title: Trận Höchstädt lần thứ hai

text:
Trận Höchstädt hay còn được gọi là trận Blindheim hoặc là trận Blenheim theo cách gọi của người Anh, diễn ra vào ngày 13 tháng 8 năm 1704, là một trận đánh lớn trong cuộc chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Vua Pháp là Louis XIV đã quyết định tung một đòn quyết định vào Hoàng đế Leopold I của Đế quốc La Mã Thần thánh bằng việc tiến công Viên - kinh sư của triều đình nhà Habsburg, và nếu thắng lợi thì phe Đại Liên minh sẽ phải ký kết một Hòa ước có lợi cho nước Pháp. Thành viên lâm vào hiểm nguy: Maximilian II Emanuel, Tuyển hầu xứ Bayern và Thống chế Pháp là Ferdinand de Marsin kéo quân Bayern uy hiếp từ phía tây, và đoàn quân của Thống chế Vendôme ở miền Bắc Ý cũng có thể gây hiểm họa chết người nếu như họ tiến công nước Áo thông qua đèo Brenner. Triều đình Viên bấy giờ còn phải lo đàn áp cuộc khởi nghĩa của người Hungary do Rákóczi chỉ huy ở phía Đông. Phát hiện ra nguy hiểm, và để giảm bớt nguy hiểm đó đến thành Viên, Thống chế Anh Quốc là Công tước Marlborough đã kéo đại binh từ Bedburg về phía nam để giúp hoàng đế Leopold. Cuộc hành binh thần tốc này đã chấm dứt với cuộc hội quân giữa ông và quân Áo do Vương công Eugène de Savoie-Carignan thống lĩnh.

Trận chiến này được quyết định bằng một đòn giáng sấm sét nhằm vào trung quân của Tallard, tạo tiền đề cho quân Áo của Eugène thọc sâu vào hữu quân Pháp. Lần đầu tiên dưới triều Louis XIV, tuyến quân Pháp bị tan vỡ và cuống cuồng tháo chạy. Nhiều binh sĩ Pháp còn bị chết đuối ở con sông Donau. Sau hơn 4 tiếng đồng hồ, trận đánh tại Höchstädt lần thứ hai đã kết thúc với tổn thất nặng nề cho cả hai bên (trong đó quân Pháp bị thiệt hại nghiêm trọng hơn cả), trở thành một trong những trận đánh khốc liệt nhất trong lịch sử châu Âu thuở đó. Quân Pháp đã bị hủy diệt trong thảm bại này. Quân Bayern bị loại khỏi vòng chiến mà Pháp không thể giúp gì, thành Viên được giải nguy, và Marlborough cùng với Eugène trở thành những vị anh hùng của liên quân. khó thể can thiệp vào tình hình Nam Đức được nữa. Nhờ đó, Bayern trở thành "con mồi" cho hai nước Áo và Phổ, tạo tiền đề cho tương lai của nước Đức sau này. Nhà nước phong kiến Áo đã tồn vững, và đại thắng tại trận Höchstädt trở thành chiến thắng hoàn hảo và vinh quang nhất của Marlborough, được xem là thắng lợi bảo tồn quyền tự do của các quốc gia châu Âu và mở đầu cho sự phát triển hùng mạnh của nước Anh và còn là trận chiến định đoạt nhất của Anh Quốc tại châu Âu lục địa trước thế kỷ thứ XX. Sau chiến thắng - vốn được coi là một công tích khắc họa rõ nét lòng dũng cảm và tài thao lược của ông, thanh danh của ông rất lớn, ông trở thành người chiến binh xuất sắc nhất của châu Âu buổi ấy. Đại thắng này được xem là do ông biết làm chủ địa thế, bảo toàn binh lực và giáng đòn sấm sét, thế rồi Quốc hội Anh đã hoan nghênh ông. Bên cạnh đó, thắng lợi này cũng đưa Eugène trở thành một trong những bậc kiệt tướng của thời đại, được các thế hệ danh tướng về sau kính trọng. Chính sự trợ giúp đắc liệt của một Eugène oai hùng cho một Marlborough biết giành thế thắng, đã quyết định đại thắng cho liên quân mặc dù quân Pháp đông đảo hơn. Chiến thắng to tát của hai ông được đánh giá là một trong những đợt vận động chiến lược tuyệt mĩ nhất trong suốt bề dày lịch sử quân sự thế giới. Sau suốt bốn thập kỷ bách chiến bách thắng, quân Pháp giờ đây đã thua một trận quyết định được coi là chiến thắng lừng lẫy nhất của một vị tướng Anh trên lục địa kể từ sau trận Agincourt, khiến cho năm 1704 trở thành một năm chói lọi trong quân sử nước Anh. Qua đó, chiến thắng to lớn này không những gây mừng vui cho Nữ hoàng Anne nước Anh khi ấy, mà còn được xem là một trong những trận thắng vĩ đại nhất trong quân sử nhân loại, trở thành một trong những trận thắng to lớn làm nên niềm tự hào dân tộc của Anh Quốc. Đối với người Hà Lan, đây cũng là một trong những trận đánh cuối cùng mà họ đóng vai trò quan trọng.

Hơn 1 vạn tù binh Pháp (có cả nhiều tướng) trong trận thắng này nằm trong số những chiến lợi phẩm đáng nhớ nhất trong quân sử Anh Quốc. Nhiều người lính Đức gia nhập quân lực của Marlborough sau trận thắng quyết định đầu tiên đánh dấu sự suy tàn của Louis XIV này. Sau đại bại tại trận Höchstädt lần thứ hai, nước Pháp mất đất Đức, phải lùi vào thế thủ và không bao giờ có thể trở lại thế công được nữa, nghĩa là những cuộc chinh phạt của Louis XIV đã hoàn toàn chấm dứt. Thất bại này thảm hại đến mức mà Hoàng hậu Pháp không dám báo tin cho nhà vua, trong khi toàn quốc Pháp đau sầu trong một thời gian. Thắng lợi bước ngoặt này cũng gia tăng sĩ khí, quân thanh của liên quân. Dù cho Marlborough sẽ còn đạt thêm nhiều chiến thắng - cùng với đại thắng huy hoàng tại Höchstädt mang lại tiếng tăm cho lực lượng Quân đội Anh, không một trận nào trong số đó có tầm cỡ sánh ngang được với đại thắng ở Höchstädt. Trong những thắng lợi ấy, ông đã phát huy thành công của các chiến thuật của ông, mà chiến thắng ở Höchstädt được xem là một chuẩn mực. Trong khi ấy, khối Đại Liên minh được vững tồn và người Hungary mất dần ý chí khởi nghĩa chống Áo. Và, như một bước ngoặt trọng đại trong lịch sử châu Âu, trận thắng này khiến cho Pháp tiêu tan hy vọng và không thể nào mà lấn át châu Âu được, mãi cho tới thời Napoléon Bonaparte, và qua đó dần dà suy thoái. Tại Anh Quốc, dinh Blenheim đã được dựng xây như một phần thưởng dành cho vị tướng thắng trận Marborough, trong khi đại thắng của ông vẫn lôi cuốn hậu thế cho đến nay.

Bối cảnh lịch sử
Vào năm 1704, cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha đã đến năm thứ tư. Năm trước là một năm thắng lợi của quân Pháp và đồng minh, nhất là ở ven sông Danube, nơi Thống chế Pháp là De Villars cùng với Tuyển hầu tước xứ Bayern đã trực tiếp đe dọa đến đế đô Viên của triều đại Habsburg. Thành viên đã được cứu vãn bởi sự bất hòa giữa hai vị chỉ huy quân Pháp, dẫn tới việc Villars tài ba bị thế chức bằng Thống chế Marsin kém năng lực hơn. Tuy nhiên, trong năm 1704, mối hiểm họa vẫn còn đó: cuộc khởi nghĩa của người Hungary do Rákóczi lãnh đạo vốn dĩ đang đe dọa miền Đông của Đế quốc, và quân Pháp dưới quyền Thống chế Vendôme' có thể sẽ tiến đánh Viên từ miền Bắc Ý. Trong các Triều đình Versailles và Madrid, người ta tin chắc là Viên sẽ sụp đổ, và khi ấy gần như chắc hẳn là Đại Liên minh.

Để ngăn ngừa liên quân chống Pháp kéo về vùng sông Danube, Thống chế Pháp là Quận công Villeroi đã dự kiến sẽ chỉ huy 46 nghìn quân chặn đánh 7 nghìn liên quân Anh-Pháp xung quanh Maastricht ở Vùng đất thấp, trong khi Tướng de Coigny đem một Quân đoàn khắc đến yểm trợ Alsace khỏi sự đột kích của liên quân. Đạo quân duy nhất hiện còn để phòng vệ kinh sư Viên là 36 nghìn binh sĩ của Vương công Ludwig xứ Baden đóngt cứ ở phòng tuyến Stollhofen để theo dõi Thống chế Tallard tại Strasbourg; ngoài ra còn có một đội quân yếu ớt bao gồm 1 vạn người dưới quyền Thống chế Bá tước Limburg Styrum đang trấn thủ vùng Ulm.

Cả Chánh sứ Đế quốc Áo tại thủ đô Luân Đôn, Bá tước Wratislaw, và Quận công Marlborough đều đã nhận thức được tình hình trên sông Danube. Tuy nhiên, do người Hà Lan cần phải bảo vệ đất nước, họ không chịu cho quân tham gia bất cứ một chiến dịch Nam tiến tham vọng nào xa đến tận sông Danube và dĩ nhiên là không thể chia rẽ bớt quân từ phần Hà Lan thuộc Tây Ban Nha.

Đồng phục, vũ khí và trang thiết bị

Quân đội Anh của Nữ hoàng Anne bao gồm kị binh cận vệ, trung đoàn kị binh, long kị binh, Bộ binh cận vệ và bộ binh. Trong thời gian chiến tranh
Các loại hình quân đội phục vụ cho quân liên minh gồm phần lớn là quân tiêu chuẩn trên khắp châu Âu. Ngoài ra đế quốc Áo còn sở hữu số quân ko thường trực: hussars từ bosnia và hungary và Pandours từ bán đảo ban- căng.

Cận vệ và Long kị binh được trang bị súng hỏa mai ngắn và kiếm. Long kị binh thế kỉ 18 đã được hoàn thiện từ bộ binh và kị binh. Tuy nhiên họ vẫn dùng trống chứ không dùng kèn hiệu.

Bộ binh được trang bị súng hỏa mai và lưỡi lê., họ xếp thành hàng và được chỉ đạo theo nhịp trống, các đơn vị chủ yếu của tổ chức quân đội thời này là tiểu đoàn, mỗi tiểu đoàn gồm 10 đội được chỉ huy bởi đội trưởng,.
Lực lượng quân sự mạnh nhất thời kì này là quân đội Pháp của Louis XIV vua mặt trời, dưới thời của ông lực lượng quân đội Pháp đạt đến đỉnh cao
Chiến tranh kế vị Tây Ban Nha là trận chiến đầu tiên của quân đội Anh sau khi mới được tổ chức lại vào năm 1685, các trung đoàn có mặt trong cuộc chiến đều là những đội quân mạnh mẽ gồm nhiều tổ chức khác nhau: Bộ binh cận vệ, long kị binh hoàng gia, Hoàng gia Scotland, lính hỗ trợ, Hoàng gia xứ wales, cameronians và một số quân đoàn có uy tín khác.
Anh bị bỏ lại phía sau kẻ thù và đồng minh của họ về nhiều khía cạnh, không có giáo dục quân sự chính thức cho chỉ huy quân đội, năng lực đến kinh nghiệm chiến trường.

Trong khi tất cả các quân đội có các cấu trúc cấp bậc chính thức và rõ ràng thực tế và ảnh hưởng của mệnh lệnh vẫn còn chủ yếu quyết định bởi địa vị xã hội, đặc biệt là giữa quân đội của quốc gia khác nhau. Đó là một vấn đề cần giải quyết của John Churchill(công tước của Marlborough) để ông có ảnh hưởng đến các sĩ quan nước ngoài. Nhưng với tài ngoại giao và khả năng quân sự của mình, ông đã thành công.
Đồng phục của trung đoàn Anh là bộ áo khoác dài màu đỏ, ở ve áo và cổ tay áo có những màu sắc khác nhau thể hiện các đơn vị lính trong quân đội: Màu xanh đậm cho cận vệ và trung đoàn hoàng gia; màu vàng, màu xanh lá cây, trắng hay da bò cho những đơn vị lính khác. Mỗi lính đều có thắt lưng bên phải đeo lưỡi lê hoặc kiếm bên trái là hộp đựng đạn, kị binh cưỡi ngựa được trang bị những con ngựa được huấn luyện kĩ, khỏe mạnh, họ có 1 thanh kiếm, tất cả các lính đều đội mũ khăn xếp.
Trong thời gian chiến tranh bộ tư lệnh cung cấp súng cho đội pháo binh bằng ngựa của các nhà thầu dân sự

Đồng phục quân Pháp thời kì này là bộ áo khoác dài màu xanh, lực lượng quân đội được huấn luyện bài bản

Tham khảo

Tham khảo

 Barnett, Correlli. Marlborough. Wordsworth Editions Limited (1999). ISBN 1-84022-200-X
 Chandler, David G. A Guide to the Battlefields of Europe. Wordsworth Editions Limited, 1998. ISBN 1-85326-694-9
 Chandler, David G. Marlborough as Military Commander. Spellmount Ltd (2003). ISBN 1-86227-195-X
 Churchill, Winston. Marlborough: His Life and Times, Bk. 1, vol. ii. University of Chicago Press, (2002). ISBN 0-226-10633-0.
 Robert Cowley, Geoffrey Parker, The Reader's Companion to Military History, Houghton Mifflin Harcourt, 10-07-2001. ISBN 0618127429.
 Oxford University Press, Early Modern Europe, Oxford University Press. ISBN 0191606812.
 George Lillie Craik, Charles MacFarlane, Charles Knight, Harriet Martineau, The pictorial history of England: being a history of the people as well as a history of the kingdom, Tập 4, W. and R. Chambers, 1857.
 William Freke Williams, England's battles by sea and land: from the commencement of the great French Revolution to the present time with a retrospective view of the celebrated epochs of British military history; including our Indian campaigns and the present expedition against Russian aggression in the East, London Print. and Pub. Co.
 Michael Lee Lanning, The Battle 100: The Stories Behind History's Most Influential Battles, Sourcebooks, Inc., 15-03-2005. ISBN 1402202636.
 Anne Plumptre, Deborah McLeod, Something new, or, Adventures at Campbell-House, Broadview Press, 1996. ISBN 1551110792.
 William Cowper, The works of William Cowper, with a life of the author, by the editor R. Southey, 1843.
 Angus Konstam, Marlborough, Osprey Publishing, 20-12-2011. ISBN 1780962320.
 William Freke Williams, William Cooke Stafford, England's Battles by Sea and Land: History of the wars caused by the French Revolution, 1792-1812, Printing and publishing company, 1863.
 Scottish school-book assoc, A school history of the British empire, 1867.
 Seán Lang, European History For Dummies, John Wiley & Sons, 31-01-2011. ISBN 1119993008.
 John Cannon, A dictionary of British history, Oxford University Press, 03-09-2009. ISBN 0199550379.
 Coxe, William. Memoirs of the Duke of Marlborough: vol.i. London, (1847)
 Falkner, James. Blenheim 1704: Marlborough's Greatest Victory. Pen & Sword Books Ltd, 2004. ISBN 1-84415-050-X
 Henderson, Nicholas: Prince Eugen of Savoy. Weidenfield & Nicolson (1966). ISBN 1-84212-597-4
Holmes, Richard (2008). Marlborough: England's Fragile Genius. HarperCollins. ISBN 978-0-00-722571-2
 Lynn, John A. The Wars of Louis XIV, 1667–1714. Longman (1999). ISBN 0-582-05629-2
McKay, Derek. Prince Eugene of Savoy. Thames and Hudson Ltd., (1977). ISBN 0-500-87007-1
 Spencer, Charles. Blenheim: Battle for Europe. Phoenix (2005). ISBN 0-304-36704-4
 Tincey, John; Turner, Graham. Blenheim 1704: The Duke of Marlborough's Masterpiece. Osprey Publishing Ltd, 2004. ISBN 1-84176-771-9
 Weighley, Russell. The Age of Battles: The Quest for Decisive Warfare from Breitenfeld to Waterloo. Indiana University Press. 1991. ISBN 0-7126-5856-4
 Anne Commire, Historic World Leaders: Europe (A-K), Gale Research Inc., 1994. ISBN 0810384108.
 Jane Bingham, The Cotswolds: A Cultural History, Oxford University Press, 18-02-2010. ISBN 0195398750.
 James Rees Jones, Country and court: England, 1658-1714, Harvard University Press, 01-07-1978. ISBN 0674175255.
 Robert A. Kann, A history of the Habsburg Empire, 1526-1918, University of California Press, 1980. ISBN 0520042069.

Liên kết ngoài
Battle of Blenheim animated battle map  by Jonathan Webb
Battle of Blenheim

Trận đánh liên quan tới Bayern
Trận đánh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Trận đánh liên quan tới Áo
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Hà Lan
Trận đánh trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha
Trận đánh liên quan tới Phổ
Xung đột năm 1704


title: Thuật toán Karger

text:
Trong khoa học máy tính và lý thuyết đồ thị, thuật toán Karger là một thuật toán Monte Carlo để tìm lát cắt nhỏ nhất của một đồ thị vô hướng. Bài toán lát cắt nhỏ nhất yêu cầu tìm cách chia đồ thị làm hai phần sao cho số cạnh nối các đỉnh ở hai phần khác nhau là nhỏ nhất. Thuật toán được tìm ra bởi David Karger.

Thuật toán
Ý tưởng chính của thuật toán là sử dụng phép hợp nhất hai đầu của một cạnh  trong đồ thị . Sau mỗi lần hợp nhất, số đỉnh của đồ thị giảm đi 1. Thuật toán sử dụng một chuỗi các phép hợp nhất các cạnh ngẫu nhiên của đồ thị. Xác suất chọn mỗi cạnh tỉ lệ với trọng số của nó. Thuật toán này là một thuật toán đệ quy. Trong mỗi tầng đệ quy, thuật toán hoạt động như sau. Thử hai lần độc lập nhau việc lặp đi lặp lại phép hợp nhất để giảm số đỉnh của  xuống  và gọi đệ quy để tính lát cắt nhỏ nhất trong đồ thị thu được. Sau đó, chọn kết quả tốt hơn trong hai lần gọi đệ quy và trả về giá trị đó.

Phép hợp nhất
Trong mỗi lần thực hiện, phép toán này hợp nhất hai đỉnh x và y của một cung e thành một đỉnh mới  kề với tất cả các đỉnh kề của x và y. Định nghĩa cụ thể là như sau.

Cho một đồ thị  và , kết quả phép hợp nhất hai đỉnh kề với cạnh  (ký hiệu ) là một đa đồ thị định nghĩa như sau:

và:

 hoặc

Có thể chứng minh phép toán này không làm giảm nhưng có thể làm tăng giá trị lát cắt nhỏ nhất.

Thời gian thực hiện
Thuật toán Karger là thuật toán ngẫu nhiên nhanh nhất hiện nay cho việc tìm lát cắt nhỏ nhất, với thời gian chạy O(|V|2 log3|V|). Để chứng minh điều này, tác giả chỉ ra cách thực hiện chuỗi các phép hợp nhất để giảm kích thước  xuống  đỉnh trong thời gian . Do đó thời gian chạy của thuật toán là . Phương trình này cho kết quả . Sau mỗi lần thực hiện thuật toán, xác suất tìm ra lát cắt nhỏ nhất là . Nếu thực hiện thuật toán  lần thì xác suất không tìm ra lát cắt nhỏ nhất giảm xuống .

Tham khảo

Giải thuật lý thuyết đồ thị


title: Các phần mở rộng song song (Lập trình)

text:
Phần mở rộng song song là tên phát triển cho việc quản lý mã nguồn lập trình đồng thời thư viện được xây dựng bởi sự cộng tác giữa phòng Nghiên cứu Microsoft và nhóm Ngôn ngữ chung thời gian thực tại Microsoft.

Thư viện được phát hành ở phiên bản.Net Framework 4.0  Thư viện gồm 2 phần:  LINQ song song (PLINQ) and  Thư viện nhiệm vụ song song  (TPL). Nó chứa tập các cấu trúc dữ liệu kết hợp (CDS)  – là tập dữ liệu có cấu trúc dùng trong việc đồng bộ và kết hợp các nhiệm vụ thực thi hiện hành.

LINQ song song

LINQ song song (PLINQ) là một phần thực thi cho ngôn ngữ truy vấn tích hợp (LINQ), thực hiện các truy vấn trên đối tượng song song (từ LINQ sang đối tượng) và dữ liệu XML (từ LINQ sang XML)

PLINQ có ý định mở ra việc khởi tạo các dự liệu tính song song bởi các truy vấn sử dụng. Bất kỳ tính toán trên các đối tượng được thực hiện bằng các truy vấn dữ liệu có thể được song song hóa bởi PLINQ. Tuy nhiên các đối tượng cần phải thực thi giao diện  IParallelEnumerable, được định nghĩa bởi chính PLINQ. Nó dùng bên trong TPL cho việc biên dịch.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Parallel FX CTP June 2008
Parallel Computing Developer Center
How to Use PLINQ (Parallel LINQ)


title: Asazuke

text:
Asazuke (浅漬け, nghĩa đen là "muối trong nước nông") là một cách muối dưa nhanh của người Nhật. Từ asazuke cũng được dùng để gọi các loại rau quả muối theo cách này.

Vì muối trong thời gian ngắn, asazuke thiếu đi vị nồng đượm mà các cách muối khác có được, bù lại nó giữ được hương vị tươi ngon của rau. Các loại rau thường dùng là củ cải trắng, cải thảo, dưa chuột hoặc cà tím. Asazuke thường được làm bằng cách trộn đều rau đã cắt với muối rồi cho vào một cái túi hoặc các vật dụng khác, đậy kín lại, cùng với tảo bẹ kombu xắt lát và ớt. Thay vì dùng muối, asazuke có thể được làm với giấm, Nukazuke, hoặc bất kỳ một loại hỗn hợp muối dưa nào khác được bán ở các cửa hàng. Thời gian cần thiết để muối là từ 30 phút đến nhiều giờ.

Phương pháp muối dưa Asazuke đã trở nên rất quen thuộc trong các gia đình vì dễ làm. Nó là sản phẩm thương mại thông dụng thứ hai trong các loại dưa muối ở Nhật, chỉ đứng sau kim chi.

Tham khảo

Xem thêm
Tsukemono

Ẩm thực Nhật Bản


title: Phong trào nông dân Đông Học

text:
Phong trào nông dân Đông Học (Hangul: 동학농민운동, Hanja: 東學農民運動, Hán-Việt: Đông Học Nông dân Vận động) là cuộc nổi dậy chống lại triều đình, chế độ phong kiến và các thế lực nước ngoài vào năm 1894 ở phía nam bán đảo Triều Tiên.

Các cuộc nổi dậy đầu tiên bắt đầu ở Gobu vào tháng 2 năm 1894 với giai cấp nông dân phản đối nạn tham nhũng chính trị của các quan chức chính quyền địa phương. Cuộc cách mạng này được đặt tên theo "Donghak" - một tôn giáo Triều Tiên nhấn mạnh vào "sự bình đẳng cho tất cả mọi người". Do quân đội thất bại trong nỗ lực đàn áp các cuộc nổi dậy. Triều đình nhà Triều Tiên đã buộc phải cầu viện nhà Thanh (Trung Quốc) viện trợ quân sự để có thể dập tắt bất ổn trong nước. Tuy nhiên, khi các quan chức Đế quốc Nhật Bản tại Triều Tiên phát hiện ra sự kiện 2,700 binh sĩ nhà Thanh đổ bộ gần thủ đô Hán Thành vào tháng 6, phía Nhật Bản cảnh báo sẽ có hành động đáp trả sự vi phạm Công ước Thiên Tân của nhà Thanh khi tiến hành "điều động lực lượng quân sự mà không thông báo cho Tokyo biết". Đây là nhân tố chính thúc đẩy cuộc chiến tranh Thanh-Nhật.

Chú thích

Tham khảo

Lịch sử Triều Tiên
Nhà Triều Tiên
Xung đột năm 1894


title: Đa tử trà hương

text:
Đa tử trà hương (danh pháp hai phần: Polyspora huongiana) là một loài thực vật hạt kín thuộc Họ Chè.

Đây là cây gỗ cao không quá 10 m, lá hình elip hẹp, hoa mọc đơn ở nách lá và có màu hồng sẫm đến đỏ, cuống hoa từ 8 đến 10 mm.

Loài này được đặt theo tên ông Lê Văn Hương, giám đốc Vườn quốc gia Bidoup Núi Bà - người có nhiều đóng góp trong việc hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học tại đây.

Đa tử trà hương được phát hiện ở vườn quốc gia Bidoup năm 2012.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Polyspora huongiana sp. nov. (Theaceae) from Vietnam and notes on related species George Orel, Peter G. Wilson, Anthony S. Curry, Hong Truong Luu, tạp chí Nordic Journal of Botany, 9/2/2012

Đa tử trà hương - loài cây mới của Việt Nam Hương Thu, VnExpress 4/3/2012, 06:34 GMT+7

H
Thực vật Việt Nam
Thực vật được mô tả năm 2012


title: Dơi quạ lớn

text:
Dơi quạ lớn hay Dơi ngựa lớn  (danh pháp hai phần: Pteropus vampyrus) là một loài dơi thuộc Chi Dơi quạ, họ Dơi quạ. Giống như các thành viên khác của chi Pteropus, hoặc dơi quạ cựu thế giới, loài này chỉ ăn trái cây. Nó được ghi nhận là thành viên lớn nhất của họ dơi tính theo sải cánh. Nó, như với tất cả các con dơi ăn quả Cựu thế giới khác, không có khả năng định vị bằng tiếng vang. Nó không nên bị nhầm lẫn với Acerodon jubatus cũng lớn.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật có vú Philippines
Động vật có vú Thái Lan


title: Kỷ Lâu vương

text:
Kỉ Lâu Vương (mất 128, trị vì 77–128) là vị quốc vương thứ ba của Bách Tế, mộ trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của Đa Lâu Vương và trở thành thái tử năm 33. Lịch sử ít biết đến các chi tiết trong giai đoạn trị vì của ông. Tam quốc sử ký (Samguk Sagi) ghi chép một số thảm họa thiên nhiên như động đất, hạn hán, bão đã xảy ra tại vương quốc.

Ông bắt đầu xâm lấn vùng ngoại vi của Tân La từ năm 85, song đã ký một thỏa ước hòa bình năm 105. Bách Tế và Tân La ở trong trạng thái hòa bình sau đó. Năm 125, Kỉ Lâu Vương gửi quân giúp Tân La theo yêu cầu của Kì Ma ni sư kim nhằm đẩy lùi một cuộc xâm lấn của người Mạt Hạt.

Tham khảo

 Viện Nghiên cứu Hàn Quốc học Trung ương
 Korea Britannica

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 128
Năm sinh không rõ


title: Cái Lâu vương

text:
Cái Lâu Vương (mất 166, trị vì 128–166) là vị quốc vương thứ tư của Bách Tế, mộ trong Tam Quốc Triều Tiên. Theo tài liệu lịch sử Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), ông là con trai của quốc vương tiền vị là Kỷ Lâu Vương.

Trị vì
Năm 132, ông cho xây thành Bắc Hán Sơn, nay nằm tại thành phố Goyang, tỉnh Gyeonggi, Hàn Quốc. Bách Tế đã nhiều lần chiến đấu chống lại các cuộc xâm lược của Cao Câu Ly tại thành này, và vị quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương đã lấy thành này để làm cơ sở cho chiến dịch Bắc tiến của ông.

Quan hệ giữa Bách Tế và vương quốc đối thủ Tân La ở phía dông là hòa bình trong hầu hết thời gian trị vì của ông. Tuy nhiên, năm 165, một viên quan Tân La tên là Cát Tuyên (길선, 吉宣, Gilseon) đã tiến hành hành chính biến thất bại và chạy trốn sang Bách Tế. Cái Lâu Vương cho ông tị nạn bất chấp lá thư yêu cầu dẫn độ của quốc vương Tân La là A Đạt La. Tân La sau đó tấn công Bách Tế, và một cuộc chiến rộng lớn trên dãy núi Sobaek (Tiểu Bạch) đã xảy ra sau đó.

Di sản
Tam quốc sử ký thuật rằng người con trai cả của Cái Lâu Vương đã trở thành vị quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương và người con trai thứ hai trở thành vị quốc vương thứ 8 là Cổ Nhĩ Vương. Thứ tự niên đại này mâu thuẫn và là chỉ dấu một cuộc tranh giành quyền lực giữa hai nhánh hoàng tộc. Vị quốc vương thứ 21 là Cái Lỗ Vương (Gaero, cũng gọi là Geungaeru) dường như đã lấy gần giống tên của Cái Lâu Vương (Gaeru) để khẳng định tính hợp pháp của dòng gia tộc này.

Tham khảo

Viện Nghiên cứu Hàn Quốc học Trung ương
Doosan Encyclopedia

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 166
Năm sinh không rõ


title: Tiếu Cổ vương

text:
Tiếu Cổ Vương (mất 214, trị vì 166–214) là quốc vương thứ năm của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai của Cái Lâu Vương.

Tiểu Sử
Tiếu Cổ Vương Trước khi ông lên ngôi, quan hệ giữa Bách Tế và vương quốc Tân La trở nên thù địch sau khi Cái Lâu Vương sau khi Cái Lâu Vương cho một viên quan Tân La phản bội tên là Cát Tuyên (Gilseon) lánh nạn năm 165. Tiếu Cổ Vương bắt đầu tấn công Tân La năm 167, ông đoạt được hai thành, song quân Tân La đã đẩy lùi quân đội của ông.

Tiếu Cổ Vương tiến hành một chiến dịch khác (năm 188–190) chống Tân La, và cũng chiếm được một số thành như Mẫu Sơn (Mosan), Cẩu Nhưỡng (Guyang), Viên Sơn Hương (Wonsanhyang), và Yogeo]. Năm 204, ông phá hủy thành Yêu Xa (Yocha). Ông cũng xây những thành mới, bao gồm thành Xích Hiện (Jeokhyeon) và Sa Đạo (Sado) tại lãnh thổ chiếm được, và đưa dân đến định cư năm 210. Các trận đánh diến ra tại dãy núi Sobaek (Tiểu Bạch).

Năm 214, ông tiến hành chiến tranh chống lại người Mạt Hạt. Ông dẫn 1.000 binh sĩ chiếm thành Thạch Môn (Seokmun) của Mạt Hạt, but the Mohe lại tấn công ngược lại khu vực Thuật Xuyên (Sulcheon) của Bách Tế. Vào tháng 7 năm 214, Tân La cũng xâm lược Bách Tế, và chiếm được thành Sa Hiện (Sahyeon).

Vị quốc vương thứ 8 của Bách Tế là Cổ Nhĩ Vương được cho là đệ của Tiếu Cổ Vương. Vị quốc vương thứ 13 là Cận Tiếu Cổ Vương lấy theo tên của Tiếu Cổ Vương nhằm nhấn mạnh nhánh kế vị của mình sau một cuộc kình địch kéo dài giữa hai nhánh vương thất.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Viện Nghiê cứu Hàn Quốc học Trung ương
Doosan Encyclopedia

Vua Bách Tế
Mất năm 214
Năm sinh không rõ


title: Cừu Thủ vương

text:
Cừu Thủ Vương (mất 234, trị vì 214–234) là quốc vương thứ sáu của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), ông là hậu duệ của người sang lập nên Bách Tế là Ôn Tộ Vương và là con trai cả của quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương. Tuy nhiên, ngay cả khi giả định rằng ngày tháng trong Tam quốc sử ký là chính xác, Bách Tế dưới thời trị vì của Cừu Thú Vương vẫn là một liên minh bộ lạc, chưa phải là một vương quốc tập trung quyền lực.

Tiểu Sử
Cừu Thủ Vương Năm 216, ông đã đánh bại cuộc tấn công thành Sa Đạo (Sado) của người Mạt Hạt, và năm 222, ông đã tiêu diệt 5.000 tráng binh của Tân La một vương quốc láng giềng địch thủ. Tuy nhiên, Tam quốc sử ký đã ghi nhận nhiều thất bại của Bách Tế trước Mạt Hạt và Tân La vũng như các thảm họa thiên nhiên vào cuối thời kỳ trị vì của Cừu Thủ Vương.

Sau khi Cừu Thủ Vương qua dời, con trai cả là Sa Bạn đã nhanh chóng trở thành vị quốc vương thứ 7. Sa Bạn bị Cổ Nhĩ truất ngôi, người này được ghi là đệ của Tiếu Cổ Vương trong Tam quốc sử ký, song cũng được các sử gia hiện đại cho là một dòng tộc hoàng gia địch thủ. Tiếp tục sự kình địch giữa hai dòng, con trai thứ hai của Cừu Thú đã trở thành vị quốc vương thứ 11, tức là Bỉ Lưu Vương, và tên của vị quốc vương thứ 14 là Cận Cừu Thủ Vương thể hiện rằng ông có nguồn gốc từ dòng của Cừu Thủ.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Chú thích
 Viện Nghiên cứu Hàn Quốc học Trung ương
 Doosan Encyclopedia

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 234
Năm sinh không rõ


title: Sa Bạn vương

text:
Sa Bạn Vương (trị vì 234) là quốc vương thứ 7 của Bách Tế. Ông là con trai cả của vị vua thứ 6 là Cừu Thủ Vương.

Tiểu sử
Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), Sa Bạn còn quá trddeeer nắm quyền và nhanh chóng bị kế vị (Tam quốc di sự nói là bị phế truất) bởi Cỗ Nhĩ Vương, người đệ của vị quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương. Điều này được các học giả giải thích là do đấu tranh quyền lực trong nội bộ triều đình, và sự nổi lên của gia tộc Chân (Jin) trước gia tộc Giải (Hae).

Không rõ về ngày sinh, cuộc đời sau này hau cái chết của Sa Bạn. Tuy nhiên, ông được ghi lại trong một số sử sách Nhật Bản, bao gồm Shinsen Shōjiroku (Tân soạn tính thị lục), là tổ tiên của một vài gia tộc trong thời kỳ Yamato Nhật Bản. Điều này có thể giải thích là do ông đã giành phần đời sau của mình tại Nhật Bản.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Năm mất không rõ
Năm sinh không rõ


title: Cổ Nhĩ vương

text:
Cổ Nhĩ Vương (mất 286, trị vì 234–286) là vị quốc vương thứ 8 của Bách Tế. Ông là con trai thứ hai của vị quốc vương thứ 4 Cái Lâu Vương và là đệ của quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương.

Bối cảnh
Sau cái chết của vị quốc vương thứ 6 là Cừu Thủ Vương, người con cả của Sa Bạn lên ngôi, song lại tỏ ra quá trẻ để nắm quyền. Cỗ Nhĩ đã phế truất Sa Bạn và trở thành vua.

Một số học giả giải thích các tập sử Triều Tiên Tam quốc sử ký (Samguk Sagi) và Tam quốc di sự (Samguk Yusa) cho thấy rằng Cổ Nhĩ là đệ của mẫu thân Tiểu Cổ Vương, ngụ ý rằng ông thuộc dòng Utae - Phất Lưu, chứ không phải là một hậu duệ của người sáng lập được công nhận theo truyền thống là Ôn Tộ Vương.

Sác sử Trung Quốc Chu thư (周書) và Tùy thư (隋書) đề cập đến việc "Cừu Đài" là người sáng lập nên Bách Tế, và một số học giả tin rằng "Cừu Đài" thực ra là Cổ Nhĩ Vương, người sáng lập thực sự của vương quốc.

Trị vì
Cổ Nhĩ Vương đã tăng cường tính tập trung của Bách Tế, tập trung quyền lực hoàng gia và đặt nền tảng cho cấu trúc nhà nước.

Ngay sau khi lên ngôi, ông đã cho hình thành một cơ cấu quân sự trung ương để hạn chế tính độc lập của các thị tộc địa phương. Tam quốc sử ký chép thuật rằng, năm 260, ông đã cho lập một bộ máy quan lại trung ương gồm 6 tả bình, 16 cấp quan vị, và một quy tắc phục trang, mặc dù vậy, một hệ thống hoàn chỉnh đã chỉ được hoàn thành sau khi ông trị vì.

Năm 262, ông được thuật lại là đã lập các quy định chống lại việc hối lộ, yêu cầu các quan lại tham nhũng phải trả lại gấp ba lần số tiền nhận hối lộ. Ông cũng lệnh cho canh tác ở vùng đất nông nghiệp phía nam kinh đô.

Quan hẹ đối ngoại
Dưới thời trị vì của Cổ Nhĩ Vương, Bách Tế đã mở rộng kiểm soát đến khu vực sông Hán và đạt được uy thế lâu dài trước các tiểu quốc còn lại trong Mã Hàn, một liên minh lỏng lẻo ở tây nam bán đảo Triều Tiên. Ông cũng tấn công nước Tân La ở biên giới phía đông của Bách Tế.

Bách Tế cũng thay đổi cũng thay đổi tình thế phòng thủ trước Trung Quốc bằng một cuộc tấn công. Cổ Nhĩ Vương đã tấn công Lạc Lãng quận và Đái Phương quận do Trung Quốc kiểm soát để đáp lại việc nước này tấn công khu vực sông Hán nhằm bẻ gãy và ngăn ngừa thế lực mới nổi là Bách Tế. Năm 246, theo cả sách sử Triều Tiên là Tam quốc sử ký và sách sử Trung Hoa là Tam quốc chí, Bách Tế đã tấn công Đái Phương quận và giết thái thú Công Tuân.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Viện nghiên cứu Hàn Quốc học Trung ương
Best, J.W. (2002). "Buddhism and polity in sixth-century Paekche". Korean Studies 26(2), 165–218.

Vua Bách Tế
Mất năm 286
Năm sinh không rõ
Sinh năm 234


title: Trách Kê vương

text:
Trách Kê Vương (mất 298, trị vì 286–298) là quốc vương thứ 9 của Bách Tế. Ông là con trai cả của Cổ Nhĩ Vương.

Tiểu sử
Phu nhân của ông, người được chép có tên là Bảo Quả (보과, 寶菓, Bogwa), là con gái của thái thú Đái Phương quận. Liên minh bằng hôn nhân này đã góp phần gây nên xích mích giữa vương quốc Cao Câu Ly và Bách Tế, sau khi Cao Câu Ly tấn công Đái Phương quận vào năm 286 và Trách Kê Vương khi đó đã gửi viện binh cho Đái Phương. Trách Kê Vương cho củng cố Uý Lễ Thành (Wiryeseong), A Thả Sơn thành (Achasanseong) và Xà thành (Sa-seong) để nhằm phòng thủ thung lũng sông Hán chống lại cái cuộc trả đũa dự kiến.

Năm 298, Bách Tế bị Mạch nhân (맥인, 貊人, Maek-in, có thể là người Đông Uế) và Lạc Lãng quận xâm lược, Trách Kê Vương bị giết, tại vị được 13 năm.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 209
Năm sinh không rõ
Mất năm 298


title: Phần Tây vương

text:
Phần Tây Vương (mất 304, trị vì 298–304) là quốc vương thứ 10 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của vị quốc vương thứ 9 là Trách Kê Vương. Sau cái chết của phụ thân, ông vẫn tiếp tục tiến hành cuộc chiến chống lại Lạc Lãng quận, tức thế lực đã sát hại Trách Khê Vương.

Năm 304, ông chiếm được Tây huyện của Lạc Lãng quận. Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), thái thú của Lạc Lãng quận do ngay sau đó đã cử một kẻ ám sát đến đầu độc ông.

Với cái chết của Phần Tây Vương, một hậu duệ của vị quốc vương thứ 8 là Cổ Nhĩ Vương, dòng dõi hoàng gia kình địch có tổ tiên là vị quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương đã được đưa lên ngôi, ngoại trừ một thời kỳ trị vị ngắn ngủi của vị quốc vương thứ 12 là con trai của Phần Tây Vương, tức Khiết Vương.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Người bị đầu độc
Mất năm 304
Năm sinh không rõ


title: Bỉ Lưu Vương

text:
Bỉ Lưu Vương (mất 344, trị vì 304–344) là vị quốc vương thứ 11 của Bách Tế. Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), ông là người con thứ hai của vị quốc vương thứ 6 là Cừu Thủ Vương và là đệ của vị quốc vương thứ 7 là Sa Bạn Vương. Tuy nhiên, nếu điều này là chính xác thì ông sẽ trị vì cho đến năm ít nhất là 110 tuổi, các sử gia hiện đại thường cho rằng Bỉ Lưu trên thực tế là con trai hoặc cháu trai của người đệ của Sa Bạn Vương.

Sau khi Phần Tây Vương bị thái thú Lạc Lãng quận sai người đầu độc, Bỉ Lưu bước lên ngai vàng do người con trai của Phần Tây Vương dường như còn quá trẻ để nắm quyền. Điều này dường như là một phần của một cuộc tranh giành quyền lực giữa hai nhánh của vương tộc Bách Tế, các hậu duệ của vị quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương (tổ tiên của Bỉ Như) và của vị quốc vương thứ 8 là Cổ Nhĩ Vương.

Năm 312, ông bổ nhiệm Giải Cừu (Hae Gu) làm người lãnh đạo quân sự. Năm 327, ông dập tắt một cuộc nổi dậy của người đệ cùng cha khác mẹ Ưu Phúc (U Bok). Năm 337, ông tiếp một đoàn sứ giả từ nước láng giềng Tân La.

Các sử gia Nhật Bản nghi ngờ Bỉ Lưu, cũng như Sa Bạn là tổ tiên của một vài gia tộc quý tộc vào thời kỳ Yamato Nhật Bản. Tuy nhiên không có phả hệ còn tồn tại nào ghi lại điều này. Bỉ Lưu mất tháng 10 năm 344, trị vì 41 năm.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 344
Năm sinh không rõ


title: Khiết vương

text:
Khế Vương (mất 346, trị vì 344–346) là vị quốc vương thứ 12 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên.

Tiểu sử
Ông là con trai cr của vị quốc vương thứ 10 Phần Tây Vương, người đã bị thái thú của Lạc Lãng quận sai người đầu độc. Tam quốc sử ký (Samguk Sagi) thụt rằng Bỉ Lưu Vương (đệ của vị quốc vương thứ 7 Sa Bạn Vương) đã trở thành vua do Khế khi đó còn quá nhỏ. Khế trở thành vua sau cái chết của Bỉ Lưu Vương, và ông được cho là một người can đảm và có kỹ năng cưỡi ngựa và bắn cung.

Việc trị vì của ông cho thấy tiếp tục có sự kình địch giữa hai nhánh vương tộc, một là hậu duệ của vị quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương và bên còn lại là hậu duệ của vị quốc vương thứ 8 Cổ Nhĩ Vương. Nhánh hậu duệ của Cổ Nhĩ Vương chấm dứt sau hai năm trị vì của Khế Vương, và người kế vị ông là con trai của Bỉ Lưu Vương, tức Cận Tiếu Cổ vương.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 346
Năm sinh không rõ


title: Cận Tiếu Cổ Vương

text:
Cận Tiếu Cổ Vương (324-375, trị vì 346-375) là vị quốc vương thứ 13 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông cai trị trên đỉnh cao quyền lực của Bách Tế.

Bối cảnh
Cận Tiếu Tếu Vương là con trai thứ hai của quốc vương thứ 11 là Bỉ Lưu Vương và lên ngôi sau cái chết của vị quốc vương thứ 12 là Khiết Vương. Việc ông lên ngôi dường như đánh dấu sự thắng thế vĩnh viễn của các hậu duệ vị quốc vương thứ 5 là Tiếu Cổ Vương (được phản ánh trong tên của Cận Tiếu Cổ Vương) với các hậu duệ của vị quốc vương thứ 8 là Cổ Nhĩ Vương, kết thúc việc kế vị xen kẽ giữa hai nhánh vương tộc.

Tăng cường quyền lực hoàng gia
Sau khi lên ngôi, ông đã củng cổ quyền lực của hoàng gia tại Bách Tế. Ông khiến sức mạnh của tầng lớp quý tộc suy giảm và cho lập một hệ thống quan lại địa phương với người đứng đầu do triều đình bổ nhiệm. Ông kết hôn với một người vương hậu họ Chân (Jin), lập tiền lệ cho những người kế vị ông, ông cũng cho dời đô về Hansan, đông nam Seoul ngày nay.

Mở mang lãnh thổ
Dưới thời Cận Tiếu Cổ Vương, vương quốc đã đạt đến một phạm vi địa lý và quyền lực chính trị lớn nhất. Các tiểu quốc bộ tộc còn lại của liên minh Mã Hàn bị thôn tính vào năm 369, hoàn thành việc Bách Tế kiểm soát toàn bộ khu vực Jeolla ngày nay. Liên minh Già Da (Gaya) gồm nhiều tiểu quốc ở phía tây sông Nakdong (Lạc Đông) cũng trở thành vùng phiên thuộc của Bách Tế.

Năm 369, Bách Tế bị Cao Câu Ly xâm lược, song đã bị phản công trong trận thành Trí Nhưỡng (Chiyang). Năm 371, hơn 30.000 quân Bách Tế do thái tử Cần Cừu Thủ chỉ huy đã chiếm thành Bình Nhưỡng và giết chết vua Cố Quốc Nguyên Vương của Cao Câu Ly.

Vào giai đoạn cuối của cuộc chinh phục, Bách Tế tạo thành vành đai tại Hoàng Hải, và kiểm soát phần lớn phía tây bán đảo Triều Tiên, bao gồm toàn bộ Gyeonggi (Kinh Kỳ), Chungcheong (Trung Thanh), cùng Jeolla (Toàn La) và nhiều phần của Gangwon (Giang Nguyên) và Hwanghae (Hoàng Hải).

Quan hệ đối ngoại
Năm 366, Cận Tiếu Cổ Vương liên minh với Tân La, vương quốc ở phía đông Bách Tế, duy trì một thế cân bằng quyền lực trong Tam Quốc Triều Tiên.

Cận Tiếu Cổ Vương cũng cho tiếp nhận văn hóa và tri thức Trung Hoa từ nhà Đông Tấn tại Trung Hoa. Theo cả sử sách Triều Tiên và Trung Hoa, tiếp xúc mang tính ngoại giao đầu tiên giữa hai bên là vào năm 372, khi Cận Tiếu Cổ Vương cử một đoàn sứ thần đến triều đình nhà Tấn. Trong cùng năm, triều đình nhà Tấn đã cứ sứ thần sang sắc phong cho ông tước hiệu "Trấn Đông tướng quân Lạc Lãng quận thái thú" (진동장군 영낙랑태수, 鎭東將軍領樂浪太守).

Dưới thời trị vì của ông, Bách Tế xây dựng và kiểm soát mối quan hệ thương mại giữa Trung Hoa, bán đảo Triều Tiên và Nhật Bản; còn gọi là "tam biên mậu dịch". Theo truyền thống thương mại chú yếu do các hoàng đế Trung Hoa thống trị, tuy nhiên, sau khi họ mất quyền kiểm soát Lạc Lãng quận; miền bắc Trung Quốc nằm dưới quyền kiếm soát của người Ngũ Hồ như Hung Nô, Tiên Ti và Khương, tất cả đều thiếu kinh nghiệm đi biển. Bách Tế thiết lập các quận tại khu vực Liêu Tây của Trung Quốc và tiến đến Kyushu (Cửu Châu) của Nhật Bản, nổi lên là một trung tâm thương mại mới của Đông Á
.

Bách Tế cũng truyền bá văn hóa của mình đến đồng minh Nụy Quốc (Wa) vào thời kỳ Yamato ở Nhật Bản. Bằng chứng của mối quan hệ hữu nghị giữa Bách Tế và Nhật Bản là thất chi đao do Cận Tiếu Cổ Vương tặng cho người đứng đầu Nụy Quốc. Cận Tiếu Cổ Vương cũng sử các học giả Wang In (Vương Nhân) và Ajikgi đến Nhật Bản để mở rộng sự hiểu biết về văn hóa Bách Tế, Nho giáo và chữ Hán.

Văn hóa
Cận Tiếu Cổ Vương cũng khuyến khích phát triển văn hóa; sau khi Bách Tế chiếm được Đái Phương quận, nhiều học giả Trung Hoa đã được mời và được vào triều đình của Cận Tiếu Cổ Vương. Với nền văn hóa Trung Hoa tiến tiến đã tiếp nhận từ những người này cùng những nét văn hóa quan trọng từ nhà Tấn qua con đường giao thương, người dân Bách Tế đã được hưởng một chất lượng cuộc sống cao hơn.

Trong những năm ông trị vì, một sách sử Bách Tế có tên là Thư ký (서기, 書記, Seogi) đã được biên soạn vởi học giả Cao Hưng (고흥, 高興, Go Heung). Mục đích chính của việc này không chỉ là ghi chép lịch sử mà còn để biện minh cho ông và sự trì vì của gia tộc ông cũng như phô trương sức mạnh tại Bách Tế. Tuy nhiên, tài liệu này không còn tồn tại cho đến ngày nay.

Phim truyển hình
"King Geunchogo" là một bộ phim truyền hình lấy cảm hứng từ lịch sử dựa trên cuộc sống của Cận Tiếu Cổ Vương với nam diễn viên Hàn Quốc Kam Woo Sung vào vai vua Cận Tiếu Cổ Vương. Bộ phim ban đầu được phát sóng từ năm 2010 đến năm 2011 với hơn 100 tập.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Vua thế kỉ 4 ở ở châu Á
Mất năm 375
Năm sinh không rõ
Sinh năm 324


title: Cận Cừu Thủ vương

text:
Cận Cừu Thủ Vương (trị vì 375–384) là quốc vương thứ 14 của Bách Tế. Cận Cừu Thủ Vương là con trai cả của vị quốc vương thứ 13 là Cận Tiếu Cổ Vương, và là cha của vị quốc vương thứ 15 là Chẩm Lưu Vương và 16 là Thần Tư Vương.

Bối cảnh lên ngôi
Năm 369, khi còn là thái tử, Cận Cừu Thủ Vương đã dẫn quân Bách Tế chống lại cuộc xâm lược của vương quốc Cao Câu Ly ở phía bắc, bắt giữ 5000 tù binh. Ông tấn công thành Bình Nhưỡng và thành Thủy Cốc (Sugok) năm 371, và đã giết chết quốc vương của Cao Câu Ly là Cố Quốc Nguyên Vương trong trận chiến.

Ông tiếp tục các chính sách của cha mình, cũng như chính sách liên minh với gia tộc Chân (Jin). Tả bình trong triều đình của ông, Chân Cao Đạo (Jin Godo), cũng là phụ thân vương hậu của ông, A Nhĩ (Ai) phu nhân.

Trị vì
Dười thời trị vì của Cận Cừu Thú Vương, Bách Tế có quan hệ thù địch với vương quốc láng giềng ở phương bắc là Cao Câu Ly, bởi các cuộc tấn công của Bách Tế vào kinh đô Bình Nhưỡng, và đã giết hại vua của đất nước này. Ông tiếp tục các hành động thù địch khi lên làm vua, chiếm Bình Nhưỡng năm 377 với 30.000 lính. Ông đẩy lui Cao Câu Ly, vốn vẫn còn nằm trong khủng hoảng với cái chết của Cố Quốc Nguyên Vương.

Bách Tế duy trì là một thế lực quân sự và kinh tế hùng mạnh trong suốt thời gian trị vì của cha ông. Cận Cừu Thủ Vương đã duy trì quan hệ hữu nghị với Trung Hoa và Nhật Bản. Ông được thuật trong Nihonshoki (Nhật Bản thư kỷ) là đã cử học giả Bách Tế nổi tiếng Wang In (Vương Nhân) đến Nhật Bản cùng các bản sao của Luận ngữ và một bản sao của Thiên văn tự. Tuy nhiên, dựa trên các ghi chép tại Triều Tiên thì một số người tin rằng điều này xảy ra vào các thập kỉ sau đó, dưới thời trị vì của A Sân Vương.

Có một vài sự kiện liên quan đến thời tiết lạ lùng đã xảy ra trong thời gian cai trị của ông, chẳng hạn như hiện tượng mưa bụi bẩn vào năm 379. Một cuộc hạn hán nghiêm trọng năm 382 cũng là díp để ông bày tỏ lòng yên dân của mình, ông đã cho mở kho lương của vương quốc và cấp cho thần dân.

Qua đời
Cận Cừu Thú Vương mất năm 384, sau 10 năm trị vì. Kế vị ông là người con trai cả, Chẩm Lưu Vương, người đã giữ chức thái tử Bách Tế từ trước đó.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 384
Năm sinh không rõ


title: Chẩm Lưu vương

text:
Chẩm Lưu Vương (mất 385, trị vì 384–385) là quốc vương thứ 15 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của Cận Cừu Thủ Vương và A Nhĩ phu nhân. Ông là vị quốc vương Bách Tế đầu tiên chính thức công nhận Phật giáo.

Năm 384, nhà sư Ấn Độ Ma-la-nan-đà (Marananta) đến Bách Tế từ Đông Tấn. Chẩm Lưu Vương đã chào đón nhà sư đến cung điện, và sau đó nhanh chóng chấp nhận Phật giáo. Năm 385, ông ra lệnh cho xây một ngôi chùa Phật giáo ở kinh đô Hansan của Bách Tế, và có mười nhà sư.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 385
Năm sinh không rõ


title: Thần Tư vương

text:
Thần Tư Vương (?-392, trị vì 385-392) là quốc vương thứ 16 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên.

Ông là đệ của vị quốc vương tiền vị, Chẩm Lưu Vương. Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), ông lên ngôi bởi vì người nối dõi, về sau là A Sân Vương, còn quá trẻ. Tuy nhiên theo sách sử Nhật Bản thư kỷ (Nihon Shoki) ông đã cướp ngôi bằng vũ lực.

Ông đã ra lệnh tiến hành một số cuộc tấn công chống lại Cao Câu Ly, và mở mang lãnh thổ Bách Tế về phía bắc. Năm 386, ông lệnh cho tất cả đàn ông sinh sống tại Thanh Mộc Lĩnh (Cheongmongnyeong, nay là Kaesong), trên 15 tuổi, di chuyển về phía bắc và tây để phòng thủ khu vực biên giới. Ông cũng cử quý tộc Chân Gia Mô (Jin Gamo) tấn công thành Đô Khôn (Dogon) của Cao Câu Ly, và đã chinh phục được sau đó. Tuy nhiên, năm 392 Quảng Khai Thổ Thái Vương của Cao Câu Ly đã phản công lại và chiếm được hầu hết lãnh thổ Bách Tế ở phía bắc sông Hán. Tháng 10 cùng năm, quân Cao Câu Ly đánh thành Quan Di (Gwanmi) và uy hiếp kinh đô Uý Lễ Thành của Bách Tế.

Theo Tam quốc sử ký, Thần Tư Vương chết khi đang đi săn tại một cung điện ngoại vi ở Guwon. Còn theo Nhật Bản thư kỷ, ông bị những người ủng hộ A Sân Vương giết chết.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 392
Năm sinh không rõ


title: A Sân vương

text:
A Sân Vương (mất 405, trị vì 392–405) là quốc vương thứ 17 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Phù Dư An Phương (Buyeo Abang) là con trai cả của vị quốc vương thứ 15, tức Chẩm Lưu Vương, và đã lên ngôi sau cái chết của người chú, vị quốc vương thứ 16 là Thần Tư Vương, có tư liệu nói ông đã bị giết.

Trong thời gian ông trị vì, quân Cao Câu Ly dưới sự chỉ huy của Quảng Khai Thổ Thái Vương đã tấn công Bách Tế từ phía bắc. A Sân Vương đã phong cho người chú ngoại là Chân Vũ (Jin Mu) làm tả tướng và cử ông tấn công Cao Câu Ly nhiều lần vào đầu thập niên 390, song đều thất bại. Năm 395, sau nhiều lần Bách Tế thất bại, Cao Câu Ly đã chiếm được vùng lãnh thổ của Bách Tế ở phía bắc Seoul ngày nay.

A Sân Vương đã tìm cách củng cố sức mạnh của Bách Tế để chống lại Cao Câu Ly, ông cử con trai là Thiển Chi đến Nụy Quốc ở Nhật Bản để củng cố liên minh giữa Bách Tế và quốc gia này vào năm 397. Năm 398, theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), ông đã cho xây thành Ssanghyeon để bảo vệ phần lãnh thổ còn lại ở phía bắc sông Hán của Bách Tế. Năm 399, trong một đợt cưỡng bách tòng quân để chuẩn bị cho một cuộc chiến chống Cao Câu Ly khác, nhiều nông dân được thuật là đã chạy trốn đến Tân La. Năm 403 ông tấn công Tân La. Sử sách không ghi lại bất cứ tiếp xúc nào giữa Bách Tế và các triều đại Trung Hoa trong thời trị vì của A Sân Vương.

A Sân Vương mát vào năm 405, và phải chứng kiến một cách tuyệt vọng việc vương quốc một thời hùng mạnh của mình ngày càng suy yếu trước người láng giếng Cao Câu Ly ở phía bắc.

Tham khảo

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 405
Năm sinh không rõ


title: Thiển Chi vương

text:
Thiển Chi Vương (mất 420, trị vì 405–420) là quốc vương thứ 18 của Bách Tế. Với vị thế là người con trưởng, ông được phong làm thái tử của A Sân Vương vào năm 394.

Thiển Chi giành nhiều năm tuổi trẻ tại Nụy Quốc thuộc Yamato Nhật Bản với thân phận con tim, từ năm 397. Sau cái chết của phụ thân, ông trở về quê hương trong khi thúc phụ Điệp Lễ (Seollye) đã giết chết Huấn Giải (Hunhae), một người đệ khác của A Sân Vương, và cướp ngôi. Giải Chung (Hae Chung), một cư dân của Hán Thành (Hanseong), đã cảnh báo ông không nên về kinh đô. Ngay sau đó, Điệp Lễ bị giết và Thiển Chi Vương đã trở thành quốc vương. Có lẽ do cảm kích trước điều này, Thiển Chi Vương đã phong cho một số thành viên của gia tộc Giải (Hae) làm các chức quan cao trong triều, cũng như kế hôn với Bát Tu (Palso) phu nhân, là người thuộc gia tộc Giải. Điều này đã chấm dứt mối quan hệ thân thiết giữa vương tộc và gia tộc Chân (Jin).

Ngày tháng trị vì của Jeonji được dựa trên Tam quốc sử ký (Samguk Sagi). Trên cơ sở các thư tịch đương thời của Trung Hoa, Best (1979) khẳng định mốc thời gian 405–414 hợp lý hơn.

Theo Tam quốc sử ký, năm 406, Bách Tế cử đoàn sứ thần sang triều đình Đông Tấn. Đây là lần đề cập đầu tiên của sử sách đến một đoàn sứ thần trong hơn 20 năm, và có thể thể hiện rằng vương quốc đã trở nên vững chắc hơn trước Cao Câu Ly. Đây là nét đặc trưng khi cử một vị vua mới cử sứ thần đến triều đình Trung Hoa nhằm củng cố quyền lực. Tuy, chuyến đi này không được bất kỳ sử sách Trung Hoa nào xác nhận. Năm 416, nhà Tấn cử sứ thần sang phong tước hiệu "Trấn Đông tướng quân" và "Bách Tế Vương" cho Thiển Chi.

Tham khảo

Best, J.W. (1979). "Notes and questions concerning the Samguk sagi'''s chronology of Paekche's kings Chonji, Guishin, and Piyu". Korean Studies'' 3, 125–134.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 420
Năm sinh không rõ


title: Cửu Nhĩ Tân vương

text:
Cửu Nhĩ Tân Vương (?–427, trị vì 420–427) là vị quốc vương thứ 19 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của Thiển Chi Vương và Bát Tu phu nhân.

Thời gian trị vì của Cửu Nhĩ Tân Vương dựa theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi). Tuy nhiên, dựa trên các sử sách Trung Hoa đương thời, sử gia J. W. Best cho rằng mốc thời điểm 414–429 hay 430 là hợp lý hơn. Theo Bách Tế truyện trong Tống thư, năm 425 (Nguyên Gia thứ 2), Bách Tế không đến triều cống hàng năm cho Lưu Tống. Năm 430 (Nguyên Gia thứ 7), Lưu Tống phong Cửu Nhĩ Tân tước hiệu "sứ trì tiết, đô đốc, Bách Tế chư quân sự, Trấn Đông đại tướng quân, Bách Tế Vương".

Tham khảo

Best, J.W. (1979). "Notes and questions concerning the Samguk sagi'''s chronology of Paekche's kings Chonji, Guishin, and Piyu". Korean Studies'' 3, 125–134.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 427


title: Bì Hữu vương

text:
Bì Hữu Vương (?-455, trị vì 427-455) là vị quốc vương thứ 20 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên.

Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), ông là con trai cả của quốc vương thứ 19, tức Cửu Nhĩ Tân Vương. Thời gian trị vì của Bì Hữu dựa trên Tam quốc sử ký. Tuy nhiên, dựa trên các sử sách Trung Hoa đương thời, Best (1979) đưa ra mốc thời gian 428 hoặc 429–455.

Bên trong Tam Quốc, Bì Hữu tìm cách củng cố mối quan hệ giữa Bách Tế và Tân La, trao đổi sứ giả cùng lễ vật vào năm 433 và 434. Mặc dù Tân La khi đó nằm dưới sự bảo hộ của Cao Câu Ly, song Tân La và Bách Tế đã liên minh với nhau để cùng chống Cao Câu Ly (La Tế đồng minh, Naje Dongmaeng, Hangul:나제동맹 Hanja: 羅濟同盟). Năm 429, ông cứ sứ thần đến Lưu Tống triều cống, năm sau được hoàng đế Lưu tống cho kế thừa tước hiệu của cha "sứ trì tiết, đô đốc, Bách Tế chư quân sự, Trấn Đông đại tướng quân, Bách Tế Vương". Sau khi Bì Hữu qua đời, tháng 10 năm 455, Cao Câu Ly đã xâm phạm Bách Tế, Tân La đã xuất binh chi viện, nhờ vậy Bách Tế đã chặn đứng đường tiến công của quân địch.

Tham khảo

Best, J.W. (1979). "Notes and questions concerning the Samguk sagi'''s chronology of Paekche's kings Chonji, Guishin, and Piyu". Korean Studies'' 3, 125–134.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 455


title: Cái Lỗ vương

text:
Cái Lỗ Vương (?-475, 455-475) là vị quốc vương thứ 21 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của vị quốc vương thứ 20 là Bì Hữu Vương. Ông mất trong trận chiến tại kinh đô Bách Tế khu vực Seoul ngày nay và để mất khu vực này vào tay vương quốc Cao Câu Ly ở phía bắc.

Trị vì
Ông đã cố gắng tăng cường quyền lực của hoàng gia đối với tầng lớp quý tộc, bằng việc;ựa chọn các quan chức xuất thân từ gia tộc Dư (Yeo) của mình, trước các gia tộc Giải (Hae) và Chân (Jin) đầy quyền lực.

Năm 469, ông ra lệnh một cuộc tấn công bất ngờ và thành Thanh Mộc Lĩnh (청목령, 靑木嶺 Cheongmongnyeon; gần Kaesong ngày nay) để lấy lại vùng đất đã bị mất cho Cao Câu Ly. Năm 472, ông cử một đoàn sứ thần triều cống sang Bắc Ngụy và thỉnh cầu hỗ trợ chống lại các cuộc tấn công của Cao Câu Ly. Tuy nhiên, triều đình Bắc Ngụy đã từ chối yêu cầu này, do họ đang cố tránh chiến tranh với một nước Cao Câu Ly có lực lượng quân sự hùng mạnh, và cũng để chiến đấu chống các triều đại Nam triều.

Đầu thập niên 470, theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), Trường Thọ Vương của Cao Câu Ly đã cử đến một sư tăng Phật giáo tên là Đạo Lâm (Dorim), thực chất là một gian tế của Cao Câu Ly. Đạo Lâm tận dụng sự đam mê của Cái Lâu với trò chơi cờ vây để lấy lòng ông, và thuyết phục nhà vua sao lãng việc phòng thủ của vương quốc để xây các công trình.

Kinh đô thất thủ
Năm 475, Trường Thọ Vương tấn công Bách Tế với 30.000 lính và tràn qua tuyến phòng thủ của Bách Tế trong vòng 7 ngày, chiếm giữ thung lũng sông Hán bao gồm cả kinh đô. Cái Lỗ được đưa đến thành A Thả Sơn (Achasan) và bị giết bởi hai người đán ông đã đào thoát từ Bách Tế sang Cao Câu Ly. Tân La, đồng minh của Bách Tế đã cử đến 10.000 lính, song đã đến quá trễ.

Ông là người trị vì cuối cùng của Bách Tế từ vùng đất lõi lịch sử tại thung lũng sông Hán. Sau khi ông chết, Giải Cừu (Hae Gu), thuộc gia tộc Giải (Hae), đã lãnh đạo một cuộc khởi nghĩa đẫm máu.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 475
Năm sinh không rõ


title: Văn Chu vương

text:
Văn Chu Vương (?-477, trị vì 475-477) là vị quốc vương thứ 22 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Thời gian trị vì của ông chứng kiến tình trạng bất hòa sâu rộng trong nội bộ Bách Tế sau khi kinh đô của vương quốc thất thủ.

Bối cảnh
Ông là vị vua đầu tiên trị vì Bách Tế từ kinh đô mới là Hùng Tân (Ungjin), Gongju ngày nay, sau khi thung lũng sông Hán bị mất về tay Cao Câu Ly. Ông lên ngôi sau cái chết của phụ thân tại kinh đô cũ ở Hán Thành (Hanseong).

Trước năm 475, Văn Chu Vương là thượng tả bình (Sangjwapyeong) dưới quyền phụ thân là Cái Lỗ Vương. Trong cuộc tấn công của Cao Câu Ly năm 475, ông đến Tân La để yêu cầu giúp đỡ. Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), ông trở về với 10.000 chiến binh Tân La song đã quá muộn để ngăn chặn kinh đô thất thủ.

Trị vì
Sau khi dời đô, cấu trúc quyền lực của Bách Tế rơi vào hỗn loạn khi các quý tộc là hậu duệ của Phù Dư xung đột với các gia tộc có nguồn gốc Mã Hàn tại địa phương. Sự canh tranh diễn ra ngay cả trong các quý tộc cao tuổi, vốn bị chèn ép dưới thời các vị vua trước đó, nay lại nổi lên.

Ông đã tìm cách tái củng cố lực lượng phòng thủ còn lại của Bách tế và tăng cường vị thế của đất nước nhắm chống lại Cao Câu Ly. Ông đã thành công trong việc chinh phụ vương quốc Đam La trên đảo Jeju (Tế Châu) vào năm 476.

Giữa những bất ổn này, Giải Cừu (Hae Gu) được phong làm binh quan tá bình (kiểm soát quân sự), và sau cái chết của con trai của Văn Châu Vương (đệ của Tam Cân Vương) Côn Kĩ (Gonji) năm 477, có quyền lực ảnh hưởng trên cả nước. Cùng năm, Giải Cừu cho một gian tế ám sát Văn Châu Vương.

Tham khảo

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 477
Năm sinh không rõ


title: Tam Cân vương

text:
Tam Cân Vương (465?-479, trị vì 477-479) là quốc vương thứ 23 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), ông là con trai cả của vị quốc vương thứ 22 là Văn Chu Vương.

Bối cảnh
Năm 475, vương quốc Cao Câu Ly ở phía bắc tấn công Bách Tế và chiếm được kinh đô ở khu vực Seoul ngày nay, Bách Tế phải dời đô đến Hùng Tân (Ungjin, gần Gongju ngày nay), trong khi triều đình Bách tế bị mất nhiều quyền lực về tay tầng lớp quý tộc. Bên trong giới quý tộc, các gia tộc ở địa phương xuất thân từ Mã Hàn, liên minh đã bị Bách Tế chinh phục và sáp nhập trước đó, giành được sức mạnh và chống lại các gia tốc truyền thống có xuất thân từ Phù Dư Quốc.

Giữa những bất ổn này, Giải Cừu (Hae Gu) được phong làm binh quan tá bình (kiểm soát quân sự), và sau cái chết của con trai của Văn Châu Vương (đệ của Tam Cân Vương), tức Côn Kĩ (Gonji) năm 477, có quyền lực ảnh hưởng trên cả nước. Cùng năm, Giải Cừu cho một gian tế ám sát Văn Châu Vương.

Trị vì
Tam Cân Vương chỉ mới 13 tuổi khi lên ngôi sau cái chết của phụ thân. Do vậy ông không phù hợp để giám sát quân đội, và lực lượng này tiếp tục nắm dưới quyền của binh quan tả bình Giải Cừu, người cũng đang nắm quyền kiểm soát về chính trị trên thực tế.

Năm 478, Giải Cừu về phe đám quân nổi dậy do Yên Tín (Yeon Sin) lãnh đạo, căn cứ tại thành Đại Đậu (Daedu). Tam Cân Vương đầu tiên cử tả bình Chân Nam (Jin Nam) đi công thành với 2.000 lính song đã thất bại. Sau đó ông lại cử đức suất Chân Lão (Jin Ro) đi dẹp loạn chỉ với 500 lính, Chân Lão giành được chiến thắng và Yên Tiến phải đào thoát đến Cao Câu Ly. Với sự kiện này, gia tộc Chân giành được sức mạnh tối cường ở Bách Tế.

Năm sau, Tam Cân Vương mất, kế vị ông là con trai của Côn Kĩ.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Mất năm 479
Sinh năm 465


title: Bách Tế Đông Thành vương

text:
Đông Thành Vương (?-501, trị vì 479-501) là vị quốc vương thứ 24 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên.

Bối cảnh
Ông là con trai của Côn Kĩ (Gonji), đệ của vị quốc vương thứ 22 là Văn Chu Vương, ông đã trở về Bách Tế từ Nụy Quốc Nhật Bản năm 477 sau khi biết việc kinh đô Bách Tế thất thủ. Cổn Kĩ mất cùng năm, và cũng giống như Văn Chu Vương, ông có thể đã bị Giải Cừu (Hae Gu) sát hại. Đông Thành Vương xuất hiện và được đưa lên ngôi là nhờ gia tộc Chân (Jin), thế lực chiếm ưu thế sau cuộc nổi loạn của Giải Cừu. Sau khi Tam Cân Vương qua đời mà không có con, ngai vàng được trao cho Đông Thành Vương.

Trị vì
Ông đã tiến hành củng cố quyền lực triều đình sau khi kinh đô được di dời từ khu vực Seoul ngày nay tới Hùng Tân (Ungjin). Ông đã cho xây một số thành để tạo nên kinh đô mới. Ông thu nạp các gia tộc địa phương là Tát (Sa), Duyên (Yeon), và Bạch (Baek) vào triều đình để chống lại các quý tộc bảo thủ từ thời ở cố đô.

Đông Thành Vương cử một đoàn sứ thần triều cống đến Nam Tề vào năm 484, tái phục hồi quan hệ với các triều đại miền Nam Trung Quốc sau một thời gian dài gián đoạn. Ông lập liên minh với Tân La thông qua hôn nhân với một nữ quý tộc Tân La vào năm 493, và hai nước cùng kết hợp chống lại Cao Câu Ly vào năm 495.

Năm 498, quân Bách Tế chinh phục Đam La, vương quốc nằm trên đảo Jeju (Tế Châu), vốn đã chính thức chấp nhận quyền cai trị của Bách Tế từ 22 năm trước, bởi nước này không gửi cống nạp.

Nam Tề thư thuật lại rằng Đông Thành Vương đã cử quân đội đến Liêu Đông và Liêu Tây để đánh bại quân Cao Câu Ly.

Qua đời
Bắt đầu năm 499, Bách Tế bị ảnh hưởng bởi nạn đói, nhưng theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi) thì nhà vua không bận tâm. Ông tiếp tục lối sống buông thả trong khi cướp bóc tràn lan.

Vào cuối thời kỳ trị vì của Đông Thành Vương, các gia tộc địa phương của kinh đô mới đã làm lu mờ các gia tộc quyền lực theo truyền thống là Giải (Hae) và Chân (Jin), và thậm chí gây áp lực lên vương quyền. Đông Thành Vương đã tìm cách để kiềm chế họ bằng cách lưu đày Bạch Gia (Baek Ga) đến một thành xa xôi. Điều này gây nên sự oán hận, và lực lượng của Bạch Gia đã ám sát Đông Thành Vương khi ông đi săn.

Tham khảo

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 501
Năm sinh không rõ


title: Bách Tế Thánh vương

text:
Thánh Vương, Minh Vương hay Thánh Minh Vương (mất 554, trị vì 523–554) là vị quốc vương thứ 26 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử của Bách Tế Vũ Ninh Vương. Ông đã đưa Phật giáo lên làm quốc giáo, dời đô, và đã thành công trong việc khai hoang vùng đất ở trung tâm bán đảo Triều Tiên.

Đối ngoại và Phật giáo
Thánh Vương là một người bảo trợ vĩ đại của Phật giáo tại Triều Tiên, và đã cho xây nhiều đền chùa và chào đón các sư tăng đem kinh Phật đến thẳng từ Ấn Độ. Năm 528, Bách Tế chính thức coi Phật giáo là quốc giáo. Ông duy trì quan hệ quốc gia với nhà Lương Trung Quốc cũng như Nụy Quốc tại Nhật Bản.

Ông cử sứ thần sang Lương vào năm 534 và 541, thỉnh cầu thợ thủ công cũng như các công trình Phật giáo khác và một thầy tăng. Theo sử sách Trung Hoa, tất cả các yêu cầu này đều được đáp ứng. Một đoàn sứ thần được cử đi vào năm 549, và đến kinh đô nhà Lương khi nó đã nằm trong tay của quân nổi loạn Hầu Cảnh, đoàn sứ thần bị đưa vào nhà giam để kêu than về sự thất thủ của kinh đô.

Ông được thuật là đã cử một đoàn sứ thần bao gồm Norisachigye (노리사치계, 怒利斯致契, Nộ Lợi Tư Trí Khiết ?-?) vào năm 538 đến Nhật Bản và mang theo một bức họa Phật Thích Ca Mâu Ni và một số kinh Phật đến triều đình Nhật Bản. Điều này theo truyền thống được coi là sự giới thiệu chính thức của Phật giáo vào Nhật Bản. Một miêu tả về việc này được ghi trong Gangōji Garan Engi (Nguyên Hưng tự Già lam Khởi tịnh).

Dời đô
Năm 538, ông dời đô từ Hùng Tân (Ungjin, nay là Gongju) xuống sâu hơn về phía nam đến Tứ Tỉ (Sabi, nay là Buyeo), ven sông Geum (Cẩm Giang). Không giống như lần dời đô trước từ Uý Lễ Thành về Hùng Tân do áp lực quân sự từ Cao Câu Ly, việc dời đô đến Tứ Tỉ do nhà vua tiến hành nhằm làm tăng cường quyền lực của vương tộc, được sự trợ giúp chính trị của gia tộc Tát (Sa) có căn cứ tại Tứ Tỉ.

Ông hoàn tất việc tái tổ chức quản lý đất nước nhằm tăng cường quyền kiểm soát trung ương, để chống lại quyền lực của các gia tộc quý tộc. Ông cũng đổi tên hiệu của đất nước thành Nam Phù Dư (Nambuyeo), để nhấn mạnh liên kết với Phù Dư Quốc xưa kia.

Chiến tranh
Bách Tế đã duy trì một thế kỷ liên minh với nước láng giềng Tân La, để cân bằng với mối đe dọa của Cao Câu Ly ở phía bắc. Với sự hỗ trợ của Tân La và liên minh Già Da, Thánh Vương đã lãnh đạo một chiến dịch dài ngày để nhằm lấy lại Thung lũng sông Hán, vùng đất trung tâm trước đây của Bách Tế bị mất về tay Cao Câu Ly vào năm 475. Bách Tế chiếm lại cố đô đầu tiên vào năm 551. Chiến dịch lên đến đỉnh điểm vào năm 553 với chiến thắng trong một loạt các trận chiến hao tốn tiền của trước các công sự của Cao Câu Ly.

Tuy nhiên, theo một thỏa ước bí mật với Cao Câu Ly, quân Tân La đã giả vờ đến hỗ trợ và sau đó đã tấn công quân Bách Tế vốn đã mệt mỏi và cuối cùng làm chủ toàn bộ khu vực Thung lũng sông Hán. Tức giận trước sự phản bội này, năm sau Thánh Vương đã phát động một cuộc tấn công trả đũa Tân La. Cuộc tấn công này do thái tử (và sau này trở thành Uy Đức Vương) lãnh đạo và liên minh với Già Da. Song kết cục là Thánh Vương cùng 30.000 quân Bách Tế đã bị giết trong cuộc chiến thảm khốc này. Thất bại này đã dẫn đến sự sút giảm đáng kể quyền lực của hoàng gia.

Di sản
Vương tử thứ ba của ông, Thái tử Lâm Thánh (琳聖太子, Imseongtaeja), đã đến Nhật Bản, sau khi phụ thân bị giết. Thái tử Lâm Thánh được cho là đã đóng một vai trò quan trọng trong sự hình thành của nhà nước Nhật Bản thời kỳ đầu.

Tham khảo

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 554
Phật giáo Triều Tiên
Năm sinh không rõ


title: Thánh vương

text:
Thánh Vương (chữ Hán: 聖王) là thụy hiệu của một số vị quân chủ và vài nhân vật lịch sử khác.

Danh sách
 Cơ Tử Triều Tiên Thọ Thánh Vương
 Cơ Tử Triều Tiên Hách Thánh Vương
 Xuân Thu Lỗ quốc Đại phu Triệu Thánh Vương (vua Ung Chính nhà Thanh truy tặng)
 Xuân Thu Lỗ quốc Đại phu Dụ Thánh Vương (Thanh Thế Tông truy tặng)
 Xuân Thu Lỗ quốc Phòng địa đại phu Di Thánh Vương (vua Ung Chính nhà Thanh truy tặng)
 Xuân Thu Lỗ quốc Đại phu Xương Thánh Vương (Thanh Thế Tông truy tặng)
 Xuân Thu Lỗ quốc Trâu ấp đại phu Khải Thánh Vương (vua Ung Chính nhà Thanh truy tặng, trước đó vua Nguyên Văn Tông từng truy tặng là Khải Thánh Công)
 Cao Câu Ly Đông Minh Thánh Vương (có thụy hiệu khác là Minh Vương)
 Bách Tế Thánh Vương (còn có các thụy hiệu khác là Minh Vương hay Thánh Minh Vương)
 Tân La Khai Thánh Vương (truy tôn)
 Tân La Huyền Thánh Vương (truy tôn)
 Tân La Nguyên Thánh Vương
 Tân La Hưng Thánh Vương (truy tôn, có thụy hiệu khác là Dực Thành Vương)
 Tân La Tuyên Thánh Vương (truy tôn)
 Tân La Chiêu Thánh Vương
 Tân La Chân Thánh Vương
 Đường triều Bột Hải Thánh Vương (có các thụy hiệu khác là Pháp Thánh Đại Vương hoặc Văn vương, sau được truy tôn là Văn đế)
 Ngô Việt Hoằng Thánh Vương (truy tôn, còn có thụy hiệu khác là Hồng Thắng Vương)
 Cao Ly Thần Thánh Vương Vương Kiến (gọi tắt theo thụy hiệu dài Ứng Vận Quang Liệt Đại Định Duệ Đức Chương Hiếu Uy Mục Nhân Dũng Thần Thánh Đại Vương)
 Cao Ly Duệ Thánh Vương (truy tôn, gọi tắt theo thụy hiệu dài là Duệ Thánh Hòa Giản Cung Thận Hiến Tuyên Khánh Đại Vương, vì vậy có lúc cũng gọi là Tuyên Khánh Vương)
 Cao Ly Chương Thánh Vương (gọi tắt theo thụy hiệu dài Chương Thánh Cương Chính Minh Đới Nhân Hiếu Đại Vương)
 Hồng Thánh Đại Vương hay Quảng Lợi Đại Vương là một nhân vật thần thoại miền Giang Nam Trung Quốc, tôn hiệu đầy đủ là "Nam Hải Quảng Lợi Hồng Thánh Chiêu Thuận Uy Hiển Linh Phù Vương"
 Việt Nam Lý triều Dực Thánh Vương
 Việt Nam Mạc triều Nghĩa Huân Thánh Vương

Khác
 Thánh vương trong Phật giáo là danh hiệu Chuyển luân Thánh Vương.

Xem thêm
 Thánh Đế
 Thánh Thần Đế
 Thánh công
 Văn Thánh vương
 Minh vương
 Linh Vương
 Linh Công
 Thiên đế
 Nguyên Đế
 Hiếu Vũ Đế
 Thần Vũ Đế

Thụy hiệu


title: Bách Tế Uy Đức vương

text:
Uy Đức Vương (525–598, trị vì 554–598) là quốc vương thứ 27 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của Thánh Vương, và lên ngôi sau cái chết của phụ thân.

Bối cảnh
Trong thời gian trị vì của Thánh Vương, Bách Tế đã có một liên minh với làng giếng Tân La và cả với liên minh Già Da nhằm chống lại vương quốc Cao Câu Ly hùng mạnh ở phương bắc. Năm 551, Bách Tế thành công trong việc tái chiếm vùng thung lũng sông Hán (quanh Seoul ngày nay) từ tay Cao Câu Ly, nơi từng đặt kinh đô của Bách Tế từ khi nó thành lập cho đến năm 538. Tuy nhiên, Tân La đã phản bội lại đồng minh và với một hiệp ước bí mật với Cao Câu Ly, đã chiếm đoạt lại lãnh thổ này.

Với vai trò là thái tử, Uy Đức đã tổ chức các cuộc tấn công trả đũa Tân La, bất chấp phản đối từ tầng lớp quý tộc. Ông tham gia trận thành Quản Sơn (Gwansan), quốc vương cùng gần 30.000 lính Bách Tế đã thiệt mạng trong trận chiến. Chiến dịch bất hạnh này đã dẫn đến việc giới quý tộc Bách Tế lấy đi một số quyền lực từ vương quyền.

Trị vì
Bách Tế dưới thời Uy Đức Vương có quan hệ thù địch với cả Tân La và Cao Câu Ly, đã diễn ra nhiều trận đánh khác nhau cũng như xâm nhập biên giới nhằm chống lại các vương quốc kình địch.

Để tránh bị cô lập, và củng cố vị thế vương tộc để chống lại sức mạnh của tầng lớp quý tộc, ông duy trì quan hệ thân thiện với các triều đại Trung Hoa như nhà Trần, Bắc Tề và Tùy. Mặc dù các mối quan hệ này phần lớn đã bị phá vỡ sau các biến động lớn vào thập niên 550, ông cứ sứ thần sang triều đình nhà Trần vào các năm 567, 577, 584, và 586 (nước này thất thủ trước Túy sớm sau đó). Năm 567, ông cử đoàn sứ thần Bách Tế tới Bắc Tề; điều này có thể trở nên thuận tiện sau khi mối quan hệ với Cao Câu Ly được cải thiện. Năm 570, Bắc Tề phong cho ông tước hiệu "Thượng khai phủ, Nghi Đồn tam ti, Đái Phương quận công", ông cũng cử một đoàn sứ thần triều cống khác vào năm 572. Sau khi Bắc Tề bị Bắc Chu chinh phục năm 577, Bách Tế cũng đã cử một đoàn sứ thần chúc mừng với các nhạc công đến triều đình Bắc Chu. Năm sau, đoàn sứ thần thứ hai và cuối cùng dã được cử đến Bắc Chu, trước khi nước này bị Tùy soán ngôi năm 581.

Uy Đức ngay lập tức cũng đã cử một đoàn sứ thần chúc mừng đến triều đình nhà Tùy năm 581, và một đoàn khác năm 582. Năm 589, Tùy chinh phục Trần và thống nhất Trung Quốc. Trong cùng năm, một tàu chiến của Tùy đã mắccanj tại đảo Jeju (Tế Châu), là đất của Đam La, phiên thuộc của Tân La. Uy Đức cung cấp cho thủy thủ đoàn một đội hộ tống chính thức (mang triều cống và chúc mừng) đến triều đình Trung Hoa. Năm 598 ông đã cử sứ thần trợ giúp Tùy trong cuộc viễn chinh của nước này chống Cao Câu Ly cùng năm. Tuy nhiên, cuọc viễn chinh đã hoàn thành. Anh Dương Vương của Cao Câu Ly đã phát động một cuộc tấn công trừng phạt biên giới phía bắc Bách Tế khi biết được sự việc này.

Tiếp tục di sản từ phụ thân, Uy Đức Vương đã cử các phái đoàn Phật giáo khác nhau đến Yamato Nhật Bản.

Di tích
Năm 1995, một hộp di vật bằng đá được tìm thấy tại ngôi chùa có từ thời Bách Tế ở huyện Buyeo, Chungcheong Nam. Các chữ khắc trên bề mặt của hộp được thực hiện từ năm 567 theo lệnh của Uy Đức Vương. Năm 1996, chính phủ Hàn Quốc đã công nhận chiếc hộp là Quốc bảo Hàn Quốc số 288. Hộp hiện nằm tại Bảo tàng quốc gia Buyeo.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Bách Tế
Sinh năm 525
Mất năm 598


title: Bách Tế Huệ vương

text:
Huệ Vương (mất 599, trị vì 598–599) là vị quốc vương thứ 28 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử thứ hai của vị quốc vương thứ 26 là Thánh Vương, ông lên ngôi sau khi người huynh và là quốc vương thứ 27 Uy Đức Vương qua đời, song bản thân cũng chỉ trị vì một thời gian ngắn ngủi trước khi mất. Tam quốc di sự (Samguk Yusa) thuật rằng ông là con trai của Uy Đức, song điều này được coi là một sai sót.

Thời gian ông trị vì đã chứng kiến nhiều cuộc xâm nhập lớn từ hai vương quốc Tân La và Cao Câu Ly láng giềng, trong đó Tân La chiếm vùng thung lũng sông Hán và từ đó có thể thông thương trực tiếp với Trung Hoa. Vị thế thương mại dọc theo Hoàng Hải của Bách Tế nay chịu sự chi phối của Cao Câu Ly, tiền đồn giao thương tại Trung Hoa mất về tay nhà Tùy, và sự tập trung chính trị của Nhật Bản cũng loại trừ được ảnh hưởng của Bách Tế. Sự suy giảm về ngoại thương và ảnh hưởng dẫn đến kình địch nội bộ trong giới quý tộc.

Sau khi ông qua đời, người con là Pháp Vương kế vị.

Tham khảo

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 599
Năm sinh không rõ


title: Bách Tế Pháp vương

text:
Pháp Vương (mất 600, trị vì 599–600) là vị quốc vương thứ 29 của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của Huệ Vương. Ông trị vì trong giai đoạn Bách Tế suy giảm sức mạnh, mất khu vực thung lũng sông Hán về tay kình địch Tân La. Tên hiệu của ông cho thấy sự nhấn mạnh đối với đức tin Phật giáo.

Triều đại ngắn nủi của Pháp Vương có một điều đáng nhớ là việc ông cấm sát sinh, bao gồm cả săn bắn và làm thịt. Ông ra lệnh thả chim ưng và đốt cháy tất cả các công cụ đánh bắt cá và săn bắn. Theo Tam quốc di sự (Samguk Yusa), lệnh cấm này được ban hành vào tháng 12 âm lịch của năm 599.

Ông cũng bắt đầu cho xây dựng Mireuksa (Di Lặc tự), công trình được hoàn thành vào thời người kế vị ông, Vũ Vương.

Tham khảo

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 600
Năm sinh không rõ


title: Nghĩa Từ vương

text:
Nghĩa Từ Vương (? - 660?, trị vì 641 - 660) là vị quốc vương thứ 31 và cuối cùng của Bách Tế, một trong Tam Quốc Triều Tiên. Thời kỳ trị vì của ông chấm dứt khi Bách Tế bị đánh bại bởi một liên minh giữa nhà Đường và Tân La.

Bối cảnh
Trong giai đoạn này, vương quốc Cao Câu Ly ở phía bắc, dưới quyền kiểm soát của tướng Uyên Cái Tổ Văn (Yeon Gaesomun), có thái độ hung hăng chống Tân La và nhà Đường. Tân La phản ứng bằng cách liên minh chặt chẽ với Đường, đe dọa Bách Tế đứng giữa.

Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), Nghĩa Từ Vương là con trai cả của Vũ Vương. Theo một truyền thuyết được thuật lại trong Tam quốc di sự (Samguk Yusa), Vũ Vương là một nông dân Bách Tế đã kết hôn với một công chúa Tân La (và là mẹ của Nghĩa Từ Vương), song đây không được coi là một chi tiết lịch sử chính thống. Nghĩa Từ được phong làm thái tử năm 632 và trở thành vua sau cái chết của phụ thân năm 641.
Vợ của Nghĩa Từ Vương là Eun-go (người được cho là góp phần vào sự sụp đổ của Bách Tế)

Trị vì
Mặc dù ngay từ đầu đã có quan hệ hữu nghị với Trung Quốc, Nghĩa Từ Vương lại sớm chuyển sang liên minh với Cao Câu Ly để tấn công Tân La. Năm 642, ông dẫn đầu một chiến dịch chống lại Tân La và chiếm khoảng 40 thành. Ông cũng gửi một lực lượng gồm 10.000 lính để chiếm thành Đại Da (Daeya) và sát hại phò mã của Kim Xuân Thu (Kim Chunchu). Năm sau (năm 643), cùng với Cao Câu Ly, Bách Tế tấn công Tân La một lần nữa để chặn tuyến đường ngoại giao của nước này với nhà Đường. Khi liên quân Tân La-Đường đã tấn công Cao Câu Ly vào năm 645, ông đã tấn công Tân La (đời vua Tân La Thiện Đức nữ vương) và chiếm được bảy thành.

Hai nước Bách Tế và Cao Câu Ly (đời vua Cao Câu Ly Bảo Tạng Vương) đánh khu vực biên giới phía bắc Tân La (đời vua Tân La Vũ Liệt Vương) vào năm 655. Vua Tân La Vũ Liệt Vương sai sứ sang nhà Đường (đời vua Đường Cao Tông) cầu viện. Tháng 2 năm 655, vua Đường Cao Tông sai Trình Danh Chấn và Tô Định Phương dẫn quân đi cứu Tân La. Quân Đường thắng lớn, bắt được 1000 người Cao Câu Ly đưa sang nhà Đường.

Sớm sau khi trở thành vua, Nghĩa Từ Vương đã tiến hành cải cách chính trị để kiểm soát quyền lực của giới quý tộc. Tuy nhiên, thời gian trị vì của ông vẫn bị cản trở bởi các cuộc kình địch quyền lực nội bộ giữa các quý tộc và tham nhũng cùng suy đồi trong nội bộ triều đình.

Khi triều đình rơi vào tình trạng lộn xộn, liên quân Đường-Tân La, sau nhiều lần nản lòng trước tướng Uyên Cái Tổ Văn (Yeon Gaesomun) của Cao Câu Ly, đã thay đổi chiến lược và quyết định tấn công Bách Tế trước.

Bách Tế sụp đổ
Năm 660, thủy binh Bách Tế bị thủy binh Đường đánh bại, còn quân Tân La dưới sự lãnh đạo của Kim Dữu Tín (Kim Yu-sin) đã đánh bại quân Bách Tế của tướng Giai Bách (Gyebaek). Kinh đô Tứ Tỉ (Sabi, nay là Buyeo, Chungcheong Nam) bị liên quân Đường-Tân La bao vây. Nghĩa Từ Vương và thái tử Phù Dư Long (Buyeo Yung) đào thoát đến Hùng Tân (Ungjin, nay thuộc Gongju), song đã đầu hàng khi Tứ Tỉ thất thủ.

Tương truyền rằng Nghĩa Từ Vương bị bắt phải rót rượu cho tướng Tô Định Phương của nhà Đường và vua Tân La Vũ Liệt Vương trong 1 buổi tiệc tại thành Tứ Tỉ (Sabi) và bị sỉ nhục nặng nề.

Ông sau đó bị đưa đến Đường cùng các vương tử Phù Dư Hiếu (Buyeo Hyo), Phù Dư Long (Buyeo Yung) và Phù Dư Thái, 88 hầu cận, và 12.807 nông dân Bách Tế. Một vương tử khác của ông, Phù Dư Phong (Buyeo Pung), về sau đã nỗ lực nhằm phục hồi lại vương quốc của tổ tiên.

Năm 2000, hài cốt của ông được đưa về từ Trung Quốc và được chôn tại một lăng mộ mới tại Neungsan-ri, Buyeo, Chungcheong Nam, Hàn Quốc, gần kinh đô cuối cùng của Bách Tế là Tứ Tỉ. Do là vị vua cuối cùng, ông không có thụy hiệu.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Viện Nghiên cứu Hàn Quốc học Trung ương
 Bài trên Korea Britannica
 Bài trên KBS World
 Lăng Nghĩa Từ Vương

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Vua Bách Tế
Mất năm 660


title: Phù Dư Phong

text:
Phù Dư Phong, được biết đến với tên  tại Nhật Bản, là một trong các vương tử của Nghĩa Từ Vương, vị vua cuối cùng của Bách Tế. Sau khi vương quốc thất thủ trước liên quân Đường-Tân La vào năm 660, ông đang ở Nụy Quốc Nhật Bản có thể với thân phận con tim nhằm đảm bảo liên minh giữa Nhật Bản và Bách Tế. Tuy nhiên có nhiều tranh cãi xung quanh việc này. "Phù Dư" là họ của vương tộc Bách Tế.

Ông trở về với quân đội Nhật Bản và tướng Yamato Abe no Hirafu nhằm phục quốc. Tướng Phúc Tín (Boksin) của lực lượng phục quốc Bách Tế đã trao cho ông tước hiệu Phong Chương vương (풍장왕; 豊璋王). Ông hợp nhất với lực lượng kháng chiến Bách Tế của Tướng Phúc Tín. Năm 663, tuy nhiên, quân phục quốc Bách Tế và Nhật Bản đã thua trong trận Bách Giang (Baekgang) trước liên quân Đường và Tân La, Bách Tế hoàn toàn sụp đổ. Phù Dư Phong đào thoát đến Cao Câu Ly. Khi Cao Câu Ly sụp đổ, ông bị quân Đường bắt và đày đến miền nam Trung Quốc. Phần đời sau đó của ông không rõ.

Người đệ của ông là Thiện Quang (Zenkō, 善光 hay 禅広) đã phụng sự cho Nhật Bản và được Thiên hoàng ban cho họ Kudara no Konikishi (百濟王; Bách Tế Vương).

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Chú thích

Vương tử Bách Tế
Năm mất không rõ
Năm sinh thiếu
Hoàng tử Triều Tiên
Bách Tế


title: Trận Malplaquet

text:
Trận Malplaquet là một trong những trận đánh lớn của Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, diễn ra vào ngày 11 tháng 9 năm 1709. Trong trận đánh này, quân Đồng minh Áo, Anh, Hà Lan và Phổ đã đánh bại quân Pháp, buộc quân Pháp phải triệt thoái khỏi chiến trường và gây thảm cảnh cho vua Louis XIV nước Pháp. Tuy nhiên, với sự triệt binh có trật tự và sĩ khí chẳng sa sút của quân Pháp, thắng lợi này trở nên một "chiến thắng kiểu Pyrros" của khối Đại Liên minh, mặc dù chiến thắng này khiến cho thắng lợi này là rõ rệt và quân Liên minh giải nguy được thành Mons. Khi quân Pháp thất thế, Thống chế Pháp là Claude-Louis-Hector de Villars cũng bị thương trong trận kịch chiến này. Với tổn thất cực lớn của cả hai phe tham chiến, đây là một trận đánh kinh hoàng nhất của cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha nói riêng trong các cuộc chiến tranh của Louis XIV nói chung, và cũng là trận đánh đẫm máu nhất châu Âu trong vòng một thế kỷ, thậm chí trận này vẫn giữ vai trò ấy mãi cho đến khi trận Borodino bùng nổ vào năm 1812. Ngoài ra, chiến thắng đắt giá của quân Liên minh trong trận chiến này cũng ghi dấu hai đoàn to lớn nhất châu Âu đương khi ấy, và tướng lĩnh của cả hai phe đều rút ra nhiều kinh nghiệm quý báu từ trận đánh đẫm máu này, trong khi bản thân vị tướng thắng trận Marlborough cũng tỏ ra đau đớn trước cuộc tàn sát này dù quân Pháp đã thua. Thực chất, sau thất bại đẫm máu này (góp phần làm nên một loạt thảm họa bi đát cho nước Pháp cuối triều Louis XIV người Pháp không còn dám giáp mặt với ông nữa.

Phải qua mất lần tấn công thì quân Đồng minh mới chiến thắng trận này, buộc quân Pháp phải lui binh sau một loạt đợt công kích bất thành vào đội Kỵ binh quân Liên minh. Trận ác chiến này là thắng lợi chung thứ ba của John Churchill, Công tước thứ nhất của Marlborough và Vương công Eugène de Savoie-Carignan, là chiến thắng thứ tư của chính Marlborough và cũng là chiến thắng cuối cùng của ông. Tuy đắt giá (được xem là một thắng lợi nhờ vào tiêu hao) nhưng chiến thắng này vẫn nêu bật tài nghệ chiến thuật của Marlborough, song công lớn trong thắng lợi chủ yếu thuộc về Eugène - chính ông đã tạo điều kiện cho Marlborough đánh bại một cánh quân Pháp. Ông đã bị thương trong chiến đấu, nhưng cương quyết không thoái lui. Thắng lợi đắt giá này khiến cho phe cánh chống Marlborough tại Anh Quốc được dịp nổi lên và điều ấy đã đe dọa nghiêm trọng đến nỗ lực chiến tranh của nước Áo, dù thất bại đẫm máu này đã khiến cho Louis XIV một lần nữa thất thế và phải cầu hòa.

Bối cảnh
Sau khi phải trì hoãn chiến dịch do thời tiết quá khắc nghiệt, quân Liên minh phát động chiến dịch chống Pháp năm 1709 vào giữa tháng 6. Không thể nào đánh một trận với đạo quân Pháp của Thống chế Villars bởi do phòng tuyến kiên cố của quân Pháp và huấn lệnh của Triều đình Versailles không cho vị Thống chế đánh trận, Thống chế Anh là Quận công Marlborough thứ nhất chuyển tầm ngắm của ông sang hai pháo đài Tournai và Ypres. Tournai thất thủ sau khi bị vây khốn trong suốt 70 ngày, và để tránh bệnh dịch lan truyền trong ba quân ở vùng đất nghèo ngặt xung quanh Ypres, Marlborough lại phải Đông tiến về pháo đài Mons nhỏ hơn, với mong muốn đánh chiếm nó nhằm bọc sườn phòng tuyến của quân Pháp ở phía Tây. Villars tiến quân đến, theo những huấn dụ mới của vua Louis XIV là bằng mọi giá phải giải vây cho Mons – Villars là một vị Thống chế táo bạo do đó đây rõ là một huấn lệnh cho ông mở trận. Sau một loạt đợt tiến quân phức tạp, hai đoàn quân đã chạm trán nhau dọc theo cái lỗ hổng Malplaquet ở hướng Tây Nam Mons.

Diễn biến
Quân Đồng minh, phần lớn là Quân đội Áo và Hà Lan, nhưng cũng có nhiều đạo quân Anh và Phổ, do Quận công Marlborough thứ nhất và Tổng thống lĩnh quân Áo là Vương công Eugène de Savoie-Carignan chỉ huy, trong khi quân Pháp và một đạo quân Bayern là do Villars và Thống chế Boufflers cầm đầu. Thực chất, Boufflers là cấp trên của Villars, nhưng ông lại tình nguyện phục vụ Villars. Quân Đồng minh có 86 nghìn binh sĩ và 100 khẩu hỏa pháo và quân Pháp có khoảng 75 nghìn binh sĩ và 80 khẩu hỏa pháo, và họ đóng trại cách nhau một tầm đại bác gần nơi mà ngày nay là biên giới Pháp-Bỉ. Vào lúc 9.00 sáng ngày 11 tháng 9 năm 1709, quân Áo cùng với quân Liên minh Phổ - Đan Mạch do Bá tước Albrecht Konrad Finck von Finckenstein chỉ huy đã tiến công và đẩy đội tả binh vào Pháp về khu rừng đằng sau họ. Ở cánh trái quân Liên minh, quân Hà Lan dưới quyền Johan Willem Friso, Vương công xứ Orange tấn công đội hữu binh Pháp nửa tiếng sau đó, và dù phải chịu tổn thất nặng nề nhưng họ đã thành công trong việc ngăn chặn Boufflers tăng viện cho Villars.

De Villars đã củng cố quân ngũ, nhưng Marlborough và Eugène lại phát động tấn công, được yểm trợ bởi một chi đội dưới quyền Tướng Withers xuất kích từ sườn trái quân Pháp, buộc De Villars phải chuyển bớt trung quân của ông về đối diện với họ. Trong khoảng 1.00 giờ chiều hôm đó, một viên đạn hỏa mai đã xuyên thẳng vào đầu gối của De Villars, buộc ông phải giao lại quyền chỉ huy cho Boufflers.

Ghi nhận trực tiếp
Một ghi nhận trực tiếp về trận Malplaquet có thể được tìm thấy trong quyển sách "Amiable Renegade: The Memoirs of Peter Drake (1671-1753)" từ trang 163 cho đến trang 170. Đại úy Peter Drake - một người Ireland đã dành phần lớn cuộc đời mình như một lính đánh thuê trong quân đội nhiều nước châu Âu, đã chiến đấu cho quân Pháp trong trận này và vài lần bị thương. Drake viết hồi ký ấy khi ông đã có tuổi.

Kết quả
Như một thắng lợi chung thứ ba của Marlborough và Eugène và là thắng lợi thứ tư của riêng Marlborough khi ông trên đỉnh cao vinh quang, về nguyên tắc và về hình thức thì trận Malplaquet là một chiến thắng của quân Liên minh vì quân Pháp buộc phải thoát lui vào cuối ngày và quân Liên minh chiếm lĩnh toàn bộ trận địa. Một lần nữa, tài nghệ chiến thuật của Marlborough đã đem lại thắng lợi cho ông, là một thắng lợi rõ rệt cho quân Đồng minh. Nhưng, công lớn nhất cho chiến thắng thuộc về Eugène, người đã đánh tạt sườn quân Pháp, tạo điều kiện cho Marlborough đánh bại một cánh khác của quân Pháp để mà thắng cả trận. Tuy nhiên cái giá phải trả cho chiến thắng này là 21 nghìn người chết và bị thương trong khi quân Pháp chỉ thiệt hại 11 nghìn người. Đồng thời quân Pháp cũng không bỏ chạy hỗn loạn mà rút lui một cách có trật tự, bảo toàn được binh lực của mình. Nếu như mở đầu trận đẫm máu này quân Hà Lan có đến 80 Sư đoàn, thì sau thắng lợi họ thậm chí không còn đủ binh sĩ hình thành 18 Sư đoàn. Thống chế De Villars đưa ra một nhận xét về kết quả trận đánh với nội dung gần y hệt như của vua Pyrros sau những chiến thắng đắt giá trước quân La Mã ngày xưa:

Sử gia John A. Lynn trong tác phẩm The Wars of Louis XIV 1667-1714 đã đánh giá trận này là chiến thắng kiểu Pyrros của quân Đồng minh, tuy nhiên thất bại này cũng khiến cho Louis XIV bị đau sầu và nỗ lực giải cứu thành Mons bị thất bại và ngày 20 tháng 10 Mons rơi vào tay quân Đồn minh. Các tướng giỏi của Pháp đều bị thương trong trận này, và Villars cũng nằm trong số ấy. Mặt khác, quân Liên minh thắng này cũng tóm gọn 500 binh lính Pháp. Một lần nữa, Louis XIV thất thế, nên phải cầu hòa. Sau thất bại đẫm máu này - góp phần làm nên một trong những thảm họa bi đát của nước Pháp cuối triều Louis XIV, thực ra người Pháp đã bị đánh đuổi khỏi bờ kênh Sambre về Valenciennes và không bao dám giáp mặt với Marlborough nữa. Tuy nhiên, thương vong khủng khiếp của trận đánh đẫm máu nhất thế kỷ 18 này (vốn ghi dấu ấn của hai đoàn quân to lớn nhất của châu Âu thời bấy giờ đã khiến cả châu Âu chấn động. Đã có những tin đồn lan truyền về việc Marlbrough chết trận, điều này trở thành cảm hứng cho một bài dân ca Pháp nổi tiếng mang tên Marlbrough s'en va-t-en guerre. Và trái với các chiến thắng trước, lần này Marlborough không nhận được thư chúc mừng nào từ Nữ hoàng Anh là Anne. Chỉ thị cho Vander Beck của Richard Blackmore là một trong những bài thơ hiếm hoi ca ngợi "chiến thắng" của Marlborough tại Malplaquet, trong khi đó Đảng Bảo thủ (Tory) bắt đầu vận động cho việc rút lui khỏi chiến tranh và đàm phán hòa bình với Pháp. Như vậy, chiến thắng đắt giá tại Malplaquet (được xem là một thắng lợi nhờ vào tiêu hao) đã khiến cho các kẻ thù chính trị của Marlborough lên mặt, và đương khi ấy không ai biết rằng đó chính là trận thắng cuối cùng trong võ nghiệp của ông. Trước lòng dũng cảm của người Pháp thể hiện qua việc gây tổn thất nặng nề cho quân Đồng minh ở trận Malplaquet và ngăn chặn cuộc tiến công, người Anh nhận thấy rằng cuộc chiến tranh khó có thể kết thúc được. Mà, điều ấy lại còn gây tổn hại to lớn đến nỗ lực chiến tranh của Eugène và cả nước Áo, trong khi người Hà Lan sau chiến thắng đắt giá này cũng bắt đầu nản chí. Việc Anh rút khỏi chiến tranh khiến cán cân sức mạnh nghiêng hẳn về phía Pháp và điều đó khiến họ có thể đánh tan quân Áo và Hà Lan tại trận Denain. Với thắng lợi ấy, Villars đã trả thù được cho thất bại ở Malplaquet - một trong loạt thảm họa dồn dập dưới triều Louis XIV, nơi vị Thống chế đã thua to và còn bị thương.

Mãi cho đến khi trận Borodino bùng nổ vào năm 1812, trận Malplaquet vẫn luôn được xem là trận đánh tàn khốc nhất trời Âu. Sau trận đánh đẫm máu này, hai phe đã rút ra nhiều bài học quý báu, nhanh hơn hẳn các tướng lĩnh thời Chiến tranh thế giới thứ nhất. Đặc biệt, sau thắng lợi này, Marlborough luôn băn khoăn và đau xót vì trận tàn sát này.

Chú thích

Tham khảo

 Lynn, John A. The Wars of Louis XIV: 1667–1714. Longman, (1999). ISBN 0-582-05629-2
 Drake, Peter. Amiable Renegade: The Memoirs of Captain Peter Drake (1671-1753) Stanford University Press, (1960).
 Angus Konstam, Marlborough, Osprey Publishing, 20-12-2011. ISBN 1780962320.
 William Weir, Fatal Victories: From the Crusades to Bunker Hill to the Vietnam War: History's Most Tragic Military Triumphs and the High Cost of Victory, Pegasus Books, 01-10-2006. ISBN 1933648120.
 John Wroughton, The Routledge Companion to the Stuart Age, 1603-1714, Taylor & Francis, 2006. ISBN 0415378907.
 John Frazer Corkran, Concise history of England in epochs, 1871.
 Sister Mary Fides Shepperson, Seventeen crises in world history, Dial Press, 1934.
 Miss Pardoe (Julia), Louis the Fourteenth, and the court of France in the seventeenth century, Tập 2, Harper & brothers, 1855.
 C. S. Forester, Louis Xiv, King of France and Navarre, Simon Publications LLC, 01-02-2003. ISBN 1931541957.
 Maurice Ashley, Antonia Fraser, The Stuarts, University of California Press, 29-11-2000. ISBN 0520228006.
 Algis Valiunas, Churchill's military histories: a rhetorical study, Rowman & Littlefield, 2002. ISBN 0742521044.
 George Lillie Craik, Charles MacFarlane, Charles Knight, Harriet Martineau, The pictorial history of England: being a history of the people as well as a history of the kingdom, Tập 4, W. and R. Chambers, 1857.
 Anne Commire, Historic World Leaders: Europe (A-K), Gale Research Inc., 1994. ISBN 0810384108.
 Manfred Weidhorn, A harmony of interests: explorations in the mind of Sir Winston Churchill, Fairleigh Dickinson Univ Press, 01-09-1992. ISBN 0838634664.
 Algis Valiunas, Churchill's military histories: a rhetorical study, Rowman & Littlefield, 2002. ISBN 0742521044.
 Archer Jones, The Art of War in the Western World, University of Illinois Press, 19-12-2000. ISBN 0252069668.

Liên kết ngoài

 Battle of Malplaquet  at Battlefield Anomalies.
 The French Army 1600-1900
 Battle of Malplaquet at BritishBattles.com
 Amiable Renegade: The Memoirs of Captain Peter Drake (1671-1753)

Trận đánh trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha
Trận đánh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh
Trận đánh liên quan tới Hà Lan
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Áo
Những trận đánh lớn trong lịch sử
Trận Malplaquet
Pháp năm 1709
Trận đánh liên quan tới Phổ
Xung đột năm 1709


title: Dầu lanh

text:
Dầu lanh là loại dầu thực vật được chiết xuất từ hạt của quả lanh (tiếng Pháp: Graines de lin; Anh: Flaxseeds hoặc linseeds; La-tinh: Linum usitatissimum).  Dầu lanh có mùi thơm, có độ bay hơi chậm, bóng, lâu khô... thường được trộn với bột màu để vẽ (còn gọi là màu dầu). Dùng pha loãng sơn dầu. Dầu lanh rất dễ bị oxy hóa và rất nhạy cảm với ánh sáng.

Gần đây khoa học mới khám phá ra rằng hạt lanh – đặc biệt dầu chiết xuất hạt lanh, chứa một hàm lượng cao đến bất ngờ của Omega-3. Từ điển Cây thuốc Việt Nam (chủ biên: Võ Văn Chi) và nhiều công trình khác nữa công bố tại Việt Nam, đã lưu ý đến giá trị chữa bệnh của hạt cây Lanh.

Dầu lanh có vị ngọt của hạt trái cây lanh - quả lanh. Khi sử dụng, không nên dùng dầu lanh để nấu ăn (vì nhiệt độ cao, Omega 3 sẽ tự hủy). Cho nên chỉ nên thêm dầu lanh vào thức ăn sau khi thức ăn đã được nấu chín thì khi đó ta mới giữ được giá trị của dầu lanh cùng với hương vị đặc biệt của nó.

Ngoài ra dầu lanh còn được sử dụng trong một số loại thuốc phát sáng để làm tăng độ kết dính trong nén, tăng khả năng mồi cháy của hợp chất thuốc phát sáng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Dầu thực vật
Chất liệu nghệ thuật
Vật liệu vẽ
Dầu
Chất dinh dưỡng bổ sung

ja:アマ (植物)#アマニ油


title: Dơi quạ râu quai nón đen

text:
Pteropus melanopogon (tên tiếng Anh: Dơi quạ râu quai nón đen) là một loài dơi thuộc chi Dơi quạ. Nó là một loài được IUCN xếp vào dạng loài nguy cấp. Pteropus melanopogon là loài đặc hữu của Indonesia, phân bổ tại các đảo Ambon, Buru, Seram, Banda và Yamdena. Hiện nay Pteropus melanopogon được xem là loài đơn hình mặc dù trước kia Dơi quạ Aru và Dơi quạ Kei được xem là phân loài của chúng. Hiện nay chưa có số liệu chính xác về kích thước thật sự của dơi quạ râu quai nón đen, nhưng theo những dữ liệu hiện tại thì nó là một loài dơi rất to lớn và thậm chí có thể là thành viên lớn xác nhất của cả Phân bộ Dơi lớn.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

M
Động vật có vú Indonesia
Động vật được mô tả năm 1867