title: Typhlops jerdoni

text:
Typhlops jerdoni là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boulenger mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1890


title: Typhlops khoratensis

text:
Typhlops khoratensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1962.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1962


title: Typhlops klemmeri

text:
Typhlops klemmeri là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1962.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1962


title: Typhlops koekkoeki

text:
Typhlops koekkoeki là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Brongersma mô tả khoa học đầu tiên năm 1934.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1934


title: Typhlops koshunensis

text:
Typhlops koshunensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Oshima mô tả khoa học đầu tiên năm 1916.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1916


title: Typhlops kraali

text:
Typhlops kraalii là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Doria mô tả khoa học đầu tiên năm 1874.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1874


title: Typhlops lankaensis

text:
Typhlops lankaensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1947.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1947


title: Typhlops lazelli

text:
Typhlops lazelli là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Wallach & Pauwels mô tả khoa học đầu tiên năm 2004.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2004


title: Typhlops lehneri

text:
Typhlops lehneri là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Roux mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1926


title: Typhlops leucomelas

text:
Typhlops leucomelas là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boulenger mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1890


title: Typhlops longissimus

text:
Typhlops longissimus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Duméril & Bibron mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1844


title: Typhlops loveridgei

text:
Typhlops loveridgei là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Constable mô tả khoa học đầu tiên năm 1949.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1949


title: Typhlops lumbricalis

text:
Typhlops lumbricalis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học đầu tiên năm 1758.

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1758
Typhlops


title: Typhlops luzonensis

text:
Typhlops luzonensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1919.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1919


title: Typhlops madagascariensis

text:
Typhlops madagascariensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boettger mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1877


title: Typhlops madgemintonae

text:
Typhlops madgemintonai là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Khan miêu tả khoa học đầu tiên năm 1999.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1999


title: Typhlops malcolmi

text:
Typhlops malcolmi là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1947.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1947
Loài ít quan tâm


title: Typhlops manilae

text:
Typhlops manilae là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1919.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1919


title: Typhlops manni

text:
Typhlops manni là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Loveridge mô tả khoa học đầu tiên năm 1941.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1941


title: Typhlops meszoelyi

text:
Typhlops meszoelyi là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Wallach miêu tả khoa học đầu tiên năm 1999.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1999


title: Typhlops microcephalus

text:
{{Taxobox
| name = Ramphotyphlops braminus
| status = NE
| status_system = IUCN
| status_ref =
| image = Flowerpot snakes.JPG
| image_caption =
| regnum = Animalia
| phylum = Chordata
| classis = Reptilia
| ordo = Squamata
| subordo = Serpentes
| infraordo = Scolecophidia
| familia = Typhlopidae
| genus = Ramphotyphlops
| species = R. braminus
| binomial = Ramphotyphlops braminus
| binomial_authority = (Daudin, 1803)
| synonyms = {{collapsible list|bullets = true|
 Eryx braminus - Daudin, 1803
 [Tortrix] Russelii - Merrem, 1820
 Typhlops braminus - Cuvier, 1829
 Typhlops Russeli - Schlegel, 1839
 Argyrophis truncatus - Gray, 1845
 Argyrophis Bramicus - Gray, 1845
 Eryx Bramicus - Gray, 1845
 Tortrix Bramicus - Gray, 1845
 Onychocephalus Capensis - A. Smith, 1946
 Ophthalmidium tenue - Hallowell, 1861
 T[yphlops]. (Typhlops) inconspicuus - Jan, 1863
 T[yphlops]. (Typhlops) accedens - Jan, 1863
 T[yphlops]. accedens - Jan & Sordelli, 1864
 Typhlops (Typhlops) euproctus - Boettger, 1882
 Typhlops bramineus - Meyer, 1887
 Tortrix russellii - Boulenger, 1893
 Typhlops russellii - Boulenger, 1893
 Typhlops braminus - Boulenger, 1893
 Typhlops accedens - Boulenger, 1893
 Typhlops limbrickii - Annandale, 1906
 Typhlops braminus var. arenicola - Annandale, 1906
 [Typhlops braminus] var. pallidus - Wall, 1909
 Typhlops microcephalus - Werner, 1909
 Glauconia braueri - Sternfeld, 1910
 [Typhlops] braueri - Boulenger, 1910
 Typhlopidae braminus - Roux, 1911
 Typhlops fletcheri - Wall, 1919
 Typhlops braminus braminus - Mertens, 1930
 Typhlops braminus - Nakamura, 1938
 Typhlops pseudosaurus - Dryden & Taylor, 1969
 Typhlina (?) bramina - McDowell, 1974
 Ramphotyphlops braminus - Nussbaum, 1980
}}
| range_map =
| range_map_caption =
}}Ramphotyphlops braminus'' là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Werner mô tả khoa học đầu tiên năm 1909.

Hình ảnh

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1909

en:Typhlops microcephalus


title: Typhlops microstomus

text:
Typhlops microstomus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Cope mô tả khoa học đầu tiên năm 1866.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1866


title: Typhlops minuisquamus

text:
Typhlops minuisquamus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Dixon mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1979


title: Typhlops monastus

text:
Typhlops monastus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas mô tả khoa học đầu tiên năm 1966.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1966


title: Typhlops monensis

text:
Typhlops monensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Schmidt mô tả khoa học đầu tiên năm 1926.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1926


title: Typhlops mucronatus

text:
Typhlops mucronatus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boettger mô tả khoa học đầu tiên năm 1880.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1880


title: Typhlops muelleri

text:
Typhlops diardii là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Schlegel mô tả khoa học đầu tiên năm 1839.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1839

en:Typhlops muelleri


title: Typhlops notorachius

text:
Typhlops notorachius là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas & Hedges mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2007


title: Typhlops oatesii

text:
Typhlops oatesii là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boulenger mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1890


title: Typhlops ocularis

text:
Typhlops ocularis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Parker mô tả khoa học đầu tiên năm 1927.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1927
Loài thiếu dữ liệu theo Sách đỏ IUCN


title: Typhlops oxyrhinus

text:
Typhlops oxyrhinus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Dominguez & Diaz mô tả khoa học đầu tiên năm 2011.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2011


title: Typhlops pachyrhinus

text:
Typhlops pachyrhinus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Dominguez & Diaz mô tả khoa học đầu tiên năm 2011.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2011


title: Typhlops pammeces

text:
Typhlops pammeces là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Günther mô tả khoa học đầu tiên năm 1864.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1864


title: Typhlops paucisquamus

text:
Typhlops paucisquamus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Dixon mô tả khoa học đầu tiên năm 1979.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1979


title: Typhlops perimychus

text:
Typhlops perimychus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas & Hedges mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2007


title: Typhlops platycephalus

text:
Typhlops platycephalus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Duméril & Bibron mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1844


title: Typhlops platyrhynchus

text:
Typhlops platyrhynchus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Sternfeld mô tả khoa học đầu tiên năm 1910.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1910


title: Typhlops porrectus

text:
Typhlops porrectus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Stoliczka mô tả khoa học đầu tiên năm 1871.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1871


title: Typhlops proancylops

text:
Typhlops proancylops là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas & Hedges mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2007


title: Casarea dussumieri

text:
Casarea dussumieri là một loài rắn trong họ Bolyeriidae, trong chi đơn loài Casarea. Nó là loài còn sinh tồn duy nhất trog họ Bolyeriidae, và là loài đặc hữuu của đảo Round, Mauritius. Loài này không có phân loài được công nhận.

Chú thích

Tham khảo

 Round Island keel-scaled boa (Casarea dussumieri)  at ARKive . Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2008.

D
Động vật được mô tả năm 1837
Trăn
D
D
Động vật đặc hữu Mauritius


title: Typhlops pusillus

text:
Typhlops pusillus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Barbour mô tả khoa học đầu tiên năm 1914.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1914


title: Typhlops rajeryi

text:
Typhlops rajeryi là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Renoult & Raselimanana mô tả khoa học đầu tiên năm 2009.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2009


title: Typhlops reticulatus

text:
Typhlops reticulatus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Linnaeus mô tả khoa học đầu tiên năm 1758.

Hình ảnh

Tham khảo

R
Động vật được mô tả năm 1758


title: Typhlops reuteri

text:
Typhlops reuteri là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boettger mô tả khoa học đầu tiên năm 1881.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1881


title: Typhlops richardi

text:
Typhlops richardi là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Duméril & Bibron mô tả khoa học đầu tiên năm 1844.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1844

sv:Typhlops richardi


title: Typhlops rostellatus

text:
Typhlops rostellatus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Stejneger mô tả khoa học đầu tiên năm 1904.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1904


title: Typhlops roxaneae

text:
Typhlops roxaneae là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Wallach mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2001


title: Typhlops ruber

text:
Typhlops ruber là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boettger mô tả khoa học đầu tiên năm 1897.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1897


title: Typhlops ruficaudus

text:
Typhlops ruficaudus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Gray mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1845


title: Typhlops satelles

text:
Typhlops satelles là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas & Hedges mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2007


title: Typhlops schmutzi

text:
Typhlops schmutzi là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Auffenberg mô tả khoa học đầu tiên năm 1980.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1980


title: Typhlops schwartzi

text:
Typhlops schwartzi là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas mô tả khoa học đầu tiên năm 1989.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1989


title: Typhlops siamensis

text:
Typhlops siamensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Günther mô tả khoa học đầu tiên năm 1864.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1864


title: Typhlops socotranus

text:
Typhlops socotranus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boulenger mô tả khoa học đầu tiên năm 1889.

Chú thích

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1889


title: Typhlops stadelmani

text:
Typhlops stadelmani là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Schmidt mô tả khoa học đầu tiên năm 1936.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1936


title: Typhlops sulcatus

text:
Typhlops sulcatus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Cope mô tả khoa học đầu tiên năm 1868.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1868


title: Typhlops sylleptor

text:
Typhlops sylleptor là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas & Hedges mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2007


title: Typhlops syntherus

text:
Typhlops syntherus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas mô tả khoa học đầu tiên năm 1965.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1965


title: Typhlops tasymicris

text:
Typhlops tasymicris là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas mô tả khoa học đầu tiên năm 1974.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1974
Động vật đặc hữu Grenada
Động vật Grenada


title: Typhlops tenebrarum

text:
Typhlops tenebrarum là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1947.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1947


title: Typhlops tenuicollis

text:
Typhlops tenuicollis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Peters mô tả khoa học đầu tiên năm 1864.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1864


title: Typhlops tenuis

text:
Typhlops tenuis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Salvin mô tả khoa học đầu tiên năm 1860.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1860

sv:Typhlops tenuis


title: Typhlops tetrathyreus

text:
Typhlops tetrathyreus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas mô tả khoa học đầu tiên năm 1989.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1989


title: Typhlops thurstoni

text:
Typhlops thurstoni là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Boettger mô tả khoa học đầu tiên năm 1890.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1890


title: Typhlops titanops

text:
Typhlops titanops là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Thomas mô tả khoa học đầu tiên năm 1989.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1989


title: Typhlops trangensis

text:
Typhlops trangensis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1962.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1962


title: Typhlops trinitatus

text:
Typhlops trinitatus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Richmond mô tả khoa học đầu tiên năm 1965.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1965


title: Typhlops tycherus

text:
Typhlops tycherus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Townsend, Wilson, Ketzler & Luque-Montes mô tả khoa học đầu tiên năm 2008.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 2008


title: Typhlops veddae

text:
Typhlops veddae là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1947.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1947


title: Typhlops vermicularis

text:
Typhlops vermicularis là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Merrem mô tả khoa học đầu tiên năm 1820.

Hình ảnh

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1820


title: Typhlops violaceus

text:
Typhlops violaceus là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Taylor mô tả khoa học đầu tiên năm 1947.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1947


title: Typhlops wilsoni

text:
Typhlops wilsoni là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Wall mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1908


title: Typhlops yonenagae

text:
Typhlops yonenagae là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Rodrigues miêu tả khoa học đầu tiên năm 1991.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1991


title: Typhlops zenkeri

text:
Typhlops zenkeri là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Sternfeld mô tả khoa học đầu tiên năm 1908.

Tham khảo

Typhlops
Động vật được mô tả năm 1908


title: Xenotyphlops grandidieri

text:
Xenotyphlops grandidieri là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Mocquard mô tả khoa học đầu tiên năm 1905.

Chú thích

Tham khảo

G
Động vật được mô tả năm 1905
G


title: Xenotyphlops mocquardi

text:
Xenotyphlops mocquardi là một loài rắn trong họ Typhlopidae. Loài này được Wallach, Mercurio & Andreone mô tả khoa học đầu tiên năm 2007.

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 2007


title: Bolyeria multocarinata

text:
Rắn siết mồi đào hang (Bolyeria multocarinata) là một loài rắn đã tuyệt chủng trong họ Bolyeriidae, trong chi đơn loài Bolyeria, đây là loài đặc hữu của Mauritius. Loài này được thấy lần cuối trên Round Island năm 1975. Không có phân loài nào được công nhận.

Chú thích

Tham khảo

M
Động vật được mô tả năm 1827
Trăn
M
M
P
Động vật đặc hữu Mauritius
Động vật bò sát tuyệt chủng
Động vật tuyệt chủng Mauritius
Họ Trăn đảo


title: Mathematica

text:
Mathematica là chương trình phần mềm tính toán sử dụng trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật, và toán học cũng như các lĩnh vực tin học khác. Phần mềm này do Stephen Wolfram thiết kế và phát triển tại trung tâm nghiên cứu Wolfram Research ở Champaign, Illinois.

Xem thêm
Wolfram Alpha, máy trả lời trực tuyến
Wolfram SystemModeler, phần mềm mô phỏng các quá trình trong vật lý
Maple
MATLAB

Tham khảo

Liên kết ngoài
Wolfram Mathematica 9
Mathematica Documentation Center
Levels Of A Mathematica Expression by Enrique Zeleny, Wolfram Demonstrations Project
A little bit of Mathematica history documenting the growth of code base and number of functions over time

Phần mềm toán học
Wolfram Research
Phần mềm đăng ký bản quyền
Hệ thống đại số máy tính
Phần mềm khoa học
Phần mềm thống kê

Phần mềm đa nền tảng


title: Họ Trăn cây

text:
Họ Trăn cây, hay trăn lùn,, tên khoa học Tropidophiidae, là một họ rắn được tìm thấy từ México và Tây Ấn về phía nam đến đông nam Brasil. Đây là những loài rắn có kích thước nhỏ-trung bình, sống trong hang, một vài loài có dải màu nổi bật, bắt mắt. Hiện tại, hai chi còn sinh tồn, gồm 34 loài, được công nhận. Hai chi tuyệt chủng (Ungaliophis và Exiliboa) từng được xếp vào Tropidophiidae, nhưng nay đã đưa sang họ Boidae, chính xác hơn là vào phân họ Ungaliophiinae.

Các chi

T Chi điển hình.

Chú thích

Tham khảo


title: Uropeltidae

text:
Uropeltidae (tên thường gọi tiếng Anh là shield-tailed snakes, "rắn đuôi khiên") là một họ rắn không độc, đào hang, mang nhiều nét nguyên thủy, đặc hữu nam Ấn Độ và Sri Lanka. Tên họ này ghép từ hai từ tiếng Hy Lạp: ura (οὐρά, "đuôi") và pelte (πέλτη, "khiên"), chỉ tấm keratin cứng ở chóp đuôi. Họ này gồm 7 hay 8 chi (tùy theo việc Teretrurus rhodogaster nằm trong chi riêng hay gộp vào Brachyophidium). Họ này có hơn 50 loài. Ta chưa biết rõ về độ đa dạng, đặc điểm sinh học và lịch sử tự nhiên của những loài rắn này.

Mô tả

Đây là những loài rắn nhỏ, con trưởng thành đạt chiều dài 20–75 cm. Chúng thích nghi với lối sống trong hang, biểu hiện rõ ở hình thái của chúng. Hộp sọ nguyên thủy, với xương vuông ngắn, thẳng đứng và hàm kém linh hoạt; trên hàm dưới vẫn còn xương mỏm vẹt (coronoid bone). Không có xương ổ mắt; mắt nhỏ, thoái hóa, không phủ màn mắt (brille). Tuy vậy, xương chậu và chi sau, hai đặc điểm nguyên thủy, đều đã tiêu biến trong họ này. Cơ thể hình trụ dài, phủ vảy bóng.

Hành vi và lịch sử tự nhiên
Ta không biết gì mấy về lịch sử tự nhiên nhiều loài Uropeltidae. Nghiên cứu thực địa cho thấy nhiều loài sống ở hang bắt buộc và trong đêm mưa có lúc trồi lên mặt đất. Chúng có vẻ ưa lớp đất mặt giàu mùn, hiếm khi đào sâu hơn.

Khi bị loài ăn thịt tiếp cận, chúng không cắn như những loài rắn khác mà quấn người thành trái cầu và giấu đầu dưới thân. Chúng có thể đâm kẻ dịch bằng chóp đuôi, dù việc này nói chung vô hại. Mặt lưng thường có màu tối, sậm nhưng ngược lại mặt bụng lại có màu sáng (đỏ, vàng, vân vân) nhằm hù dọa kẻ địch khi chúng ngửa bụng lên.

Phân bố địa ý
Chúng sống ở Nam Ấn Độ và Sri Lanka. Ở Ấn Độ, chúng có mặt ở vùng đồi Ghats Tây là chính. Ở Sri Lanka, chúng sống tại nhiều sinh cảnh, gồm cả vùng khô cằn và đồng bằng.

Tham khảo

Liên kết ngoài


title: Ảnh toàn ký

text:
Kĩ thuật chụp toàn ảnh hay ảnh toàn ký là phương pháp và kĩ thuật chụp lại và tái dựng hình ảnh ba chiều của vật thể. Kĩ thuật này không cần sử dụng thấu kính quang học nhằm tập trung hình ảnh lên tấm ghi hình hoặc thiết bị kĩ thuật số, thay vào đó sử dụng một nguồn sáng kết hợp như laser chiếu đến vật và cho giao thoa với một chùm laser tham chiếu tại cuộn phim ghi hình. Phương pháp chụp giao thoa này cho phép lưu lại nhiều thông tin hơn hình ảnh 2 chiều, cho phép người quan sát thấy hình ảnh 3 chiều của vật thể khi nhìn dưới những góc khác nhau mà không một kính hỗ trợ nào khác. Một đặc điểm khác so với ảnh thông thường đó là nếu xé ảnh toàn ký thì hình ảnh của vật thể vẫn được bảo toàn trong từng bức ảnh toàn ký nhỏ.

Kĩ thuật này do Dennis Gabor phát triển vào thập niên 1940, nhưng phải đợi cho đến khi laser ra đời thì ý tưởng của ông mới thực hiện được. Nhờ công trình này mà ông được trao giải Nobel Vật lý năm 1971.

Ảnh toàn ký có nhiều ứng dụng trong y học, khoa học, kĩ thuật, kiến trúc và bán lẻ hàng hóa. Mô hình kiến trúc bằng toàn ảnh cho phép các kiến trúc sư mô hình hóa công trình trên không gian ba chiều trước khi triển khai xây dựng. Ảnh toàn ký tái dựng từ những phần xương còn lại của người Lindow (Lindow Man) 2000 năm tuổi phát hiện trong một đầm lầy ở Anh, cho thấy khả năng áp dụng của kĩ thuật này cho ngành nhân chủng học cũng như cho mục đích giáo dục và lưu trữ thông tin.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 International Hologram Manufacturers Association
 The nobel prize lecture of Denis Gabor
 MIT's Spatial Imaging Group with papers about holographic theory and Holographic video
 Medical Applications of Holograms
 How Stuff Works – holograms
 Walker, John. (1992) "Holographic Art" . Glossary of Art, Architecture & Design since 1945, 3rd. ed.
 Center for the Holographic Arts, New York – a non-profit organisation promoting holography
 Specular holography art site
 Faster way to produce holographic tiles
 Abrasion, hand-drawn holograms
 Holoforum – A place to discuss holography
 Animations demonstrating holography by QED
 Smart Future Solutions Holographic display
  — "Wavefront reconstruction using a coherent reference beam" — E. N. Leith et al.

Laser
Kỹ thuật chụp ảnh
Hình ảnh 3D
Công nghệ mới nổi
Phát minh của Hungary
Thế hệ hình ảnh Laser


title: Điện động lực học lượng tử

text:
Trong vật lý hạt, điện động lực học lượng tử (QED) là lý thuyết trường lượng tử tương đối tính của điện động lực học. Về cơ bản, nó miêu tả cách ánh sáng và vật chất tương tác với nhau và là lý thuyết đầu tiên kết hợp được các tính chất của cơ học lượng tử và thuyết tương đối hẹp. QED miêu tả bằng toán học mọi hiện tượng có sự tham gia của các hạt mang điện tương tác với nhau thông qua trao đổi các photon ảo và biểu diễn các tính chất lượng tử của điện từ học cổ điển mang lại một lý thuyết đầy đủ về tương tác vật chất và ánh sáng.

Theo thuật ngữ kĩ thuật, QED là lý thuyết nhiễu loạn của chân không lượng tử điện từ. Richard Feynman, gọi nó là "viên ngọc của vật lý học" do khả năng tiên đoán chính xác các đại lượng như mômen từ dị thường của electron, dịch chuyển Lamb đối với mức năng lượng của hiđrô.

Lịch sử

Lý thuyết lượng tử đầu tiên miêu tả tương tác giữa bức xạ và vật chất do nhà khoa học người Anh Paul Dirac đưa ra, mà (trong thập niên 1920) ông là người đầu tiên tính được hệ số phát xạ tự phát cho một nguyên tử.

Dirac miêu tả sự lượng tử hóa của trường điện từ giống như các dao động tử điều hòa và giới thiệu khái niệm toán tử sinh và hủy của hạt. Trong những năm sau, với các đóng góp của Wolfgang Pauli, Eugene Wigner, Pascual Jordan, Werner Heisenberg và hình thức điện động lực học lượng tử sáng rõ nêu bởi Enrico Fermi, các nhà vật lý tin rằng, về nguyên lý, có thể tính toán bất kỳ một quá trình vật lý nào có sự tham gia của các photon và các hạt điện tích. Tuy nhiên, những nghiên cứu chi tiết hơn của Felix Bloch và Arnold Nordsieck, và Victor Weisskopf, trong năm 1937 và 1939, cho thấy những tính toán này chỉ tin cậy đối với xấp xỉ bậc nhất của lý thuyết nhiễu loạn, mà Robert Oppenheimer đã chỉ ra trước đó. Những chuỗi vô hạn xuất hiện khi tính đến số hạng bậc cao hơn, khiến cho các tính toán trở lên vô nghĩa và dấy lên những nghi ngờ về tính nhất quán nội tại của lý thuyết. Trong thời gian này chưa có một giải pháp nào được nêu ra, và dường như nó không thể tương thích hoàn toàn đối với cả thuyết tương đối hẹp và cơ học lượng tử.

Những khó khăn trong lý thuyết tăng lên vào cuối thập niên 1940. Với kỹ thuật mới dựa trên sóng vi ba cho phép thực hiện các thí nghiệm đo chính xác hơn mức dịch chuyển năng lượng đối với nguyên tử hiđrô, mà ngày nay gọi là dịch chuyển Lamb và mômen từ dị thường của electron. Những thí nghiệm này cho thấy những giá trị kỳ lạ xuất hiện mà lý thuyết lúc đó không thể giải thích được.

Hans Bethe là người đầu tiên nêu ra giải pháp khắc phục những trở ngại này. Năm 1947, trên chuyến xe lửa từ New York đến Schenectady, sau khi tham gia hội nghị tổ chức tại Đảo Shelter về chủ đề này, Bethe đã hoàn thành tính toán phi tương đối tính đầu tiên về sự dịch chuyển của các vạch quang phổ của nguyên tử hiđrô mà trước đó Lamb và Retherford đo được. Mặc dù có những hạn chế trong cách tính của ông, kết quả thu được khớp tuyệt vời so với thực nghiệm. Ý tưởng đơn giản nhằm triệt tiêu các giá trị vô hạn để hiệu chỉnh khối lượng và điện tích thu về giá trị hữu hạn như đo bằng các thí nghiệm. Theo cách này, những giá trị vô hạn sinh bởi chuỗi số bị hấp thụ bởi các hằng số và cho kết quả hữu hạn khớp với giá trị đo được từ thí nghiệm. Thủ tục này sau đó gọi là tái chuẩn hóa.

Dựa trên trực giác của Bethe và những bài báo cơ sở về lĩnh vực này của Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard Feynman và Freeman Dyson, các nhà vật lý cuối cùng đã có thể tìm ra được những công thức hiệp biến cho giá trị hữu hạn tại bậc xấp xỉ bất kỳ trong chuỗi số miêu tả bằng lý thuyết nhiễu loạn của điện động lực học lượng tử. Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger và Richard Feynman cùng nhận giải Nobel Vật lý năm 1965 cho những công trình cơ bản trong ngành này. Những đóng góp của họ, cùng với của Freeman Dyson, về khuôn khổ lý thuyết hiệp biến và bất biến chuẩn (gauge invariant) của điện động lực học lượng tử cho phép những tính toán về các đại lượng quan sát được tại những bậc xấp xỉ bất kỳ trong lý thuyết nhiễu loạn. Kỹ thuật toán học của Feynman, dựa trên các biểu đồ của ông, ban đầu dường như rất khác lạ so với cách tiếp cận theo lý thuyết trường, và toán tử của Schwinger và Tomonaga, nhưng sau đó Freeman Dyson chứng tỏ rằng hai cách tiếp cận này tương đương với nhau. Tái chuẩn hóa, kỹ thuật đòi hỏi gắn các đại lượng vật lý tại những phép phân kỳ nhất định xuất hiện trong lý thuyết thông qua các tích phân, sau đó trở thành một trong những công cụ cơ bản của lý thuyết trường lượng tử và trở thành một tiêu chuẩn cho một lý thuyết lượng tử được chấp thuận hay không. Ngay cả khi kỹ thuật tái chuẩn hóa hoạt động khá hiệu quả trong thực hành, Feynman không bao giờ cảm thấy dễ chịu hoàn toàn về tính đúng đắn toán học của nó, và ông coi tái chuẩn hóa giống như "trò xóc đĩa" (shell game) và "hocus pocus" (ma thuật).

QED đã trở thành hình mẫu và khuôn khổ cho những lý thuyết trường lượng tử về sau. Một trong những lý thuyết đó là Sắc động lực học lượng tử QCD, hình thành từ đầu thập niên 1960 và có mô hình như ngày nay kể từ những công trình năm 1975 thực hiện bởi H. David Politzer, Sidney Coleman, David Gross và Frank Wilczek. Dựa trên các công trình tiên phong của Schwinger, Gerald Guralnik, Dick Hagen, và Tom Kibble, Peter Higgs, Jeffrey Goldstone, và những nhà vật lý khác, Sheldon Glashow, Steven Weinberg và Abdus Salam độc lập với nhau chứng minh được lực hạt nhân yếu và điện động lực học lượng tử có thể thống nhất với nhau thành một lý thuyết chung là lý thuyết lực điện - yếu.

Cách nhìn của Feynman về điện động lực học lượng tử

Giới thiệu

Gần cuối cuộc đời mình, Richard P. Feynman đã thực hiện một số bài giảng về QED với mục đích dành cho công chúng. Những bài giảng này được biên soạn và xuất bản thành sách Feynman (1985), QED: The strange theory of light and matter, với nội dung trình bày theo phong cách cổ điển mà không dùng các phương trình để giải thích QED như được thể hiện dưới đây.

Những điểm chính trong diễn đạt của Feynman về QED bao gồm ba tác dụng cơ bản.

 Một photon đi từ một nơi trong một thời điểm đến nơi khác trong thời điểm khác.
 Một electron đi từ một nơi trong một thời điểm đến nơi khác trong thời điểm khác.
 Một electron phát ra hoặc hấp thụ một photon ở một nơi và thời điểm nhất định.

Những tác dụng này được biểu diễn bằng hình ảnh đơn giản cho ba phần tử cơ bản của sơ đồ Feynman: đường dạng sóng thể hiện cho photon, đường thẳng thể hiện cho electron và giao điểm của hai đường thẳng và một đường sóng ở một định biểu diễn electron phát ra hoặc hấp thụ một photon. Xem minh họa các phần tử trong hình bên cạnh.

Một điều quan trọng là không đi sâu vào giải thích chi tiết ở từng sơ đồ này. Nó không hàm ý hay giải thích bằng cách nào một hạt đi từ điểm này đến điểm kia. Sơ đồ cũng không hàm ý rằng các hạt chuyển động theo đường thẳng hay theo đường lượn sóng. Chúng không hàm ý các hạt chuyển động với tốc độ cố định. Để cho thuận tiện, photon thường được biểu diễn bằng đường lượn sóng và không phải bằng đường thẳng cũng không hàm ý rằng nó thể hiện tính chất sóng nhiều hơn so với electron. Các hình ảnh chỉ là những ký hiệu để minh họa các tác dụng ở trên: các photon và electron thực hiện, bằng một cách nào đó, di chuyển từ điểm này đến điểm kia và các electron, bằng một cách nào đó, phát ra và hấp thụ các photon. Lý thuyết không cho chúng ta biết làm cách nào mà những tác dụng này xảy ra, nhưng lý thuyết cho chúng ta biết cách tính xác suất cho nhiều tình huống khác nhau.

Ngoài cách biểu diễn ngắn gọn bằng hình ảnh cho các tác dụng, Feynman cũng giới thiệu một khái niệm ngắn gọn khác cho các đại lượng bằng số gọi là biên độ xác suất. Xác suất bằng bình phương của trị tuyệt đối của tổng biên độ xác suất, . Nếu một photon đi từ một nơi này đến nơi khác và tại một thời điểm tương ứng, ví dụ từ A— đến một nơi khác và ở thời điểm tương ứng khác—ví dụ, B—đại lượng miêu tả cho quá trình này được Feynman viết gọn là . Đại lượng tương tự cho sự kiện một electron di chuyển từ C đến D được viết bằng E(C to D). Đại lượng cho chúng ta biết biên độ xác suất của sự kiện phát ra hoặc hấp thụ một photon thì ông ký hiệu là 'j'. Đại lượng này có liên hệ với, nhưng không giống nhau, điện tích electron đo được 'e'.

QED dựa trên giả sử rằng các tương tác phức tạp giữa nhiều electron và photon có thể được biểu diễn bằng cách sắp xếp cho phù hợp ba tác dụng cơ bản ở trên, rồi sử dụng các biên độ xác suất để tính xác suất xảy ra bất kỳ một tương tác phức tạp nào. Hóa ra các ý tưởng cơ bản của QED có thể được truyền đạt bằng cách giả sử rằng bình phương của tổng các biên độ xác suất như đã đề cập ở trên (P(A đến B), E(A đến B) và 'j') hoạt động giống như khái niệm xác suất trong toán học. (Một cách đơn giản hóa như thường gặp trong các sách của Feynman.) Sau đó, theo Feynman, giá trị xác suất sẽ được hiệu chỉnh để bao gồm những công thức toán học đặc biệt trong cơ học lượng tử.

Những quy tắc cơ bản của biên độ xác suất mà sẽ được sử dụng là a) nếu một sự kiện có thể xảy ra theo nhiều cách khác nhau thì biên độ xác suất của nó bằng tổng của các biên độ xác suất của các cách khả dĩ và b) nếu một quá trình bao gồm một số các quá trình con độc lập thì biên độ xác suất của nó bằng tích của các biên độ xác suất của các quá trình con.

Những bước cơ bản

Giả sử chúng ta bắt đầu bằng một electron ở một vị trí và thời điểm nhất định (vị trí và thời điểm này được gán bất kỳ bằng ký hiệu A) và một photon ở vị trí và thời điểm khác (ký hiệu là B). Một câu hỏi xuất hiện một cách tự nhiên từ quan điểm vật lý đó là: 'Xác suất để tìm thấy một electron tại C (ở vị trí và thời điểm khác) và một photon tại D (cũng một vị trí và thời điểm khác) bằng bao nhiêu?'. Quá trình đơn giản nhất để có được kết quả cuối cùng này là electron di chuyển từ A đến C (một tác dụng cơ bản) và photon di chuyển từ B đến D (một tác dụng cơ bản khác). Một khi biết được biên độ xác suất của mỗi một quá trình con – E(A đến C) và P(B đến D) – thì chúng ta có thể tính được biên độ xác suất của sự kiện hai quá trình xảy ra cùng nhau bằng cách nhân chúng với nhau, như sử dụng quy tắc b) ở trên. Quá trình này cho ước lượng đơn giản về biên độ xác suất tổng của nó, mà khi lấy bình phương chúng ta thu được xác suất để xảy ra quá trình này.

Nhưng cũng có những con đường khác mà kết quả cuối cùng cũng giống như với quán trình ở trên. Electron có thể di chuyển đến một vị trí và thời điểm E mà tại đây nó hấp thụ một photon; sau đó nó tiếp tục di chuyển trước khi phát ra một photon khác tại F; và rồi nó đi tới C ở vị trí bị phát hiện, trong khi photon mới phát ra thì di chuyển tới D. Xác suất của quá trình phức tạp hơn này có thể thu được bằng cách tìm biên độ xác suất của từng tiến trình con: bao gồm ba tác dụng của electron, hai tác dụng của photon và hai đỉnh – một phát ra và một hấp thụ. Chúng ta có thể tìm được tổng biên độ xác suất bằng cách nhân biên độ xác suất của từng tác dụng này, với một vị trí bất kỳ E và F được chọn. Sau đó, chúng ta sử dụng quy tắc a) ở trên, thực hiện cộng tất cả những biên độ xác suất khả dĩ cho mọi vị trí có thể có của E và F. (Phép cộng này trong thực hành không mấy khi gặp, mà thay vào đó được thực hiện bằng tích phân.) Nhưng cũng có một khả năng khác, đó là electron đầu tiên di chuyển đến G nơi nó phát ra một photon mà photon này đi tới D, trong khi electron tiếp tục di chuyển đến H, nơi nó hấp thụ photon đầu tiên, trước khi di chuyển đến C. Một lần nữa, chúng ta có thể tính toán biên độ xác suất của những tiến trình khả dĩ (cho mọi điểm G và H). Chúng ta có thể thu được ước lượng tốt hơn cho tổng biên độ xác suất bằng cách cộng những biên độ xác suất của hai khả năng này (gồm vị trí E và F, G và H) vào ước lượng đơn giản đầu tiên. Một cách trùng hợp, tên gọi cho quá trình một photon tương tác với một electron theo cách này được gọi là tán xạ Compton.

Có vô hạn những quá trình trung gian trong đó thêm nhiều photon bị hấp thụ và/hoặc phát ra. Với mỗi quá trình như vậy có một sơ đồ Feynman tương ứng để miêu tả nó. Điều này hàm ý rằng tính toán trở lên phức tạp cho giá trị biên độ xác suất, nhưng cũng cho thấy đối với trường hợp biểu đồ càng phức tạp thì giá trị đóng góp vào kết quả ban đầu càng ít đi, ở đây chỉ có vấn đề về thời gian và nỗ lực tính toán để tìm ra giá trị càng chính xác hơn so với giá trị ban đầu. Đây là cách tiếp cận tính toán cơ bản của QED. Để tính toán xác suất của bất kỳ quá trình tương tác nào giữa các electron và photon đó là đầu tiên phải chú ý đến, với những sơ đồ Feynman nào mà, mọi cách khả dĩ để quá trình này có thể được xây dựng từ ba phần tử cơ bản miêu tả ở trên. Mỗi sơ đồ bao gồm một số tính toán chứa những quy tắc xác định để tìm ra biên độ xác suất kèm theo.

Cách xây dựng cơ bản trên vẫn còn áp dụng khi chúng ta chuyển sang cách miêu tả theo cơ học lượng tử nhưng cần thay đổi một số khái niệm. Một trong số đó là chúng ta thường nghĩ rằng trong cuộc sống hàng ngày sẽ có một số giới hạn lên những điểm mà hạt có thể di chuyển, nhưng điều này trở lên không còn đúng trong điện động lực học lượng tử. Có khả năng cho một electron tại A, hoặc một photon tại B, di chuyển theo tác dụng cơ bản đến một nơi bất kỳ khác trong một thời điểm bất kỳ trong vũ trụ. Điều này bao gồm cả những vị trí mà chỉ có thể đi tới khi vận tốc đòi hỏi phải lớn hơn tốc độ ánh sáng và thậm chí ở thời điểm sớm hơn. (Một electron đi ngược lại thời gian có thể coi như là một positron di chuyển theo chiều thời gian.)

Biên độ xác suất

Cơ học lượng tử giới thiệu một sự thay đổi quan trọng trong cách xác suất được tính toán. Xác suất vẫn được biểu diễn bằng những số thực thông thường mà chúng ta sử dụng trong tính xác suất hàng ngày, nhưng xác suất lượng tử ở đây được tính bằng bình phương biên độ xác suất. Biên độ xác suất là những số phức.

Feynman tránh trình bày với độc giả những số phức toán học bằng cách sử dụng đơn giản nhưng chính xác hình ảnh của chúng như là những mũi tên trên trang sách hay bảng viết. (Không nên nhầm lẫn với các mũi tên của sơ đồ Feynman mà chúng thực sự là những biểu diễn đơn giản của mối liên hệ giữa hai điểm trong không gian ba chiều và một chiều thời gian.) Biên độ của các mũi tên là công cụ miêu tả cơ bản của lý thuyết lượng tử cho thế giới vi mô. Không có lý giải thỏa đáng nào cho câu hỏi tại sao chúng lại cần thiết như vậy. Nhưng thực tế chúng ta phải chấp nhận rằng chúng là một phần cơ bản trong miêu tả của chúng ta về mọi hiện tượng lượng tử. Chúng được liên hệ với ý tưởng xác suất trong toán học bởi quy tắc đơn giản đó là xác suất của một sự kiện bằng bình phương độ lớn của độ dài của mũi tên biên độ tương ứng. Do đó, đối với một quá trình cho trước, nếu có hai biên độ xác suất, v và w, xác suất của quá trình được cho bởi hoặc là

hoặc

Quy tắc giống như phép tính cộng và phép tính nhân, tuy nhiên là giống như miêu tả ở trên. Nhưng thông thường trong đời sống hàng ngày nơi chúng ta thực hiện cộng hoặc nhân các giá trị xác suất, thay vào đó trong điện động lực học lượng tử chúng ta thực hiện cộng hoặc nhân các biên độ xác suất là những số phức.

Phép cộng và nhân tương tự trong lý thuyết số phức và được minh họa bằng hình ảnh bên cạnh. Kết quả tổng được tính như sau. Đặt điểm đầu của mũi tên thứ hai vào điểm cuối của mũi tên thứ nhất. Tổng có được chính là mũi tên thứ ba nối trực tiếp từ điểm đầu của mũi tên thứ nhất với điểm cuối của mũi tên thứ hai. Tích của hai mũi tên là một mũi tên mới với độ dài là tích của hai độ dài của hai mũi tên. Hướng của mũi tên kết quả được tìm bằng cách cộng các góc của mỗi mũi tên được xoay theo một hướng quy chiếu: nó cho kết quả góc của phép nhân được xoay tương đối với một hướng quy chiếu.

Sự thay đổi trên, từ các xác suất thành các biên độ xác suất, làm phức tạp thêm các tính toán toán học nhưng không làm thay đổi cách tiếp cận cơ bản đã nêu. Nhưng sự thay đổi này vẫn chưa đủ bởi vì nó chưa tính đến cả photon và electron có đặc điểm là có thể phân cực, hay có nghĩa rằng hướng của chúng trong không gian và thời gian phải được tính đến. Do vậy, P(A đến B) thực sự chứa 16 số phức, hay các mũi tên biên độ xác suất. Cũng có một số thay đổi nhỏ liên quan tới đại lượng "j", mà phải quay hoặc nhân với 90° cho một số trường hợp phân cực, khi muốn thực hiện các phép tính yêu cầu chính xác cao hơn.

Đi kèm với thực tế rằng electron có thể phân cực còn có thêm những chi tiết nhỏ cần thiết khác liên quan tới tính chất một electron là hạt fermion và tuân theo thống kê Fermi–Dirac. Quy tắc cơ bản là nếu chúng ta có biên độ xác suất cho một quá trình phức tạp với sự tham gia của nhiều hơn một electron, thì khi chúng ta bao gồm vào (mà chúng ta luôn phải tính đến) biểu đồ Feynman bổ sung mà ở đó chúng ta chỉ trao đổi hai electron cho nhau, biên độ kết quả có giá trị ngược dấu – dấu âm – của biên độ đầu tiên. Ví dụ, trường hợp đơn giản nhất đó là hai electron bắt đầu tại A và B và kết thúc tại C và D. Lúc này biên độ xác suất cho toàn bộ sự kiện sẽ được tính toán như là "hiệu", , mà khác với kiến thức chúng ta được học từ lý thuyết xác suất, đó là phép tính "cộng".

Hàm truyền

Cuối cùng, ta phải tính P (A đến B) và E (C đến D) tương ứng cho biên độ xác suất của photon và electron. Về cơ bản chúng là các nghiệm của phương trình Klein–Gordon mà miêu tả hành xử của biên độ xác suất của photon và phương trình Dirac miêu tả hành xử của biên độ xác suất của electron. P (A đến B) và E (C đến D) được gọi là các hàm truyền Feynman (Feynman propagators). Các khái niệm này được viết chuẩn hóa trong các ấn phẩm chuyên môn như sau:

với ký hiệu ngắn gọn như  là bộ bốn số thực biểu diễn cho tọa độ thời gian và tọa độ không gian ba chiều của sự kiện tại điểm A.

Tái chuẩn hóa khối lượng

Trong lịch sử xuất hiện một vấn đề mà tồn tại trong khoảng 20 năm của lịch sử điện động lực học lượng tử: mặc dù chúng ta bắt đầu với giả sử gồm ba tác dụng cơ bản "đơn giản", các quy tắc của trò chơi nêu rằng nếu chúng ta muốn tính biên độ xác suất cho một electron từ A đến B chúng ta phải tính mọi con đường khả dĩ: đó là liệt kê ra mọi giản đồ Feynman cho hai điểm đầu cuối này. Do vậy sẽ có một con đường mà electron đi tới C, nó phát ra một photon tại đây và bị hấp thụ tại D trước khi electron đi tới B. Hoặc quá trình này có thể xuất hiện hai lần, thậm chí nhiều hơn. Tựu chung lại chúng ta có một tình huống tựa như ở vấn đề fractal trong đó nếu chúng ta nhìn gần hơn về một đường thì sẽ thấy nó phân nhỏ ra thành tập hợp các đường "đơn giản", mà trong mỗi đường này, nếu tiếp tục nhìn thu nhỏ hơn, thì nó lại được phân thành các đường "đơn giản" khác, và cứ tiếp tục vô hạn như thế. Đây là một tình huống rất khó để giải quyết. Nếu mỗi lần thêm vào chi tiết nó chỉ làm thay đổi nhỏ ở kết quả thì vấn đề không quá tệ, nhưng các nhà vật lý đã gặp thảm họa khi họ tìm thấy sự hiệu chỉnh đơn giản đề cập ở trên dẫn tới biên độ xác suất có giá trị vô hạn. Sau này, vấn đề đã được "khắc phục" bằng kỹ thuật gọi là tái chuẩn hóa. Tuy vậy, chính Feynman vẫn không cảm thấy thoải mái về kỹ thuật này, khi ông gọi nó là "quá trình gàn dở".

Kết luận

Với khuôn khổ nêu ở trên các nhà vật lý đã có thể tính với độ chính xác cao một số tính chất của electron, ví dụ như mômen lưỡng cực từ dị thường. Tuy nhiên, như Feynman chỉ ra, lý thuyết hoàn toàn không giải thích được, ví dụ, tại sao các hạt như electron lại có giá trị khối lượng đo được thực tế như vậy. "Chưa có một lý thuyết thỏa đáng giải thích cho những con số như vậy. Chúng ta sử dụng các con số này trong mọi lý thuyết của chúng ta, nhưng chúng ta chưa hiểu chúng – chúng là gì hay chúng đến từ đâu. Tôi tin rằng từ quan điểm cơ bản, đây là một vấn đề nghiêm trọng và rất thú vị."

Toán học

Về mặt toán học, QED là một lý thuyết chuẩn Abel (abelian gauge theory) với nhóm đối xứng U(1). Trường chuẩn (gauge field), làm trung gian tương tác giữa các trường spin-1/2, là trường điện từ. Lagrangian của QED cho trường spin-1/2 tương tác với trường điện từ được viết theo các đơn vị tự nhiên trong phần thực của

với
 là các ma trận Dirac;
 là trường bispinor của các hạt spin-1/2 (như trường electron–positron);
, gọi là "psi-bar", đôi lúc được coi là liên hợp Dirac;
 là đạo hàm hiệp biến chuẩn (gauge covariant derivative);
e là hằng số cặp, bằng với điện tích của trường bispinor;
m là khối lượng của electron hoặc positron;
 là thế-4 hiệp biến của trường điện từ tạo bởi chính electron;
 là trường ngoài sinh bởi nguồn bên ngoài;
 là tensor điện từ.

Phương trình chuyển động

Thay định nghĩa của D vào Lagrangian thu được

Từ Lagrangian này, có thể tìm ra phương trình chuyển động cho các trường ψ và A.

Sử dụng phương trình Euler–Lagrange trong lý thuyết trường cho ψ,

và đạo hàm của Lagrangian theo ψ là

thay kết quả trên vào phương trình () có được

với liên hợp Hermit

Chuyển số hạng ở giữa sang vế phải thu được

Vế trái nhìn giống như phương trình Dirac ban đầu, và vế phải là tương tác với trường điện từ.

Sử dụng phương trình Euler–Lagrange cho trường A,

đạo hàm lần này là

thay trở lại phương trình () đi đến

Bây giờ nếu chúng ta áp dụng điều kiện chuẩn Lorenz (Lorenz gauge condition)

phương trình thu về

mà chính là phương trình sóng của thế-4, phiên bản QED của phương trình Maxwell cổ điển trong chuẩn Lorenz. (Ký hiệu ô vuông biểu diễn cho toán tử D'Alembert, .)

Bức tranh tương tác

Lý thuyết này có thể lượng tử hóa một cách trực tiếp bằng cách coi các phần bosonic và fermionic độc lập với nhau. Điều này cho phép chúng ta xây dựng một tập hợp các trạng thái tiệm cận mà có thể dùng để tính biên độ xác suất cho các quá trình khác nhau. Để có thể thực hiện như vậy, chúng ta phải tính một toán tử tiến hóa, đối với một trạng thái ban đầu , sẽ cho trạng thái cuối cùng  theo cách có được

Kỹ thuật này cũng được gọi là ma trận S (S-matrix). Toán tử tiến hóa nhận được từ bức tranh tương tác (interaction picture) mà tiến hóa thời gian được cho bởi tương tác Hamiltonian, đó là tích phân trên không gian của số hạng thứ hai của mật độ Lagrangian cho ở trên:

và cũng vậy, ta có

với T là toán tử thứ tự thời gian (time ordering operator). Toán tử tiến hóa này chỉ có ý nghĩa như là chuỗi, và cái chúng ta nhận được ở đây đó là chuỗi nhiễu loạn với hằng số cấu trúc tế vi như là tham số phát triển. Chuỗi này được gọi là chuỗi Dyson.

Giản đồ Feynman
Mặc dù sự sáng sủa về mặt ý tưởng trong cách tiếp cận Feynman đối với QED, hầu như không một cuốn sách ban đầu nào về điện động lực học lượng tử có nội dung đi theo cách của ông. Khi thực hiện các tính toán nó sẽ dễ dàng hơn khi làm việc với các biến đổi Fourier của các hàm truyền (propagators). Các thí nghiệm của điện động lực học lượng tử thường chủ yếu là các thí nghiệm tán xạ. Trong lý thuyết tán xạ, các nhà vật lý quan tâm tới động lượng của hạt hơn là vị trí của nó, và sẽ thuận tiện khi nghĩ các hạt đang được sinh ra hoặc bị hủy khi chúng tương tác. Giản đồ Feynman cũng có cái nhìn tương tự như thế, nhưng các đường có những cách giải thích khác hẳn. Đường electron biểu diễn cho một electron với năng lượng và động lượng xác định, và cách giải thích tương tự như thế cho đường photon. Một đỉnh trong giản đồ biểu diễn cho sự hủy của một electron và sinh một hạt khác với sự hấp thụ hoặc phát ra một photon, mỗi hạt có một mức năng lượng và động lượng xác định.

Sử dụng định lý Wick đối với các số hạng của chuỗi Dyson, mọi số hạng của ma trận S (S-matrix, scattering matrix) cho QED có thể tính thông qua kỹ thuật của sơ đồ Feynman. Trong trường hợp này các quy tắc cho sơ đồ được liệt kê dưới đây

Cùng với các quy tắc này chúng ta phải cộng thêm vào một số hạng nữa cho một vòng xấp xỉ kín hàm ý tích phân trên động lượng , vì những hạt nội tại này ("hạt ảo") không bị giới hạn bởi bất kỳ năng lượng–động lượng xác định nào—thậm chí như đòi hỏi ở thuyết tương đối hẹp.

Từ các quy tắc này, chúng ta đi thẳng đến được tính toán biên độ xác suất. Một ví dụ là tán xạ Compton, với một electron và một photon trải qua tán xạ đàn hồi. Giản đồ Feynman được sử dụng trong trường hợp này là

và do đó chúng ta có thể nhận được biên độ tương ứng ở xấp xỉ bậc nhất của chuỗi nhiễu loạn cho ma trận S:

mà từ đây tính ra tiết diện tán xạ cho quá trình này.

Tính tái chuẩn hóa

Các số hạng bậc cao hơn có thể được tính trực tiếp từ toán tử tiến hóa (evolution operator) và sơ đồ thể hiện cho những số hạng này chứa những phần tử đơn giản sau

mà, là những vòng kín, hàm ý sự có mặt của các tích phân phân kỳ không mang ý nghĩa toán học. Để vượt qua khó khăn này, các nhà vật lý đã đưa ra kỹ thuật tái chuẩn hóa (renormalization), cho các kết quả có giá trị hữu hạn và rất gần với các phép đo thực nghiệm. Một điều quan trọng cần chú ý rằng tiêu chuẩn cho lý thuyết trở lên có ý nghĩa sau khi tái chuẩn hóa đó là số lượng các giản đồ phân kỳ là hữu hạn. Trong trường hợp này lý thuyết được nói là "tái chuẩn hóa được." Lý do cho điều này là để nhận được giá trị tái chuẩn hóa quan sát được (ví dụ điện tích electron tái chuẩn hóa) chúng ta cần một số hữu hạn các hằng số để duy trì tính ổn định của các giá trị tiên đoán từ lý thuyết. Trong trường hợp của Điện động lực học lượng tử số lượng các giản đồ phân kỳ là chỉ có 3 sơ đồ phân kỳ. Thủ tục này cho các giá trị tiên đoán nằm rất gần với giá trị đo thực nghiệm, chẳng hạn tỷ số từ hồi chuyển electron (electron gyromagnetic ratio).

Tính tái chuẩn hóa đã trở thành một tiêu chuẩn cơ bản để đánh giá tính đúng đắn của một lý thuyết trường lượng tử. Mọi lý thuyết miêu tả các tương tác cơ bản, ngoại trừ tương tác hấp dẫn mà là những lý thuyết lượng tử được nghiên cứu sôi động hiện nay, đều là các lý thuyết tái chuẩn hóa được (renormalizable theories).

Các chuỗi phân kỳ
Freeman Dyson đã chứng minh rằng bán kính hội tụ của các chuỗi nhiễu loạn trong QED bằng 0. Nội dung cơ bản của lập luận là như sau: nếu hằng số cặp có giá trị âm, điều này sẽ tương đương với hằng số Coulomb có giá trị âm. Hệ quả là tương tác điện từ sẽ bị "đổi ngược lại" khi các điện tích cùng dấu sẽ hút nhau và các điện tích trái dấu sẽ đẩy nhau. Điều này dẫn tới chân không mất ổn định khi nó phân rã thành một đám các electron tập trung về một phía trong vũ trụ và một đám positron tập trung về phía khác trong vũ trụ. Bởi vì lý thuyết là 'yếu' đối với bất kỳ giá trị âm của hằng số cặp, các chuỗi không hội tụ, nhưng là chuỗi tiệm cận (asymptotic series).

Từ quan điểm hiện đại, chúng ta nói rằng QED là lý thuyết trường lượng tử không xác định tốt cho những mức năng lượng cao bất kỳ. Hằng số cặp tiến tới giá trị vô hạn ở mức năng lượng hữu hạn, dấu hiệu của một cực Landau (Landau pole). Về cơ bản vấn đề này nằm ở chỗ QED dường như chịu ảnh hưởng bởi các vấn đề tính chất lượng tử tầm thường (quantum triviality, khi giá trị quan sát của điện tích "tái chuẩn hóa" của một hạt chỉ tính được bằng 0). Đây là một trong những động cơ thúc đẩy việc nhúng QED vào một lý thuyết thống nhất lớn.

Tham khảo

Đọc thêm

Sách phổ thông

Sách đại học

 Milonni, Peter W., (1994) The quantum vacuum - an introduction to quantum electrodynamics. Academic Press. ISBN 0-12-498080-5

Tạp chí

Liên kết ngoài

 Feynman's Nobel Prize lecture describing the evolution of QED and his role in it
 Feynman's New Zealand lectures on QED for non-physicists
 qed.wikina.org - Animations demonstrating QED

Cơ học lượng tử
Điện động lực học lượng tử
Vật lý hạt
Khái niệm vật lý
Điện động lực học
Lý thuyết trường lượng tử


title: Anastasius I (hoàng đế)

text:
Anastasius I (, ; 430 – 518) là Hoàng đế Byzantine từ năm 491 đến 518. Dưới triều đại của ông biên cương Đế quốc Đông La Mã đã mở rộng việc gia cố lại các công sự dọc biên giới, bao gồm cả việc xây dựng Dara, một tiền đồn nhằm mục đích phản công pháo đài Nisibis của người Ba Tư. Ngoài ra trong thời kỳ trị vì của mình, ông còn cho xây một trong những thành lũy kiên cố nhất trên biển Adriatic là lâu đài Durrës ở Durrës.

Gia thế
Anastasius sinh ra tại Dyrrhachium không rõ ngày tháng; nhưng có lẽ sinh ra trong khoảng thời gian không muộn hơn vào năm 430 hoặc 431. Ông chào đời trong một danh gia vọng tộc người Illyria, Cha của ông là Pompeius (sinh khoảng 410), một nhà quý tộc xứ Dyrrachium và mẹ là Anastasia Constantina (sinh khoảng 410). Mẹ ông là tín đồ theo giáo thuyết Arianus, em gái của Clearchus cũng là một tín đồ phái Arianus và là cháu nội của Gallus (sinh khoảng 370), con trai của Anastasia (sinh khoảng 352) và chồng, lần lượt là con gái của Flavius Claudius Constantius Gallus đồng thời là vợ và họ hàng của Constantina.

Anastasius bẩm sinh có một mắt màu đen và một mắt màu xanh (loạn sắc tố mống mắt), cũng vì lý do đó mà ông được mệnh danh là Dicorus (tiếng Hy Lạp: Δίκορος, "hai mắt").

Gia tộc
Theo sử sách cho biết thì Anastasius có một người anh tên Flavius Paulus từng giữ chức chấp chính quan La Mã vào năm 496. Có người em dâu tên Magna, là mẹ ruột Irene và mẹ vợ Olybrius. Olybrius này là con trai của Anicia Juliana và Areobindus Dagalaiphus Areobindus. Con gái của Olybrius và Irene được đặt tên là Proba. Bà kết hôn với Probus và là mẹ của Juliana. Nàng út Juliana này kết hôn với Anastasius khác và là mẹ của Areobindus, Placidia và con út Proba. Một người cháu trai của Anastasius là Flavius Probus, giữ chức chấp chính quan La Mã vào năm 502. Caesaria, em gái của Anastasius về sau kết hôn với Secundinus. Họ là cha của Hypatius và Pompeius.. Flavius Anastasius Paulus Probus Moschianus Probus Magnus, chấp chính quan La Mã vào năm 518 đồng thời là chắt của Anastasius. Cô con gái Juliana của ông sau này được gả cho Marcellus, anh của Hoàng đế Justinus II. Sự khuếch trương gia tộc còn có thể bao gồm ứng cử viên cho ngôi vị Hoàng đế Đông La Mã.

Lên ngôi
Vào lúc Hoàng đế Zeno vừa qua đời năm 491, Anastasius khi ấy đang giữ chức lễ quan (silentiarius) quyền cao chức trọng trong triều, được sự ủng hộ của Hoàng hậu Ariadne, góa phụ của Zeno cùng đám triều thần thân tín đã nhất trí chọn ông lên ngôi Hoàng đế Đông La Mã hơn là vị hoàng thân Longinus bên nhà Zeno.

Ariadne lập tức kết hôn với Anastasius 40 ngày sau khi làm lễ đăng quang vào ngày 20 tháng 5 năm 491. Triều đại của ông lúc đầu thường xuyên bị xáo trộn bởi các cuộc chiến nội bộ lẫn ngoại bang và sự sao lãng tôn giáo, để rồi khởi đầu cho thời kỳ hưng thịnh của Đế quốc Đông La Mã sau này. Lên ngôi ở độ tuổi trung niên với nhiều kinh nghiệm chính trị nên Anastasius trị vì rất được lòng dân bằng những việc ích lợi như miễn giảm thuế má hợp lý, củng cố bộ máy chính quyền, tăng cường binh bị cùng khả năng điều hành chính sự của Đế quốc một cách tài tình, khiến cho Đế quốc Đông La Mã dần dần hồi phục thực lực và đạt đến đỉnh cao dưới thời Hoàng đế Justinianus I.

Trị vì

Ngoại giao và chiến tranh

Anastasius tham gia vào cuộc chiến tranh Isauria chống lại kẻ cướp ngôi Longinus và cuộc chiến tranh Anastasius chống lại quân Sassanid Ba Tư.

Cuộc chiến tranh Isauria (492-497) bị khuấy động bởi phe cánh Isauria ủng hộ Longinus, hoàng đệ của Zeno đã từ chối công nhận ngôi vị của Anastasius. Trận Cotyaeum năm 492 đã phá vỡ thực lực của phe nổi loạn nhưng cuộc chiến tranh du kích vẫn còn tiếp tục ở vùng núi xứ Isauria trong một số năm nữa.

Trong cuộc chiến tranh Anastasius (502-505), Theodosiopolis và Amida bị quân Sassanid chiếm được, nhưng các tỉnh Ba Tư chịu tổn thất nghiêm trọng và quân Byzantine đã chiếm lại Amida. Cả hai bên đều kiệt quệ khi hòa bình được lập lại vào năm 506 dựa trên cơ sở nguyên trạng. Anastasius sau đó cho xây dựng một pháo đài kiên cố là Daras để ngăn người Ba Tư tiến vào Nisibis. Các tỉnh vùng Balkan đã bị quân đội rút lui bỏ mặc cho người Slav và Bulgar tràn vào tàn phá, nhằm bảo vệ thành Constantinopolis và các vùng phụ cận tránh những cuộc công hãm, Hoàng đế ra lệnh xây dựng bức tường thành Anastasius kéo dài từ Propontis đến Euxine.

Nội trị và tôn giáo
Ngay khi lên ngôi được ít lâu, Anastasius đã cho tiến hành cuộc cải cách tiền tệ vốn bị suy sụp một phần trong thế kỷ thứ 5, hệ thống mới này liên quan đến ba mệnh giá của đồng xu bằng vàng (đồng solidus và 1/3 của nó) và năm đồng xu bằng đồng (follis, trị giá 40 nummi và các thành phần của nó xuống một nummus). Một đồng xu 40 nummi của Anastasius được miêu tả trên mặt tờ tiền giấy 50 denar của Macedonia ban hành vào năm 1996.

Anastasius vốn là một tín đồ của giáo thuyết Miaphysite, dựa theo những lời dạy của Cyril thành Alexandria và Severus thành Antioch đã giảng "Một nhiên tính của Chúa Kitô" trong sự hợp nhất vẹn toàn nhân tính và thiên tính, thế nhưng chính sách Giáo hội của ông lại khá ôn hòa; Hoàng đế cố gắng duy trì nguyên lý Henotikon hay "Chỉ dụ Hợp nhất" của Zeno và sự bình an của Giáo hội. Đến khi xảy ra những cuộc biểu tình bạo động của dân chúng Byzantine mới buộc Anastasius phải từ bỏ chính sách này và công nhận cương lĩnh của Miaphysite. Hậu quả là ông làm mất lòng các tỉnh ở châu Âu, lợi dụng điều này một người đầy tham vọng tên là Vitalianus quyết định nổi dậy chống lại triều đình, hơn nữa còn phái người sang cầu cứu sự trợ giúp của bầy người "Hung" (514–515); cuối cùng cuộc nổi loạn đã bị trấn áp thành công nhờ công lao của tướng Marinus đã giành thắng lợi trong một trận hải chiến ác liệt.

Vấn đề kế vị
Trong Anonymous Valesianus có nhắc đến một tài liệu nói về sự lựa chọn người nối ngôi của Anastasius về vấn đề kế vị: Hoàng đế không biết chọn ai trong số ba người cháu để kế thừa ngôi vị, do vậy ông mới nghĩ ra một cách là trước tiên để một bức chiếu thư dưới một cái trường kỷ và gọi những người cháu ngồi vào mấy cái ghế trong phòng; ngoài ra còn hai cái ghế khác; ông tin rằng người cháu nào ngồi lên cái trường kỷ đặc biệt đó thì mới có tư cách kế vị. Tuy nhiên, hai người cháu của ông lại cùng ngồi trên trường kỷ này và một người nữa với bức chiếu thư được che giấu vẫn để trống.

Rồi sau khi đưa vấn đề này trong lời cầu nguyện trước Chúa, Anastasius quyết định rằng người đầu tiên bước vào phòng của ông vào sáng hôm sau sẽ là vị Hoàng đế tiếp theo, và người đó chính là Justinus lúc này đang giữ chức trưởng quan vệ binh trong cung. Trên thực tế, Anastasius có lẽ chưa bao giờ nghĩ là sẽ chọn Justinus làm người nối ngôi, nhưng vấn đề đã được ông xác nhận sau khi mình qua đời. Vào cuối đời mình, Anastasius đã để lại trong quốc khố với số tiền dồi dào lên đến 23.000.000 solidi hoặc £ 320.000 lượng vàng là nền tảng cho sự thịnh trị thời Justinianus I.

Anastasius mất mà không có con cái nối dõi ở Constantinopolis vào ngày 9 tháng 7 năm 518 và được chôn cất tại Nhà thờ các Thánh Tông Đồ.

Tham khảo

Chú thích

 Les ancêtres de Charlemagne, 1989
 Continuité gentilice et continuité sénatoriale dans les familles sénatoriales romaines à l'époque impériale, 2000
 Continuité des élites à Byzance durante les siècles obscurs. Les princes caucasiens et l'Empire du VIe au IXe siècle, 2006

Liên kết ngoài

Nhà Leo
Sinh năm 430
Mất năm 518
Hoàng đế Byzantine thế kỷ thứ 5
Hoàng đế Byzantine thế kỷ thứ 6
Quan chấp chính Đế quốc La Mã
Chôn tại Nhà thờ các Thánh Tông Đồ
Người Illyria
Durrës
Nhân vật đến từ Durrës
Nhân vật trong chiến tranh La Mã–Ba Tư
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã


title: Justinus I

text:
Justinus I (, ; 450 – 527) là Hoàng đế Byzantine từ năm 518 đến 527. Khởi đầu theo đường binh nghiệp dần dần thăng quan tiến chức để rồi cuối cùng trở thành Hoàng đế, dù trên thực tế ông bị mù chữ và phải gần 70 tuổi thì ông mới lên ngôi trị vì. Triều đại của Justinus I đánh dấu cho sự sáng lập nhà Justinianus bao gồm người cháu giỏi giang Justinianus I và cả việc ban hành đạo luật nhằm nhấn mạnh ảnh hưởng của giới quý tộc La Mã cũ. Chính thất của ông là Hoàng hậu Euphemia.

Khởi nghiệp
Justinus lúc đầu chỉ là một người nông dân và người chăn lợn thuê xuất thân từ vùng nói tiếng Latinh là Dardania thuộc một phần của Giáo khu Illyria. Ông sinh ra trong một ngôi làng nhỏ gần Bederiana ở Naissus (nay là Niš, phía nam Serbia). Vốn là người La Mã gốc Thrace và đáng buồn thay, giống như đám bạn bè và các thành viên trong gia đình ông (gồm Zimarchus, Dityvistus, Boraides, Bigleniza, Savona, v.v.) đều mang cái tên Thracia và chẳng ai biết nói gì hơn là thứ tiếng Hy Lạp thô sơ. Người em gái Vigilantia (sinh vào khoảng năm 455) kết hôn với Sabbatius và có hai người con: Petrus Sabbatius Justinianus I (sinh năm 483) và Vigilantia (sinh khoảng năm 490), mà sau này được gả cho Dulcissimus và bà sinh ra Praejecta (khoảng năm 520) về sau kết hôn với Nguyên Lão nghị viên Areobindus và Justinus II (sinh khoảng năm 520).

Khi còn ở tuổi thiếu niên, ông và hai người bạn đã trốn thoát từ một cuộc xâm lược của quân rợ, sau đó cả nhóm đã chạy tới tị nạn ở Constantinopolis với một bộ đồ rách rưới vắt trên lưng và mang theo một bao toàn bánh mì. Vì kế sinh nhai nên Justinus sớm gia nhập quân đội và cũng nhờ tài năng và lòng quả cảm mà chẳng mấy chốc đã thăng chức tới đại tướng dưới thời Hoàng đế Anastasius I; Vào lúc Anastasius mất vào năm 518, ông đang giữ chức vụ có ảnh hưởng lớn trong triều là comes excubitorum tức chỉ huy đội cấm quân.

Trị vì
Nhờ vào vị trí chỉ huy cấm quân trong thành phố và việc hối lộ bằng quà cáp lẫn tiền bạc mà Justinus được quần thần ủng hộ trong cuộc bầu chọn làm Hoàng đế vào năm 518. Vì khởi đầu bằng binh nghiệp với một ít hiểu biết về thuật trị quốc nên ông đã khôn khéo vây quanh mình với các cố vấn đáng tin cậy làm chỗ dựa vững chắc. Nổi bật nhất trong số này tất nhiên là người cháu Flavius Petrus Sabbatius mà Hoàng đế nhận làm con nuôi và đổi sang tên Iustinianus (Justinianus). Triều đại của Justinus đáng chú ý vì vấn đề giải quyết sự kiện Đại ly giáo Acacianus giữa các nhánh phía đông và phía tây của Giáo hội Thiên chúa giáo La Mã. Là một tín đồ Công giáo mộ đạo, Justinus ủng hộ quan điểm của Rome về câu hỏi hai bản tính của Chúa Kitô và các nguyên tắc tổng quát hơn về quyền tối thượng của La Mã. Sự trì hoãn tạm thời của Giáo hội phương Đông đến Giáo hội phương Tây đã không thể kéo dài lâu được.

Dựa vào các tài liệu của nhà sử học Procopius cho biết rằng Justinianus trị vì đế quốc mang tên của người chú dưới triều đại của Justinus; tuy nhiên, có nhiều bằng chứng ngược lại. Thông tin từ cuốn Bí Sử (lịch sử bí mật) của Procopius được xuất bản sau khi ông mất. Lời bình phẩm của Procopius (mà tác phẩm cho thấy tác giả thất vọng nghiêm trọng với nhà cầm quyền đương thời) đã bác bỏ tác phẩm của mình vì là một nguồn tài liệu có thành kiến nặng nề, cay độc và khiêu dâm, nhưng không có nguồn tham khảo khác, những lời phê bình đã không thể làm mất uy tín một số điều xác nhận trong ấn phẩm. Tuy nhiên, trái với quyển Bí Sử, Justinianus không mang tên này khi kế vị cho tới một năm trước khi Justinus mất và ông đã tiêu tốn hết 3.700 lượng vàng trong một buổi lễ vào năm 520.

Năm 525, Hoàng đế ra lệnh bãi bỏ một đạo luật có hiệu quả cấm một thành viên thuộc tầng lớp nghị viên kết hôn với phụ nữ thuộc một tầng lớp thấp hơn trong xã hội, bao gồm cả rạp hát vốn chịu nhiều tai tiếng vào thời điểm đó. Sắc lệnh này đã mở đường cho Justinianus kết hôn với Theodora, nguyên là nữ diễn viên kịch câm và cuối cùng dẫn đến một sự thay đổi lớn về nạn phân biệt giai cấp cũ tại triều đình. Theodora giờ đây bình đẳng với Justinianus khiến bà có thể tham gia đóng góp vào việc nước với ảnh hưởng đáng kể. Cùng năm đó, thị trấn Anazarbus được Justinus I đổi tên thành Justinopolis nhằm vinh danh chính mình trước thần dân của Đế quốc Đông La Mã.

Cuối đời
Vào những năm cuối đời dưới thời Justinus được đánh dấu bởi những cuộc xung đột giữa người Ostrogoth và Ba Tư với Đế quốc Đông La Mã. Năm 526, sức khỏe của Justinus bắt đầu suy sụt rồi sau đó ông chính thức lập Justinianus làm đồng hoàng đế và vào ngày 1 tháng 4 năm 527 soạn chiếu thư chỉ định ông ta làm người kế vị. Đến ngày 1 tháng 8 cùng năm thì Hoàng đế qua đời và Justinianus chính thức lên ngôi Hoàng đế Đông La Mã.

Chú thích

Tham khảo
 Continuité des élites à Byzance durante les siècles obscurs. Les princes caucasiens et l'Empire du VIe au IXe siècle, 2006

Liên kết ngoài

 Bury, John Bagnall, History of the Later Roman Empire, Macmillan & Co., Ltd., 1923
 Evans, James Allan, "Justin I (518–527 A.D.)", De Imperatoribus Romanis, 1998
Gibbon, Edward, The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, vol. 4, chapter xl .
 Smith, "Justinus I.", Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology, 1870, v. 2, p. 677
Encyclopædia Britannica Justin I

Nhà Justinianus
Sinh năm 450
Mất năm 527
Hoàng đế Byzantine thế kỷ thứ 6
Comites excubitorum
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã


title: Carl von Horn

text:
Carl Graf von Horn (16 tháng 2 năm 1847 – 5 tháng 6 năm 1923) là một Thượng tướng<ref>[https://web.archive.org/web/20090720051841/http://www.geocities.com/capitolHill/Rotunda/2209/Bavaria.html Bavaria - war ministers], appointed on ngày 27 tháng 12 năm 1911.</ref> và Bộ trưởng Chiến tranh của Bayern từ ngày 4 tháng 4 năm 1905 cho đến ngày 16 tháng 2 năm 1912. Ông sinh ra tại Würzburg và từ trần tại München.<ref
name="HdBG">Horn, Karl Graf von , House of the Bavarian history (HdBG).</ref> Ông là con trai của Thượng tướng Bộ binh Carl FH von Horn và vợ của ông này là Maria Magdalena von Auernheimer. Không lâu sau khi được phong quân hàm Trung úy, von Horn đã tham chiến chống Phổ trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866. Về sau này, ông liên minh chiến đấu với quân đội Phổ trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), và được nhận Huân chương Thập tự Sắt hạng nhì vì thành tích của mình trong trận Villepion. Trước khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng, ông mang quân hàm Trung tướng và chỉ huy một sư đoàn tại Regensburg, nơi một con đường đã được đặt tên là Horn (Hornstraße'') để vinh danh ông.

Chú giải và chú thích

Bộ trưởng Chiến tranh Bayern
Tướng Bayern
Người Würzburg
Người Vương quốc Bayern
Sinh năm 1847
Mất năm 1923
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ


title: Parathion

text:
Parathion, hay parathion-ethyl hoặc diethyl parathion (tại Việt Nam được biết đến nhiều dưới tên gọi Thiophos), là một hợp chất phosphat hữu cơ. Nó là một thuốc trừ sâu và thuốc trừ ve bét rất mạnh. Nguyên ban đầu nó được IG Farben phát triển trong thập niên 1940. Nó cực độc với nhiều sinh vật, bao gồm cả người. Việc sử dụng parathion bị cấm hay hạn chế tại nhiều quốc gia, và đã có những đề xuất cấm sử dụng nó tuyệt đối. Hóa chất có quan hệ gần với nó là methyl parathion (Wofatox).

Tên khácCAS_56-38-2
 AAT
 AATP
 ACC 3422®
 Alkron®
 Alleron
 American Cyanamid 3422
 Aphamite®
 Aralo
 BAY 1605
 Bayer E-605
 Bladan F
 Bladan®
 Diethyl 4-nitrophenyl phosphorothioate
 Diethyl parathion
 Diethyl p-nitrophenyl phosphorothionate
 Diethyl p-nitrophenyl thionophosphate
 DNTP®
 DNTP Mixture
 E 605®
 E 605F
 E 605FT20
 Ecatox 20
 Ekatox
 Ekatox 20
 ENT 15108
 Ethyl parathion
 Ethylparathion
 Ethyl parathion®
 Etilon®
 Folidol
 Folidol®
 Folidol E
 Folidol E-605
 Folidol oil
 Fosferno®
 Fostox
 Galpar
 Gearphos
 Lirothion
 NA 2783
 Niran®
 Nitrostigmine
 NIUIF 100
 Nourithion
 NSC 8933
 O,O-Diethyl O-(4-nitrophenyl) phosphorothioate
 O,O-Diethyl O-(p-nitrophenyl) phosphorothioate
 O,O-Diethyl O-p-nitrophenyl thiophosphate
 O,O-Diethyl-O-(4-nitrophenyl)phosphorothioate
 Oleofos 20
 Oleoparathene
 Oleoparathion
 Orthophos®
 Pacol
 Paramar 50
 Paraphos
 Parathene
 Parathion
 Parathion [Phosphorothioic acid, O,O-diethyl-O-(4-nitrophenyl)ester]
 Parathion A
 Parathion-ethyl
 Paration
 Penncap E
 Phosphorothioic acid O,O-diethyl O-(4-nitrophenyl)ester
 Phosphorothioic acid, O,O-diethyl O-(4-nitrophenyl) ester
 Phosphorothioic acid, O,O-diethyl O-(p-nitrophenyl) ester
 Phosphorothioic acid, O,O-diethyl O-(p-nitrophenyl)ester
 RB
 Rhodiasol
 Rhodiatox
 Selephos
 Super Rodiatox
 Thiomex
 Thiophos
 Thiophos 3422
 UN 3018
 Vitrex

Lịch sử

Parathion do Gerhard Schrader phát triển cho tổ hợp công nghiệp hóa chất của Đức là hãng IG Farben vào thập niên 1940. Sau chiến tranh và sụp đổ của IG Farben do các vụ xử tội phạm chiến tranh, các nước đồng minh phương Tây đã chiếm lấy bằng sáng chế, và parathion được các công ty khác nhau tiếp thị trên khắp thế giới dưới các nhãn hiệu khác nhau. Nhãn hiệu phổ biến nhất tại Đức từng là E605 (bị cấm tại Đức sau năm 2002); nó không phải là một phụ gia thực phẩm theo "số E" như được sử dụng tại châu Âu ngày nay. "E" trong tên gọi E605 là viết tắt của Entwicklungsnummer trong tiếng Đức để chỉ "số phát triển").

Tính chất
Khi ở dạng tinh khiết, parathion là chất rắn kết tinh màu trắng, tuy nhiên nó thường được phân phối ở dạng chất lỏng màu nâu có mùi như trứng thối hay mùi tỏi. Thuốc trừ sâu này là khá bền vững, mặc dù trở thành sẫm màu khi bị phơi dưới ánh sáng.

Tổng hợp công nghiệp
Parathion được tổng hợp từ axit diethyl dithiophosphorric (C2H5O)2PS2H, là chất thu được từ xử lý P4S10 bằng ethanol (methanol được dùng khi điều chế methyl parathion). Axit diethyl dithiophosphorric được clo hóa để sinh ra diethylthiophosphorryl chloride, chất này sau đó được xử lý bằng natri 4-nitrophenolat (muối natri của 4-nitrophenol).

 2 (C2H5O)2P(S)SH + 3 Cl2 → 2 (C2H5O)2P(S)Cl + S2Cl2 + 2 HCl
 (C2H5O)2P(S)Cl + NaOC6H4NO2 → (C2H5O)2P(S)OC6H4NO2 + NaCl

Ứng dụng
Là một loại thuốc trừ dịch hại, parathion nói chung được sử dụng bằng cách phun/xịt. Nó thường được sử dụng cho bông, lúa và cây ăn quả. Nồng độ của dung dịch để dùng ngay thường là 0,05 tới 0,1%. Hóa chất này bị cấm sử dụng đối với nhiều loại cây cung cấp lương thực.

Khả năng diệt trừ sâu bọ
Parathion tác động lên enzym acetylcholinesterase, nhưng không trực tiếp. Sau khi sâu bọ nuốt phải (và cả con người do bất cẩn), parathion bị oxy hóa bởi các oxidase để tạo ra paraoxon, thay thế lưu huỳnh liên kết đôi bằng oxy.

(C2H5O)2P(S)OC6H4NO2 + 1/2 O2 → (C2H5O)2P(O)OC6H4NO2 + S

Este phosphat có tính hoạt hóa cao hơn trong các sinh vật so với este phosphorrothiolat, do các nguyên tử phosphor trở nên âm điện hơn.

Phân hủy
Sự phân hủy parathion tạo ra các sản phẩm có độ hòa tan trong nước cao hơn. Quá trình thủy phân khử hoạt tính của phân tử xảy ra tại liên kết aryl este tạo ra diethyl thiophosphat và 4-nitrophenol.
(C2H5O)2P(S)OC6H4NO2 + H2O → HOC6H4NO2 + (C2H5O)2P(S)OH
Sự phân hủy xảy ra trong các điều kiện kị khí thì lại khác. Nhóm nitro trên parathion bị khử thành amin.
(C2H5O)2P(S)OC6H4NO2 + 6 H → (C2H5O)2P(S)OC6H4NH2 + 2 H2O

An toàn
Parathion là một chất ức chế cholinesterase. Nói chung nó phá vỡ hệ thần kinh bằng cách ức chế acetylcholinesterase. Nó được hấp thụ qua da, màng nhầy và theo đường miệng. Parathion đã hấp thụ nhanh chóng bị chuyển hóa thành paraoxon, như mô tả trên đây. Phơi nhiễm paraoxon có thể gây ra đau đầu, co giật, suy giảm thị lực, nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy nặng, hôn mê, run rẩy, khó thở, và cuối cùng là phù phổi cũng như ngừng thở. Các triệu chứng ngộ độc kéo dài trong một khoảng thời gian đôi khi tới vài tháng. Thuốc giải độc phổ biến nhất và đặc hiệu là atropin, với liều dùng lên tới 100 mg mỗi ngày. Do atropin cũng có thể gây độc, người ta khuyến cáo nên sử dụng thường xuyên các liều nhỏ trong điều trị. Nếu ngộ độc ở người được phát hiện sớm và xử lý nhanh (atropin và hô hấp nhân tạo) thì tỷ lệ tử vong không cao. Sự thiếu hụt oxy sẽ dẫn tới thiếu oxy não và tổn thương não vĩnh viễn. Bệnh thần kinh ngoại vi bao gồm cả bại liệt được ghi nhận do các di chứng muộn hơn sau hồi phục từ ngộ độc cấp tính. Parathion cũng từng được dùng để tự vẫn hay đầu độc người khác có chủ định. Nó được biết đến như là "Schwiegermuttergift" (thuốc độc cho mẹ vợ/chồng) trong tiếng Đức. Vì lý do này, phần lớn các công thức điều chế đều chứa một loại thuốc nhuộm màu xanh để cảnh báo.

Parathion từng được sử dụng như một loại vũ khí hóa học, đáng chú ý nhất là do Selous Scouts thực hiện trong Chiến tranh du kích Rhodesia.

Dựa trên các nghiên cứu trên cơ thể động vật, parathion được Cục Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ coi là chất có khả năng gây ung thư ở người. Các nghiên cứu chỉ ra rằng parathion độc hại với thai nhi, nhưng không gây ra các dị tật sơ sinh.

Parathion được phân loại là chất gây ô nhiễm hữu cơ bền vững (POP) của Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc (UNEP) và lớp độc tính "Ia, Extremely Hazardous" (Ia. Cực kỳ Nguy hiểm) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Parathion rất độc đối với ong, cá, chim và các dạng sự sống hoang dã khác. Parathion có thể được thay thế bằng nhiều loại thuốc trừ sâu an toàn hơn và ít độc hại hơn (bao gồm các phosphat hữu cơ, cacbamat ít độc hại, hoặc bằng các pyrethroid tổng hợp).

Bảo vệ chống ngộ độc
Người làm việc/tiếp xúc với parathion phải có các trang thiết bị bảo hộ lao động tối thiểu như găng tay, khẩu trang lọc khí hay mặt nạ phòng độc, quần áo bảo hộ lao động. An toàn công nghiệp trong quá trình sản xuất đòi hỏi sự thông gió đặc biệt và đo đạc liên tục chỉ số ô nhiễm không khí nhằm đảm bảo không vượt quá mức phơi nhiễm được phép (PEL), cũng như chú ý đặc biệt tới vệ sinh cá nhân. Phân tích thường xuyên độ hoạt động của acetylcholinesterase trong huyết thanh của người lao động cũng mang lại lợi ích liên quan tới an toàn nghề nghiệp, do tác động của parathion có tính tích lũy. Nếu một phần của cơ thể bị ô nhiễm/tiếp xúc với parathion thì khu vực bị ô nhiễm này phải được loại tẩy rửa kỹ càng ngay lập tức. Ngoài ra, atropin được sử dụng như là thuốc giải độc đặc hiệu.

Đề xuất cấm
Theo tổ chức phi chính phủ Pesticide Action Network (PAN), parathion là một trong các loại thuốc trừ dịch hại nguy hiểm nhất. Tổ chức này cũng liệt kê parathion như là 'bad actor chemical'. Chỉ tính riêng tại Hoa Kỳ đã có trên 650 nông dân bị ngộ độc kể từ năm 1966, trong đó 100 người tử vong. Tại các quốc gia kém phát triển thì có lẽ còn có nhiều người bị ngộ độc tới mức tử vong/không tử vong hơn. Tổ chức Y tế Thế giới, PAN và nhiều tổ chức môi trường khác đã đề xuất một lệnh cấm chung toàn cầu. Hiện tại, việc sử dụng parathion bị cấm hoặc hạn chế tại 23 quốc gia và việc nhập khẩu hóa chất này là phạm luật tại 50 quốc gia.

Xem thêm
 Độc tính của thuốc trừ sâu đối với ong
 Methyl parathion

Ghi chú

Liên kết ngoài
 ATSDR - Methyl Parathion Expert Panel Report U.S. Department of Health and Human Services (phạm vi công cộng)
 Ethyl parathion:
 Methyl parathion:

Nhãn hiệu thuốc trừ sâu
Thuốc trừ sâu phosphat hữu cơ
Chất ức chế acetylcholinesterase
Phosphorrothioat
Nitrobenzen


title: Khủng hoảng thế kỷ thứ Ba

text:
Cuộc khủng hoảng thế kỷ thứ ba (còn gọi là "loạn sứ quân" hoặc "khủng hoảng hoàng đế") (235-284 CN) là giai đoạn mà đế quốc La Mã gần như sụp đổ dưới áp lực từ các cuộc xâm lược, nội chiến, bệnh dịch, và suy thoái kinh tế. Hoàng đế Alexander Severus bị ám sát năm 235, khởi đầu giai đoạn 50 năm loạn lạc khi mà các tướng lĩnh La Mã bắt đầu tự xưng đế.

Trong giai đoạn từ 258-260, đế quốc bị chia thành ba nhà nước độc lập: Đế quốc Gallia, bao gồm Gaul, Britannia và Hispania (một thời gian ngắn); đế quốc Palmyrene, bao gồm các tỉnh miền đông Syria Palaestina, Aegyptus; và năm giữa chúng là nhà nước La Mã chính thống. Aurelianus (270-275) thống nhất đế quốc nhưng cuộc khủng hoảng chỉ chính thức kết thúc sau khi Diocletianus lên ngôi và tiến hành cải cách vào năm 284.

Cuộc khủng hoảng đã dẫn đến những thay đổi sâu sắc trong tổ chức của đế quốc, xã hội, đời sống kinh tế và tôn giáo. Hầu hết các nhà sử học coi đây là giai đoạn chuyển tiếp giữa thời cổ đại và thời hậu cổ đại ở phương Tây.

Lịch sử
Năm 235, sau khi hoàng đế Alexander Severus bị chính quân đội của mình ám sát, nhiều quân đoàn La Mã bị đánh bại trong một chiến dịch chống lại các bộ tộc người Đức vốn hay cướp phá qua biên giới, trong khi hoàng đế lại tập trung chủ yếu vào các mối nguy hiểm đến từ đế chế Sassanid của người Ba Tư. Trong khi đang đích thân chỉ huy quân đội của mình, Alexander Severus đã viện tới biện pháp ngoại giao và nộp cống trong một nỗ lực để làm yên lòng các thủ lĩnh người Đức một cách nhanh chóng. Theo Herodian, cái giá mà ông ta phải trả đó là sự tôn trọng của quân đội, những người cảm thấy rằng họ cần phải được trừng phạt các bộ tộc người Đức vì đã xâm nhập vào lãnh thổ của Roma.

Trong những năm tiếp theo sau khi vị hoàng đế này qua đời, các tướng lĩnh của quân đội La Mã đã chiến đấu với nhau để tranh đoạt kiểm soát của đế quốc và bị bỏ quên nhiệm vụ của chính họ là phải ngăn chặn các cuộc xâm lược đến từ bên ngoài. Nhiều tỉnh đã trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công thường xuyên đến từ các bộ lạc ngoại quốc, chẳng hạn như người Carpi, Goth, Vandal, và Alamanni, dọc theo sông Rhine và sông Danube ở phía tây của đế quốc, cũng như các cuộc tấn công từ nhà Sassanid ở phía đông của đế quốc. Ngoài ra, trong năm 251, đại dịch Cyprian (có thể là bệnh đậu mùa) đã bùng phát, và nó đã gây ra tỷ lệ tử vong lớn mà có thể đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng phòng vệ của đế quốc.

Và vào năm 258, đế quốc La Mã đã bị tan vỡ thành ba quốc gia đối địch với nhay. Các tỉnh La Mã như Gaul, Britannia và Hispania đã tách ra và hình thành nên đế chế Gallia và hai năm sau đó vào năm 260, các tỉnh miền đông Syria, Palestine và Aegyptus trở thành Đế chế Palmyrene độc lập, để lại phần còn lại với đất Ý là trung tâm của đế quốc La Mã chính thống ở giữa.

Một cuộc xâm lược lớn của người Goth đã bị đánh bại trong trận Naissus trong năm 269. Chiến thắng này có ý nghĩa như bước ngoặt của cuộc khủng hoảng, khi một loạt các vị hoàng đế nhà binh cứng rắn và đầy nhiệt huyết lên nắm quyền. Những chiến thắng của hoàng đế Claudius II Gothicus trong hai năm tiếp theo đã đẩy lui quân Alamanni và khôi phục lại Hispania từ tay của đế chế Gallia. Khi Claudius qua đời trong năm 270 vì bệnh dịch, Aurelianus, viên tướng chỉ huy kỵ binh tại Naissus, đã lên kế vị ông làm hoàng đế và tiếp tục khôi phục lại đế quốc.

Aurelianus (270-275) đã trị vì xuyên suốt giai đoạn tồi tệ nhất của cuộc khủng hoảng, ông đã đánh bại người Vandal, người Visigoth, đế chế Palmyrene, người Ba Tư, và sau đó phần còn lại của đế chế Gallia. Vào cuối năm 274, đế quốc La Mã đã được thống nhất lại thành một thực thể duy nhất, và những đội quân biên phòng đã quay trở lại tại vị trí cũ của mình.

Ảnh hưởng kinh tế

Sự tan vỡ của hệ thống thương mại trong nước

Gia tăng chủ nghĩa địa phương

Xem thêm
 Bagaudae

Chú thích

Tham khảo

 Hekster, O., Rome and its Empire, AD 193-284 (Edinburgh 2008) ISBN 978 0 7486 2303 7
Klaus-Peter Johne (ed.), Die Zeit der Soldatenkaiser (Akademie Verlag, Berlin, 2008).
Alaric Watson, Aurelian and the Third Century (Taylor & Francis, 2004) ISBN 0-415-30187-4
John F. White, Restorer of the World: The Roman Emperor Aurelian (Spellmount, 2004) ISBN 1-86227-250-6
H. St. L. B. Moss, The Birth of the Middle Ages  (Clarendon Press, 1935, reprint Oxford University Press, January, 2000) ISBN 0-19-500260-1
Ferdinand Lot, End of the Ancient World and the Beginnings of the Middle Ages (Harper Torchbooks Printing, New York, 1961.  First English printing by Alfred A. Knopf, Inc., 1931).

Đọc thêm
 Crisis of The Third Century, Hugh Kramer.
Map , University of Calgary.
The Crisis of The Third Century , OSU.

Đế quốc La Mã thế kỷ 3


title: AC Ajaccio

text:
Athletic Club Ajaccio ( thường được gọi là AC Ajaccio hoặc chỉ đơn giản là Ajaccio) là một câu lạc bộ bóng đá Pháp có trụ sở tại thành phố Ajaccio trên đảo Corsica. Câu lạc bộ được thành lập vào năm 1910 và hiện đang chơi ở Ligue 1 của bóng đá Pháp. Chủ tịch câu lạc bộ là Alain Orsoni và đội đầu tiên được huấn luyện bởi Olivier Pantaloni. Hiện đội bóng không có huấn luyện viên.

Cầu thủ

Đội hình hiện tại
Tính tới 18 tháng 10 năm 2013.

Cho mượn

Những cầu thủ nổi tiếng
Cho tất cả các cầu thủ của AC Ajaccio, xem.
 Dominique Baratelli
 Rolland Courbis
 François M'Pelé
 Carl Medjani
 Dado Pršo
 Marius Trésor
 Sébastien Squillaci

Quản lý

Danh hiệu
Division 2 (Second Division)
Champions (2): 1966–67, 2001–02
Championnat National (Third Division)
Champions (1): 1997–98
Ligue de Corse (Corsican League)
Champions (9): 1920, 1921, 1934, 1939, 1948, 1950, 1955, 1964, 1994

Chú thích

Liên kết ngoài

Soccerway Profile

Câu lạc bộ bóng đá Pháp
Corse-du-Sud
Câu lạc bộ Ligue 2
Câu lạc bộ Ligue 1
Câu lạc bộ bóng đá thành lập năm 1910
Khởi đầu năm 1910 ở Pháp
Ajaccio
Câu lạc bộ bóng đá Corsica
Thể thao Corse-du-Sud


title: Đức Mẹ Cột Trụ

text:
Đức Mẹ Trụ Cột (Tiếng Tây Ban Nha: Nuestra Señora del Pilar) là tên được đặt cho Maria được cho là đã hiện ra một cách kỳ diệu ở Zaragoza, Tây Ban Nha vào thời kỳ sơ khai của Kitô giáo. Đức Mẹ Cột Trụ là Bổn Mạng của Tây Ban Nha, bảo vệ dân Tây Ban Nha và công đồng Tây Ban Nha. Đền thờ là Vương cung thánh đường Đức Mẹ Cột Trụ nằm bên bờ sông Ebro.

Cuộc hiện ra
Theo truyền thống Tây Ban Nha cổ xưa, vào ngày 2 tháng 1 40 AD, trong thời kỳ sơ khai của Kitô giáo, Giacôbê, một trong mười hai Tông đồ của Chúa Giêsu, đã đến rao giảng Tin Mừng ở vùng đất Caesaraugusta (tại Zaragoza), ở tỉnh Hispania của Đế quốc La Mã. Ở đây có rất ít người tin theo nên ông đã chán nản với sứ mệnh của mình. Trong khi ông đang cầu nguyện bên bờ sông Ebro cùng với một số đệ tử thì Đức Maria đã hiện ra một cách kỳ diệu trước mặt ông trên đỉnh một cột trụ cùng với các thiên thần ca hát. Maria đảm bảo với Giacôbê rằng những người dân sẽ được biến đổi và đức tin của họ sẽ mạnh mẽ như cột trụ mà Mẹ đang đứng trên. Mẹ cho ông một cột trụ làm biểu tượng và một hình ảnh bằng gỗ của mình. Giacôbê đã cho xây dựng một thánh đường tại chính nơi ông đã thấy Đức Maria hiện ra.

Người ta thường tin rằng Đức Mẹ hiện ra cho Giacôbê thông qua một khả năng "phân thân" kỳ diệu, bởi lẽ khi đó bà vẫn còn sống ở Êphêsô hoặc Jerusalem vào thời điểm xảy ra sự kiện hiện ra. Maria được cho là đã chết trong khoảng thời gian từ 3-15 năm sau khi Chúa Giêsu lên trời. Sau khi xây dựng thánh đường, Giacôbê trở về Jerusalem với một số đệ tử của ông, nơi ông đã tử vì đạo với hình thức bị chặt đầu vào năm 44 AD dưới triều Herod Agrippa. Có thuyết cho rằng, các môn đệ của ông đã lấy cắp thi hài và mang đến Tây Ban Nha His disciples allegedly returned his body to Spain..

Công nhận
Cuộc hiện ra của Đức Mẹ Cột Trụ được chấp nhận rộng rãi như một truyền thống thiêng liêng. Các Giáo hoàng từ rất sớm đã ban hành các sắc lệnh xác nhận tính xác thực của đền thờ và sự hiện ra của Maria. Giáo hoàng Calixtô III đã ban hành một sắc lệnh vào năm 1456 khuyến khích việc hành hương đến Đức Mẹ Cột Trụ. Trong đó cũng thừa nhận các phép lạ đã xảy ra trong đền thờ kính Đức Mẹ tại Tây Ban Nha. Thông qua sắc lệnh này mà tên Đức Mẹ Cột Trụ được khẳng định.

Tuy nhiên mâu thuẫn gay gắt đã phát sinh liên quan đến nguồn gốc thần kỳ của nhà thờ trong triều đại của Giáo hoàng Innôcentê XIII. Tây Ban Nha kêu gọi Tòa Thánh giải quyết những tranh cãi. Sau khi tiến hành một cuộc điều tra cẩn thận, một nhóm gồm mười hai vị hồng y đã thông qua một văn bản, được sự chấp thuận của Thánh Bộ Lễ Nghi vào ngày 7 tháng 8 năm 1723. Từ đó lễ Đức Mẹ Cột Trụ được tổ chức vào ngày 12 tháng 10. Giáo hoàng Clêmentê XII đã cho phép cử hành lễ Đức Mẹ Cột Trụ trong tất cả đế quốc Tây Ban Nha vào năm 1730. Trùng hợp với việc khám phá ra châu Mỹ, danh hiệu Đức Mẹ Cột Trụ sau đó được đặt là Bổn Mạng của toàn bộ Đế quốc Tây Ban Nha.

Miêu tả về Cột Trụ

Một Cột Trụ cùng với tượng Maria hiện đang được trung bày tại Vương cung thánh đường Cột Trụ. Nó được cho là cột trụ mà Maria đã để lại trong cuộc hiện ra, mặc dù có rất nhiều thiên tai đã xảy đến với nhà thờ. Một trận hỏa hoạn vào năm 1434 đã thiêu rụi nhà thờ trước khi nhà thờ hiện nay được xây dựng.

Hình ảnh của Maria hiện nay có thể hoặc không phải là bản gốc. Một số tài liệu cho rằng hình tượng bằng gỗ ban đầu đã bị phá hủy khi nhà thờ bị đốt cháy vào năm 1434, điều này mâu thuẫn với một vài tài liệu khác cho rằng nó vẫn là bức tượng ban đầu. Bức tượng Maria được làm bằng gỗ, đứng cao 39 cm (15 in) trên một trụ cột được làm bằng ngọc cao 6 feet (1,8 m). Bức tượng mô tả Mẹ Maria với Chúa Giêsu Hài Đồng trên cánh tay trái. Từ thế kỷ 16, cột trụ thường được bọc bởi một chiếc vải trùm được gọi là Manto (tiếng Anh: lớp vỏ). Nhìn chung, cột trụ được bảo vệ bởi một khung đồng và sau đó là một khung bạc. Lễ đội mũ triều thiên diễn ra vào năm 1905 dưới triều đại của Giáo hoàng Piô X. Triều thiên được thiết kế bởi Hầu tước Grini, trị giá 450.000 pesetas (£ 18.750, 1910).

Đền thờ
Việc xây dựng các nhà thờ hiện nay được bắt đầu vào năm 1681 và hoàn thành vào năm 1711. Sau đó được trùng tu vào thế kỷ 18 mở rộng kích thước như hiện nay: dài 130 mét (430 ft), rộng 67 mét (220 ft), có mười một mái vòm, bốn tháp chính, và mười tháp cửa trời. Nhà thờ được nâng lên hàng Tiểu vương cung thánh đường vào năm 1950 dưới triều giáo Hoàng Piô XII.

Trong cuộc nội chiến Tây Ban Nha, hai quả bom đã rơi trúng nhà thờ nhưng nó lại hỏng và không phát nổ. Sự kiện này được xem như một phép lạ, và những quả bom được trưng bày như một minh chứng.

Chú thích

Mẹ Maria
Danh hiệu Mẹ Maria


title: Karl von Brandenstein

text:
Karl Herman Bernhard von Brandenstein (27 tháng 12 năm 1831 tại Potsdam – 17 tháng 3 năm 1886 tại Berlin) là một tướng lĩnh trong quân đội Phổ, đã từng tham gia cuộc Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866 và Chiến tranh Pháp-Đức từ năm 1870 đến năm 1871. Ông là một trong những "á thần" của nhà chiến lược huyền thoại Helmuth von Moltke, hay nói cách khác là tay chân của vị "Thần" von Moltke.

Tiểu sử
Brandenstein đã học tập trong đội thiếu sinh quân và vào ngày 28 tháng 4 năm 1849, ông gia nhập Trung đoàn Phóng lựu Cận vệ Hoàng đế Alexander số 1 với tư cách là lính cầm cờ (Portepeefähnrich) tại kinh đô Berlin, và vào tháng 12 năm 1850 ông được phong cấp sĩ quan. Kể từ năm 1855 cho đến năm 1858, ông học tại Trường Chiến tranh Tổng hợp (Allgemeine Kriegsschule). Vào ngày 2 tháng 3 năm 1862, ông được lên quân hàm Đại úy và giữ một chức đại đội trưởng. Cùng năm đó, ông trở thành một giảng viên tại trường Kriegsschule ở Potsdam và một thời gian ngắn sau, vào ngày 3 tháng 10 năm 1863, ông được bổ nhiệm làm sĩ quan tham mưu (Generalstabsoffizier) trong Sư đoàn số 16.

Vào tháng 12 năm 1865, ông được đổi làm sĩ quan tham mưu cho Bộ Tổng chỉ huy Quân đoàn VIII. Sau đó, ông tham gia cuộc Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866 trong Bộ Chỉ huy tối cao của Binh đoàn Elbe (Elbarmee) và được thăng quân hàm Thiếu tá. Sau khi cuộc chiến tranh kết thúc, ông là sĩ quan của Bộ Tổng tham mưu trong Sư đoàn Đại Công quốc Hesse và đến tháng 6 năm 1868 ông được bổ nhiệm vào Bộ Tổng tham mưu.

Để chuẩn bị cho cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), ông đã vạch ra kế hoạch cho Khoa Đường sắt (Eisenbahnabteilung) trong Bộ Tổng tham mưu. Nhờ tài năng tổ chức của ông, các lực lượng của Đức đã được vận chuyển với tốc độ nhanh chóng trên biên giới với Pháp. Trong quá trình diễn ra chiến tranh, ông ở trong Đại bản doanh của quân đội Đức và trở thành một trong những cộng sự thân cận nhất của Thống chế Moltke. Vào tháng 5 năm 1871, ông được bổ nhiệm làm Trưởng khoa Đường sắt.

Vào ngày 18 tháng 1 năm 1875, Brandenstein được phong quân hàm Đại tá và vào ngày 15 tháng 6 năm đó, ông được nhận cấp bậc và quyền hạn của một Lữ đoàn trưởng. Sau khi được thăng cấp Thiếu tướng, ông buộc phải nghỉ hưu vào tháng 5 năm 1876 vì vấn đề sức khỏe. Sau khi hồi phục sức khỏe, ông trở lại quân ngũ, được lên quân hàm Trung tướng và bổ nhiệm làm Sư trưởng của Sư đoàn số 31.

Vào ngày 3 tháng 11 năm 1884, Wilhelm I, Vua Phổ và Hoàng đế Đức, đã bổ nhiệm ông vào chức vụ chỉ huy của Quân đoàn Công binh.

Karl von Brandenstein từ trần vào ngày 17 tháng 3 năm 1886 ở kinh đô Berlin.

Chú thích

Tham khảo
 Bernhard von Poten: Brandenstein, Karl Hermann Bernhard von. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 47, Duncker & Humblot, Leipzig 1903, S. 174 f.
 Heinz Kraft: Brandenstein, Karl Hermann Bernhard von. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 2, Duncker & Humblot, Berlin 1955, ISBN 3-428-00183-4, S. 517 f. (Digitalisat).
 Geschichte des Königl. Sächs. [i.e. Königlichen Sächsischen] 6. Infanterie-Regiments No. 105 und seine Vorgeschichte 1701-1887, Giesecke & Devrient, 1887.

Tướng Phổ
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Tướng Đức
Sinh năm 1831
Mất năm 1886
Người Đức


title: Chiến tranh Hán-Trọng Gia

text:
Chiến tranh Hán-Trọng Gia là một cuộc chiến đầu thời Tam Quốc giữa các quân phiệt nhân danh nhà Đông Hán chống lại triều đình Trọng Gia mà Viên Thuật xưng đế năm 197. Chiến dịch kết thúc bằng sự diệt vong của Viên Thuật.

Hoàn cảnh
Sau khi Đổng Trác bị các chư hầu chống lại phải mang triều đình nhà Đông Hán chạy về Tràng An, các chư hầu chia phe phái đánh lẫn nhau. Năm 191, Tôn Kiên nghe lời Viên Thuật đem quân tiến đánh Kinh Châu, chinh phạt Lưu Biểu, bị tử trận. Con Tôn Kiên là Tôn Sách phải nương nhờ Viên Thuật. Thuật bèn nhân cơ hội vợ Tôn Kiên là Ngô thị đem quan tài chồng về quê. Năm 197, được ngọc tỷ Viên Thuật kiêu ngạo muốn hư danh nên lên ngôi hoàng đế ở 2 quận ông cai trị tại Thọ Xuân (Hoài Nam). Viên Thuật không tìm được đồng minh, bị các quân phiệt cát cứ ở các châu lấy danh nghĩ phò Hán hợp binh đánh Viên Thuật.

Diễn biến

Hậu quả và ý nghĩa
Cuối cùng Viên Thuật bại trận, các chư hầu chiến thắng lại đánh nhau. Việc Viên Thuật xưng đế được cho là ngu ngốc khi ông chỉ mới có 2 quận không bằng các chư hầu như Tào Tháo, Viên Thiệu, Lã Bố, Tôn Sách,... lại càng bị các chư hầu hợp binh tiêu diệt kết thúc vương triều do Trọng Gia Hoàng Đế Viên Thuật lập nên.

Tham khảo

Nhà Hán


title: Abdellatif Kechiche

text:
Abdellatif Kechiche (, sinh 7 tháng 12 năm 1960) là Diễn viên, đạo diễn và biên kịch người Pháp gốc Tunisia.

Sự nghiệp
Ông sinh ra năm 1960 tại Tunisia bắt đầu sự nghiệp làm phim từ năm 2000. Vị đạo diễn này có đam mê với sân khấu từ nhỏ. Trước khi là một nhà biên kịch, đạo diễn, ông từng là Diễn viên trong những vở kịch và phim điện ảnh. Khi sự nghiệp Diễn viên đang khá tốt, Kechiche vẫn quyết định lùi cuộc sống vào đằng sau máy quay. Ông đã viết nhiều kịch bản để bán nhưng không thành. Nhưng vào năm 2000, với kịch bản La Faute à Voltaire (Lỗi của Voltaire), ông đã làm mê hoặc nhà sản xuất Jean Francois Lepetit và bộ phim đã giành giải Sư tử vàng tại LHP Vennice. Sau La Faute à Voltaire, ông tiếp tục cho ra lò những bộ phim: Games of love and chance (nhận giải César dành cho đạo diễn xuất sắc nhất - 2003), The Secret of the Grain (nhận giải César dành cho đạo diễn xuất sắc nhất - 2007)…

Tại Liên hoan phim Cannes 2013, phim Cuộc đời của Adèle, một bộ phim về đồng tính nữ do ông đạo diễn mang tên La vie d'Adèle đã đoạt Giải cành cọ vàng và giải FIPRESCI.

Đánh giá
 Review of The Secret of the Grain.

Chú thích

Liên kết ngoài

Đạo diễn điện ảnh Tunisia
Đạo diễn phim người Tunisia
Nhà biên kịch phim Tunisia