặng . Đây là loài đặc hữu ở Cuba.

Miêu tả

Là con chim nhỏ nhất trên thế giới, không lớn hơn một con côn trùng lớn, gần như chỉ lớn hơn một con ong. Giống như tất cả chim ruồi, nó là một loài bay nhanh và khỏe. Nó cũng có thể bay một chỗ như máy bay trực thăng. Chim ruồi ong đập cánh khoảng 80 lần mỗi giây, nhanh đến mức mắt con người nhìn thấy cánh chúng như một vệt mờ. Màu sắc rực rỡ óng ánh của lông vũ của chim ruồi ong làm cho những con chim có vẻ giống như một viên ngọc nhỏ. Màu ánh kim không phải là luôn luôn đáng chú ý, nhưng phụ thuộc vào góc mà một người nhìn vào con chim. Mỏ nhọn và mảnh phù hợp cho việc hút mật sâu trong bông hoa. Các con chim ruồi ong ăn chủ yếu là mật ong. Trong quá trình ăn, con chim đính phấn hoa trên mỏ và đầu. Khi nó bay từ hoa để hoa, nó chuyển phấn hoa. Bằng cách này, nó đóng một vai trò quan trọng thụ phấn hoa. Trong một ngày con chim ruồi ong có thể " ghé thăm " 1.500 bông hoa.

Sử dụng các mạng nhện, vỏ cây, và địa y, chim ruồi ong mái xây dựng một tổ hình chiếc tách với đường kính chỉ 2,5 cm. Chim mái đan tổ bằng sợi thực vật mềm. Trong tổ này,trứng do chim mái đẻ không lớn hơn so với đậu Hà Lan. Con cái một mình ấp trứng và nuôi chim non.

Phân bố
Mellisuga helenae là loài chim đặc hữu của Cuba, bao gồm La Habana, Sierra de Anafe, bán đảo Guanahacabibes, Zapata Swamp, Jucaro, Moa, Cuchillas del Toa, Sierra Cristal, Mayarí và bờ biển Guantánamo (Raffaele et al. 1998, Garrido and Kirkconnell 2000) cũng như Isla de la Juventud.

Chú thích

Liên kết ngoài

H
Chim Cuba
Động vật được mô tả năm 1850


title: Jang Woo-hyuk

text:
Jang Woo Hyuk (sinh ngày 8 tháng 5 năm 1978) là một ca sĩ, nhà soạn nhạc và thành viên 2 nhóm nhạc H.O.T và JTL (là nhóm nhạc thể hiện thành công ca khúc A Better Day).

Ca khúc chính
 Weekend Night
 Back to the Memories
 Red Sun
 Time is [L]Over

Xem thêm
 H.O.T
 JTL

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Một số hình ảnh của Jang Woo Hyuk

Nam ca sĩ Hàn Quốc thế kỷ 21
Nam diễn viên điện ảnh Hàn Quốc
Nam diễn viên Hàn Quốc thế kỷ 21
Tín đồ Phật giáo Hàn Quốc
Sinh năm 1978
Nhân vật còn sống


title: Loddigesia mirabilis

text:
Loddigesia mirabilis là một loài chim ruồi thuộc họ Chim ruồi. Loài này kích thước rất nhỏ bé (tối đa chỉ đạt 15 cm), bộ lông óng ánh sắc màu và đặc biệt nhất là cặp lông đuôi dài tuyệt đẹp, rất giống với loài chim thiên đường. Nó là thành viên duy nhất của chi đơn loài Loddigesia.

Là một loài đặc hữu của Peru, loài này được tìm thấy ở cạnh rừng của khu vực Río Utcubamba. Nó lần đầu tiên được báo cáo vào năm 1835 bởi nhà sưu tập chim Andrew Matthews cho George Loddiges. Loài chim ruồi này là duy nhất trong số các loài chim khi nó chỉ có bốn lông đuôi dài. Tính năng đáng chú ý nhất là của con mái là cái đuôi dài hình cái vợt bên ngoài bắt chéo nhau và kết thúc đĩa lớn màu tím-xanh. Nó có thể cử động chúng một cách độc lập.

Do mất nơi sống đang diễn ra, kích thước dân số nhỏ, và phạm vi giới hạn, loài chim ruồi này được đánh giá là nguy cơ tuyệt chủng trong sách đỏ IUCN. Nó được liệt kê trong Phụ lục II của Công ước CITES.
Số cá thể còn lại quá ít, môi trường sống hoang dã bị con người đe dọa nghiêm trọng nên hiện nay loài này đã được đưa vào khu bảo tồn rộng 0,4km2 tại Peru. Mai này khi trên thế giới chẳng còn con Marvelous nào thì ta cũng có thể ngắm chúng nơi đây.

Chú thích

Tham khảo

Loddigesia
Động vật được mô tả năm 1847
Chim Peru


title: Yến thông thường

text:
Yến thông thường (danh pháp khoa học: Apus apus) là một loài chim thuộc Apodidae.. Loài chim này dành nhiều thời gian trên không trung, thậm chí ngủ và giao phối khi bay. Yến thông thường dài 16–17 cm với sải cánh dài 38–40 cm và hoàn toàn có màu nâu hơi đen trừ một mảng nâu nhạt hoặc trắng trên cằm không thể nhìn thấy từ xa.

Chú thích

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1758
Chim Ấn Độ
Chim Azerbaijan
Chim châu Âu
Chim châu Phi Hạ Sahara
Chim Nepal
Chim Pakistan


title: ZB vz. 26

text:
{{Hộp thông tin vũ khí
|name=Vz. 26
|image=
|caption=
|origin= (Sản xuất không giấy phép ZB-26 từ năm 1938 dưới tên gọi Type 26)
|type=Súng máy hạng nhẹ

|is_ranged=yes

|service=1924–1955 (Tiệp Khắc)
|used_by=Xem các nước sử dụng

|wars=Nội chiến Tây Ban NhaChiến tranh Trung-NhậtChiến tranh thế giới thứ haiChiến tranh Triều TiênNội chiến Trung QuốcChiến tranh Đông DươngChiến tranh Việt NamNhiều cuộc xung đột khác

|designer= Václav Holek
|design_date=1923
|manufacturer=Zbrojovka BrnoHanyang Arsenal
|unit_cost=
|production_date=1924–1954
|number=Không rõ
|variants=

|spec_label=
|weight=9.65 kg
|length=1.150 mm
|part_length=672 mm
|width=
|height=

|cartridge=7.92x57mm Mauser
|caliber=7.92mm
|action=Trích khí.
|rate=500 viên/phút
|velocity=744 m/s
|range=1.000 m
|max_range=2.560m
|feed=Hộp đạn rời 20 viên
|sights=Điểm ruồi
}}
ZB vz. 26 là loại súng máy hạng nhẹ do Tiệp Khắc phát triển trong những năm 1920. Súng này do Vaclav Holek thiết kế và nhà máy Zbrojovka Brno sản xuất. Nó đã giành chiến thắng trước các thiết kế súng máy hạng nhẹ mà quân đội Tiệp Khắc mua từ nước ngoài như: M1918 BAR, súng máy Darne, súng máy Madsen, Hotchkiss 1914, St. Éntienne Mle. 1907, và một số thiết kế khác trong nước. Nó được sử dụng bởi nhiều quốc gia khác nhau trong Chiến tranh Thế giới Thứ hai và nhiều cuộc chiến khác trong Chiến tranh Lạnh. Nhìn chung, ZB vz. 26 nổi tiếng với độ tin cậy cao, cấu tạo đơn giản, khả năng thay nòng nhanh chóng và rất dễ sản xuất.

Lịch sử
Việc phát triển loại súng này đã được tiến hành vào khoảng năm 1923 sau khi quân đội đưa ra yêu cầu về một loại súng máy hạng nhẹ mới để thay thế cho những khẩu súng máy Madsen từ năm 1921. Mặc dù gặp một số rắc rối nhỏ nhưng việc sản xuất hàng loạt đã bắt đầu tại nhà máy Zbrojovka Brno có trụ sở tại thành phố Brno của Tiệp Khắc (nay thuộc Cộng hòa Séc) từ năm 1926 vì thế nó có số 26 trong tên của mình. Loại súng này đã trở thành loại súng máy hạng nhẹ tiêu chuẩn cho quân đội Tiệp Khắc từ năm 1927. Đây là một trong những loại súng máy thành công nhất trong các thời kỳ chiến tranh. Zbrojovka Brno đã sản xuất khoảng 120.000 khẩu ZB-26 trong vòng 13 năm (từ năm 1926 đến 1939). Nó được Zbrojovka Brno xuất khẩu cho 24 nước ở Châu Âu, Nam Phi và các nước tại Châu Á (Trung Quốc và Nhật Bản). Việc xuất khẩu loại súng này chỉ dừng lại khi Đức Quốc xã chiếm được Tiệp Khắc sau Hiệp ước Muynich (diễn ra vào năm 1938) và Đức Quốc xã nhanh chóng đình chỉ ngay toàn bộ việc xuất khẩu vũ khí ra nước ngoài của quân đội Tiệp Khắc. Lính Đức Quốc xã nhanh chóng nhận ra ZB-26 là một mẫu vũ khí rất tốt. Nó nhanh chóng được cả Wehrmacht và Waffen-SS mang ra sử dụng trong chiến đấu với số lượng lớn và hết sức rộng rãi. Một trong các mẫu nâng cấp được biết đến nhiều nhất của ZB-26 là ZGB-33, được biết đến dưới tên Bren. Bren được sử dụng một cách rộng rãi trong khối Thịnh vượng chung Anh từ năm 1935 đến những cuối thập niên 1980.

Thiết kế
ZB-26 sử dụng cơ chế nạp đạn bằng khí nén với hệ thống trích khí dài, ống trích khí nằm ở phía bên dưới nòng súng, khóa nòng chèn nghiêng. Nó bắn khi khóa nòng mở. Nòng súng làm mát bằng không khí được khắc các rãnh tròn đồng tâm để nâng cao khả năng tản nhiệt nên trông khá giống một mũi khoan, ngoài ra nếu thấy nòng súng quá nóng và không tản nhiệt kịp thì có thể thay nòng một cách nhanh chóng.

Khi bắn, khóa nòng vốn được giữ ở phía sau (nhờ lẫy giữ ở cụm cò súng) sẽ được mở và di chuyển lên phía trước nhờ một lò xo chính rất dài nằm ở bên trong báng súng. Lò xo chính này được nối với bệ khóa nòng bằng một cái que dài. Có một lò xo khác bọc ngoài lò xo chính nối với bệ khóa nòng nhưng ngắn hơn. Lò xo phụ này được dùng để làm giảm độ giật tác động vào xạ thủ khi khóa nòng bị đẩy ngược về phía sau. Tay kéo lên đạn nằm ở bên phải súng.

Hộp đạn được đặt phía trên thân súng và được làm bằng thép. Nó có thể chứa 20 viên đạn. Khe cắm hộp đạn được che chắn bằng một miếng che để chống bụi bẩn. Khi bắn, vỏ đạn sẽ rơi ra qua khe nhả vỏ đạn nằm ở ngay phía dưới khe gắn hộp đạn, khe này cũng có một miếng chống bụi của riêng mình. Súng bắn khi khóa nòng mở nhưng trước khi điểm hỏa, khóa nòng sẽ tự động nghiêng qua một bên, chống cạnh của nó vào súng nhằm để khóa cố định viên đạn trong nòng súng.

Hệ thống nhắm cơ bản của loại súng này điểm ruồi nhưng do hộp đạn nằm ngay trên thân súng nên nó được đặt lệch qua bên trái và được điều chỉnh bằng một thước ngắm xoay để phù hợp với phạm vi bắn. ZB-26 thường được tích hợp với chân chống chữ V nhưng nó cũng có thể gắn trên bệ chống ba chân và nếu có dư dả hộp đạn cũng như nòng thay thế nó có thể chiến đấu như một súng máy hạng trung khi cần cho việc cố thủ, bắn áp chế đối phương hay dùng để phòng không tầm thấp.

Biến thể
ZB vz. 27: Mẫu nâng cấp.
ZB vz. 30: Mẫu nâng cấp sau.
ZGB 30/33: Mẫu nâng cấp cho quân đội Anh được biết đến với tên LMG Bren.
ZB vz. 39: Mẫu nâng cấp của ZGB 33.
Nhiều mẫu khác với và tên gọi khác và các thay đổi trong thiết kế nhưng vẫn giữ cách hoạt động dùng bởi các lực lượng quân sự như:
Shiki 96, Shiki 97 và Shiki 99 của Nhật Bản.
Kk 62 của Phần Lan.
MKb 42(h) của Đức.
Fusil Automatico Oviedo (F.A.O.) của Tây Ban Nha.

Các nước sử dụng

: Được gọi là Mg (Maschinengewehr) 26(t)

 Được Tiệp Khắc viện trợ

: Được gọi là Kulsprutegevar m/39

: Tịch thu từ Trung Hoa dân quốc và nhận được trong năm 1938-1939
: Nhận được 100 khẩu, sử dụng loại đạn 8×56mmR

: Nhận 11 khẩu có cỡ nòng 7mm vào năm 1928
: Nhận 1080 khẩu vào năm 1930, sử dụng loại đạn 7×57mm Mauser

: Nhận được viện trợ Tiệp  Khắc. Được biên chế Quân đội Nhân dân Việt Nam trong 2 lần kháng chiến chống Thực dân vs Đế quốc Mỹ Ngụy Việt Nam Cộng hòa và chống lại các Đồng minh của Mỹ can thiệp vào.
: Nhận được viện trợ Tiệp  Khắc.  Được biên chế Quân đội Nhân dân Việt Nam trong 2 lần kháng chiến chống Thực dân Pháp vs Đế quốc Mỹ Ngụy Việt Nam Cộng hòa và chống lại các Đồng minh của Mỹ can thiệp vào.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 The LK vz. 26 (ZB-26) photogallery
 Modern Firearms
 Bắn thử ZB-26

Súng máy Thế chiến thứ hai


title: Trung tâm thương mại

text:
Trung tâm thương mại (Tiếng Anh Mỹ: shopping mall, Khối thịnh vượng chung: shopping centre), trung tâm mua sắm hay thương xá là một nhóm các cửa hàng được xây dựng cùng nhau, đôi khi dưới một mái nhà. Các loại hình trung tâm mua sắm tại Bắc Mỹ, bao gồm các "shopping mall", được kết hợp gồm cửa hàng bách hoá, trung tâm thương mại quy mô khu dân cư nhỏ hơn, thậm chí nhỏ hơn là các trung tâm mua sắm dải (strip mall). Các trung tâm mua sắm cũng có thể được chuyên môn hoá cho các mục đích bao gồm các trung tâm quyền lực về bán lẻ, lối sống, mua bán ngoài trời (factory outlet) và các không gian lễ hội ngoài trời.

Tại Vương quốc Anh, sự khác biệt được thể hiện giữa các trung tâm mua sắm (cửa hàng dưới một mái nhà), khu mua sắm (khu vực dành cho người đi bộ của một thị trấn hoặc thành phố nơi có nhiều cửa hàng bán lẻ), "high street" (đường phố - dành cho người đi bộ hoặc không - tập trung nhiều cửa hàng bán lẻ), và các khuôn viên bán lẻ (thường nằm ngoài trung tâm thành phố, 5000 m2 hoặc lớn hơn và tại đó có cửa hàng lớn hoặc siêu thị, thay vì các cửa hàng bách hóa).

Các loại
Hội đồng Trung tâm Mua sắm Quốc tế phân loại trung tâm mua sắm thành tám loại cơ bản: trung tâm khu phố, trung tâm cộng đồng, trung tâm khu vực, trung tâm siêu địa phương (superregional), trung tâm thời trang /mang nét đặc sắc, trung tâm quyền lực, trung tâm chủ đề/lễ hội và trung tâm ngoài trời. Những định nghĩa này được xuất bản năm 1999, không bị giới hạn ở các trung tâm mua sắm ở bất kỳ quốc gia cụ thể nào, nhưng các phiên bản sau này đã được thực hiện cụ thể cho Hoa Kỳ với một bộ riêng cho Châu Âu.

Tại Việt Nam
Tính đến hết năm 2010, Việt Nam có 83 trung tâm thương mại, trong đó tập trung chủ yếu tại Hà Nội (18 trung tâm thương mại), Hải Phòng (7), Bình Dương (5), thành phố Hồ Chí Minh (4), Nghệ An (4) và Đà Nẵng (4).

Hình ảnh

Các trung tâm thương mại lớn trên thế giới

Xem thêm

 Alley
 Bazaar
 Danh sách các trung tâm thương mại
 Mall kiosk
 Thị trường
 Prix Versailles
 Souq
 Loại outlet bán lẻ

Tham khảo

Đọc thêm
 Hardwick, M. Jeffrey. Mall Maker: Victor Gruen, Architect of an American Dream (2004) excerpt and text search
 Howard, Vicki. From Main Street to Mall: The Rise and Fall of the American Department Store (2015)
 Ngo-Viet, Nam-Son. Google Docs 2002. The Integration of the Suburban Shopping Center with its Surroundings: Redmond Town Center (PhD Dissertation) University of Washington.
 Scharoun, Lisa. America at the Mall: The Cultural Role of a Retail Utopia (Jefferson, NC: McFarland, 2012)

Liên kết ngoài

 International Council of Shopping Centers (ICSC)
 American Institute of Architects Retail and Entertainment Committee Knowledge Community
 Bộ Công thương muốn phân loại siêu thị, trung tâm thương mại

Thương mại bán lẻ

Thuật ngữ quy hoạch đô thị


title: Jesdaporn Pholdee

text:
Jesdaporn Pholdee (tiếng Thái: เจษฎาภรณ์ ผลดี, phiên âm: Chét-xa-đa-bon Bon-đi, sinh ngày 5 tháng 6 năm 1977) còn có nghệ danh là Tik (ติ๊ก, Tít), là một ca sĩ, diễn viên và người mẫu người Thái Lan.

Tiểu sử
Tik Jesdaporn sinh ngày 5 tháng 6 năm 1977 tại Băng Cốc, Thái Lan. Anh là con cả trong gia đình có ba người con trai, bố từng làm việc trong Cục thủy lợi Thái Lan, mẹ từng là kế toán viên. Tik có hai em trai, Tun Pichetchai nhỏ hơn anh 1 tuổi, cũng là diễn viên và Tong Piyachot nhỏ hơn anh 11 tuổi, yêu thích bóng đá, năm 2012 sau khi tốt nghiệp Trường đại học Luật đã gia nhập đội bóng "fighting fish team".

Sự nghiệp
Tik lúc nhỏ là một cậu bé nhút nhát mà nghịch ngợm, năm lớp 4 tiểu học từng đóng quảng cáo cho giày thể thao trẻ em nhưng không được nhiều người biết đến. Ngoài ra Tik còn tham gia đóng các quảng cáo như sản phẩm tắm gội Mistine (2005-2006), dầu gội Chhnang của Unilever...

Năm 1997, khi Tik còn đang theo học năm 3 trường đại học, trong một buổi thử vai quảng cáo anh đã được đạo diễn Nonzee Nimitumr phát hiện và mời tham gia vai chính trong phim điện ảnh Dang Bireley's and Young Gangsters. Từ đó Tik chính thức bước vào làng giải trí.

Sau đó, Tik bắt đầu thành công trong một số phim như The Iron Ladies năm 2000. Anh cũng đóng phim kinh dị tên là The Eye 2.

Tik được bình chọn là "Sexiest Man in Thailand" năm 2003 qua "Internet Durex Global Sex Survey". Anh đã chiến thắng với 39% phiếu bầu của phụ nữ.

Tik gây ấn tượng mạnh với các tác phẩm "để đời" như The Iron Ladies kể về những tuyển thủ bóng rổ chuyển giới, tác phẩm kinh dị I Miss You: If You Love Me, Don't Miss Me và nhất là bộ phim Tìm nhau giữa mùa thu - phiên bản Thái của bộ phim nổi tiếng Hàn Quốc Trái tim mùa thu, thủ vai chính do Song Seung-heon đảm nhận.

Ngoài hoạt động giải trí, Tik cũng là host và nhà sản xuất của Navigator, một chương trình du lịch sinh thái trên đài CH3 từ năm 2005, đồng thời là một diễn giả khách mời để nói chuyện về du lịch sinh thái tại một số cơ sở giáo dục. Anh và chương trình của Anh đã nhận được giải thưởng từ nhiều tổ chức khác nhau.

Năm 2014, Tik được trao bằng Thạc sĩ Khoa học về Khoa học Môi trường và bằng Tiến sĩ Tài nguyên Thiên nhiên.

20 năm trong nghề, Tik đã mang về cho mình 40 giải thưởng. Đây là kết quả cho những nỗ lực mà anh luôn phấn đấu trong suốt con đường nghệ thuật của mình.

Những năm gần đây, Tik bắt đầu tham gia ít phim lại để tập trung sang lĩnh vực sản xuất phim. Dù không mấy thành công nhưng đây cũng là những bài học để Tik phát triển nhiều hơn nữa trong vai trò là nhà sản xuất.

Đời tư
Năm 2004, Tik được nữ diễn viên Chompoo Araya giới thiệu và làm quen với Peach Sitamon Taengsuwan, là một diễn viên, người mẫu. Sau 5 năm yêu nhau, cả hai chính thức kết hôn vào ngày 09/07/2009. Ngày 16/01/2014, cả hai đón con trai đầu lòng Kent Jespordin. Bé Kent được thừa hưởng những nét đẹp từ cả cha lẫn mẹ, những cử chỉ và hành động đáng yêu của Kent luôn thu hút sự quan tâm của những người hâm mộ bố mẹ bé.

Kết hôn đã được 6 năm song Tik và Peach vẫn vô cùng ngọt ngào, gia đình nhỏ ba người của mĩ nam gợi cảm nhất Thái Lan luôn khiến người khác phải ghen tị vì những khoảnh khắc hạnh phúc bên nhau vô cùng ấm áp, tình cảm. Nhiều người hâm mộ còn bình chọn đây là một trong những gia đình hoàn hảo nhất xứ Chùa Vàng.

Các phim đã tham gia

Phim điện ảnh

Phim truyền hình

Nhà sản xuất phim

Chương trình

Giải thưởng
 Thailand Blockbuster Entertainment Award - Rising Star Award for Dang Bireley's and Young Gangsters (1997)
 Pasurataswadee Award for being a Good Role Model Against Drugs (2000)
 Honor Pin (Kemkrat)Award for being a Good Role Model Against Drugs (2001)from PM Gen. Chawalit Yongjaiyuth
 Thailand Esquire Award - Man At His Best Award 2001 - Actor Achievement Award by Esquire Magazine
 Selected to be the presenter for Thai Tourism between 2002 and 2004
 Star Entertainment Awards - Best Actor in the TV Series Tawan Tud Burapa (2002)
 Elle Style Awards - Hottest Style of the Year and Best Actor (2002)
 Sua Tong Kum (เสื้อทองคำ) Award 2002 - Thai Tailor Association from the Privy Councilor HE Gen. Pichitr Kullavanichaya
 Honor Pin received from Princess Ubol Rattana on International Anti-Drug Day ngày 26 tháng 6 năm 2002
 Petch Siam Awards 2002 from Chandrakasem Rajabhat University, Office of Art & Culture
 Sexiest Man of the Year Award: Durex Poll between years 2002 and 2005
 Top Award - Best Actor in the TV Series Roy Leh Saneh Rai (2002)
 Mekhala Awards 2004 - Best Actor from TV Series Ms jingjai and Mr Sandee
 Mekhala Vote Awards 2004 - Most Popular Actor
 Top Award - Best Actor in the TV Series Lued Kattiya (2003)
 Top Award - Best Actor in the TV Series Nangsao Jingjai Gub Nai Saandee (2004)
 Kom Chak Luek Award - Best Actor of 2006 for Kaew Tah Pee TV Series
 OK! Magazine Award 2007 - Female Heartthrob
 Dusit Poll - Dusit Rajabhat University's Countrywide Survey - Most Favourite Actor in 2001, 2002, 2003 and 2004
 ABAC Poll - Assumption University's Countrywide Survey - Most Favourite Actor 2006
 The Man whom woman wants to marry with the most Voted Award 2008 – SOHU.COM, China
 The Most Popular Actor 2008 – Sudsapda’s Young & Smart 2008 Voted Awards
 The Hottest Couple - WE Magazine 2009
 Green Globe Award 2010 – Media Category, awarded by Petroleum Authority of Thailand (Navigator Program)
 SeeSun Bunthueng Awards 2010 - The Best Leading Actor of the Year
 The Most Popular Actor 2010 - Sudsapda's Young & Smart 2010 Voted Awards
 8th Kom Chad Luk Awards – The Most Popular Actor 2010
 TV Pool Top Awards – The Best Actor 2010
 25th Golden Television Awards - The Leading Actor of Distinction 2010
 4th Rakangthong (Golden Bell) Awards 2011 – awarded by Broadcaster and Journalist’s Assembly of Thailand (BJ.AT) for being the role model in social responsibility/ contributions/ good deeds, following the King’s footsteps, given by The acting Buddhist Supreme Patriarch (Sangharaja) and H.E. Air Chief Marshal Kamthon Sindhavanon - a Privy Councillor (appointed advisor to His Majesty The King)
 The Most Popular Show Host – Sudsapda’s Young & Smart 2011 Voted Awards (from Navigator program)
 2012 Phra Kinnaree Award - awarded by Broadcaster and Journalist’s Assembly of Thailand (BJ.AT) awarded for being the role model in social responsibility/ contributions/ good deeds, following the King’s footsteps, given by His Excellency Kamthon Sindhavanon, the former Air Chief Marshal and currently one of His Majesty's Privy Councillors
 2012 Male Hot Stuff Award – OK! Magazine (Thailand)
 2014 SIAM DARA STARS AWARDS - Best Actor from “Forget Me Not”
 2014 Male Hot Stuff Award – OK! Magazine (Thailand)
 2015 Male Hot Stuff Award - OK! Magazine (Thailand)
 2016 Parent of the Year – “The Best Role Model Parents” - The Pholdees: Tik & Peach, awarded by Amarin Baby & Kids magazine
 2016 Father of the Year – “The Best Role Model Father” awarded by Amarin Baby & Kids magazine
 2016 No. 1 on Suandusitpoll "The Most Famous Actor"

Chú thích

Liên kết ngoài

 Trang Facebook chính thức

Sinh năm 1977
Nhân vật còn sống
Người Bangkok
Nam giới Thái Lan
Nam diễn viên Thái Lan
Nam người mẫu Thái Lan


title: Đế quốc Maratha

text:
Đế chế Maratha (tiếng Anh: Maratha Empire; tiếng Marathi: मराठा साम्राज्य; tiếng Ba Tư: امپراتوری ماراتا), còn được gọi là Liên minh Maratha (tiếng Anh: Maratha Confederacy), là một đế chế thời kỳ đầu hiện đại trong lịch sử Ấn Độ và sau đó nó trở thành một liên minh kiểm soát phần lớn tiểu lục địa Ấn Độ vào thế kỷ XVIII. Sự cai trị của Maratha chính thức bắt đầu vào năm 1674, với sự lên ngôi của Shivaji của triều đại Bhonsle với tước hiệu là Chhatrapati. Mặc dù Shivaji đến từ đẳng cấp Maratha, đế chế Maratha cũng bao gồm các chiến binh, nhà quản lý và quý tộc khác từ Maratha và một số đẳng cấp khác từ nơi ngày nay được gọi là Maharashtra.

Người Marathi là một nhóm chiến binh nói tiếng Marathi đến từ cao nguyên Deccan phía Tây (Maharashtra ngày nay), họ đã nổi lên nhờ thành lập Hindavi Swarajya (có nghĩa là "sự tự trị của người theo đạo Hindu"). Người Maratha trở nên nổi bật vào thế kỷ XVII dưới sự lãnh đạo của Shivaji, người đã nổi dậy chống lại triều đại Adil Shahi và Đế quốc Mogul để thành lập một vương quốc và đặt kinh độ tại Raigad. Marathas là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự suy tàn của Đế chế Mogul vào đầu thế kỷ XVIII. Thái độ tôn giáo của Hoàng đế Mogul là Aurangzeb đã xa lánh những người không theo Hồi giáo, và việc ông không có khả năng trấn áp các cuộc nổi dậy của người Maratha sau cuộc chiến kéo dài 27 năm đã khiến quân đội và ngân khố của ông phải trả giá đắt và cuối cùng đã công nhận quyền lực của Maratha và quyền kiểm soát của họ đối với phần lớn đất nước trước đây. Sự thống trị của Mogul ở phía Bắc tiểu lục địa Ấn Độ.

Sau cái chết của Hoàng đế Aurangzeb của Mogul vào năm 1707, cháu trai của Shivaji là Shahu đã khôi phục quyền lực của Maratha và giao quyền lực cho gia đình Brahman Bhat, những người trở thành các peshwa (Tể tướng đại thần) cha truyền con nối. Sau khi ông qua đời vào năm 1749, các peshwa trở thành những nhà cai trị với thực quyền trong tay. Các gia tộc Maratha hàng đầu—Sindhia, Holkar, Bhonsle và Gaekwar—đã mở rộng cuộc chinh phục của họ ở miền Bắc và miền Trung Ấn Độ và trở nên độc lập và khó kiểm soát hơn. Sự kiểm soát hiệu quả của các peshwa kết thúc với thất bại nặng nề tại Trận Panipat thứ ba vào năm 1761, dưới bàn tay của người Afghanistan và cái chết của peshwa trẻ tuổi Madhavrao I vào năm 1772. Sau đó, nhà nước Maratha là một liên minh gồm năm thủ lĩnh dưới sự lãnh đạo trên danh nghĩa của peshwa ở Poona (nay là Pune) ở miền Tây Ấn Độ. Những nhà lãnh đạo này được biết đến với Gaekwad xứ Baroda, Holkar xứ Indore và Malwa, Scindia xứ Gwalior và Ujjain, Bhonsle xứ Nagpur và Jadhav xứ Vidarbha. Mặc dù đôi khi họ đoàn kết với nhau để chống lại Công ty Đông Ấn Anh (1775–82), nhưng họ thường xuyên cãi nhau hơn. Sau khi bị triều đại Holkar đánh bại vào năm 1802, peshwa Bajirao II đã tìm kiếm sự bảo vệ từ người Anh, sự can thiệp của họ đã phá hủy liên minh vào năm 1818 sau Chiến tranh Anh-Maratha thứ hai và thứ ba.

Đế chế, ở thời kỳ đỉnh cao vào năm 1758, trải dài trong một thời gian ngắn từ Maharashtra ngày nay ở phía Nam đến sông Sutlej ở phía Bắc sau chiến thắng của họ trước người Afghanistan trong Trận Delhi năm 1757, đến Orissa ở phía Đông, chiếm khoảng 1/3 tiểu lục địa. Tuy nhiên, người Maratha đã mất Delhi vào năm 1761 sau thất bại trong Trận Panipat thứ ba.

Phần lớn đường biên của đế chế Maratha là bờ biển, được trấn thủ bởi Hải quân Maratha hùng mạnh dưới sự chỉ huy của Kanhoji Angre. Ông đã thành công trong việc ngăn chặn các tàu hải quân nước ngoài, đặc biệt là tàu của người Bồ Đào Nha và người Anh. Đảm bảo an ninh cho các khu vực ven biển và xây dựng các công sự trên đất liền là những khía cạnh quan trọng trong chiến lược phòng thủ của Maratha và lịch sử quân sự khu vực.

Tên gọi
Đế chế Maratha còn được gọi là Liên minh Maratha. Nhà sử học Barbara Ramusack nói rằng cái tên Đế chế Maratha là cách gọi được những người theo chủ nghĩa dân tộc Ấn Độ ưa thích, trong khi cái tên Liên minh Maratha được các nhà sử học Anh sử dụng. Bà lưu ý, "không có thuật ngữ nào là hoàn toàn chính xác vì một thuật ngữ hàm ý mức độ tập trung hóa đáng kể và thuật ngữ còn lại biểu thị sự nhượng lại quyền lực nào đó cho chính quyền trung ương và cốt lõi là các nhà quản lý chính trị lâu đời".

Mặc dù hiện nay, từ Maratha dùng để chỉ một đẳng cấp cụ thể gồm các chiến binh và nông dân, nhưng trong quá khứ từ này được dùng để mô tả tất cả người Marathi.

Lịch sử

Shivaji và con cháu của ông

Shivaji (1630–1680) là một quý tộc Maratha thuộc gia tộc Bhosale, người sáng lập đế chế Maratha. Shivaji đã lãnh đạo một cuộc kháng chiến để giải phóng người dân khỏi Triều đại Adil Shahi vào năm 1645 bằng cách giành được pháo đài Torna, sau đó là nhiều pháo đài khác, đặt khu vực này dưới sự kiểm soát của ông và thành lập Hindavi Swarajya (sự tự trị của người theo đạo Hindu). Ông đã thành lập một vương quốc Maratha độc lập với Raigad là kinh đô và chiến đấu thành công chống lại Đế quốc Mogul để bảo vệ vương quốc của mình. Ông được trao vương miện và lấy tước hiệu Chhatrapati (có chủ quyền) của vương quốc Maratha mới vào năm 1674.

Quyền thống trị của người Maratha dưới thời của Shivaji bao gồm khoảng 4,1% tiểu lục địa Ấn Độ, nhưng nó trải rộng trên những vùng đất rộng lớn. Vào thời điểm ông qua đời, nó đã được củng cố với khoảng 300 pháo đài và được bảo vệ bởi khoảng 40.000 kỵ binh, 50.000 binh sĩ, cũng như các cơ sở hải quân dọc theo bờ biển phía Tây. Theo thời gian, vương quốc sẽ tăng quy mô và tính không đồng nhất; vào thời điểm cháu trai ông cai trị, và sau đó dưới thời các Peshwa vào đầu thế kỷ XVIII, nó đã trở thành một đế chế chính thức.

Shivaji có hai con trai: Sambhaji và Rajaram, là anh em cùng cha khác mẹ. Năm 1681, Sambhaji kế vị vương miện sau cái chết của cha mình và tiếp tục các chính sách bành trướng của mình. Sambhaji trước đó đã đánh bại người Bồ Đào Nha và Triều đại Wadiyar của Vương quốc Mysore. Để vô hiệu hóa liên minh giữa người con trai nổi loạn của mình là Akbar, và người Maratha, Hoàng đế Mogul Aurangzeb tiến về phía Nam vào năm 1681. Với toàn bộ triều đình, chính quyền và một đội quân khoảng 500.000 người, ông đã tiến hành mở rộng đế chế Mogul, giành được các lãnh thổ như các vương quốc Bijapur và Golconda. Trong 8 năm sau đó, Sambhaji đã lãnh đạo người Maratha thành công chống lại người Mogul.

Đầu năm 1689, Sambhaji triệu tập các chỉ huy của mình tới một cuộc họp chiến lược tại Sangameshwar để xem xét một cuộc tấn công dữ dội vào lực lượng Mogul. Trong một chiến dịch được lên kế hoạch tỉ mỉ, Ganoji và chỉ huy của Aurangzeb là Mukarrab Khan, đã tấn công Sangameshwar khi Sambhaji chỉ đi cùng một vài người. Sambhaji bị quân Mogul phục kích và bắt giữ vào ngày 1 tháng 2 năm 1689. Ông và cố vấn của mình là Kavi Kalash, bị quân đội triều đình đưa đến Bahadurgad, nơi họ bị quân Mogul hành quyết vào ngày 21 tháng 3 năm 1689.[24] Aurangzeb đã buộc tội Sambhaji ra lệnh cho các lực lượng Maratha tấn công vào Burhanpur.

Sau cái chết của Sambhaji, người em cùng cha khác mẹ của ông là Rajaram lên ngôi. Cuộc bao vây Raigad của Mogul vẫn tiếp tục, và ông phải chạy trốn đến Vishalgad rồi đến Pháo đài Gingee để đảm bảo an toàn. Từ đó, người Maratha đột kích vào lãnh thổ Mogul, và nhiều pháo đài đã bị các chỉ huy Maratha chiếm lại như Santaji Ghorpade, Dhanaji Jadhav, Parshuram Pant Pratinidhi, Shankaraji Narayan Sacheev và Melgiri Pandit. Năm 1697, Rajaram đề nghị đình chiến nhưng bị Aurangzeb từ chối. Rajaram qua đời năm 1700 tại Sinhagad. Người vợ góa của ông, Tarabai, nắm quyền kiểm soát nhân danh con trai bà, Ramaraja (Shivaji II).

Sau khi Aurangzeb qua đời vào năm 1707, Shahu, con trai của Sambhaji (và cháu trai của Shivaji), được Bahadur Shah I, hoàng đế Mogul mới lên ngôi, thả ra. Tuy nhiên, mẹ ông bị người Mogul giữ làm con tin để đảm bảo Shahu tuân thủ các điều kiện trả tự do. Sau khi được thả, Shahu ngay lập tức giành lấy ngai vàng Maratha và thách thức dì Tarabai và con trai của bà. Chiến tranh Mogul-Maratha rắc rối đã trở thành một vấn đề giữa ba bên. Điều này dẫn đến hai chính phủ đối lập nhau lần lượt được thành lập vào năm 1707 tại Satara và Kolhapur bởi Shahu và Tarabai. Shahu bổ nhiệm Balaji Vishwanath làm Peshwa của mình. Peshwa đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự công nhận của Mogul đối với Shahu là người thừa kế hợp pháp của Shivaji và Chhatrapati của người Marathi. Balaji cũng giúp mẹ của Shahu là Yesubai, thoát khỏi sự giam cầm của Mogul vào năm 1719.

Trong thời trị vì của Shahu, Raghoji I của Nagpur đã mở rộng đế chế về phía Đông. Khanderao Dabhade và sau này là con trai ông là Triambakrao, đã mở rộng nó về phía Tây tới Gujarat.[28] Peshwa Bajirao và ba thủ lĩnh của ông, Pawar (Dhar), Holkar (Indore) và Scindia (Gwalior) đã mở rộng nó về phía Bắc.

Kỷ nguyên Peshwa

Kỷ nguyên liên minh

Chiến tranh Maratha–Mysore

Sự can thiệp của Anh

Cuộc nổi dậy

Địa lý

Sự phát triển lãnh thổ

Chính phủ và quân đội

Đơn vị hành chính

Quân đội

Người cai trị, nhà quản lý và tướng lĩnh

Tham khảo

Chú thích cuối cùng

Trích dẫn

Thư mục

Xem thêm

 Wink, Andre. Land and Sovereignty in India: Agrarian Society and Politics under the Eighteenth Century Maratha Swarajya, (Cambridge UP, 1986).
 Apte, B.K. (editor) – Chhatrapati Shivaji: Coronation Tercentenary Commemoration Volume, Bombay: University of Bombay (1974–75)
 Desai, Ranjeet – Shivaji the Great, Janata Raja (1968), Pune: Balwant Printers – English Translation of popular Marathi book.

Liên kết ngoài

Để quốc Maratha
Khởi đầu năm 1674 ở Ấn Độ
Triều đại Ấn Độ
Các vương quốc và đế quốc Ấn Độ
Maharashtra
Cựu bang liên
Cựu quốc gia ở Nam Á
Nhà nước Hindu


title: Điều ước Nerchinsk

text:
Điều ước Nerchinsk năm 1689 (tiếng Nga: Нерчинский договор) hay điều ước Ni Bố Sở (, âm Hán Việt: Ni Bố Sở điều ước) là thỏa thuận đầu tiên giữa Nga và Trung Quốc. Người Nga đã "từ bỏ" khu vực từ phía bắc sông Amur (Hắc Long Giang) cho đến dãy núi Stanovoy (Ngoại Hưng An Lĩnh) và giữ khu vực giữa sông Argun (Ngạch Nhĩ Cổ Nạp hà) và hồ Baikal (Hãn Hải/Bắc Hải). Biên giới giữa hai đế quốc nằm dọc theo sông Argun và dãy núi Stanovoy cho đến vụ thôn tính Amur vào năm 1860.

Điều ước được ký kết tại Nerchinsk vào ngày 7 tháng 9 năm 1689 (27 tháng 8 theo lịch Julius, ngày 24 tháng 7 năm Khang Hy 28). Những người ký tên là Sách Ngạch Đồ thay mặt cho Hoàng đế Khang Hy và Fedor Golovin thay mặt cho Sa hoàng Pyotr I và Ivan V.

Phiên bản dùng để căn cứ là phiên bản tiếng Latinh, với bản dịch sang tiếng Nga và tiếng Mãn, nhưng các phiên bản khác nhau đáng kể. Điều ước không có phiên bản tiếng Hán song các dấu mốc biên giới được ghi bằng tiếng Hán cùng với tiếng Mãn, tiếng Nga và tiếng Latinh.

Sau đó, vào năm 1727, Điều ước Kiakhta đã cố định biên giới hiện nay của Mông Cổ ở phía tây sông Argun và mở cửa cho các đoàn lữ hành thương mại. Năm 1858, theo Điều ước Aigun, Nga đã sáp nhập vùng đất ở phía bắc Hắc Long Giang và đến năm 1860, theo (Điều ước Bắc Kinh, Nga lại sáp nhập vùng đất ven biển ở phía đông Ô Tô Lý Giang (Ussuri) cho đến Vladivostok. Biên giới Trung-Nga ngày nay chạy dọc theo các sông Argun, Amur và Ussuri.

Lịch sử

Từ khoảng năm 1640, người Nga xâm nhập vào lưu vực Hắc Long Giang từ phía bắc, vùng đất này được người Mãn tuyên bố chủ quyền, tuy nhiên người Mãn lúc này đang bắt đầu cuộc chinh phục Trung Quốc. Năm 1685, hầu hết người Nga bị đuổi ra khỏi khu vực. Người Mãn vào thập niên 1680 đã hoàn thành công cuộc chinh phục Trung Quốc và loại bỏ triều Nam Minh ở phía nam. Nhà Thanh của người Mãn nay đã kiểm soát một cách vững chắc đối với phương Nam, và để tâm hơn đến cuộc lấn chiếm của Nga tại Mãn Châu, là đất tổ của triều đại.

Sau chiến thắng đầu tiên của họ tại Nhã Khắc Tát (Albazin) vào năm 1685, người Mãn đã gửi hai lá thư cho Sa hoàng bằng tiếng Latinh đề nghị hòa bình và yêu cầu những kẻ cướp người Nga rời khỏi Hắc Long Giang. Triều đình Nga biết rằng họ không thể bảo vệ được khu vực Hắc Long Giang trong khi quan tâm nhiều hơn tới các sự kiện ở phía tây của đế quốc, họ đã cử Fyodor Golovin đến phía đông với vị thế là đại diện toàn quyền. Golovin rời Moskva vào tháng 1 năm 1686 với 500 streltsy (đơn vị vệ binh) và đến Selenginsk gần hồ Baikal vào tháng 10 năm 1687, từ đây ông ta cử người đưa thư đi đến trao cho triều đình nhà Thanh. Hai bên đồng ý cuộc gặp sẽ được tiến hành tại Selenginsk vào năm 1688. Vào thời điểm này người Oirat (Vệ Lạp Đặc, người Mông Cổ Tây) dưới quyền Cát Nhĩ Đan đã tấn công người Khalka (Khách Nhĩ Khách, người Mông Cổ Đông) tại khu vực nằm giữa Selenginsk và Bắc Kinh và các cuộc đàm phán bị trì hoãn. Đế tránh giao tranh, Golovin di chuyển về phía đông để đến Nerchinsk nơi hai bên đồng ý sẽ tiến hành đàm phán hòa bình. 3.000 đến 15.000 lính người Mãn dưới quyền Sách Ngạch Đồ rời Bắc Kinh vào tháng 6 năm 1689 và đến nơi vào tháng 7. Đàm phán được tiến hành từ ngày 22 tháng 8 đến ngày 6 tháng 9.

Ngôn ngữ được sử dụng là tiếng Latinh, dịch giả phía Nga là một người Ba Lan tên là Andrei Bielobocki và bên phía Trung Quốc là các linh mục Dòng Tên Jean-Francois Gerbillon và Thomas Pereira. Để tránh các vấn đề về thứ bậc, các lều được dựng cạnh nhau để không bên nào bị xem là khách. Gerbillon và Pereira nhận xét rằng không có quan lại đi cùng, do hành trình được tiến hành trên lưng ngựa và chỉ có vài sĩ đại phu người Hán nắm vững kỹ năng này. Tuy nhiên, cuộc tiếp xúc này cần rất ít các quan người Hán, cũng như không có nhu cầu về một bản dịch ngay lập tức bằng tiếng Hán. Ngôn ngữ của triều đình nhà Thanh lúc bấy giờ vẫn là tiếng Mãn, và tiếng Mãn vẫn là ngôn ngữ triều đình "chính thức" vào thế kỷ 18. Đáng kể hơn, người Nga chấp thuận một điều ước được nới lỏng so với thời triều Minh, triều đình này có tư tưởng cứng rắn trong ngoại giao, bắt buộc các bên phi Hán phải chấp thuận các cụm từ mô tả người ngoại quốc có địa vị thấp kém hơn hay là chư hầu. Dễ thấy rằng những từ như vậy vắng mặt trong điều ước Nerchinsk, cùng với sự vắng mặt của tiếng Hán và người Hán, đã cho thấy rằng việc Hoàng đế Khang Hi sử dụng tiếng Mãn (và Latinh) là một điều đã được cân nhắc để giúp đối phó với các quan người Hán bảo thủ. Đây là một chiến thuật được hoàng đế nhà Thanh sử dụng thường xuyên đối với những vấn đề đặc biệt nhạy cảm hoặc bí mật.

Người Mãn muốn loại bỏ người Nga khỏi Hắc Long Giang. Họ quan tâm đến Hắc Long Giang do nó là biên giới phía bắc của vùng đất gốc của người Mãn. Họ có thể bỏ qua khu vực phía tây sông Argun do nó nằm dưới sự kiểm soát của người Oirat. Hoàng đế Khang Hy cũng muốn giải quyết với Nga để rảnh tay đối phó với Hãn quốc Chuẩn Cát Nhĩ của người Mông Cổ tại Trung Á, thuộc phía tây bắc của Đại Thanh. Người Mãn cũng muốn có một biên giới được hoạch địch để tránh việc dân du mục và những kẻ ngoài vòng pháp luật chạy trốn qua biên giới.

Người Nga, biết rằng họ không thể bảo vệ Hắc Long Giang và quan tâm nhiều hơn đến việc thiết lập thương mại, điều mà bị Hoàng đế Khang Hy đe dọa ngăn chặn cho đến khi tranh chấp biên giới được giải quyết. Golovin chấp nhận mất vùng lưu vực Hắc Long Giang để đổi lấy Ngoại Baikal và việc triều Thanh mở cửa thị trường Trung Hoa cho các thương nhân Nga. Người Nga cũng lưu tâm đến sức mạnh quân sự của Mãn Thanh, đã được chứng minh hai lần vào các năm 1685 và 1686, với hai lần tràn qua tiền đồn của Nga tại Albazin.

Biên giới
Biên giới được thỏa thuận là sẽ nằm ở sông Argun ở phía bắc đến nơi nó hợp lưu với sông Shilka, trên Shilka đến 'sông Gorbitsa', trên Gorbitsa đến đầu nguồn của nó, sau đó dọc theo đường phân nước đông-tây qua dãy núi Stanovoy và xuống sông Uda đến biển Okhotsk.

Biên giới ở phía tây sông Argun không được xác định, vào thời điểm đó, khu vực này do người Oirat kiểm soát. Không bên nào có kiến thức thật sự chính xác về dòng chảy của sông Uda. Gorbitsa khó có thể tìm thấy trên bản đồ hiện đại. Ravenstein viết vào năm 1861, cho rằng có hai con sông Gorbitsa. Ông nghĩ rằng Gorbitsa hạ là sông Almazar hiện nay, sông này chảy vào Amur khoảng 25 dặm về phía hạ nguồn từ điểm hợp lưu Argun-Shilka và Gorbitsa thượng nay là Chernaya, sông này chảy vào Shilka khoảng 100 dặm về phía thượng nguồn từ điểm hợp lưu. Ông cho rằng Almazar gần như chắc chắn là Gorbitsa trong điều ước. Ông sau đó lặp lại nhiều lần một câu chuyện để gây tác động rằng vào khoảng năm 1710 một khu vực Tungus bị bỏ hoang ở bên phía Nga của biên giới. Ông tránh việc bị gửi trả lại bằng cách tuyên bố Gorbitza thượng là biên giới thực sự. Người Trung Quốc hài lòng với điều này và di chuyển mốc đá ranh giới.

Xem thêm
 Quan hệ Nga-Trung

Chú thích

Tham khảo

Vincent Chen. Sino Russian Relations in the Seventeenth Century. (The Hague: Martinus Nijhoff, 1966).
V. S. Frank. "The Territorial Terms of the Sino-Russian Treaty of Nerchinsk, 1689". The Pacific Historical Review (August 1947): 265-170.
Mark Mancall. Russia and China. (Cambridge: Harvard University Press, 1971).
Perdue, Peter C. China Marches West: The Qing Conquest of Central Eurasia. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press, 2005.
Sebes, Joseph, and Thomas Pereira. The Jesuits and the Sino-Russian Treaty of Nerchinsk (1689): The Diary of Thomas Pereira. Bibliotheca Instituti Historici S.I.; V. 18. Rome: Institutum Historicum S.I., 1962.
Ravenstein, Ernest George, 'The Russians on the Amur', 1861 (sic)

Liên kết ngoài
The Russian-Chinese Border: Today’s Reality

Lịch sử Mãn Châu
Trung Quốc năm 1689
Nga năm 1689
Hiệp ước năm 1689
Quan hệ Nga-Trung Quốc
Nhà Thanh
Nerchinsk
Nerchinsk