title: Bắc Nguyên

text:
Bắc Nguyên (, tiếng Mông Cổ: , Umardu Yuwan Ulus) là vương triều do Bột Nhi Chỉ Cân của người Mông Cổ cai trị vùng Đại Mông Cổ. Nhà Bắc Nguyên khởi đầu bằng việc người Mông Cổ mất quyền cai trị tại Trung Quốc và Tây Tạng năm 1368 và rút về Mông Cổ, và kết thúc khi bị nhà Hậu Kim của người Nữ Chân chiếm năm 1635. Thời kỳ này được đánh dấu với các cuộc đấu tranh bè phái và Đại hãn chỉ có vai trò trên danh nghĩa. Giai đoạn trước 1388, tức trước khi Nguyên Chiêu Tông bị giết gần sông Tuul, triều đại thỉnh thoảng được đề cập đến với tên gọi Bắc Nguyên. Triều đại cũng được đề cập đến với tên gọi Hậu đế quốc Mông Cổ hay Mông Cổ hãn quốc trong các tư liệu ngày nay. Người Mông Cổ ghi chép thời kỳ này với tên 40 và 4, nghĩa là 40 tumen (vạn hộ) người Đông Mông Cổ và 4 tumen người Tây Mông Cổ.

Một Hãn Mông Cổ là Đạt Diên Hãn (Dayan Khan) Batumöngke (Ba Đồ Mông Khắc/Bả Ngốc Mông Khắc/Bả Ngốc Mãnh Khả, hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn, cùng với vợ mình là Mandukhai Khatun (Mãn Đô Hải Cáp Đồn), tái thống nhất toàn bộ Mông Cổ vào thế kỷ 15. Dù phạm vi thế lực không còn đến được Trung Nguyên, ông vẫn tự xưng Khả hãn của Đế quốc Đại Nguyên như thời huy hoàng của nó. Tuy nhiên, việc phân bổ đế quốc cho các con trai và họ hàng như là các thái ấp đã dẫn đến việc quyền lực hoàng gia bị phân tán. Với việc việc phân quyền này, có một sự liên quan đặc biệt trong tầng lớp quý tộc Bắc Nguyên và nội chiến trong nội bộ gia tộc Borjigin (tức các hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn) vẫn chưa được biết đến cho đến tận thời trị vì của Lâm Đan Hãn (Ligden Khan, 1604–34). Tuy nhiên, giới sử Trung Quốc cho rằng triều Bắc Nguyên kết thúc với cái chết của Khôn Thiếp Mộc Nhi Hãn (Gün Temür Khan) năm 1402 và giai đoạn từ sau đó đến khi bị nhà Thanh xâm chiếm gọi là thời kỳ Thát Đát.

Sáu mươi năm cuối của thời kỳ này chứng kiến sự thâm nhập mạnh mẽ của Phật giáo Tây Tạng vào xã hội Mông Cổ. Kinh tế chủ yếu của đế chế là chăn nuôi theo lối du mục

Lịch sử
Người Mông Cổ dưới sự lãnh đạo của Khả hãn Hốt Tất Liệt (trị vì 1260–1294) của Đế quốc Mông Cổ (1206–1368), một cháu trai của Thành Cát Tư Hãn (trị vì 1206–1227), chinh phục toàn bộ Á Đông sau khi diệt Nam Tống vào năm 1276 và tiêu diệt phong trào kháng chiến Trung Hoa cuối cùng năm 1279. Nhà Nguyên của người Mông Cổ (1271–1368) cai trị toàn Mông Cồ, phần lớn Trung Quốc ngày nay và một phần Viễn Đông Nga trong khoảng một thế kỷ. Tuy vậy, tính ra thì người Mông Cổ thống trị Bắc Trung Quốc ngày nay trong hơn 140 năm, bắt đầu từ khi nhà Kim của người Nữ Chân bị tiêu diệt. Tuy nhiên, khi người Hán bản địa ở các vùng nông thôn phải trải qua các thiên tai như hạn hán, lũ lụt và nạn đói từ cuối thập kỉ 1340, cùng việc triều đình nhà Nguyên thiếu các chính sách ứng phó hiệu quả đã khiến họ đánh mất sự ủng hộ của người dân. Năm 1351, Hồng Cân quân bắt đầu nổi dậy và phát triển gây nên náo động trên toàn quốc. Cuối cùng, Chu Nguyên Chương, một nông dân người Hán lập nên nhà Minh ở miền Nam Trung Quốc, và cử một đội quân hướng về kinh đô triều Nguyên là Đại Đô (nay là Bắc Kinh) năm 1368. Nguyên Huệ Tông (trị vì 1333–1370), vị vua cuối cùng của nhà Nguyên, chạy về phía bắc đến Thượng Đô (nay thuộc Nội Mông) từ Đại Đô vào năm 1368 sau khi quân Minh tiếp cận. Ông cố gắng lấy lại Đại Đô, nhưng cuối cùng thất bại; ông qua đời ở Ứng Xương (nay thuộc Nội Mông) hai năm sau.

Rút lui về Mông Cổ (1368–1388)
Tàn dư của triều Nguyên rút về Mông Cổ sau khi Ứng Xương thất thủ trước triều Minh năm 1370, và lập nên triều Bắc Nguyên. Những người thống trị Bắc Nguyên củng cố tuyên bố chủ quyền với Trung Quốc, và tiếp tục kiên trì sử dụng danh hiệu Hoàng đế (Đại hãn) của Đại Nguyên (Dai Yuwan Khaan, 大元可汗, Đại Nguyên khả hãn) để kháng cự với nhà Minh, là thế lực đang nắm giữ Trung Quốc.

Quân Minh đuổi theo quân Bắc Nguyên vào Mông Cổ năm 1372, song bị Nguyên Chiêu Tông (Ayushridar, trị vì 1370–1378) cùng tướng của ông là Vương Bảo Bảo (Köke Temür, mất 1375) đánh bại. Năm 1375, Nahacu, một viên quan của Nguyên Chiêu Tông ở Liêu Dương tấn công Liêu Đông nhằm mục đích lấy lại quyền lực cho người Mông Cổ. Mặc dù ông tiếp tục chiếm giữ miền nam Mãn Châu song Nahacu cuối cùng đầu hàng nhà Minh vào năm 1387–1388 sau một cuộc thương thảo thành công sau đó. Các lực lượng trung thành với nhà Nguyên dưới quyền lãnh đạo của Lương vương Bả Tạp Lạt Ngõa Nhĩ Mật tại Vân Quý cũng bị nhà Minh tiêu diệt trong năm 1381-1382.

Quân Minh lại một lần nữa tiến về Bắc Nguyên vào năm 1380 và cuối cùng có một chiến thắng quyết định trước quân Bắc Nguyên quanh khu vực hồ Buir (Bối Nhĩ) vào năm 1388. Quân Mông Cổ bị bắt làm tù binh và kinh đô Bắc Nguyên là Karakorum (Cáp Lạp Hòa Lâm) bị cướp phá và hủy hoại vào năm 1380. Việc này trên thực tế đã chấm dứt quyền lực của các hãn Mông Cổ trong một khoảng thời gian dài, và cho phép những người Mông Cổ Tây (Oriat) giành được quyền lực tối cao.

Sự nổi lên của người Oirat (1388–1478)
Năm 1388, ngai vàng Bắc Nguyên trao cho Tư Khắc Trác Lý Đồ (Yesüder), một hậu duệ của A Lý Bất Ca (Arik Böke) (con trai của Đà Lôi), thay vì là hậu duệ của Hốt Tất Liệt. Sau cái chết của Nguyên Chiêu Tông (trị vì 1378–1388), Gunashiri, một hậu duệ của Sát Hợp Đài, đã lập nên một tiểu quốc của mình với tên gọi là Qara Del tại Cáp Mật (Hami). Thế kỉ sau đó đã chứng kiến các người lãnh đạo là hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn, nhưng nhiều người trong số họ chỉ đóng vai trò tượng trưng và được các lãnh chúa, những người nhiều quyền lực nhất đưa lên ngai vàng. Từ cuối thế kỷ 14, đã xuất hiện cụm từ "thời kỳ của các vua nhỏ" (Бага хаадын үе) để chỉ thời kỳ này trong thuật chép sử đương thời. Trên một khía cạnh khác, người Oirat (người Mông Cổ Tây) ở phía tây có lập trường chống lại người Mông Cổ Đông. Trong khi người Oirat mô tả phía của họ là hậu duệ của A Lý Bất Ca và các hoàng tử khác, A Lỗ Đài (Arugtai) của A Tô Đặc (Asud) ủng hộ các hãn nhà Nguyên cũ. Các thế lực khác như Oa Khoát Đài hãn quốc đã từng cố gắng trong một thời gian ngắn nhằm thống nhất Mông Cổ dưới sự cai quản của mình.

Người Mông Cổ bị phân chia thành ba nhóm chính: Mông Cổ Tây, các nhóm Mông Cổ dưỡi sự lãnh đạo của tộc người Uriankhai ở đông bắc, và người Mông Cổ Đông nằm giữa hai nhóm này. Nhóm Uriyangkhai và một số thủ lĩnh tộc Borjigin, hậu duệ Thành Cát Tư Hãn, đã đầu hàng nhà Minh vào thập niên 1390.

Các giai đoạn xung đột với nhà Minh diễn ra xen kẽ với các thời kỳ hòa bình và có thương mại giữa hai bên. Năm 1402, Quỷ Lực Xích (Örüg Temür Khan) đã bãi bỏ tước hiệu Đại hãn; song ông đã bị đánh bại bởi Bản Nhã Thất Lý (Öljei Temür Khan, trị vì 1403–1412), đệ tử của Thiếp Mộc Nhi (Timur Lenk, mất 1405) vào năm 1403. Hầu hết quý tộc Mông Cổ dưới chướng của A Lỗ Đài (Arugtai) đã sát cánh với Bản Nhã Thất Lý. Dưới thời Minh Thành Tổ (trị vì 1402–1424), nhà Minh đã can thiệp để chống lại bất kỳ lãnh đạo nào quá mạnh, làm tăng thêm xung đột Mông Cổ Đông-Oriat. Năm 1409, Bản Nhã Thất Lý và A Lỗ Đài đã tiêu diệt một đội quân Minh, do vậy Minh Thành Tổ đã cho tấn công cá nhân hai người tại sông Kherlen. Sau cái chết của Bản Nhã Thất Lý, người Vệ Lạp Đặc dưới quyền lãnh đạo của Bahamu (mất 1417), ông đã được phong làm Arik-Bokid, Đáp Lý Ba Hãn (Delbeg Khan) vào năm 1412. Mặc dù, nhà Minh khuyến khích người Oirat tấn công người Mông Cổ Đông, họ đã không còn ủng hộ khi người Oirat trở nên hùng mạnh. Sau năm 1417 A Lỗ Đài một lần nữa lại chiếm ưu thế, và hoàng đế nhà Minh đã cho mở chiến dịch chống lại ông vào năm 1422 và 1423. Người kế vị của Bahamu là Thoát Hoan (Toghan) đã đẩy A Lỗ Đài về phía đông Đại Hưng An Lĩnh vào năm 1433. Người Oirat đã giết chết ông tại phía tây Bao Đầu vào năm sau. Đồng minh của A Lỗ Đài là A Đại Hãn (Adai Khan, trị vì 1425–1438) cũng bị sát hại sau đó.

Thoát Hoan chết sau khi đánh bại A Đại Hãn. Con trai của ông là Dã Tiên (Esen, trị vì 1438–1454) đã đưa người Oriat lên đỉnh cao quyền lực của họ. Về danh nghĩa nằm dưới quyền các hãn bù nhìn là hậu duệ nhiều đời của Thành Cát Tư Hãn, ông đẩy lùi vua Moghulistan (Mông Ngột Nhi Tư Thản) và tiêu diệt Tam Bảo nhà Minh ban cùng Qara Del và Nữ Chân. Năm 1449, ông đã bắt được Minh Anh Tông, phòng tuyến phía bắc của nhà Minh sụp đổ. Dã Tiên và anh em trai của mình cai trị như những taishi của hãn nhưng sau khi giết vị hãn nổi dậy là Thoát Thoát Bất Hoa (Tayisung, trị vì 1433–53) và anh em trai A Cát Đa Nhĩ Tể (Agbarjin) vào năm 1453, Dã Tiên đã giành ngôi vị hãn về mình. Tuy nhiên, không lâu sau đó ông bị chingsang Alag lật đổ. Cái chết của ông phá vỡ sự thống trị của người Oirat cho đến khi họ phục hồi vào đầu thế kỷ thứ 17.

Từ sau cái chết của Dã Tiên vào năm 1481, nhiều lãnh chúa khác nhau của Kharchin, Belgutei và Ordos đã chiến đấu để giành quyền kế vị và được tôn làm hãn Dòng dõi Thành Cát Tư Hãn. Dưới thời trị vì của mình, Mãn Đô Lỗ (Manduulun, 1475–1478) đã giành chiến thắng trước hầu hết các lãnh chúa khác trước khi ông qua đời vào năm 1478.

Phục hồi (1479–1540)
Vị hãn mới là một hậu duệ của Thành Cát Tư Hãn, đã lấy tên hiệu là Dayan nghĩa là "Đại Nguyên", ám chỉ đến nhà Nguyên. Mãn Đô Lỗ và khả đôn là Mãn Đôn Hải đã đánh bại uy quyền của người Oriyat. Lần đầu tiên người trị vì mới điều hành với hệ thống taishi. Taishi kiểm soát hầu hết người Mông Cổ Hoàng Hà. Tuy nhiên, một trong số họ đã giết con trai của hãn Đại Nguyên và nổi dậy. Hãn Đại Nguyên đã đánh bại hoàn toàn cuộc nổi dậy của người Mông Cổ vùng tây nam vào năm 1510 với sự giúp đỡ của đồng minh Unebolad wang và Bốn Oirat. Triều đình về sau đã bãi bỏ các tước vị của triều Nguyên cũ như taishi, chingsang, pingchan và chiyuan.

Nhà Minh đóng cửa biên giới và giết chết sứ thần của ông. Đại Nguyên Mông Cổ tiến quân vào Trung Quốc và đánh chiếm một chư hầu Mông Cổ của Minh. Người Oirat trợ giúp cho các chiến dịch của ông tại Trung Quốc. Ông tổ chức lại người Mông Cổ Đông thành 6 tümen (nghĩa là "vạn") như sau.

Tả:
Khalkha tumen: Phía bắc 7 otog (Jalaid, Besud, Eljigin, Gorlos, Khukhuid, Khatighin, và sau đó thêm Uriyangkhai) và Phía nam 5 otog (Baarin, Jarud, Bayagud, Uchirad và Qongirat)
 Chahar tumen: Abaga, Abaganar, Aokhan, Dorvon khuukhed, Kheshigten, Muumyangan, Naiman, Onginuud, Khuuchid, Sunid, Uzemchin, và Urad
Uriankhai tumen. Về sau bị giải thể.
Hữu:
Ordos tumen:
Tümed tumen:
Yöngshiyebü tumen: (bao gồm Asud và Kharchin)

Chúng mang cả hai chức năng quân sự và cơ quan hành chính bộ lạc. Người Khalkha Bắc và Uriyankhan gắn bó với người Khalkha Nam ở miền đông Nội Mông Cổ và Doyin Uriyangkhan và Tam Bảo theo lần lượt. Sau cuộc nổi dậy của người Uriankhai miền bắc, họ đã bị chinh phục vào năm 1538 và hầu hết bị người Khalkha Bắc thôn tính. Tuy nhiên, quyết định chia tumen cho các con trai của ông, hay taiji, và con rể của taiji địa phương đã làm suy yếu hệ thống quyền lực của Bát Nhĩ Tể Cát Đặc song đã tạo ra một tình hình hòa bình trong nước và mở rộng ra bên ngoài trong một thế kỷ.

Suy yếu (1540–1600)
Năm 1540, một quỹ đạo mới của các taiji và các tabunang địa phương (phò mã) của các taiji đã nổi lên trong tất cả các lãnh địa của Đại Nguyên. Khả hãn và jinong (thái tử) chỉ có quyền lực trên danh nghĩa đối với 3 tumen hữu. Đạt Tê Tốn (Darayisung Gödeng Khan) (trị vì 1547–1557) đã trao tước hãn cho người bà con là Yêm Đáp Hãn (Altan Khan), kiểm soát Tumed và Bayaskhul, và cũng kiểm soát Kharchin. Nền hoà bình tản quyền của người Mông Cổ được dựa trên sự thống nhất tôn giáo và văn hóa tạo ra bởi các hệ thống nghi lễ thờ cúng.

Một loại bệnh dịch đậu mùa cùng việc không có thương mại đã khiến người Mông Cổ tràn sang cướp bóc tại các huyện của Trung Quốc. Năm 1571, nhà Minh đã mở cửa giao thương với 3 Tumen Hữu. Việc chuyển đổi sang Phật giáo với quy mô lớn trong Ba Tumen Hữu diễn ra từ năm 1575, được xây dựng trên tình hữu nghị của các thành viên là hậu duệ Thành Cát Tư Hãn. Đồ Môn Thát Đát (Tümen Jasagtu) đã chọn một tu sĩ Phật giáo Tạng của phái Karma-pa. Năm 1580 người Khalkha Bắc tuyên bố người đứng đầu của họ là hoàng thân Đại Nguyên, Abtai Khan, là hãn. Đại diện của tất cả người Mông Cổ, bao gồm cả người Oirat, đã ủy nhiệm cho triều đình của Đồ Môn Thát Dát, người đã chinh phục Koko Nur và soạn một điều luật mới.

Đến cuối thế kỷ 16, Tam Bảo mất đi sự tồn tại như là một nhóm riêng biệt. Fuyu của họ bị sáp nhập vào Khorchin sau khi họ chuyển đến sông Nonni. Hai nhóm khác, Doyin và Tai'nin, bị sáp nhập vào Năm Khalkha.

Thất thủ (1600–1635)
Vào thế kỷ 17, người Mông Cổ nằm dưới ảnh hưởng của người Mãn Châu, là những người đã lập nên Hậu Kim. Hoàng thân của Khorchin là Jarud và người Mông Cổ Khalkha Nam đã thành lập một liên minh chính thức với người Mãn từ năm 1612 đến 1624. Bực tức trước việc này, Lâm Đan Hãn (Ligdan Khan), vị khả hãn cuối cùng tại Chahar, đã không thành công trong việc tấn công họ năm 1625. Ông đã bổ nhiệm các vị quan của mình quản lý các tumen và thành lập một đội quân ưu tú để ép buộc phe đối lập. Cuộc nổi dậy quy mô lớn đã nổ ra vào năm 1628. Chahar dưới sự chỉ huy của Lâm Đan Hãn đã đánh bại quân đội của các chúa liên minh với Mãn Châu và một đội quân phụ của Mãn Châu song đã chạy trốn khi phải đối mặt với lực lượng Mãn Châu được cử đến để trừng trị. Lâm Đan chết trên đường đến Tây Tạng để trừng phạt giáo phái dGe-lugs-pa năm 1634. Con trai ông là Ngạch Triết (Ejei), đã đầu hàng Mãn Châu và được cho là đã đưa Quốc ấn của Khả hãn Đại Nguyên cho hoàng đế nhà Thanh là Hoàng Thái Cực vào năm sau (tháng 2 năm 1635), chấm dứt triều Bắc Nguyên.

Xem thêm
Borjigin
Danh sách hãn Mông Cổ
Danh sách các Đại hãn nhà Bắc Nguyên
Đế quốc Mông Cổ
Nhà Nguyên

Tham khảo

Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Cựu đế quốc
Lịch sử Mông Cổ
Nhà nước Mongol
Chấm dứt năm 1691
Cựu quốc gia châu Á


title: Cao Văn Luận

text:
Phaolô Cao Văn Luận (1908 - 1986) là một giáo sư, linh mục Công giáo, người tham gia sáng lập và là viện trưởng Viện Đại học Huế, tác giả hồi ký Bên giòng lịch sử 1940 - 1965.

Tiểu sử
Ông sinh vào năm 1908, tại Hà Tĩnh, trong một gia đình Công giáo lâu đời. Thuở nhỏ, ông tu học tại chủng viện Xuân Bích, Hà Nội. Khoảng năm 1939, ông được thụ phong linh mục, sau đó được cấp học bổng du học tại Đại học Sorbonne. Từ năm 1939 đến năm 1942, ông theo học Triết và Văn chương, đậu cử nhân năm 1942. Sau đó ông học ở trường Á Đông Sinh ngữ và tốt nghiệp ở trường này năm 1945.

Ông tập hợp các tổ chức sinh viên Việt Nam tại Pháp và các Việt kiều thành một hội duy nhất, lấy tên là Hội Liên hiệp những người Đông Dương tại Pháp (Fédération Des Indochinois de France), với vị chủ tịch đầu tiên là Trần Hữu Phương, cùng các hội viên sáng lập như nhà triết học Trần Đức Thảo, nhà sử học Phạm Huy Thông, hai anh em Hoàng Xuân Hãn, Hoàng Xuân Nhị (em Hoàng Xuân Hãn).

Năm 1947, Cao Văn Luận về nước làm cha xứ tại một họ đạo ở huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình. Năm 1949, ông vào Huế dạy triết học tại trường Quốc học.

Ông có mối quan hệ xã hội sâu rộng trong và ngoài nước. Ông có đóng góp lớn cho xã hội qua việc thành lập 2 cơ sở giáo dục đại học tại Huế.

Năm 1957, theo đề xuất của Tổng thống Ngô Đình Diệm, Cao Văn Luận cùng một số trí thức miền Trung vận động thành lập Viện Đại học Huế và giữ chức Viện trưởng Viện Đại học Huế từ tháng 7 năm 1957 đến năm 1963. Sau đó ông tiếp tục vận động thành lập Đại học Y khoa Huế.

Tháng 8 năm 1963, Cao Văn Luận bị chính quyền Ngô Đình Diệm cách chức viện trưởng vì cho rằng ông không có biện pháp cứng rắn đối phó với sinh viên Phật giáo đấu tranh chống chế độ.

Sau Cuộc đảo chính tại Việt Nam Cộng hòa năm 1963, Cao Văn Luận quay lại làm viện trưởng Đại học Huế trong một thời gian ngắn từ tháng 11 năm 1963 - tháng 9 năm 1964, sau đó ông giảng dạy tại Đại học Văn khoa Sài Gòn cho đến năm 1975.

Ông mất ngày 20 tháng 7 năm 1986 tại Hoa Kỳ.

Tác phẩm
Tâm lý học (1958)
Luận lý học và Siêu hình học (1958)
Đạo đức học (1959)
Danh từ triết học (1959)
Henri Bergson (1961)
Bên giòng lịch sử - Hồi ký 1940 - 1965 (1971)

Chú thích

Liên kết ngoài
TƯỞNG NHỚ LM CAO VĂN LUẬN VÀ BS LÊ KHẮC QUYẾN
Huế Viện Đại Học Cha Luận và chúng tôi...
Đọc sử để nhìn nhận hôm nay

Người họ Cao tại Việt Nam
Linh mục Công giáo người Việt
Người Hà Tĩnh
Nhà triết học Việt Nam Cộng hòa


title: It's Not Right but It's Okay

text:
"It's Not Right but It's Okay" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Whitney Houston nằm trong album phòng thu thứ tư của cô, My Love Is Your Love (1998). Ban đầu, nó được phát hành như là mặt-B của đĩa đơn "Heartbreak Hotel", trước khi chính thức được phát hành như là đĩa đơn thứ ba trích từ album vào ngày 25 tháng 1 năm 1999 bởi Arista Records. Bài hát được viết lời bởi LaShawn Daniels, Rodney Jerkins, Fred Jerkins III, Isaac Phillips và Toni Estes, và được sản xuất bởi Darkchild. Đây là một bản Neo-R&B với nội dung liên quan đến việc một người phụ nữ đối mặt với người yêu của mình về sự không chung thủy của anh ta. Ngoài phiên bản gốc của bài hát, một số phiên bản phối lại của nó cũng được phát hành, trong đó nổi bật là bản phối lại của Thunderpuss.

Sau khi phát hành, "It's Not Right but It's Okay" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá nó như là một điểm nhấn nổi bật từ My Love Is Your Love. Nó nhận được hai đề cử giải Grammy tại lễ trao giải thường niên lần thứ 42 cho Bài hát R&B xuất sắc nhất và Trình diễn giọng R&B nữ xuất sắc nhất, và chiến thắng giải sau. Bài hát cũng gặt hái những thành công đáng kể về mặt thương mại, đứng đầu bảng xếp hạng ở Tây Ban Nha và lọt vào top 5 ở một số thị trường như Canada, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, nơi nó đạt vị trí thứ tư trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và trở thành đĩa đơn thứ 21 của Houston lọt vào top 10 tại đây.

Video ca nhạc cho "It's Not Right but It's Okay" được đạo diễn bởi Kevin Bray, trong đó Houston trình diễn nó xung quanh một chiếc bàn ăn thủy tinh, xen kẽ với những hình ảnh nhiều người phụ nữ cùng nhau hát phần điệp khúc với cô và cảnh nhảy của những nữ vũ công trong trang phục quân đội. Để quảng bá bài hát, nữ ca sĩ đã trình diễn nó trên nhiều chương trình và lễ trao giải lớn, bao gồm The Oprah Winfrey Show, Top of the Pops, Wetten, dass..?, VH1 Divas Live '99, Giải thưởng Soul Train Music năm 1999, Giải Brit năm 1999 và giải Grammy lần thứ 43. "It's Not Right but It's Okay" cũng xuất hiện trong nhiều album tổng hợp của Houston, như Whitney: The Greatest Hits (2000), The Ultimate Collection (2007) và I Will Always Love You: The Best of Whitney Houston (2012). Ngoài ra, bài hát cũng được hát lại và sử dụng làm nhạc mẫu bởi một số nghệ sĩ, bao gồm Chvrches, Naughty Boy và dàn diễn viên của Glee.

Danh sách bài hát

Đĩa CD tại châu Âu / Đĩa CD #1 tại Anh quốc
"It's Not Right But It's Okay" (radio chỉnh sửa) – 4:15
"It's Not Right But It's Okay" (Club 69 Club Mix) – 7:58
"It's Not Right But It's Okay" (Johnny Vicious Radio Mix) – 4:14

Đĩa CD #2 tại Anh quốc
"It's Not Right But It's Okay" (Club 69 Club Mix) – 4:15
"Step by Step" – 4:12
"I'm Every Woman" – 4:47

Đĩa 12" tại Anh quốc
"It's Not Right But It's Okay" (bản album) – 4:45
"It's Not Right But It's Okay" (bản không lời) – 4:51

Đĩa CD tại Hoa Kỳ
"It's Not Right But It's Okay" – 4:18
"It's Not Right But It's Okay" (Rodney Jerkins Smooth Mix) – 4:15
"It's Not Right But It's Okay" (Thunderpuss Mix) – 4:11

Đĩa CD maxi tại Hoa Kỳ
 "It's Not Right but It's Okay" (Rodney Jerkins Smooth Mix) - 4:25
 "It's Not Right but It's Okay" (Rodney Jerkins Smooth Instrumental) - 4:40
 "It's Not Right but It's Okay" (Thunderpuss Radio Mix) - 4:16
 "It's Not Right but It's Okay" (Club 69 Radio Mix) - 4:18
 "It's Not Right but It's Okay" (Thunderpuss Club Mix) - 9:15
 "It's Not Right but It's Okay" (Club 69 Future Club Mix) - 8:01
 "It's Not Right but It's Okay" (Club 69 Future Dub) - 7:48
 Bản cắt bổ sung đặc biệt: "I Will Always Love You" (Hex Hector Club Mix) - 9:50

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Ghi chú: A^ Ở New Zealand, "Heartbreak Hotel" được phát hành như là một đĩa đơn mặt A đôi với "It's Not Right But It's Okay" vào tháng 4 năm 1999.

Chứng nhận

Tham khảo

Liên kết ngoài
It's Not Right but It's Okay at Discogs

Bài hát năm 1998
Đĩa đơn năm 1999
Bài hát của Whitney Houston
Đĩa đơn quán quân tại Tây Ban Nha
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot Dance Club Songs
Bài hát sản xuất bởi Rodney Jerkins
Bài hát về chủ nghĩa nữ giới
Bài hát viết bởi Rodney Jerkins


title: Dúi nâu

text:
Dúi nâu (danh pháp hai phần: Cannomys badius) là một loài gặm nhấm thuộc họ Spalacidae. Nó là loài duy nhất trong chi Cannomys.

Loài này có khu vực phân bố từ miền đông Nepal (tới độ cao 2.000 m trên mực nước biển [Molur et al. 2005]), qua đông bắc Ấn Độ (Assam, Manipur, Meghalaya, Mizoram, Nagaland và Tây Bengal), Bhutan, đông nam Bangladesh, Myanmar, Hoa Nam, tây bắc Việt Nam, Thái Lan và Campuchia (Musser và Carleton 2005). Loài này có các biến thể hình thái và điều này gợi ý rằng sửa đổi phân loại có thể là hữu ích. Các nhóm trong phức hợp loài này nói chung đã được ghi nhận tại các độ cao từ sát mực nước biển cho tới khoảng 4.000 m trên mực nước biển. Đây là một phức hợp loài chưa được dung giải trọn vẹn, với một số đơn vị phân loại chỉ hạn chế ở những độ cao nhất định, nhưng khoảng cao độ lại không là ổn định trong suốt khu vực phân bố đã biết.

Tham khảo

Tài liệu

 Aplin K., Lunde D., Musser G., Frost A. & Molur S. 2008. Cannomys badius. 2008 IUCN Red List of Threatened Species. Tra cứu 16-8-2009.
Musser G. G. và M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. Tr. 894-1531 trong Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson & D. M. Reeder chủ biên. Nhà in Đại học Johns Hopkins, Baltimore, Hoa Kỳ.

B
Động vật có vú Bangladesh
Động vật có vú Nepal
Động vật được mô tả năm 1841
Động vật gặm nhấm Ấn Độ


title: Tông Dúi

text:
Dúi là một tông gồm 4 loài gặm nhấm thuộc phân họ Rhizomyinae. Chúng sinh sống ở nửa phía đông châu Á.

Các loài
Tông này có 2 chi và gồm các loài:

Chi Rhizomys:
Dúi mốc nhỏ (Rhizomys sinensis): được tìm thấy ở miền trung và miền nam Trung Quốc, phía bắc Myanmar, Việt Nam;
Dúi mốc lớn (Rhizomys pruinosus): tìm thấy từ Assam Ấn Độ miền nam Trung Quốc, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam và tới Perak trên bán đảo Mã Lai;
Dúi má vàng hay dúi má đào (Rhizomys sumatrensis): được tìm thấy ở Vân Nam, Đông Dương, bán đảo Mã Lai và Sumatra.
Chi Cannomys
Dúi nâu (Cannomys badius): được tìm thấy tại Nepal, Assam, phía bắc Bangladesh, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia và phía bắc Việt Nam.

Miêu tả
Các loài này có kích cỡ khác nhau, Cannomys badius dài 15–25 cm (đầu và thân: đuôi dài 6 cm) và nặng từ 500-750 g, dúi Sumatra dài gần 50 cm với đuôi dài 20 cm và nặng đến 4 kg. Chúng ít có thời gian sống trên mặt đất, chủ yếu sống trong hang và ăn phần dưới của cây.

Môi trường sống
Chúng sống ở độ cao 1.200-4.000 m và ăn các bộ phận ngầm dưới đất của cây, ngoại trừ Cannomys badius với thức ăn chủ yếu là tre và sống trong các bụi tre dày. Cannomys badius đa dạng hơn về môi trường sống của nó, sống trong khu vực đồng cỏ, rừng, và đôi khi khu vườn, và ăn đa dạng hơn của thảm thực vật.

Tất cả các loài dúi đều bị coi là sinh vật gây hại nông nghiệp, do chúng ăn rễ của một loạt các cây trồng như sắn, mía, chè, nhưng chúng cũng được công nhận là động vật cung cấp thực phẩm có giá trị. Dúi mốc nhỏ được bán tại các chợ thực phẩm ở Trung Quốc.

Những con dúi đều là vật chủ tự nhiên của loài nấm mốc gây bệnh, Penicillium marneffei, đặc hữu ở tất cả các loài trong khu vực Đông Nam Á. Trong khu vực này, penicilliosis do mốc là nhiễm trùng cơ hội phổ biến thứ ba trong các cá nhân dương tính HIV.

Chú thích

Tham khảo
 Giant rat caught in China, with picture of very large rat


title: Dúi má đào

text:
Dúi má đào hay dúi má vàng (Rhizomys sumatrensis) là một loài gặm nhấm trong họ Spalacidae. Loài này sinh sống ở Campuchia, Trung Quốc, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam. Đây là loài dúi lớn nhất, dài từ 40–50 cm, nặng từ 3–4 kg, ngang một con chó nhỏ hoặc một con mèo to.
Chế độ ăn điển hình của dúi má đào bao gồm rễ tre, nhưng chúng cũng ăn sắn và mía. Loài này bị con người săn bắt làm thức ăn.

Loài này là vật chủ tự nhiên cho mốc, Penicillium marneffei.

Dúi má đào là một trong số những loài chuột lớn đã được các học giả của Sherlockiana xác định là hình mẫu ban đầu cho Chuột khổng lồ Sumatra bí ẩn được ám chỉ trong một câu chuyện hư cấu của Sir Arthur Conan Doyle.

Chú thích

Tham khảo

 Aplin, K. & Lunde, D. 2008. Rhizomys sumatrensis. 2008 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 16 tháng 8 năm 2009.

S
Động vật gặm nhấm Malaysia
Động vật gặm nhấm Myanmar
Động vật gặm nhấm Thái Lan
Động vật gặm nhấm Trung Quốc
Động vật gặm nhấm Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1821
Động vật gặm nhấm Indonesia
Động vật gặm nhấm Lào


title: Dúi mốc nhỏ

text:
Dúi mốc nhỏ, hay còn gọi là chuột tre Trung Hoa (danh pháp hai phần: Rhizomys sinensis) là một loài gặm nhấm trong họ Spalacidae. Loài này sinh sống ở miền nam Trung Quốc, miền bắc Myanmar, miền bắc Việt Nam và có thể có ở Lào.

Tham khảo

 Lunde D., Aplin K. & Musser G. 2008. Rhizomys sinensis. 2008 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 16 tháng 8 năm 2009.

S
Động vật được mô tả năm 1831


title: Thánh Lucia

text:
Thánh Lucia thành Syracusae hay thánh Lucia Tử đạo (283–304) là một nữ tín hữu Kitô giáo người Ý đã chịu tử đạo trong đợt Đại Bách hại dưới triều hoàng đế Diocletianus. Tên Lucia của cô có gốc từ tiếng Latinh lux, nghĩa là ánh sáng. Cô là một trong những trinh nữ tử đạo nổi tiếng nhất, cùng với Agatha thành Sicily, Agnes thành Rome, Cecilia thành Rome và Catherine thành Alexandria.

Cuộc đời
Lucia sinh ra tại Syracusae ở đảo Sicilia thuộc nước Ý. Cô mồ côi cha từ bé. Thuở thiếu thời, cô đã được giáo dục đức tin và đã dành trọn cuộc đời để thờ phụng Thiên Chúa; vậy nhưng khi trưởng thành, mẹ cô, một người gốc Hy Lạp tên là Eutychia đã ép cô phải lập gia đình. Mẹ Lucia hứa gả cô cho một thanh niên giàu có theo tập tục thời bây giờ: Chỉ cần hai gia đình quen biết, không cần đến sự đồng thuận của đôi nam nữ.

Sau đó, mẹ Lucia lâm trọng bệnh nhưng may mắn qua khỏi. Sau biến cố này Lucia thêm phần tin vào Chúa, cô cho rằng tất cả là do Thiên Chúa đã ban phước lành; từ đó cô từ khước hôn nhân đồng thời bán tất cả tài sản riêng dùng làm của hồi môn của mình để phân phát cho kẻ nghèo khó.

Vì bị từ hôn, chàng trai đáng lẽ là chồng của Lucia đã tố cáo với Hoàng đế La Mã Diocletianus (vốn là một vị vua không có cảm tình với Kitô giáo) rằng Lucia hiện đang theo đạo Thiên Chúa.

Cô bị bắt và bị giải tới trước mặt quan Paschase. Paschase dụ dỗ cô dâng hương tế thần nhưng cô không đồng ý vì vậy ông này đã hủy hoại trinh tiết Lucia bằng cách giao cô cho một số thanh niên dâm đãng để làm nhục. Nhưng tình thương của Chúa thật nhiệm màu. Chúa đã làm phép lạ gìn giữ Lucia làm cho thân xác Lucia hoá ra nặng như đá nên không kẻ nào có thế làm hại được nàng.
Sau đó với sự nóng giận của một người thua cuộc, quan Paschase đã đã cho quân lính tẩm dầu vào thân xác Lucia và đốt cháy cho đến chết. Lucia đã hy sinh vì Chúa năm 304.

Di hài

Theo lời kể của Sigebert (1030-1112) một tu sĩ ở Genbloux trong sách "Sermo de Sancta Lucia" thì thi hài của cô được an táng tại Sicilia hơn 400 năm, cho đến khi Quận công Spoleto chiếm được đảo và cho di chuyển Thánh tích về Corfinium ở Ý. Năm 972, Thánh tích lại được dời chuyển một lần nữa bởi hoàng đế Otho I về nhà thờ Thánh Vincent tại Metz. Một cánh tay của Thánh nữ được cắt ra cho tu viện Luitburg thuộc giáo phận Spires. Một phần Thánh tích của Thánh nữ Lucia được tìm thấy tại Constantinopolis năm 1204 và chuyển về tu viện Thánh Geremia. Thánh tích được an vị tại đây hơn 777 năm.

Sau đó ngày 07 tháng 11 năm 1981, hai tên trộm người Sicilians đập vỡ hòm kính lấy đem đi hài cốt của Thánh nữ chỉ còn chừa lại xương sọ và mặt nạ. Thánh tích lại được trả về một tháng sau đó theo lời khẩn khoản yêu cầu của giáo quyền của đảo Sicilia.

Mừng kính

Lễ kính thánh Lucia được cử hành vào ngày 13 tháng 12, trong mùa Vọng. Trước khi lịch pháp được cải cách, ngày này từng trùng với Đông chí - ngày ngắn nhất trong năm, do đó mà lễ kính bà được coi là một lễ hội ánh sáng.

Lễ này được mừng đặc biệt tại các nước Scandinavia, nơi vốn có mùa đông lạnh giá kéo dài. Khi đó, các thiếu nữ mặc trang phục trắng với khăn đỏ (tượng trưng cho sự tử đạo), mang cành cọ, đội vòng lá và khay nến trên đầu. Tại Na Uy và Thụy Điển, các cô gái mang bánh và cùng hát trong các đoàn rước. Người ta nói rằng mừng kính ngày lễ thánh Lucia sẽ giúp sống qua những ngày đông dài với đủ ánh sáng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Thánh Lucia đồng trinh tử đạo

Thánh Tử đạo
Tín hữu Cơ Đốc giáo
L
Sinh năm 283
Mất năm 304


title: Nhím đuôi ngắn

text:
Nhím đuôi ngắn (Hystrix brachyura) là một loài gặm nhấm trong họ Nhím lông Cựu Thế giới. Có 3 phân loài còn tồn tại phân bố ở Nam và Đông Nam Á.

Tham khảo

Tài liệu
 I Dahlan,AA Salam,BS Amin,A Osman. (1995). Preference and Intake of Feedstuff by Crested Porcupines(Hystrix Brachyura) in Captivity. Ann Zootech 44, 271.
 Vaughan, T. A. (1985). Family Hystricidae. In T. A. Vaughan, Mammalogy Third Edition (pp. 266–267). Arizona: Saunders College Publishing.

B
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Brunei
Động vật có vú Nepal
Động vật gặm nhấm Malaysia
Động vật gặm nhấm Myanmar
Động vật gặm nhấm Thái Lan
Động vật gặm nhấm Trung Quốc
Động vật gặm nhấm Việt Nam
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật có vú Borneo
Động vật gặm nhấm Ấn Độ
Động vật gặm nhấm Indonesia
Động vật gặm nhấm Lào
Động vật gặm nhấm Singapore


title: Xylotrupes gideon

text:
Xylotrupes gideon, còn được gọi là Kiến vương hai sừng (mặc dù tên này phổ biến hơn với loài X. socrates) là một loài bọ cánh cứng trong họ Scarabaeidae, phân họ Dynastinae. Nó có mặt ở Đông Nam Á và đặc biệt nhất là ở Thái Lan. Con đực loài này dài 4–6cm và chúng có thể có màu nâu sẫm hay đen. Khi bị khuấy động hoặc kích động chúng thì sẽ kêu rít lên.

Đấu bọ
Loài bọ cánh cứng này có thể dùng để đấu nhau, một cách giải trí truyền thống ở miền bắc Thái Lan. Chúng bị bắt và được chủ huấn luyện trở nên mạnh và hiếu chiến hơn.

Khi chiến đấu chúng có thể nâng đối thủ lên bằng sừng. Chúng cũng được xử thắng nếu đối thủ bỏ chạy hay bị lật ngược lên phía trên không thể trở mình lại hoặc trở mình chậm sau 10 tiếng đếm của trọng tài.

Chú thích

Tham khảo

 Beetles from Thailand

G
Văn hóa Thái Lan
Động vật được mô tả năm 1830


title: Tachyoryctes ankoliae

text:
Tachyoryctes ankoliae là một loài động vật gặm nhấm trong họ Spalacidae. Nó được tìm thấy ở Angola và Uganda. Môi trường sống tự nhiên của chúng là thảo nguyên ẩm ướt và đất canh tác.

Chú thích

Tham khảo

Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp. 894–1531 in Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
 Schlitter, D., Corti, M. & Agwanda, B. 2004. Tachyoryctes ankoliae. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on ngày 30 tháng 7 năm 2007.

Tachyoryctes
Động vật được mô tả năm 1909


title: Spalax ehrenbergi

text:
Spalax ehrenbergi hoặc Nannospalax ehrenbergi) là một loài động vật gặm nhấm trong họ Spalacidae. Loài này có ở Ai Cập, Iraq, Israel, các vùng lãnh thổ Palestine, Jordan, Liban, Libya, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. Môi trường sống tự nhiên của nó là thảm thực vật dạng bụi kiểu Địa Trung Hải, và nó đang bị đe dọa do mất môi trường sống.

Nghiên cứu di truyền tế bào gần đây đã chỉ ra rằng S. ehrenbergi thực sự có thể là một nhóm loài có chứa một số loài bí ẩn với số nhiễm sắc thể 2n=48, 2n=52, 2n=54, 2n=56 và 2n=58.

Tham khảo
Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp. 894–1531 in Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.

Spalax
Động vật có vú Trung Đông
Động vật được mô tả năm 1898


title: Cú lợn mặt nạ vàng

text:
Cú lợn mặt nạ vàng (danh pháp hai phần: Tyto aurantia) là một loài chim thuộc Chi Cú lợn, Họ Cú lợn (Tytonidae).. Cú lợn mặt nạ vàng là loài chim đặc hữu của đảo New Britain, Papua New Guinea.

Như các loài cú lợn nhiệt đới khác, nó là khó khăn để phát hiện ra trong tự nhiên và do đó ít được. Nó có thể là một loài sinh sống ở rừng đất thấp.

Với lượng ít ỏi các thông tin đáng tin cậy, trong một thời gian nó đã được phân loại như là một loài thiếu dữ liệu bởi IUCN.. Khi tình trạng của nó cuối cùng có thể được đánh giá đúng, đánh giá trước đó đã được thấy là đúng, và nó được một lần nữa được liệt kê như trong sách đỏ là loài dễ bị tổn thương trong sách đỏ năm 2008.

Chú thích

Tham khảo

  (2008):  [2008 IUCN Redlist status changes]. Truy cập 2008-MAY-23.

A
Chim Papua New Guinea
Động vật được mô tả năm 1881


title: Danh sách họ trong bộ Hai cánh

text:
Danh sách này liệt kê các họ trong Bộ Hai cánh (Diptera).

"Nematocera"
 Anisopodidae Edwards, 1921 Đồng nghĩa: Phryneidae, Rhyphidae, Sylvicolidae, Mycetobiidae, Protolbiogastridae.
 Ansorgiidae Đã tuyệt chủng.
 Antefungivoridae Đã tuyệt chủng. Đồng nghĩa: Antiquamediidae, Pleciomimidae, Sinemediidae.
 Architendipedidae Đã tuyệt chủng.
 Archizelmiridae Đã tuyệt chủng.
 Asiochaoboridae Đã tuyệt chủng.
 Axymyiidae Shannon, 1926
 Bibionidae Fleming, 1821 Đồng nghĩa: Hesperinidae, Penthetriidae, Pleciidae.
 Blephariceridae Loew, 1861 Đồng nghĩa: Blepharoceridae.
 Boholdoyidae Đã tuyệt chủng.
 Bolitophilidae Winnertz, 1863 Đồng nghĩa: Bolitophilinae.
 Canthyloscelididae Đồng nghĩa: Hyperoscelididae, Synneuridae.
 Cecidomyiidae Newman, 1834 Đồng nghĩa: Porricondylidae, Itonididae, Heteropezidae, Lestremiidae, Campylomyzidae.
 Ceratopogonidae Newman, 1834 Đồng nghĩa: Leptoconopidae, Helidae, Heleidae.
 Chaoboridae Đồng nghĩa: Corethridae, Chironomapteridae, Mesotendipedidae, Dixamimidae, Rhaetomyiidae.
 Chironomidae Newman, 1834 Đồng nghĩa: Tendipedidae
 Corethrellidae
 Crosaphididae Đã tuyệt chủng.
 Culicidae Stephens, 1829
 Cylindrotomidae Schiner, 1863 Đồng nghĩa: Cylindrotominae
 Deuterophlebiidae Edwards, 1922
 Diadocidiidae Winnertz, 1863
 Ditomyiidae Kylin, 1919
 Dixidae Schiner, 1868
 Elliidae Đã tuyệt chủng.
 Eopleciidae Đã tuyệt chủng.
 Eopolyneuridae Đã tuyệt chủng.
 Eoptychopteridae Đã tuyệt chủng.
 Gracilitipulidae Đã tuyệt chủng.
 Grauvogeliidae Đã tuyệt chủng.
 Hennigmatidae Đã tuyệt chủng.
 Keroplatidae Winnertz, 1863 Đồng nghĩa: Ceroplatidae, Zelmiridae, Platyuridae, Zelmicidae, Macroceratidae, Macroceridae, Necromyzidae
 Limnorhyphidae Đã tuyệt chủng.
 Limoniidae Speiser, 1909 Đồng nghĩa: Limnobiidae, Architipulidae, Diplopolyneuridae, Eoasilidae, Limoniinae
 Luanpingitidae Đã tuyệt chủng.
 Lygistorrhinidae
 Mesophantasmatidae Đã tuyệt chủng.
 Mesosciophilidae Đã tuyệt chủng.
 Musidoromimidae Đã tuyệt chủng.
 Mycetophilidae Newman, 1834 Đồng nghĩa: Fungivoridae, Allactoneuridae, Manotidae
 Nadipteridae Đã tuyệt chủng.
 Nymphomyiidae Tokunaga, 1932
 Olbiogastridae
 Oligophrynidae Đã tuyệt chủng.
 Oreodomyiidae Đã tuyệt chủng.
 Pachyneuridae Đồng nghĩa: Cramptonomyiidae.
 Parapleciidae Đã tuyệt chủng.
 Paraxymyiidae Đã tuyệt chủng.
 Perissommatidae
 Pleciodictyidae Đã tuyệt chủng.
 Pleciofungivoridae Đã tuyệt chủng. Đồng nghĩa: Fungivoritinae
 Procramptonomyiidae Đã tuyệt chủng.
 Protendipedidae Đã tuyệt chủng. Đồng nghĩa: Prototendipedidae.
 Protobibionidae Đã tuyệt chủng.
 Protopleciidae Đã tuyệt chủng. Đồng nghĩa: Dyspolyneuridae, Protoligoneuridae. Palaeoplecidae
 Protorhyphidae Đã tuyệt chủng.
 Protoscatopsidae Đã tuyệt chủng.
 Psychodidae Newman, 1834 Đồng nghĩa: Nemopalpidae, Phlebotomidae, Trichomyiidae.
 Ptychopteridae Osten-Sacken, 1862 Đồng nghĩa: Liriopeidae, Liriopidae.
 Scatopsidae Newman, 1834
 Sciaridae Billberg, 1820 Đồng nghĩa: Lycoriidae.
 Serendipidae Đã tuyệt chủng. Đồng nghĩa: Paratendipedidae.
 Siberhyphidae Đã tuyệt chủng.
 Simuliidae Newman, 1834 Đồng nghĩa: Melusinidae.
 Sinotendipedidae Đã tuyệt chủng.
 Tanyderidae Osten Sacken, 1862 Đồng nghĩa: Macrochilidae.
 Tanyderophrynidae Đã tuyệt chủng. Đồng nghĩa: Tanyderophryneidae.
 Thaumaleidae Bezzi, 1913 Đồng nghĩa: Orphnephilidae.
 Tipulidae Latreille, 1802
 Tipulodictyidae Đã tuyệt chủng.
 Tipulopleciidae Đã tuyệt chủng.
 Trichoceridae Rondani, 1841 Đồng nghĩa: Petauristidae.
 Zhangobiidae Đã tuyệt chủng. Đồng nghĩa: Palaeolimnobiidae.

Brachycera

 Acartophthalmidae
 Acroceridae Leach, 1815 Đồng nghĩa: Cyrtidae, Oncodidae, Ogcodidae.
 Agromyzidae Fallén, 1823 Đồng nghĩa: Phytomyzidae
 Alinkidae Đã tuyệt chủng.
 Anthomyiidae Latreille, 1829
 Anthomyzidae Czerny, 1903
 Apioceridae
 Apsilocephalidae Nagatomi et al., 1991
 Asilidae Latreille, 1802 Đồng nghĩa: Leptogastridae.
 Asteiidae Loew, 1861 Đồng nghĩa: Astiidae.
 Atelestidae
 Athericidae Stuckenberg, 1973
 Aulacigastridae Duda, 1921 Đồng nghĩa: Aulacigastreridae, Aulacogasteridae.
 Australimyzidae
 Bombyliidae Westwood, 1838 Đồng nghĩa: Phthiriidae, Systropodidae, Usiidae.
 Borboropsidae
 Brachystomatidae
 Braulidae Schiner, 1864
 Calliphoridae Brauer & Bergenstamm, 1889 Đồng nghĩa: Mesembrinellidae, Bengaliidae.
 Camillidae Frey, 1921
 Campichoetidae
 Canacidae Jones, 1906 Đồng nghĩa: Canaceidae.
 Carnidae Newman, 1834
 Celyphidae Bigot, 1852
 Centrioncidae Hennig, 1965
 Chamaemyiidae Hendel, 1910 Đồng nghĩa: Ochthiphilidae, Cremifaniidae, Ochthiphilidae.
 Chiropteromyzidae
 Chloropidae Rondani, 1856 Đồng nghĩa: Siphonellopsidae, Oscinidae.
 Chyromyidae Hendel, 1916 Đồng nghĩa: Chiromyiidae, Geomyzidae (part. sensu Schumann, 1965)
 Clusiidae Handlirsch, 1884 Đồng nghĩa: Clusiodidae, Heteroneuridae.
 Cnemosphathidae
 Coelopidae Hendel, 1910 Đồng nghĩa: Phycodromiidae, Pycodromidae.
 Conopidae Latreille, 1802 Đồng nghĩa: Stylogastridae.
 Cryptochetidae Brues & Melander, 1932
 Ctenostylidae Bigot, 1882
 Curtonotidae Duda, 1934 Đồng nghĩa: Cyrtonotidae
 Cypselosomatidae Hendel, 1931
 Diastatidae Hendel, 1917
 Diopsidae Billberg, 1820
 Dolichopodidae Latreille, 1809 Đồng nghĩa: Microphoridae
 Drosophilidae Rondani, 1856
 Dryomyzidae Schiner, 1862
 Eginiidae Stein, 1907
 Empididae Latreille, 1804 Đồng nghĩa: Empidae.
 Eomyiidae Đã tuyệt chủng.
 Eophlebombyiidae Đã tuyệt chủng.
 Ephydridae Zetterstedt, 1837
 Eurychoromyiidae Hendel, 1910
 Eostratiomyiidae Đã tuyệt chủng.
 Eremochaetidae Đã tuyệt chủng. Đồng nghĩa: Archisargidae.
 Exeretonevridae Nagatomi & Iwata, 1976
 Fanniidae Schnabl, 1911
 Fergusoninidae
 Glossinidae
 Heleomyzidae Westwood, 1840 Đồng nghĩa: Heteromyzidae, Helomyzidae, Trixoscelididae, Trichoscelidae.
 Helosciomyzidae
 Hippoboscidae Samouelle, 1819
 Glutopidae
 Hilarimorphidae
 Huttoninidae
 Hybotidae
 Ironomyiidae
 Lauxaniidae Macquart, 1835 Đồng nghĩa: Sapromyzidae.
 Lonchaeidae Rondani, 1856
 Lonchopteridae Macquart, 1835 Đồng nghĩa: Musidoridae.
 Marginidae
 Megamerinidae Hendel, 1913 Đồng nghĩa: Megameridae.
 Micropezidae Desmarest, 1860 Đồng nghĩa: Calobatidae, Taeniapteridae, Tylidae, Trepidariidae.
 Milichiidae Schiner, 1862 Đồng nghĩa: Phyllomyzidae.
 Mormotomyiidae Austen, 1936
 Muscidae Latreille, 1802
 Mydidae Latreille, 1809 Đồng nghĩa: Mydaidae, Mydasidae
 Mystacinobiidae
 Mythicomyiidae Đồng nghĩa: Cyrtosiidae, Mythicomyiinae.
 Natalimyzidae Barraclough & McAlpine, 2006
 Nemestrinidae Griffith & Pidgeon, 1832
 Neottiophilidae Hendel, 1902
 Neriidae Westwood, 1840
 Neurochaetidae McAlpine, 1978
 Nothybidae Frey, 1927
 Notomyzidae Griffiths, 1972
 Nycteribiidae Samouelle (ex Leach), 1819
 Odiniidae Hendel, 1920
 Oestridae Townsend, 1931 Đồng nghĩa: Cuterebridae, Gasterophilidae, Gastrophilidae, Hypodermatidae.
 Opetiidae Rondani, 1856
 Opomyzidae Opomyzidae Fallén, 1820 Đồng nghĩa: Geomyzidae (sensu Evenhuis, 1994).
 Pallopteridae Loew, 1862 Đồng nghĩa: Eurygnathomyiidae.
 Pantophthalmidae Bigot, 1882 Đồng nghĩa: Acanthomeridae.
 Pelecorhynchidae Enderlein, 1922
 Periscelididae Đồng nghĩa: Periscelidae, Stenomicridae.
 Phoridae Curtis, 1833
 Piophilidae Macquart, 1835
 Pipunculidae Walker, 1834 Đồng nghĩa: Dorylaidae, Dorilaidae.
 Platypezidae Fallén, 1823 Đồng nghĩa: Clythiidae.
 Platystomatidae Schiner, 1862 Đồng nghĩa: Platystomidae.
 Proneottiophilidae Hennig, 1969
 Protempididae Ussatchov, 1968 Đã tuyệt chủng.
 Protomphralidae Rohdendorf, 1967 Đã tuyệt chủng.
 Pseudopomyzidae Frey, 1941
 Psilidae Walker, 1853
 Pyrgotidae Schiner, 1868
 Rachiceridae Handlirsch, 1907
 Rhagionempididae Rohdendorf, 1938 Đã tuyệt chủng.
 Rhagionidae Latreille, 1802 Đồng nghĩa: Leptidae, Erinnidae (sensu Evenhuis), Paleostratiomyiidae.
 Rhinophoridae Robineau-Desvoidy, 1830 Đồng nghĩa: Melanophoridae.
 Rhinotoridae Hendel, 1916
 Richardiidae Snow, 1896
 Risidae Papp, 1977 Đồng nghĩa: Risiidae.
 Ropalomeridae Schiner, 1868
 Sarcophagidae Macquart, 1834
 Scathophagidae Robineau-Desvoidy, 1830 Đồng nghĩa: Cordyluridae, Scatomyzidae, Scopeumatidae, Cordiluridae.
 Scenopinidae Fallén, 1817 Đồng nghĩa: Omphralidae.
 Sciadoceridae Schmitz, 1929
 Sciomyzidae Fallén, 1820 Đồng nghĩa: Phaeomyiidae, Tetanoceridae.
 Sepsidae Walker, 1833 Đồng nghĩa: Sepsididae.
 Somatiidae Hendel, 1935
 Sphaeroceridae Macquart, 1835 Đồng nghĩa: Borboridae, Cypselidae.
 Stratiomyidae Latreille, 1804
 Streblidae Kolenati, 1863
 Strongylophthalmyiidae Hendel, 1917
 Syringogastridae Prado, 1969
 Syrphidae Latreille, 1802
 Tabanidae Latreille, 1802
 Tachinidae Đồng nghĩa: Larvaevoridae, Stackelbergomyiidae.
 Tanypezidae
 Tephritidae Đồng nghĩa: Trypetidae, Trupaneidae, Trypaneidae, Tachiniscidae.
 Teratomyzidae
 Termitoxeniidae
 Tethinidae
 Therevidae
 Thyreophoridae
 Ulidiidae Đồng nghĩa: Otitidae, Ortalidae, Pterocallidae.
 Vermileonidae Nagatomi, 1977 Đồng nghĩa: Protobrachyceridae, Protobrachycerontidae.
 Xenasteiidae
 Xylomyidae Đồng nghĩa: Xylomyiidae, Solvidae.
 Xylophagidae Đồng nghĩa: Heterostomidae, Exerotonevridae, Erinniidae ?(sensu Schumann), Coenomyidae, Coenomyiidae.

Xem thêm
 Danh sách các tên cũ trong Bộ hai cánh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sabrosky's Family Group Names in Diptera
 Diptera families of British Columbia
 Families of Diptera found in Baltic Amber

Tài liệu
 Barraclough, D. A. & McAlpine, D. K. 2006. Natalimyzidae, a new African family of acalyptrate flies (Diptera: Schizophora: Sciomyzoidea). African Invertebrates 47: 117-134.
 Evenhuis, N.L. (1994): Catalogue of the Fossil Flies of the world (Insecta: Diptera). - Leiden: Backhuys Publ.: 600 pp.
 Evenhuis, N.L. (1996): Catalogue of the Diptera of the Australasien and Oceanian Regions. -
 Evenhuis, N.L. (1996): Catalogue of the fossil flies of the world. -
 Jacobs, W. & Renner, M (1988): Biologie und Ökologie der Insekten, 2.Aufl.. - Stuttgart: Fischer: 690 pp.
 Maddison, D.R. Tree of life: phylogeny and systematics of Diptera. -
 Schumann, H. (1992): Systematische Gliederung der Ordnung Diptera mit besonderer Berücksichtigung der in Deutschland vorkommenden Familien. - Dt. Ent. Ztsch. N.F. 39 (1-3): 103-116.
 Zoological Record. -

Họ côn trùng


title: PGM Hécate II

text:
PGM Hécate II là loại súng bắn tỉa công phá do PGM Précision của Pháp chế tạo, loại súng này là loại súng bắn tỉa có cỡ nòng lớn tiêu chuẩn của quân đội Pháp. Đôi khi còn được biết với tên là FR-12,7 (Fusil à Répétition de calibre 12,7 mm). Đây là loại vũ khí lớn nhất mà PGM chế tạo sử dụng loại đạn .50 BMG (12,7x99mm NATO).

Phát triển
STAT (Section Technique de l'Armée de Terre) đã tiến hành lấy các ý kiến đánh giá về việc sử dụng các loại súng bắn tỉa có cỡ đạn 12,7 mm như McMillan M87, Barrett M82 và Barrett M95 của các lực lượng đặc nhiệm Pháp năm 1997. Và sau đó kết hợp với các thử nghiệm của ba mẫu súng bắn tỉa công phá cỡ đạn 12,7 mm khác vốn đã bắt đầu thử nghiệm từ năm 1993 để phát triển thành khẩu Hécate II có đầy đủ đặc tính để cạnh tranh với các khẩu McMillan và Barrett.

Thiết kế
Thiết kế của loại súng này có một bộ khung bằng kim loại giống như những loại súng trường khác do PGM chế tạo nó chỉ đơn giản là phóng to lên. Nó có tích hợp chân chống chữ V và có thể gắn thêm một chân phụ vào để thành bệ chống ba chân để giúp bắn chính xác hơn. Nòng súng được khắc các rãnh sâu để có thể tản nhiệt được tốt hơn cũng như để giảm trọng lượng. Súng còn được tích hợp một bộ phận chống giật ở đầu nòng súng để giảm độ giật do những viên đạn 12 mm gây ra. Báng súng có thể điều chỉnh độ dài và chiều cao.

Hệ thống nhắm cơ bản của loại súng này là ống nhắm SCROME LTE J10 F1 10x.

Loại súng này có thể dùng để dùng để phá công trình, quấy rối đối phương với tầm bắn xa, chống bắn tỉa hay dùng để phá các thiết bị nổ với loại đạn cháy nổ xuyên giáp.

Tham khảo

Liên kết ngoài

PGM Precision
Hecate II data sheet
User Manual PGM Hecate II
Modern Firearms
PGM Hecate II 12,7x99 picture gallery
http://www.scrome.com/lunettes.html
Bắn thử Hécate II

Súng ngắm
Súng Pháp
Vũ khí dùng đạn.50 BMG


title: Trương Thanh (Địa Sát)

text:
Trương Thanh, tên hiệu Thái Viên Tử (Người làm vườn), là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông là một trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

Xuất thân
Trương Thanh vốn làm nghề cướp bóc quanh đồi Thập Tự ở Mạnh Châu để sinh sống. Cha của Tôn Nhị Nương một lần đi qua đồi Thập Tự, bị Trương Thanh chặn lại. Vốn hồi trẻ cũng từng đi cướp bóc, ông đánh bại được Trương Thanh, thấy anh ta nhanh nhẹn nên đem về dạy võ nghệ, rồi gả con gái cho.

Sau đó, hai vợ chồng mở quán rượu ở đồi Thập Tự. Gặp các khách thương qua đường bất cẩn, họ đánh thuốc mê, cướp tài sản, xả thịt để bán như thịt trâu bò, nhồi thịt vào bánh bao. Tôn Nhị Nương trông quán chủ yếu còn Trương Thanh đi loanh quanh kiếm củi, nghe ngóng tình hình.

Gặp Võ Tòng
Khi gặp Võ Tòng, họ đã kết làm huynh đệ và cùng lên Nhị Long Sơn cùng Lỗ Trí Thâm để tụ nghĩa tại đó.

Gia nhập Lương Sơn Bạc
Sau này, khi đại quân Lương Sơn Bạc đến cứu giúp Tam Sơn (Đào Hoa Sơn, Bạch Hổ Sơn, Nhị Long Sơn) thì họ đã cùng đầu quân về với Lương Sơn Bạc.

Khi định ngôi thứ tại Lương Sơn Bạc, vốn làm chủ quán rượu, vợ chồng Trương Thanh được giao nhiệm vụ quản lý quán rượu phía tây để dò xét, thu thập tin tức.

Chiêu an và tử trận

Trong Hậu Thủy Hử
Sau khi nhận chiêu an của triều đình, vợ chồng Trương Thanh cùng Tống Công Minh và các đầu lĩnh khác tham gia nhiều cuộc đông chinh tâu thảo lập rất nhiều công trạng, ở chiến dịch đánh Phương Lạp, trong trận đánh tại Hấp Châu, khi hỗn chiến, Trương Thanh bị quân của Phương Hậu giết chết.

Trong Thủy Hử 1980
Trương Thanh cùng vợ dẫn đạo quân đánh Phương Lạp ở trong rừng, vợ bị sập bẫy và ông đã hi sinh tính mạng để cứu

Trong Thủy Hử 2011
Trương Thanh cùng vợ đổ thuốc mê vào một cái giếng cạnh một ngôi nhà hoang trên đường Phương Lạp chạy trốn. Tay chân của Phương Lạp bị mê man hết nhưng y giả vờ bị trúng thuốc mê. Thừa lúc hai vợ chồng Trương Thanh đến gần đã rút dao đâm chết cả hai.

Tham khảo

Người họ Trương tại Trung Quốc


title: Giải Nhân quyền của Liên Hợp Quốc

text:
Giải Nhân quyền của Liên Hợp Quốc là một giải thưởng về nhân quyền, được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc lập ra theo Nghị quyết số 2217 năm 1996, nhằm vinh danh và ca ngợi các người, các tổ chức có đóng góp xuất sắc vào việc thúc đẩy cùng bảo vệ nhân quyền được thể hiện trong Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền và trong Các văn kiện nhân quyền quốc tế và khu vực của Liên Hợp Quốc.

Những người đoạt giải do một Ủy ban đặc biệt tuyển chọn gồm các chủ tịch của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc, Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc, Ủy ban Địa vị Phụ nữ Liên Hợp Quốc, và Tiểu ban Thúc đẩy và Bảo vệ Nhân quyền.

Biểu hiệu của giải là một tấm kim loại được thiết kế mỹ thuật, mang hình con dấu của Liên Hợp Quốc, có khắc một câu trích dẫn thích hợp.

Không giống như các giải Nobel – Giải Nhân quyền của Liên Hợp Quốc không có phần thưởng bằng tiền.

Giải được trao mỗi 5 năm, và được trao lần đầu vào năm 1968. Theo truyền thống, buổi lễ trao giải thường được tổ chức vào ngày 10 tháng 12, ngày được Liên Hợp Quốc chỉ định là Ngày Nhân quyền Quốc tế.

Giải 2008

Louise Arbour, cựu Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (Canada)
Benazir Bhutto, cựu Thủ tướng Pakistan và Lãnh đạo phe đối lập Pakistan (bị ám sát, truy tặng)
Ramsey Clark, cựu Bộ trưởng Tư pháp Hoa Kỳ
Carolyn Gomes thuộc nhóm Jamaicans for Justice (Những người Jamaica vì Công lý)
Denis Mukwege, đồng sáng lập "Bệnh viện Panzi" (Cộng hòa Dân chủ Congo)
Dorothy Stang, nữ tu sĩ Brasil bị giết chết (truy tặng)
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền

Giải 2003

Enriqueta Estela Barnes de Carlotto, chủ tịch hội Những người bà của Quảng trường tháng Năm (Argentina)
Mano River Women's Peace Network (Mạng lưới Hòa bình của Phụ nữ sông Mano) (Sierra Leone, Liberia và Guinea)
Family Protection Project Management Team (Đội quản lý Dự án bảo vệ gia đình) (Jordan)
Deng Pufang, chủ tịch China Disabled Persons' Federation (Liên đoàn những người tàn tật Trung Quốc) (Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa)
Shulamith Koenig, giám đốc điều hành People's Movement for Human Rights Education (Phong trào nhân dân Giáo dục Nhân quyền) (Hoa Kỳ)
Sérgio Vieira de Mello, Đại diện đặc biệt của Liên Hợp Quốc bị sát hại ở Iraq (truy tặng) (Brasil)

Giải 1998
Sunila Abeyesekera, giám đốc điều hành INFORM (Mạng thông tin tập trung về các phong trào tôn giáo) (Sri Lanka)
Angelina Acheng Atyam, người sáng lập Concerned Parents Association (Uganda)
Jimmy Carter, cựu tổng thống Hoa Kỳ
José Gregori, thư ký đặc biệt phụ trách nhân quyền thuộc Phủ tổng thống Brasil
Anna Sabatova, người sáng lập Hiến chương 77 (Cộng hòa Séc)
Mọi Nhà hoạt động nhân quyền, "hàng ngàn cá nhân can đảm khắp thế giới"

Giải 1993
Hassib Ben Ammar, chủ tịch Viện Nhân quyền Ả Rập (Tunisia)
Erica-Irene Daes, chủ tịch Working Group on Indigenous Populations (Nhóm làm việc về số dân bản xứ) (Hy Lạp)
James P. Grant, giám đốc điều hành UNICEF (Hoa Kỳ)
Ủy ban quốc tế luật gia (trụ sở ở Genève)
Toàn bộ nhân viên Y khoa Bệnh viên trung ương Sarajevo
Sonia Picado Sotela, phó chủ tịch Tòa án Nhân quyền liên Mỹ (Costa Rica)
Ganesh Man Singh, lãnh đạo tối cao của () và chỉ huy Phong trào Dân chủ 1990 (Nepal)
Liên hiệp Phụ nữ Sudan (Sudan)
Julio Tumiri Javier, người sáng lập Permanent Assembly of Human Rights (Hội đồng Nhân quyền thường trực) (Bolivia)

Giải 1988
Baba Amte, luật sư bảo vệ nhân quyền (Ấn Độ)
John Peters Humphrey, giám đốc United Nations Division of Human Rights (Phân ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc ?) (Canada)
Adam Lopatka, chủ tịch Tòa án tối cao (Ba Lan)
Leonidas Proaño, giám mục (Ecuador)
Nelson Mandela, luật sư và chính khách (Nam Phi)
Winnie Mandela, công nhân y tế xã hội (Nam Phi)

Giải 1978
Begum Ra'Ana Liaquat Ali Khan (Pakistan)
Prince Sadruddin Aga Khan (Iran)
Martin Luther King (Hoa Kỳ) (truy tặng)
Helen Suzman (Nam Phi)
Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế
Ân xá Quốc tế
Vicaría de la Solidaridad (Chile)
Union nationale des femmes de Tunisie (Tunisia)

Giải 1973
Taha Hussein, giáo sư văn học (Ai Cập)
C. Wilfred Jenks, tổng giám đốc International Labour Office (Vương quốc Anh) (truy tặng)
María Lavalle Urbina, luật sư (México)
Abel Muzorewa, chủ tịch Đại hội Dân tộc Phi (Namibia)
Seewoosagur Ramgoolam, thủ tướng Mauritius
U Thant, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc (Myanma)

Giải 1968
Manuel Bianchi, chủ tịch Ủy ban Nhân quyền Liên-Mỹ (Chile)
René Cassin, ủy viên Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc (Pháp)
Albert Luthuli, chủ tịch Đại hội Dân tộc Phi (Nam Phi) (truy tặng)
Mehranguiz Manoutchehrian, luật sư & thượng nghị sĩ (Iran)
Petr Emelyanovich Nedbailo, ủy viên Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc (Ukraina)
Eleanor Roosevelt, chủ tịch Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc (Hoa Kỳ) (truy tặng)

Tham khảo

Liên kết ngoài
United Nations Prize in the Field of Human Rights  (UNHCHR)

Giải thưởng nhân quyền
Liên Hợp Quốc
Giải thưởng Liên Hợp Quốc


title: Habemus Papam

text:
Habemus Papam ("Chúng ta đã có giáo hoàng!") là lời công bố bằng tiếng Latinh do hồng y thị thần đưa ra khi một Mật nghị Hồng y đã kết thúc với kết quả là một người (thường là một Hồng y) đã được chọn làm giáo hoàng. Theo truyền thống, lời công bố này được đưa ra từ ban công chính của vương cung thánh đường Thánh Phêrô ở Vatican. Sau đó, vị tân Giáo hoàng sẽ ra mắt trước toàn thể giáo dân đang tập trung chờ đợi tại quảng trường Thánh Phêrô và ông sẽ ban phép lành Urbi et Orbi lần đầu tiên trên cương vị lãnh đạo Giáo hội Công giáo Rôma.

Lời công bố Habemus Papam gần đây nhất được đưa ra bởi Hồng y Jean-Louis Tauran, Hồng y Trưởng đẳng phó tế, vào ngày 13 tháng 3 năm 2013 khi cuộc Mật nghị Hồng y kết thúc với người được chọn là Hồng y Jorge Mario Bergoglio, và ông chọn tông hiệu là Giáo hoàng Phanxicô.

 Cấu trúc

Cấu trúc cho lời thông báo Habemus Papam là:Annuntio vobis gaudium magnum:
HABEMUS PAPAM!
Eminentissimum ac reverendissimum Dominum,
Dominum (Name) Sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinalem (Name),
Qui sibi nomen imposuit (Name).Trong tiếng Việt, có thể dịch là:Tôi thông báo cho anh chị em một niềm vui lớn lao:
Chúng ta đã có một vị giáo hoàng!
Người khả kính và đáng tôn trọng của Thiên Chúa, [tên gọi],
Hồng y của Hội Thánh Rôma, [tên họ],
Ngài sẽ gọi mình là [tông hiệu Giáo hoàng].Trong lời thông báo Habemus Papam của Hồng y Cardinal Jorge Arturo Medina Estévez vào ngày 19 tháng 4 năm 2005 sau khi chọn tân Giáo hoàng Biển Đức XVI, lời thông báo Habemus Papam được bắt đầu bằng lời chào mừng bằng năm thứ tiếng:19 Aprile 2005 – Elezione di Papa Benedetto XVI YouTube.Fratelli e sorelle carissimi (tiếng Ý)
Queridísimos hermanos y hermanas. (tiếng Tây Ban Nha)
Bien chers frères et sœurs. (tiếng Pháp)
Liebe Brüder und Schwestern. (tiếng Đức)
Dear brothers and sisters. (tiếng Anh)

 Lịch sử

Lời của thông báo Habemus Papam này lấy cảm hứng từ Tin Mừng Thánh Luca (2: 10-11), trong đó ghi lại những lời của sứ thần loan báo cho các mục đồng ra đời của Đấng Thiên Sai:Đừng sợ, nầy, ta mang lại cho bạn loan báo Tin của niềm vui lớn lao, mà phải cho tất cả mọi người:. Để bạn được sinh ra hôm nay tại thành Đa-vít một Đấng Cứu Thế, mà là Chúa KitôCông thức này được áp dụng từ cuộc bầu cử của Odo Colonna - Giáo hoàng Máctinô V (1417), người được chọn làm giáo hoàng mới của các hồng y và các đại diện từ các quốc gia khác nhau tại Công đồng Constance. Trong bối cảnh này, trước khi Máctinô V lên ngôi, đã có ba yêu cầu lên ngôi giáo hoàng: ngụy giáo hoàng Ngụy giáo hoàng Gioan XXIII (người đã kêu gọi các hội đồng, và bổ nhiệm hầu hết các cử tri hồng y), Ngụy giáo hoàng Biển Đức XIII (người duy nhất đã được đặt tên là Hồng y trước sự bùng nổ của phương Tây Ly Giáo) và Giáo hoàng Grêgôriô XII. Hai vị đầu tiên đã bị lật đổ bởi Hội đồng, và Gregory XII thoái vị sau khi chính thức triệu tập hội đồng đã được triệu tập và cho phép hành vi của nó bao gồm các hành động của bầu người kế nhiệm ông. Hai năm sau khi hai ứng cử đầu tiên đã bị lật đổ và sự từ chức của giáo hoàng thứ ba, Hội đồng bầu Giáo hoàng mới thông báo: "(Cuối cùng), chúng tôi có một giáo hoàng (và chỉ có một!)"

Việc áp dụng các công thức Habemus Papam chính thức thực hiện từ năm 1484, từ khi được sử dụng để thông báo cuộc bầu cử của Giovanni Battista Cybo, người chọn tên là Giáo hoàng Innocent VIII.

Lời thông báo
Trong công bố tên của Giáo hoàng mới được bầu, tên Giáo hoàng mới được công bố trong tiếng Latinh trong trường hợp đối cách (ví dụ, Eugenium,Habemus Papam! – Pope Pio XII. YouTube. Truy cập on ngày 17 tháng 3 năm 2013. Angelum Iosephum, Ioannem Baptistam,Un'opera che continua Edizione straordinaria. YouTube. Truy cập on ngày 16 tháng 3 năm 2012. Albinum, Carolum,Announcement of John Paul II becoming Pope October 1978 . YouTube. Truy cập on ngày 16 tháng 3 năm 2012. Iosephum, Georgium MariumHabemus Papam, Franciscus. YouTube. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2013.), nhưng tên thật của Giáo hoàng mới được đọc nguyên văn (ví dụ, Pacelli, Roncalli, Montini, Luciani, Wojtyła, Ratzinger, Bergoglio). Tên giáo hoàng mới thường được đưa ra trong các trường hợp sở hữu cách trong tiếng Latinh, tương ứng với dịch "những người có tên..." mặc dù nó cũng có thể được lược bỏ trong trường hợp đối cách, tương ứng với các bản dịch "những người có tên...", như là trường hợp vào năm 1963 và 2013 khi Giáo hoàng Phaolô VI và tên Giáo hoàng Phanxicô . được công bố tông hiệu là Paulum sextum và Franciscum tương ứng. Trong tình huống mà tên được giảm trong sở hữu cách, cái tên được xem như là một sự bổ sung của danh từ "Tên", trong khi trong trường hợp mà tên bị từ chối trong các đối cách, nó được coi như là một sự ghép lại của các đối tượng trực tiếp bổ sung Tên trong đối cách. Cả hai hình thức đều đúng. Theo một số nhà ngữ pháp Latin như Nicola Fiocchini, Piera Guidotti Bacci và Sổ tay Maiorum Lingua, cho rằng đối cách là hình thức chính xác hơn.

Trong thông báo của cuộc bầu cử Giáo hoàng Phaolô VI, Phó tế Alfredo Ottaviani sử dụng liên từ  et  (mà cũng có nghĩa là "và") thay vì  ac , từ thường được sử dụng cho "và" bên trong công thức (ông nói  Eminentissimum et reverendissimum  thay vì  Eminentissimum ac reverendissimum ).

Trong thông báo của cuộc bầu cử Giáo hoàng Biển Đức XVI, tông hiệu của ông không được đọc lên bởi Hồng y Medina trong trường hợp sở hữu cách (ông nói  Benedicti decimi sexti), nhưng trong trang web của Tòa Thánh, trang thông báo cuộc bầu cử của mình với một bản sao của các công thức Habemus Papam có tên hiệu là Benedict (Biển Đức) bị từ chối trong trường hợp đối cách (tức là, Benedictum XVI).

Nếu một tên giáo hoàng được sử dụng lần đầu tiên, các thông báo có thể có hoặc không sử dụng chữ số  'Primi (đầu tiên). Trong cuộc bầu cử của Giáo hoàng Gioan Phaolô I, từ  Primi  (đầu tiên) đã được sử dụng khi công bố bằng lời Habemus Papam (Hồng y Pericle Felici công bố tên của Giáo hoàng là  Ioannis Pauli Primi) nhưng trong cuộc bầu cử năm 2013, Tân Giáo hoàng Phanxicô được chọn, tông hiệu giáo hoàng khi công bố không có từ Primi (đầu tiên) (Hồng y Jean-Louis Tauran công bố tên Giáo hoàng là' 'Franciscum' ').

Các chữ số trong tông hiệu của giáo hoàng nếu từng tồn tại có thể được bỏ qua và nếu tông hiệu Giáo hoàng mới là giống như một được sử dụng bởi những người tiền nhiệm ngay lập tức như là trường hợp trong tháng 10 năm 1978 khi tông hiệu Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã được công bố chỉ đơn giản là  Ioannis Pauli  mà không có chữ số  khác xa so với người tiền nhiệm, đã được gọi ngay lập tức đã được Giáo hoàng Gioan Phaolô I. Nó cũng đã xảy ra vào năm 1939 với tông hiệu của Giáo hoàng Piô XII, sau cuộc bầu cử của mình, tông hiệu của ông được công bố chỉ đơn giản là' 'Pium' ', tuy thế người tiền nhiệm của ông ngay lập tức đã được gọi là Giáo hoàng Piô XI. Trong thông báo Habemus Papam của cuộc bầu cử Giáo hoàng Piô XII, tên hiệu của ông đã bị lược bỏ trong các đối cách  như các thông báo sau cho Giáo hoàng Phaolô VI của  và cuộc bầu cử của Giáo hoàng Phanxicô.

 Một số trường hợp

Sau đây là ví dụ về cách các tên đã được công bố như đã nêu trên video và bản ghi hiện có. Các trường hợp thắt hay loại bỏ các chữ số cho các tên của Giáo hoàng được ghi lại.

Sự phát triển của công thức
Ngay từ đầu, các "Habemus Papam" công thức không theo một mô hình nghiêm ngặt nhưng đa dạng trong hình thức đáng kể trong nhiều năm. Dưới đây là một số ví dụ về các thông báo trong quá trình lịch sử của nó:

Danh sách Hồng y đọc lời công bố
Sau đây là danh sách Hồng y đọc công bố Habemus Papam'':

Ghi chú

Chú thích

H
Thuật ngữ tiếng Latinh


title: Urbi et Orbi

text:
{{Nhiều vấn đề|

Urbi et Orbi (cho thành phố (Rôma) và cho thế giới) là cử chỉ chúc phép lành của giáo hoàng cho thành phố Rôma và cho toàn thế giới trong những dịp trọng đại.<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/15221a.htm Andrew Meehan, "Urbi et Orbi" in Catholic Encyclopedia (New York 1912)]</ref> Cử chỉ này thường được thực hiện từ ban-công chính của vương cung thánh đường Thánh Phêrô. Trước khi chúc phép lành này, Giáo hoàng sẽ có bài diễn văn trước công chúng trên thế giới, với lời chào theo từng mùa bằng nhiều ngôn ngữ phổ biến.

Phép lành Urbi et Orbi trong ngày Lễ Giáng sinh và Lễ Phục sinh thường được phát sóng trực tiếp trên toàn thế giới bởi Liên minh Phát thanh truyền hình châu Âu, và các tín hữu lãnh nhận trực tiếp tại quảng trường Thánh Phêrô hoặc gián tiếp qua truyền thanh, truyền hình sẽ được xóa các hình phạt tạm thời do tội lỗi của bản thân mình. Ơn toàn xá này trong những điều kiện bình thường, bao gồm việc phải nhận bí tích hòa giải (ăn năn, xưng tội) và Bí tích Thánh Thể (Tiệc Thánh) và ăn năn tội lỗi.Urbi et Orbi'' cũng được sử dụng trong lễ đăng quang Giáo hoàng, hoặc Năm Thánh (Jubilee). Câu nói cuối cùng của phép lành luôn là:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Urbi et Orbi, mùa Phục sinh 2011 bằng 64 ngôn ngữ

U
Thuật ngữ tiếng Latinh
Tòa Thánh
Giáo hoàng
Thánh lễ


title: Don

text:
Don có thể là:
Don hay đon (tên khoa học: Atherurus macrourus) là loài động vật gặm nhấm thuộc họ Nhím
Don là tên gọi của một loài thân mềm hai mảnh vỏ giống hến
Don là tên gọi món ăn đặc trưng ở Quảng Ngãi, Việt Nam
Don (kính ngữ), một tước hiệu người Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, miền Nam Ý, và Philippines, thể hiện sự tôn trọng
Tước hiệu "Don" còn dùng để ám chỉ các trùm xã hội đen trong giới mafia. Trong các tiểu thuyết về mafia như Bố già, tước hiệu này thường được dịch sang tiếng Việt là Ông Trùm hay Trùm.


title: Lý Lập

text:
Lý Lập (chữ Hán: 李立; bính âm: Lǐ Lì), ngoại hiệu Thôi Mệnh Phán Quan (chữ Hán: 催命判官; tiếng Anh: Life Taking Judge; tiếng Việt: Phán Quan Đoạt Mạng) là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết văn học cổ điển Trung Hoa Thủy Hử. Lý Lập xếp thứ 96 trong 108 vị đầu lĩnh Lương Sơn Bạc và xếp thứ 60 trong 72 vị sao Địa Sát, được sao Địa Nô Tinh (chữ Hán: 地奴星; tiếng Anh: Slave Star) chiếu mệnh.

Xuất thân
Sinh ra tại Lư Châu (chữ Hán: 蘆州; nay là Hợp Phì, An Huy), Thủy Hử mô tả Lý Lập mắt tròn và sáng như mắt hổ, với hàm râu đỏ. Lý Lập cùng người bạn mình tên Lý Tuấn hành nghề cướp giật tại núi Yết Dương. Lý Tuấn thường giả dạng là lái đò trên sông Tầm Dương và cướp của khách khi đò giữa nơi sông nước. Lý Lập mở quán rượu dưới chân núi Yết Dương, gần bờ sông Tầm Dương và cướp của khách bằng cách bỏ thuốc mê trong rượu khách uống. Lý Tuấn, Lý Lập kết giao rất thân với anh em Đồng Uy, Đồng Mãnh tại núi Yết Dương.

Gia nhập Lương Sơn Bạc

Gặp gỡ Tống Giang
Khi Tống Giang phạm tội, bị đày sang Giang Châu (nay là Giang Tây), có đi qua khu núi Yết Dương cùng với hai công sai áp giải. Tại nơi đây, cả ba đã nghỉ chân ăn uống tại quán rượu của Lý Lập trước khi qua núi. Thấy Tống Giang nhiều của cải, Lý Lập đã đánh thuốc mê cả ba và đợi Lý Tuấn, Đồng Uy và Đồng Mãnh, trên đường đón làm quen Tống Giang tại chân núi Yết Dương đã vài hôm nhưng không gặp, về chuẩn bị làm thịt. May thay lúc đó, khi về đến quán rượu, Lý Tuấn nhận ra người bị đánh thuốc mê là một tội nhân với hình dáng giống Tống Công Minh. Đầy nghi ngờ, Lý Tuấn đã xem công văn và nhận ra Tống Giang, kịp chặn Lý Lập lại. Tống Giang được cứu và đã kết giao với Lý Tuấn, Lý Lập, Đồng Uy, Đồng Mãnh.

Tại Giang Châu, khi Tống Giang bị giam và xử chém vì đề phản thi ở gác Tầm Dương trong lúc say, Lý Lập đã tham gia vào trận cướp pháp trường Giang Châu, giải cứu thành công Tống Giang và Đới Tung. Sau trận này, Lý Lập cùng những người khác đã theo về và gia nhập Lương Sơn Bạc.

Chức vụ
Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Lý Lập xếp thứ 96 trong 108 vị đầu lĩnh Lương Sơn Bạc và xếp thứ 60 trong 72 vị sao Địa Sát, chức Dọ thám Đầu Lĩnh, quản lý tửu điểm phía Bắc.

Sau khi chiêu an và tử trận
Sau khi nhận chiêu an, Lý Lập cùng các đầu lĩnh Lương Sơn Bạc tham gia các chiến dịch bình quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống.

Tại hồi 118, trong chiến dịch bình Phương Lạp, tại trận triệt phá động Thanh Khê , Lý Lập cùng Sái Phúc, Thang Long bị thương nặng, chạy chữa không khỏi và mất.

Tại hồi 119, khi ban thưởng và sắc phong các đầu lĩnh Lương Sơn Bạc sau chiến dịch bình Phương Lạp, là một trong 45 phó tướng tử trận, Lý Lập được sắc phong tước là Nghĩa Tiết Lang (義節郎 | Righteous Gentleman of Grace).

Trong Đãng Khấu Chí
Tại hồi 59, Ngô Dụng dùng kế đoạt lại Đầu Quan, nào ngờ Từ Hòe đã biết trước, liền tương kế tựu kế, đưa quân triều đình vào công phá Nhị Quan. Lý Lập giao chiến với Nhậm Sâm, chưa đầy 10 hiệp đã bị bắt sống.

Tham khảo

Thủy Hử - Thi Nại Am, Nhà xuất bản Văn học, 1988, bản dịch của Trần Tuấn Khải - Lương Duy Thứ giới thiệu.
Hậu Thủy hử - Thi Nại Am và La Quán Trung, Nhà xuất bản Văn học, 1999, bản dịch của Ngô Đức Thọ và Nguyễn Thuý Nga - Ngô Đức Thọ giới thiệu.

Xem thêm
Thủy Hử
Lý Tuấn
Đồng Uy
Đồng Mãnh
Thi Nại Am
La Quán Trung


title: Vương Cung (Đông Tấn)

text:
Vương Cung (chữ Hán: 王恭, ? – 398), tên tự là Hiếu Bá, người Tấn Dương, Thái Nguyên, là đại thần, ngoại thích nhà Đông Tấn trong lịch sử Trung Quốc. Ông là anh của Định hoàng hậu Vương Pháp Tuệ (vợ vua Hiếu Vũ đế). Nắm trong tay lực lượng thiện chiến nhất của nhà Đông Tấn là Bắc Phủ binh, ông đã 2 lần khởi binh uy hiếp người nắm quyền chính ở Kiến Khang là Hội Kê vương Tư Mã Đạo Tử. Nhưng vào lần thứ 2, Vương Cung bị bộ tướng Lưu Lao Chi trở giáo, nên thất bại, bị bắt và bị xử tử. Trước lúc chịu hình, ông vẫn khẳng định hành động khởi binh của mình hoàn toàn xuất phát từ quan điểm trung thành với triều đình.

Tuổi trẻ nổi danh
Ông nội là danh sĩ Vương Mông nhà Tây Tấn. Cha là quang lộc đại phu Vương Uẩn. Từ nhỏ đã nổi tiếng là thanh liêm, tiết tháo hơn người; tự phụ tài năng cao vời, luôn muốn làm đến bậc tể phụ. Ông nổi tiếng ngang hàng với Vương Thầm (con của Vương Thản Chi), hâm mộ cách làm người của Lưu Đàm . Tạ An thường nói: "Người như Vương Cung sau này có thể làm được Bá Cữu "

Vương Cung thường theo cha từ Hội Kê đến kinh đô, Vương Thầm đến thăm, thấy ông đang ngồi trên 1 chiếc đệm rộng 6 thước, bèn hỏi một cái cho mình. Vương Cung lập tức rút đệm cho Thầm, còn mình ngồi xuống chiếu cói, Thầm thấy vậy giật mình, ông nói: "Tôi bình sinh chẳng có thừa vật gì!" Cho thấy tính cách giản dị qua loa của ông.

Nói thẳng mích lòng
Ông ban đầu làm Tá trước tác lang, thường mong ước được làm tể tướng để bộc lộ hết tài năng, vì vậy cáo bệnh mà từ chối. Không lâu sau làm Bí thư thừa, đổi sang Trung thư lang, chưa nhận chức thì cha mất.

Mãn tang, được ban chức lại bộ lang, từng làm Kiến uy tướng quân một thời gian. Trong những năm Thái Nguyên (376 – 396) thời Tấn Hiếu Vũ Đế, ông thay Thẩm Gia làm Đan Dương doãn, dời sang làm Trung thư lệnh, lĩnh chức Thái tử chiêm sự.

Hiếu Vũ đế cho rằng Cung là anh hoàng hậu, rất muốn trọng dụng. Khi ấy người Trần Quận là Viên Duyệt Chi xu nịnh Tư Mã Đạo Tử, ông tâu lên đế, Duyệt Chi bị giết.

Đạo Tử thường triệu tập bá quan, bày tiệc ở Đông Phủ, Thượng thư lệnh Tạ Thạch nhân say rượu mà làm ra "ủy hạng chi ca" (Tạm dịch: bài ca con ngõ). Cung chỉ trích lời lẽ dâm loạn, Thạch rất ấm ức.

Con dâu của Hoài Lăng nội sử Ngu Diêu là Bùi thị biết "phục thực chi thuật" , thường mặc áo vàng, bộ dạng như thiên sư. Đạo Tử rất hâm mộ, lệnh cho tân khách cùng đàm luận. Vương Cung nói rằng: "Chưa từng nghe nói ở nhà của tể tướng lại có đàn bà mất nết!" mọi người không dám đáp lại, Đạo Tử rất lấy làm hổ thẹn.

Sau việc ấy, đế muốn lấy Cung làm chỗ phên dậu, dùng ông làm đô đốc chư quân sự của Duyện, Thanh, Ký, U, Tịnh, và Tấn Lăng của Từ Châu, Bình bắc tướng quân, Duyện, Thanh 2 châu thứ sử, giả tiết, trấn Kinh Khẩu, nắm giữ Bắc phủ binh. Nhưng những người làm đô đốc có hiệu là Bắc đều gặp chuyện chẳng lành, Hoàn Xung, Vương Thản Chi, Điêu Di Chi đều không nhận hiệu Trấn Bắc. Cung dâng biểu từ chối quân hiệu, lấy cớ chức vị quá cao, kỳ thực để tránh tên xấu. Vì thế được đổi làm Tiền tướng quân.

Mộ Dung Thùy xâm nhập Thanh Châu, ông sai quân chống cự, thất bại, bị giáng hiệu Phụ quốc tướng quân.

Bất hòa với Đạo Tử
Khi đế băng, Tư Mã Đạo Tử chấp chính, sủng ái Vương Quốc Bảo, ủy cho quyền hành. Cung nói thẳng không kiêng dè, Đạo Tử vừa sợ vừa giận. Khi đến lăng Long Bình, bãi triều, than rằng: "Rui mái dù mới, rồi phải hát bài ‘Thử Li’  mất thôi!"

Khi ấy em họ của Quốc Bảo là Vương Tự đề nghị phục binh giết Cung, Quốc Bảo không dám. Còn Đạo Tử muốn hòa hợp trong ngoài, nhiều lần bày tỏ nỗi lòng với Cung, để cùng nhau nắm quyền. Cung đều không thuận, mỗi lần bàn việc, thái độ quyết liệt, Đạo Tử biết là không thể thỏa hiệp được!

Có nhiều người khuyên Cung giết Quốc Bảo, ông sợ đồng đảng của Quốc Bảo trong triều rất nhiều, không dám. Ông bèn trở về Trấn, lúc chia tay, lại rơi nước mắt khuyên nhủ Đạo Tử một lần nữa, lời lẽ thống thiết, khiến cho bọn Quốc Bảo càng sợ.

Đạo Tử lấy Cung làm An bắc tướng quân, không nhận.

Uy hiếp triều đình lần 1
Cung mưu trừ Quốc Bảo, gởi thư kết minh với Ân Trọng Kham, Hoàn Huyền, Trọng Kham vờ nhận lời. Cung được thư, mừng lắm, dâng biểu xin giết Quốc Bảo. Biểu dâng lên, Kiến Khang trong ngoài giới nghiêm, Quốc Bảo hoảng sợ, xin giải chức. Đạo Tử bắt giết Quốc Bảo, Cung bèn trở về Kinh Khẩu.

Lúc mới dâng biểu, Cung sợ việc không thành, lấy Tư đồ tả trưởng sử Vương Hân làm Ngô Quốc nội sử, lệnh ông ta cất quân ở phía đông. Sau khi Quốc Bảo chết rồi, bèn lệnh cho Hân giải chức. Hân cả giận, cất quân đánh Cung. Ông sai Lưu Lao Chi tiêu diệt Hân, rồi dâng biểu tự biếm, triều đình không cho.

Uy hiếp triều đình lần 2
Tiếu vương Tư Mã Thượng Chi hiến kế cho Đạo Tử tăng cường quyền lực của tể tướng. Đạo Tử đồng ý, lấy tư mã Vương Du của mình làm Giang Châu thứ sử, cắt 4 quận thuộc Dự Châu của Dữu Giai giao cho Du. Giai giận, sai con trai là Hồng đưa thư khuyên Cung cất quân trừ bọn Thượng Chi.

Cung lại liên kết với bọn Trọng Kham, hẹn ngày cùng đến kinh sư. Ông phát hiện được thư Giai gửi cho bọn Trọng Kham, nhưng chữ đã nhòe, không đọc được. Cung cho rằng Giai có điều dối trá, vả lại năm ngoái bọn Trọng Kham cũng không đến, nên cất quân đi trước. Tư mã Lưu Lao Chi can rằng triều đình cắt 4 quận của Dữu Giai chẳng có gì sai, ông không nghe, dâng biểu lấy việc phong quan cho Vương Du và anh em Thượng Chi làm lý do.

Triều đình sai Tư Mã Nguyên Hiển cùng bọn Vương Tuần, Tạ Diễm chống lại. Cung mơ thấy Lao Chi ngồi ở chỗ của mình, đến sáng nói với ông ta rằng: "Việc thành, lập tức lấy khanh làm Bắc phủ!" Rồi sai Lao Chi cùng thân tín của mình là Đốc (chức vụ) Nhan Duyên đi trước chiếm Trúc Lý. Nguyên Hiển sai sứ du thuyết Lao Chi, ông ta bèn chém Nhan Duyên để hàng.

Ngày hôm ấy, Lao Chi sai con rể Cao Nhã Chi, con trai Lưu Kính Tuyên nhân lúc Cung bày trận, đưa khinh kỵ đến đánh. Cung thua chạy, muốn trở về, Nhã Chi đóng chặt cửa thành. Cung và em trai Lý cưỡi ngựa đến Khúc A. Cung đã lâu không cưỡi, bắp vế sinh nhọt, không thể đi tiếp. Người Khúc A là Ân Xác, vốn là tham quân của Cung, dùng thuyền mà chở, giấu ông ở dưới chiếu lau, muốn chạy đến chỗ Hoàn Huyền.

Đến hồ Trường Dương, gặp thương nhân Tiền Cường. Cường có thù cũ với Xác, nên tố cáo với Hồ Phổ Úy. Úy bắt họ đưa đến kinh sư. Đạo Tử muốn gặp mặt để chế giễu, nghe tin bọn Hoàn Huyền đã đến Thạch Đầu, vội xử chém ông ở Nghê Đường, Kiến Khang.

Đánh giá

Tính cách
Cung tính cương trực, rất chuộng tiết nghĩa, mỗi lần đọc Tả truyện đến "Phụng vương mệnh, thảo bất đình" (tạm dịch: nhận lệnh vua, đánh không (cần) xét xử)  đều gấp sách mà than thở.

Nhưng ông cũng kém rộng rãi, lại không biết nắm lấy cơ hội. Cung nắm quyền Bắc phủ binh, nhưng bởi xuất thân quý tộc, nên có thái độ xa cách với tướng sĩ bộ hạ. Ông không giỏi dùng binh, lại tin sùng đạo Phật; điều động trăm họ, xây sửa chùa chiền, sao cho tráng lệ, quan dân đều oán.

Lúc chịu hình, vẫn còn tụng kinh Phật, tự sửa râu tóc, mặt không có nét sợ hãi, nói với viên giám hình rằng: "Ta tin lầm người mới đến nỗi này, vốn trong lòng ta, không hề bất trung với xã tắc! Phải để cho trăm đời sau biết đến Vương Cung này!"

Nhà không có tài sản, chỉ có sách vở, người biết chuyện đều thương xót!

Phong thái
Cung dáng vẻ đẹp đẽ, nhiều người ưa thích. Mọi người khen rằng "tươi tắn như liễu mùa xuân" (Hán Việt: trạc trạc như xuân nguyệt liễu).

Thường trùm áo cừu bằng lông hạc, lội tuyết mà đi, Mạnh Sưởng trông thấy, than rằng: "Đây thật là một bậc thần tiên!"

Hậu nhân
Cung bị xử tử, năm con trai, em trai Sảng, cháu gọi bằng chú là Hòa, đồng đảng là bọn Mạnh Phác, Trương Khác đều bị giết. Vào lúc chịu hình, gặp được cố nhân là Đái Kỳ Chi, gởi gắm đứa con thứ còn nhỏ đang ở nhà nhũ mẫu. Kỳ Chi bèn đưa đứa nhỏ đến Hạ Khẩu, giao Hoàn Huyền nuôi dưỡng, cho để tang Cung.

Sau khi Huyền chấp chính, dâng biểu nói lý cho ông, truy tặng Thị trung, Thái bảo, thụy là Trung Giản. Sảng được tặng Thái thường, Hòa cùng con là Giản đều được tặng Thông trực tán kị lang, Ân Xác được tặng Tán kị thị lang. Chém ngang lưng bọn Hồ Phổ Úy, Tiền Cường. Con thứ Đàm Hanh trong những năm Nghĩa Hi làm Cấp sự trung.

Tham khảo
 Tấn thư

Chú thích

Nhân vật chính trị nhà Tấn
Người Sơn Tây (Trung Quốc)
Năm sinh thiếu
Mất năm 398


title: PSPACE

text:
Trong lý thuyết độ phức tạp tính toán, PSPACE là tập hợp các bài toán quyết định giải được bằng máy Turing trong không gian/bộ nhớ đa thức.

Định nghĩa

 được định nghĩa là tập hợp tất cả các bài toán quyết định giải được bằng máy Turing trong bộ nhớ , trong đó  là một hàm số của . Định nghĩa PSPACE là

PSPACE là tập hợp cha thực sự của tập hợp các ngôn ngữ phụ thuộc ngữ cảnh.

Việc cho phép máy Turing sử dụng thuật toán không đơn định không làm thay đổi lớp độ phức tạp này. Theo định lý Savitch, NPSPACE đúng bằng PSPACE, do máy Turing đơn định có thể giả lập máy Turing không đơn định mà bộ nhớ không cần tăng lên quá nhiều (dù thời gian cần dùng có thể tăng lên nhiều). Ngoài ra phần bù của các ngôn ngữ trong PSPACE cũng nằm trong PSPACE, nên co-PSPACE = PSPACE.

Liên hệ với các lớp độ phức tạp khác

Cho đến nay, các liên hệ sau giữa PSPACE và các lớp độ phức tạp NL, P, NP, PH, EXPTIME and EXPSPACE đã được chứng minh (chú ý rằng  khác với ):

Ngoài ra người ta cũng đã chứng minh trong các quan hệ trong dòng một và dòng hai ở trên, tồn tại ít nhất một quan hệ tập hợp cha-con là chặt.

Các liên hệ ở dòng ba là chặt, có thể chứng minh bằng phương pháp chéo hóa (định lý cấp bậc không gian, ) và  theo định lý Savitch.

Các bài toán khó nhất trong PSPACE là các bài toán PSPACE-đầy đủ.

Các định nghĩa tương đương

Một định nghĩa tương đương của PSPACE là tập hợp các bài toán quyết định được bởi máy Turing luân phiên trong thời gian đa thức, ký hiệu là APTIME hay AP.

Một định nghĩa khác của PSPACE từ lý thuyết độ phức tạp mô tả là tập hợp các bài toán biểu diễn được trong lôgic bậc hai bổ sung thêm toán tử bao đóng bắc cầu. Việc thêm toán tử này (có thể) là điểm khác biệt giữa PSPACE và PH.

Một kết quả lớn trong lý thuyết độ phức tạp tính toán là PSPACE chính là tập hợp các ngôn ngữ giải được bởi các hệ chứng minh tương tác dùng để định nghĩa lớp IP. Trong hệ này, một người chứng minh toàn năng cố gắng thuyết phục một người kiểm chứng có khả năng thực thi thuật toán ngẫu nhiên trong thời gian đa thức rằng một xâu ký tự nằm trong ngôn ngữ cần xem xét. Nếu xâu ký tự thật sự nằm trong ngôn ngữ đó thì người chứng minh có thể thuyết phục được với xác suất cao. Ngược lại, nếu xâu ký tự không nằm trong ngôn ngữ thì người chứng minh chỉ có thể thuyết phục thành công với xác suất thấp.

PSPACE cũng bằng lớp độ phức tạp lượng tử QIP.

PSPACE-đầy đủ

Ngôn ngữ B là PSPACE-đầy đủ nếu nó nằm trong PSPACE và là PSPACE-khó, nghĩa là với mọi A  PSPACE, A  B, trong đó A  B nghĩa là tồn tại một thuật toán thời gian đa thức quy mỗi trường hợp trong A về một trường hợp trong B. Việc nghiên cứu các bài toán PSPACE-đầy đủ là rất quan trọng cho việc nghiên cứu PSPACE do chúng là những bài toán khó nhất trong PSPACE. Nếu tồn tại một lời giản đơn giản cho một bài toán PSPACE-đầy đủ thì mọi bài toán trong PSPACE đều có lời giải đơn giản do chúng đều có thể quy về bài toán PSPACE-đầy đủ.

Tham khảo

  Phần 8.2–8.3 (Lớp PSPACE, PSPACE-đầy đủ), tr. 281–294.
  Chương 19: Không gian đa thức, tr. 455–490.
  Chương 8: Độ phức tạp không gian

Liên kết ngoài
 Bài giảng về độ phức tạp không gian ở University of Toronto
 Bài giảng về độ phức tạp không gian ở Princeton University

Lớp độ phức tạp


title: Bế Xuân Trường

text:
Bế Xuân Trường (sinh năm 1957) là một sĩ quan cấp cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Thượng tướng. Ông là hiện là Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI, XII, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam.

Thân thế và binh nghiệp
Bế Xuân Trường sinh ngày 19 tháng 12 năm 1957, quê tại xã Hưng Đạo, Thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng.

Năm 2004: Phó Tham mưu trưởng Quân khu 1.

Năm 2008: Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Quân khu 1.

Năm 2010: Tư lệnh Quân khu 1, Phó Bí thư Đảng ủy Quân khu.

Tháng 1 năm 2011, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, ông trúng cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Năm 2014: ông được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bổ nhiệm làm Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, phụ trách Tác chiến.

Tháng 10 năm 2015: Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bổ nhiệm giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Quốc phòng  phụ trách công tác kỹ thuật, công nghiệp quốc phòng, khoa học quân sự.

Tháng 1 năm 2016, tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng Cộng sản Việt Nam, ông tái đắc cử Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương.

Ngày 1 tháng 6 năm 2021, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Quyết định, Thượng tướng Bế Xuân Trường, Ủy viên Trung ương Đảng khóa XII, thôi giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kể từ ngày ký.

Ngày 31 tháng 12 năm 2022, ông đuợc bầu làm Chủ tịch Hội Cựu Chiến binh Việt Nam.

Lịch sử thụ phong quân hàm

Nguồn tham khảo

Thông tin về Tư lệnh Bế Xuân Trường trên website của Ủy ban Dân tộc
Thông tin về Tư lệnh Bế Xuân Trường trên Báo Điện Tử Đảng Cộng sản Việt Nam

Người Cao Bằng
Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam đương nhiệm
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XIII Bắc Kạn
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XII
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX
Người Tày
Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XII
Tư lệnh Quân khu 1, Quân đội nhân dân Việt Nam
Tham mưu trưởng Quân khu 1, Quân đội nhân dân Việt Nam
Người họ Bế tại Việt Nam
Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam đương nhiệm
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 2010


title: Chikilidae

text:
Chikilidae là một họ động vật lưỡng cư không chân đặc hữu Ấn Độ. Đây là họ Gymnophiona thứ 10 đã được xác định, mặc dù loài điển hình (Chikila fulleri, trước đây là Herpele fulleri đã được miêu tả từ năm 1904. Việc phát hiện ra là kết quả của khoảng 250 cuộc thám hiểm, đào đất trong hơn năm năm bao phủ tất cả các tiểu bang phía đông bắc Ấn Độ. Chúng phát triển với chiều dài khoảng 4 inch (10 cm). Chúng có thị lực rất hạn chế và hộp sọ thích nghi với cuộc sống đào bới.

Trứng Chikilidae trứng nở thành caecilia trưởng thành, không có giai đoạn ấu trùng ở giữa. Những con cái ấp con của chúng trong vài tháng mà không ăn, các con mẹ ở lại quấn quanh trứng phát triển trong 2-3 tháng tại một thời điểm, dường như không ăn uống ở tất cả trong giai đoạn này. Thị lực của chúng là rất hạn chế và hộp sọ của họ thích nghi để đào hang. Chúng rất khó bị phát hiện bởi sống trong lòng đất hoặc dưới lớp thảm lá rụng trong rừng. Nhưng không may, khu vực sinh sống của lưỡng cư dạng giun ở đông bắc Ấn Độ rất đông người và họ thường đốt rừng để lấy đất sản xuất nông nghiệp.

Các chi và loài
Hiện tại, người ta công nhận 4 loài trong 1 chi. Cụ thể:
 Chi Chikila Kamei et al., 2012
 Chikila fulleri (Alcock, 1904) (loài điển hình)
 Chikila alcocki Kamei et al., 2013
 Chikila darlong Kamei et al., 2013
 Chikila gaiduwani Kamei et al., 2013

Chú thích

Tham khảo

Bộ Không chân


title: Kinh Cầu Đức Bà

text:
Kinh Cầu Đức Bà (tiếng Latinh: Litaniae Lauretanae) là một bản kinh cầu Đức Mẹ của Giáo hội Công giáo Rôma được Giáo hoàng Xíttô V phê duyệt vào năm 1587. Kinh này còn được gọi là Kinh Cầu ở Loreto - tức là đền Maria Loreto (Ý), nơi được cho là xuất xứ của lời kinh vào năm 1558.

Kinh Cầu Đức Bà nêu lên rất nhiều chức danh chính thức và không chính thức của Maria, thường được đọc chung bằng cách xướng và đáp. Nhiều nhà soạn nhạc cổ điển, ví dụ như Wolfgang Amadeus Mozart đã viết các nhạc phẩm từ Kinh Cầu Đức Bà này.

Bản văn
Xướng (X): Xin Chúa thương xót chúng con.
Đáp (Đ): Xin Chúa thương xót chúng con.
X: Xin Chúa Kitô thương xót chúng con.
Đ: Xin Chúa Kitô thương xót chúng con.
X: Xin Chúa thương xót chúng con.
Đ: Xin Chúa thương xót chúng con.
X: Chúa Kitô nghe cho chúng con.
Đ: Chúa Kitô nhậm lời chúng con.

X: Đức Chúa Cha ngự trên trời là Đức Chúa Trời thật.
Đ: Thương xót chúng con.
X: Đức Chúa Con chuộc tội cứu thế là Đức Chúa Trời thật.
Đ: Thương xót chúng con.
X: Đức Chúa Thánh Thần là Đức Chúa Trời thật.
Đ: Thương xót chúng con.
X: Ba Ngôi cũng là một Đức Chúa Trời.
Đ: Thương xót chúng con.

X: Rất Thánh Đức Bà Maria.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Rất Thánh Đức Mẹ Chúa Trời.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Rất Thánh Nữ Đồng Trinh trên hết các kẻ đồng trinh.
Đ: Cầu cho chúng con.

X: Đức Mẹ Chúa Kitô.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ là Mẹ Hội Thánh.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ đầy lòng thương xót.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ thông ơn Thiên Chúa.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ là lẽ cậy trông.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ cực thanh cực tịnh.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ cực tinh cực sạch.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ tuyền vẹn mọi đàng.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ chẳng vướng bợn nhơ.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ vô nhiễm nguyên tội.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ rất đáng yêu mến.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ cực mầu cực nhiệm.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ hằng cứu giúp.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ chỉ bảo đàng lành.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ sinh Chúa tạo thiên lập địa.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Mẹ sinh Chúa Cứu Thế.
Đ: Cầu cho chúng con.

X: Đức Nữ cực khôn, cực ngoan.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Nữ rất đáng kính chuộng.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Nữ rất đáng ngợi khen.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Nữ có tài, có phép.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Nữ có lòng khoan nhân.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Nữ trung tín thật thà.
Đ: Cầu cho chúng con.

X: Đức Bà là gương nhân đức.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà là tòa đấng khôn ngoan.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà làm cho chúng con vui mừng.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà là Đấng trọng thiêng.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà là Đấng đáng tôn trọng.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà là Đấng sốt mến lạ lùng.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà như hoa hường mầu nhiệm vậy.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà như lầu đài David vậy.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà như tháp ngà báu vậy.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà như đền vàng vậy.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà như hòm bia Thiên Chúa vậy.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà là cửa Thiên Đàng.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà như sao mai sáng vậy.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà cứu kẻ liệt kẻ khốn.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà bầu chữa kẻ có tội.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà nâng đỡ di dân.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà yên ủi kẻ âu lo.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Đức Bà phù hộ các giáo hữu.
Đ: Cầu cho chúng con.

X: Nữ Vương các Thánh Thiên Thần.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương các Thánh Tổ Tông.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương các Thánh Tiên Tri.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương các Thánh Tông Đồ.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương các Thánh Tử vì Đạo.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương các Thánh hiển tu.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương các Thánh Đồng Trinh.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương các Thánh Nam cùng các Thánh Nữ.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương chẳng hề mắc tội tổ tông.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương hồn xác lên trời.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương truyền phép Rất Thánh Mân Côi.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương các gia đình.
Đ: Cầu cho chúng con.
X: Nữ Vương ban sự bình an.
Đ: Cầu cho chúng con.

X: Chúa Giêsu chuộc tội cứu thế.
Đ: Chúa tha tội chúng con.
X: Chúa Giêsu chuộc tội cứu thế.
Đ: Chúa nhậm lời chúng con.
X: Chúa Giêsu chuộc tội cứu thế.
Đ: Chúa thương xót chúng con.

Lạy Rất Thánh Đức Mẹ Chúa Trời, xin cầu cho chúng con đáng chịu lấy những sự Chúa Kitô đã hứa.

Lời nguyện: Chúng con lạy ơn Rất Thánh Đức Mẹ Chúa Trời, chúng con trông cậy Đức Bà là Chúa bầu chúng con. Xin cho chúng con biết lòng Đức Mẹ yêu dấu con mọn này còn ở dưới thế cách xa mặt Mẹ. Đức Chúa Giêsu xưa xuống thế gian, chẳng bỏ loài kẻ có tội, lại liều mình chịu nạn chịu chết vì hết cả và loài người ta. Đức Mẹ cũng một lòng theo con như vậy. Mẹ ôi, khoan thay, nhân thay, chớ trở mặt đi mà chẳng nhìn chúng con. Xin Đức Mẹ thương xem dạy dỗ yên ủi chúng con. Con cậy Mẹ có phép tắc nhiều trên hết Thiên Thần cùng trên hết các Thánh. Chúng con còn ở dưới thế nầy như kẻ đi biển cả vậy. Đức Mẹ là như ngôi sao chính ngự ở trời bên Bắc vậy. Xin Đức Mẹ dẫn đàng cho chúng con được theo, kẻo phải xiêu chìm sa hỏa ngục vô cùng. Chúng con trông Đức Mẹ cho chúng con ngày sau được vào cửa Thiên Đàng xem thấy mặt Đức Chúa Giêsu cùng mặt Đức Mẹ, được chịu muôn muôn sự phúc gồm hết mọi sự tốt lành chẳng hay hết chẳng hay cùng. Amen.

Tham khảo

C
Kinh nguyện Kitô giáo
Tôn kính Đức Maria


title: Cheo cheo Nam Dương

text:
Cheo cheo Nam Dương hay còn gọi cheo cheo kanchil (danh pháp khoa học: Tragulus kanchil) là một loài động vật có vú thuộc họ Cheo cheo, bộ Guốc chẵn. Tại Việt Nam, cheo cheo sinh sống từ Lạng Sơn đến Tây Ninh.

Từ nguyên
Về danh pháp khoa học, trong tiếng Mã Lai hoặc tiếng Indonesia kancil có hai nghĩa "cheo cheo" và "người khôn ngoan". Tên loài Tragulus hợp bởi hai phần: Tragos là "con dê" trong tiếng Hy Lạp và –ulus là "nhỏ bé" trong tiếng Latin.

Về tên loài, Nam Dương là tên gọi cũ trong tiếng Việt của Indonesia.

Đặc điểm
Cheo cheo Nam Dương là động vật guốc chẵn nhỏ nhất, với ngoại hình giống hoẵng và hươu, nhưng không có tuyến lệ. Toàn thân phủ lông màu nâu đỏ, bộ lông bóng mượt, vùng ngực và dưới bụng có 3 vệt lông trắng song song với thân, lông cheo mịn, ngắn và bóng mượt. Con đực và con cái đều không có sừng, nhưng một số con trưởng thành lại có răng nanh chìa ra bên mép, con đực có răng nanh dài hơn con cái, răng nanh hàm trên phát triển thò ra ngoài miệng.

Cheo cheo Nam Dương là loài động móng guốc nhỏ nhất thế giới. Là loài thú móng guốc nhỏ nhất trong họ Cheo cheo Tragulidae, thân dài khoảng 0,4 - 0,5m, trọng lượng trung bình 1300 - 2300g. Khuôn mặt cheo cheo Nam Dương khá giống con chuột, bốn chân gầy nhẳng như que củi, kích thước không lớn hơn một con mèo nhà.

Dạng ngoài hơi giống hoẵng. Đực, cái đều không có sừng, không có tuyến trước ổ mắt, răng nanh mọc dài ngoài mép (đực dài hơn), thiếu răng cửa trên. Chi rất mảnh, ngón 3, 4 phát triển. Bộ lông ngắn, mịn, đồng màu nâu đỏ ở mặt trên và mặt bên, thẫm ở dọc giữa lưng, nhạt dần ở hai bên, dọc gáy có vệt lông đen. Dưới cằm và họng có 2 vệt trắng chung gốc, 1 vệt dọc giữa tự do; đuôi lông xù, mặt trên màu giống lưng, mặt dưới trắng nhạt..

Sinh học, sinh thái
Cheo cheo ăn lá, chồi, thân non, hoa, quả, hạt, củ, cỏ, nấm. Thức ăn ưa thích là quả. Cheo cheo cũng ăn côn trùng (sâu, nhộng), xác động vật. Cheo cheo ghép đôi vào tháng 9-12 hàng năm, đẻ từ tháng 1 - 9, đẻ nhiều vào tháng 5-7. Cheo cheo mang thai 120 ngày, năm đẻ 1 lứa/1 con. Cheo cheo ưa sống đơn độc, chỉ ghép đôi thời kỳ động dục, hay ở rừng thưa, cũng có ở rừng già, ưa nơi bằng phẳng, khô ráo, có nhiều bụi rậm và có tầng cỏ quyết phát triển, trú ngụ trong các gốc cây to, bụi rậm. Hoạt động chủ yếu về đêm, từ 19h-23h, mạnh nhất 20h-22h. Nơi vắng cũng có thể gặp cheo cheo vào buổi sáng (5h-7h).

Cheo cheo là động vật sống và kiếm ăn đơn độc, nó có khả năng thích nghi với nhiều môi trường khác nhau nhưng chủ yếu là trong rừng, rẫy. Cheo cheo kiếm ăn ban ngày và đêm theo đường nhỏ hoặc trong khu vực riêng có cây rậm rạp bao phủ. Cheo cheo có tính nhút nhát, khi gặp kẻ thù nhảy trốn rất nhanh. Mùa động dục và nuôi con sống ghép đôi giao phối vào khoảng tháng sáu và tháng bảy. Trước khi giao phối con cái dùng chân sau gõ xuống đất 8 lần trong vòng 3 giây báo cho con đực biết. Loài thú này mang thai khoảng 140 ngày. Mỗi lần đẻ một con vào cuối mùa mưa khi thức ăn dồi dào.

Phân bố
Cheo cheo Nam Dương phân bố rộng rãi ở khắp khu vực Đông Nam Á và vùng phụ cận gồm Ấn Độ, Myanmar (phía nam), Brunei, Campuchia, Trung Quốc (phía nam Vân Nam), Indonesia (Kalimantan, Sumatra, Borneo, Java và một số đảo nhỏ), Lào, Malaysia (bán đảo Malaya, Sarawak và các đảo nhỏ), Singapore, Thái Lan và Việt Nam (Lạng Sơn, Vĩnh Phú, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Gia Lai, Kontum, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh).

Giá trị
Cheo cheo là loài thú hiếm, dễ nuôi làm cảnh, nuôi ở các vườn thú, về khoa học, Cheo cheo là loài thú móng guốc nhỏ nhất, chỉ còn tồn tại ở rừng nhiệt đới Đông Nam Á. Cheo cheo chúng được chọn nuôi làm cảnh ở nhiều nơi trên thế giới do dáng vẻ đáng yêu của chúng. Nhiều tin đồn vô căn cứ cho rằng cheo cheo ngâm rượu sẽ có công dụng giúp cải thiện sinh lý nam giới, chữa nhiều bệnh nan y, khiến thị trường chợ đen săn lùng cheo cheo Nam Dương. Dẫn đến nạn tuyệt chủng động vật hoang dã.

Bảo tồn
Tại Việt Nam, ở các tỉnh phía Bắc, cheo cheo gần như tuyệt chủng, ở các tỉnh phía Nam, diện tích nơi cư trú đang giảm mạnh, hiện còn ước khoảng 2000 km², chủ yếu ở Tây Nguyên. Số lượng cá thể ước tính còn dưới 10000 con, mỗi năm có thể giảm sút 3 - 4%.. Phân hạng: VU A1a,d C1. Biện pháp bảo vệ: Sách đỏ Việt Nam năm 2000 xếp bậc V. Nhà nước chưa có văn bản bảo vệ

Thay đổi về phân loại
Theo sách đỏ Việt Nam từ năm 2000 đến 2004, cho rằng chi Tragulus chỉ gồm 2 loài, danh pháp Tragulus javanicus được dành cho cheo cheo Nam Dương, ghi chép phân bố trên khắp lãnh thổ Việt Nam, trải dài từ Lạng Sơn đến Tây Ninh.

Tuy nhiên, từ năm 2004 đến nay, phân loại sinh học thay đổi, giới khoa học phân chia chi Tragulus thành 6 loài khác nhau, danh pháp T. javanicus được chuyển sang dành cho cheo cheo Java, không còn dành cho cheo cheo Nam Dương. Sách đỏ thế giới IUCN công nhận loài T. javanicus chỉ phân bố trên đảo Java.

Trong báo cáo công bố năm 2004 của Meijaard E. và Groves C. P., ghi nhận tại Việt Nam có 2 loài là:
T. kanchil (thuộc nhóm loài T. javanicus), nhưng trong nhóm này thì loài T. javanicus chỉ phân bố hạn chế trên đảo Java.
T. versicolor (theo truyền thống thường xem là phân loài của T. napu). Sinh sống tại Khánh Hòa, đặc hữu Việt Nam. Điểm cần lưu ý, theo các tác giả thì T. versicolor khác biệt so với cả hai nhóm loài T. napu và T. javanicus.

Cuốn Danh lục các loài thú hoang dã Việt Nam (2008) ghi nhận có 2 loài cheo cheo Nam Dương (Tragulus kanchil) và cheo cheo Việt Nam (Tragulus versicolor) với chú thích các sách của Việt Nam trước đây đã định danh cheo cheo Nam Dương là Tragulus javanicus, đồng nghĩa với Tragulus kanchil nhưng bây giờ đó là 2 loài khác nhau.

Chú thích

Tham khảo

 Đặng Ngọc Cần, Hideki Endo, Nguyễn Trường Sơn, Tatsuo Oshida, Lê Xuân Cảnh, Đặng Huy Phương, Darrin P. Lunde, S. Kawada, A. Hayashida và M. Sasaki: Danh lục các loài thú hoang dã Việt Nam (Checklist of Wild Mammal Species of Vietnam). Viện nghiên cứu Linh trưởng, Đại học Kyoto, Nhật Bản và Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật Việt Nam hợp tác xuất bản, năm 2008.
 Nguyễn Xuân Đặng, Lê Xuân Cảnh: Phân loại học lớp thú và đặc điểm khu hệ thú hoang dã Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học tự nhiên và Công nghệ Hà Nội, năm 2009.
 Phạm Nhật, Đỗ Quang Huy: Động vật rừng Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội, năm 1998.

Chi Cheo cheo
Động vật có vú Việt Nam


title: Lygosoma veunsaiensis

text:
Lygosoma veunsaiensis là một loài thằn lằn thuộc họ Scincidae.

Loài này được phát hiện khi các nhà sinh học của tổ chức Fauna & Flora International (FFI) và Conversation International (CI) khảo sát số lượng sinh vật trong khu bảo tồn Veun Sai-Siem Pang thuộc tỉnh Rattanakiri ở phía đông bắc Campuchia.

Lygosoma veunsaiensis có chân rất ngắn và đuôi thì dài hơn thân. Da của chúng có khả năng khúc xạ ánh sáng nên khi nhìn vào da của chúng dưới ánh nắng mặt trời, con người sẽ thấy ngũ sắc sặc sỡ như cầu vồng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

V
Động vật đặc hữu Campuchia
Động vật bò sát Campuchia


title: Độc Lập, Hưng Hà

text:
Độc Lập là một xã của huyện Hưng Hà, Thái Bình, Việt Nam.

Địa lý
Quốc lộ 39B chạy cắt ngang xã, phía đông giáp Minh Hòa, phía Nam giáp Hồng Minh, phía tây giáp Sông Hồng và phía Bắc giáp xã Minh Tân.

Thành phần thôn xóm
Xã có các làng như: Long Nãi, Phú Vinh, Lộc Thọ, Xuân La, Đồng Phú, Bùi Xá.

Truyền thống và văn hóa
Là quê hương của nhà bác học nổi tiếng Lê Quý Đôn (Thôn Đồng Phú). Con em trong xã 100% dân số không theo đạo Thiên chúa giáo và các đạo ngoại lai khác, mà chỉ thờ Phật,Thần hoàng làng và ông bà tổ tiên. Trên địa bàn xã có hai con đường chính đi qua là QL39B(QL39b chạy cắt ngang xã) và đường đê sông Hông.

Xã có nhiều đền thờ và chùa chiền cổ có trên 100 năm tuổi nên các dịp lễ tết thì hội làng và lễ rước thần vẫn được tổ chức long trọng. Là một xã thuần nông đậm nét của làng quê Việt nên con người nơi đây hồn hậu chất phác, cố kết cộng đồng và sống rất có tình làng nghĩa xóm.

Nhân dân trong xã bao đời có thuyền thống hiếu học, cần cù và yêu nước. Đã có rất nhiều anh hùng liệt sĩ, thương binh đã ra đi từ nơi đây để lại máu thịt trên chiến trường cho hòa bình và thống nhất đất nước trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước. Là nơi nuôi dưỡng và trú ngụ(hậu phương) cho nhiều gia đình cách mạng Miền Nam Việt nam(sơ tán) trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Trong xã xuất hiện nhiều nhân tài, nhiều giáo sư tiến sĩ, nhiều nhà nghiên cứu khoa học giỏi, nhiều tướng tá trong lực lượng vũ trang nhân dân, nhiều doanh nhân thành đạt.

Danh nhân xã Độc Lập

Di tích
 Miếu Lộc Thọ là di tích thờ Đàm Hoàng Thái Hậu Đàm Thị (thân mẫu Vua Đinh) cùng các tướng lĩnh Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Phạm Thành đã về làng Lộc Thọ lập căn cứ chống Phạm Phòng Át.
 Đình làng Lộc Thọ tại xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, Thái Bình, thờ 4 vị Thành Hoàng làng là các Tướng Đinh Điền, Phạm Thành, Lưu Công, Sát Công đã tận trung với triều Đinh.

Tham khảo

Xem thêm

Liên kết ngoài


title: Tiền Mục

text:
Tiền Mục (錢穆, bính âm: Qian Mu; Wade-Giles: Ch'ien Mu, 30 tháng 7 năm 1895— 30 tháng 8 năm 1990), tên tự là Tân Tứ (賓四), là một sử gia, nhà giáo, triết gia và nhà nho người Trung Hoa. Ông chuyên nghiên cứu về Nho học và lịch sử, văn hóa Trung Quốc cổ. Ông sáng lập Đại học Tân Á và là tiến sĩ danh dự của Đại học Hồng Kông và Đại học Yale.

Tác phẩm tiêu biểu
 Quốc sử đại cương (國史大綱); Lưỡng Hán kinh học kim cổ văn bình luận (兩漢經學今古文評議)
 Chu Tử tân học án (朱子新學案)
 Trung Hoa cận tam bách niên học thuật sử (中國近三百年學術史)
 Tần Hán sử (Qin Han shi 秦漢史)
 Tống Minh lý học (Song Ming Lixue 宋明理學)
 Tòng Trung Quốc lịch sử lai khán Trung Quốc dân tộc tính cập Trung Quốc văn hóa (從中國歷史來看中國民族性及中國文化)

Tưởng niệm
Thư viện Tiền Mục thuộc Học viện Tân Á

Liên kết ngoài
Chienmu's House in Shilin
近代的中国人，只因我们一时科学落后，遂误以为中国以往历史上一切文物制度全都落后了。"（《中国历史研究法》
钱穆在《中国历代政治得失》中深刻揭示"清朝是导致中国落后的根源
军机处则明明是一种军事统治的名称。既然最高法令均属于军机，当然只能说它是军事统治了

Chú thích

Xem thêm
 Jerry Dennerline, Qian Mu and the World of Seven Mansions'' (New Haven: Yale University Press,  1988).

Sinh năm 1895
Mất năm 1990
Chinese Confucianists
Chinese historians
Chinese philosophers
Chinese University of Hong Kong
Hong Kong academics
New Asia College
People from Wuxi
Members of Academia Sinica
Lịch sử Trung Hoa Dân Quốc
Senior Advisors to President Chiang Kai-shek
Immigrants to Taiwan


title: Dương Đức Hòa

text:
Dương Đức Hoà (sinh năm 1955) là một tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Trung tướng. Ông nguyên là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XI, Ủy viên Quân ủy Trung ương, nguyên Tư lệnh Quân khu 2 (2011–2016).

Thân thế và binh nghiệp
Ông sinh ngày 04 tháng 04 năm 1955, Thị trấn Hưng Hóa, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ.
 Nghề nghiệp, chức vụ: Đại biểu Hội đồng nhân dân, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá XI, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Trung tướng, Tư lệnh Quân khu 2
 2003 - 2007: Tham mưu trưởng Bộ tư lệnh Binh chủng công binh
 2007 - 2010: Tư lệnh Binh chủng công binh
 2011- 2016, Tư lệnh Quân khu 2.
 Thiếu tướng (2007), Trung tướng (2011)

KỶ LUẬT
Theo thông tin của Văn phòng T.Ư Đảng, ngày 28.7, Tổng bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã chủ trì cuộc họp của Ban Bí thư để xem xét thi hành kỷ luật một số đảng viên vi phạm theo đề nghị của Ủy ban Kiểm tra T.Ư.
Tại cuộc họp, Ban Bí thư kết luận, trung tướng Dương Đức Hoà, nguyên Ủy viên T.Ư Đảng, nguyên Phó bí thư Đảng uỷ, nguyên Tư lệnh Quân khu 2, Bộ Quốc phòng, trong thời gian giữ cương vị Ủy viên T.Ư Đảng, Phó Bí thư Đảng uỷ, Tư lệnh Quân khu 2 đã vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, quy chế làm việc của Đảng uỷ Quân khu 2 và vi phạm quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng đất quốc phòng.
Theo Ban Bí thư, vi phạm của ông Dương Đức Hoà là nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến uy tín của tổ chức đảng, của quân đội và cá nhân ông Hòa.
Từ đó, Ban Bí thư quyết định thi hành kỷ luật ông Dương Đức Hoà bằng hình thức khiển trách.

Nguồn tham khảo
Thông tin về Tư lệnh Dương Đức Hoà trên Báo điện tử cộng sản Việt Nam

Tham khảo

Người Phú Thọ
Tư lệnh Binh chủng Công binh, Quân đội nhân dân Việt Nam
Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 2010
Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 2000


title: Nàng

text:
Nàng là một cách gọi thân mật.

Nàng cũng có thể là:
Nàng - một bộ phim tình cảm - tâm lý xã hội
Nàng công chúa Ếch - một câu chuyện cổ tích.
Nàng tiên - nhân vật trong các thần thoại hoặc trong truyền thuyết.
Nàng tiên cá - nhân vật trong thần thoại.
Nàng Tô Thị - một nhân vật trong sự tích hòn vọng phu.
Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn - một câu truyện cổ tích.
Nàng Vasilisa xinh đẹp - một câu chuyện cổ tích.
Nàng Anna tội nghiệp - một bộ phim lịch sử.


title: Matsudaira Tadanao

text:
Matsudaira Tadanao (chữ Nhật:松平 忠直, Tùng Bình Trung Trực?; sinh ngày 16 tháng 7 năm 1595 - mất ngày 05 tháng 10 năm 1650) là một Đại danh Nhật Bản, người cai trị lãnh địa Echizen trong thời kỳ Giang Hộ của lịch sử Nhật Bản. Bên cạnh là một lãnh chúa Matsudaira Tadanao còn là một tu sĩ Phật giáo với pháp danh là Nhất Bá (一伯).

Cuộc đời
Matsudaira Tadanao có tên khai sinh Matsudaira Senchiyo, con trai cả của Yūki Hideyasu với vợ lẽ là bà Nakagawa. Hideyasu qua đời năm 1607, Senchiyo sau đó được đổi tên thành Tadanao. Bốn năm sau, ông kết hôn với Katsuhime người anh em họ của mình và là con gái thứ hai của Tướng quân Tú Trung Đức Quang (Tokugawa Hidetada).

Ông đã lãnh đạo quân đội vùng Echizen trong một trận chiến tại chiến dịch vào mùa đông ở Osaka, nhưng chiến dịch này quân đội của ông đã phải hứng chịu một tỷ lệ thương vong cao, mà ông đã bị chỉ trích nặng nề bởi ông nội của ông. Sau đó ông tham chiến cùng với Sanada Yukimura và hăng hái dẫn quân tấn công lâu đài Osaka. Tuy nhiên ông không nhận công lao về mình và sau đó chịu thiệt thòi trong các cuộc phân phát.

Tadanao bất mãn và đến năm 1621, ông giả vờ bị bệnh và không đến Edo năm 1622, thậm chí ông còn thực hiện một số hành vi kỳ quái với vợ và gia đình mình cũng như những thuộc hạ của mình. Năm 1623, Tướng quân Tú Trung đã ra lệnh cho ông về vườn. Tadanao vào chức linh mục của Phật giáo, lấy tên là Ippaku (一 伯). Ông bị lưu đày Funai thuộc tỉnh Bungo và chết ở đó năm 1650 ở tuổi 56.

Trong văn hóa
Matsudaira Tadanao là một nhân vật trong bộ truyện tranh Amakusha 1636 (tên tiếng Việt: Anh thư nữ kiệt), trong bộ truyện này ông được mô tả là một người có phong thái, nét lãng có chút trầm ngâm và đượm buồn. Thực sự tuy là một tu sĩ phật giáo nhưng ông chính là một tín đồ Thiên chúa giáo. Ông tuy lập nhiều công lao nhưng đã bị Tướng quân lập mưu hãm hại, vu không cho những tội danh không đâu và đày đến đảo Bungo và bị giám sát chặt chẽ. Ông hết lòng ủng hộ Hayumi (tức Thiên Thảo Nhất Huy) sau đó ông được phong làm tướng quân của miền Nam.

Chú thích

Tham khảo
 Line of Succession for the Takada Domain
 Line of Succession for the Fukui Domain
 Much of this content is derived from the corresponding article on the Japanese Wikipedia
 Fukuda, Chizuru (2005). Oie-sōdō''. Tokyo: Chūōkōron-shinsha.

Daimyo
Tu sĩ Phật giáo
Gia tộc Tokugawa