title: Shinko và phép lạ nghìn năm

text:
Shinko và phép lạ nghìn năm (tiếng Nhật: マイマイ新子と千年の魔法, マイマイしんことせんねんのまほう Hepburn: Mai Mai Shinko to Sennen no Mahō) là một bộ phim anime thực hiện bởi Madhouse và Shochiku đảm nhận phần phân phối công chiếu năm 2009. Bộ phim được làm dựa trên cuốn tiểu thuyết tự truyện Maimai Shinko (マイマイ新子) của Takagi Nobuko. Bộ phim lấy bối cảnh 10 năm sau thế chiến thứ hai tại một thị trấn tù túng nơi đã từng là nơi tập trung của những nhà phong kiến Nhật Bản với cốt truyện xoay quanh cuộc sống hằng ngày của cô bé tên Shinko người có trí tưởng tượng phong phú có thể thấy được hình ảnh quá khứ của thị trấn nhiều năm về trước và bạn bè của cô. Bộ phim cũng nói về cuộc sống của người sống trong thị trấn, những người luôn duy trì lối sống từ thời phong kiến vốn ăn rất sâu vào tiềm thức nhưng vẫn sẵn sàng giúp đỡ người khác.

Bộ phim đã ra mắt tại Liên hoan phim quốc tế Locarno ở Thụy Sĩ vào ngày 15 tháng 8 năm 2009. Sau đó công chiếu tại Nhật Bản lần đầu vào ngày 21 tháng 11 năm 2009, tuy nhiên vì lý do nào đó bộ phim lại chiếu rất hạn chế trong thời gian bảy tháng. Tại Việt Nam năm 2013, Liên hoan phim Nhật Bản "Thổi làn gió mới! Phim truyện và phim hoạt hình Nhật Bản 2013" do Lãnh sự quán Nhật Bản tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh đã trình chiếu bộ phim dưới tên gọi "Shinko và phép lạ nghìn năm".

Tổng quan

Sơ lược cốt truyện
Phim kể về câu chuyện của một cô bé 9 tuổi tên Shinko, một cô bé có một trí tưởng tượng phong phú đến tuyệt vời. Qua những câu chuyện do ông kể, cô bé hình dung ra được mọi thứ từ nghìn năm trước một cách vô cùng sống động. Và rồi một hôm, một cô bé nhút nhát tên là Kiiko từ Tokyo chuyển đến ngôi làng nhỏ bé của Shinko. Cũng từ đó nhờ vào trí tưởng tượng của Shinko mà câu chuyện về tình bạn bắt đầu, cả hai cùng đắm mình vào chuyến phiêu lưu về câu chuyện của nghìn năm trước. Mười năm sau khi kết thúc Thế chiến thứ hai, tại một thị trấn mới hình thành ở nông thôn, nơi xưa kia từng là kinh đô của phong kiến Nhật Bản, Shinko, một cô bé có trí tưởng tượng phong phú, luôn có giấc mơ về thị trấn khi nó hình thành một thiên niên kỷ trước. Cô bé kết bạn với Kiiko Shimazu, một cô bé nhút nhát cùng với người cha từ Tokyo chuyển đến ở thị trấn khi cha của Kiiko trở thành bác sĩ của nhà máy. Bộ phim nói về cuộc sống hàng ngày của hai cô bé như việc cùng chăm sóc một con cá vàng trong cái ao nuôi tạm; cùng tưởng tượng về một nàng công chúa trẻ lẻ loi trong tu viện đã từng sống ở thị trấn thời phong kiến; và cùng giúp đỡ một cậu bé đối phó với thảm kịch gia đình cậu…

Sản xuất
Madhouse đã công bố việc thực hiện bộ phim tại Hội chợ Anime Quốc tế Tokyo năm 2008 như một tác phẩm mới của Katabuchi Sunao. Katabuchi đã làm việc như một người viết kịch bản cho bộ anime Meitantei Holmes, trợ đạo diễn cho Majo no Takkyūbin cũng như là đạo diễn bộ phim Arite Hime của riêng mình tại Studio 4°C, Shinko và phép lạ nghìn năm là tác phẩm đầu ông hợp tác thực hiện với Madhouse. Để thực hiện bộ phim Katabuchi đã kết hợp các nhân viên dựng phim và họa sĩ của Madhouse với các cộng sự của mình tại Studio 4 °C. Trong nhóm làm phim có Tsuji Shigeto người từng làm trợ lý giám sát hình ảnh cho Metropolis đảm nhận việc thiết kế nhân vật trong khi Ozaki Kazutaka và họa sĩ của Studio 4 °C là Uratani Chie đảm nhận việc đạo diễn chuyển động. Tất cả đều đã từng làm việc chung với Katabuchi trong dự án Arite Hime. Uehara Shinichi là họa sĩ vẽ cảnh nền kỳ cựu của Madhouse thì đảm nhận vai trò đạo diễn nghệ thuật.

Phát hành
Shochiku đã giới thiệu trên mạng lưới trực tuyến để cho mọi người trên thế giới cũng như Nhật Bản biết về bộ phim. Bộ phim đã ra mắt tại Liên hoan phim quốc tế Locarno ở Thụy Sĩ vào ngày 15 tháng 8 năm 2009. Sau đó công chiếu tại Nhật Bản lần đầu vào ngày 21 tháng 11 năm 2009, tuy nhiên vì lý do nào đó bộ phim lại chiếu rất hạn chế trong thời gian bảy tháng. Vì thế doanh thu phòng vé của bộ phim khá thấp và bộ phim nằm trong danh sách các phim có doanh thu phòng vé dưới 300 triệu ¥ năm 2010. Bộ phim còn tham gia vào các liên hoan phim khác tại nhiều nước trên thế giới.

Kaze đã đăng ký để tiến hành phân phối bộ phim tại Pháp, Universum-Films đăng ký tại Đức và Mighty Media tại Đài Loan.

Âm nhạc
Bài hát chủ đề của phim là bài hát kết thúc có tên Kodomo no Sekai (こどものせかい) do Kotoringo trình bày. Obata Minako và Murai Shusei đảm nhận việc soạn nhạc cho phim. Album chứa các bản nhạc này đã phát hành vào ngày 05 tháng 11 năm 2009.

Đón nhận

Đánh giá
Mai Mai Shinko và phép lạ nghìn năm lấy bối cảnh Nhật Bản những năm 1950 và có cốt truyện xoay quanh một cô bé lớp ba vì thế bộ phim được đánh giá là có các điểm tương đồng với Tonari no Totoro của Miyazaki Hayao do Madhouse cũng từng hợp tác thực hiện dựng phim nhiều tác phẩm của Studio Ghibli. Alexandre Fontaine Rousseau tại Panorama-cinéma đã nhậc xét "Cả hai bộ phim đều nói về những cuộc phiêu lưu thời thơ ấu và các "phép thuật" được nhìn dưới ánh mắt ngây thơ. Với bộ phim trước thì thiên nhiên trở nên tuyệt vời, thì bộ phim này tất cả mọi thứ trên mặt đất đều có cuộc sống riêng và được thể hiện khéo léo bằng các hình ảnh động". Sean Uyehara người làm chương trình Liên hoan Phim hoạt hình Quốc tế San Francisco thì nói chủ đề bộ phim có âm hưởng của Miyazaki vốn thường xoay quanh các nhân vật trẻ em với nhận xét "Vào thời điểm mà những đứa trẻ nhận ra tính cách của mình, việc chúng phù hợp với xã hội như thế nào, cảm giác của sự đồng cảm, làm sao để ứng xử với sự giận dữ và thất vọng... Những đứa trẻ bắt đầu nhận thấy chúng ảnh hưởng đến những người xung quanh thế nào và ngược lại". Uyehara cũng chỉ ra sự khác biệt của hai tác phẩm là tác phẩm của Miyazaki "Thường mô tả thế giới tâm linh hay thế giới mộng mơ chân thực như thế giới thực" còn tác phẩm của Katabuchi thì có sự phân biệt rõ ràng giữa hai thế giới "Nó nghiêng về sự tưởng tượng hơn là sự thần bí".

Elisabeth Bartlett đã đề cập đến lý do để Uyehara yêu thích bộ phim này trong một lần phỏng vấn, là các chủ đề của bộ phim phản ánh những điều mà ông đã trải qua khi còn là một đứa bé 7 tuổi. Ronnie Scheib cũng nhận thấy chủ nghĩa hiện thực được mô tả trong trí tưởng tượng thời thơ ấu qua đánh giá "Khai thác khéo léo các biểu hiện của thời gian trên khuôn mặt, các chi tiết vụn vặt được chọn lọc cũng như sự đan chéo qua lại tất cả tập hợp lại đễ diễn tả chiều sâu cảm xúc kết hợp với một câu chuyện đơn giản về tình bạn thời con gái".

Bài phỏng vấn trên Variety đã đánh giá cao về kỹ năng đan chéo phức tạp của đạo diễn, khi thể hiện hai thế giới cách nhau cả ngàn năm. Nhận xét cô công chúa từ thời Heian trong bộ phim là "Một cô gái với tuổi và khuôn mặt mà họ không thể mô tả, được giữ tách biệt trong một thế giới song song như một bước nhảy vượt thời gian sáng tạo của Katabuchi". Thời gian trong thế giới này chỉ tồn tại trong suy nghĩ của Shinko với trỉ tưởng tượng của cô. Cả hai bài phỏng vấn của Variety và bài đánh giá của Chris Knipp đều nói đến "Câu chuyện của những trẻ" này cũng có những mảng tối, vốn được pha trộn một cách khéo léo để mang đến một cái nhìn thực tế. Nơi những mảng tối cùng sự phức tạp của cuộc sống trong thế giới người lớn mở ra và những đứa trẻ bắt đầu khám phá nó với hình thức "Thảm kịch nhưng cũng có sự ân cần". Và từ đó những đứa trẻ nhận ra "Tốt và xấu không thực sự có sự phân biệt rõ rệt với nhau". Với quan điểm này, kỹ năng kể truyện của Katabuchi cho phép ông thể hiện "Bầu không không khí của sự vỡ mộng sau chiến tranh không ảnh hưởng nhiều đến những hình ảnh thể hiện dưới những cái nhìn ngây thơ".

Shinko dần nhận ra thực tế của cuộc sống và việc đó mang đến một cú sốc và sự thất vọng, nhưng cũng từ đó mà cô bé nhận ra phép thuật của mình có thể không có thật. Thông qua chiều sâu của cốt truyện "Không phải bộ phim hay kịch bản cố thuyết phục bất kỳ ai, dù vậy sự vui vẻ và khả năng cười không bao giờ mất đi". Chris Knipp cho rằng điểm hấp dẫn và thú vị nhất về bộ phim là "Cách nó di chuyển giữa thực và ảo, lạc quan và buồn, trong khi vẫn duy trì hình ảnh đơn giản của thời thơ ấu". Trong một mặt khác lớn hơn, bộ phim của Katabuchi miêu tả Nhật Bản trong những năm 50 "Kẹt giữa một quá khứ phong kiến huy hoàng và sự phân biệt giai cấp cứng ngắc với sự ảnh hưởng của phương Tây và các địa vị xã hội không rõ ràng trong tương lai", nó đã thể hiện "Sự kết hợp và mâu thuẫn giữa Đông và Tây một cách rõ nét đáng ngạc nhiên". Không có gì được khắc trên đá mãi mãi, thực tế cuộc sống sẽ tác động đến mọi người kể cả nhân vật chính khi thời điểm đến. Các sự việc đó trông có vẻ như "Đáng ngạc nhiên và không thể tránh khỏi" và cuối cùng người xem sẽ thấy cuộc sống sẽ vẫn tiếp diễn như nó vẫn đang tồn tại.

Danh hiệu
Bộ phim đã được tuyên bố chiến thắng Giải xuất sắc tại Liên hoan Nghệ thuật Truyền thông lần thứ 14 tại Nhật Bản cũng như tại Liên hoan Cine Junior tại Pháp năm 2010. Bộ phim đã thắng Giải phim hoạt hình xuất sắc nhất cũng như Giải thưởng BETV cho danh hiệu đó tại Liên hoan phim Hoạt hình Brussels tại Bỉ. Ngoài ra bộ phim còn được đề cử cho giải Phim hoạt hình xuất sắc nhất tại lễ trao giải Điện ảnh châu Á Thái Bình Dương lần thứ 4. Tại Liên hoan phim Fantasia tại Montréal, Canada bộ phim đã thắng Giải phim hoạt hình xuất sắc nhất năm 2010.

Chú thích

Liên kết ngoài
Official Site

Shochiku Co. Ltd Trailer

Anime năm 2009
Phim năm 2009
Phim lấy bối cảnh năm 1955
Phim lấy bối cảnh ở Nhật Bản
Madhouse (công ty)


title: Vạn Tu

text:
Vạn Tu (, ? – 26), tự Quân Du, người Mậu Lăng, Phù Phong, tướng lĩnh, khai quốc công thần nhà Đông Hán, một trong Vân Đài nhị thập bát tướng.

Cuộc đời và sự nghiệp
Trong những năm Canh Thủy (23 -25), Vạn Tu quy hàng Lưu Tú, được nhiệm mệnh làm Tín Đô huyện lệnh. Năm thứ 2 (24), ông cùng Tín Đô thái thú Nhiệm Quang, Đô úy Lý Trung nghênh tiếp Lưu Tú, chạy đến huyện Kế , từ đấy tiến vào Tín Đô. Vạn Tu được bái Thiên tướng quân, phong Tạo Nghĩa hầu. Sau khi công phá đô thành Hàm Đan của Vương Lang, được nhiệm mệnh làm Hữu tướng quân.

Năm Kiến Vũ đầu tiên (25), Vạn Tu là một trong 11 viên đại tướng dưới quyền Đại tư mã Ngô Hán vây đánh Chu Vĩ đang cố thủ Lạc Dương. Năm sau (26), được đổi phong Hòe Lý hầu, cùng Kiên Đàm bình định Nam Dương. Khi đang vây chặt Uyển Thành, bệnh mất trong quân. Con là Phổ kế tự.

Tham khảo
 Hậu Hán thư
 Tư trị thông giám

Chú thích

Vân Đài nhị thập bát tướng
Năm sinh thiếu
Mất năm 26
Người Thiểm Tây


title: Giống cái

text:
Con cái hay giống cái (♀) là một trong hai giới tính của các sinh vật có hình thức sinh sản hữu tính, đây là giới tính chịu chức năng sinh lý tạo ra trứng. Mỗi trứng chỉ có thể kết hợp với một tinh trùng, quá trình này gọi là sự thụ tinh. Hầu hết ở các loài động vật hữu nhũ giống cái, bao gồm cả nữ giới đều có nhiễm sắc thể X, đây là nhiễm sắc thể chịu trách nhiệm cho việc sản sinh ra lượng lớn hormon estrogen để tạo các đặc điểm đặc trưng cho giống cái. Sự phân biệt đực - cái không chỉ giới hạn ở động vật còn mở rộng cho nhiều loài khác như thực vật.

Không phải tất cả các loài sinh vật đều có chung các yếu tố quy định giới tính. Ở hầu hết động vật, kể cả con người, việc xác định giới tính nằm ở di truyền. Tuy vậy ở một số loại khác nó có thể tùy thuộc vào các yếu tố như môi trường sống, xã hội hay một số nhân tố khác.

Từ female (con cái, giống cái, nữ giới) bắt nguồn từ từ Latin femella (có nghĩa là "phụ nữ" và được biến thể từ từ gốc femina)  và không hề có liên hệ với từ male. Female (nữ giới), khái niệm sinh học, cũng có thể dùng để nói về giới, khái niệm về xã hội.

Những đặc điểm nổi bật
Trong hệ thống sinh sản dị giao, giống cái có giao tử là tế bào trứng, to hơn so với giao tử tinh trùng của giống đực. Một cá thể giống cái không thể sinh sản hữu tính mà không kết hợp với giao tử giống đực (trừ khi đó là sinh sản đơn tính). Một số sinh vật vừa có thể sinh sản hữu tính vừa có thể sinh sản vô tính.

Không hề có tồn tại các cơ chế di truyền đằng sau sự khác biệt giới tính giữa các loài khác nhau. Hơn nữa, có vẻ như sự hiện hữu của hai giới tính đã tiến hóa nhiều lần một cách độc lập giữa các dòng dõi tiến hóa khác nhau. Các hình thức sinh sản hữu tính bao gồm:

 Các loài đẳng giao với hai hoặc nhiều hơn hai kiểu giao phối có các giao tử giống nhau về hình dáng và hành vi (nhưng khác nhau ở cấp độ phân tử),
 Các loài dị giao với các giao tử của giống cái và giống đực,
 Các loài noãn giao, bao gồm con người, có giao tử cái lớn hơn rất nhiều so với giao tử đực và không có khả năng tự di chuyển. Có quan điểm cho rằng hình thức sinh sản này có thể diễn ra là nhờ vào sự khống chế vật lý trên các cơ chế, mà thông qua đó việc sinh sản hữu tính được thực hiện khi hai giao tử kết hợp với nhau.

Ngoại trừ điểm khác biệt mang tính định hình về loại giao tử được tạo thành, sự khác nhau giữa giống đực và giống cái của một dòng họ không thể được phỏng đoán dựa trên các khác biệt ở dòng họ khác. Khái niệm trên không chỉ hiện hữu ở động vật; chytrids (một ngành của giới nấm), tảo silic, oomycota (vi sinh vật nhân thực), và thực vật có phôi (embryophyte), và nhiều loài khác cũng sinh ra tế bào trứng (noãn). Đối với thực vật có phôi, giới tính sinh học, giống cái và giống đực, không chỉ chỉ định cấu trúc, sinh vật nào sẽ sẽ sản sinh ra trứng (noãn) hoặc tính trùng, mà còn chỉ định cả cấu trúc của thể bào tử - trạng thái đa bào lưỡng bội quyết định nên những bộ phận/cây đực và cái trong sinh sản hữu tính ở thực vật.

Động vật hữu nhũ giống cái

Đặc tính giúp phân biệt lớp thú (Mammalia) với các lớp khác chính là sự hiện hữu của tuyến vú.  Tuyến vú chính là tuyến mồ hôi đã qua biến đổi để có thể sản sinh ra sữa - nguồn nuôi dưỡng các con non vừa chào đời. Chỉ động vật hữu nhũ (động vật có vú) mới có thể tạo ra sữa. Sự hiện diện của tuyến vú ở người là rõ ràng và dễ nhận thấy nhất. Do cơ thể nữ giới có một lượng lớn mô mỡ nằm gần đầu vú (nhũ hoa) nên phần ngực của nữ giới nhô lên, lộ rõ. Mọi động vật hữu nhũ đều có tuyến vú; tuy nhiên, tuyến vú ở giống đực của lớp động vật hữu nhũ lại không có mấy chức năng.

Hầu hết động vật hữu nhũ giống cái có hai bản sao của nhiễm sắc thể X trái ngược với giống đực chỉ có một nhiễm sắc thể X và nhiễm sắc thể Y với kích thước nhỏ hơn; một số động vật hữu nhũ, ví dụ như thú mỏ vịt, lại có các tổ hợp nhiễm sắc thể giới tính khác biệt. “Nhằm ngăn chặn các tế bào của con cái có gấp đôi lượng sản phẩm từ gen X, so với con đực, một bản sao của nhiễm sắc thể giới tính X tại từng tế bào của con cái sẽ bị bất hoạt". Đối với động vật hữu nhũ có nhau thai, trong  từng tế bào của con cái, một nhiễm sắc thể X ngẫu nhiên sẽ bị bất hoạt. Trong khi đó, ở động vật hữu nhũ có túi, nhiễm sắc thể X được nhận từ bố sẽ luôn bị bất hoạt. Ngược lại, ở một số loài chim và bò sát, giống cái lại có cặp nhiễm sắc thể giới tính dị hợp - một nhiễm sắc thể Z và một nhiễm sắc thể W; trong khi, giống đực lại mang hai nhiễm sắc thể Z. Tình trạng liên giới cũng có thể là nguyên nhân đằng sau sự xuất hiện của các tổ hợp nhiễm sắc thể giới tính khác thường. Ví dụ, các cá thể mang tổ hợp XO và XXX và vẫn được xem là giống cái do không mang nhiễm sắc thể giới tính Y; tuy nhiên, tồn tại ngoại lệ với các cá thể mắc các đột biến về gen thuộc cặp nhiễm sắc thể XY khi còn trong tử cung và cũng được xem là giống cái. Ngoài ra, các trường hợp trên thường không có khả năng sinh sản.

Động vật hữu nhũ giống cái đẻ con, nhưng bộ đơn huyệt của lớp hữu nhũ là ngoại lệ khi các động vật của bộ này đẻ trứng. Tuy nhiên, một số loài, chẳng hạn như cá bảy màu, tuy không phải động vật hữu nhũ nhưng lại có cấu trúc sinh sản tương tự; trứng của một số loài, điển hình là cá mập, nở ngay trong chính cơ thể của con mẹ khiến chúng dù không phải là động vật hữu nhũ nhưng lại đẻ ra con non.

Nguồn gốc và phạm vi sử dụng của từ
Từ female (con cái, giống cái, nữ giới) xuất phát từ danh từ femella trong tiếng Latin, dạng số ít của femina, có nghĩa là "phụ nữ". Về nguồn gốc, từ female vốn không có liên hệ với từ male (con đực, giống đực, nam giới), tuy vậy vào cuối thế kỷ 14, cách đánh vần của từ này trong tiếng Anh đã được thay đổi để khớp với cách đánh vần của từ male. Từ female có thể đề cập đến cả giới tính lẫn giới hoặc một loại hình dạng của đầu nối.

Kí hiệu
Biểu tượng ♀ (Unicode: U+2640 Mã thay thế: Alt + 12), một hình tròn kèm chữ thập nhỏ bên dưới, thường được sử dụng để đại diện cho nữ giới. Joseph Justus Scaliger từng từng suy đoán rằng biểu tượng này có liên quan đến thần Vệ nữ - nữ thần sắc đẹp, vì nó giống với một chiếc gương đồng có tay cầm. Tuy nhiên, các học giả hiện đại cho rằng điều đó là viển vông, và quan điểm vững chắc nhất là biểu tượng nam và nữ bắt nguồn từ hiện tượng nối âm trong chữ viết Hy Lạp của tên bằng tiếng Hy Lạp của các hành tinh Thouros (Sao Hỏa) và Phosphoros (Sao Kim).

Xác định giới tính
Giới tính của một sinh vật cụ thể có thể được xác định bởi một số yếu tố. Điều này có thể được xác định do di truyền hoặc do môi trường, hoặc có thể thay đổi tự nhiên trong quá trình sống của sinh vật. Mặc dù hầu hết các loài chỉ có hai giới tính (hoặc đực hoặc cái), động vật lưỡng tính có cả cơ quan sinh sản đực và cái.

Xác định do di truyền
Giới tính của hầu hết các loài động vật có vú, bao gồm cả con người, được xác định về mặt di truyền bởi hệ thống xác định giới tính XY trong đó con đực có nhiễm sắc thể giới tính X và Y (trái ngược với X và X). Trong quá trình sinh sản, con đực đóng góp một tinh trùng X hoặc một tinh trùng Y, trong khi con cái luôn đóng góp một quả trứng X. Tinh trùng Y và trứng X sinh ra nam, trong khi tinh trùng X và trứng X sinh ra nữ. Hệ thống xác định giới tính ZW, nơi con đực có nhiễm sắc thể giới tính ZZ (trái ngược với ZW), được tìm thấy ở chim, bò sát và một số côn trùng và sinh vật khác. Các thành viên của bộ cánh màng, chẳng hạn như kiến và ong, được xác định bởi thể đơn bội, trong đó hầu hết các con đực là đơn bội và con cái và một số con đực bất thụ là lưỡng bội.

Xác định do môi trường
Con non của một số loài phát triển thành giới tính này hay giới tính khác tùy thuộc vào điều kiện môi trường nơi chúng sinh sống, ví dụ: giới tính của nhiều cá sấu bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ của trứng của chúng. Các loài khác (chẳng hạn như cá bống tượng) có thể biến đổi, khi đã trưởng thành, từ giới tính này sang giới tính khác để đáp ứng các điều kiện sinh sản tại khu vực (chẳng hạn như sự thiếu hụt con đực trong thời gian ngắn).

Xem thêm
 Giống đực
 Nữ giới
 Nam giới
Mặt nữ tính
Tính nữ
Thai kì
Giới
Con gái
Phu nhân
Womyn (phụ nữ trong các phong trào nữ quyền)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh học
Giới tính
Nữ giới
Giống cái
Giới tính (xã hội học)


title: Gấu mèo

text:
Gấu mèo (danh pháp hai phần: Procyon lotor) là một loài động vật có vú bản địa Bắc Mỹ. Đây là loài lớn nhất trong họ Gấu mèo (Procyonidae). Loài này có thân dài 40–70 cm, cân nặng 3,5–9 kg. Chúng hoạt động về đêm, chúng chủ yếu ăn thịt, với một chế độ ăn bao gồm khoảng 40% động vật không xương sống, 33% thức ăn thực vật và động vật có xương sống 27%. Bộ lông có màu xám, trong đó gần 90% là lông dưới rậm rạp, cách ly chống lại thời tiết lạnh. Hai đặc tính nổi bật nhất của loài là bàn chân trước cực kỳ khéo léo và mặt nạ trên khuôn mặt, đó là các chủ đề trong thần thoại của một số bộ lạc da đỏ Mỹ. Gấu mèo được ghi nhận là có trí thông minh, với nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng chúng có thể nhớ nhiều cách để thực hiện nhiệm vụ lên đến ba năm sau đó.

Môi trường sống
Các môi trường sống ban đầu của gấu mèo là rừng lá sớm rụng và rừng hỗn hợp của Bắc Mỹ, nhưng nhờ khả năng thích nghi, chúng đã mở rộng phạm vi đến khu vực miền núi, đầm lầy ven biển, và các khu vực đô thị, nơi chúng bị nhiều chủ nhà xem là loài gây hại. Do kết quả của sự thoát ra và du nhập có chủ ý vào giữa thế kỷ 20, Gấu mèo cũng phân bố trên toàn lục địa châu Âu, khu vực Kavkaz và Nhật Bản.

Tập tính
Mặc dù trước đây được cho là loài đơn độc, có bằng chứng cho thấy gấu mèo Bắc Mỹ tham gia vào các tập tính xã hội cụ thể theo giới tính. Các con cái có quan hệ họ hàng thường xuyên chia sẻ một khu vực chung, trong khi các con đực không có quan hệ họ hàng sống cùng nhau trong các nhóm lên tới bốn con để duy trì vị thế của chúng với những con đực xa lạ trong mùa giao phối cũng như trước những kẻ xâm lược tiềm năng khác. Kích thước phạm vi sinh sống là khác nhau ở bất cứ nơi nào, từ 3 ha (7 mẫu Anh) cho các con cái ở vùng đô thị cho đến 50 km² đối với các con đực trong vùng thảo nguyên (20 dặm vuông). Sau một thời gian mang thai khoảng 65 ngày, 2-5 con non được sinh ra vào mùa xuân. Các con non sau đó được con mẹ nuôi dưỡng cho đến khi phân tán vào cuối mùa thu. Mặc dù người ta biết rằng Gấu mèo nuôi nhốt đã đạt tuổi thọ hơn 20 năm, tuổi thọ trung bình trong tự nhiên chỉ 1,8 đến 3,1 năm. Trong nhiều khu vực, việc săn bắn và chấn thương do xe cộ cán là hai nguyên nhân gây tử vong phổ biến nhất.

Gấu mèo và con người

Đồ ăn
Trong khi chủ yếu bị săn bắn để lấy bộ lông của chúng, gấu mèo cũng là một nguồn thực phẩm cho người dân bản địa và người Mỹ và gấu mèo nướng là một món ăn truyền thống ở các trang trại Mỹ. Thịt thường được sử dụng làm bữa ăn lễ hội. Gấu mèo được nô lệ tại Mỹ ăn vào dịp Giáng Sinh, nhưng không nhất thiết phải là món ăn của người nghèo hoặc vùng nông thôn; trong những năm đầu ở San Francisco người ta ăn thịt gấu mèo ở nhiều nơi, và Rebecca - con gấu mèo thú cưng của Tổng thống Mỹ Calvin Coolidge - nguyên đã được gửi để làm món ăn tại tiệc Lễ Tạ Ơn của Nhà Trắng. Ấn bản đầu tiên của The Joy of Cooking, phát hành vào năm 1931, có một công thức để chế biến thịt gấu mèo.

Bởi vì gấu mèo thường được cho là đáng yêu, dễ thương, và/hoặc loài hiểm ác, nên ý tưởng ăn thịt chúng là đáng kinh tởm đối với những người tiêu dùng trào lưu chính thống. Tuy nhiên, hàng ngàn con Gấu mèo vẫn bị ăn thịt mỗi năm tại Hoa Kỳ. Mặc dù tiệc thịt gấu mèo tại Delafield đã là một sự kiện hàng năm từ năm 1928, ẩm thực sử dụng của nó chủ yếu được xác định với các khu vực nhất định ở miền Nam Hoa Kỳ như Arkansas, nơi "Gillett Coon Super" là một sự kiện chính trị quan trọng.

Thú cưng

Như với hầu hết các vật nuôi lạ, việc sở hữu một con Gấu mèo thường phải mất một số lượng đáng kể thời gian và kiên nhẫn. Gấu mèo có thể hành động thất thường và mạnh mẽ và có thể khá khó khăn để dạy chúng tuân thủ và hiểu các lệnh. Các nơi mà gấu mèo được giữ như là vật nuôi không bị cấm, chẳng hạn như tại Wisconsin và các tiểu bang Hoa Kỳ khác, cần phải có một giấy phép nuôi vật cưng lạ.

Gấu mèo thuần thục tính dục thường có hành vi hung hăng tự nhiên như cắn trong mùa sinh sản. Thiến chúng vào khoảng năm hoặc sáu tháng tuổi làm giảm cơ hội phát triển hành vi hung hăng Những con gấu mèo có thể trở nên béo phì và bị rối loạn khác do chế độ ăn uống nghèo và thiếu vận động . Khi được cho ăn với thức ăn cho mèo trong một thời gian dài, Gấu mèo có thể phát triển bệnh gout. Đối với các kết quả nghiên cứu về hành vi xã hội của chúng, quy định của pháp luật ở Áo, Đức yêu cầu phải nuôi ít nhất hai cá thể để tránh làm chúng cô đơn. Gấu mèo thường được nuôi trong một trại đồn điền (trong nhà hoặc ngoài trời), cũng là một yêu cầu pháp lý ở Áo và Đức, hơn là trong các căn hộ nơi tò mò tự nhiên của chúng có thể dẫn đến thiệt hại tài sản.

Tham khảo

L
Động vật đô thị
Động vật ăn xác chết
Động vật có vú Guatemala
Động vật có vú Costa Rica
L
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật có vú châu Á
Loài động vật có vú xâm hại
Động vật có vú Trung Mỹ
Động vật có vú châu Âu
Động vật có vú Bắc Mỹ


title: Họ Gấu mèo

text:
Họ Gấu mèo (danh pháp khoa học: Procyonidae) là một họ Tân Thế giới thuộc Bộ Ăn thịt. Họ này bao gồm gấu mèo, coati, kinkajou, gấu đuôi bờm, mèo gấu, mèo đuôi vòng và cacomistle. Các loài thuộc họ này sống trong một loạt các môi trường khác nhau và thông thường là động vật ăn tạp.

Phân loại
Đã có sự không chắc chắn đáng kể trong lịch sử về việc phân loại chính xác cho một số thành viên của họ này. Gấu trúc đỏ trước đây được xếp vào họ này, nhưng hiện nay nó được phân loại vào trong họ riêng của chính nó, họ Ailuridae, dựa trên các nghiên cứu sinh học phân tử. Tình trạng của các loài gấu đuôi bờm khác nhau đã bị tranh cãi: một số người xem tất cả chúng là phân loài của Bassaricyon gabbii trước khi dữ liệu trình tự ADN kiểm chứng điều này là sai.

Sơ đồ phân loại truyền thống được hiển thị bên dưới là sơ đồ trước sự phát triển vượt bậc gần đây của con người về sự hiểu biết mặt phát sinh chủng loài của các loài trong họ Gấu mèo dựa trên phân tích trình tự di truyền. Nhóm phân loại lỗi thời này gộp loài kinkajou và mèo đuôi bờm lại với nhau trên cơ sở tương đồng về mặt hình thái mà ngày nay được biết đến là một ví dụ cho sự tiến hóa song song. Tương tự, các loài coati được phân loại là có họ hàng gần gũi với gấu mèo, nhưng trong thực tế chúng gần gũi nhất với loài mèo đuôi bờm. Hình dưới bên phải là một bản sao cho thấy kết quả của các nghiên cứu phân tử gần đây. Chi Nasuella không được bao gồm trong các nghiên cứu này, nhưng trong một nghiên cứu riêng đã được tìm thấy có liên quan đến Chi Nasua.

 HỌ PROCYONIDAE
Phân họ Procyoninae (9 loài trong 4 chi)
Tông Procyonini
Phân tông Procyonina
 Gấu mèo, Procyon
 Gấu mèo ăn cua, Procyon cancrivorus
 Gấu mèo Cozumel, Procyon pygmaeus
 Gấu mèo thông thường, Procyon lotor
 Phân tông Nasuina
Nasua
Coati đuôi vòng, Nasua nasua
 Coati mũi trắng, Nasua narica
 Nasuella
 Coati núi phương Tây, Nasuella olivacea
 Coati núi phương Đông, Nasuella meridensis
 Tông Bassariscini
Bassariscus
 Mèo đuôi vòng, Bassariscus astutus
 Cacomistle, Bassariscus sumichrasti
 Phân họ Potosinae (5 loài trong 2 chi)
Potos
 Kinkajou, Potos flavus
 Bassaricyon
Gấu đuôi bờm phương Bắc, Bassaricyon gabbii
Gấu đuôi bờm đất thấp phương Đông, Bassaricyon alleni
Gấu đuôi bờm đất thấp phương Tây, Bassaricyon medius
 Mèo gấu, Bassaricyon neblina

Phát sinh chủng loài
Một số nghiên cứu phân tử gần đây đã giải quyết các mối quan hệ phát sinh chủng loài giữa các loài trong Họ Gấu mèo, như được minh họa trong biểu đồ dưới đây.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Họ động vật có vú


title: Trận Arausio

text:
Trận Arausio bùng nổ vào ngày 6 tháng 10 năm 105 trước Công nguyên, tại địa điểm giữa thị trấn Arausio (Orange, Vaucluse ngày nay) và sông Rhône. Hai đạo quân La Mã dưới quyền Thống đốc Quintus Servilius Caepio và Tổng tài Gnaeus Mallius Maximus đã dàn trận đánh các bộ lạc di trú của người Cimbri dưới quyền Boiorix và người Teuton. Tuy nhiên, sự mâu thuẫn sâu sắc giữa hai vị tướng đã khiến cho các đạo quân La Mã không thể hợp đồng, và kết quả là thảm bại của họ. Thảm họa này tạo điều kiện cho Gaius Marius lên nắm quyền và tiến hành những canh tân về tổ chức và hệ thống tuyển quân của các Binh đoàn Lê dương La Mã. Theo sử cũ, quân La Mã mất đến 8 vạn binh sĩ, cùng với 4 vạn quân trợ chiến (Ala), quân hầu và tùy tùng - kỳ thực là toàn bộ quân La Mã bị hủy diệt. Đây là lần đầu tiên trong vòng 8 năm mà một đợt tấn công của quân German đại phá quân La Mã.

Trận Arausio được xem là một trong những thảm họa kinh hoàng nhất của Quân đội La Mã, và là thảm bại lớn nhất của họ kể từ sau trận Cannae. Tuy được so sánh với những thất bại của quân La Mã trước quân Carthage thời Chiến tranh Punic lần thứ hai, thất bại này không phải là dưới tay của một đội quân tinh nhuệ như các thất bại trước quân Carthage. Sau thắng lợi, con đường đã rộng mở cho quân German tràn vào đất Ý, nhưng họ lại mở các cuộc công kích vào Tây Ban Nha và Pháp chứ không hề phát huy chiến quả. Và, 3 tháng sau đại bại, người La Mã đã báo thù bằng trận Aquae Sextiae ở Pháp và trận Vercellae ở Ý. Do đó, các thảm họa Cannae và Arausio chỉ có tác dụng trì hoãn chiến thắng cuối cùng của La Mã, khác với trận rừng Teutoburg đập tan kế hoạch xâm chiếm vùng Germania của họ.

Chú thích

Tham khảo
 Gilman, Arthur; The Story of Rome From the Earliest Times to the End of the Republic
 Livy; Book LXVII
 Granius Licinianus; pages 11-12
 Mommsen, Theodor; The History of Rome, Book IV
 McCullough, Colleen; The First Man in Rome (historical fiction)
 Richard A. Gabriel, The Great Armies of Antiquity, Greenwood Publishing Group, 2002. ISBN 0-275-97809-5.
 Eva Matthews Sanford, The Mediterranean world in ancient times, Ronald Press Co., 1951.
 Williamson Murray, Military Adaptation in War: With Fear of Change, Cambridge University Press, 10-10-2011. ISBN 1107006597.
 Cornelius Tacitus, Herbert W. Benario, Agricola, Germany, And Dialogue On Orators, Hackett Publishing, 30-03-2006. ISBN 0-87220-811-7.
  Tony Jaques, Dictionary of Battles and Sieges: A-E, Greenwood Publishing Group, 2007. ISBN 0-313-33537-0.

Năm 105 TCN
Xung đột thế kỷ 2 TCN
Arausio -105
Arausio
Trận đánh thời cổ đại
Lịch sử các dân tộc German
Vaucluse
Trận đánh liên quan tới người German
Những trận đánh lớn trong lịch sử


title: Chim sâu sọc đỏ

text:
Chim sâu sọc đỏ (danh pháp hai phần: Dicaeum australe) là một loài chim lá thuộc chi Dicaeum trong họ Chim sâu. Đây là loài bản địa Philippines. Môi trường sống tự nhiên của chúng là rừng đất thấp ẩm cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới. D. haematostictum trước đây được coi là một phân loài của loài chim này.

Chú thích

Tham khảo

A
Chim Philippines
Động vật được mô tả năm 1783
Động vật đặc hữu Philippines


title: Aarberg

text:
Aarberg là một đô thị ở huyện Seeland trong bang Bern ở Thụy Sĩ.

Aarberg có cự ly 20 km từ Bern trên sông Aar. Với diện tích 7,93 km2 (3,06 sq mi), Aarberg giáp Bargen, Kappelen, Lyss, Radelfingen và Seedorf.

Aarberg là không được nhầm lẫn với Aarburg ở Aargau hoặc với Aarbergen ở Đức.

Thành phố này đã từng nằm trên một hòn đảo với sông Aar và sông Aar nhỏ chảy xung quanh nó. Thành phố cũ phát triển xung quanh các cạnh của hòn đảo với một quảng trường lớn ở giữa. Ngoài ra thành phố cũ, Aarberg cũng bao gồm các khu mới bên ngoài, và các làng quay,

Chú thích

Thành phố của Thụy Sĩ
Đô thị của bang Bern
Khởi đầu thập niên 1220 ở Đế quốc La Mã Thần thánh


title: Chim sâu họng trắng

text:
Chim sâu họng trắng hay chim sâu Legge (danh pháp hai phần: Dicaeum vincens) là một loài chim thuộc chi Dicaeum trong họ Chim sâu. Đây là loài bản địa và sinh sản ở Sri Lanka. Nó được đặt tên theo nhà điểu học Úc William Vincent Legge.

Mô tả
Chim sâu họng trắng là một loài chim sinh sản cư trú phổ biến trong rừng và các môi trường sống nhiều cây cối rậm rạp khác, bao gồm cả các khu vườn. Chúng đẻ mỗi tổ hai trứng, tổ treo trên cây.

Loài chim này có chiều dài 10 cm, đuôi ngắn, mỏ cong dày ngắn và lưỡi hình ống. Các đặc trưng cuối phản ánh tầm quan trọng của mật hoa trong chế độ ăn uống của nó, mặc dù quả, nhện và côn trùng cũng được nó ăn.

Chim sâu họng trắng trống có phần lưng màu lam-đen, họng và ngực trên trắng, ngực dưới và bụng vàng. Chim mái xỉn màu hơn,với phần lưng màu nâu ô liu.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

V
Chim Sri Lanka
Động vật được mô tả năm 1872


title: Văn Định vương hậu

text:
Văn Định Vương hậu (chữ Hán: 文定王后, Hangul: 문정왕후; 1 tháng 2, 1501 - 29 tháng 12, 1565), còn gọi là Thánh Liệt đại phi (聖烈大妃), là Vương hậu thứ ba của Triều Tiên Trung Tông và là mẹ ruột của Triều Tiên Minh Tông.

Bà được biết đến với vai trò nhiếp chính trải qua thời kỳ của Minh Tông đại vương, và là một trong những Vương hậu nổi tiếng nhất của vương triều này. Trong dòng họ Doãn thị có liên tiếp 3 vị Vương hậu đều đạt tới tầm ảnh hưởng trong lịch sử Triều Tiên, bao gồm: Trinh Hi vương hậu, Trinh Hiển vương hậu và Văn Định vương hậu.

Thân thế
Văn Định vương hậu xuất thân từ Pha Bình Doãn thị (坡平尹氏), một trong những sĩ tộc cao quý đương thời. Cha bà là Pha Sơn phủ viện quân Doãn Chi Nhậm (尹之任; 1475 - 1534), là em họ của Doãn Nhậm (尹任), về sau lãnh đạo phái Đại Doãn; mẹ bà là Toàn Thành phủ phu nhân Toàn Nghĩa Lý thị (全城府夫人全義李氏; 1475 - 1511). Dòng dõi của bà là hậu duệ của tướng quân Doãn Quán. Các vị vương phi tiền nhiệm như Trinh Hi vương hậu của Thế Tổ, Phế phi Doãn thị, Trinh Hiển vương hậu của Thành Tông và Chương Kính vương hậu của Trung Tông đều là hậu duệ của Doãn Quán. Cháu đời thứ 11 của Doãn Quán là Doãn Phan (尹璠) có 3 người con:  Doãn Sĩ Quân, Doãn Sĩ Hân và Trinh Hi vương hậu, bà là cháu đời thứ 3 của Doãn Sĩ Hân trong khi Chương Kính vương hậu là cháu đời thứ hai của Doãn Sĩ Quân, do đó bà là cháu họ xa của Chương Kính vương hậu.

Hai em trai của bà là Doãn Nguyên Hành (尹元衡) và Doãn Nguyên Lão (尹元老) lãnh đạo phái Tiểu Doãn, hoành hành trong triều. Theo đánh giá của sử gia, Doãn thị tuy xuất thân danh giá vọng tộc, nhưng hành xử đoan trang, dùng đồ rất dung dị, không chuộng xa hoa.

Năm 1515, Chương Kính vương hậu Doãn thị, em gái của Doãn Nhậm sau khi hạ sinh Đích vương tử (tức Nhân Tông đại vương) thì thăng hà.

Năm 1517, ngày 9 tháng 4, Doãn thị được chọn làm Vương phi kế nhiệm của Trung Tông đại vương, khi ấy bà mới 17 tuổi. Lúc bấy giờ, Từ Thuận đại phi Doãn thị là mẹ chồng của bà, cũng xuất thân từ Pha Bình Doãn thị.

Ngoại gia tranh đấu
Theo sử sách không chính thức, Văn Định vương hậu đã nuôi dạy, bảo vệ và coi Vương thế tử (tức Nhân Tông) như con đẻ của mình, giúp Nhân Tông lên ngôi.

Lúc bà còn tại vị trung điện của Trung Tông bà đã gặp phải rất nhiều sóng gió trong hoàng cung do tranh chấp quyền lực và quyền thừa kế ngôi vị. Đặc biệt bà phải đối phó với Kính tần Phác thị - 1 người hết sức mưu cơ được một số đại thần trong triều chống đỡ, cùng với con trai là Phúc Thành quân đang có âm mưu loại trừ Thế tử để lên kế vị. Việc bà được đưa vào cung với mục đích ban đầu là để nuôi dạy và bảo vệ cho Thế tử còn nhỏ tuổi, đã khiến bà trở thành người cản đường mẹ con Kính tần thực hiện âm mưu. Rất nhiều độc kế nhắm thẳng vào bà đều đã được giải quyết nhờ bản lĩnh của bà và sự giúp đỡ từ người thiếp của Doãn Nguyên Hành là Trịnh Lan Trinh.

Năm 1534, bà sinh được con trai của mình, tức Minh Tông tương lai, khi ấy liền mang tước hiệu Khánh Nguyên đại quân (慶原大君). Từ đó nảy sinh ra phe Đại Doãn do Doãn Nhậm bảo vệ Vương Thế tử và Tiểu Doãn do Doãn Nguyên Hành đứng đầu bảo vệ Khánh Nguyên đại quân.

Năm 1545, Trung Tông đại vương băng hà, Thế tử lên ngôi, tức Triều Tiên Nhân Tông. Doãn Nhậm cố hết sức tiêu diệt Tiểu Doãn nhưng không được vì Văn Định vương hậu ra mặt bảo vệ phe Tiểu Doãn. Khi ấy, bà được tôn làm Vương đại phi.

Tuy nhiên, Nhân Tông mất do bệnh tật khi mới chỉ tại vị được chưa đầy 1 năm, lúc này con đẻ của Văn Định vương hậu là Khánh Nguyên đại quân lên ngôi, tức Triều Tiên Minh Tông. Nhân Tông đại vương mất, trong cung nói rằng do ông đau buồn vì cái chết của cha mà sinh bệnh, nhưng dân gian đồn đãi rằng chính do Văn Định vương hậu hạ sát. Tuy là con trai kế vị, Đại phi Doãn thị lại được tấn phong làm Đại vương đại phi, tước vị cao hơn Vương đại phi một bậc vì nội chế Triều Tiên gia tôn trước hiệu cho các Vương phi, đều là xét cách đời chứ không xét bối phận. Còn Vương phi Phác thị của Nhân Tông được tôn làm Vương đại phi.

Đại phi nhiếp chính
Minh Tông đại vương kế vị khi chỉ 12 tuổi, còn ít tuổi chưa đủ sức để gánh vác việc triều đình. Theo thông lệ, Đại vương Đại phi Doãn thị có thể Thùy liêm thính chánh (垂簾聽政). Trong thời gian làm nhiếp chính, bà đã dùng em là Doãn Nguyên Hành làm phụ chính, thực sự chuyên quyền trong một thời gian dài, từ năm 1545 đến năm 1565, tổng cộng 20 năm nắm đại quyền.

Khi vừa ổn định, Doãn Nguyên Hành và Trịnh Thuận Bằng (鄭順朋) bè đảng vu cáo Doãn Nhậm và Liễu Quán (柳灌) cùng các sĩ lâm có ý mưu phản. Cuối cùng, Doãn Nhậm và các người theo phe đều bị xử tử, Đại Doãn phái hoàn toàn bị lật đổ. Sử gọi là Ất Tị sĩ họa (乙巳士禍). Năm 1547, Minh Tông dâng cho bà tôn hiệu là Thánh Liệt đại vương đại phi (聖烈大王大妃). Tháng 9 năm ấy lại tôn thêm 2 chữ Nhân Minh (仁明), gọi đầy đủ là Thánh Liệt Nhân Minh đại vương đại phi (聖烈仁明大王大妃).

Năm 1553, Minh Tông đại vương thân chính, trọng dụng cửu phụ của Vương phi Thẩm thị là Lý Lương (李樑), dần dần giảm đi thế lực trong triều của ngoại thích họ Doãn. Tuy vậy, Đại vương đại phi vẫn giữ đại quyền, hằng ngày minh Tông đều phải vấn an Đại phi và trình bản duyệt cho Đại phi xem xét.

Trong thời gian làm nhiếp chính bà đã phục hồi nền Phật giáo ở Triều Tiên với sự giúp đỡ rất nhiều của Trịnh Lan Trinh (鄭蘭貞, Jeong Nan jeong), dỡ bỏ các lệnh cấm, cho xây dựng các chùa đền thờ phật. Bà còn cho mời một vị đại sư vào cung để tham vấn việc nước cùng bà, việc này làm tầng lớp sĩ phu Nho giáo rất tức giận. Bên cạnh đó, bà còn phá lệ cho phép một tiểu thiếp được trở thành Chính thất, điều này gần như là không thể trong xã hội thời đó. Bà đã sắc phong cho Trịnh Lan Trinh làm Chính nhất phẩm Trinh Kính phu nhân (貞敬夫人).

Năm 1565, ngày 29 tháng 12, Đại vương đại phi Doãn thị thăng hà tại Chiêu Đức đường trong Xương Đức cung, hưởng thọ 65 tuổi, an táng tại Thái lăng (泰陵), bên cạnh Trung Tông đại vương. Thụy hiệu của bà là Thánh Liệt Nhân Minh Văn Định Vương hậu (聖烈仁明文定王后).

Hậu duệ
Văn Định vương hậu sinh hạ 1 Vương tử và 4 Vương nữ:

 Triều Tiên Minh Tông Lý Hoàn [李峘].
 Ý Huệ công chúa (懿惠公主; 1521 - 1564), tên là Lý Ngọc Huệ (李玉蕙), hạ giá lấy Thanh Nguyên úy Hàn Cảnh Lộc (한경록).
 Hiếu Thuận công chúa (孝順公主; 1522 - 1538), tên là Lý Ngọc Liên (李玉蓮), hạ giá lấy Lăng Thành quân Cụ Tư Nhan (구사안).
 Kính Hiển công chúa (敬顯公主; 1530 - 1584), tên là Lý Ngọc Hiền (李玉賢), hạ giá lấy Linh Xuyên úy Thân Nghĩ (신의).
 Nhân Thuận công chúa (仁順公主), mất sớm.

Trong phim truyền hình
Văn Định vương hậu được mô tả trong các bộ phim truyền hình với sự tham gia diễn xuất của các diễn viên khác nhau, với vai trò và tính cách khác nhau đã được phát sóng ở Việt Nam:

 Trong phim Đại Trường Kim, Văn Định vương hậu do Park Jeong-sook thể hiện.
 Trong phim Nữ nhân thiên hạ, Văn Định vương hậu do Jeon In Hwa thể hiện.

Xem thêm
 Triều Tiên Trung Tông
 Triều Tiên Nhân Tông
 Triều Tiên Minh Tông

Chú thích

 Triều Tiên vương triều thực lục
 Văn Định vương hậu Thái lăng biểu (文定王后泰陵表)

Sinh năm 1501
Mất năm 1565


title: Hồ Ulungur

text:
Ulungur (, âm Hán Việt: Ô Luân Cổ hồ) là một hồ nằm tại huyện Phú Hải, Tân Cương, Trung Quốc. Với diện tích 1.035 km², đây là một trong các hồ lớn nhất của Trung Quốc.

Ulungur được chia thành hai phần: hồ Buluntuo và hồ Jili nhỏ hơn. Sông Ulungur cấp nước cho hồ.

Vào những năm 1960, do được sử dụng cho thủy lợi, lượng nước sông Ulungur đổ vào hồ giảm rõ rệt. Năm 1970, một kênh đào đã được xây dựng giữa Ulungur và sông Irtysh nhằm điều hướng dòng nước vào hồ, đến năm 1988, công trình được mở rộng, mực nước hồ có thể phục hồi.

Vào mùa đông, có thể câu cá trên băng tại hồ.

Tham khảo

 Vương Tô Dân& Đậu Hồng Thân chủ biên. "Trung Quốc hồ bạc chí", Bắc Kinh: Khoa học Xuất bản xã, 1998, ISBN 7-03-006706-1, trang 347-348

Ulungur
Ulungur


title: Hồ Yamdrok

text:
Hồ Yamdrok (; ) là một trong ba hồ linh thiêng lớn nhất tại Khu tự trị Tây Tạng. Hồ có chiều dài . Bao quanh hồ là các ngọn núi phủ tuyết trắng và hồ được cấp nước từ nhiều con suối nhỏ. Hồ có một dòng nước thoát ra ở cực phía tây.

Khoảng 90 km về phía tây của hồ là Gyantse còn thủ phủ Lhasa nằm cách hồ khoảng 100 km về phía đông bắc. Theo thần thoại địa phương, hồ Yamdok là do một nữ thần biến thành.

Cạnh hồ Yamdrok có một nhà máy điện được hoàn thành và khánh thành vào năm 1996 gần ngôi làng nhỏ Pai-Ti ở cực tây của hồ. Đây là nhà máy điện lớn nhất tại Tây Tạng.

Chú thích

Tham khảo
Yamdrok Tso Campaign Pack Death of a Sacred Lake
TWS Campaign for 'Endangered Tibet'
National Aeronautics and Space Administration
Diary of Yamdrok Tso Hydroelectric Project  The Government of Tibet in Exile
Yamzhog Yumco Selected from China's Tibet by Samxuba Gonjor Yundain

Hồ Trung Quốc
Địa lý Tây Tạng
Hồ linh thiêng


title: Gia Định Thành

text:
Gia Định Thành (có nguồn viết không hoa chữ cuối) là một đơn vị hành chính cao hơn trấn, có nhiệm vụ cai quản các trấn ở phía Nam Việt Nam, được lập năm 1808 cho đến năm 1832, thì bị bãi bỏ .

Lịch sử
Sơ lược quá trình cải đổi từ phủ Gia Định đến Gia Định Thành:

Tháng 2 (âm lịch) năm Mậu Dần (1698), Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh nhận lệnh chúa Nguyễn Phúc Chu vào kinh lược xứ Đồng Nai. Sau đó, ông lập dinh Phiên Trấn, gồm phủ Gia Định và huyện Tân Bình.

Tháng 11 (âm lịch) năm Kỷ Hợi (1779), chúa Nguyễn Phúc Ánh duyệt xem bản đồ, chia toàn miền Nam lúc bấy giờ ra thành một trấn (Hà Tiên) và 4 dinh (Trấn Biên, Phiên Trấn, Trường Đồn, Long Hồ) . Tất cả các dinh trấn này đều chịu sự cai quản của phủ Gia Định .

Năm Nhâm Tuất (1802), vua Gia Long cho đổi phủ Gia Định thành trấn Gia Định, đồng thời cho các dinh cũng đổi thành các trấn, gồm: Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Thanh và Hà Tiên. Tất cả các trấn này nằm dưới sự cai quản của trấn Gia Định. Có thể coi đây là thời kỳ "Gia Định ngũ trấn".

Đến năm Mậu Thìn (1808), nhà vua này định lại bờ cõi, phân địa giới toàn lãnh thổ Việt Nam ra làm 4 dinh gồm 25 trấn, đồng thời lại chia làm hai miền Bắc Nam, gọi là Bắc Thành và Gia Định Thành để tiện việc cai quản.
Lúc bấy giờ, trấn Gia Định được đổi thành Gia Định Thành, và cho cai quản 5 trấn, là: Phiên An, Biên Hòa, Vĩnh Thanh, Định Tường và Hà Tiên.

Theo Nguyễn Đình Đầu, sở dĩ trấn Gia Định được đổi tên là "Gia Định Thành" là vì trước đây Gia Định và Phiên An cùng gọi là "trấn", rất dễ lẫn nhau, và dễ nhầm là ngang bậc nhau. Và cũng theo nhà nghiên cứu này, mặc dù danh xưng thay đổi, song Sài Gòn (thuộc trấn Phiên An) vẫn luôn là lỵ sở của các thời kỳ: phủ Gia Định, trấn Gia Định và Gia Định Thành.

Về mặt hành chính của Gia Định Thành, đứng đầu là Tổng trấn, có hai phụ tá là Hiệp Tổng trấn và Phó Tổng trấn. Các thuộc viên khác, gồm có Trấn thủ, Cai bộ và Ký lục. Đây chính là các quan chức đại diện cho triều đình để thống quản các trấn ở phía Nam .

Tổng trấn Gia Định Thành đầu tiên là Nguyễn Văn Nhơn (hay Nhân), và vị Tổng trấn cuối cùng là Lê Văn Duyệt (lãnh chức vụ này lần 2 từ năm 1820 đến 1832).

Năm Minh Mạng thứ 13 (Nhâm Thìn, 1832), sau khi Lê Văn Duyệt từ trần, nhà vua bãi bỏ chức Tổng trấn, chia miền Nam Việt Nam ra làm 6 tỉnh là: Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên (gọi chung là Nam Kỳ Lục tỉnh), và không đặt một viên quan nào cai trị chung cho cả lục tỉnh nữa. Đơn vị hành chính Gia Định Thành kể như bị xóa sổ từ năm ấy (1832).

Sách tham khảo
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều sử toát yếu. Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Nguyễn Đình Đầu, "Địa lý lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh", trong Đại chí văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh (tập 1). Nhà xuất bản Thành phố HCM, 1987.
Huỳnh Minh, Gia Định xưa. Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, 2006.

Chú thích

Lịch sử Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh

Lịch sử Đàng Trong


title: Songs About Jane

text:
Songs About Jane là album đầu tay của ban nhạc pop người Mỹ, Maroon 5. Album được phát hành ngày 25 tháng 6 năm 2002 bởi J và Octone Records. Đây là một album thành công của ban nhạc khi nhờ đó, Maroon 5 có được những ca khúc đình đám đầu tiên, như "Harder to Breathe", "This Love" và "She Will Be Loved". Album được tái bản vào ngày 14 tháng 10 năm 2003, và tới cuối năm 2004, album bất ngờ đứng đầu các bảng xếp hạng trên 17 quốc gia trên thế giới. Songs About Jane bán được khoảng 2,4 triệu đĩa cho hết năm 2004 và 5,1 triệu bản tính tới cuối năm 2017 chỉ riêng tại Mỹ. Album vượt ngưỡng 10 triệu bản trên toàn thế giới vào năm 2007 và đạt chứng chỉ Bạch kim ở rất nhiều quốc gia trên thế giới.

Tháng 6 năm 2012, nhân dịp ra mắt album phòng thu tứ 4 Overexposed, Maroon 5 đã cho ra mắt bản tái bản của Songs About Jane. Đây cũng là album phòng thu duy nhất của ban nhạc có sự tham gia của thành viên sáng lập – tay trống Ryan Dusick.

Danh sách ca khúc
Bản phổ thông

Thành phần tham gia sản xuất
Theo phụ chú bìa đĩa và AllMusic:

 Maroon
 Adam Levine – hát chính, guitar nền.
 James Valentine – guitar lead.
 Jesse Carmichael – keyboard, hát nền.
 Mickey Madden – bass
 Ryan Dusick – trống, định âm, hát nền.

Sản xuất
 Cey Adams – chỉ đạo nghệ thuật.
 Michael Barbiero – trộn âm (1).
 Bobby Carmichael, Neil Zlozower, Chris McCann – chụp ảnh.
 Mark Endert – hỗ trợ sản xuất và trộn âm (2).
 Sam Farrar – lập trình viên (4).
 Gregg Gordon – minh họa.
 Rashida Jones – hát nền (5, 9, 11).
 Mike Landolt – kỹ thuật viên âm thanh.
 Posie Muliadi, Danny Wright – trợ lý kỹ thuật viên âm thanh.
 Mystic – hát nền (8).
 John O'Brien – lập trình viên (3, 8).
 Mark K. Schoenecker – kèn hơi (8).
 Bruce Smith – lập trình viên (1, 5).
 Matt Wallace – sản xuất, trộn âm.
 Leon Zervos – chỉnh âm.

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập kỷ

Chứng chỉ

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Songs About Jane tại Discogs

Album của Maroon 5
Album quán quân tại Anh
Album quán quân tại Úc
Album đầu tay năm 2002


title: Chim sâu lưng nâu

text:
Chim sâu lưng nâu (danh pháp hai phần: Dicaeum everetti) là một loài chim lá thuộc chi Dicaeum trong họ Chim sâu.

Loài này được tìm thấy ở Brunei, Indonesia, Malaysia. Môi trường sinh sống tự nhiên của nó là rừng đất thấp ẩm cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới và rừng ngập mặn cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới. Hiện nay, chúng đang bị đe dọa bởi mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo

E
Động vật được mô tả năm 1877


title: Chim sâu khoang cổ đỏ

text:
Chim sâu khoang cổ đỏ (danh pháp hai phần: Dicaeum retrocinctum) là một loài chim lá thuộc chi Dicaeum trong họ Chim sâu. Nó là loài đặc hữu của Philippines. Môi trường sống tự nhiên của nó là rừng đất thấp ẩm cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới. Nó đang bị đe dọa do mất nơi sống.

Chú thích

Tham khảo

 BirdLife International 2004. Dicaeum retrocinctum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 25 tháng 7 năm 2007.

R
Chim Philippines
Động vật đặc hữu Philippines
Động vật được mô tả năm 1872


title: Chim sâu đầu đỏ

text:
Chim sâu đầu đỏ (danh pháp hai phần: Dicaeum trochileum) là một loài chim lá thuộc chi Dicaeum trong họ Chim sâu. Nó là loài đặc hữu của Indonesia. Môi trường sống tự nhiên của nó là rừng đất thấp ẩm cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới rừng ngập mặn cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

 BirdLife International 2004. Dicaeum trochileum. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 25 tháng 7 năm 2007.

T
Chim Indonesia
Động vật được mô tả năm 1789


title: Chuyến bay 992 của Dana Air

text:
Chuyến bay 992 của Dana Air là chuyến bay chở khách nội địa Nigeria theo lịch trình từ Abuja đến Lagos, Nigeria. Vào ngày 3 tháng 6 năm 2012, máy bay McDonnell Douglas MD-83 phục vụ tuyến đường đã bị hỏng động cơ kép trong quá trình tiếp cận Lagos. Nó không đến được điểm đến đã định và đâm vào các tòa nhà, giết chết tất cả 153 người trên khoang và 6 người trên mặt đất. [1][2] Với 159 người chết, đây vẫn là vụ tai nạn máy bay thương mại chết người nhất trong lịch sử Nigeria kể từ thảm họa Kano Air năm 1973.
Vụ tai nạn xảy ra là phi hành đoàn của chuyến bay từ Abuja Lagos tuyên bố tình trạng khẩn cấp ở vị trí 11 hải lý (20 km) từ điểm đến và tiếp cận RWY 18L để hạ cánh. Máy bay bị rơi sau khi va chạm với một dây điện. Dường như máy bay đã hạ cánh trên bụng của nó.
Tổng thống Nigeria Goodluck Jonathan đã tuyên bố ba ngày quốc tang.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Accident Investigation Bureau
 "Interim Statement" (Archive) - ngày 3 tháng 6 năm 2012
 "Second Interim Statement" (Archive) - ngày 3 tháng 6 năm 2014

Dana Air
2012 tại Nigeria
Tai nạn và sự cố hàng không năm 2012


title: Dana Air

text:
Dana Air là một hãng hàng không đóng trụ sở tại Ikeja, bang Lagos, Nigeria.

Điểm đến
Nigeria
Abuja (Sân bay quốc tế Nnamdi Azikiwe)
Calabar (Sân bay quốc tế Margaret Ekpo)
Lagos (Sân bay quốc tế Murtala Muhammed)
Port Harcourt (Sân bay quốc tế Port Harcourt)
Uyo (Sân bay Akwa Ibom)

Đội máy bay
Đội máy bay của Dana Air có các máy bay sau:

4 McDonnell Douglas MD-83

Tai nạn và sự cố
Ngày 3 tháng 6 năm 2012, một chiếc máy bay thương mại McDonnell Douglas MD-83 vận hành bởi DANA Air theo chuyến bay 992 đã rơi vào một tòa nhà hai tầng ở đường ray Iju, Ishaga ở thành phố lớn nhất Nigeria Lagos. Máy bay có 153 hành khách vào thời điểm bị nạn. No one on board survived.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Dana Air
Dana Air Fleet

Hàng hàng không Nigeria
Hãng hàng không Nigeria


Công ước Liên Hợp Quốc về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG, Công ước Viên 1980) là một hiệp ước quy định một luật mua bán hàng hóa quốc tế thống nhất. Tính đến năm 2019, nó đã được phê chuẩn bởi 93 quốc gia chiếm một tỷ lệ đáng kể trong hoạt động thương mại thế giới, làm cho nó trở thành một trong những pháp luật quốc tế thống nhất thành công nhất. Benin là nhà nước gần đây nhất phê chuẩn công ước này.
CISG cho phép nhà xuất khẩu tránh vấn đề lựa chọn pháp luật, CISG cung cấp "chấp nhận các quy tắc nội dung mà các bên ký kết hợp đồng, tòa án, và trọng tài viên có thể dựa vào".

CISG được phát triển bởi Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật Thương mại quốc tế (UNCITRAL), và đã được ký kết tại Viên vào năm 1980. CISG đôi khi được gọi là Công ước Vienna (tránh nhầm lẫn với các điều ước khác được ký kết tại Vienna). Nó có hiệu lực như một hiệp ước đa phương vào ngày 1 tháng 1 năm 1988, sau khi được phê chuẩn bởi 11 quốc gia. CISG đã được coi như là một thành công cho UNCITRAL, do kể từ đó bản công ước đã được chấp nhận bởi các quốc gia ở nhiều khu vực địa lý khác nhau, mỗi giai đoạn phát triển kinh tế và tất cả các hệ thống pháp luật, xã hội và kinh tế lớn ". Các nước đã phê chuẩn CISG được đề cập trong hiệp ước là" Các quốc gia ký kết ". Trừ khi bị loại trừ bởi các điều khoản thể hiện của một hợp đồng, CISG được coi là được kết hợp vào (và thay thế) bất kỳ pháp luật trong nước nào nếu không áp dụng liên quan đến một giao dịch hàng hoá giữa các bên tham gia từ các quốc gia ký kết khác nhau. Trong số các công ước của pháp luật thống nhất, CISG đã được mô tả là có "ảnh hưởng lớn nhất đối với pháp luật về thương mại xuyên biên giới trên toàn thế giới".

CISG đã được mô tả như là một thành tựu lập pháp tuyệt vời, và "tài liệu quốc tế thành công nhất cho đến nay" về luật mua bán hàng hóa quốc tế thống nhất, một phần do tính linh hoạt của nó cho phép các quốc gia ký kết các tùy chọn ngoại lệ đối với một số điều khoản nhất định. Sự linh hoạt này là đã giúp cho việc thuyết phục các quốc gia với truyền thống pháp lý khác nhau đăng ký một quy định thống nhất khác. Một số nước đã ký kết các CISG đã tuyên bố và dành riêng một số điều khoản thuộc phạm vi của công ước này, mặc dù đại đa số - 55 trong số 76 quốc gia ký kết hiện nay - đã chọn tham gia Công ước mà không có bất kỳ điều khoản dành riêng nào.

Các quốc gia đã phê chuẩn

Thời điểm năm 2018

Tham khảo

Thương mại quốc tế
Công ước và Nghị quyết Liên Hợp Quốc
Hiệp ước của Hoa Kỳ
Incoterm


title: Chim sâu dải đỏ

text:
Chim sâu dải đỏ (danh pháp hai phần: Dicaeum eximium) là một loài chim lá thuộc chi Dicaeum trong họ Chim sâu. Nó là loài đặc hữu của Papua New Guinea. Môi trường sinh sống tự nhiên của nó là rừng đất thấp nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Chú thích

Tham khảo

E
Chim Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 1877


title: Leon Panetta

text:
Leon Edward Panetta (sinh 28 tháng 6 năm 1938) là Bộ trưởng quốc phòng thứ 23 từ ngày 1 tháng 7 năm 2011 đến 27 tháng 2 năm 2013. Trước khi nhậm chức, ông từng là Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ. Là một chính trị gia, luật sư, và là giáo sư người Mỹ gốc Ý thuộc Đảng Dân chủ, Panetta làm Tổng tham mưu trưởng Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Bill Clinton giai đoạn 1994-1997, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách từ 1993-1994, và là hạ nghị sĩ Hạ viện Hoa Kỳ giai đoạn 1977-1993. Ông là người sáng lập của Viện Panetta chính sách công, là học giả xuất sắc cho hiệu trưởng danh dự Charles B. Reed của hệ thống đại học tiểu bang Californiavà là giáo sư chính sách công tại Đại học Santa Clara.

Trong tháng 1 năm 2009, Tổng thống Obama đề cử Panetta cho chức vụ Giám đốc CIA. Panetta đã được toàn bộ Thượng nghị sĩ Thượng thông qua trong tháng 2 năm 2009. Là giám đốc của CIA, Panetta giám sát các hoạt động quân sự của Mỹ đã dẫn đến cái chết của Osama bin Laden.

Ngày 28 tháng 4 năm 2011, Obama đã công bố đề cử Panetta làm Bộ trưởng Quốc phòng khi Robert Gates nghỉ hưu. Trong tháng 6, Thượng viện xác nhận Panetta nhất trí như Bộ trưởng Quốc phòng. Ông nhậm chức vào ngày 01 tháng 7. David Petraeus nhậm chức Giám đốc của Cơ quan Tình báo Trung ương vào ngày 06 tháng 9 năm 2011.

Tiểu sử, giáo dục và binh nghiệp
Leon Panetta sinh ở Monterey, California, là con trai của Carmelina Maria và Carmelo Frank Panetta, người ý nhập cư từ Siderno ở Calabria họ sở hữu một nhà hàng ở Monterey. Ông lớn lên ở khu vực Monterey và học trường Công giáo Trung học San Carlos và trường Carmel Mission. Anh tiếp tục học ở Monterey High School, một trường công lập nơi anh trở thành sinh viên chính trị, và là thành viên của JSA. Lúc là sinh viên năm thứ ba, anh là phó chủ tịch của cơ quan sinh viên, và trở thành chủ tịch cơ quan sinh viên lúc học năm cuối.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1938
Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ
Giám đốc CIA
Người viết hồi ký Mỹ
Nhân vật còn sống
Nhà văn Mỹ thế kỷ 21
Tín hữu Công giáo La Mã Hoa Kỳ
Quân nhân Mỹ trong Chiến tranh Việt Nam
Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ

Chính khách Mỹ thế kỷ 21


title: Giao thông Hải Phòng

text:
Hệ thống giao thông của Hải Phòng đóng vai trò quan trọng trong việc vận tải hàng hóa và hành khách từ thành phố cảng lớn nhất Việt Nam. Hải Phòng là đầu mối giao thông quan trọng, cửa ngõ chính của cả miền Bắc, kết nối các tỉnh ven biển đông bắc bộ, với thủ đô Hà Nội và các tuyến giao thông hàng hải quốc tế.

Đường bộ
Cao tốc
 Đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng(): có chiều dài nội thành là 33,5 km lộ giới 100 m, chiều dài toàn tuyến (Hà Nội - Hải Dương - Hải Phòng) là 105,5 km. Có hai điểm thắt là Cầu Thanh Trì và đập Đình Vũ.
 Đường cao tốc Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái():  dài 175 km có điểm đầu giao cắt với đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng thuộc phường Đông Hải 2, quận Hải An, điểm cuối là đầu cầu Bắc Luân II thuộc phường Hải Hòa, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.
 Đường cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng(): có dự án chiều dài qua địa bàn 43,8 km, lộ giới 120,0 m.
Quốc lộ
 Quốc lộ 5A(): chiều dài nội thành là 29,0 km, chiều dài toàn tuyến (Hà Nội - Hải Dương - Hải Phòng) là 102 km.
 Quốc lộ 5C(QL.5C): chiều dài 18km, là tuyến đường từ cảng Đình Vũ tới cảng Lạch Huyện
 Quốc lộ 10(: chiều dài 52,5 km, lộ giới 61,5 m, chiều dài toàn tuyến (Uông Bí - Hải Phòng - Thái Bình - Nam Định - Ninh Bình - Thanh Hóa) là 151 km.
 Quốc lộ 17B(: chiều dài 41 km (Quảng Ninh - Hải Dương - Hải Phòng)
 Quốc lộ 37(): chiều dài 20,1 km (Hải Phòng - Thái Bình), lộ giới 52,0 m.
Vành đai
 Đường vành đai 1 (Hải Phòng): Tuyến đã khép kín, bao lấy vùng lõi trung tâm của thành phố.
 Đường vành đai 2 (Hải Phòng): Tuyến vành đai huyết mạch tạo đà phát triển cho các quận Hải An, Kiến An, Dương Kinh và đặc biệt là huyện Thủy Nguyên (TP. Thủy Nguyên trong tương lai), nằm trong tổng thể quy hoạch phát triển thành phố và khu trung tâm hành chính - chính trị mới. Cùng với các đoạn tuyến hiện hữu (sẽ được nâng cấp), giai đoạn 1 của dự án (đoạn tuyến Tân Vũ-Hưng Đạo-đường Bùi Viện) sẽ khởi công trong năm 2023.
 Đường vành đai 3 (Hải Phòng): Trong quy hoạch.
Đường tỉnh (Tỉnh lộ)
 Đường tỉnh 351 (ĐT.351): Từ ngã 5 Kiến An, Q.Kiến An qua TT.An Dương, H.An Dương và kết thúc tại P.Quán Toan, Q.Hồng Bàng.
 Đường tỉnh 352 (ĐT.352): Tuyến chạy hoàn toàn trong H. Thủy Nguyên, từ ĐT.359 đến bến phà Lại Xuân.
 Đường tỉnh 353 (ĐT.353): Từ chân cầu Rào đầu đường Phạm Văn Đồng tại P.Anh Dũng (Q.Dương Kinh) đến Ngã 3 Lý Thánh Tông - Lý Thái Tổ, P.Hải Sơn, Q.Đồ Sơn.
 Đường tỉnh 354 (ĐT.354): Từ ngã 5 Kiến An, Q.Kiến An qua H.An Lão, qua TT.Tiên Lãng, H.Tiên Lãng và kết thúc tại cầu Chiến Lược, X.Tam Cường, H. Vĩnh Bảo.
 Đường tỉnh 354B (ĐT.354B): Là tuyến phố Nguyễn Bỉnh Khiêm từ trung tâm TT. Vĩnh Bảo, phía tả kênh Chanh Dương, chạy dọc theo kênh song song với QL.37 cũ, qua đường Trung Tân. Hiện tuyến vẫn đang tiếp tục được đầu tư mở rộng.
 Đường tỉnh 355 (ĐT.355): Từ ngã 5 Kiến An, Q.Kiến An theo đường Nguyễn Lương Bằng và Mạc Đăng Doanh, đến nút giao với ĐT.353 tại P.Anh Dũng, Q.Dương Kinh.
 Đường tỉnh 356 (ĐT.356): Từ nút giao với QL.5C tại P.Đông Hải 2, Q.Hải An qua TT.Cát Hải và kết thúc tại TT.Cát Bà (H.Cát Hải).
 Đường tỉnh 357 (ĐT.357): Tuyến chạy hoàn toàn trong H.An Lão từ nút giao An Tràng, TT.Trường Sơn đến nút giao với ĐT.360 tại TT.An Lão.
 Đường tỉnh 359 (ĐT.359): Từ nút giao Nam Bính, Q.Hồng Bàng qua cầu Bính đến TT.Núi Đèo và kết thúc tại phà Rừng, TT.Minh Đức, H.Thủy Nguyên.
 Đường tỉnh 359C (ĐT.359C): Từ nút giao với ĐT.359 tại TT.Núi Đèo đến vòng xuyến Đông Sơn giao với QL.10 tại X.Kênh Giang, H.Thủy Nguyên.
 Đường tỉnh 360 (ĐT.360): Từ chân cầu Niệm đầu đường Trường Chinh, Q.Kiến An qua TT.Trường Sơn và TT.An Lão đến chân cầu Quang Thanh, X.Quang Hưng, H. An Lão.
 Đường tỉnh 361 (ĐT.361): Từ ngã 3 Đa Phúc giao với ĐT.355 tại P.Đa Phúc, Q.Dương Kinh qua TT.Núi Đối, H.Kiến Thụy và kết thúc tại nút giao với ĐT.353 tại P.Ngọc Xuyên, Q.Đồ Sơn.
 Đường tỉnh 362 (ĐT.362): Từ đầu phố Tư Thủy tại nút giao với ĐT.353 tại P.Hòa Nghĩa, Q.Dương Kinh đến nút giao với ĐT.361 tại TT.Núi Đối, H.Kiến Thụy.
 Đường tỉnh 363 (ĐT.363): Từ nút giao với ĐT.353 tại P.Anh Dũng, Q.Dương Kinh chạy song song với ĐT.355 đến nút giao với ĐT.361 tại X.Đông Phương, H.Kiến Thụy.
Các tuyến khác
 Đường xuyên đảo Hải Phòng - Cát Bà: toàn tuyến dài 35 km.
 Đường bộ ven biển Việt Nam (Chiều dài 3.127 km, đi qua tất cả các tỉnh thành ven biển, đây có thể coi là tuyến đường bộ dài nhất Việt Nam. Tổng chiều dài các đoạn tuyến đã có đường hiện tại là 1.800,86 km, chiếm 59,21%; các đoạn đã có dự án là 257,01 km, chiếm 9,04%; các đoạn đã có quy hoạch là 224,47 km, chiếm 7,38%)Giai đoạn I (từ nay đến năm 2020) sẽ tập trung xây dựng các đoạn tuyến tại các vùng kinh tế trọng điểm và 15 khu kinh tế ven biển đã được xác định trong Quyết định số 1353/QĐ-TTg ngày 23/9/2008.
Các bến xe khách ở Hải Phòng bao gồm: Vĩnh Niệm (quận Lê Chân), Thượng Lý (quận Hồng Bàng), Quảng Đông - Đình Vũ (quận Hải An), Đồ Sơn (quận Đồ Sơn), Kiến An (quận Kiến An), Thủy Nguyên (Thủy Nguyên), Kiến Thuỵ (Kiến Thuỵ), Tiên Lãng (Tiên Lãng), Vĩnh Bảo (Vĩnh Bảo), Cát Hải (Cát Hải)

Cầu

Là nơi toàn bộ các nhánh hạ lưu của sông Thái Bình đổ ra biển nên Hải Phòng có mạng lưới sông ngòi dày đặc. Chính vì điều đó, việc xây dựng cầu đường trở nên rất quan trọng đối với thành phố này. Trong 5 năm từ 2016-2021, thành phố đã khởi công và hoàn thành hơn 40 cây cầu lớn nhỏ.
Sông đào Thượng Lý
 Cầu Thượng Lý (còn gọi là Cầu Xi Măng) nằm trên phố Bạch Đằng, nối P. Hạ Lý - P. Thượng Lý, Q. Hồng Bàng.
Sông Tam Bạc
Cầu Tam Bạc là tên của hai cây cầu (bao gồm một cầu đường sắt và một cầu đường bộ), nối đường Hùng Vương, P. Thượng Lý, Q. Hồng Bàng - phố Nguyễn Đức Cảnh, P. Cát Dài, Q. Lê Chân. Cầu đường sắt Tam Bạc (Cầu Quay) còn gọi là cầu Xe Lửa. Trước kia, thời Pháp thuộc, cầu này có thể quay, nhưng hiện tại không quay được nữa. Trong tháng 11 năm 2010, cầu đã bị tàu bè đâm phải gây hỏng nhẹ. Cầu đường bộ Tam Bạc là cây cầu được xây mới sau này.
 Cầu Lạc Long, nối phố Nguyễn Tri Phương và Điện Biên Phủ, P. Minh Khai - phố Bạch Đằng, P. Hạ Lý, Q. Hồng Bàng. Có thể coi đây là cây cầu có đường dẫn đẹp nhất thành phố, thể hiện một nét đặc trưng của kiến trúc thành phố.
 Cầu An Dương bắc qua sông Tam Bạc, nằm trên đại lộ Tôn Đức Thắng, nối P. Lam Sơn, Q. Lê Chân - X. An Đồng, H. An Dương.
 Cầu An Đồng (còn gọi là cầu An Dương 2) bắc qua sông Tam Bạc, nằm trên đại lộ Nguyễn Văn Linh, nối P. Lam Sơn, Q. Lê Chân - X. An Đồng, H. An Dương.
 Cầu mới (chưa được đặt tên), bắc qua mom Thủy Đội, nằm trong dự án chỉnh trang và cải tạo sông Tam Bạc.
Sông Cấm
 Cầu Bính nối nút giao Nam Bính, P. Thượng Lý, Q. Hồng Bàng - phố Mới, X.Hoa Động, H. Thủy Nguyên, xây dựng và khánh thành vào 13/05/2005, được cho là một trong những cây cầu đẹp nhất Đông Nam Á, sử dụng nguồn vốn ODA của chính phủ Nhật Bản. Tuy nhiên trong một trận bão vào tháng 7 năm 2010, cây cầu bị ba tàu của Tổng công ty đóng tàu Bạch Đằng va vào làm hư hỏng nặng. Tháng 5/2012, Cầu Bính đã bắt đầu được tiến hành sửa chữa và khôi phục.
 Cầu Kiền nằm trên Quốc lộ 10 nối X. An Hồng, H. An Dương - X. Kiền Bái, H. Thủy Nguyên. Đây là cây cầu có quy mô chỉ 4 làn xe,nên hay xảy ra ách tắc. Mặt cầu đang có dấu hiện xuống cấp trầm trọng.
Cầu Hoàng Văn Thụ nối phố Hoàng Văn Thụ, P. Minh Khai, Q. Hồng Bàng - Đại lộ Đỗ Mười, X. Tân Dương, H.Thủy Nguyên, là cây cầu vòm thép lớn nhất Việt Nam. Cây cầu đã khánh thành cuối năm 2018.
 Cầu Nguyễn Trãi nối liền phố Nguyễn Trãi, P. Máy Tơ, Q. Ngô Quyền - X. Dương Quan, H.Thủy Nguyên. Cầu dự kiến khởi công năm 2023, hoàn thành và đưa vào sử dụng năm 2024.
Theo quy hoạch, sẽ có thêm 3 cây cầu bắc qua sông cấm, bao gồm 2 cây cầu sang Đảo Vũ Yên và cầu Bính 2.
Sông Lạch Tray
 Cầu Rào nối phố Lạch Tray, P. Đằng Giang, Q. Ngô Quyền - đường Phạm Văn Đồng, P. Anh Dũng, Q. Dương Kinh.
 Cầu Võ Nguyên Giáp (còn gọi là Cầu Rào 2) nối phố Võ Nguyên Giáp, P. Vĩnh Niệm, Q. Lê Chân - đường Phạm Văn Đồng, P. Anh Dũng, Q. Dương Kinh. Đây là cây cầu có một cột dây văng duy nhất bắc qua sông Lạch Tray.
 Cầu Niệm nối phố Trần Nguyên Hãn, P. Niệm Nghĩa, Q. Lê Chân - phố Trường Chinh, P. Lãm Hà, Q. Kiến An.
 Cầu Bùi Viện (còn gọi là Cầu Niệm 2) nằm trên Đại lộ Bùi Viện, giữa P. Vĩnh Niệm, Q. Lê Chân - P. Đồng Hòa, Q. Kiến An
 Cầu Lãm Khê nối Đại lộ Bùi Viện, P. Đồng Hòa, Q. Kiến An - đường Nguyễn Trường Tộ, X. Đồng Thái, H. An Dương.
 Cầu Kiến An nằm trên đường Phan Đăng Lưu, giữa P. Ngọc Sơn, Q. Kiến An - X. Hồng Thái, H. An Dương.
 Cầu Hải Thành dự kiến khởi công 2023, nối phố Hải Thành 1, P. Hải Thành, Q. Dương Kinh - P. Tràng Cát, Q. Hải An.
 Cầu Trạm Bạc nằm trên Quốc lộ 10, nối X. Lê Lợi, H. An Dương - X. Trường Thành, H. An Lão.
Theo quy hoạch, sẽ có thêm nhiều cây cầu qua sông Lạch Tray như cầu Tân Thành, cầu Rào 3,...
Sông Văn Úc
 Cầu Khuể nối phố Mỹ Đức, X. Mỹ Đức, H. An Lão - phố Đào Linh Quang, TT.Tiên Lãng, H. Tiên Lãng.
 Cầu Tiên Cựu  nối X. Quang Trung, H. An Lão - X. Tiên Cường, H. Tiên Lãng.
 Cầu Văn Úc nằm trên tuyến đường ven biển, nối X. Đoàn Xá, H. Kiến Thụy - X. Hùng Thắng, H. Tiên Lãng.
 Cầu Thanh Hà nằm trên Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng nối X. Vĩnh Lập, H. Thanh Hà, T. Hải Dương - X. Quang Trung, H. An Lão, TP. Hải Phòng.
 Cầu Quang Thanh nối X. Thanh Cường, H. Thanh Hà, T. Hải Dương - X. Quang Hưng, H. An Lão, TP. Hải Phòng. Cây cầu hoàn thành năm 2021, thay thế cho bến phà Quang Thanh.
Sông Đá Bạc
 Cầu Đá Bạc nối X. Gia Minh, H. Thủy Nguyện, TP. Hải Phòng - P. Phương Nam, TX. Đông Triều, T. Quảng Ninh.
 Cầu Bến Rừng nối TT. Minh Đức, H. Thủy Nguyên, TP. Hải Phòng - X. Hiệp Hòa, TX. Quảng Yên, T. Quảng Ninh. Cây cầu hiện đang được thi công, thay cho phà Rừng cũ và cách phà Rừng khoảng 4km về phía thượng nguồn.
Sông Thái Bình (đoạn hạ lưu)
 Cầu Hàn nối X. Kiến Thiết, H. Tiên Lãng - X. Hòa Bình, H. Vĩnh Bảo.
 Cầu Đăng nối X. Kiến Thiết, H. Tiên Lãng - X. Tam Đa, H. Vĩnh Bảo.
 Cầu vượt sông Thái Bình 1 nằm trên tuyến đường ven biển nối X. Tây Hưng, H. Tiên Lãng, TP. Hải Phòng - X. Thụy Trường, H. Thái Thụy, T. Thái Bình. (đang thi công)
 Cầu vượt sông Thái Bình 2 nằm trên tuyến đường từ cầu Lạng Am đến đường ven biển, nối X. Nam Hưng, H. Tiên Lãng - X. Trấn Dương, H. Vĩnh Bảo. (đang thi công)
Sông Hóa
 Cầu Nghìn nằm trên Quốc lộ 10 nối X. Hưng Nhân, H. Vĩnh Bảo, TP. Hải Phòng - TT. An Bài, H. Quỳnh Phụ, T. Thái Bình.
 Cầu Sông Hóa nằm trên Quốc lộ 37 nối X. Cổ Am, H. Vĩnh Bảo, TP. Hải Phòng - X. Hồng Dũng, H. Thái Thụy, T. Thái Bình.
Sông Luộc
 Cầu Sông Mới nối X. Tự Cường - X. Tiên Tiến, H. Tiên Lãng.
 Cầu Quý Cao nối X. Qúy Cao, H. Tứ Kỳ, T. Hải Dương - X. Giang Biên, H. Vĩnh Bảo, TP. Hải Phòng.
 Cầu Chanh nối TT. Ninh Giang, H. Ninh Giang, T. Hải Dương - X. Thắng Thủy, H. Vĩnh Bảo, TP. Hải Phòng.
Các sông khác
 Cầu Giá nằm trên Quốc lộ 10, bắc qua sông Giá, nối X. Kênh Giang - X. Lưu Kiếm, H. Thủy Nguyên.
 Cầu Dinh bắc qua sông Kinh Thầy, nối P. Thái Thịnh, TX. Kinh Môn, T. Hải Dương - X. An Sơn, H. Thủy Nguyên, TP. Hải Phòng. Cầu khành thành năm 2021, thay cho bến phà Dinh.
 Cầu vượt biển Đình Vũ-Cát Hải nối P. Đông Hải 2, Q. Hải An - X. Nghĩa Lộ, H. Cát Hải. Đây là cây cầu vượt biển dài nhất Việt Nam và là một trong những cây cầu dài nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, do quá trình lấn biển xây dựng KCN Cảng Đình Vũ, phần cầu thực sự vượt biển còn lại khá ngắn.
 Cầu Bạch Đằng bắc qua Sông Bạch Đằng nối P. Đông Hải 2, Q. Hải An, TP. Hải Phòng - X. Liên Vị, TX. Quảng Yên, T. Quảng Ninh. Cây cầu trên thuộc Cao tốc Hải Phòng - Hạ Long, có tổng chiều dài 5,4 km (bao gồm cả đường dẫn), rộng 25 m, được thiết kế 4 làn xe, vận tốc tối đa 100 km/h; trong đó riêng chiều dài của cầu là 3,5 km.

Giao thông đô thị
Thành phố Hải phòng có khoảng 600 tuyến đường phố, nằm trong 7 quận nội thành. Đường dài nhất là đường Phạm Văn Đồng, dài 14.5 km, bắt đầu từ cầu Rào và kết thúc ở đầu đường vào trung tâm quận Đồ Sơn. Ngắn nhất là phố Đội Cấn, nối từ phố Lê Lợi đến phố Lương Văn Can thuộc quận Ngô Quyền, chỉ dài hơn 70 mét.

Các con phố ở Hải Phòng đều rất sạch sẽ, nhỏ, hẹp, nhưng rất hiếm xảy ra ùn tắc. Có một vài con phố có mặt bằng rộng là Lạch Tray, Bạch Đằng, Lê Hồng Phong,... Có một nét đặc trưng ở những con đường ở Hải Phòng là trồng rất nhiều cây xanh, đặc biệt là cây phượng vĩ.

Năm 2011, Thủ tướng đã phê duyệt kết quả đàm phán dự án "Phát triển giao thông đô thị thành phố Hải Phòng" với tổng mức đầu tư 276,611 triệu USD. Dự án "Phát triển giao thông đô thị thành phố Hải Phòng" được thực hiện trong 5 năm, từ năm 2011 và dự kiến hoàn thành vào năm 2016. Dự án bao gồm xây dựng tuyến đường trục đô thị Hải Phòng dài 20 km từ xã Lê Lợi (An Dương) đến quận Hải An và các cầu trên tuyến gồm xây mới cầu Niệm 2, cầu Đồng Khê vượt qua sông Lạch Tray và đường Trường Chinh, hầm chui cầu Rào, cải tạo cầu Niệm hiện tại. Cũng trong dự án này, thành phố sẽ thí điểm xây dựng tuyến xe buýt công cộng từ trung tâm đi Tiên Lãng, Vĩnh Bảo. Đồng thời, vận hành nâng cao thể chế năng lực quản lý giao thông vận tải, lập và thực hiện quy hoạch về giao thông đô thị, vận tải công cộng…

Biển số xe
Biển xe máy 4 số theo thứ tự từ F => S.
Biển xe máy 5 số phân theo quận huyện.
15A1 xxx.xx: biển xe dung tích > 175cc.
15B1 xxx.xx: Các quận Hồng Bàng, Ngô Quyền,Lê Chân, Hải An.
15C1 xxx.xx: Huyện An Dương.
15D1 xxx.xx: Huyện An Lão.
15E1 xxx.xx: Huyện Cát Hải.
15F1 xxx.xx: Huyện Kiến Thụy.
15G1 xxx.xx: Huyện Thủy Nguyên.
15H1 xxx.xx: Huyện Tiên Lãng.
15K1 xxx.xx: Huyện Vĩnh Bảo.
15L1 xxx.xx: Quận Dương Kinh.
15M1 xxx.xx: Quận Đồ Sơn.
15N1 xxx.xx: Quận Kiến An.
Biển ô tô 4 số gồm các đầu số 16K,16H,16L,16M,16N,16R,16LD,...
Biển ô tô 5 số gồm các loại 15A,15B,15C,15D,15R,15LD,...

Hệ thống xe buýt

 : Tuyến đang hoạt động
 : Tuyến khôi phục
 : Tuyến mở mới
 : Tuyến BRT dự kiến

Hệ thống đường sắt
Hải Phòng có một tuyến đường sắt là tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng, do Pháp xây dựng từ năm 1901 đến ngày 16.6.1902 thì hoàn thành và đưa vào sử dụng. Hiện được sử dụng để vận chuyển hành khách và hàng hóa, tuyến đường sắt này đang có kế hoạch được nâng cấp và điện khí hóa
tuyến đường sắt này dài 102 km, gần như song song với quốc lộ 5A, đi qua địa phận các tỉnh thành: Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên,Hà Nội. Tuyến đường sắt này còn bắc qua sông Hồng bởi Cầu Long Biên.

Hàng ngày có 4 đôi tàu khách nhanh kết nối Hà Nội và Hải Phòng: HP1/2, LP3/2, LP5/6, LP7/8.

Từ Hà Nội đi:
 Tàu HP1 xuất phát ga Hà Nội (HN) 6h00, đến ga Hải Phòng (HP) 8h15.
 Tàu LP3 xuất phát ga Long Biên (LB) 9h20, đến ga HP 12h00.
 Tàu LP5 xuất phát ga LB (ngày thường) 15h30, ga HN (Thứ 7, Chủ Nhật, lễ, tết) 15h20, đến ga HP 18h00.
 Tàu LP7 xuất phát ga LB (ngày thường) 18h10, ga HN (Thứ 7, Chủ Nhật, lễ, tết) 18h00, đến ga HP 20h47.

Về Hà Nội:
 Tàu LP2 xuất phát ga HP 6h05, đến ga LB 8h40.
 Tàu LP6 xuất phát ga HP 8h55, đến ga LB 11h17 (ngày thường), đến ga HN 11h30 (Thứ 7, Chủ nhật, lễ, tết).
 Tàu LP8 xuất phát ga HP 14h35, đến ga LB 17h10 (ngày thường), đến ga HN 17:20 (Thứ 7, Chủ nhật, lễ, tết).
 Tàu HP2 xuất phát ga HP 18h40, đến ga HN 21h05.

Cùng với ga Huế và ga Nha Trang, ga Hải Phòng nằm trong số ít những ga đường sắt rất đẹp vẫn còn giữ được nguyên vẹn nét kiến trúc thời Pháp thuộc. Ga này nằm trên đường Lương Khánh Thiện.

Đường thủy

Hải Phòng là đầu mối giao thông quan trọng, cửa ngõ chính của cả miền Bắc. Chính vì thế mà hệ thống cảng biển ở thành phố này vô cùng phát triển. Vào những năm cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, Hải Phòng đã được người Pháp xây dựng như một trung tâm thương mại, tài chính và đặc biệt nhất là cảng biển có tiếng tăm của Thái Bình Dương. Đầu thế kỷ XX, cảng Hải Phòng đã có mối quan hệ gắn bó với nhiều cảng lớn ở Đông Nam Á, châu Á, châu Đại Dương, Bắc Mỹ, ven Ấn Độ Dương, Địa Trung Hải, Đại Tây Dương, biển Bắc Âu...

Cảng Hải Phòng là một cụm cảng biển tổng hợp cấp quốc gia, cùng với Cảng Sài Gòn là một trong 2 hệ thống cảng biển lớn nhất Việt Nam, hiện đang được Chính phủ nâng cấp. Cảng Hải Phòng nằm trên tuyến đường giao thông trên biển, kết nối Singapore với Hồng Kông và các cảng của Đông Á và Đông Bắc Á.

Cũng ở Hải Phòng, còn có hơn 20 bến cảng khác với các chức năng khác nhau, như vận tải chất hóa lỏng (xăng, dầu, khí đốt), bến cảng đóng tàu, bến cho tàu vận tải đường sông nhỏ có trọng tải 1-2 tấn ("tàu chuột"). Các cảng này do nhiều công ty khác nhau quản lý và khai thác.

Hệ thống cảng sông, tuyến đường sông ở Hải Phòng gồm:
 Cảng sông Vật Cách
 Cảng sông Sở Dầu
 Bến tàu khách Cửa Cấm
 Tuyến phía Bắc: Hải Phòng-Quảng Ninh-Hải Dương-Hà Nội-Tuyên Quang-Việt Trì-Hoà Bình-Lào Cai.
 Tuyến phía Nam: Hải Phòng - Hà Nội - Thái Bình - Nam Định - Ninh Bình.

Đường hàng không
Sân bay quốc tế Cát Bi
Đây là sân bay đầu tiên của miền Bắc thời Pháp thuộc. Sân bay này xây dựng chủ yếu dùng trong quân sự. Hiện nay sân bay được sử dụng hỗn hợp dân sự - quân sự.

Vào năm 2014, sân bay đã được đầu tư, nâng cấp cải tạo đường băng có thể đón được các loại máy bay cỡ lớn như B747, B777, A330 và trở thành sân bay dự bị đầy đủ cho Sân bay quốc tế Nội Bài. Ngoài ra sân bay Cát Bi được đầu tư xây mới tháp không lưu, nhà ga hành khách và các công trình phụ trợ, chính thức được nâng cấp trở thành Cảng hàng không quốc tế, cho phép đón chuyến bay quốc tế từ 0h00 ngày 12/05/2016.

Hiện nay, có 4 hãng hàng không khai thác các chuyến bay thường xuyên đi và đến sân bay Cát Bi (Vietjet Air, Vietnam Airlines, Jetstar Pacific Airlines và Thai Vietjet Air), 1 hãng khai thác đường bay thuê chuyến (Sichuan Airlines). Tổng số đường bay thường xuyên đang khai thác của các hãng là 10 đường bay, kết nối Hải Phòng với các trung tâm kinh tế, văn hóa du lịch của Việt Nam và châu Á là Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Nha Trang, Buôn Ma Thuột, Phú Quốc, Đà Lạt, Pleiku, Đồng Hới, Seoul (Hàn Quốc) và Bangkok (Thái Lan).

Hiện tại, Vietjet Air đã lựa chọn Sân bay quốc tế Cát Bi là sân bay căn cứ (Hubs), tiếp tục đầu tư xây dựng nhà ga hành khách số 2 và tăng thêm diện tích đỗ trong sân bay. Đồng thời hãng này sẽ tiếp tục mở đường bay thẳng từ Hải Phòng đi Cần Thơ, Tokyo (Nhật Bản) và Singapore.

Sân bay Kiến An
Là sân bay quân sự, đại bản doanh của không lực hải quân VN, do Bộ Quốc phòng quản lý.

Cảng hàng không quốc tế Tiên Lãng
Đây là Dự án có khả năng sẽ là sân bay lớn nhất tại miền Bắc được đặt tại xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, quy mô khoảng 6000 ha với tổng vốn đầu tư dự tính hiện thời qua 3 giai đoạn đến 2030 là hơn 8 tỉ USD.

Tham khảo


title: Fanny

text:
Fanny có thể là:

Tên nhân vật
 Fanny Ardant
 Fanny Valette


title: Kinh tế Hải Phòng

text:
Hải Phòng là một trung tâm kinh tế của miền bắc nói riêng và của cả Việt Nam nói chung. Dưới thời Pháp thuộc, Hải Phòng là thành phố cấp 1, ngang hàng với Sài Gòn và Hà Nội. Những năm cuối thế kỷ 19, người Pháp đã có những đề xuất xây dựng Hải Phòng thành "thủ đô kinh tế" của Đông Dương. Ngày nay, Hải Phòng là một trong những trung tâm kinh tế quan trọng nhất của Việt Nam, từ năm 2005 đến nay luôn đứng trong top 5 các tỉnh thành phố đóng góp ngân sách nhiều nhất cả nước, cụ thể là luôn đứng ở vị trí thứ 3 sau Thành phố Hồ Chí Minh,Hà Nội. Năm 2009, thu ngân sách nhà nước của địa phương đạt 34.000 tỷ đồng. Năm 2006 đóng góp khoảng 9.752 tỷ đồng và năm 2007 là 12.000 tỷ đồng. Năm 2011, thu ngân sách trên địa bàn thành phố đạt 47.725 tỷ đồng, tăng 19% so với năm 2010. Năm 2016 thu ngân sách đạt 62.640 tỷ đồng. Trong bảng xếp hạng về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam năm 2011, thành phố Hải Phòng xếp ở vị trí thứ 45/63 tỉnh thành.

Hải Phòng là trung tâm phát luồng hàng xuất nhập khẩu lớn nhất miền Bắc. Đến nay, Hải Phòng đã có quan hệ xuất nhập khẩu hàng hoá với trên 40 nước và vùng lãnh thổ trên thế giới. Trung tâm Hội chợ triển lãm quốc tế Hải Phòng là trung tâm hội chợ lớn nhất của Việt Nam hiện nay. Hải Phòng đang phấn đấu để trở thành một trong những trung tâm thương mại lớn nhất của cả nước.

Dịch vụ

Cảng
Cảng Hải Phòng hiện nay bao gồm các khu bến cảng chính sau:

 Cảng Vật Cách: Xây dựng năm 1965, ban đầu là những dạng mố cầu, có diện tích mặt bến 8x8 mét,cảng có 5 mố cầu bố trí cần trục ôtô để bốc than và một số loại hàng khác từ sà lan có trọng tải từ 100 đến 200 tấn.
 Cảng Hải Phòng (khu cảng chính, hay còn gọi là Bến Hoàng Diệu, trước gọi là Bến Sáu kho) trên sông Cấm: cảng container nội địa, cảng bốc xếp và vận chuyển hàng hóa rời, chủ yếu phục vụ nội địa. Khu cảng này có 11 cầu tàu, độ sâu trước bến là -8,4 mét; hệ thống kho rộng 31320 mét vuông; hệ thống bãi rộng 163 nghìn mét vuông.
 Cảng Chùa Vẽ: cảng container chuyên dụng, có 5 cầu tàu, hệ thống bãi rộng 179 nghìn mét vuông.
 Cảng Đình Vũ và Nam Đình Vũ: có thể tiếp nhận tàu trọng tải 10 nghìn - 20 nghìn DWT
 Cảng gồm 8 cầu tàu bê tông cốt thép, 2 cầu đang xây dựng trong đó có 1 bến nghiêng;
 Kho có diện tích 70.232 m², bãi chứa hàng có diện tích 39.000 m²;
 Thiết bị bốc dỡ: có cẩu cố định và di động 10 - 50 - 70 tấn, có xe nâng, hạ hàng, băng chuyển tải và cẩu xếp dỡ công ten nơ;
 Độ sâu trung bình của mực nước là 7 m;
 Có đường sắt vào các cầu tàu số 8 - 9 - 10 - 11.
 Khả năng xếp dỡ: từ 3,5 đến 4,5 triệu tấn/năm. Đang tăng cường khả năng xếp dỡ hàng hóa và công ten nơ lên 7 triệu tấn/năm.
 Cảng Cấm: 5 nghìn - 10 nghìn DWT
 Khu bến Diêm Điền (huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình): 1 nghìn - 2 nghìn DWT
 Cảng Thủy sản
 Cảng Đoạn Xá
 Cảng Tân Vũ: có độ sâu cốt luồng là -7,3 mét, độ sâu trước bến là -10,3 mét, tiếp nhận được tàu 20 nghìn DWT, hiện có 2 cầu tàu dành cho làm hàng container (khi xây hoàn thành, sẽ có thêm 1 cầu tàu dành cho làm hàng container và 2 cầu tàu dành cho làm hàng rời).
 Cảng Hải An: Hiện có 1 cầu tàu dành cho làm hàng container
 Cảng nước sâu Lạch Huyện (đang xây dựng). Trong đó bến số 1 và số 2 đã hoàn thiện và đón thành công tàu Wan Hai 805 có trọng tải 132000DWT (12000TEU).

Du lịch

Du lịch biển

 Biển Đồ Sơn
Khu du lịch nằm cạnh hai cửa sông Lạch Tray và Văn Úc thuộc hệ thống sông Thái Bình đổ ra biển đem theo nhiều phù sa, cộng thêm việc quai đê lấn biển ở Đảo Hòn Dấu để xây dựng khu Resort cao cấp đã tạo nên đặc trưng nước biển ở khu vực này đục (nhất là khu II) nhưng vẫn có sức thu hút du khách. Các địa điểm du lịch bao gồm:
 Bãi tắm các khu I, II và III
 KDL Quốc tế Đồi Rồng
 KDL Quốc tế Hòn Dấu
 Sân golf BRG Ruby Tree Hải Phòng
 Casino Đồ Sơn
 Biệt thự Bảo Đại: Dinh thự duy nhất của Bảo Đại ngoài miền Bắc.
 Biển Cát Bà
Cát Bà một hòn đảo đẹp và thơ mộng, nằm ở độ cao trung bình 70m so với mực nước biển, là đảo lớn nhất trong quần thể vịnh Hạ Long, thuộc địa phận huyện Cát Hải.  Các địa điểm du lịch bao gồm:
 Bãi tắm Cát Cò 1, Cát Cò 2, Cát Cò 3
 Vườn Quốc gia Cát Bà: Quần đảo Cát Bà có rừng mưa nhiệt đới trên đảo đá vôi, rừng ngập mặn, các rặng san hô, thảm rong - cỏ biển, hệ thống hang động, tùng áng, là nơi hội tụ đầy đủ các giá trị bảo tồn đa dạng sinh học, bảo đảm các yêu cầu của khu dự trữ sinh quyển thế giới theo quy định của UNESCO. Cát Bà đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới ngày 02 tháng 12 năm 2004.
 Chợ nổi Vịnh Lan Hạ
 Đường xuyên đảo Cát Bà
 Làng chài Việt Hải

Du lịch văn hóa lễ hội, tâm linh

 Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn (còn gọi là đấu ngưu): là một tập tục cổ, có từ xa xưa, một lễ hội truyền thống của người dân vạn chài tại vùng biển Đồ Sơn, Hải Phòng; diễn ra vào ngày 9 tháng 8 Âm lịch hàng năm; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2013 của Việt Nam. Đây là một lễ hội với lễ nghi trang trọng, rước kiệu thần, có lọng che, phường bát âm....
 Lễ hội Hoa Phượng đỏ: là một sản phẩm du lịch mới của thành phố Hải Phòng với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao hoành tráng, hấp dẫn, đặc sắc, rực rỡ sắc màu, góp phần quảng bá hình ảnh thành phố Cảng của miền bắc Việt Nam. Lễ hội được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2012 và vẫn được duy trì cho tới ngày nay (riêng năm 2020 và 2021 bị hủy do dịch Covid-19).

Du lịch ẩm thực

Ẩm thực Hải Phòng được nhiều người sành ăn đánh giá là một trong số ít những phong cách chế biến - thưởng thức ẩm thực địa phương đặc sắc (độc đáo, đậm bản sắc vùng miền), đa dạng (phong phú) và tinh tế (thu hút các giác quan khác nhau của thực khách) bậc nhất của Việt Nam. Người Hải Phòng cũng có tiếng là những người kén mùi vị trong ăn uống. [2][3] Có thể nêu ra một vài ví dụ nổi bật như món nem cua bể, bánh đa cua,[4] bún tôm, bánh bèo, bánh mì cay, pa tê gan, cháo khoái. Dù những nguyên liệu dùng để chế biến các món ăn này ngày nay đều tương đối dễ mua, phổ biến ở nhiều địa phương của Việt Nam. Tuy nhiên, do cách chọn lựa nguyên liệu, kết hợp, chế biến đặc trưng của người Hải Phòng mà chúng trở thành những món ăn không chỉ lôi cuốn về vị giác, khứu giác mà còn cả về thị giác.
Năm 2020-2021, Hải Phòng nổi lên là một điểm du lịch ẩm thực hấp dẫn đối với du khách nhờ các video ngắn trên nền tảng TikTok. Nắm lấy cơ hội, Sở Du lịch Thành phố đã có những chiến dịch quảng bá bài bản, nhằm đưa food-tour thành một nét đặc trưng của du lịch thành phố.

Công nghiệp

Hải Phòng là một trong 5 địa phương có quy mô công nghiệp lớn nhất cả nước. Một trong các mục tiêu phát triển của thành phố là trở thành "thành phố công nghiệp và dịch vụ cảng văn minh, hiện đại". Thành phố có mạng lưới các khu công nghiệp được bố trí hợp lý với các khu công nghiệp lớn: Nomura - Đình Vũ, Đồ Sơn – Hải Phòng, Vinashin – Shinec, Tân Liên và nhiều cụm công nghiệp nhỏ và vừa: Quán Toan, Đông Hải, Kiến An – An Tràng... Một số khu công nghiệp lớn của các nhà đầu tư Xinh-ga-po, Đài Loan, Đức đang được nghiên cứu đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, hiện đại, sẵn sàng mời gọi các nhà đầu tư nước ngoài.

Năm 2010, tổng giá trị sản xuất công nghiệp của thành phố tăng gấp 2 lần so với năm 2005, đứng thứ 2 miền Bắc và thứ 6 cả nước.

 Khu công nghiệp Nomura Liên doanh giữa Việt nam và Nhật, thành lập từ năm 1994 với thời hạn hoạt động 50 năm. Khu công nghiệp Nomura có diện tích 153 ha, nằm ngay cạnh quốc lộ 5 đi Hà Nội và cách trung tâm thành phố 13 km, cách cảng Hải Phòng 15 km, cách sân bay Cát Bi 20 km.
 Khu công nghiệp Đình Vũ Liên doanh giữa thành phố Hải Phòng, tập đoàn AIG của Mỹ và tập đoàn IPEM của Bỉ, thành lập năm 1997, có thời hạn hoạt động 50 năm. Khu công nghiệp Đình Vũ có diện tích 945 ha, nằm trên bán đảo Đình Vũ (quận Hải An) cách trung tâm thành phố 7 km. Trong khu công nghiệp này có cảng cho container, hàng rời, hàng tổng hợp với công suất 20.000 DWT và cảng hàng lỏng 10.000 DWT.
 Khu công nghiệp Đồ Sơn Liên doanh giữa Hải Phòng và công ty Asia Glorious Development (Hồng Kông), thành lập năm 1997 với dự kiến công năng ban đầu là khu chế xuất với tên gọi là Khu chế xuất Hải Phòng 96, sau đó điều chỉnh thành khu công nghiệp và đi vào hoạt động từ năm 2004 với giai đoạn 1 có diện tích 150 ha. Khu công nghiệp Đồ Sơn nằm vem đại lộ Hoa Phượng từ Cầu Rào đi Đồ Sơn.
 Khu công nghiệp An Dương(An Dương)Khu hợp tác thương mại Việt Trung (Hải Phòng- Thẩm Quyến)Chủ đầu tư Công ty TNHH liên hợp đầu tư Thâm Việt,
 Khu công nghiệp tổng hợp cầu Kiền (An Dương)
 Khu công nghiệp Tràng Duệ (An Dương)
 Khu công nghiệp - Đô thị Tràng Cát Dự án liên doanh giữa Công ty CP Phát triển Đô thị Kinh Bắc và Tập đoàn Hồng Hải (Foxconn) - Đài Loan với quy mô diện tích lên tới hơn 1000ha tại Tràng Cát - Quận Hải An - Thành phố Hải Phòng, bao gồm: khu công nghiệp (300ha), khu sân golf (200ha) và khu đô thị (360ha).
 Cụm công nghiệp Vĩnh Niệm (Q Lê Chân)
 Cụm công nghiệp Sở Dầu (Q Hồng Bàng)
 Cụm công nghiệp Đặng Cương (An Dương)
 Cụm công nghiệp Gia Minh (Thủy Nguyên)
 Cụm công nghiệp Tân Liên (Vĩnh Bảo)
 Cụm công nghiệp An Tràng (An Lão)
 Cụm công nghiệp Trường Sơn (An Lão)
 Cụm công nghiệp thị trấn Tiên Lãng (Tiên Lãng)
 Cụm công nghiệp Tiên Cường (Tiên Lãng)
 Khu đô thị, công nghiệp và dịch vụ tại Hải Phòng Chủ đầu tư Công ty cổ phần Phát triển Đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam-Singapore (VSIP JSC)
 Cụm công nghiệp đóng tàu trọng tải 30.000 tấn. xã An Thọ và Chiến Thắng (An Lão) Công ty cổ phần Tập đoàn Vina Megastar làm chủ đầu tư.
 Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền (Vinashin-Shinec). Chủ đầu tư Công ty Cổ phần công nghiệp tàu thủy Shinec, đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng kỹ thuật quy mô hơn 263 ha
 Khu công nghiệp Nam Đình Vũ (khu 1 và khu 2).
Khu 1, khu công nghiệp Nam Đình Vũ có quy mô diện tích 1344 ha bao gồm khu phi thuế quan có diện tích 448 ha, nằm trên địa bàn hai phường Đông Hải và Tràng Cát, quận Hải An, thành phố Hải Phòng. Công ty cổ phần đầu tư Nam Đình Vũ làm chủ đầu tư.
Khu 2, khu công nghiệp Nam Đình Vũ có quy mô 658 ha, do công ty cổ phần Hapaco làm chủ đầu tư.

Nông - lâm - ngư nghiệp

Thương mại

Một số chợ tiêu biểu
 Chợ Sắt (phố Quang Trung, phường Phạm Hồng Thái, quận Hồng Bàng): Chợ được xây dựng ở khu phố nhượng địa từ cuối thế kỷ 19 dưới thời Pháp thuộc, khi đó gọi là chợ Lớn (Grande Marché). Chợ được xây dựng bằng vật liệu chủ yếu là sắt thép nên có tên gọi là chợ Sắt. Nhờ địa thế thuận lợi bên tuyến đường thủy từ Hải Phòng đi các tỉnh nên dưới thời Pháp thuộc chợ Sắt từng là một chợ rất sầm uất, là đầu mối buôn bán chính từ Nam Định lên hoặc Quảng Yên xuống, tiếng tăm có thể sánh với chợ Đồng Xuân (Hà Nội), chợ Đông Ba (Huế), chợ Bến Thành (Sài Gòn). Đến thời bao cấp, đây vẫn còn là một trong những trung tâm buôn bán lớn nhất tại miền Bắc. Vào thời kỳ đó, những người buôn bán trong chợ Sắt được coi là lớp người giàu có và thành đạt về kinh tế của Hải Phòng. Sau thời kỳ bao cấp kinh tế, chợ Sắt dần mất vai trò thời hoàng kim của nó. Năm 2021, thành phố đã phê duyệt dự án đầu tư thay thế chợ Sắt thành tổ hợp TTTM, vui chơi giải trí, khách sạn 5 sao và văn phòng cho thuê để thực hiện chỉnh trang đô thị.
 Chợ Hàng (phố An Kim Hải, phường Dư Hàng Kênh, quận Lê Chân): là chợ phiên duy nhất hiện nay còn họp tại Hải phòng. Ngày nay, Chợ Hàng như một chợ bán những đồ cũ hay những đồ rẻ tiền mà dân vẫn hay dùng đến. Cứ chủ nhật hàng tuần du khách thập phương hay người dân trong vùng thường rủ nhau đi Chợ Hàng đôi khi chỉ để ngắm những vật nuôi, cây cảnh hoặc để chọn mua một thứ hàng cần thiết trong gia đình. Người dân coi việc đi chợ Hàng như một thú vui dịp cuối tuần vậy. Người ta đến chợ để mua bán nhưng cũng có thể chỉ để dạo chơi, ngắm cảnh. Phiên chợ nào cũng đông đúc nhưng không hề có cảnh xô xát, cãi cọ vì ai cũng có tâm lý đi chợ như đi hội.
 Chợ Giá. Đây là chợ phiên nổi tiếng miền Bắc - tại xã Kênh Giang - huyện Thủy Nguyên; cứ 5 ngày chợ họp 1 lần, xưa kia các ngày họp chợ được coi là ngày tốt để mọi người trong làng dựng nhà, bỏ nóc, khai trương...trước kia chợ giá quê sầm uất trên bến dưới thuyền, nơi tụ họp của thương nhân các tỉnh Quảng Ninh, Hải Dương. Chợ Giá là chợ quê với các sản phẩm của vùng nông thôn là chủ yếu.
 Chợ đêm Tam Bạc. Chợ này sắp chuyển về khu nam Cầu Bính.
 Chợ Ga (phố Nguyễn Khuyến, phường Lương Khánh Thiện, quận Ngô Quyền)
 Chợ An Dương (phố Tôn Đức Thắng, phường Trần Nguyên Hãn, quận Lê Chân)
 Chợ Con (phố Chợ Con, phường Trại Cau, quận Lê Chân)
 Chợ hoa Hạ Lũng
 Chợ Cỗ Đạo (phố Trần Nhật Duật, phường Cầu Đất, quận Ngô Quyền): Đây là chợ ở ngay trung tâm thành phố, chỉ cách Nhà hát lớn khoảng 100m. Chợ là nơi cung cấp lương thực, thực phẩm tươi ngon nhất thành phố. Đây cũng là nơi mà thực khách có thể thưởng thức hầu hết các đặc sản của thành phố như bánh đa cua, bún cá, bún tôm, nem cua bể, bánh bèo, bánh đúc tàu, tào phớ,...
Chợ Lương Văn Can (phố Lương Văn Can, phường Máy Tơ, quận Ngô Quyền)
Chợ Cát Bi (phố Cát Bi, phường Cát Bi, quận Hải An)

Trung tâm thương mại, siêu thị lớn

1. Quận Ngô Quyền

 Cát Bi Plaza: Trung tâm thương mại cao cấp 21 tầng nằm ở đầu đường Lê Hồng Phong. Đây là tổ hợp trung tâm thương mại, văn phòng, căn hộ cao cấp cho thuê và nhiều tiện ích phục vụ. (Đường Lê Hồng Phong, phường Lạc Viên)
 TTTM Parkson/ TD Plaza (Đường Lê Hồng Phong, phường Đông Khê).
 Siêu thị GO! (Đường Lê Hồng Phong, phường Đông Khê). Trước đây là siêu thị BigC. Đây là một trong chuỗi siêu thị bán lẻ của Tập đoàn Casino (tập đoàn mẹ của BigC), hiện có mặt trên 9 nước trên toàn thế giới gồm: Việt Nam, Thái Lan, Argentina, Pháp, Uruguay, Brazil, Colombia, Madagascar và Mauritius.
TTTM Vincom Plaza Lê Thánh Tông (Đường Lê Thánh Tông, phường Máy Tơ)
TTTM Nguyễn Kim Hải Phòng (Đường Lương Khánh Thiện, phường Cầu Đất)
TTTM SHP Plaza Hải Phòng (Đường Lạch Tray, phường Lạch Tray)

2. Quận Lê Chân

 TTTM Aeon Mall Hải Phòng (Đường Võ Nguyên Giáp, Phường Vĩnh Niệm). Đây là TTTM lớn nhất Việt Nam, có diện tích xây dựng sàn lên đến 279.000 m2 (gấp 2 lần so với Aeon Long Biên là 120.000m2)

3. Quận Hồng Bàng

 Siêu thị Mega Market Hồng Bàng (Đường Hồng Bàng, phường Sở Dầu). Trước đây là siêu thị Metro.
 TTTM mới khu Chợ Sắt (dự án) (Đường Tam Bạc, phường Phan Bội Châu)
 TTTM Vincom Plaza Imperia (Đường Hùng Vương, phường Thượng Lý)

4. Quận Hải An

 TTTM Doji Diamond Crown Plaza (khởi công 2022) (Đường Lê Hồng Phong, phường Đằng Lâm)
 TTTM EIE Hải Phòng (khởi công 2022) (Đường Lê Hồng Phong, phường Đằng Lâm)

5. Quận Dương Kinh
 Trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế: hay còn gọi là Cánh Diều hay Nhà Diều. Đây là trung tâm hội chợ lớn nhất của Việt Nam hiện nay. Năm 2007, công trình được xếp hạng là tòa nhà đẹp nhất Việt Nam.

Chú thích

Tham khảo

Kinh tế Hải Phòng
Hải Phòng


title: Yên (Ngũ đại)

text:
Yên (燕) là một vương quốc tồn tại ngắn ngủi ở vùng Bắc Kinh và bắc bộ Hà Bắc hiện nay vào đầu thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc, thời gian cát cứ là 895 —913, thời gian cát cứ chính thức xưng đế là 911—913, nguyên thuộc phạm vi thế lực của Yên vương, Lô Long tiết độ sứ Lưu Thủ Quang. Yên được Lưu Thủ Quang lập nên vào năm 911, chỉ tồn tại 2 năm trước khi bị Lý Tồn Úc diệt.

Là người trị vì duy nhất của Yên, Lưu được sử sách ghi lại với sự tàn ác của mình, do đó, Yên còn được gọi là "Kiệt Yên" nhằm so sánh với chế độ của vua Kiệt thời nhà Hạ.

Tham khảo

Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 911

Lịch sử Bắc Kinh
Lịch sử Hà Bắc
Cựu quốc gia châu Á
Ngũ đại Thập quốc


title: Triệu (Ngũ đại)

text:
Triệu (, ~910-~921) là một nhà nước vào đầu thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc trong lịch sử Trung Quốc, nằm ở trung tâm tỉnh Hà Bắc hiện nay. Tổ tiên của vị Triệu vương duy nhất, tức Vương Dung, đã có một thời gian dài làm tiết độ sứ thời nhà Đường ở Thành Đức (成德, trụ sở nay thuộc Thạch Gia Trang, Hà Bắc), và sau khi nhà Đường sụp đổ năm 907, Hậu Lương Thái Tổ sau khi lập quốc thành công đã lập họ Vương làm Triệu vương, trở thành chư hầu. Năm 910, khi Thái Tổ cố gắng giành lấy quyền kiểm soát trực tiếp đất Triệu và đất Nghĩa Vũ (義武, trụ sở nay thuộc Bảo Định, Hà Bắc), Vương Dung và tiết độ sứ của Nghĩa Vũ là Vương Xử Trực (王處直) đã quay sang chống lại Hậu Lương, thay vào đó, họ quy phục Lý Tồn Úc của Hậu Đường. Năm 921, quân của Vương Dung đã ám sát ông, tàn sát gia tộc họ Vương, và ủng lập người con trai nuôi của ông là Trương Văn Lễ (張文禮, được gọi là Vương Đức Minh khi còn là con nuôi của Vương Dung) lên thay. Lý Tồn Úc nhanh chóng đánh bại con trai và người kế thừa của Văn Lễ là Trương Xử Cẩn (張處瑾) và hợp nhất lãnh thổ của Triệu vào Hậu Đường.

Tham khảo

 Cựu Đường thư, quyển 142.
 Tân Đường thư, quyển 211.
 Cựu Ngũ Đại sử, quyển 54.
 Tân Ngũ Đại sử, quyển 39.
 Tư trị thông giám, các quyển 266, 267, 268, 269, 271.

Lịch sử Hà Bắc
Cựu quốc gia châu Á