title: Mộ Dung Hoảng

text:
Mộ Dung Hoảng () (297–348), tên tự Nguyên Chân (元真), là một người cai trị nước Tiền Yên thời Ngũ Hồ thập lục quốc trong lịch sử Trung Quốc và được công nhận rộng rãi là người khai quốc. Khi kế vị cha mình là Mộ Dung Hối năm 333, ông đã thừa hưởng tước hiệu nhà Tấn ban cho là Liêu Đông công, song đến năm 337 ông đã xưng là Yên vương, theo triều thống được coi là dấu mốc khởi đầu nước Tiền Yên (Tấn Thành Đế công nhận tước vương của Mộ Dung Hoảng vào năm 341 sau nhiều tranh luận trong triều đình nhà Tấn). Sau khi con trai ông là Mộ Dung Tuấn hoàn toàn tách khỏi nhà Tấn và xưng đế năm 353, ông được truy tôn thụy hiệu (Tiền) Yên Văn Minh Đế [(前)燕文明皇帝] cùng miếu hiệu Thái Tổ (太祖).

Đầu đời
Cha của Mộ Dung Hoảng là Mộ Dung Hối, người này ban đầu là một tù tưởng Tiên Ti giao chiến với quân Tấn vào cuối thời trị vì của Tấn Vũ Đế, hoàng đế khai quốc nhà Tấn, song sau đó ông đã khuất phục và trở thành chư hầu của Tấn vào năm 289. Vì luôn bị một tù trưởng Tiên Ti khác là Đoàn Giai (段階) đánh phá, Mộ Dung Hối đã nhún nhường tìm kiếm hòa bình với Đoàn bộ và kết hôn với một trong các con gái của Đoàn Giai. Cuộc hôn nhân này dẫn đến sự ra đời của Mộ Dung Hoảng (năm 297) và hai em trai của ông, Mộ Dung Nhân (慕容仁) và Mộ Dung Chiêu (慕容昭).

Khi Mộ Dung Hối còn cai trị với vị thế một tù trưởng, triều đình nhà Tấn liên tục ở trong tình trạng hỗn loạn và cuối cùng suy sụp do các cuộc nổi loạn, tranh giành nội bộ, trong đó mạnh nhất là Hán Triệu của người Hung Nô. Kết quả là, nhiều nạn dân đã đến các vùng lãnh địa tương đối an toàn của Mộ Dung Hối, ông ta đối xử tốt với các nạn dân người Hán và hầu hết đã lựa chọn ở lại, do vậy sức mạnh của ông được tăng cường rất nhiều, và khi quân Tấn ở mạn bắc dần dần thất trận trước tướng Thạch Lặc của Hán Triệu, vùng đất của Mộ Dung Hối trở thành lãnh địa duy nhất ở Hoa Bắc vẫn nằm dưới quyền cai trị của Tấn trên danh nghĩa, nhà Tấn ban cho ông tước hiệu Liêu Đông công. Ông ủy thác cho con trai Mộ Dung Hoảng tiến hành các nhiệm vụ quân sự quan trọng, như giao chiến với Vũ Văn bộ hùng mạnh vào các năm 320 và 325. Đầu năm 322, Mộ Dung Hối phong Mộ Dung Hoảng làm người kế vị. Tuy nhiên, Mộ Dung Hối cũng rất sủng ái các em trai của Mộ Dung Hoảng là Mộ Dung Nhân, Mộ Dung Chiêu và đặc biệt là Mộ Dung Hàn (慕容翰), người này là một vị tướng được đánh giá cao. Mộ Dung Hoảng trở nên ghen tị và nghi ngờ những người em này của mình, điều này đã gây nên các biến động về sau.

Liêu Đông công
Năm 333, Mộ Dung Hối qua đời. Mộ Dung Doảng kế nhiệm việc quản lý lãnh địa với chức vụ được nhà Tấn ban là Bình Bắc tướng quân (平北將軍) và cử sứ thần đến thống báo việc cha qua đời cho Tấn Thành Đế và thỉnh cầu chính thức phong chức vụ cho mình. Ngay sau đó, khi đoàn sứ thần nhà Tấn chưa đến nơi, ông đã xưng làm Liêu Đông công, tước hiệu cha ông đã được ban.

Mộ Dung Hoảng thực thi quốc pháp một cách nghiêm khắc, khiến một số thuộc cấp lo lắng. Nghi ngờ của ông về Mộ Dung Hàn, Mộ Dung Chiêu và Mộ Dung Nhân cũng trở nên rõ ràng hơn. Mộ Dung Hàn, do sợ hãi đã đào thoát đến lãnh địa của bộ tộc Đoàn và trở thành một tướng lĩnh của tù trưởng Đoàn Liêu (段遼). Mộ Dung Nhân và Mộ Dung Chiêu đã âm mưu phản loạn, theo đó để Mộ Dung Nhân tấn công kinh thành Chức Thành (棘城, nay thuộc Cẩm Châu, Liêu Ninh) từ vị trí trấn giữ của mình ở Bình Quách (平郭, nay thuộc Dinh Khẩu, Liêu Ninh) và Mộ Dung Chiêu sẽ nổi dậy bên trong kinh thành để hợp sức, sẵn sàng phân chia lãnh địa nếu thành công. Mộ Dung Nhân ngay sau đó đã phát động một cuộc tấn công bất ngờ, song quân do thám của Mộ Dung Hoảng đã phát hiện được cuộc tấn công và chuẩn bị nghênh chiến, vì vậy Mộ Dung Nhân thay vào đó đã chiếm các thành ở phía đông (bán đảo Liêu Đông). Quân Mộ Dung Hoảng cử đến đều bị Mộ Dung Nhân đẩy lui, Mộ Dung Nhân sau tự xưng làm Liêu Đông công. Các sứ thần nhà Tấn được cử đến để ban cho Mộ Dung Hoảng tước hiệu Liêu Đông công ông đã bị Mộ Dung Nhân ngăn chặn và bắt giữ.

Cũng trong năm 334, bộ tộc Đoàn tấn công dưới sự chỉ huy của Mộ Dung Hàn và huynh đệ của Đoàn Liêu là Đoàn Lan (段蘭) đã tiến đánh Liễu Thành (柳城, nay thuộc Chiêu Dương, Liêu Ninh), và quân của Mộ Dung Hoảng được phái đến để giải vây cho Liễu Thành đã đại bại dưới tay quân Đoàn. Đoàn Lan muốn tiếp tục tiến về Chức Thành, song Mộ Dung Hàn lo sợ rằng bộ lạc của mình sẽ bị tiêu diệt nên đã ra lệnh rút quân.

Đầu năm 336, Mộ Dung Hoảng đã thực hiện một cuộc tấn công bất ngờ và đầy táo bạo, đích thân ông đã dẫn quân theo một tuyến đường mà Mộ Dung Nhân không mong đợi, đó là vượt qua mặt Bột Hải đã đóng băng để đến Bình Quách. Mộ Dung Nhân đã không nhận ra đây là một cuộc tấn công lớn nên đã ra khỏi thành để đánh lại Mộ Dung Hoảng. Mộ Dung Nhân sau đó bị đánh bại và bị bức tử.

Yên vương
Năm 337, Mộ Dung Hoảng xưng làm Yên vương, một tước hiệu mà nhà Tấn trước đó đã xem xét trao cho Mộ Dung Hối song đã từ chối. Điều này được xem như dấu mốc thành lập Tiền Yên, đặc biệt là bởi ông cũng đã lập nên một cơ cấu chính quyền theo gương triều đình nhà Tấn, mặc dù với các chức tước khác để thể hiện sự thấp kém trước Tấn.

Cùng năm, Mộ Dung Hoảng, đi ngược lại với chính sách không liên lạc với Hậu Triệu của cha ông, và đã cử một sứ thần đến Hậu Triệu hứa hẹn trở thành chư hầu và đề nghị cùng hợp quân chống lại bộ tộc Đoàn. Hoàng đế Thạch Hổ của Hậu Triệu rất hài lòng và sau đó ân chuẩn cuộc tấn công năm 338. Vào mùa xuân, họ bắt đầu tấn công. Mộ Dung Hoảng nhanh chóng tiến đánh và cướp phá các thành của Đoàn ở phía bắc kinh thành Lệnh Chi (令支, nay thuộc Đường Sơn, Hà Bắc), đánh bại quân của Đoàn Lan. Ông sau đó rút quân, và khi quân Hậu Triệu đến thì Đoàn Liêu đã không còn dám đối đầu nên đã bỏ Lệnh Chi và chạy trốn. Lệnh Chi đầu hàng quân Hậu Triệu. Thạch Hổ hài lòng về chiến thắng song giận dữ trước việc Mộ Dung Hoảng đã rút quân trước khi có thể hội quân và ông quyết định quay sang chống Mộ Dung Hoảng. Với một lực lượng Hậu Triệu đông đảo tiến vào, các thành của Tiền Yên đều khuất phục ngoại trừ kinh thành Chức Thành. Mộ Dung Hoảng xem xét đến việc chạy trốn, song đã nghe theo lời khuyên của tướng Mộ Dư Căn (慕輿根), ông ở lại và phòng thủ thành trong gần 20 ngày, và quân Hậu Triệu đã buộc phải rút lui; Mộ Dung Hoảng sau đó cử con trai là Mộ Dung Khác đi đánh quân Hậu Triệu vừa rút và đã giành được đại thắng, đội quân Hậu Triệu duy nhất còn nguyên vẹn là của Thạch Mẫn, cháu trai nuôi của Thạch Hổ. Sau khi quân Hậu Triệu rút khỏi, Mộ Dung Hoảng đã cho chiếm lại các thành. Ông cũng giành quyền kiểm soát các thành trước đây của Đoàn bộ, mở rộng lãnh địa đến bắc bộ Hà Bắc. Đầu năm 339, sau khi Đoàn Liêu gửi các thỉnh cầu đối lập đến Hậu Triệu và Tiền Yên, yêu cầu đầu hàng, quân Hậu Triệu và Tiền Yên lại giao chiến, Mộ Dung Khác lại một lần nữa đại thắng trước quân Hậu Triệu. Mộ Dung Hoảng coi Đoàn Liêu là khách và hợp nhất các đội quân Đoàn bộ còn lại vào quân Tiền Yên. Tuy nhiên, đến cuối năm, Đoàn Liêu lập kế hoạch nổi loạn và bị Mộ Dung Hoảng giết chết. (Tuy nhiên, gia tộc Đoàn đã không bị xóa sổ, và nhiều thành viên của gia tộc Đoàn sau đó đã trở thành các tướng, quan lại và thê thiếp của hoàng tộc Mộ Dung). Từ thời điểm này, quân Tiền Yên tiến hành các cuộc tấn công hàng năm nhằm vào vùng biên giới của Hậu Triệu. Họ cũng định kỳ tấn công Vũ Văn bộ và Cao Câu Ly.

Cũng trong năm 339, Mộ Dung Hoảng gả em gái cho Đại vương Thác Bạt Thập Dực Kiền (拓跋什翼犍, thắt chặt liên minh giữa hai thế lực Tiên Ti (Tuy nhiên, hai bên đã có các trận đánh không thường xuyên sau cái chết của Mộ Dung công chúa năm 342). Ông cũng cử sứ thần đến kinh thành Kiến Khang của nhà Tấn để chính thức yêu cầu Tấn Thành Đế ban cho tước hiệu Yên vương, giải thích rằng mình cần nó để nâng cao quyền lực đối với người dân song vẫn sẽ tiếp tục trung thành với Tấn. Năm 341, sau nhiều tháng tranh luận, Thành Đế đã ban cho Mộ Dung Hoảng tước vương.

Năm 340, Mộ Dung Hàn, người đã chạy đến Vũ Văn bộ sau khi bộ tộc Đoàn bị đánh bại, ông ta bị Vũ Văn bộ nghi ngờ và ngược đãi nên đã trở về Liêu Đông. Mộ Dung Hoảng phong cho em trai làm một tướng lĩnh.

Năm 341, Mộ Dung Hoảng dời đô từ Cức Thành đến một thành mới được xây dựng là Long Thành (龍城, nay thuộc Chiêu Dương, Liêu Ninh).

Năm 344, Mộ Dung Hoảng, cùng phó tướng Mộ Dung Hàn đã tiến đánh Vũ Văn bộ, quân Tiền Yên đã đại thắng và buộc tù trưởng Vũ Văn Dật Đậu Quy (宇文逸豆歸) phải chạy trốn. Quân Tiền Yên buộc Vũ Văn bộ phải di chuyển xuống phía nam và hợp nhất họ thành thần dân của Tiền Yên. Cuối năm đó, Mộ Dung Hoảng vẫn còn lo sợ Mộ Dung Hàn nên đã bức tử em trai.

Năm 345, Mộ Dung Hoảng chấm dứt việc sử dụng niên hiệu của nhà Tấn, một dấu hiệu được một số người coi là bắt đầu việc Tiền Yên chính thức độc lập.

Năm 348, Mộ Dung Hoảng lâm bệnh và qua đời. Con trai ông là Mộ Dung Tuấn lên kế vị.

Tham khảo

 Tấn thư
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 3.

Vua Tiền Yên
Sinh năm 297
Mất năm 348


title: Chris Pine

text:
Christopher Whitelaw Pine sinh ngày 26 tháng 8 năm 1980. Anh là diễn viên người Hoa Kỳ. Được biết đến với vai diễn thuyền trưởng James T. Kirk trong Star Trek (2009), Star Trek Into Darkness (2013), và Star Trek Beyond (2016). Anh cũng tham gia diễn xuất trong các phim The Princess Diaries 2: Royal Engagement (2004), Just My Luck (2006), Smokin' Aces (2007), Bottle Shock (2008), Unstoppable (2010), This Means War (2012), Rise of the Guardians (2012), Horrible Bosses 2 (2014), Jack Ryan: Shadow Recruit (2014), Into the Woods (2014), Z for Zachariah (2015), The Finest Hours (2016), Hell or High Water (2016), và Wonder Woman  (2017).

Anh còn là diễn viên lồng tiếng cho nhân vật Jack Frost trong bộ phim Rise of the Guardians.

Tiểu sử
Chris Pine tên thật Christofer Whitelaw "Chris" Pine. là diễn viên Mỹ sinh ngày 26 tháng 8 năm 1980.
Pine sinh ra ở Los Angeles. Cha của anh, Robert, là một diễn viên xuất hiện trong các CHiP trong vai Trung sĩ Joseph Getraer, và mẹ của ông, Gwynne Gilford, là một cựu nữ diễn viên nay là một nhà tâm lý thực hành. Anh có một chị gái, Katie. Bà ngoại của anh, Anne Gwynne (nhũ danh Marguerite Gwynne Trice), là một nữ diễn viên Hollywood, và ông ngoại của anh, Max M. Gilford (Max Goldfarb), là một luật sư được bầu làm chủ tịch của Hiệp hội Bar Association.. Bà ngoại của anh sinh ra trong một gia đình người Nga gốc Do Thái, còn tổ tiên của Pine bao gồm Do Thái (từ ông ngoại của ông), xứ Wales, Đức, Pháp và Anh. Anh đã tuyên bố, "tôi chắc chắn có một cái nhìn tâm linh... tôi không phải là một người tôn giáo, tôi có thể thuyết bất khả tri".
Pine đã theo học trung học tại trường học Oakwood và nhận bằng cử nhân tiếng Anh từ trường Đại học California, Berkeley vào năm 2002. Anh cũng nghiên cứu tiếng Anh tại trường Đại học Leeds ở Vương quốc Anh trong một năm. Sau khi tốt nghiệp, anh học tại nhà hát American Conservatory ở San Francisco.

Các phim đã đóng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Sinh năm 1980
Nam diễn viên điện ảnh Mỹ
Nam diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nam diễn viên truyền hình Mỹ
Cựu sinh viên Đại học California tại Berkeley
Người Mỹ gốc Anh
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc xứ Wales
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Pháp
Nam diễn viên Los Angeles


title: Mộ Dung Tuấn

text:
Mộ Dung Tuấn () (319–360), tên tự Tuyên Anh (宣英), gọi theo thụy hiệu là (Tiền) Yên Cảnh Chiêu Đế ((前)燕景昭帝), là một hoàng đế nước Tiền Yên trong lịch sử Trung Quốc. Ông là người cai trị thứ hai của đất nước, song là người đầu tiên xưng đế và trong thời ông cai trị, Tiền Yên đã mở rộng lãnh thổ từ chỗ chỉ bao gồm vùng đất nay là Liêu Ninh và nhiều phần của Hà Bắc đến gần như toàn bộ lãnh thổ ở bờ bắc Hoàng Hà và cũng có lãnh thổ đáng kể ở bờ nam Hoàng Hà.

Sự nghiệp ban đầu
Mộ Dung Tuấn sinh năm 319, khi đó cha ông, Mộ Dung Hoảng vẫn còn là thế tử của Liêu Đông công Mộ Dung Hối. Trong thời niên thiếu của mình, ông được cho là đã được học cả về văn hiến và quân sự. Một khoảng thời gian nào đó sau khi cha ông lên kế vị vào năm 333, ông được lập làm thế tử, và vẫn giữ vị trí này khi cha ông xưng làm Yên vương vào năm 337 và khi tước hiệu này được nhà Tấn công nhận vào năm 341.

Các tài liệu lịch sử cho thấy rằng Mộ Dung Hoảng cũng xem xét đến việc để em trai của Mộ Dung Tuấn, Mộ Dung Bá làm thế tử, do ấn tượng với trí thông mính của Mộ Dung Bá song đã được các quan thuyết phục; các nguồn cũng quy cho đây là lý do mà Mộ Dung Tuấn ghen tị và lo sợ Mộ Dung Bá. Nếu đây là thực tế, thì nó cũng đã không ngăn cản được Mộ Dung Tuấn trao quyền cho em trai trong thời gian ông trị vì.

Theo các thư tịch thì chiến dịch đầu tiên ông dẫn quân là vào năm 344, khi ông cùng với thúc phụ Mộ Dung Bình (慕容評), dẫn quân đi đánh nước Đại, song Đại vương Thác Bạt Thập Dực Kiền đã không giao chiến, không có trận chiến đáng kể nào diễn ra.

Năm 346, Mộ Dung Hoảng ủy thác cho ông làm chỉ huy một đội quân tiến đánh Phù Dư Quốc, mặc dù vậy, quyền chỉ huy trên thực tế nằm trong tay em trai ông là Mộ Dung Khác. Quân Tiền Yên đã chiếm được kinh thành của Phù Dư Quốc và bắt giữ vua Phù Dư Huyền (夫餘玄).

Năm 348, Mộ Dung Hoảng qua đời. Mộ Dung Tuấn kế vị và trở thành Yên vương.

Yên vương
Năm 349, sau cái chết của hoàng đế Thạch Hổ của nước Hậu Triệu kình địch, Hậu Triệu rơi vào nội chiến giữa các hoàng tử và cháu trai nuôi Thạch Mẫn (sau này cải thành họ gốc của cha đẻ là "Nhiễm"). Theo đề nghị của Mộ Dung Bá (lúc này đã đổi tên thành Mộ Dung Thùy), Mộ Dung Tuấn đã chuẩn bị cho việc bành trướng lãnh thổ sang Hậu Triệu.Ông cử Mộ Dung Khác, Mộ Dung Bình, Dương Vụ (陽鶩), và Mộ Dung Thùy làm các đại tướng, chuẩn bị cho một cuộc tấn công lớn nhắm vào vùng biên giới với Hậu Triệu.

Vào mùa xuân năm 350, Mộ Dung Tuấn bắt đầu tấn công, và quân Tiền Yên nhanh chóng chiếm được Kế Thành (薊城, nay thuộc Bắc Kinh). Mộ Dung Tuấn sau đó dời đô từ Long Thành (龍城, nay thuộc Cẩm Châu, Liêu Ninh) đến Kế Thành. Như vậy, toàn bộ U Châu (幽州, nay là Bắc Kinh, Thiên Tân và bắc bộ Hà Bắc) trở thành đất của Tiền Yên. Ông sau đó tiếp tục tiến về phía nam, song đã phải tạm thời dừng lại sau khi gần như bị tướng Hậu Triệu là Lộc Bột Tảo (鹿勃早) đánh bại.

Mộ Dung Tuấn tiếp tục chiến dịch bành trướng của mình vào mùa đông năm 350, Nhiễm Mẫn nay đã lập ra nước Nhiễm Ngụy, đang phải chiến đấu với tàn quân Hậu Triệu của Thạch Chi. Ông ta nhanh chóng chiếm được một số quận của Ký Châu (冀州, nay là trung bộ Hà Bắc), đánh đến kinh thành tạm thời của Thạch Chi ở Tương Quốc (襄國, nay thuộc Tân Thái, Hà Bắc). Thạch Chi phải chịu đựng các cuộc tấn công của Nhiễm Mẫn, đã tìm kiếm sự hỗ trợ của Mộ Dung Tuấn vào năm 351. Mộ Dung Tuấn cử tướng Duyệt Oản (悅綰) đến hội quân cùng Thạch Chi và tướng Diêu Tương (姚襄), và liên quân này đã làm cho Nhiễm Mẫn đại bại, buộc Nhiễm Mẫn phải bỏ việc bao vây Tương Quốc, mặc dù vậy, ngay sau đó Nhiễm Mẫ đã thuyết phục được tướng của Thạch Chi là Lưu Hiển (劉顯) giết chết chúa công, Hậu Triệu diệt vong.

Hè năm 352, quân của Mộ Dung Tuấn và Nhiễm Mẫn đánh một trận lớn. Mộ Dung Khác, chỉ huy đại quân của Mộ Dung Tuấn, đã lừa bộ binh của Nhiễm Mẫn đi vào vùng bình nguyên, sau đó dùng kị binh tiến đánh, khiến cho Nhiễm Mẫn phải đại bại. Trong trận chiến, ngựa của Nhiễm Mẫm đột nhiên chết, ông ta ngã xuống và bị bắt. Khi Nhiễm Mẫn (người Hán) được đưa đến trước mặt Mộ Dung Tuấn, ông ta đã xúc phạm Mộ Dung Tuấn là một tên người Hồ man di, và Mộ Dung Tuấn trong cơn giận đã dùng roi quất Nhiễm Mẫn và cho chặt đầu, mặc dù ngay sau đó ông đã e sợ về linh hồn của Nhiễm Mẫn và quyết định cho chôn cất Nhiễm Mẫn với nghi thức vinh dự.

Mộ Dung Tuấn sau đó tiến đánh kinh thành Nhiễm Ngụy là Nghiệp Thành (鄴城, nay thuộc Hàm Đan, Hà Bắc). Thái tử Nhiễm Ngụy là Nhiễm Trí, Đổng Hoàng hậu, và các đại thần tìm kiếm sợ trợ giúp từ nhà Tấn.

Tại thời điểm này, Mộ Dung Tuấn trên danh nghĩa vẫn là chư hầu của nhà Tấn, song rõ ràng là nước này không tiếp tục khuất phục trước Tấn. Tuy vậy, ngay cả với sự trợ giúp của Tấn, tuyến phòng thủ của Nghiệp Thành nhanh chóng bị chọc thủng, quân Tiền Yên đã bắt được Nhiễm Chí và Đổng Hoàng hậu, Nhiễm Ngụy diệt vong. Mộ Dung Tuấn phong cho cả Nhiễm Trí và Đổng Hoàng hậu (Hải Tân hầu cho Nhiễm Trí, Phụng Tỉ quân cho Đổng Hoàng hậu) và dường như đối đãi tốt với họ, tuyên bố rằng Đổng Hoàng hậu đã dâng quốc ấn cho ông. (Trên thực tế, quốc ấn ban đầu nằm trong tay nhà Tấn cho đến khi bị Hán Triệu đoạt lấy và rồi sau sang tay Hậu Triệu, Hậu Triệu đã đưa nó cho nhà Tấn để làm tin cho việc nhà Tấn hỗ trợ.) Hầu hết lãnh thổ phía đông của Hậu Triệu nằm trong tay Tiền Yên, mặc dù Tiền Yên, Tiền Tần, và Tấn đã tiến hàng nhiều trận đánh ở vùng biên giới trong các năm sau đó.

Mùa đông năm 352, Mộ Dung Tuấn chính thức tuyên bố độc lập từ Tấn và xưng đế.

Làm hoàng đế
Năm 353, Mộ Dung Tuấn lập vợ mình, Khả Túc Hồn thị làm hoàng hậu và thế tử Mộ Dung Diệp (慕容瞱) làm Thái tử. Năm 354, Mộ Dung Tuấn tiếp tục phong cho nhiều thúc phụ, huynh đệ và hoàng nhi làm thân vương.

Năm 355, tức giận người anh em họ là Đoàn Kham (段龕), đang kiểm soát vùng nay là Sơn Đông và trên danh nghĩa là một chư hầu của nhà Tấn, đã viết một lá thư phản đối kịch liệt việc Mộ Dung Tuấn xưng đế, Mộ Dung Tuấn đã cử Mộ Dung Khác đi đánh người anh em họ. Năm 356, bất chấp việc kinh thành của Đoàn Kham là Quảng Cố (廣固, nay thuộc Thanh Châu, Sơn Đông) được phòng thủ vững chắc, Mộ Dung Khác đã cho vây thành, và sau khi quân của Đoàn Kham bị cạn nguồn lương thảo, ông ta đã buộc phải đầu hàng. Mộ Dung Tuấn ban đầu tha cho Đoàn Kham song không rõ vì sao ông đã cho hành quyết Đoàn Kham vào năm 357.

Cũng trong năm 356, thái tử Mộ Dung Diệp qua đời, và năm 357, Mộ Dung Tuấn lập Mộ Dung Vĩ làm thái tử.

Năm 357, Mộ Dung Tuấn dời đô từ Kế Thành đến Nghiệp Thành.

Năm 358, Mộ Dung Tuấn bắt đầu cho thực hiện một lệnh cưỡng bách tòng quân trên phạm vi lớn, theo đó mỗi hộ sẽ phải cử những đàn ông đủ điều kiện vào quân đội để đánh Tiền Tần và Tấn, song mỗi hộ được giữ lại một người đàn ông. Sau một thỉnh nguyện thư của Lưu Quý (劉貴), ông đã cho thu nhỏ lại việc này, theo đó trong 5 người đàn ông có khả năng phục dịch, 3 người sẽ phải tòng quân.

Đến năm 358, mối hận thù giữa Mộ Dung Tuấn và Mộ Dung Thùy lại bùng lên một lần nữa. Vợ của Mộ Dung Thùy là Đoàn Vương phi, do gia tộc của bà trước có vị thế bình đẳng với gia tộc Mộ Dung với tước hiệu Liêu Tây công, nên bà đã không kính cẩn với Khả Túc Hồn Hoàng hậu. Hoạn quan Niết Hạo (涅浩), đã vu cáo Đoàn Vương hậu và thuộc hạ của Mộ Dung Thùy là Cao Bật (高弼) tội dùng yêu thuật, với ý định kéo Mộ Dung Thùy vào vụ án. Tuy nhiên, mặc dù bị tra khảo, Đoàn Vương hậu và Cao Bật đã từ chối thừa nhận và Mộ Dung Thùy đã tránh được việc dính líu, song Đoàn Vương hậu đã chết trong tù. Mộ Dung Thùy bị đưa đi làm thứ sử của Bình Châu hẻo lánh (平州, nay là đông bộ Liêu Ninh).

Năm 359, quân Tấn dưới quyền Gia Cát Du (諸葛攸) và Tạ Vạn (謝萬) đãn tiến đánh Tiền Yên, song lại bị quân Tiền Yên đánh bại. Thắng lợi này đã cho phép Tiền Yên dần chiếm được khu vực nay là tỉnh Hà Nam, phía nam Hoàng Hà.

Đầu năm 360, Mộ Dung Tuấn lâm bệnh, ông nói với Mộ Dung Khác rằng, trong bối cảnh kình địch với Tiền Tần và Tấn, ông sẽ nhường ngôi cho Mộ Dung Khác, do người này đã trưởng thành và rất có tài, thay vì vị thái tử mới 10 tuổi là Mộ Dung Vĩ. Mộ Dung Khác đã từ chối, ông ta thuyết phục hoàng huynh rằng nếu ông ta có khả năng trị quốc, ông ta cũng có thể giúp vị hoàng đế trẻ tuổi. Sau đó, bệnh tình của ông tiến triển tốt hơn, và cùng với binh lính hội quân ở Nghiệp Thành, ông định lệnh cho Mộ Dung Khác và Dương Mâu (陽鞪) tiến hành một cuộc tấn công lớn chống Tấn, song ngay sau đó bệnh tình của ông lại trở nên nặng hơn. Ông sau đó triệu tập Mộ Dung Khác, Dương Mậu, Mộ Dung Bình, và Mộ Dung Căn (慕輿根) để ủy thác Thái tử cho họ. Ông qua đời ngay sau đó và Mộ Dung Vĩ lên kế vị.

Tham khảo

Vua Tiền Yên
Nhân vật quân sự Ngũ Hồ thập lục quốc
Người nhà Tấn
Sinh năm 319
Mất năm 360


title: Tuyên Từ Hoàng hậu

text:
Tuyên Từ hoàng thái hậu (chữ Hán: 宣慈皇太后, ? - 14 tháng 9, 1318), là hoàng hậu thứ hai của Trần Nhân Tông.

Tiểu sử
Hầu như không có nhiều thông tin về bà. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, bà là em gái của Khâm Từ Bảo Thánh hoàng hậu, con gái thứ của Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn và Thiên Thành Trưởng công chúa. Theo vai vế, bà là dì ruột của Trần Anh Tông.

Sau khi Bảo Thánh hoàng hậu qua đời (1293), bà được quyền quản lý mọi việc trong Hậu cung. Sách ĐVSKTT ghi nhận, "Bấy giờ, Tuyên Từ thái hậu từ khi Khâm Từ băng, phải quản việc trong cung, tính người khó khăn nóng nảy, dạy bảo rất nghiêm, mà vua vâng theo rất kính cẩn" .

Năm Hưng Long thứ 16 (1308), Thái thượng hoàng Trần Nhân Tông băng hà.

Năm Hưng Long thứ 22 (1314), Anh Tông nhường ngôi cho Thái tử Trần Mạnh kế nghiệp, tức Trần Minh Tông. Theo lý thuyết, bà là tổ mẫu (trên danh nghĩa) của Minh Tông, nên có lẽ tôn làm Thái hoàng thái hậu. Anh Tông khi ấy từng hỏi Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật chuyện này và tấn phong, tuy nhiên việc này chép sau khi Tuyên Từ Thái hậu băng, và rất có thể việc tấn tôn là truy tặng, như trường hợp Anh Tông đã làm khi lập Minh Tông làm Thái tử (1309), đã tấn tôn mẹ ruột Khâm Từ Thái hậu làm Thái hoàng thái hậu.

Năm Mậu Ngọ thứ 5 (1318), ngày 19 tháng 8, bà mất. Mùa đông năm ấy, bà được an táng ở bên cạnh lăng của Nhân Tông.

Theo ĐVSKTT: Trước đây, Nhân Tông từng dặn lại Anh Tông ngày sau phải đem dì (tức là Tuyên Từ Thái hậu) táng ở cạnh lăng và vẽ bản đồ chôn cất thành huyệt hình thước thợ trao lại. Đến đây, Thượng hoàng theo di mệnh, đào cạnh lăng để chôn. Đất lăng nhiều bùn lầy, tiếng đào đắp vang động cả khu lăng. Thượng hoàng có vẻ lo. Trước đây, khi sắp chôn Thái hậu [vào đấy], các quan tâu rằng không nên làm kinh động lăng tẩm. Thượng hoàng nói: "Tiên đế có lệnh, ta không dám trái. Nếu có tổn hại gì, ta sẽ chịu cả".

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư

Năm sinh thiếu
Mất năm 1318
Hoàng thái hậu Việt Nam


title: Xa lộ Liên tiểu bang 17

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 17 (tiếng Anh: Interstate 17 hay viết tắt là I-17) là xa lộ liên tiểu bang nội tiểu bang nằm hoàn toàn bên trong tiểu bang Arizona, Hoa Kỳ. Xa lộ này cũng có tên là Xa lộ cao tốc Black Canyon. Điểm đầu phía nam của nó nằm bên trong thành phố Phoenix tại Xa lộ Liên tiểu bang 10, và điểm đầu phía bắc của nó nằm trong thành phố Flagstaff tại Xa lộ Liên tiểu bang 40. Phần phía nam của xa lộ được xây dựng dọc theo con đường của Xa lộ Tiểu bang Arizona 69 trong khi phần phía bắc được xây dựng dọc theo con đường của Xa lộ Tiểu bang Arizona 79. I-17 là một trong các xa lộ liên tiểu bang có nhiều cảnh quanh nhất khi nó lên cao hơn 1 dặm giữa thành phố Phoenix (1.117 ft) và thành phố Flagstaff (7.000 ft). Xa lộ có vài lối ra để ngắm cảnh dọc theo lộ trình của nó mà từ đó có thể nhìn xuống nhiều ngọn núi và thung lũng trong miền bắc Arizona.

Mô tả xa lộ

Xa lộ Liên tiểu bang 17 được biết với tên gọi là Xa lộ cao tốc Black Canyon từ điểm giới hạn phía bắc của Vùng đô thị Phoenix đến nút giao thông lập thể đầu tiên của I-17 với Xa lộ Liên tiểu bang 10 ở tây bắc phố chính thành phố Phoenix. Nút giao thông lập thể này có biệt danh là The Stack (chồng từng lớp). Tại khúc cong phía tây nam phố chính giữa nút giao thông Đường 19th và nút giao thông Lộ Buckeye, nó có tên là Xa lộ cao tốc Maricopa cả đường đến điểm đầu phía nam của nó ở nơi giao cắt thứ với Xa lộ Liên tiểu bang 10. Đây là một xa lộ cao tốc chính yếu của vùng đô thị Phoenix.

I-17 có điều khác thường là khởi đầu tại mốc dặm 194 thay vì mốc dặm 0. Đây là mốc dặm còn lại từ hệ thống đánh số dặm củ của tiểu bang Arizona mà theo đó một xa lộ nhánh sẽ tiếp tục con số mốc dặm của xa lộ chủ ban đầu thay vì khởi điểm lại từ đầu bằng số dặm 0. Xa lộ Liên tiểu bang 17 thừa kế lại mốc dặm của Xa lộ Tiểu bang Arizona 69 mà nó thay thế đoạn đường giữa thành phố Phoenix và điểm giao cắt Cordes. Mốc dặm của SR 69 trùng với mốc dặm của US 89 tại vị trí mốc 201,6 nơi hai xa lộ này giao cắt nhau.  Khi I-17 được xây dựng, mốc dặm hiện có của SR 69 vẫn được giữ nguyên.

Lịch sử
Năm 1936, SR 69 được thiết lập như xa lộ tiểu bang từ thành phố Phoenix đi hướng bắc lên Prescott. Con lộ được hoàn thành vào năm 1940 đến Prescott. Năm 1954, một con đường mới đi về phía bắc đến thành phố Flagstaff được thiết lập như xa lộ tiểu bang SR 79. Đến năm 1961, con đường từ thành phố Phoenix đến thành phố Flagstaff được thiết lập nhưng không đúng chuẩn xa lộ liên tiểu bang. Đến năm 1971, I-17 được hoàn thành từ thành phố Phoenix đi hướng bắc đến Camp Verde nơi có một đoạn ngắn chưa được hoàn thành theo chuẩn xa lộ liên tiểu bang. Đoạn đường từ SR 279 đi hướng bắc đến SR 179 cũng được hoàn thành. Đoạn lớn nhất chưa hoàn thành là từ SR 179 đi hướng bắc đến thành phố Flagstaff. Đoạn này vẫn là một con lộ có hai làn xe nhưng nó có các nút giao thông lập thể toàn phần được xây dựng ở các giao lộ. Đoạn đường từ I-40 đi hướng nam đến Sân bay Thành phố Flagstaff đã được hoàn thành vào lúc này.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

 I-17 at ArizonaRoads.com

17


title: Xa lộ Liên tiểu bang 19

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 19 (tiếng Anh: Interstate 19 hay viết tắt là I-19) là xa lộ liên tiểu bang nội tiểu bang nằm hoàn toàn bên trong tiểu bang Arizona. I-19 chạy từ thành phố Nogales, khoảng chừng  từ biên giới Hoa Kỳ/México đến thành phố Tucson tại Xa lộ Liên tiểu bang 10. Với tổng chiều dài trên , I-19 là xa lộ liên tiểu bang chính yếu (mã số có 2 chữ số) ngắn thứ hai trong 48 tiểu bang nội địa Hoa Kỳ. Ngắn nhất là Xa lộ Liên tiểu bang 97.

Mặc dù ngắn nhưng nó là một hành lang xa lộ rất quan trọng, phục vụ như một xa lộ nhanh nhất đi từ thành phố Tucson và Phoenix (qua ngã I-10) đến biên giới Mexico. Xa lộ này là một phần của đoạn đường đi qua Hoa Kỳ thuộc Hành lang CANAMEX, một hành lang thương mại kéo dài lên phía bắc từ México qua Hoa Kỳ đến tỉnh bang Alberta của Canada.

Mô tả xa lộ
Tại Nogales, điểm đầu phía nam của I-19 nằm tại Phố West Crawford gần kề cửa khẩu quốc tế. Người lái xe đi chiều hướng nam có thể tiếp tục đi vào thành phố Nogales của México qua ngã các lộ do tiểu bang bảo trì và kết nối với Xa lộ Liên bang Mexico 15 để đến phía nam hay phía tây của Nogales.

Bắc đầu từ điểm phía nam tại mốc cây số 0, I-19 ban đầu chạy theo hướng nam một khoảng rất ngắn rồi quay sang hướng tây trên các đường phố của thành phố Nogales khoảng  trước khi trở thành xa lộ cao tốc theo chuẩn xa lộ liên tiểu bang và rồi quay lên hướng bắc về phía thành phố Tucson. Nó có các nút giao thông lập thể với hai xa lộ tiểu bang khác gần đầu phía nam: Xa lộ Tiểu bang Arizona 189 (SR 189) tại lối ra 4 và Xa lộ Tiểu bang Arizona 289 (SR 289) tại lối ra 12. Nút giao thông lập thể với SR 189 tại lối ra 4 phục vụ như một nơi điều hợp lưu thông thí dụ như để đi tránh bên ngoài thành phố Nogales của Arizona (Hoa Kỳ) và Nogales của Sonora (Mexico) cho những người lái xe đi đến hay đi từ thành phố Hermosillo hay Thành phố Mexico. Nút giao thông này cũng cung cấp dòng lưu thông liên tục gồm các xe tải đi qua Cảng cửa khẩu Mariposa lớn hơn để đi đến Xa lộ Liên bang Mexico 15. Điểm đầu phía bắc của xa lộ 15 nằm tại biên giới Hoa Kỳ-Mexico. Xa lộ Tiểu bang Arizona 189 và điểm đầu phía nam của nó nằm cách Thành phố Mexico khoảng . Sau khi rời thành phố Nogales (Hoa Kỳ) đi lên phía bắc, I-19 đi gần và đi quanh một loạt của thị trấn thưa người và cộng đồng hồi hưu dọc theo bờ Sông Santa Cruz trong đó có Rio Rico, Tubac, Amado, Green Valley, và Sahuarita. Khoảng vài dặm gần Amado và Green Valley, các quan cảnh ở chiều hướng đông từ I-19 cung cấp những cảnh quang đẹp về Hẻm núi Madera và Dải núi Santa Rita trong Rừng Quốc gia Coronado.

Ngay trước khi vào thành phố Tucson, I-19 đi qua khu phía đông của Khu dành riêng cho người bản thổ Mỹ San Xavier nơi xa lộ đi qua Sông Santa Cruz. Khi I-19 đi vào địa giới thành phố Tucson, nó có một nút giao thông lập thể tại Xa lộ Tiểu bang Arizona 86 tại lối ra 99 trước khi đến điểm đầu phía bắc tại nơi giao cắt với I-10.

Tham khảo

Liên kết ngoài

I-19 at Arizona Roads
I-19 at AARoad's Interstate Guide

19


title: Cagliari Calcio

text:
Cagliari Calcio (; ) là một câu lạc bộ bóng đá Ý ở thành phố Cagliari, đảo Sardinia. Câu lạc bộ được thành lập vào năm 1920 và hiện đang chơi bóng ở hạng đấu cao nhất nước Ý là Serie A.

Lịch sử
Trong lịch sử Cagliari từng một lần giành scudetto vào năm 1970, khi đó đội bóng có sự phục vụ của Luigi Riva, chân sút số một trong lịch sử đội tuyển Italia. Trang phục truyền thống của câu lạc bộ gồm hai màu đỏ và xanh dương, sân nhà là sân Stadio Sant'Elia có sức chứa 23,486 chỗ ngồi.

Đội hình hiện tại

Đội hình chính

Cho mượn

Số áo vinh danh

Để vinh danh huyền thoại Luigi Riva, câu lạc bộ đã ngưng sử dụng số áo 11.

11 –  Luigi Riva, tiền đạo, 1963–78
13 –  Davide Astori, hậu vệ (2008–14)

Danh hiệu

Trong nước
Serie A:
Vô địch (1): 1969-70
Về nhì (1) 1968-69

Serie B:
 Vô địch (1): 2003–04
 Về nhì (2): 1963–64; 1978–79

Serie C / Serie C1:
Vô địch (3): 1930–31; 1951–52; 1988–89

Coppa Italia Serie C:
Vô địch (1): 1989

Campionato Sardo di I Divisione:
Vô địch (1): 1936–37

Châu Âu
UEFA Cup:
Bán kết (1): 1993-94

Tham khảo

Câu lạc bộ bóng đá Ý
Câu lạc bộ bóng đá Sardegna
Câu lạc bộ Serie B
Câu lạc bộ Serie A
Câu lạc bộ vô địch Serie A
Khởi đầu năm 1920 ở châu Âu
Thể thao Cagliari
Câu lạc bộ Serie C


title: Hải đường Lũng Đông

text:
Hải đường Lũng Đông (danh pháp hai phần: Malus kansuensis) là một loài thực vật thuộc chi Hải đường, họ Hoa hồng. Loài này được (Batalin) C.K. Schneid. mô tả khoa học đầu tiên năm 1906. Đây là loài đặc hữu Trung Quốc, phân bố tại Hà Nam, Cam Túc, Tứ Xuyên, Thiểm Tây và những nơi khác ở Trung Quốc đại lục, ở các khu vực có độ cao 1.500 mét đến 3.000 mét trên mực nước biển, có nhiều tại rừng gỗ tạp và rừng cây bụi, hiện tại đã được trồng.

Chú thích

Liên kết ngoài

K
Thực vật được mô tả năm 1906


title: Táo dại Nhật Bản

text:
Táo dại Nhật Bản (danh pháp hai phần: Malus floribunda) là một loài thực vật thuộc chi Hải đường. Táo dại Nhật Bản phân bố ở Nhật Bản và Đông Á.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

F
Thực vật Nhật Bản


title: Táo dại châu Âu

text:
Táo dại châu Âu (danh pháp hai phần: Malus sylvestris) là một loài thực vật thuộc chi Hải đường, họ Hoa hồng. Loài này được Mill. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1768. Táo dại châu Âu là loài bản địa từ châu Âu từ phía nam cũng như Tây Ban Nha, Ý và Hy Lạp là xa về phía bắc Scandinavia và Nga. tên khoa học của nó có nghĩa là "táo rừng", và cây hoang dã thật có gai.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Jepson Manual Treatment
USDA Plants Profile
Malus sylvestris in Topwalks Plants of Spain
Calphotos photo gallery

S
Thực vật châu Âu
Táo tây
Thực vật được mô tả năm 1768
Thực vật Ukraina
Thực vật Tây Ban Nha


title: Danh sách xa lộ liên tiểu bang chỉ nằm trong một tiểu bang

text:
Có một số Xa lộ Liên tiểu bang "nội tiểu bang" (tiếng Anh: intrastate Interstate Highway); có nghĩa là các xa lộ liên tiểu bang này nằm hoàn toàn bên trong một tiểu bang. Khái niệm này có vẽ như mâu thuẫn nhưng thuật từ "liên tiểu bang" ở đây chỉ ám chỉ đến cách thức mà toàn bộ nhóm xa lộ được cấp quỹ xây dựng (như một hệ thống các xa lộ liên kết lại với nhau trong phạm vi quốc gia), chớ không phải là lộ trình mà mỗi xa lộ đi qua.

Bên trong 48 tiểu bang Hoa Kỳ lục địa
Danh sách này chỉ bao gồm các xa lộ liên tiểu bang chính yếu (các xa lộ có mã số nhỏ hơn 100). Đa số (nhưng không phải tất cả) xa lộ liên tiểu bang có 3 chữ số là nội tiểu bang.

Ngoài ra, có 4 xa lộ liên tiểu bang gần như là xa lộ nội tiểu bang:
  Xa lộ Liên tiểu bang 66 nằm gần như hoàn toàn trong tiểu bang Virginia, nhưng có một đoạn ngắn nằm trong Đặc khu Columbia. I-66 dài  với khoảng nữa dặm (0,8 km) nằm trong D.C.
  Xa lộ Liên tiểu bang 72 nằm gần như hoàn toàng trong tiểu bang Illinois,  nhưng có một đoạn ngắn nằm trong Missouri.  I-72 dài  với khoảng hai dặm (3,2 km) trong Missouri.
  Xa lộ Liên tiểu bang 76 (đoạn phía tây) nằm gần như hoàn toàn trong tiểu bang Colorado, nhưng có một đoạn ngắn nằm trong Nebraska nối liền với Xa lộ Liên tiểu bang 80. I-76 dài  với ít hơn 3 dặm (4,8 km) trong Nebraska.
  Xa lộ Liên tiểu bang 86 (đoạn phía đông) nằm gần như hoàn toàn trong tiểu bang New York, nhưng có một đoạn ngắn nằm trong Pennsylvania nối liền với Xa lộ Liên tiểu bang 90. I-86 dài  (đang được mở rộng lên đến ) với ít hơn 7 dặm (11 km) trong Pennsylvania.

Bên ngoài 48 tiểu bang lục địa
Vì tiểu bang Alaska và Hawaii không có ranh giới trên bộ với bất cứ tiểu bang nào khác của Hoa Kỳ nên các xa lộ liên tiểu bang của hai tiểu bang này đều nằm trọn vẹn bên trong ranh giới của chúng. Puerto Rico không phải là một tiểu bang; tuy nhiên nó cũng có các xa lộ được chính phủ liên bang Hoa Kỳ cấp quỹ từ chương trình xây dựng xa lộ liên tiểu bang.

Các xa lộ liên tiểu bang có biển dấu
H-1, H-2, và H-3 là viết tắt cho Hawaii-1, Hawaii-2, và Hawaii-3, theo thứ tự vừa kể. Các xa lộ cao tốc này là một phần trong Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang và vì thế chúng được gọi là các xa lộ liên tiểu bang. Tất cả các xa lộ này nằm trên đảo đông dân nhất là Oahu. Không có xa lộ liên tiểu bang trên các đảo khác của Hawaii.

Các xa lộ liên tiểu bang không biển dấu
Các xa lộ liên tiểu bang tại Alaska và Puerto Rico không có cắm biển dấu xa lộ liên tiểu bang, và được đặt tên như vậy chủ yếu cho mục đích nhận tiền tài trợ của chính phủ liên bang Hoa Kỳ. Xa lộ Liên tiểu bang A-1 đến A-4 nằm trong tiểu bang Alaska, và Xa lộ Liên tiểu bang PRI-1 đến PRI-3 nằm trong Puerto Rico.  Các xa lộ này không bắt buộc phải hội đủ chuẩn xa lộ liên tiểu bang. Chính vì vậy phần lớn các đoạn đường của các xa lộ liên tiểu bang này không phải là xa lộ cao tốc. Xa lộ cao tốc tại Puerto Rico chính yếu là các xa lộ thu phí, không được cấp quỹ từ chương trình Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang Eisenhower.  Có rất ít xa lộ cao tốc tại tiểu bang Alaska; chúng chủ yếu hiện diện gần thành phố Anchorage, Fairbanks, và Wasilla.

Tham khảo

Danh sách thuộc Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang
Hệ thống Xa lộ Liên tiểu bang


title: Mộ Dung Vĩ

text:
Mộ Dung Vĩ () (350–385), tên tự Cảnh Mậu (景茂), gọi theo thụy hiệu là (Tiền) Yên U Đế ((前)燕幽帝, thụy hiệu do thúc phụ Mộ Dung Đức truy phong, Mộ Dung Đức là hoàng đế nước Nam Yên) là hoàng đế cuối cùng của nước Tiền Yên thời Ngũ Hồ thập lục quốc. Ông trở thành hoàng đế vào năm 10 tuổi. Vào cuối thời gian trị vì của ông, quyền lực nằm trong tay của Khả Túc Hồn thái hậu và thúc tổ Mộ Dung Bình bất tài và tham nhũng. Ông bị thừa tướng Vương Mãnh của Tiền Tần bắt được vào năm 370, Tiền Yên diệt vong. Sau đó, trong giai đoạn Tiền Tần suy sụp sau thất bại trong trận Phì Thủy năm 383, ông đã cố gắng cùng đệ là Mộ Dung Xung tiến hành nổi loạn và bị hoàng đế Phù Kiên xử tử vào đầu năm 385.

Đầu đời
Mộ Dung Vĩ sinh năm 350, khi đó phụ thân Mộ Dung Tuấn đang trị vì, một năm trước khi ông ta xưng đế. Mẫu thân của Mộ Dung Vĩ là Khả Túc Hồn hoàng hậu. Vào thời điểm đó, huynh trưởng của Mộ Dung Vĩ là Mộ Dung Diệp (慕容曄), đang là thái tử. Năm 354, Mộ Dung Vĩ được phong tước Trung Sơn vương.

Năm 356, Mộ Dung Diệp qua đời. Ngày Quý Sửu (23) tháng 2 năm Đinh Tị (29 tháng 3 năm 357), Mộ Dung Tuấn lập Trung Sơn vương Mộ Dung Vĩ làm thái tử. Năm 359, tại một yến tiệc cùng quần thần, Mộ Dung Tuấn nhớ Thái tử Diệp và than khóc. Một trong các thuộc hạ trước đây của Mộ Dung Diệp, Tư đồ tả trưởng sử Lý Tích (李績), tán dương tám đại đức của Mộ Dung Diệp. Mộ Dung Tuấn sau đó hỏi ý kiến của ông ta về Mộ Dung Vĩ, và họ Lý trả lời:

Hoàng thái tử có tài trời ban, và đã đạt bát đức. Tuy nhiên, có hai thiếu sót mà cần phải tự tra xét: ham mê quá mức du điền và nhạc. Cả hai đều có hại cho đất nước.

Mộ Dung Vĩ cũng có mặt và bị Mộ Dung Tuấn yêu cầu tự xem lại mình, từ đó ông bất bình với Lý Tích.

Tháng giêng năm Canh Thân (360), Mộ Dung Tuấn lâm bệnh và do Mộ Dung Vĩ lúc này vẫn còn nhỏ tuổi, ông ta định nhường ngôi lại cho Thái Nguyên vương-Đại tư mã Mộ Dung Khác. Tuy nhiên, Mộ Dung Khác từ chối và thuyết phục Mộ Dung Tuấn rằng mình cũng có thể hỗ trợ vị hoàng đế trẻ tuổi. Mộ Dung Tuấn sau đó ủy thác Thái tử cho Mộ Dung Khác, Tư đồ Mộ Dung Bình, và Lãnh quân tướng quân Mộ Dư Căn (慕輿根) nhận chiếu phụ chính. Thái tử Mộ Dung Vĩ tức vị ngày Mậu Tý (15) tháng 1 (17 tháng 2), đến ngày Giáp Ngọ (21) cùng tháng (23 tháng 2), Mộ Dung Tuấn mất.:

Mộ Dung Khác nhiếp chính
Sang tháng 2 ÂL, Khả Túc Hồn hoàng hậu được tôn làm hoàng thái hậu, Thái Nguyên vương Mộ Dung Khác được bổ nhiệm làm Thái tể và quản lý triều chính, Thượng Dung vương Mộ Dung Bình được bổ nhiệm làm Thái phó, Dương Vụ (陽騖) làm Thái bảo, Mộ Dư Căn làm Thái sư, tham gia phụ chính. Mộ Dư Căn là một viên quan trẻ, không bằng lòng với vị trí là thuộc hạ của Mộ Dung Khác, sau đó vu cáo với Mộ Dung Vĩ và Khả Túc Hồn thái hậu rằng Mộ Dung Khác và Mộ Dung Bình lập mưu nổi loạn và yêu cầu được suất cấm binh tấn công họ. Thái hậu tin lời Mộ Dư Căn song Mộ Dung Vĩ thì không và từ chối cho phép. Mộ Dung Khác sau đó đã phát hiện ra sự việc, Mộ Dư Căn cùng gia tộc bị hành quyết.

Mộ Dung Khác là người nhiếp chính cả trong vấn đề trị quốc và quân sự, lãnh thổ Tiền Yên dần được mở rộng trong thời gian ông nhiếp chính, lãnh thổ chiếm được phần lớn là từ tay Đông Tấn. Mộ Dung Khác giải quyết tất cả các vấn đề lớn, song khi ông muốn thăng chức cho Lý Tích làm Hữu bộc xạ, Mộ Dung Vĩ từ chối và nói rằng "Vạn cơ sự đều ủy cho thúc phụ, với người này Vĩ xin được độc tài" và đưa Lý Tích ra khỏi kinh thành để làm Chương Vũ thái thú, Lý Tích buồn rầu mà mất.

Năm 361, Đinh Tiến (丁進) vốn là một phương sĩ được Mộ Dung Vĩ quý mến, người này cố lấy lòng Mộ Dung Khác để thuyết phục Mộ Dung Khác giết chết Mộ Dung Bình. Mộ Dung Khác giận dữ cho giết chết Đinh Tiến.

Năm 365, Mộ Dung Khác chiếm được thành trọng yếu Lạc Dương từ tay Đông Tấn.

Năm 366, Mộ Dung Khác và Mộ Dung Bình đề nghị từ nhiệm và trả lại tất cả quyền lực cho Mộ Dung Vĩ, Mộ Dung Vĩ từ chối.

Năm 367, Mộ Dung Khác lâm bệnh, trên giường bệnh, ông đề nghị rằng Mộ Dung Vĩ hãy trao trách nhiệm lớn hơn cho một thúc phụ khác, Ngô vương Mộ Dung Thùy. Tuy nhiên, do Mộ Dung Bình ghen tị với tài năng của Mộ Dung Thùy và Thái hậu cũng có mối tư thù với Mộ Dung Thùy, nên đã không đồng ý, vì thế Mộ Dung Bình trở thành người nhiếp chính, một số trách nhiệm quân sự được chuyển giao cho em trai của Mộ Dung Vĩ là Trung Sơn vương Mộ Dung Xung.

Mộ Dung Bình nhiếp chính
Mộ Dung Bình có tài năng thua xa Mộ Dung Khác, ông ta cũng là một người tham nhũng. Khi nghe tin về việc Mộ Dung Khác qua đời, hoàng đế Phù Kiên của nước Tiền Tần kình định đã xem xét lập kế hoạch chinh phạt Tiền Yên.

Tuy nhiên, ngay sau đó, Tiền Yên dường như đã có một cơ hội tốt để chinh phục Tiền Tần. Tháng 10 ÂL năm đó, đệ của Phù Kiên là Triệu công Phù Song (苻雙), cùng những đường huynh đệ là Phù Sưu (苻廋), Phù Liễu (苻柳), và Phù Vũ (苻武), thông mưu nổi loạn và thỉnh cầu Tiền Yên, chịu khuất phục trước Tiền Yên. Do Phù Sưu trấn giữ thành cửa ngõ trọng yếu là Thiểm Thành (陝城, nay thuộc Tam Môn Hiệp, Hà Nam), điều này sẽ mở đường cho Tiền Yên tiến vào vùng trung tâm của Tiền Tần. Tuy nhiên, Mộ Dung Bình đã từ chối hành động, và đến cuối năm 368, Phù Kiên đánh bại cuộc nổi loạn của bốn người.

Cũng vào năm 368, Thượng thư tả bộc xạ-Quảng Tín công Duyệt Oản (悅綰), lo ngại về tình trạng tham nhũng đang phát triển trong các gia đình quý tộc bằng cách cho thường dân vào thái ấp của họ, một hành động khiến cho những dân thường này sẽ chỉ có trách nhiệm với địa chủ và không phải nộp thuế cho triều đình, dẫn đến ngân khố bị suy giảm và không thể trả đủ bổng lộc cho các quan, ông ta đã kiến nghị với Mộ Dung Vĩ thực thi cải cách để chấm dứt tình trạng này. Mộ Dung Vĩ chấp thuận và để cho Duyệt Oản tiến hành, và Duyệt đã cho đưa hơn 20 vạn người xuất hộ, trở lại tình trạng phải nộp thuế. Các quý tộc đều oán giận Duyệt Oản, Duyệt đã qua đời tháng 11 ÂL cùng năm và Tư trị thông giám viết rằng ông chết vì bị bệnh từ trước. Tuy nhiên, Tấn thư thì chép rằng ông bị Mộ Dung Bình bất bình với Duyệt Oản nên tìm người ám sát.:

Ngày Giáp Tý (15) tháng 4 năm Kỉ Tị (5 tháng 6 năm 369), Mộ Dung Vĩ lấy con gái của Thượng thư lệnh-Dự Chương công Khả Túc Hồn Dực (可足渾翼) làm hoàng hậu, Dực là tụng đệ của Khả Túc Hồn thái hậu.

Cũng trong năm đó, tướng Hoàn Ôn của Tấn mở một chiến dịch lớn chống lại Tiền Yên, tiến đến Phương Đầu (枋頭, nay thuộc Hạc Bích, Hà Nam), nằm lân cận kinh thành của Tiền Yên là Nghiệp Thành, đánh bại mọi đội quân Tiền Yên cử đến, bao gồm cả một đại quân do huynh của Mộ Dung Vĩ là Lạc An vương Mộ Dung Tang (慕容臧) chỉ huy. Tháng 7 ÂL, Mộ Dung Vĩ và Mộ Dung Bình hoảng sợ và muốn bỏ Nghiệp Thành để trở về cố đô Hà Long (和龍, nay thuộc Cẩm Châu, Liêu Ninh). Tuy nhiên, Mộ Dung Thùy tình nguyện tiến hành một cuộc kháng cự cuối cùng, và được phong làm 'sứ trì tiết', 'Nam thảo đại đô đốc', suất năm vạn quân kháng cự Hoàn Ôn. Trong khi đó, Mộ Dung Vĩ cũng cử sứ thần đến Tiền Tần để yêu cầu trợ giúp, hứa sẽ cắt vùng Lạc Dương cho Tiền Tần để đổi lấy cứu trợ. Mộ Dung Thùy và một thúc phụ khác của Mộ Dung Vĩ là Mộ Dung Đức ngay sau đó đã giáng cho Hoàn Ôn một thất bại lớn, quân Tiền Tần đến nơi và cũng đánh bại Hoàn Ôn trong một trận khác.

Vẫn bực bội trước Mộ Dung Thùy (thê là tỉ muội với thái hậu song ông không sủng ái), Khả Túc Hồn thái hậu từ chối khao thưởng cho Mộ Dung Thùy và binh lính dưới quyền, và thậm chí còn nghĩ đến việc giết chết, quyết định này được Mộ Dung Bình tán đồng do người này cũng lo sợ Mộ Dung Thùy. Mộ Dung Thùy hay tin thì chạy trốn đến Tiền Tần và trở thành một tướng của Phù Kiên. Thái hậu và Mộ Dung Bình cũng từ chối cắt đất Lạc Dương cho Tiền Tần theo đúng lời hứa trước đó. Trong giận dữ, cuối năm 369, Phù Kiên cử 6 vạn quân do thừa tướng Vương Mãnh chỉ huy tiến đánh Tiền Yên.

Vào mùa xuân năm 370, Vương Mãnh tiến đến Lạc Dương và buộc binh lính tại đây phải đầu hàng. Ông sau đó đến Hồ quan (壺關, nay thuộc Trường Trị, Sơn Tây), đánh bại tất cả quân Tiền Yên trên đường đi. Vương Mãnh sau đó chiếm Tấn Dương (晉陽, nay thuộc Thái Nguyên, Sơn Tây). Tháng 8 ÂL, Mộ Dung Bình dẫn 30 vạn tinh binh trung ngoại chống lại quân Tiền Tần, song do sợ họ Vương, ông ta dừng lại tại Lộ xuyên (潞川, cũng thuộc Trường Trị ngày nay). Vương Mãnh ngay sau đó đã đến nơi để chuẩn bị giao chiến. Tuy nhiên, Mộ Dung Vĩ trở nên tự tin, và cho rằng Vương Mãnh sẽ thất bại do tương quan về số binh lính và không còn lo lắng.

Trong khi đó, Mộ Dung Bình cho lính canh giữ rừng và các con suối, không cho phép thường dân và cả lính của ông đốn củi hoặc đánh cá trừ khi họ trả một khoản phí bằng tiền bạc hoặc tơ tằm. Mộ Dung Bình nhanh chóng thu được nhiều lợi lộc, song khiến cho các binh sĩ hoàn toàn mất tinh thần chiến đấu. Mộ Dung Vĩ sợ hãi, khiển khiển Thị trung Lan Y đến quở trách thúc phụ và lệnh cho ông phải chia sẻ lợi lộc cho các binh lính. Mùa đông năm 370, hai bên giao chiến, mặc dù vượt trội về số lượng, Vương Mãnh tiêu diệt quân của Mộ Dung Bình, Mộ Dung Bình chạy trốn về Nghiệp Thành.

Mộ Dung Vĩ cùng với các huynh đệ từ bỏ Nghiệp Thành và trở về Hà Long. Tuy nhiên, khi họ ra khỏi kinh thành, các vệ sĩ phần lớn đã bỏ trốn, và chỉ còn hơn mười người trung thành ở lại và ngay sau đó đã bị đạo tặc giết chết. Mộ Dung Vĩ mất ngựa đành phải chạy bộ, bị quân Tiền Tân đuổi kịp và bắt ông đem về giao cho Phù Kiên. Phù Kiên phóng thích Mộ Dung Vĩ song yêu cầu ông chính thức đầu hàng, Tiền Yên diệt vong.

Sau khi Tiền Yên diệt vong
Mộ Dung Vĩ cùng hậu phi, vương công, bá quan Tiền Yên và hơn bốn vạn người Tiên Ti đến sống tại kinh thành Trường An của Tiền Tần. Họ đến nơi vào ngày Giáp Dần (14) tháng 12 (16 tháng 1 năm 371), Mộ Dung Vĩ được Phù Kiên phong tước Tân Hưng hầu và phong chức Thượng thư. Năm 378, ông cũng tham gia trong chiến dịch của con trai Phù Kiên là Phù Phi, bao vây thành Tương Dương của Đông Tấn, được bổ nhiệm làm Bình Nam tướng quân, Biệt bộ đô đốc. Năm 383, ông cũng tham gia chiến dịch lớn của Phù Kiên chống lại Đông Tấn, Phù Kiên hy vọng thông qua chiến dịch này để diệt Tấn và thống nhất Trung Hoa. Tuy nhiên, sau thất bại trong trận Phì Thủy, quân của Phù Kiên suy sụp, và sau khi Mộ Dung Thùy từ chối bắt đầu một cuộc nổi dậy để phục Yên, Mộ Dung Đức đã cố thuyết phục Mộ Dung Vĩ song Mộ Dung Vĩ đã từ chối và đi theo Phù Kiên về Trường An.

Tuy nhiên, đến mùa xuân năm 384, Mộ Dung Thùy đã bắt đầu nổi dậy ở phần phía đông của đế quốc (lãnh thổ Tiền Yên trước đây), và ngay sau đó hội quân cùng các quý tộc và quan lại Tiền Yên trước đây để lập nên Hậu Yên. Hay tin, các đệ của Mộ Dung Vĩ là Mộ Dung Hoằng và Mộ Dung Xung cũng nổi dậy gần Trường An. Mộ Dung Hoằng đã cử một sứ giả yêu cầu Phù Kiên đưa Mộ Dung Vĩ đến chỗ mình và hứa sẽ dâng Quan Trung nếu Mộ Dung Thùy được thả. Phù Kiên trở nên giận dữ và quở trách Mộ Dung Vĩ, Mộ Dung Vĩ khẩn nài và hứa sẽ tiếp tục là một thần dân trung thành. Phù Kiên vân cho ông giữ chức vụ, song bị Phù Kiên bắt viết một lá thư cho Mộ Dung Thùy, Mộ Dung Hoằng và Mộ Dung Xung để bảo họ đầu hàng, Mộ Dung Vĩ lại viết rằng:

Ta là người trong lồng, tất không thể hoàn lý. Hơn nữa, ta cũng là tội nhân của Yên thất, và các ngươi không nên lo cho ta, hãy lập nên đại nghiệp của mình.

Tuy nhiên, Mộ Dung Hoằng ngay sau đó bị ám sát, và Mộ Dung Xung trở thành lãnh đạo quân nổi dậy Tiên Ti và cuối cùng lập nước Tây Yên. Mộ Dung Xung bao vây Trường An và yêu cầu Phù Kiên đem Mộ Dung Vĩ đến chỗ mình. Trong khi đó, Mộ Dung Vĩ và [đường] huynh là Mộ Dung Túc (慕容肅) tổ chức những người Tiên Ti tại Trường An, chuẩn bị nổi dậy để hội quân với Mộ Dung Xung. Tháng 12 ÂL cùng năm (đầu năm 385), Mộ Dung Vĩ mời Phù Kiên đến tư gia, giả vờ rằng kì tử tân hôn, sẵn sàng ám sát Phù Kiên tại tiệc rượu. Phù Kiên đã đồng ý tham sự song đã không thể đến do trời mưa, tin tức về âm mưu đã bị lộ. Phù Kiên triệu Mộ Dung Vĩ và Mộ Dung Túc vào cung. Mộ Dung Túc muốn từ chối và ngay lập tức nổi dậy song Mộ Dung Vĩ từ chối và cả hai cùng vào cung. Phù Kiên đặt câu hỏi về âm mưu của họ, và trong khi Mộ Dung Vĩ vẫn cố gắng phủ nhận thì Mộ Dung Túc đã tự đắc thừa nhận, Phù Kiên cho giết cả hai cũng như những người Tiên Ti còn lại trong thành.

Tham khảo

Vua Tiền Yên
Nhân vật quân sự Ngũ Hồ thập lục quốc
Sinh năm 350
Mất năm 385


title: Hải đường Tây Thục

text:
Hải đường Tây Thục (danh pháp hai phần: Malus prattii) là một loài thực vật thuộc chi Hải đường, họ Hoa hồng. Loài này được (Hemsl.) C.K. Schneid. mô tả khoa học đầu tiên năm 1906.. Hải đường Tây Thục là loài bản địa bản địa Quảng Đông, Quý Châu, phía tây Tứ Xuyên, và tây bắc Vân Nam tỉnh Trung Quốc Nó cao đến 10 mét, với hoa đường kính 1,5–2 cm.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

 Pyrus prattii Hemsley, Bull. Misc. Inform. Kew 1895: 16. 1895.
 Chinese Academy of Sciences. 1959–. Flora reipublicae popularis sinicae.
 Zhou, Z.-Q. "The apple genetic resources in China: the wild species and their distributions, informative characterists and utilisation", Genet. Resources Crop Evol. 46:600, 1999.
 eFloras entry

P
Thực vật được mô tả năm 1906
Thực vật đặc hữu Trung Quốc


title: Yeah (album của Park Jeong-Ah)

text:
Yeah là album đầu tay của nữ ca sĩ Park Jeong-Ah. Album do hãng đĩa CJ Music thu âm, được phát hành vào ngày 25 tháng 8 năm 2006.

Danh sách ca khúc
 My Time
 After All... Love (결국...사랑) (hợp tác với Jeon Jae-Deok)
 Yeah...
 Stop The Tears (눈물을 멈추고)
 Fly Away
 D-Day For One More Day (D-Day (하루만 더))
 Don't Let Me Go
 Beautiful Today
 Don't Do This (이러지 마세요)
 Afraid About Weakening...
 You're My Friend

Chú thích

Album đầu tay năm 2006


title: Adrian Năstase

text:
Adrian Năstase (phát âm tiếng România: [adrian nəstase]; sinh 22 tháng 6 năm 1950) là một chính trị gia România, Thủ tướng Chính phủ Romania từ tháng 12 năm 2000 đến tháng 12 năm 2004. Ông đã tranh cử với tư cách ứng cử viên Đảng Dân chủ Xã hội trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2004, nhưng đã bị đánh bại bởi ứng cử viên Liên minh Công lý và Sự thật trung hữu Traian Băsescu.

Adrian Năstase là Chủ tịch Hạ nghị viện từ 21 tháng 12 năm 2004 cho đến 15 tháng 3 năm 2006 khi ông từ chức do cáo buộc tham nhũng. Ngày 30 tháng 1 năm 2012, tòa án tuyên án Adrian Năstase hai năm vì lạm dụng của một hội nghị công khai tài trợ để huy động tiền mặt cho chiến dịch không thành công của mình trong năm 2004. Adrian Năstase tuyên bố câu bị ảnh hưởng bởi chính trị gia đối thủ Traian Basescu, tại thời điểm Chủ tịch Romania, và chỉ ra rằng nếu cần thiết, ông sẽ đệ đơn vụ của ông lên Toà án Nhân quyền châu Âu.
Adrian Năstase đã bị kết án phạt tù 2 năm cho các cáo buộc tham nhũng, bản án chung tẩm được tuyên ngày 20 tháng sáu 2012. Vào thời điểm khi bản án được tuyên bố, ông là người đứng đầu đầu tiên của chính phủ bị kết án tù trong 23 năm dân chủ ở Romania.
Theo Bộ luật Hình sự Rumani, điều 59 và 60, người trong độ tuổi của ông bị kết án ít hơn 10 năm có thể được tha nếu có hành vi tốt chỉ sau khi thực hiện giam giữ một phần ba thời hạn tù. Do đó, Adrian Năstase đã được dự kiến sẽ thụ án chỉ 8 tháng trong tù, như là kết quả của hình phạt này.
Khi gặp cảnh sát tại nơi cư trú của mình, ông đã cố gắng tự tử bằng cách bắn vào cổ họng mình bằng một khẩu súng Smith & Wesson mm 9.

Tham khảo

Thủ tướng România


title: Cá phèn hồng

text:
Cá phèn hồng (danh pháp hai phần: Parupeneus barberinus) là một loài cá trong họ Cá phèn. Cá phèn hồng được xem là một trong những loài phong phú nhất của chi Parupeneus và được tìm thấy ở Ấn Độ và Tây Thái Bình Dương đại dương Bờ biển phía Đông châu Phi, Vịnh Aden đến Micronesia, miền Nam Nhật Bản đến Úc. Nó được tìm thấy căn hộ rạn san hô và đầm phá trên đáy cát sâu đến 100 mét.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1801


title: Gymnoscelis rufifasciata

text:
Gymnoscelis rufifasciata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae. Nó là một loài phổ biến rộng rãi và phổ biến, được tìm thấy khắp vùng Cổ bắc giới, Cận Đông và Bắc Phi.
Đây là một loài biến đổi luôn luôn dễ dàng nhận ra do các dải đen nổi bật trên cánh trước, cánh sau có màu xám nhạt có biên tua viền sẫm màu hơn và một điểm nhỏ màu đen discal. Sải cánh dài 15–19 mm. Chúng đẻ hai, đôi khi ba lứa mỗi năm và con trưởng thành bay trong tháng tư và tháng năm (đôi khi trước đó), tháng 7 và tháng 8, và đôi khi sau này trong mùa thu. Chúng bay vào ban đêm và thu hút với ánh sáng và hoa của cây lương thực và những thứ khác.
Ấu trùng ăn những bông hoa của loạt các loài cây và cũng được biết đến để ăn ấu trùng của các loài Lepidoptera, chúng trải qua mùa đông loài dưới dạng con nhộng.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

R
Côn trùng châu Âu
Bướm đêm Châu Phi
Bướm đêm Châu Á
Bướm đêm Châu Âu


title: Trần U công

text:
Trần U công (chữ Hán: 陳幽公; trị vì: 854 TCN - 832 TCN), tên thật là Quy Ninh (媯寧), là vị vua thứ sáu của nước Trần – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Trần U công là con của Trần Thận công – vua thứ 5 nước Trần. Năm 855 TCN, Thận công mất, Quy Ninh lên nối ngôi, tức là Trần U công.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Trần trong thời gian ông làm vua.

Năm 832 TCN, Trần U công qua đời. Ông ở ngôi được 23 năm. Con ông là Quy Hiếu lên nối ngôi, tức là Trần Ly công.

Xem thêm
Trần Thận công
Trần Ly công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Trần Kỷ thế gia Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc'', Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Trần
Năm sinh thiếu
Mất năm 832 TCN


title: Trần Li công

text:
Trần Li công hay Trần Hi công (chữ Hán: 陳僖公 hay 陳釐公; trị vì: 831 TCN - 796 TCN), tên thật là Quy Hiếu (媯孝), là vị vua thứ bảy của nước Trần – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Trần Li công là con của Trần U công – vua thứ 6 nước Trần. Năm 832 TCN, U công mất, Quy Hiếu lên nối ngôi, tức là Trần Ly công.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Trần trong thời gian ông làm vua.

Năm 796 TCN, Trần Li công qua đời. Ông ở ngôi được 36 năm. Con ông là Quy Linh lên nối ngôi, tức là Trần Vũ công.

Xem thêm
Trần Vũ công
Trần U công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Trần Kỷ thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Trần
Năm sinh thiếu
Mất năm 796 TCN


title: Đồng nhất

text:
Đồng nhất là sự giống nhau về cấu trúc hoặc tính chất tại mọi vị trí không gian của một vật thể hay một hệ thống. Khái niệm này có thể áp dụng cho nguyên tử, quần thể sinh học, vật rắn, dung dịch lỏng, thiên hà hay cho cả vũ trụ. Một vật thể hay hệ thống có thể được coi là đồng nhất ở tầm vĩ mô, hoặc ở quy mô tương đương với kích thước của nó, nhưng khi đi vào vi mô, hoặc ở quy mô rất nhỏ so với kích thước của nó, thì nó có thể không còn đồng nhất nữa .

Phi đồng nhất chỉ tính chất của một vật thể hay một hệ thống không có tính đồng nhất.

Xem thêm
 Bất biến tịnh tiến
 Đẳng hướng (và dị hướng)

Tham khảo

Vật lý học

eu:Homogeneo eta heterogeneo


title: Trần Vũ công

text:
Trần Vũ công (chữ Hán: 陳武公; trị vì: 795 TCN - 781 TCN), tên thật là Quy Linh (媯靈), là vị vua thứ tám của nước Trần – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Trần Vũ công là con của Trần Ly công – vua thứ 7 nước Trần. Năm 796 TCN, Ly công mất, Quy Linh lên nối ngôi, tức là Trần Vũ công.

Sử sách không ghi chép sự kiện xảy ra liên quan tới nước Trần trong thời gian ông làm vua.

Năm 781 TCN, Trần Vũ công qua đời. Ông ở ngôi được 15 năm. Con ông là Quy Thuyết lên nối ngôi, tức là Trần Di công.

Xem thêm
Trần Ly công
Trần Di công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Trần Kỷ thế gia Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc'', Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Trần
Năm sinh thiếu
Mất năm 781 TCN


title: Đẳng hướng

text:
Đẳng hướng là tính chất của vật thể hay hệ thống có cùng cấu trúc hay tính chất ở theo mọi phương hướng. Trái ngược với tính chất này là tính dị hướng.

Ví dụ:
 Một mảnh vật liệu trong suốt có chiết suất không thay đổi đối với mọi hướng chiếu tới của tia sáng được gọi là đẳng hướng về chiết suất.
 Bức xạ phông vi sóng vũ trụ, tương đương bức xạ của vật thể đen ở 2,726 K, là đẳng hướng đến độ chính xác 10−5K.

Xem thêm

 Bất biến quay
 Dị hướng
Đồng nhất

Tham khảo

Hướng
Vật lý học


title: Bảo Từ Hoàng hậu

text:
Bảo Từ Thuận Thánh Hoàng hậu (chữ Hán: 保慈順聖皇后, ? - tháng 7, 1330), là Hoàng hậu của Trần Anh Tông, mẹ đích của Trần Minh Tông.

Tiểu sử
Hoàng hậu là con gái thứ của Thái úy Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng, mẹ là Bảo Huệ Quốc mẫu. Bà gọi Hưng Đạo đại Vương Trần Quốc Tuấn bằng ông nội, gọi Khâm Minh Đại vương Trần Liễu là cụ nội, xuất thân từ Hoàng tộc nhà Trần.

Năm Trùng Hưng thứ 8 (1292), ngày 3 tháng 2, chị gái của Bảo Tử Hoàng hậu là Hưng Nhượng Đại vương Đích trưởng nữ, được phong làm Hoàng thái tử phi, là Chính phi của Hoàng thái tử Trần Thuyên, tức Anh Tông Hoàng đế. Không rõ khi ấy Bảo Từ Hoàng hậu đã theo hầu Anh Tông ở tiềm để hay chưa.

Năm Trùng Hưng thứ 9 (1293), ngày 9 tháng 3, Anh Tông Hoàng đế kế vị, sách lập Hoàng thái tử phi Trần thị làm Văn Đức Phu nhân (文德夫人), nhưng ít lâu sau lại phế đi. Bà được sách phong Thánh Bà phu nhân (聖婆夫人), thay thế người chị.

Năm Hưng Long thứ 17 (1309), mùa xuân, tháng Giêng, phu nhân được sách phong làm Hoàng hậu. Bấy giờ, Hoàng hậu chỉ sinh được Thiên Chân Công chúa, trước đó sinh được 3 Hoàng tử nhưng đều mất ngay khi sinh. Anh Tông đành lập Hoàng tứ tử Trần Mạnh làm Hoàng thái tử, tức Minh Tông hoàng đế. Mẹ Thái tử là Huy Tư Hoàng phi Trần thị (徽思皇妃陳氏), con gái Bảo Nghĩa Vương Trần Bình Trọng và Thụy Bảo Công chúa, vốn rất được Anh Tông và bà yêu mến.

Năm Hưng Long thứ 22 (1314), ngày 18 tháng 3, Anh Tông thiện nhượng làm Thái thượng hoàng, Hoàng hậu được Minh Tông hoàng đế tôn làm Thuận Thánh Thái thượng hoàng hậu (順聖太上皇后). Hưng Nhượng Đại vương Quốc Tảng, thân phụ của Thái thượng hoàng hậu, được Minh Tông truy tặng làm Thái uý.

Năm Đại Khánh thứ 8 (1322), sau khi Anh Tông Hoàng đế băng hà được 1 năm, Thái thượng hoàng hậu được Minh Tông Hoàng đế tôn làm Thuận Thánh Hoàng thái hậu (順聖皇太后), Huy Tư Hoàng phi được tôn làm Huy Tư Hoàng thái phi (徽思皇太妃). Sau khi Anh Tông băng, Thái hậu theo rước linh cữu về Yên Sinh, ăn chay niệm Phật cầu nguyện cho Tiên đế.

Năm Khai Hựu thứ 2 (1330), tháng 7, mùa thu, Hoàng thái hậu băng ở am Mộc Cảo, ấp Yên Sinh. Ngày 15 tháng 2, năm 1332, Bảo Từ Hoàng thái hậu được chôn ở Thái lăng, hợp táng cùng Anh Tông Hoàng đế.

Tính cách
Đại Việt sử ký toàn thư chép về tính cách của bà:

Bà tính tình nhân từ, thương yêu mọi người. Dạo nọ, Huy Tư Hoàng phi đi theo hầu Anh Tông, lệ chưa được đi kiệu. Bà lấy kiệu của mình cho Huy Tư đi thì Anh Tông, vốn rất nghiêm khắc tôn ti trật tự, nhắc nhở:"Có yêu quý Huy Tư thì cho cái khác, chứ cái kiệu ngồi còn điển chế cũ, không thể cho được".
Bà còn rất yêu thương các con của Anh Tông, tuy là con vợ thứ sinh ra, đều yêu thương như con đẻ. Huệ Chân công chúa là con thứ phi sinh, Anh Tông yêu quý, bà cũng yêu quý, lúc đó Thiên Chân công chúa là con ruột của bà, nhưng có thứ gì thì bà vẫn cho Huệ Chân trước rồi mới cho Thiên Chân sau. Anh Tông băng rồi, bà càng chăm nom Huệ Chân hơn trước.
Đối đãi với các cung tần cũng rất hậu. Như Nữ quan trong cung là Vương thị, mẹ sinh Huệ Chân Công chúa, được yêu quý mà có thai, bà cho Song Hương đường làm nơi đẻ. Tiếc rằng Vương thị bị bệnh hậu sản mà qua đời. Có Cung nhân tâu riêng với Anh Tông Vương thị là do bà hại chết, Anh Tông vốn biết tính bà, nổi giận lấy roi đánh người Cung nhân ấy, bà cũng bỏ qua không để lòng.
Gặp lúc mẹ bà là Bảo Huệ Quốc mẫu xin cho Nguyên Huy (con gái Uy Huệ, cháu gái của bà) làm Cung phi, Minh Tông tâu với bà, thì bà bảo không được, "...nếu cho Nguyên Huy làm phi thì sẽ khiến Thục Tư phải xưng là nô chăng?". Ấy không lấy ơn riêng mà cho lạm như thế, người đương thời khen là đứng đầu mẫu đức.
Từ khi bà rước linh cữu Anh Tông về Yên Sinh, bà ăn một bữa chay, một bữa cháo, các việc khổ hạnh không việc gì là không làm, chỉ có không chịu thụ giới với nhà sư, nói rằng: "...Từ khi tiên đế đi, ta không thể trông thấy mặt nhà sư, nói chuyện với nhà sư được, chỉ ăn chay ăn cháo khổ hạnh để báo đáp đức lớn như trời của tiên đế mà thôi, cần gì đến y bát?. Bà ở trên núi đến 10 năm thì mất.

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư

Mất năm 1330
Hoàng hậu nhà Trần


title: Liverpool F.C. ở các giải đấu châu Âu

text:
Câu lạc bộ bóng đá Liverpool là câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp của Anh. Kể từ năm 1964, họ đã 12 lần vô địch các cúp châu Âu, gồm 6 Cúp C1, 3 Cúp UEFA (Cúp C3) và 4 Siêu cúp châu Âu.

Thành tích tại các giải đấu tại quốc gia sẽ xác định xem một đội bóng có quyền tham dự giải châu Âu hay không. Liverpool đã đủ điều kiện tham dự các giải đấu này liên tục trong 21 mùa giải cho tới trận chung kết Cúp C1 năm 1985, thảm họa Helsey xảy ra khiến câu lạc bộ bị cấm tham dự trong vòng 6 mùa. Khi lệnh cấm hết hiệu lực vào năm 1991, họ tiếp tục tham dự Cúp C1 8 lần và Cúp UEFA 7 lần.

Sau trận chung kết Cúp C1 2005, Liverpool được phép giữ vĩnh viễn chiếc cúp này vì đã vô địch đến 5 lần. Chỉ có hai đội Real Madrid (14 lần) và Milan (7 lần) là vô địch nhiều lần hơn. Họ giành được tổng cộng 3 Cúp UEFA sau các trận chung kết với hai đội Internazionale và Juventus. Họ cũng giành được 3 Siêu cúp châu Âu, chỉ đứng sau A.C. Milan (5 lần), Barcelona (5 lần) và Real Madrid (5 lần).

Bob Paisley của Liverpool là huấn luyện viên thành công nhất châu Âu khi 5 lần đưa đội bóng này đến các chức vô địch, Liverpool giữ kỷ lục có trận thắng đậm nhất với chiến thắng 11-0 trước Strømsgodset ở Cúp C2 mùa giải 1974–75. Về đóng góp cho đội bóng, cầu thủ Jamie Carragher thi đấu nhiều trận nhất với 139 lần và Steven Gerrard ghi nhiều bàn nhất với 38 bàn.

Bối cảnh
Được tổ chức lần đầu vào năm 1955, Cúp C1 (lúc đó là European Cup) là giải đấu đầu tiên do UEFA tổ chức, bắt nguồn từ ý tưởng của biên tập viên báo L'Équipe là Gabriel Hanot, giải đấu này dành cho các đội bóng vô địch quốc gia và được xem là giải danh giá nhất của châu Âu. Khi European Cup được tổ chức lần đầu vào mùa giải 1953-54, Liverpool nhận kết quả xuống hạng ở mùa trước đó nên phải chơi ở Giải Hạng nhì (nay là Giải Hạng nhất), do vậy không đủ điều kiện tham dự. Cũng trong giai đoạn Liverpool chơi ở Giải Hạng nhì, thêm 2 giải đấu châu Âu khác được thành lập: Cúp C3 (lúc đó là Inter-Cities Fairs Cup) và Cúp C2 (lúc đó là UEFA Cup Winners' Cup). Được thành lập vào năm 1955, Inter-Cities Fairs Cup sau được đổi tên thành UEFA Cup khi nó được đặt dưới sự bảo trợ của UEFA vào năm 1971. Kể từ mùa 2009-10, nó được biết đến với cái tên UEFA Europa League. UEFA Cup Winners' Cup được thành lập vào năm 1960, dành cho các đội bóng vô địch các giải cúp trong nước.

Năm 1962, Liverpool được thăng lên Giải Hạng nhất, 2 năm sau, họ vô địch giải này và có được suất dự cúp châu Âu lần đầu tiên trong lịch sử. Những năm sau đó, thêm một vài giải châu Âu khác được thành lập như Siêu cúp châu Âu vào năm 1973, là giải chỉ gồm 1 trận giữa đội vô địch Cúp C1 và Cúp C2. Nó được thay đổi thể lệ vào năm 2000, trở thành danh hiệu cạnh tranh giữa đội vô địch Cúp C1 và C3, dẫn đến sự sáp nhập của C2 sau này. Intercontinental Cup được thành lập vào năm 1960 cũng chỉ gồm 1 trận giữa đội vô địch C1 và Copa Libertadores (Cúp C1 Nam Mỹ). Giải được phối hợp tổ chức bởi UEFA và CONMEBOL. Năm 2004, nó bị một giải khác có tầm lớn hơn thay thế, quy tụ 6 đội vô địch của 6 khu vực trên thế giới là FIFA Club World Cup.

Mùa giải UEFA Champions League 2018-19, Liverpool giành chức vô địch lần thứ 6 trong lịch sử một cách đầy thuyết phục.

Lịch sử

Những mùa đầu tiên tại đấu trường châu Âu

Bill Shankly nhậm chức vào năm 1959, dưới sự huấn luyện của ông, đội bóng có suất dự cúp châu Âu lần đầu tiên vào mùa giải 1964-65, nhờ vô địch Giải Hạng nhất mùa trước. Đối thủ đầu tiên của họ là KR Reykjavík của Iceland, một đội yếu mà họ đã gặp ở vòng sơ loại. Liverpool chiến thắng 11-1 chung cuộc. Tới vòng tiếp theo, họ đấu với đội Anderlecht của Bỉ, đây là lần đầu tiên đội bóng mặc bộ trang phục toàn màu đỏ. Quyết định thay đổi từ trang phục áo đỏ, quần và tất trắng được đưa ra bởi Bill Shankly, ông muốn nó gây tác động đến tâm lý của đối phương. Họ đánh bại Anderlecht và tiến đến vòng bán kết, nơi họ gặp đội bóng nước Ý Inter Milan. Trước khi trận đấu bắt đầu, Shankly bảo hai cầu thủ bị thương phô trương chiếc cúp FA mà họ vừa giành được tuần trước đó với mục đích đe dọa người Ý. Câu lạc bộ thắng trận 3-1. Nhưng tới trận lượt về, họ bị đối phương thắng lại 3-0, chung cuộc Inter thắng 4-3. Trận lượt về này gây ra tranh cãi, Shankly miêu tả nó giống như "một trận chiến". Ông cảm thấy trọng tài Jose Maria Ortiz de Mendibel có phần thiên vị đối phương, các cầu thủ cũng vậy, họ không hài lòng với quyết định của ông này. Chức vô địch cúp FA mùa giải 1964-65 đảm bảo cho họ một suất dự Cúp C2 mùa sau đó, và trong cuộc cạnh tranh này, họ tiến vào trận chung kết cúp châu Âu lần đầu tiên trong lịch sử. Borussia Dortmund - đối thủ của họ đã sử dụng chiến thuật phản kích trong cả hai lượt trận, rốt cuộc đội bóng Tây Đức thắng chung cuộc 1-0 sau hiệp phụ.

Trong 4 mùa giải tiếp theo, họ được góp mặt ở C1 và C3, nhưng không lần nào vượt qua được vòng 3 của các giải đấu này. Hai lượt trận đấu với đội bóng Ajax của Hà Lan trong mùa C1 1966-67 đã tạo nên sự thay đổi lớn trong lối chơi của đội bóng tại châu Âu. Ajax đánh bại Liverpool 7-3 chung cuộc và phong cách chơi chuyền bóng bền bỉ của Ajax, lấy cảm hứng từ Johan Cruijff đã thuyết phục Shankly tin rằng Liverpool sẽ thành công nếu sử dụng lối chơi này. Liverpool lọt vào vòng bán kết Cúp C3 mùa 1970-71 nhưng thua chung cuộc 1-0 trước Leeds United. Mặc dù để thua Arsenal trong trận chung kết Cúp FA năm 1971, nhưng họ vẫn có suất dự Cúp C2 mùa 1971-72 vì Arsenal đã có suất dự C1 nhờ vô địch giải quốc gia. Tại Cúp C2 mùa 1971-72, Liverpool bị loại ở vòng 2, thua 3-1 trước Bayern Munich của Đức.

Sự thay đổi chiến thuật bắt đầu phát huy hiệu quả vào mùa 1972-73 tại Cúp C3. Câu lạc bộ lần thứ hai vào trận chung kết tại châu Âu, nơi họ gặp đội bóng Borussia Mönchengladbach của Đức. Liverpool thắng trận lượt đi 3-0 với hai bàn của Kevin Keegan và một của Larry Lloyd. Chiến thắng này đồng nghĩa với việc họ chỉ cần không lọt lưới quá 2 bàn ở lượt về là sẽ vô địch. Điều này đã ảnh hưởng đến chiến thuật của họ, tờ The Times ghi nhận rằng Liverpool chỉ giữ sân mà không tấn công đối phương. Mönchengladbach chỉ ghi được 2 bàn và Liverpool thắng 3-2 chung cuộc sau hai lượt trận. Liverpool cũng vô địch Giải Hạng nhất, cho phép dự Cúp C1 mùa 1973-74, nhưng họ bị đội Sao Đỏ Beograd của Nam Tư loại ngay ở vòng 2. Sau mùa đó, Shankly về hưu.

Thống trị châu Âu - những năm tháng Paisley (1974–83)
Shankly về hưu và trợ lý của ông, Bob Paisley lên thay trong năm 1974. Liverpool đấu Cúp C2 trong mùa giải đầu tiên ông dẫn dắt, họ có chiến thắng hủy diệt 11-0 trước đội Strømsgodset của Na Uy. Đây là chiến thắng đậm nhất trong lịch sử câu lạc bộ và cũng là của các giải châu Âu. Nhưng ở vòng sau đó, họ bị loại trước đội Ferencváros của Hungari vì luật bàn thắng sân khách. Mùa giải 1975-76, họ tham dự Cúp C3 sau khi kết thúc Giải Hạng nhất mùa trước với vị trí thứ 2. Loạt trận thắng trước các đội Hibernian (Scotland), Real Sociedad (Tây Ban Nha), Śląsk Wrocław (Ba Lan), Dynamo Dresden (Đông Đức) và FC Barcelona (Tây Ban Nha) đưa Liverpool lần thứ 3 vào chung kết cúp châu Âu. Đóng góp công lớn trong cuộc chinh phục này là thủ môn Ray Clemence, người đã bắt thành công 2 quả phạt đền quan trọng của hai đội Hibernian và Dresden, đồng nghĩa với hai lần cứu Liverpool khỏi bị loại vì luật bàn thắng sân khách. Trong trận chung kết lượt đi tại Anfield, dù bị thủng lưới trước 2 bàn nhưng Liverpool đã vực dậy và giành chiến thắng 3-2, với các bàn thắng của Ray Kennedy, Jimmy Case, và Keegan, được thực hiện chỉ trong khoảng thời gian 6 phút. Trận lượt về tại sân Jan Breydel Stadion ở Bruges kết thúc với tỉ số hòa 1-1, thắng 4-3 cung cuộc, Liverpool lần thứ hai đoạt C3.

Với tư cách nhà vô địch Hạng nhất mùa giải 1975-76, Liverpool tham dự Cúp C1 mùa giải 1976-77. Họ đánh bại Crusaders của Bắc Ireland và Trabzonspor của Thổ Nhĩ Kỳ để giành quyền vào vòng tứ kết, nơi họ đối mặt với đội bóng á quân của mùa trước là Saint-Étienne. Đội bóng Pháp thắng trận lượt đi với tỉ số 1-0. Trận lượt về tại Anfield, Liverpool có khởi đầu tốt đẹp khi Keegan ghi bàn thắng ở phút thứ 2, Saint-Étienne ghi một bàn nâng tỉ số tổng lên 2-1, một kết quả không có lợi cho họ. Dù sau đó Kenedy ghi thêm 1 bàn cho Liverpool, nhưng luật bàn thắng sân khách bắt buộc họ phải ghi thêm tối thiểu 1 bàn thắng nếu không muốn bị loại. Khi trận đấu chỉ còn 6 phút, David Fairclough vào sân thay cho John Toshack và sự thay đổi lập tức phát huy hiệu quả, anh ghi bàn thắng ấn tượng trước mặt các khán giả The Kop, ấn định tỉ số 3-2 chung cuộc cùng quyền đi tiếp cho Liverpool. Trong vòng bán kết, họ đánh bại FC Zürich của Thụy Sĩ với tỉ số tổng 6-1 để tiến vào trận chung kết, nơi họ gặp lại đối thủ cũ, từng đối đầu trong trận chung kết Cúp C3 mùa 1973 là Borussia Mönchengladbach. Trận chung kết được diễn ra tại Rome, chỉ 4 ngày sau khi họ thất bại trước Manchester United trong trận chung kết Cúp FA. Trước trận này, Paisley tuyên bố tiền đạo Toshack sẽ có mặt trong đội hình xuất phát, nhưng thực tế anh không ra sân, sự thay đổi này làm phá sản kế hoạch của Mönchengladbach và tiền đạo Keegan được dịp hành hạ hậu vệ Berti Vogts của đối phương. Kết quả, Liverpool thắng trận 3-1 và có được cúp vô địch châu Âu lần đầu tiên trong lịch sử.

Với chức vô địch C1, họ tham dự Siêu cúp châu Âu và đối thủ của họ sẽ là Hamburg - đội bóng vừa ký hợp đồng với cầu thủ cũ Keegan, Liverpool đoạt cúp với chiến thắng 7-1 chung cuộc. Tham dự Cúp C1 mùa 1977-78 với tư cách nhà vô địch, Liverpool đánh bại Dynamo Dresden và đội bóng Benfica của Bồ Đào Nha trong vòng 2 và bán kết để gặp lại Borussia Mönchengladbach. Đội bóng Đức đánh bại Liverpool trong trận lượt đi với tỉ số 2-1 nhưng lại thất bại 3-0 trong trận lượt về, để mất tấm vé chơi trận chung kết vào tay Liverpool. Tiến vào trận chung kết lần thứ hai liên tiếp, Liverpool gặp Club Brugge tại sân Wembley ở London, trong trận này, Kenny Dalglish, người vừa ký hợp đồng để thế chỗ tiền đạo Keegan đã ghi bàn thắng duy nhất và cũng là quyết định từ đường chuyền của Graeme Souness. Liverpool trở thành câu lạc bộ Anh đầu tiên bảo vệ thành công ngôi vô địch châu Âu. Rồi lần thứ hai liên tiếp, họ tham dự Siêu cúp, nhưng thua 4-3 chung cuộc trước Anderlecht của Bỉ. Liverpool bị loại ngay ở vòng 1 Cúp C1 mùa 1978-79 bởi nhà vô địch nước Anh Nottingham Forest. Nottingham thắng 2-0 chung cuộc rồi lên chức vô địch sau đó. Liverpool tham dự Cúp C1 mùa 1979-80 với tư cách vô địch nước Anh nhưng cũng không thể tiến xa hơn vòng 1 bởi Dinamo Tblisi của Liên Xô đánh bại với tổng tỉ số 4-2.

Mùa giải tiếp đó 1980-81, Liverpool tham dự C1 tiếp tục với tư cách nhà vô địch Anh, họ đánh bại nhà vô địch Phần Lan là Oulun Palloseura, sau đó Aberdeen của Scotland và CSKA Sofia của Bulgaria trước khi vào tới bán kết, nơi họ đụng độ đội đã ba lần vô địch là Bayern Munich. Trận lượt đi taị Anfield kết thúc không bàn thắng, trong trận lượt về tại Sân vận động Olympic ở Munich, Roy Kenedy ghi bàn ở phút 83, và mặc dù để đội Đức gỡ hòa sau đó, Liverpool vẫn tiến vào trận chung kết nhờ luật bàn thắng sân khách; gặp đối thủ cuối cùng trong mùa giải này là Real Madrid của Tây Ban Nha. Trong cuộc chiến diễn ra trên sân Parc des Princes ở Paris, Alan Kenedy ghi bàn thắng duy nhất mang về chiến thắng cho Liverpool, đồng thời mang về chiếc cúp C1 thứ 3 trong lịch sử câu lạc bộ và cũng trong sự nghiệp của huấn luyện viên Bob Paisley. Là nhà vô địch châu Âu, Liverpool đại diện cho lục địa già tham dự giải Intercontinental Cup, họ gặp đội bóng vô địch Nam Mĩ là Flamengo của Brazil, Liverpool thua 3-0. Câu lạc bộ thất bại trong việc bảo vệ chức vô địch C1 vào mùa giải 1981-82, bị CSKA Sofia đánh bại trong loạt trận tứ kết. Kết quả bị loại ngay sau bán kết cũng đến với họ trong mùa 1982-83, khi bị đội bóng Ba Lan là Widzew Łódź đánh bại với tỉ số tổng 4-3. Paisley hưu sau mùa giải này và trợ lý của ông, Joe Fagan lên thay.

"Kỷ nguyên" Jürgen Klopp
Ngày 9 tháng 10 năm 2015, trang chủ của Liverpool thông báo đội bóng đã bổ nhiệm chiến lược gia người Đức, Jürgen Klopp làm huấn luyện viên trưởng sau khi sa thải HLV Brendan Rodgers. Liverpool đã có những dấu hiệu khởi sắc dưới thời tân HLV người Đức. Họ có những chiến thắng hủy diệt trước Chelsea (3-1), Manchester City (4-1) ở EPL và Southampton (6-1) ở Cúp liên đoàn Anh trong mùa giải 2015-16.

Ngày 15 tháng 4 năm 2016, Liverpool tiếp đón Dortmund trong khuôn khổ lượt về tứ kết Europa League với lợi thế trận hòa 1-1 ở lượt đi. Trận đấu đầy cảm xúc làm gợi lại đêm Istanbul huyền diệu khi Liverpool đã lội ngược dòng thành công với tỉ số 4-3 sau khi bị dẫn trước 2-0 từ rất sớm, nhưng kể từ phút thứ 57, thời điểm Marco Reus nâng tỉ số lên thành 3-1 The Kop đã chơi một thứ bóng đá đầy cảm xúc, một trận đấu xứng đáng được ghi vào lịch sử CLB. Tại bán kết Liverpool gặp câu lạc bộ đến từ Tây Ban Nha, Villarreal. Tại trận lượt đi mặc dù thi đấu tốt nhưng The Kop phải đón nhận bàn thua ở những phút chót và đành chấp nhận thất bại 0-1. Tuy nhiên ở trận lượt về, Liverpool của Klopp đã thi đấu xuất sắc để lật ngược tình thế với chiến thắng cách biệt 3-0 để tiến vào trận chung kết trước khi để thua một câu lạc bộ khác của Tây Ban Nha là Sevilla với tỉ số 1-3. Dù thất bại ở 2 trận chung kết, nhưng Jürgen Klopp đã chiếm nhiều cảm tình từ phía người hâm mộ bằng một lối chơi kỷ luật và đầy máu lửa.

Mùa giải 2017-18, nhờ sự xuất sắc của bộ ba Salah - Firmino - Mané, Liverpool đứng thứ tư chung cuộc ở giải ngoại hạng. Còn ở đấu trường Champions League, đội bóng đã lần lượt vượt qua Porto, Man City và A.S. Roma để vào đến trận chung kết gặp đối thủ là Real Madrid. Tuy nhiên, The Kop lại để thua trong một trận chung kết cúp châu Âu trước một đại diện đến từ La Liga với tỉ số 1-3. Người ghi bàn thắng duy nhất cho Liverpool là Sadio Mané.

Đến mùa giải 2018-2019, Liverpool xuất sắc sau khi bỏ xa Manchester City tận 7 điểm để nắm chắc ngôi đầu nhưng sau đó là hàng loạt cú sẩy chân trong tháng 3 khiến họ rơi xuống vị trí thứ 2. Liverpool về nhì với 97 điểm, số điểm cao nhất trong lịch sử của đội bóng này nhưng vẫn ít hơn đội vô địch là Manchester City với 98 điểm. Tại Champions League, đội bóng lần lượt vượt qua Bayern Munich, Porto và Barcelona. Trận gặp Barcelona tại lượt về bán kết Champions League là một trong những trận đấu ngược dòng kinh điển của lịch sử Champions League. Sau khi để thua lượt đi tại Camp Nou với tỉ số (3-0). Đội bóng đã ngược dòng không tưởng tại trận lượt về tại Anfield với tỉ số (4-0), bởi cú đúp của Origi và Georginio Wijnaldum để vào đến trận chung kết gặp đối thủ cùng quốc gia là Tottenham. Ở trận chung kết diễn ra tại thành phố Madrid, với hai pha lập công của Salah (phút thứ 2) và Origi (phút thứ 87) đã giúp Liverpool đánh bại đối thủ, qua đó mang về danh hiệu đầu tiên dưới thời Jürgen Klopp và là danh hiệu thứ 6 cho đội bóng tại đấu trường này. Sau đó, đội còn giành được thêm 2 danh hiệu quốc tế là UEFA Super Cup trước câu lạc bộ cùng quốc gia Chelsea và FIFA Club World Cup trước đại diện đến từ Brazil Flamengo để kết thúc một năm 2019 đầy rực rỡ.

Tham khảo

Liverpool F.C.


title: Carly Rae Jepsen

text:
Carly Rae Jepsen (sinh ngày 21 tháng 11 năm 1985) là một ca sĩ, nhạc sĩ và nữ diễn viên người Canada. Năm 2007, cô xếp vị trí thứ ba trong mùa thứ năm của Canadian Idol, và phát hành album phòng thu "Tug of War" (2008) một cách độc lập. Năm 2011, cô phát hành đĩa đơn "Call Me Maybe", đạt vị trí số một tại 18 quốc gia và trở thành đĩa đơn bán chạy nhất vào năm 2012. Cũng năm đó, Jepsen phát hành đĩa mở rộng, "Curiosity", và sau đó là album phòng thu thứ hai, "Kiss". "I Really Like You", đĩa đơn chính từ album phòng thu thứ ba của cô, "Emotion" (2015), đã lọt vào top 5 trên bảng xếp hạng ở Anh và đứng đầu ở Canada.

Jepsen đã nhận được nhiều giải thưởng, trong đó có ba giải Juno Awards, giải Billboard Music và giải Allan Slaight, cùng với đó là đề cử giải Grammy Awards, Emmy Awards, Giải thưởng Âm nhạc MTV, Polaris Music Prize và People's Choice Awards. Tính đến tháng 5 năm 2015, Jepsen đã bán được hơn 20 triệu bản nhạc trên toàn thế giới.

Thời thơ ấu
Jepsen sinh ra tại Mission, British Columbia, bố mẹ cô là Alexandra và Larry Jepsen. Cha dượng của cô là Ron Lanzarotta.

Cô theo học trường trung học Heritage Park tại Mission, nơi cô theo đuổi niềm đam mê của mình với sân khấu âm nhạc với việc xuất hiện trong các sản phẩm âm nhạc học sinh Annie, Grease và The Wiz. Cô học nhạc kịch tại trường Cao đẳng Nghệ thuật biểu diễn Canada ở Victoria, British Columbia.

Sự nghiệp âm nhạc

2007 - 2010: Ra mắt chính thức và Tug on War

Sau khi tốt nghiệp, Jepsen đã có một số công việc với mức lương ổn định, với công việc pha chế đồ uống kiêm phục vụ tại một quầy bar. Jepsen đã luyện tập, mài dũa kỹ năng sáng tác của cô với một cây đàn guitar mà cha mẹ cô đã tặng. Trong năm 2007, quyết định theo đuổi sự nghiệp ca hát bắt đầu với việc than gia cuộc thi Thần tượng Âm nhạc Canada (Canadian Idol). Cô giành giải ba trong chương trình tham gia tour diễn Canada Idol Top 3. Sau khi kết thúc tour diễn, Jepsen trở lại British Columbia để tập trung vào việc viết, thu âm và hoàn thành ban nhạc của mình. Bản demo của cô thu hút sự chú ý của quản lý Jonathan Simkin và đã ký hợp đồng với cô. Jepsen thực hiện một hợp đồng thu âm độc quyền với MapleMusic Recordings và phân phối qua Fontana North.

Vào tháng 6 năm 2008, Jepsen phát hành đĩa đơn đầu tay của cô và một đĩa đơn khác là một bản cover ca khúc "Sunshine on My Shoulders" của John Denver. Album đầu tay của Jepsen, "Tug of War" đã được phát hành vào tháng 9 năm 2008 thông qua MapleCore / Fontana North. Album được sản xuất hoàn toàn bởi Ryan Stewart, bao gồm cả bài hát "Sweet Talker" mà Jepsen đã thử giọng trong buổi đầu tiên của Canadian Idol. "Tug of War" được phát hành lại qua nhãn 604 Records của Jonathan Simkin và phân phối qua Universal Music Group. Album đã bán được 10.000 bản tại Canada (theo Nielsen SoundScan). Ca khúc chủ đề "Tug of War" được phát hành cùng tháng với album và nhận được đề nghị phát sóng trên radio tại Canada, tiếp đến là hai đĩa đơn "Bucket" và "Sour Candy", song tấu với Josh Ramsay của Marianas Trench. Hai đĩa đơn đã đạt vị trí 40 trên bảng xếp hạng Canada Hot 100. Vào đầu năm 2009, Jepsen tham gia lưu diễn miền tây Canada với Marianas Trench và Shiloh. Sau đó cô tham gia tour diễn xuyên Canada với Marianas Trench, The New Cities và Mission District.

2011 - 2013: Thành công quốc tế với Curiosity và Kiss
Jepsen thu âm cho album thứ hai của mình vào năm 2011 với Josh Ramsy, Ryan Stewart và Tavish Crowe, đồng sáng tác ca khúc "Call Me Maybe" với cô, phát hành tại Canada vào Tháng 9 năm 2011. Vào tháng 1 năm 2012, ca sĩ nhạc pop người Canada, Justin Bieber, đã tweet về bài hát này với hàng triệu người theo dõi trên Twitter và trong tháng tiếp theo, bài hát đã xuất hiện trong một video virut, trong đó có Bieber, Selena Gomez và Ashley Tisdale cùng hát và nhảy múa theo ca khúc này. Quản lý của Bieber, Scooter Braun đã ký hợp đồng thu âm với Jepsen cho nhãn hiệu thu âm của riêng mình, Schoolboy Records, và hãng thu âm Interscope Records. Cô vẫn ký hợp đồng với 604 Records ở Canada và giữ Jonathan Simkin làm quản lý cho cô.

Việc phát hành album thứ hai của Jepsen đã được hoãn lại để "Call Me Maybe" phổ biến rộng rãi, mặc dù 604 Records đã phát hành EP "Curiosity" gồm sáu bài hát vào tháng 2 năm 2012 tại Canada. "Call Me Maybe" đứng ở vị trí số một trên Canadian Hot 100, giúp Jepsen trở thành nghệ sĩ Canada thứ tư đứng đầu bảng xếp hạng. Tại Hoa Kỳ, đĩa đơn dành vị trí thứ một trong 9 tuần trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100, đạt danh hiệu "Song of the Summer" từ tạp chí Billboard. "Call Me Maybe" đứng đầu bảng xếp hạng ở 18 quốc gia, tại Vương quốc Anh, "Call Me Maybe" là đĩa đơn bán chạy thứ hai của năm. Đây là đĩa bán chạy nhất năm 2012 trên toàn thế giới, theo Liên đoàn công nghiệp đĩa nhạc quốc tế (IFPI).

Jepsen đã thu âm bản song ca "Good Time" với Own City được phát hành dưới dạng đĩa đơn vào tháng 6 năm 2012. Bài hát đạt vị trí thứ tám trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 và đứng trước album thứ hai của Jepsen, "Kiss" được phát hành vào tháng 9 năm 2012 và đạt vị trí top 10 trên bảng xếp hạng tại Úc, Anh, và Mỹ. "Kiss" có sự tham gia sáng tác và sản xuất của các nghệ sĩ Toby Gad, Matthew Koma, Bonnie McKee, Max Martin, Sara Quin (của Tegan and Sara), và Redfoo của LMFAO. Album đã đạt chứng nhận vàng của Music Canada và đã bán được 289.000 bản ở Mỹ. Sự thất bại của album "Kiss" là do sự quá phổ biến của "Call Me Maybe". MTV Hive viết rằng "Kiss là album nhạc pop hay nhất của năm nhưng không ai lắng nghe nó". Đĩa đơn tiếp theo "This Kiss" đã được phát hành vào tháng 9 năm 2012, theo sau là "Tonight I'm Getting Over You" vào tháng 1 năm 2013 nhưng không trở thành hit lớn. Vào cuối năm 2012, Jepsen đã xuất hiện trong 90210 mùa 5 của CW và trở thành phát ngôn viên cho nhà bán lẻ quần áo Wet Seal.

Jepsen đã nhận được giải "Ngôi sao mới nổi" tại Lễ trao giải Billboard Music 2012, cô là người Canada đầu tiên nhận được giải thưởng này. Tại lễ trao giải Juno năm 2013, "Kiss" đã giành được giải "Album của năm" và "Album nhạc pop của năm" và "Call Me Maybe" giành giải trong hạng mục "Đĩa dơn của năm". Đĩa đơn nhận được đề cử cho "Bài hát của năm" và giải "Pop Solo xuất sắc nhất" tại Lễ trao giải Grammy lần thứ 55. Trong năm 2013, Jepsen đã trở thành phát ngôn viên cho thương hiệu quần áo/giày dép Candie's. Vào tháng 6 năm 2013, "Kiss: The Remix", một album tổng hợp có chứa các bản remix của album "Kiss", được phát hành độc quyền tại Nhật Bản và đạt vị trí cao nhất 157 trên bảng xếp hạng Oricon. Từ tháng 6 đến tháng 10, Jepsen bắt tay vào The Summer Kiss Tour để quảng bá cho "Kiss" lưu diễn tại Bắc Mỹ và Châu Á.

2014 - nay: Emotion, Emotion: Side B và các dự án khác

Album thứ ba của Jepsen dự kiến sẽ ra mắt vào đầu năm 2014, nhưng cô tuyên bố rằng cô sẽ không vội vã ra mắt album và thay vào đó sẽ dành thời gian để đảm bảo chất lượng.

Từ tháng 2 năm 2014, Jepsen nhận vai Cinderella trong phiên bản Broadway của Cinderella, Rodgers & Hammerstein’s Cinderella. Cô đóng vai trong mười hai tuần và đóng vai chính cùng với thành viên Fran Drescher.

Trong năm 2014, Jepsen, cùng với Josh Ramsay và Tavish Crowe nhận giải thưởng Achievement Award tại lễ trao giải SOCAN Awards ở Toronto.

Jepsen phát hành đĩa đơn đầu tiên của album thứ ba, "I Really Like You", vào tháng 3 năm 2015. Cùng với một video âm nhạc, trong đó diễn viên Tom Hanks hát nhép và nhảy theo bài hát. Đĩa đơn đạt được vị trí 14 ở Canada và đạt được top 5 và top 40 tại Anh và Mỹ. Tháng sau đó, Jepsen đã biểu diễn ca khúc "All That " trong Saturday Night Live và được phát hành trên các cửa hàng âm nhạc kỹ thuật số vào ngày hôm sau. Album Emotion, đã được phát hành vào tháng 6 năm 2015 và đã nhận được những nhận xét tích cực. Album xuất hiện trên nhiều danh sách album cuối năm 2015. Emotion đạt đỉnh ở vị trí thứ 8 tại Canada và ở vị trí thứ 16 trên US Billboard 200. Album bao gồm các ca khúc hợp tác với Rostam Batmanglij (của Vampire Weekend), Sia Furler, Dev Hynes, Greg Kurstin và Ariel Rechtshaid. Đĩa đơn thứ hai của album, "Run Away with Me", được phát hành vào tháng 7.

Jepsen đã bắt tay vào "Gimmie Love Tour" để hỗ trợ quảng bá cho "Emotion", dọc theo bờ biển phía đông của Hoa Kỳ cũng như Nhật Bản vào tháng 11 năm 2015. Cuối năm 2015, Jepsen đã tham gia vào một phiên bản mới của bài hát Bleachers "Shadow "- phát hành trong album biên soạn "Terrible Thrills, Vol. 2" và phát hành một bản cover ca khúc "Last Christmas" của Wham!. Jepsen đã diễn vai Frenchy trong Grease Live, chương trình truyền hình trực tiếp của Fox về nhạc Grease vào ngày 31 tháng 1 năm 2016. Một công bố vào ngày 15 tháng 1 năm 2016 rằng một bài hát mới viết cho Jepsen được gọi là "All I Need Is an Angel" đã được thêm vào Grease Live. Nó được viết bởi Tom Kitt và Brian Yorkey. Jepsen đã thu âm ca khúc chủ đề cho loạt phim Fuller House của Netflix, được công chiếu vào tháng 2 năm 2016. Cũng trong năm 2016, Jepsen xuất hiện trong album đầu tiên của The Knocks 55.

Carly được đề cử giải Fan Choice cho giải thưởng Juno năm 2016.

Jepsen phát hành "Emotion: Side B" vào ngày 26 tháng 8 năm 2016. EP chứa 8 ca khúc được cắt từ "Emotion". EP đã được đề cập trong nhiều danh sách cuối năm của các ấn phẩm như Rolling Stone, Pitchfork, Stereogum, The A.V. Club, MuuMuse.

Vào ngày 26 tháng 5 năm 2017, Jepsen phát hành đĩa đơn "Cut to the Feeling". Bài hát ban đầu được dự định cho cả "Emotion" và "Emotion: Side B" nhưng cuối cùng lại được giữ lại và thay vào đó xuất hiện trong soundtrack của bộ phim hoạt hình Ballerina, trong đó Jepsen lồng tiếng cho một vai phụ.

Ảnh hưởng âm nhạc
Jepsen nói rằng cô có sự ảnh hưởng với âm nhạc dân gian. Các nghệ sĩ như Leonard Cohen, Bruce Springsteen, James Taylor và Van Morrison là nguồn cảm hứng cho album đầu tay của cô, "Tug of War" (2008). Trong thời gian thu âm cho EP Curiosity và album thứ hai của cô, "Kiss", Jepsen nói rằng cô trở nên ngày càng bị ảnh hưởng bởi pop và nhạc dance, đặc biệt là các sáng tác của Dragonette, Kimbra, La Roux và Robyn. Album thứ ba của cô, "Emotion" (2015), đã lấy cảm hứng từ tình yêu của nhạc pop những năm 1980 và những album "old-school" của Cyndi Lauper, Madonna, and Prince. Jepsen cũng bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với Cat Power, Christine and the Queens, Tegan and Sara, Bleachers, Bob Dylan, Sky Ferreira, Dev Hynes, Solange Knowles, Joni Mitchell, Sinéad O'Connor, Spice Girls, và Hank Williams.

Hoạt động
Jepsen là một nhà hoạt động vì quyền của người đồng tính. Cô được dữ kiến sẽ biểu diễn tại Boy Scouts of America 2013 National Scout Jamboree, cùng với ban nhạc Train. Tháng 3 năm 2013, cả hai đều có cho rằng chính sách của BSA đối với người đồng tính là rào cản đối với hoạt động của họ. Jepsen phát đi một tuyên bố nói rằng: "Là một nghệ sĩ tin tưởng vào sự bình đẳng cho tất cả mọi người, tôi sẽ không tham gia vào Boy Scout of America Jamboree mùa hè này."

Biểu diễn tại Canadian Idol
Danh sách những màn biêu diễn của Jepsen tại Canadian Idol.

Danh sách đĩa nhạc

Album phòng thu
Tug of War (2008)
Kiss (2012)
Emotion  (2015)
Dedicated (2019)

Đĩa mở rộng
Curiosity (2012)

Tours diễn

Chính
 The Summer Kiss Tour (2013)
 Gimmie Love Tour (2015–16)
Liên kết
 Marianas Trench, The New Cities and The Mission District – Beside You Tour (2009)

Mở màn
Hanson – Shout It Out World Tour (Canada) (2012)
 Justin Bieber – Believe Tour (Bắc Mĩ America, Châu Âu & Nam Mĩ) (2012/13)
Hedley – Hello World Tour (Canada) (2016)

Danh sách phim

Giải thưởng và đề cử

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nữ ca sĩ Canada
Nhân vật còn sống
Sinh năm 1985
Người Canada gốc Đan Mạch
Ca sĩ nhạc pop rock
Nghệ sĩ của School Boy Records
Nữ ca sĩ pop Canada
Nữ ca sĩ thế kỷ 21


title: Cá phèn yên vàng

text:
Cá phèn yên vàng (danh pháp hai phần: Parupeneus cyclostomus) là một loài cá trong họ Cá phèn. Cá phèn yên vàng có chiều dài có thể lên đến 50 cm dài, có râu dài, cơ thể thường là màu vàng với một ánh xanh để phần lưng nhưng có một biến thể màu vàng.
Chúng sinh sống đơn độc hoặc theo nhóm, trong tất cả khu vực của các rạn san hô và khu vực phía dưới mảnh vụn từ 1-95 mét. Chúng sử dụng râu để thăm dò các lỗ hổng và ép con mồi ra. Loài này sinh sống ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, từ Biển Đỏ đến Nam Phi, Hawaii, hải đảo, quần đảo Ryukyu.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

C
Cá Ấn Độ Dương
Cá Hawaii
Cá biển Đỏ
Cá châu Phi
Động vật được mô tả năm 1801


title: Cá phèn đốm đen

text:
Cá phèn đốm đen (danh pháp hai phần: Parupeneus signatus) là một loài cá trong họ Cá phèn. Cá phèn đốm đen được tìm thấy ở Tây Thái Bình Dương đại dương, từ phía đông bắc New Zealand New Guinea, trong vùng nước nông. Chiều dài của nó là từ 20 đến 50 cm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Tony Ayling & Geoffrey Cox, Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand, (William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1982) ISBN 0-00-216987-8

S
Động vật được mô tả năm 1854


title: Sơn kinh tử Lệ Giang

text:
Sơn kinh tử Lệ Giang (danh pháp hai phần: Malus rockii) là một loài thực vật thuộc chi Hải đường, họ Hoa hồng. Loài này được Rehder miêu tả khoa học đầu tiên năm 1933.. Sơn kinh tử Lệ Giang phân bố ở Tây Tạng, Tứ Xuyên, Vân Nam và những nơi khác ở Trung Quốc đại lục, ở khu vực có độ cao 2.400 mét đến 3.800 mét trên mực nước biển, chủ yếu là trồng ở các thung lũng cây gỗ tạp. Loài này đã được trồng nhân tạo.

Chú thích

Liên kết ngoài

R
Thực vật được mô tả năm 1933
Thực vật Trung Quốc


title: Hải đường Hà Nam

text:
Hải đường Hà Nam (danh pháp hai phần: Malus honanensis) là một loài thực vật thuộc chi Hải đường, họ Hoa hồng. Loài này được Rehder mô tả khoa học đầu tiên năm 1920.

Hải đường Hà Nam phân bố ở Hà Nam, Sơn Tây, Hà Bắc, Thiểm Tây, Cam Túc và những nơi khác ở Trung Quốc đại lục, mọc ở độ cao 800 mét đến 2.600 mét trên mực nước biển, chủ yếu là trồng ở thung lũng cây gỗ tạp rừng sườn đồi, đã được trồng nhân tạo.

Chú thích

Liên kết ngoài

H
Thực vật được mô tả năm 1920


title: Cà kheo cổ đỏ

text:
Cà kheo cổ đỏ (danh pháp khoa học: Recurvirostra novaehollandiae) là một loài chim thuộc họ Cà kheo bản địa Úc và khá phổ biến và phân bố khắp nơi ở Úc, trừ các khu vực bờ biển đông bắc và bắc của Úc. Nó có mỏ dài công và đầu đỏ. Nó được in trên tờ con tem bưu chính năm 1966.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

N
Chim Nam Úc
Chim Tây Úc


title: Cà kheo cổ đen

text:
Cà kheo cổ đen (danh pháp hai phần: Himantopus mexicanus) là một loài chim thuộc họ Cà kheo. Đây là loài chim sinh sống ở bờ biển và là có nhiều ở các vùng đất ngập nước và bờ biển Mỹ. Nó được tìm thấy từ các khu vực ven biển của California thông qua nhiều nội thất phía tây Hoa Kỳ dọc theo Vịnh Mexico như xa về phía đông tận Florida, về phía nam thông qua Trung Mỹ và Caribbean đến phía tây bắc Brazil về phía tây nam Peru, phía đông Ecuador và quần đảo Galápagos. Các quần thể phía bắc, đặc biệt là những nhóm từ nội địa, di cư, trú đông từ cực nam của Hoa Kỳ tới miền nam Mexico, hiếm khi hiện diện xa về phía nam là Costa Rica, trên bán đảo Baja California, nó chỉ được tìm thấy thường xuyên trong mùa đông.

Ghi chú

Hình ảnh

Tham khảo
 Bent, A.C. (1927): Life Histories of North American Shorebirds: Order Limicolae (Part I). Bulletin of the U.S. National Museum 142: 1-420.

 BirdLife International (BLI) [2008]: Black-necked Stilt Species Factsheet. Truy cập 2008-SEP-24.
 Brattstrom, Bayard H. & Howell, Thomas R. (1956): The Birds of the Revilla Gigedo Islands, Mexico. Condor 58(2): 107-120. PDF fulltext  DjVu fulltext
 Corman, T. & Wise-Gervais, C. (2005): Arizona Breeding Bird Atlas. University of New Mexico Press.
 Dronen, Norman O.; Gardner, Scott L. & Jiménez, F. Agustín (2006): Selfcoelum limnodromi n. gen., n. sp. (Digenea: Cyclocoelidae: Cyclocoelinae) from the long-billed dowitcher, Limnodromus scolopaceus (Charadriiformes: Scolopacidae) from Oklahoma, U.S.A.. Zootaxa 1131: 49–58. PDF fulltext
 Garrett, K. & Dunn, J. (1981): Birds of Southern California. Los Angeles Audubon Society.
 Hamilton, Robert Bruce (1975): Comparative Behavior of the American Avocet and the Black-necked Stilt (Recurvirostridae). Ornithological Monographs 17: 1-98. PDF fulltext
 Harrison, Colin (1978): A field guide to the nests, eggs and nestlings of North American birds. W. Collins and Company, Cleveland, Ohio.
 Hays, Warren S.T. & Conant, Sheila (2007): Biology and Impacts of Pacific Island Invasive Species. 1. A Worldwide Review of Effects of the Small Indian Mongoose, Herpestes javanicus (Carnivora: Herpestidae). Pac.Sci 61(1): 3-16.DOI:10.2984/1534-6188(2007)61[3:BAIOPI]2.0.CO;2 HTML abstract
 McCaskie, G.; DeBenedictus, D.; Erickson, R. & Morlan, J. (1979): Birds of Northern California, an annotated field list (2nd ed.). Golden Gate Audubon Society, Berkeley, California.
 Pierce, Ray J. (1996): 1. Black-winged Stilt. In: del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (eds.): Handbook of Birds of the World (Volume 3: Hoatzin to Auks): 345, plate 31. Lynx Edicions, Barcelona.ISBN 84-87334-20-2
 Ransom, Kay et al. (1984): Environmental Impact Report for the Corinthian Villas Project on Richardson Bay. Report prepared for the city of Mill Valley by Earth Metrics Inc.
 Rigney, M. & Rigney, T. (1981): A breeding bird survey of the south San Francisco Bay salt pond levee system. U.S. Department of the Interior, Fish and Wildlife Service, San Francisco Bay National Wildlife Refuge special report
 Robinson, Julie A., J. Michael Reed, Joseph P. Skorupa and Lewis W. Oring. 1999. Black-necked Stilt (Himantopus mexicanus), The Birds of North America Online (A. Poole, Ed.). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology; Retrieved from the Birds of North America Online: http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/449
 Sibley, David Allen (2003): The Sibley Field Guide to Birds of North America. Alfred A. Knopf, New York.
 Sordahl, T. A. 1980. Antipredator behavior and parental care in the American Avocet and Black-necked Stilt (Aves: Recurvirostridae). Phd Thesis. Utah State Univ. Logan.
 Zeiner, David C.; Laudenslayer, William F. & Meyer, Kenneth E. (eds.) (1988): California Wildlife (Vol.2, Birds). California Department of Fish and Game.

Nghiên cứu thêm
 Hayman, Peter; Marchant, John & Prater, Tony (1986): Shorebirds: an identification guide to the waders of the world. Houghton Mifflin, Boston.ISBN 0-395-60237-8
 Stiles, F. Gary & Skutch, Alexander Frank (1989): A guide to the birds of Costa Rica. Comistock, Ithaca.ISBN 0-8014-9600-4

Liên kết ngoài

 Black-necked Stilt Himantopus mexicanus - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
 Black-necked Stilt Species Account - Cornell Lab of Ornithology
 Black-necked Stilt Information and Photos - South Dakota Birds and Birding
 Black -necked Stilt in Cuba and American Avocet Black-necked Stilt, Zapata Swamp Cuba.

H
Chim México
Chim Mỹ
Chim Nam Mỹ
Chim Trung Mỹ
Chim Caribe


title: Martha Gellhorn

text:
Ellis Martha Gellhorn (08 tháng 11 năm 1908 - 15 tháng 2 năm 1998) là tiểu thuyết gia, nhà văn du lịch, ký giả người Mỹ gốc Đức, được đánh giá bởi tờ báo London Daily Telegraph, cùng với những người khác nữa, là một trong những phóng viên chiến tranh vĩ đại nhất của thế kỷ 20. Bà viết báo về hầu như tất cả các cuộc xung đột lớn trên thế giới đã diễn ra trong suốt sự nghiệp 60 năm của mình. Gellhorn cũng là người vợ thứ ba của tiểu thuyết gia người Mỹ Ernest Hemingway, 1940-1945. Ở tuổi 89, bị bệnh và gần như mù hoàn toàn, bà đã tự tử. Giải thưởng báo chí Martha Gellhorn được đặt theo tên bà.

Tiểu sử

Bà sinh ra ở St. Louis, Missouri, con gái của Edna (nhũ danh Fischel), một người gốc Đức đòi quyền bầu cử cho phái nữ, và George Gellhorn, bác sĩ phụ khoa sinh ra ở Đức. Cha bà và ông ngoại có nguồn gốc Do Thái, và bà ngoại của bà là từ một gia đình Tin Lành. Anh trai của bà, Walter Gellhorn, trở thành một giáo sư luật nổi tiếng tại Đại học Columbia. Em trai Alfred Gellhorn, một bác sĩ chuyên khoa ung thư và cựu hiệu trưởng của Trường y Đại học Pennsylvania, đã qua đời ở tuổi 94 vào năm 2008.
Gellhorn tốt nghiệp trường John Burroughs năm 1926 ở St Louis và ghi danh theo học tại Bryn Mawr College ở Philadelphia. Năm 1927, cô tạm ngừng học trước khi tốt nghiệp để theo đuổi một sự nghiệp nhà báo. Bài viết đầu tiên của cô xuất hiện trong tờ The New Republic. Năm 1930, xác định để trở thành một phóng viên nước ngoài, cô sang Pháp trong hai năm, nơi cô làm việc tại văn phòng Báo chí Quốc ở Paris. Trong khi ở châu Âu, cô đã trở thành hoạt động trong các phong trào hòa bình và đã viết về kinh nghiệm của mình trong cuốn sách, What Mad Pursuit (1934).
Sau khi trở về Mỹ, Gellhorn được làm cho Harry Hopkins là một nhà điều tra cho Cục Quản lý Cứu trợ Khẩn cấp Liên bang. Bà đi viết báo về tác động của Đại suy thoái ở Hoa Kỳ. Các báo cáo của bà cho cơ quan đó đã thu hút sự chú ý của Eleanor Roosevelt, và hai người phụ nữ đã trở thành người bạn suốt đời. Phát hiện cô là cơ sở của một tập hợp các truyện ngắn, The Trouble I've Seen (1936).

Tham khảo

Nữ nhà văn Mỹ
Nhà báo Mỹ
Ernest Hemingway
Sinh năm 1908
Mất năm 1998
Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 20
Nữ nhà văn thế kỷ 20