title: Lực lượng Không quân Cường kích, Quân đội nhân dân Việt Nam

text:
Lực lượng Không quân Cường kích là một binh chủng thuộc Quân chủng Phòng không-Không quân - Quân đội nhân dân Việt Nam, có chức năng sử dụng các máy bay cường kích nhằm thực hiện các nhiệm vụ ném bom, không kích, tấn công các mục tiêu trên đất liền hoặc trên biển của đối phương cũng như sử dụng hỏa lực hỗ trợ, giải vây cho các đơn vị bộ binh và hải quân đang tác chiến.

Lịch sử

Từ khi Không quân Nhân dân Việt Nam thành lập đến năm 1975

Từ tháng 3 năm 1956, đoàn 110 cán bộ, chiến sĩ của Ban nghiên cứu sân bay được cử đi nước ngoài học tập. Đoàn học lái máy bay tiêm kích MiG-17 có 50 người, do Phạm Dưng làm trưởng đoàn được cử sang học tập tại Trung Quốc. Sau này, Phạm Dưng được giao nhiệm vụ phụ trách nhóm huấn luyện máy bay Lisunov Li-2 và trực thăng Mi-4.
Li-2 là loại máy bay ném bom chiến thuật hạng nhẹ, đoàn của Phạm Dưng ban đầu được huấn luyện nhằm ném bom mặt đất nhưng sau này lại chuyển sang nhiệm vụ vận tải. Vì vậy tất cả 24 chiếc máy bay Lisunov Li-2 mà Liên Xô viện trợ cho Không quân Nhân dân Việt Nam đã chuyển sang làm máy bay vận tải.

Cuối năm 1961, đoàn học viên đầu tiên của Việt Nam sang Liên Xô học lái. Tất cả hơn 100 học viên được học về loại máy bay tiêm kích MiG-17. Nhưng sau khi đoàn đã hoàn thành tốt giai đoạn sơ cấp thì cấp trên yêu cầu cho 1 đội 10 người đi học lái máy bay ném bom chiến thuật tầm trung Ilyushin Il-28. Lúc này, Liên Xô đã đồng ý viện trợ cho Việt Nam một số máy bay Il-28 để thành lập đơn vị không quân ném bom.

Theo lời kể của Đại tá Nguyễn Đức Bàn - phi công lái máy bay Il-28 thì sau khi tốt nghiệp tháng 10/1964, đoàn 10 phi công của ông trở về sân bay Gia Lâm. Tuy nhiên, do một số vấn đề từ phía nước bạn (Liên Xô) nên các máy bay vẫn chưa được chuyển giao. Vì vậy, toàn bộ phi công học lái Il-28 được đưa đi học tiếng Trung, dự định sang Trung Quốc học tiếp.

Những ngày cuối tháng 6/1965, 8 máy bay ném bom tầm trung Il-28 do phi công Liên Xô điều khiển lần lượt hạ cánh xuống Nội Bài (gồm: 4 chiếc chiến đấu Il-28 số hiệu 2082, 2084, 2086, 2088; 3 trinh sát Il-28R số hiệu 2182, 2184, 2186; 1 huấn luyện Il-28U số hiệu 2180). Đi cùng Il-28 còn có một chiếc máy bay vận tải cỡ lớn chở theo động cơ dự trữ, phụ tùng và chuyên gia kỹ thuật. Tất cả số máy bay này được biên chế cho tiểu đoàn không quân ném bom 929, mật danh là đoàn T-16. Đây là đơn vị độc lập tác chiến, không thuộc bất cứ trung đoàn không quân nào.

Nhiều lần đơn vị gần như đã được lệnh xuất kích nhưng lại bị hủy bỏ, điển hình như trong Chiến dịch Tết Mậu Thân vào năm 1968, đơn vị đã ra Thọ Xuân, Thanh Hóa, máy bay đã treo đủ bom, chỉ còn chờ lệnh lắp kíp là đi đánh. Nhưng 1-2 tiếng sau lại có lệnh hạ bom xuống. Những năm sau, đoàn T-16 tiếp tục tập luyện sẵn sàng xuất kích nhưng do Không quân Mỹ đã biết được thông tin đối phương có máy bay ném bom nên tổ chức đánh phá ngày đêm, Một thời gian sau, phần lớn Il-28 hết niên hạn sử dụng, chỉ còn 2 chiếc còn sử dụng được bao gồm 1 chiếc chiến đấu (số hiệu 2088) và một chiếc là máy bay trinh sát ảnh (số hiệu 2184). Đến cuối năm 1971, chiến trường Miền nam và khu vực Hạ Lào đang rất cần chi viện hỏa lực giải vây nên đơn vị đã sửa đổi chiếc máy bay trinh sát số 2184 thành máy bay ném bom. Tổ kỹ thuật trực tiếp thực hiện công tác cải tiến (cán bộ kỹ thuật Phạm Chu Hải, thợ kỹ thuật Hà Văn Như, Nguyễn Văn Ngọ) đã tìm ra phương án và thực hiện thành công.

Tuy vậy, đơn vị vẫn không được bay. Tháng 9/1972, tiểu đoàn độc lập 929 chính thức giải thể, cho đến lúc đó Il-28 vẫn chưa một lần xuất kích chiến đấu. Các phi công được điều sang lái máy bay vận tải còn phần lớn cán bộ kỹ thuật học chuyển loại MiG-21, chỉ còn một số ít ở lại làm công tác bảo quản máy bay (2 chiếc được điều về đoàn 919 ở Gia Lam). Nhưng đến tháng 10/1972 cấp trên lại có lệnh chuẩn bị gấp để máy bay làm nhiệm vụ chiến đấu. Sáng 9/10/1972, hai chiếc Il-28 được cơ động lên Nội Bài, 2 máy bay đưa vào sân đỗ, kiểm tra thông điện lần cuối, kiểm tra đồng bộ, bom đạn. Phương án treo bom như sau: Chiếc 2184 lắp 8 bom phá mảnh OFAB-250 (nặng 270 kg), còn chiếc 2088 treo 8 bom mẹ (mỗi quả chứa 150 bom con). 17h ngày 9/10, biên đội Il-28 lần đầu xuất kích chiến đấu bay thẳng đến mục tiêu - căn cứ phỉ Vàng Pao ở Loong Chẹng trên đất Lào. Trận tập kích bất ngờ của máy bay ném bom Il-28 đã đánh trúng mục tiêu địch, sát thương phần lớn sinh lực và khí tài chiến đấu của địch, lập chiến công đầu cho Không quân ném bom của Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ đây, máy bay Il-28 chính thức ngừng hoạt động.

Không quân cường kích Việt Nam cũng từng ghi nhận 1 chiến công tấn công hải quân Mỹ bằng máy bay MiG-17. Ngày 19 tháng 4 năm 1972, tàu chiến Mỹ pháo kích Đồng Hới. Phía Việt Nam cử hai máy bay MiG-17 do Nguyễn Văn Bảy (B) và Lê Xuân Dị xuất phát từ sân bay dã chiến tại Gát (đường băng bàng đất) tấn công. Khi cách mục tiêu 500m, 2 phi công thả hai quả bom 250 kg trúng mục tiêu. Trong trận này, phía Hoa Kỳ: tàu USS Higbee (DD-806) hư hại nặng (1 tháp pháo bị phá hủy), phải kéo về Philippin để sửa chữa, tàu khu trục USS Oklahoma City (CL-91) bị hư hại radar. Để gỡ gạc thể diện, Hoa Kỳ tuyên bố trong trận này hải quân Hoa Kỳ đã đánh đắm hai tàu phóng lôi, USS Sterett (CG-31) bắn hạ một chiếc MiG-17. Nhưng phía Việt Nam khẳng định năm 1972, hải quân Việt Nam chỉ xuất trận tại vùng biển Cát Bà ngày 27 tháng 8 (sau trận này 4 tháng) và cả hai chiếc MiG-17 sau khi ném bom đều trở về an toàn.

Ngoài ra, Không quân Nhân dân Việt Nam còn có 2 chiến công khác liên quan đến máy bay Antonov An-2 trong một phi vụ cường kích:
 Ngày 7/3/1966, biên đội 2 chiếc An-2 của Trung đoàn 919, tổ số 1 mang số hiệu 670 gồm Phan Như Cẩn - Lái chính, Phạm Thanh Tâm - Lái phụ, Trần Sỹ Tiêu - Thông tin trên không và Loan Thế Minh - thợ máy. Tổ thứ 2 trên chiếc máy bay số hiệu 666 gồm các phi công Ngoan, Thoan, Kiều Oa, Bừng. 23h47, 2 máy bay vào khu vực chiến đấu. Ở độ cao 300 mét, lái chính Phan Như Cẩn phát hiện 3 tàu tuần tra của Mỹ, họ quyết đánh chiếc thứ 3 chạy sau. Cách tàu địch 300 mét, chiếc An-2 nổ súng khiến chiếc tàu Mỹ bốc cháy. Sau khi đánh chìm tàu biệt kích Mỹ, do bị thương vì trúng đạn súng máy từ tàu Mỹ, chiếc An-2 mang số hiệu 670 của Không quân Nhân dân Việt Nam phải hạ cánh khẩn cấp xuống bờ biển Sầm Sơn và được đưa về xưởng sửa chữa.
 Tháng 8/1966, Mỹ bắt đầu lắp đặt hệ thống dẫn đường vô tuyến hàng không chiến thuật (TACAN). Trạm đài nằm tại đỉnh núi Pa Thí (Mỹ gọi là căn cứ điểm cao 85-Lima Site 85), ở độ cao khoảng 1.700m, phía đông bắc có những vách đá nhiều bậc trơn trượt gần như thẳng đứng, sâu khoảng 600m. Năm 1967, Pa Thí được nâng cấp với hệ thống radar AN/TSQ-81. Xung quanh căn cứ bố phòng bảo vệ chặt chẽ với 1.000 lính người Hmong do sĩ quan CIA chỉ huy. 11h43 ngày 12/1/1968 biên đội AN-2 xuất kích từ sân bay Gia Lâm hướng về phía Hòa Bình. Sau nửa tiếng, sở chỉ huy trung đoàn và đài bổ trợ ngừng liên lạc với biên đội để giữ bí mật. Theo phương án đã định, biên đội trưởng Phan Như Cẩn dẫn đội bay theo hướng được vạch sẵn trên bản đồ Gia Lâm – Hòa Bình – Mai Châu – Sốp Hào – Mường Hàm – Mường Út – Pa Thí. Khi tới Sốp Hào, biên đội bắt liên lạc với đài trinh sát Cẩm Thủy (đặt gần Pa Thí) và được thông báo tình hình mục tiêu, thời tiết khu vực. Cả biên đội tiếp tục tiến vào mục tiêu ở độ cao thấp, qua Mường Hàm, Mường Út rồi lên độ cao 2.200m. Lúc này, cả biên đội đã nhìn thấy rõ mục tiêu. Ngay sau đó, chiếc An-2 số hiệu 664 do Phan Như Cẩn đưa mục tiêu vào vòng ngắm phóng một loạt 32 quả đạn rocket. Nối đuôi 664 là 3 An-2 còn lại đồng loạt công kích. Toàn bộ trạm radar dẫn đường địch rung chuyển, khói lửa trùm lên toàn căn cứ. Sau khi hoàn tất nhiệm vụ, toàn biên đội thoát ly trở về. Tuy nhiên, do không thông thuộc địa hình, thời tiết nhiều mây, trên đường về hai máy bay An-2 số hiệu 664 và 665 sau khi ra khỏi một khe núi đã đâm vào nhau. Cả hai tổ bay đã tử trận, trong đó có người chỉ huy biên đội dạn dày kinh nghiệm Phan Như Cẩn – sau này được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Trận đánh được đánh giá là khá thành công khi 12 lính Mỹ cùng 42 lính Hmong và lính của Vàng Pao bị tiêu diệt, trạm ra đa bị phá hủy hoàn toàn.

Trong chiến dịch Hồ Chí Minh, sau khi tiêu diệt vùng chiến thuật 1 và 2, Quân đội nhân dân Việt Nam có chiếm được 5 máy bay ném bom hạng nhẹ A-37 Dragonfly, ngay sau đó, Không quân Nhân dân Việt Nam đã cử phi công Nguyễn Thành Trung - một điệp viên của Quân giải phóng trong hàng ngũ không lực Việt Nam Cộng hòa ra Đà Nẵng huấn luyện 4 phi công lái MiG-17 chuyển sang máy bay A-37 cùng một phi công Việt Nam Cộng hòa chấp nhận hợp tác mang tên Trần Văn On nhằm thành lập Phi đội Quyết Thắng ném bom Sân bay Tân Sân Nhất, trở thành Cánh quân thứ 6 trong chiến dịch Hồ Chí Minh. 10h30 ngày 27/4/1975, vận tải Antonov An-24 đưa toàn bộ phi công từ Đà Nẵng vào hạ cánh tại Phù Cát. Chiếc A-37 tại Đà Nẵng được đồng chí Vượng – On điều khiển bay hạ cánh lúc 12h. Chiều cùng ngày hai phi công Sanh – On lần lượt bay thử cả năm chiếc A-37. Kết quả 1 chiếc bị hỏng động cơ. Như vậy, tại Phù Cát ta tập hợp đủ phi đội 5 A-37. 15h ngày 27 thang 4 năm 1975 toàn bộ phi công, sĩ quan tập trung để Tư lệnh Lê Văn Tri giao nhiệm vụ, đội hình phi đội thành lập gồm: Nguyễn Văn Lục – chỉ huy phi đội Quyết Thắng (số 1), Nguyễn Thành Trung – dẫn đường (số 2), số 3 Từ Để, số 4 Hoàng Mai Vượng – Trần Văn On và số 5 trung úy Hán Văn Quảng. 16h ngày 28 tháng 4, phi đội Quyết Thắng cất cánh hướng thẳng đến Tân Sân Nhất và ném bom phá hủy nhiều máy bay đang đỗ cùng đài quan sát của sân bay. Toàn phi đội hạ cánh lúc 18h05 phút cùng ngày và đã thực hiện chiến dịch thành công mỹ mãn.

Từ năm 1975 đến nay cùng quá trình hiện đại hóa

Sau chiến tranh, Không quân Nhân dân Việt Nam thu được một lượng lớn máy bay ném bom hạng nhẹ A-37, máy bay tiêm kích-bom F-5E, A-1 cùng trực thăng tấn công UH-1C/D. Trong Chiến dịch Phản công Biên giới Tây Nam, các phi vụ cường kích ngày càng được thực hiện nhiều nhằm tấn công các cánh quân của Khmer đỏ và tàn quân của chúng sau năm 1979. Từ đây năm 1975, do nhiệm vụ ném bom ngày càng cần thiết đặc biệt ở biên giới tây nam, các đơn vị không quân tiêm kích-bom chuyên nhiệm được thành lập chủ yếu tại Sư đoàn Không quân 370 như Trung đoàn Tiêm kích 937, Trung đoàn Tiêm kích 935 và Trung đoàn Trực thăng 917 mà vốn nhận được là các máy bay của Không lực Việt Nam Cộng hòa.

Đầu thập niên 70, Liên Xô có viện trợ cho Việt Nam một số máy bay tiêm kích-bom Sukhoi Su-7 nhưng số lượng khá ít và chỉ một thời gian sau chúng đã ngừng hoạt động. Năm 1979, Liên Xô tiếp tục viện trợ thêm một lượng lớn máy bay cường kích Sukhoi Su-22M. Ngày 25 tháng 2 năm 1979, Trung đoàn Không quân tiêm kích 929 được thành lập, với nòng cốt các bộ, phi công từ các trung đoàn 935, 937 chuyển sang.

Ngoài ra vào tháng 1/1980, phi đội Mil Mi-24 đầu tiên được thành lập. Được điều động sang Campuchia từ năm 1984, Mi-24A hiệp đồng với các đơn vị UH-1, Mil Mi-8 yểm trợ hỏa lực cho bộ binh truy quét tàn quân Khmer Đỏ. Mi-24A hiện đang ở trạng thái niêm cất nhưng vẫn trực chiến trong thành phần Không quân Nhân dân Việt Nam.

Sau khi các máy bay cường kích của chế độ cũ bị ngừng hoạt động do không có linh kiện thay thế, Việt Nam bắt đầu nhận thêm máy bay cường kích Su-22 từ khối Đông Âu. Su-22 là chiến đấu cơ phản lực đầu tiên của không quân Việt Nam bay ra được tới quần đảo Trường Sa. Sáng ngày 10/2/1988, phi công Vũ Xuân Cương đã thành công chuyến bay nhiệm vụ đầu tiên trên cường kích Su-22M (số hiệu 5815) từ Phan Rang ra tuần tiễu Trường Sa. Sau hải chiến Trường Sa, ngày 30/3/1988, Việt Nam quyết định tăng cường bay huấn luyện trên biển xa cho phi đội Su-22M nhằm nâng cao khả năng tác chiến trên biển. Ngày 14/4/1988, con tàu không số của Lữ đoàn 125 chở theo 35 lính công binh và 7 lính hải quân của đơn vị C7 - D3 (Lữ đoàn công binh E83) do Tư lệnh Vùng 4 Hải quân chỉ huy quay lại quần đảo Trường Sa. Từ 2h sáng, Hải quân Việt Nam bí mật cho xuồng nhỏ vào cắm cờ lên đảo Len Đao. Buổi sáng, phát hiện Việt Nam cắm cờ ở Len Đao, Trung Quốc cho 7 tàu chiến và nhiều xuồng nhỏ bao vây đảo. Lúc này, 7 máy bay chiến đấu Su-22M của Việt Nam bay từ đất liền ra quần đảo. Thấy máy bay chiến đấu của Việt Nam, ngay lập tức phía tàu Trung Quốc tản ra. Bộ đội Việt Nam tiếp tục xây dựng công sự và bảo vệ đảo Len Đao cho đến ngày hôm nay.

Giữa thập niên 1980, khối Đông Âu cùng Liên Xô bị sụp đổ. Tương tự như Lực lượng Không quân Tiêm kích, các đơn vị Không quân Tiêm kích-bom cũng phải mua các máy bay Su-22 cũ đã qua sử dụng từ Ba Lan và các nước Đông Âu nhằm trang bị cho mình và đương nhiên một số vụ tai nạn đã xảy ra điển hình là vào ngày 9 tháng 8 năm 2006, một chiếc Su-22 khi đang bay diễn tập đã đâm thẳng vào chân núi Hòn Khô, thuộc địa bàn xã Hòa Sơn, huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận. Phi công đã nhanh chóng bung dù thoát nạn. Đây là máy bay quân sự thuộc sân bay Thành Sơn, tỉnh Ninh Thuận, đang bay diễn tập tại khu vực Láng Za Ó, thuộc địa bàn huyện Ninh Sơn thì gặp sự cố . Một trường hợp tương tự đã diễn ra nhưng người phi công không may mắn đã hy sinh vào ngày 9 tháng 6 năm 2009, một chiếc máy bay quân sự Su-22 khi đang bay luyện tập thì bất ngờ lao xuống đồi Bãi Chiêng, thôn Lạc Long II, xã Cẩm Phú, huyện miền núi Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa. Tại hiện trường, máy bay khi rơi xuống đã nát vụn và bốc cháy dữ dội, viên phi công đã thiệt mạng sau khi cố điều khiển cho chiếc máy bay đâm cách xa khu vực dân cư.

Sau những tình trạng trên, Không quân Nhân dân Việt Nam quyết định bắt đầu hiện đại hóa số Su-22 hiện có. Trong các năm từ 1996 đến 1998, Nga đã nâng cấp 32 chiếc máy bay tiêm kích bom Su-22M4 một người lái và 2 chiếc máy bay huấn luyện 2 người lái Su-22UM3. Tiếp tục những năm sau, Việt Nam mua lại nhiều máy bay Su-22 của Ba Lan và Cộng hòa Séc đã nâng cấp lên phiên bản Su-22M4/UM3.

Trong những năm 2004-2012, Không quân Việt Nam lại nhận được nhiều tiêm kích đa năng Sukhoi Su-30MK2V có khả năng vừa đảm nhiệm không chiến trên không, vừa có thể thực hiện các cuộc không kích trên biển hoặc trên mặt đất. Tuy các máy bay Su-30 đang nằm chủ yếu tại Trung đoàn Tiêm kích 935 tại Biên Hòa nhưng hiện nay một số máy bay Su-30 cũng được biên chế cho Trung đoàn Tiêm kích-bom 923 tại Thọ Xuân. Hiện nay, Việt Nam đang có kế hoạch mua thêm nhiều máy bay Sukhoi Su-30 nhằm thay thế cho các máy bay Su-22 đã lỗi thời trong nhiệm vụ cường kích.

Các đơn vị hiện nay

 Thuộc Sư đoàn Không quân 371 (Đoàn Thăng Long):
 Trung đoàn Tiêm kích 921 (Đoàn Sao Đỏ): Đóng tại Sân bay Nội Bài, Hà Nội, trang bị máy bay Sukhoi Su-22M4/UM3. Thuộc Sư đoàn 371 (Đoàn Thăng Long)
 Trung đoàn Tiêm kích-Bom 923 (Đoàn Yên Thế): Đóng tại Sân bay Sao Vàng, Thanh Hóa, trang bị máy bay Sukhoi Su-30MK2V.
 Trung đoàn Tiêm kích 927: Đóng tại Sân Bay Kép, Bắc Giang trang bị máy bay Su-30MK2V.
 Thuộc Sư đoàn Không quân 370 (Đoàn Lê Lợi):
 Trung đoàn Tiêm kích 935 (Đoàn Biên Hòa): Đóng tại Sân bay Biên Hòa, Đồng Nai, trạng bị máy bay Sukhoi Su-30MK2V.
 Trung đoàn Tiêm kích 937 (Đoàn Hậu Giang): Đóng tại Sân bay Thành Sơn, Ninh Thuận, trang bị máy bay Sukhoi SU-22M4/UM4.
 Ngoài ra còn có 2 trung đoàn không quân huấn luyện nhằm huấn luyện cho cả các phi công tiêm kích và tiêm kích-bom là Trung đoàn Huấn luyện 910 và Trung đoàn Huấn luyện 920 thuộc Trường Sĩ quan Không quân.

Trang bị
  Sukhoi Su-22M4/UM4 Máy bay tiêm kích-bom.
  Sukhoi Su-30MK2V Máy bay tiêm kích kiêm cường kích.

Chú thích

Quân chủng Phòng không - Không quân, Quân đội nhân dân Việt Nam


title: Rafael Cabral Barbosa

text:
Rafael Cabral Barbosa hay Rafael Cabral hay đơn giản là Rafael (sinh ngày 28 tháng 5 năm 1990) là một cầu thủ bóng đá người Brasil. Anh cao 1,8 m. Anh chơi ở vị trí thủ môn. Hiện anh đang chơi cho Reading.

Đội tuyển quốc gia
Rafael ra mắt đội tuyển quốc gia Brasil trong trận thắng 4–1 trước Hoa Kỳ vào ngày 30 tháng 5 năm 2012.

Anh được gọi vào đội tuyển Olympic Brasil thi đấu tại Thế vận hội Mùa hè 2012 nhưng sau đó đã bị thay thế vì chấn thương.

Tham khảo

Sinh năm 1990
Cầu thủ bóng đá nam Brasil
Thủ môn bóng đá
Nhân vật còn sống
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Brasil
Người từ Sorocaba


title: Mangystau (tỉnh)

text:
Mangistau (Kazakhstan: Маңғыстау облысы, Mañğıstaw oblısı), là một tỉnh tọa lạc ở tây nam nước cộng hòa Kazakhstan, với thủ phủ là thành phố cảng Aktau, đồng thời là thành phố lớn nhất tỉnh, có dân số được thống kê năm 2004 đạt 154.500, trong đó dân số toàn tỉnh là 373.400 người.

Địa lý
Tỉnh Mangistau nằm ở phía tây nam Kazakhstan, và bao gồm cả bán đảo Mangyshlak. Đây là tỉnh có đường bờ biển trên biển Caspi dài nhất của Kazakhstan. Nó cũng giáp với hai quốc gia láng giềng Turkmenistan (giáp tỉnh Balkan) và Uzbekistan (giáp tỉnh Qaraqalpaqstan). Ngoài ra Mangistau còn có chung đường biên giới với 2 tỉnh khác của Kazakhstan là Akmola và Atyrau. Diện tích toàn tỉnh là 165.600 km2. Các kỷ sư đã phát hiện ra dầu mỏ ở vùng đất này dưới thời Liên Xô và nhiều khu công nghiệp dầu mỏ đã được xây dựng tại đây.

Lãnh thổ của Mangystau bao gồm rất nhiều cảnh quan khác nhau và các vùng đất sa mạc: đồng bằng Caspi, cao nguyên (Usturt, Mangyshlak, Kendirli-Kayasan), núi (Aktau, Karatau)... Điểm cao nhất là núi Otpan tại 556 mét (1.824 ft). Điểm thấp nhất là Karagie, 132 mét (433 ft) dưới mực nước biển.

Khí hậu
Do lãnh thổ rộng lớn của nó, toàn tỉnh có nhiều điều kiện khí hậu. Khí hậu phía bắc Mangystau là lạnh vào mùa đông do nằm trong cao nguyên Usturt, vị trí của vùng cao nguyên chủ yếu là ở trên mực nước biển. Nhìn chung, khí hậu lục địa với mùa đông lạnh và mùa hè nhẹ. Nhiệt độ trung bình -3 °C (27 °F) vào tháng Giêng và 26 °C (79 °F) vào tháng Bảy. Lượng mưa trung bình hàng năm là 150 mm (5.9 in).

Hành chính
Toàn tỉnh được chia thành 5 huyện và 2 thành phố pAktau và Zhanaozen.

Có 3 địa phương trong tỉnh ở dạng thị xã: Aktau, Fort-Shevchenko, và Zhanaozen.

Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 1999, [[người Kazakh (50,9%) đông hơn người Nga (32,9%).
Dân số (2009): 416 500 người (2,6%)
Mật độ: 2,5 người / km ²
Cấu trúc Quốc gia: [[người Kazakh - 70,9%; người Nga - 22,9%
Diện tích: 165.600 km ² (6,1%)

Tham khảo

 ^ Official site – Climate and Geography
 ^ Official site – Province population
 ^ "Список телефонов акимов городов и районов Мангистауской области и их заместителей" (in Russian). Акимат Мангистауской области. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2012.
 ^ ru:Мангистауская область

Liên kết

Official website

Tỉnh của Kazakhstan


title: Aktau

text:
Aktau (, ), tên cũ là Shevchenko (, 1964–1991) là thành phố thủ phủ tỉnh Mangistau. Thành phố có dân số 166.962 theo điều tra năm 2009. Thành phố có cảng duy nhất của quốc gia này trên biển Caspi. Thành phố tọa lạc trên bán đảo Mangyshlak. Aktau nghĩa đen có nghĩa là "ngọn núi trắng" trong tiếng Kazakhstan, dó thành phố có các vách đá nhìn ra biển.
Aktau được biết đến với hệ thống địa chỉ độc đáo. Các đường phố của thành phố không có tên, và tất cả các địa chỉ trong Aktau bao gồm ba con số: số tiểu khu, số tòa nhà và số căn hộ. Điều này là do Aktau ban đầu được quy hoạch để làm nơi ở cho những người làm trong ngành dầu khí.

Khí hậu
Aktau có khí hậu sa mạc lạnh (phân loại khí hậu Köppen BWk) với mùa hè ấm nóng và hanh khô trong khi mùa đông lạnh giá. Lượng mưa trung bình hàng năm là 127 mm.

Thành phố kết nghĩa

  Sumqayit, Azerbaijan
  Bandar-e Anzali, Iran
  Karamay, Trung Quốc
  Changwon, Hàn Quốc
  Samsun, Thổ Nhĩ Kỳ
  Makhachkala, Nga

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Trang web chính thức

Thành phố, thị xã của Kazakhstan
Thành phố cảng châu Á
Taras Hryhorovych Shevchenko
Thành phố cảng biển Caspi
Thành phố Liên Xô


title: Vu Văn Hà

text:
Vu Văn Hà (; sinh ngày 6 tháng 8 năm 1989 tại Cáp Nhĩ Tân, Hắc Long Giang) là một người mẫu và là hoa hậu Trung Quốc. Cô đã chiến thắng cuộc thi Miss World 2012 - Hoa hậu Thế giới 2012 vào ngày 18 tháng 8 tại Nội Mông (Trung Quốc). Cô là người Trung Quốc thứ hai đoạt danh hiệu này sau Trương Tử Lâm đăng quang năm 2007 khi cuộc thi cũng tổ chức ở Trung Quốc. Vu Văn Hà là sinh viên nhạc viện và cho biết muốn trở thành một giáo viên dạy nhạc. Cô đang theo đuổi nghề người mẫu chuyên nghiệp.

Hoa hậu Thế giới Trung Quốc 2012
Vào ngày 30 tháng 6 năm 2012, Vu Văn Hà đăng quang Hoa hậu Thế giới Trung Quốc 2012 tại Resort Jinhai Lake, Bắc Kinh. Cô ngay ban đầu đã được dự đoán sẽ đăng quang cuộc thi khi không có nhiều nhan sắc thực sự nổi bật.

Hoa hậu Thế giới 2012
Ngày 18 tháng 8 năm 2012, Vu Văn Hà vượt qua hơn 100 hoa hậu từ 100 quốc gia và vùng lãnh thổ khác để chiến thắng ngôi vị Hoa hậu Thế giới năm 2012 được tổ chức tại sân vận động Trung tân Đông Thắng, thành phố Ordos, Nội Mông, Trung Quốc. Cô cũng thắng giải Hoa hậu Tài năng và lọt vào top Hoa hậu Siêu mẫu. Cô đã biểu diễn tài năng ca hát của mình bằng một bài hát dân gian Trung Quốc trên sân khấu trong trận chung kết. Cô đã trở thành Hoa hậu Thế giới thứ hai của Trung Quốc, sau Trương Tử Lâm đăng quang năm 2007. Năm 2013, cô xuất hiện tại đêm chung kết Miss World 2013 và thể hiện một ca khúc opera.

Trong thời gian tại vị Hoa hậu Thế giới, Vu Văn Hà đi đến Vương quốc Anh, Ý, Pháp, Nam Phi, Ấn Độ, Úc, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Nga, Hoa Kỳ, Haiti, Brasil và Trung Quốc.

Vào ngày 01 Tháng 4 năm 2013, Văn Hà bị trục xuất khỏi Brazil khi cô đến sân bay quốc tế Tom Jobim ở Rio de Janeiro do không có visa.

Mặc dù nhận ý kiến trái chiều về chiến thắng của mình tại Hoa hậu Thế giới nhưng cô đã lọt Top 5 Miss Grand Slam - Hoa hậu của mọi hoa hậu năm đó bởi chuyên trang sắc đẹp uy tín Global Beauties và cán đích ở vị trí thứ 2 chung cuộc.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Photo Gallery

Sinh năm 1989
Nhân vật còn sống
Người mẫu Trung Quốc
Người Cáp Nhĩ Tân
Người Hắc Long Giang
Nữ diễn viên Trung Quốc
Nghệ sĩ Trung Quốc sinh năm 1989
Người Trung Quốc
Họ Vu


title: Karaganda (tỉnh)

text:
Karaganda (Kazakhstan Қарағанды облысы, Qarağandı oblısy), là tỉnh có diện tích lớn nhất nước cộng hòa Kazakhstan, tọa lạc gần như trung tâm quốc gia này. Với thủ phủ là thành phố Karaganda (Karaganda) với dân số 437.000 người. Dân số toàn tỉnh đạt 1,375,000.

Lịch sử
Karaganda được biết đến dưới thới Liên bang Xô Viết là nơi khai thác than quan trọng và có nhiều trại cải tạo, tập trung lao động cưỡng bức. Sau chiến tranh thế giới thứ II, Joseph Stalin, lãnh đạo của Liên Xô, đã ra lệnh đưa nhiều người Đức bị trục xuất đến khu vực này.

Địa lý
Với diện tích 428.000 km2, Karaganda trở thành tỉnh có diện tích lớn nhất của Kazakhstan. Tuy nó không có biên giới quốc tế trên bộ với bất cứ quốc gia lân cận nào của Kazakhstan, nhưng gần như nó tiếp giáp với hầu hết các tỉnh còn lại của nước cộng hòa này: tỉnh Akmola tiếp giáp về phía Bắc, tỉnh Pavlodar tiếp giáp về phía Đông Bắc; Đông Kazakhstan về phía Đông, tỉnh Almaty về phía Đông Nam, tỉnh Zhambyl và Nam Kazakhstan về phía Nam; và Kyzylorda về phía Tây Nam. Sông Ishim (Esil), một nhánh của sông Irtysh, bắt nguồn từ Karaganda.

Cả khu vực tỉnh Karaganda là một vùng đất khá bằng phẳng và khổ cằn. Vường quốc gia Karkaraly với diện tích 90.300 ha nằm trên địa bàn của tỉnh. Vường quốc gia này cùng với núi Kyzylarai, với vẻ đẹp tự nhiên, xanh tươi được ví như một óc đảo giữa vùng đất khô cằn là những điểm tham quan lịch sử nổi tiếng.

Nhân khẩu
46,9% dân số là người Nga và 32,6% là người Kazakh. Các dân tộc thiểu số là Ukraina (7,2%) và Đức (3,1%).

Hành chính
Toàn tỉnh được chia thành 9 huyện và thành phố, thị xã với các đô thị lớn như (Karaganda, Balkhash, Karazhal, Priozersk, Saran, Satpayev, Shakhtinsk Temirtau, và Zhezkazgan).

Thành phố kết nghĩa
  Ulsan, Hàn Quốc (2010)

Liên kết
Regional administration website
 Karaganda Province Chamber of Commerce and Industry
 Karaganda Province Customs

Tham khảo

 ^ a b Official site - General Information
 ^ All-Biz Ltd. Карагандинская область
 ^ ru:Карагандинская область
 ^ "Карта области" (in Russian). Информационный портал Акимата Карагандинской области. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2012.

Tỉnh của Kazakhstan


title: Hawker Horsley

text:
Hawker Horsley là một loại máy bay ném bom hai tầng cánh của Anh trong thập niên 1920. Nó là máy bay làm bằng gỗ cuối cùng do Hawker Aircraft chế tạo, trang bị cho Không quân Hoàng gia Anh làm máy bay ném bom ban ngày và máy bay ném bom ngư lôi giai đoạn 1926-1935. Ngoài ra nó còn được xuất khẩu sang Hy Lạp và Đan Mạch.

Quốc gia sử dụng

 Marinens Flyvevæsen

 Không quân Hy Lạp
 Không quân Hải quân Hy Lạp

 Không quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật (Horsley II)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Jarrett, Philip. "By Day and By Night: Hawker Horsley part 1". Aeroplane Monthly, Volume 21 No 10, Issue 246, October 1993. pp. 32–40.
 Mason, Francis K. Hawker Aircraft since 1920. London:Putnam, Third edition, 1991. ISBN 0-85177-839-9.
 Mason, Francis K. The British Bomber since 1912. London:Putnam, 1994. ISBN 0-85177-861-5.
 Thetford, Owen."By Day and By Night: Hawker Horsley part 2". Aeroplane Monthly, Volume 21 No 11, Issue 246, November 1993. pp. 24–30.

Liên kết ngoài
 A history of Greek military equipment (1821-today): Hawker Horsley MkII
 British Aircraft of WWII ngày 8 tháng 2 năm 2007

Máy bay quân sự Anh thập niên 1920
Horsley
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Vách tế bào thứ cấp

text:
Vách tế bào thứ cấp là một cấu trúc được tìm thấy trong nhiều tế bào thực vật, nằm giữa vách tế bào sơ cấp và màng tế bào. Vách tế bào thứ cấp được hình thành sau khi việc xây dựng vách tế bào sơ cấp hoàn tất, đó cũng là lúc tế bào thực vật ngừng sinh trưởng.

Thành phần chủ yếu của vách tế bào thứ cấp là Xenluloza, tuy nhiên nó cũng bao hàm nhiều loại polisaccarit, lignin, và glycoprotein. Đôi khi vách tế bào thứ cấp hợp thành từ ba lớp riêng biệt - S1, S2 and S3 -trong đó, hệ thống vi sợi xenluloza ở mỗi lớp được sắp xếp theo các hướng hoàn toàn khác so với hai lớp còn lại. Hiện nay, chưa có protein cấu trúc hay enzym nào được tìm thấy ở vách tế bào thứ cấp.

Thành phần cấu tạo của vách tế bào thứ cấp có nhiều điểm khác biệt so với vách tế bào sơ cấp. Ví dụ như, vách thứ cấp chứa đựng xylan, trong khi tỉ lệ xyloglucan và xenluloza ở vách sơ cấp cao hơn vách thứ cấp. Pectin cũng có thể vắng mặt ở vách thứ cấp và hiện nay thì chưa tìm ra sự có mặt của enzyme và protein cấu trúc tại vách này.

Trong vách thứ cấp, các mạng vi sợi xenluloza cung cấp sức bền cơ học cho vách, còn hàm lượng lignin cao giúp cho vách thứ cấp không thấm nước và có kết cấu "thô nhám" nhìn bên ngoài. Có thể hình dung vách tế bào thứ cấp nư bê tông cốt thép trong đó lignin là phần "bê tông" còn hệ thống mạng xenluloza là "cốt thép".

Đồng thời, hàm lượng lignin cao cũng giúp vách tế bào thứ cấp ngăn chặn được sự xâm nhập của mầm bệnh theo hai phương pháp: do lignin không thấm nước, các enzyme thủy phân sẽ ít có cơ hội thấm qua vách tế bào, khiến các mầm bệnh sẽ không "ăn" được vách tế bào và đứng trước nguy cơ "chết đói" cao hơn.

Tại các lỗ nối thông giữa các vách tế bào sơ cấp với nhau, vách tế bào thứ cấp thường "vắng mặt", tạo ra một khoảng không tại đây.

Vách tế bào thứ cấp chiếm tỉ lệ rất lớn trong gỗ và giúp thực vật chống chịu trước tác động của trong lực.

Một số vách tế bào thứ cấp có vai trò tích trữ chất dinh dưỡng, thí dụ như các vách thứ cấp tại các lá mầm và nội nhũ. Các vách này chứa rất ít xenluloza và bao hàm chủ yếu các loại polisaccarit khác.

Chú thích

Thực vật học
Giải phẫu tế bào


title: Hawker Hind

text:
Hawker Hind là một loại máy bay ném bom hạng nhẹ trang bị cho Không quân Hoàng gia Anh, do hãng Hawker Aircraft chế tạo. Nó được phát triển từ mẫu máy bay ném bom ban ngày Hawker Hart.

Biến thể
Hind Mk I
Máy bay ném bom hạng nhẹ hai chỗ cho RAF, lắp động cơ 477 kW (640 hp) Rolls-Royce Kestrel.
Hind cho Afghantan
Tương tự như Hind Mk I, 4 chiếc lắp động cơ Rolls-Royce Kestrel V, 4 chiếc khác lắp động cơ Kestrel UDR; tổng cộng 8 chiếc cho Afghanistan.
Hind cho Latvia
Máy bay huấn luyện 2 chỗ, lắp động cơ Bristol Mercury IX; 3 chiếc cho Latvia.
Hind cho Ba Tư
Phiên bản sửa đổi của Hind Mk I, lắp động cơ Bristol Mercury VIII; 35 chiếc.
Hind cho Bồ Đào Nha
Tương tự như Hind Mk I, gồm 2 chiếc ném bom, 2 chiếc huấn luyện.
Hind cho Thụy Sĩ
Máy bay liên lạc không vũ trang 2 chỗ, 1 chiếc.
Hind cho Nam Tư
Phiên bản sửa đổi của Hind Mk I, 2 chiếc lắp động cơ Rolls-Royce Kestrel XVI, 1 chiếc lắp động cơ Gnome-Rhone Mistral.

Quốc gia sử dụng

Không quân Afghan

Không quân Hoàng gia Canada

Không quân Đế chế Iran

Quân đoàn Không quân Ireland

Không quân Latvia

Không quân Hoàng gia New Zealand

Không quân Bồ Đào Nha

Không quân Nam Phi

Không quân Thụy Sĩ

Không quân Hoàng gia

Không quân Hoàng gia Nam Tư

Tính năng kỹ chiến thuật (Hind)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Crawford, Alex. Hawker Hart Family. Redbourn, Hertfordshire, UK: Mushroom Model Publications Ltd., 2008. ISBN 83-89450-62-3.
 Mason, Francis K. The British Bomber Since 1914. London: Putnam Aeronautical Books, 1994. ISBN 0-85177-861-5.
 Mason, Francis K. Hawker Aircraft since 1920. London: Putnam, Third revised edition 1991, first edition 1961. ISBN 0-85177-839-9.

Liên kết ngoài

 Hawker Hind
 British Aircraft of world War II: Hawker Hind
 The Hawker Hind in Canada

Máy bay quân sự Anh thập niên 1930
Hind
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay huấn luyện
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Heinkel He 45

text:
Heinkel He 45 là một loại máy bay ném bom hạng nhẹ do Đức sản xuất vào đầu thập niên 1930. He 45 là một loại máy bay hai tầng cánh thông thường, hai chỗ và có buồng lái mở. Được phát triển song song với He 46, He 46 xuất hiện năm 1931, nó là máy bay đa dụng và được dùng chủ yếu làm máy bay huấn luyện, ngoài ra Không quân Đức còn dùng nó làm máy bay trinh sát và ném bom hạng nhẹ. Tổng cộng có 512 chiếc He 45 được chê tạo, bao gồm He 45 do các hãng Gotha, Focke-Wulf và BFW chế tạo theo giấy phép.

Biến thể
He 45a
He 45b
He 45c
He 45A
He 45A-1
He 45A-2
He 45B
He 45B-1
He 45B-2
He 45C
He 45D
He 61

Quốc gia sử dụng

Không quân Bulgary

Luftwaffe

Không quân Hoàng gia Hungary
 Nhà nước Tây Ban Nha
Không quân Tây Ban Nha

Tính năng kỹ chiến thuật (He 45C)

Xem thêm

Tham khảo

Máy bay quân sự Đức thập niên 1930
He 045
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay huấn luyện
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Karagandy

text:
Karagandy (), phổ biến hơn với tên tiếng Nga Karaganda là thành phố tỉnh lỵ tỉnh Karagandy. Dân số theo điều tra ngày 1 tháng 1 năm 2010 là 471.800 người, là thành phố đông dân thứ tư tại Kazakhstan sau Almaty (Alma-Ata), Astana và Shymkent..
Trong những năm 1940, có đến 70% dân số của thành phố là người dân tộc Đức. Hầu hết người Đức là cộng đồng Đức Volga Xô viết bị trục xuất sang Siberia và Kazakhstan theo lệnh của Stalin khi Hitler xâm lược Đông Ba Lan bị nhập vào Liên Xô và một phần Liên Xô trong năm 1941. Cho đến những năm 1950, nhiều người trong số những người bị trục xuất làm việc trong các trại lao động, đơn giản chỉ vì họ là người gốc Đức.

Dân số của Karaganda giảm 14% 1989-1999 sau Liên Xô tan rã; nó đã từng là thành phố lớn thứ hai của Kazakhstan sau Almaty. Một trăm ngàn người kể từ đó đã di cư sang Đức. Ngoài ra còn có một sự tập trung của dân tộc Ba Lan trong thành phố.

Đây là thành phố quê hương của anh hùng Kazakhstan trong thế chiến II Nurken Abdirov. Một bức tượng tôn vinh Abdirov tọa lạc tại trung tâm của thành phố.

Địa lý

Khí hậu
Karagandy có khí hậu lục địa ẩm (phân loại khí hậu Köppen Dfb) với mùa hè ấm áp trong khi mùa đông rất lạnh. Lượng mưa khá thấp trong suốt cả năm và rơi nhiều hơn vào mùa hè. Nhiệt độ thấp nhất từng được ghi nhận tại đây là  trong khi nhiệt độ cao kỷ lục là .

Thành phố kết nghĩa

  Songpa-gu, Hàn Quốc (từ năm 1994)
  Kamjanske, Ukraina
  Arak, Iran (từ năm 2008)

Xem thêm

 Karlag
 Karagandy (tỉnh)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thành phố, thị xã của Kazakhstan
Thành phố Trung Á


title: Whistle (bài hát)

text:
"Whistle" là bài hát của rapper người Mỹ Flo Rida trích từ album phòng thu thứ tư của anh, Wild Ones (2012). Ca khúc được phát hành vào ngày 24 tháng 4 năm 2012, là đĩa đơn thứ 3 trích từ album. "Whistle" được sáng tác bởi Flo Rida, David Glass, Marcus Killian, Justin Franks, Breyan Isaac và Antonio Mobley, phần sản xuất được DJ Frank E và Glass chịu trách nhiệm. Lời bài hát khêu gợi về tình dục, và điều này được Florida xác nhận trong một cuộc phỏng vấn.

"Whistle" là một bài hát pop rap đệm guitar xen lẫn tiếng huýt sáo. Khi phát hành đĩa đơn, ca khúc đã nhận được nhiều ý kiến đánh giá về cả hai phía lẫn lộn. Nhìn chung các nhà phê bình khen ngợi giai điệu pop của ca khúc, chỉ ra rằng bài hát có thể trở thành một hit khác của Florida nhờ vào đoạn hook dễ nghe, bắt tai. Tuy nhiên, một vài nhà phê bình đưa ra những lời nhận xét tiêu cực cho lời bài hát, cho rằng nó chỉ là lối nói trại mờ nhạt và dễ đoán về việc quan hệ tình dục bằng miệng, gọi đây là "bài hát nhạy cảm chưa từng có". "Whistle" đã đạt được nhiều thành công về mặt thương mại, đứng đầu nhiều bảng xếp hạng tại các quốc gia và nằm trong top ten của nhiều nước khác nhau. Tại Hoa Kỳ, ca khúc đạt vị trí số một trong bảng xếp hạng Billboard Hot 100, trở thành hit quán quân thứ ba của Flo Rida và gần đây nhất kể từ đĩa đơn "Right Round" năm 2009.

Video âm nhạc đi kèm được chỉ đạo thực hiện bởi Marc Klasfeld và được phát hành vào ngày 24 tháng 5 năm 2012. Video được quay tại Acapulco, México và sử dụng việc cắt cảnh tại nhiều nơi. Toàn bộ cảnh quay hầu như đều là hình ảnh của Florida và một vài cô gái trên bãi biển. Sau khi phát hành, video nhận được nhiều nhận xét tích cực từ giới phê bình, họ cho rằng video gắn kết hoàn hảo với ca khúc. Flo Rida cũng đã quảng bá ca khúc bằng việc trình diễn tại chung kết cuộc thi tài năng The Voice.

Danh sách ca khúc
Tải kĩ thuật số
"Whistle" – 3:45

Đĩa đơn CD
"Whistle" – 3:48
"Wild Ones" (Alex Guesta remix) – 6:59

Danh sách thực hiện
Danh sách này được lấy từ phần ghi chú từ album Wild Ones.
Flo Rida – nhạc sĩ
David Glass – nhạc sĩ, nhà sản xuất, thu âm
Marcus Killian – nhạc sĩ
Adam Privitera - người huýt sáo
DJ Frank E – nhạc sĩ, nhà sản xuất
Breyan Isaac – nhạc sĩ
Antonio Mobley – nhạc sĩ
Trent Mazur - nhạc công guitar, keyboards
Mike Freesh - nhạc công Bass, Drums
JP "The Specialist" Negrete – nhà thu âm
Manny Marroquin – phối khí
Chris Galland – trợ lý phối khí
Delbert Bowers – trợ lý phối khí
Chris Gehringer – tổng chỉ đạo

Bảng xếp hạng và doanh số chứng nhận

Xếp hạng tuần

Lượng tiêu thụ

Xếp hạng cuối năm

Lịch sử phát hành

Liên kết mở rộng
 (VEVO)

Tham khảo

Bài hát của Flo Rida
Đĩa đơn năm 2012
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân tại Canada
Đĩa đơn quán quân tại Ireland
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn quán quân tại Na Uy
Đĩa đơn quán quân tại Thụy Điển
Đĩa đơn quán quân tại Thụy Sĩ
Đĩa đơn quán quân tại Úc
Đĩa đơn quán quân tại Ba Lan
R&B ballad
Bài hát về tình dục
Bài hát năm 2011
Đĩa đơn quán quân tại Israel
Đĩa đơn của Atlantic Records
Đĩa đơn quán quân UK R&B Singles Chart
Bài hát viết bởi DJ Frank E


title: Heinkel He 50

text:
Heinkel He 50 là một loại máy bay ném bom bổ nhào của Đức trong Chiến tranh thế giới II, ban đầu nó được thiết kế cho Hải quân Đế quốc Nhật Bản.

Biến thể
He 50aW
He 50aL
He 50b
He 50A
He 50L
He 66aCh
He 66bCh
Aichi D1A1
Aichi D1A2

Quốc gia sử dụng
 1 mẫu thử He 50b
 12 chiếc He 66aCh, 12 chiếc He 66bCh
 60 chiếc He 50A

Không quân Tây Ban Nha

Tính năng kỹ chiến thuật (He 50A)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Donald, D., ed. Warplanes of the Luftwaffe: Combat Aircraft of Hitler’s Luftwaffe, 1933–1945. London: Aerospace Publishing, 2001. ISBN 18805888102 .
 Eden, Paul and Soph Moeng, eds. The Complete Encyclopedia of World Aircraft. London: Amber Books Ltd., 2002. ISBN 0-7607-3432-1.
 Kay, A.L. and J.R. Smith. German Aircraft of World War II. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press, 2002. ISBN 1-55750-010-X.

Liên kết ngoài
 Heinkel He 50
 WRG - Luftwaffe Resource Group - Heinkel He 50

He 050
Máy bay quân sự Đức thập niên 1930
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom bổ nhào
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Henschel Hs 123

text:
Henschel Hs 123 là một loại máy bay ném bom bổ nhào/chi viện trực tiếp hai tầng cánh của Không quân Đức trong Nội chiến Tây Ban Nha và giai đoạn đầu của Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

 Luftwaffe
 Ejército del Aire (Không quân Tây Ban Nha

Tính năng kỹ chiến thuật (Hs 123A-1)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Eden, Paul and Soph Moeng, eds. The Complete Encyclopedia of World Aircraft. London: Amber Books Ltd., 2002. ISBN 0-7607-3432-1.
 Fitzsimmons, Bernard, ed. "Hs 123, Henschel." The Illustrated Encyclopedia of 20th Century Weapons and Warfare. New York: Columbia House, 1967.
 Franco, Lucas Molina. Henschel HS 123 (Perfiles Aeronáuticos 2: La Máquina y la Historia) (in Spanish with English captions). Valladolid, Spain: Quiron Ediciones, 2006. ISBN 84-87314-61-9.
 Green, William. Warplanes of the Second World War, Volume Nine: Bombers. London: Macdonald & Co. (Publishers) Ltd., 1968 (fourth impression 1972). ISBN 0-356-01491-6.
 Green, William. Warplanes of the Third Reich. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1970 (fourth impression 1979). ISBN 0-356-02382-6.
 Gunston, Bill. An Illustrated Guide to German, Italian and Japanese Fighters of World War II: Major Fighters and Attack Aircraft of the Axis Powers. New York: Arco Publishing Inc., 1980. ISBN 0-668-05093-4.
 Gunston, Bill. The Encyclodepia of the Worlds Combat aircraft'''. New York: Chartwell Books, Inc., 1976.
 Gunston, Bill and Tony Wood. Hitler's Luftwaffe. London: Salamander Books Ltd., 1977. ISBN 0-86101-005-1.
 Höfling, Rudolf. Henschel Hs 123: Die Geschichte eines legendären Schlachtflugzeuges (Flugzeug Profile 42) (in German). Stengelheim, Germany: Unitec Medienvertrieb, 2004.
 Ledwoch, Janusz. Henschel Hs 123 (Wydawnictwo Militaria 4) (in Polish with English captions. Warszawa, Poland: Wydawnictwo Militaria, 1995. ISBN 83-86209-30-5.
 "Legacy of Udet...The Henschel HS 123". Air International, Vol. 15, No 2, August 1978, pp. 72–79. Bromley, UK: Fine Scroll.
 Shepherd, Christopher. German Aircraft of World War II with Colour Photographs. Edinburgh: Sidgwick & Jackson Ltd., 1975. ISBN 0-283-98179-2.
 Smith J. R. and Anthony Kay. German Aircraft of the Second World War. London: Putnam & Company Ltd., 1972. ISBN 0-370-00024-2.
 Taylor, John W. R. "Henschel Hs 123." Combat Aircraft of the World from 1909 to the present. New York: G.P. Putnam's Sons, 1969. ISBN 0-425-03633-2.
 Weal, John. "Eastern Front Schlachtflieger." Wings of Fame, Vol. 7. London: Aerospace Publishing Ltd., 1997. ISBN 1-880588-23-4.
 Winchester, Jim. "Henschel Hs 123." Aircraft of World War II: The Aviation Factfile.'' Kent, UK: Grange Books plc, 2004. ISBN 1-84013-639-1.

Liên kết ngoài

 Luftwaffe Resource Center: Henschel Hs 123
 Henschel Hs 123

Hs 123
Máy bay quân sự Đức thập niên 1930
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom bổ nhào
Máy bay cường kích
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Henschel Hs 129

text:
Henschel Hs 129 là một loại máy bay cường kích của không quân Đức (Luftwaffe) trong Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

Luftwaffe

Không quân Hungary

Không quân Romania

Tính năng kỹ chiến thuật (Hs 129 B-2)

Xem thêm

Liên kết ngoài
 German WW II manual for Hs 129B-3's Bordkanone BK 7,5 cannon installation

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Bernád, Dénes. Henschel Hs 129 in Action (Aircraft Number 176). Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, Inc., 2001. ISBN 0-89747-428-7.
 Bernád, Dénes. Henschel Hs 129 (Military Aircraft in Detail). Hinckley, UK: Midland publishing Ltd., 2006. ISBN 1-85780-238-1.
 Chorążykiewicz, Przemysław. Henschel Hs 129. Sandomierz, Poland/Redbourn, UK: Mushroom Model Publications, 2008. ISBN 83-89450-46-3.
 Green, William. Warplanes of the Third Reich. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1970 (fourth impression 1979). ISBN 0-356-02382-6.
 "Henschel Hs 129...der geflügelte Büchsenöffner". Air International, December 1980, Vol 19 No 6. pp. 277–283, 303–304. ISSN 0306-5634.
 Kempski, Benedykt. Samolot szturmowy Henschel Hs 129 (Typy Broni i Uzbrojenia No.214) (in Polish). Warszawa, Poland: 2004. ISBN 83-11-10010-1.
 Pegg, Martin; Creek, Eddie; Tullis, Thomas A. and Bentley: Hs 129: Panzerjäger! (Classic series, No. 2) West Sussex, UK: Classic Publications, 1997. ISBN 0-9526867-1-6.
 Smith, J.Richard. The Henschel Hs 129 (Aircraft in Profile No.69). Leatherhead, Surrey, UK: Profile Publications Ltd., 1966.
 Smith, J.Richard and Kay, Anthony. German Aircraft of the Second World War. London: Putnam & Company Ltd., 1972 (third impression 1978). ISBN 0-370-00024-2.
 Stachura, Petr; Bernád, Dénes and Haladej, Dan. Henschel Hs 129 (in Czech). Prague, Czech Republic: MBI, 1993 (second edition 1996 bilingual Czech/English). ISBN 80-901263-4-0.
 Wood, Tony and Gunston, Bill. Hitler's Luftwaffe: A pictorial history and technical encyclopedia of Hitler's air power in World War II. London: Salamander Books Ltd., 1977. ISBN 0-86101-005-1.

Máy bay quân sự Đức thập niên 1930
129
Máy bay chiến đấu
Máy bay cường kích
Máy bay cánh dưới
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cường kích Đức


title: Trận Friedland

text:
{{Infobox military conflict
| conflict = Trận Friedland
| partof = cuộc Chiến tranh Liên minh thứ tư
| image =
| caption = Napoléon tại trận Friedland (1807). Trong tranh, Hoàng đế đang ra huấn lệnh cho tướng Nicolas Oudinot. Giữa họ là tướng Etienne de Nansouty và đằng sau Napoléon, ở bên phải ông là Thống chế Michel Ney, Công tước Elchingen.
| campaign = 'Napoléon trong trận Friedland, vẽ bởi Horace Vernet (Galerie des Batailles, Cung điện Versailles)
| date = 14 tháng 6 năm 1807
| place = Friedland, Vương quốc Phổ
| result = Thắng lợi quyết định của Quân đội Pháp, buộc Nga hoàng phải ký kết Hiệp ước Tilsit.
| combatant1 =  Đế chế Pháp
| combatant2 =  Đế quốc Nga
| commander1 =  Napoléon Bonaparte   Jean Lannes
| commander2 =  L. L. Bennigsen
| strength1 = 66.000–80.000 quân 118 hỏa pháo
| strength2 = 60.000–84.000 quân 120 hỏa pháo
| casualties1 = Nguồn 1: 8.000 quân tử trận và bị thương  Nguồn 2: 1.400 quân tử trận và 10.000 quân bị thương
| casualties2 = 18.000–40.000 quân tử trận, bị thương và bị bắt
| campaignbox =
}}

Trận Friedland là một trận đánh ở Đông Phổ trong cuộc Chiến tranh Liên minh thứ tư (một phần của những cuộc chiến tranh của Napoléon), diễn ra vào ngày 14 tháng 6 năm 1807. Trong trận chiến này, quân đội Đế chế Pháp do Hoàng đế Napoléon Bonaparte chỉ huy đã giành thắng lợi quyết định trước quân đội Đế quốc Nga do Bá tước L. L. Bennigsen chỉ huy.George C. Kohn, Dictionary of Wars Dù là một trong những chiến thắng đắt giá và khó nhọc nhất của Napoléon, trận Friedland đã buộc Nga hoàng Aleksandr I phải ký kết Hiệp ước Tilsit với Hoàng đế Pháp vào tháng 7 năm 1807, chấm dứt cuộc chiến tranh giữa Pháp với Nga và Phổ. Diễn ra trong kỷ niệm lần thứ 7 ngày Napoléon thắng trận Marengo, trận Friedland đã trở thành một thắng lợi toàn diện hơn hẳn trận Marengo, và bất chấp sự chiến đấu kiên cường của quân Nga, nguyên nhân thắng lợi của Napoléon được xem là do Bennigsen đã phân rẽ lực lượng của mình và hình thành thế trận dựa lưng vào sông Alle. Ngoài ra, trận Friedland cũng thể hiện khả năng làm chủ tình hình của Napoléon, cũng như sự biến đổi các chiến thuật của ông để giành lợi thế.

Sau trận Eylau (1807), Napoléon phát động chiến dịch tấn công tiêu diệt quân đội Nga của Bennigsen. Quân đội của ông khi ấy gặp nhiều khó khăn nên một thắng lợi quyết định là rất quan trọng đối với ông., Ông đã cử một số đơn vị tới bờ trái sông Alle tại Đông Phổ để truy tìm căn cứ của quân Nga tại Königsberg. Vào ngày 13 tháng 6 năm 1807, một đội kỵ binh Pháp dưới quyền tướng Jean Lannes đã tiếp cận với lực lượng kỵ binh Nga gần thị trấn Friedland. Quân của Bennigsen đã vượt sông về hướng Friedland và tin chắc rằng quân chủ lực của Napoléon hãy còn xa. Hay tin từ Lannes, Napoléon khẳng định rằng quân chủ lực của Nga đang đóng ở Friedland và ra lệnh cho quân đội mình tập trung tại đây. Khi cuộc chiến bùng nổ, quân của Lannes đã cố gắng cầm cự với quân số áp đảo của quân Nga, trước khi ông gặp bất lợiSteven Englund, Napoleon: A Political Life, trang 292 và phải cầu viện Napoléon vốn đang ở Eylau. Hoàng đế Pháp đã nhanh chóng ứng chiến và viện binh đã khiến cho quân Pháp nắm giữ ưu thế về quân số. Kế hoạch của Napoléon tuy giản đơn nhưng đã giành được thắng lợi vang dội: quân Pháp đánh tan quân Nga dựa lưng vào sông và đẩy lùi đối phương vào Friedland. Tại đây, quân đội Nga đã kháng cự rất quyết liệtGregory Fremont-Barnes, Napoleon Bonaparte: The background, strategies, tactics and battlefield experiences of the greatest commanders of history, trang 28 trước cuộc tấn công của địch thủ vào trung quân và cánh trái của họ. Khi màn đêm buông xuống, cuộc tàn sát chấm dứt và quân Pháp đã đánh đuổi quân Nga qua sông. Tàn quân Nga thiêu rụi Friedland nhưng điều này càng gây rắc rối cho họ do các cầu nhỏ tại đây cũng đều bị cháy rụi. Quân Nga về phía Bắc cũng đã từng cố gắng phản kích nhưng không thành công.

Trong khi thiệt hại của quân Pháp là không đáng kể, quân Nga bị thiệt hại nặng nề (trong số đó có những binh sĩ bị chôn sống  hoặc chết đuối khi phải rút chạy qua sông Alle). Quân đội của Bennigsen đã trở nên rệu rã sau thất bại của mình. Napoléon I đã mất 2 tiếng đồng hồ để đánh bại quân Nga, và xóa đi bất lợi mà ông vướng phải trong trận Eylau. Được xem là một trong những thắng lợi lớn nhất của ông (mà bản thân ông cũng đánh giá cao),1807, Friedland chiến thắng đẫm máu của quân đội Pháp tại Friedland đã khiến cho Nga hoàng Aleksandr I tiến hành đàm phán với Napoléon và từ bỏ đồng minh của mình là Phổ.Spencer C. Tucker, Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict, trang 289 Không những là thành công của ông trong chiến lược tiêu hao sinh lực địch, trận Friedland là trận đánh đầu tiên mà phần lớn quân đội của ông không phải là người Pháp. Chiến dịch đến đây coi như là chấm dứt. Sau khi chiếm giữ Tilsitz, Napoléon đã chấp nhận lời cầu hòa của người Nga và Hiệp ước Tilsitz vào tháng 7 năm 1807 đã trở thành đỉnh cao của chế độ Napoléon. Ông đã trở thành bá chủ của châu Âu lục địa, trong khi Hệ thống phong tỏa Lục địa'' của ông đã được lan truyền đến Nga.

Chú thích

Các trận đánh trong chiến tranh Napoléon
Trận đánh liên quan tới Nga
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh trong Chiến tranh Liên minh thứ tư
Đông Phổ
Pháp năm 1807
Xung đột năm 1807


title: Type 039A (lớp tàu ngầm)

text:
Tàu ngầm Hình 039A (tiếng Trung:039A型潜水艦, 039A Hình Tiềm Thủy Hạm), NATO gọi loại tàu ngầm này là lớp Nguyên, là loại tàu ngầm chạy bằng điện-diesel do hải quân Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc chế tạo. Đây là loại tàu ngầm thiết kế dựa trên tàu ngầm Hình 039. Hình 039A được thiết kế để thay thế các loại tàu ngầm Đề án 633 và Hình 035 Minh vốn là xương sống trong lực lượng hải quân Trung Quốc.

Thiết kế
Tàu có bốn cánh ngang để phục vụ cho việc lặn với một trục chân vịt. Thiết kế của tàu chịu ảnh hưởng rất nhiều từ tàu ngầm lớp Kilo với thân tàu hình giọt nước cùng một tháp điều khiển lớn và lớp vỏ kép chịu lực. Tàu có một khoang giảm xóc để giảm tiếng ồn khi hoạt động. Và vỏ tàu được bọc bằng một lớp cao su để hấp thụ sóng âm giảm khả năng bị phát hiện.

Hệ thống vũ khí
Tàu có 6 ống phóng ngư lôi 533 mm có thể phóng các loại ngư lôi nội địa hoặc các ngư lôi của Nga. Ngoài ra Hình 039A cũng được tin là có thể phóng tên lửa chống tàu YJ-8X (C-80X) loại tên lửa dẫn đường chủ động bằng ra đa và quán tính. Hoặc loại tên lửa đang phát triển CY-1 dù có rất ít thông tin về loại tên lửa này.

Hệ thống dò tìm
Trung Quốc đã nhập khẩu hệ thống sóng âm Thales TSM 2233 ELEDONE / DSUV-22 và Thales TSM 2255 / DUUX-5 từ Pháp trong những năm 1980 và đầu những năm 1990. Cũng như các hệ thống sóng âm MG-519 MOUSE ROAR, MGK-500 SHARK GILL của Nga khi mua các tàu ngầm lớp Kilo. Vì thế hệ thống sóng âm của Hình 039A có thể là một trong các loại hệ thống sóng âm này hoặc một hệ thống sóng âm được phát triển dựa trên chúng.

Hình 039A cũng có thể được trang bị một ra đa để dò tìm tương tự như MRK-50 SNOOP TRAY của Furuno giống như trên Hình 039.

Chú thích

Liên kết ngoài
 http://www.sinodefence.com/navy/sub/yuan.asp SinoDefence - Yuan
 http://www.globalsecurity.org/military/world/china/yuan.htm
 http://www.janes.com/defence/news/jni/jni040824_1_n.shtml  "New submarine picture presents Chinese puzzle
Tàu ngầm Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
Lớp tàu ngầm


title: Let It Roll (bài hát của Flo Rida)

text:
"Let It Roll" là một ca khúc của nam ca sĩ nhạc hip hop người Mỹ Flo Rida trích từ album phòng thu thứ tư của anh, Wild Ones (2012). Ca khúc được chọn làm đĩa đơn thứ tư của album và được phát hành vào ngày 19 tháng 6 năm 2012 tại Mỹ. "Let It Roll" được sáng tác bởi Earl King, Mike Caren, Raphael Judrin, Pierre-Antoine Melki, Tramar Dillard, Axel Hedfors, Breyan Isaac, Antonio Mobley và được sản xuất bởi soFLY & Nius và Axwell. Phần 2 của ca khúc còn có sự góp giọng của nam rapper Lil Wayne.

Danh sách ca khúc

Video âm nhạc
Flo Rida đã đề cập trong một cuộc phỏng vấn gần đây rằng anh sẽ quay một video cho "Let It Roll", để tỏ lòng tôn kính tới Jimi Hendrix, Sammy Davis Jr, Ray Charles và Freddie King.

Danh sách thực hiện
Hát chính – Flo Rida
Sản xuất – soFLY & Nius, Axwell
Sáng tác – Earl King, Mike Caren, Raphael Judrin, Pierre-Antoine Melki, Tramar Dillard, Axel Hedfors, Breyan Isaac, Antonio Mobley
Hãng đĩa: Poe Boy, Atlantic
 Góp giọng - Lil Wayne (chỉ ở Pt. 2)

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2012
Bài hát của Flo Rida
Bài hát năm 2011
Đĩa đơn năm 2013
Đĩa đơn của Atlantic Records


title: Good Feeling (EP)

text:
Good Feeling là một đĩa mở rộng của nam rapper người Mỹ Flo Rida. EP bao gồm nhiều hit lớn của anh và chỉ phát hành duy nhất ở Úc để quảng bá cho tour diễn của anh ở đây.

Danh sách ca khúc
EP trên iTunes
 "Good Feeling"
 "Wild Ones" (hợp tác với Sia)
 "Club Can't Handle Me (hợp tác với David Guetta)
 "Turn Around (5, 4, 3, 2, 1)"
 "Who Dat Girl" (hợp tác với Akon)
 "Low" (hợp tác với T-Pain)
 "Good Feeling" (Carl Tricks remix)
 "Good Feeling" (Jaywalker remix)

Xếp hạng

Tham khảo

Album của Flo Rida
EP năm 2012
Album sản xuất bởi Benny Blanco
Album sản xuất bởi Dr. Luke


title: Pavlodar (tỉnh)

text:
Pavlodar (Kazakhstan: Павлодар облысы, Pavlodar oblısı), là một tỉnh của nước cộng hòa Kazakhstan, với thủ phủ là thành phố Pavlodar, đồng thời là thành phố lớn nhất tỉnh với dân số 300.200 dân, toàn tỉnh có dân số 744.860 người. Pavlodar có đường biên giới chung với vùng Altai, tỉnh Novosibirsk và tỉnh Omsk của Nga ở phía Bắc, ngoài ra nó còn giáp với 4 tỉnh khác của Kazakhstan: Akmola (phía tây), Đông Kazakhstan (ở phía nam-đông), Bắc Kazakhstan (ở phía bắc-tây), và Karagandy (phía nam). Nhiều người Ukraine di cư đến Pavlodar dưới thời chiến dịch Nikita Khrushchev's Virgin Lands, của Liên Xô. Sông Irtysh chảy từ dãy núi Altay ở Trung Quốc trên đường đến Nga có chảy qua Pavlodar. Vườn quốc gia Bayanaul nằm trên địa bàn tỉnh trong phạm vi 100 km của Ekibastuz.

Thành phố lớn và các làng
 Pavlodar
 Ekibastuz
 Aqsu
 Shcherbakty

Nhân khẩu (2007)
Tỉnh Pavlodar là một địa bàn đa chủng tộc cư trú ở Kazakhstan:
 Người Kazakh - 46,15%
 Người Nga - 38,26%
 Người Ukraina - 6,39%
 Người Đức - 3,21%
 Người Tatar - 2,07%
 Người Belarus - 0,86%
 Người Moldovans - 0,39%
 Người Ingushes - 0,25%
 Người Chechnya - 0,25%
 Người Azeris - 0,25%
 Người Bashkirs - 0,20%
 Dân tộc khác - 1,75%.

Theo cuộc điều tra dân số 2009, người Kazakhs chiếm 47,7%.

Liên kết
Official regional website

Tham khảo

 ^ a b c Pavlodar Province Statistics
 ^ All-Biz Ltd. Павлодарская область

Tỉnh của Kazakhstan


title: Shone

text:
"Shone" là đĩa đơn quảng bá đầu tiên trích từ album phòng thu thứ hai của Flo Rida, R.O.O.T.S.. Ca khúc có sự góp giọng của Pleasure P và được sản xuất bởi Jim Jonsin, Dre & Vidal.

Video âm nhạc
Video âm nhạc cho ca khúc được đăng tải trên MySpace Video vào 23 tháng 2 năm 2009.

Xếp hạng
"Shone" đạt được vị trí thứ 57 tại bảng xếp hạng Hot 100, và vị trí thứ 81 tại bảng xếp hạng Hot R&B/Hip-Hop Songs. Ngoài ra ca khúc còn đạt vị trí thứ 38 tại Canadian Hot 100.

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2009
Bài hát của Flo Rida
Bài hát năm 2009
Đĩa đơn của Atlantic Records


title: Kyzylorda (tỉnh)

text:
Kyzylorda (Kazakhstan: Қызылорда облысы, Qızılorda oblısı; Nga: Кызылординская область, Kyzylordinskaya Oblast), là một tỉnh của nước cộng hòa Kazakhstan, thủ phủ là thành phố Kyzylorda với dân số 157.400 người trên 590.000 là dân số của toàn tỉnh. Các khu dân cư quan trọng khác gồm có Aral, Qazaly, (Kazalinsk) và Baikonur của Nga quản lý. Kyzylorda tiếp giáp với quốc gia láng giềng Uzbekistan về phía nam (giáp các tỉnh Qaraqalpaqstan và Navoiy), ngoài ra còn có đường biên giới chung với 3 tỉnh của Kazakhstan: Aktobe tỉnh (phía tây), Karagandy tỉnh (phía bắc) và tỉnh Nam Kazakhstan (phía đông). Sông Syr Darya, chảy từ dãy núi Thiên Sơn ra biển Biển Aral, có chảy qua Kyzylorda. Tổng diện tích toàn tỉnh là 226.000 km2.

Hành chính
Toàn tỉnh được chia thành 7 huyện và thành phố Kyzylorda.
 Aral, with the administrative center in the town of Aral;
 Karmakshy, trung tâm hành chính Zhosaly;
 Kazaly, trung tâm hành chính Ayteke Bi;
 Shieli, trung tâm hành chính Shieli;
 Syrdariya, trung tâm hành chính Terenozek;
 Zhalagash, trung tâm hành chính Zhalagash;
 Zhanakorgan, trung tâm hành chính Zhanakorgan.
Kyzylorda có 3 địa phương là thị xã: Aral, Kazaly, và Kyzylorda trong đó Baikonur nằm trong địa bàn của tỉnh nhưng đang nằm trong hợp đồng cho Nga thủ, đến năm 2050 mới hết hợp đồng.

Liên kết
Official regional administration website

Tham khảo

 ^ "City, region akims". The official portal of akimat of Kyzylorda region. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2012.
 ^ "Население Республики Казахстан" (in Russian). Департамент социальной и демографической статистики. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2012.

Tỉnh của Kazakhstan


title: Syrdariya

text:
Syrdariya (Kazakhstan: Сырдария ауданы) là một huyện của tỉnh Kyzylorda ở miền nam Kazakhstan. Trung tâm hành chính của huyện là thị xã Terenozek. Dân số: 38.085 (kết quả điều tra dân số 2009); 39.100 kết quả Tổng điều tra dân số 1999).

Tham khảo

 ^ www.geonames.de Subdivisions of Kazakhstan in local languages
 ^ a b "Население Республики Казахстан" (in Russian). Департамент социальной и демографической статистики. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2012.

Tỉnh Kyzylorda


title: Pavlodar

text:
Pavlodar là thành phố tỉnh lỵ tỉnh Pavlodar. Thành phố có dân số 300.000 người theo điều tra dân số năm 2009. Thành phố có cự ly 350 km về phía thủ đô AAtna và 400 km về phía tây nam thành phố Nga Omsk. thành phố có dân cư chủ yếu là người Kazakh và người Nga và cộng đồng khá đông người Ukraina và người Tatar. Thành phố có sân bay Pavlodar.

Tham khảo

Thành phố, thị xã của Kazakhstan


title: IYiYi

text:
"iYiYi" là đĩa đơn đầu tiên của nam ca sĩ người Úc Cody Simpson. Ca khúc được sáng tác bởi Colby O'Donis, Bei Maejor, Flo Rida và được sản xuất bởi DJ Frank E. Và đây cũng là đĩa đơn đầu tiên trích từ album đầu tay của cậu, 4 U, với sự góp giọng của nam rapper Flo Rida. "iYiYi" được phát hành trên toàn thế giới vào 1 tháng 6 năm 2010.

Biểu diễn
Simpson có biểu diễn ca khúc tại Lễ trao giải 2010 Australian Kids' Choice Awards ở phần kết thúc.

Video âm nhạc
Video âm nhạc cho "iYiYi" được phát hành vào 30 tháng 6 năm 2010. Video được quay tại quê nhà của Simpson, Gold Coast, Queensland, Úc.

Danh sách ca khúc
Đĩa đơn đặc biệt
 "iYiYi" (hợp tác với Flo Rida)
 "iYiYi"
 "Summertime"

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Đĩa đơn năm 2010
Bài hát của Cody Simpson
Bài hát của Flo Rida
Đĩa đơn đầu tay
Đĩa đơn của Atlantic Records

Bài hát năm 2010


title: Trận hồ Prespa

text:
Trận hồ Prespa là trận đánh quan trọng nhất vào năm 1917 của Mặt trận Balkan trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Đây là chiến dịch tấn công vào hồ Prespa của quân đồng minh Pháp - Serbia do tướng Maurice Sarrail chỉ huy, theo đó liên quan sẽ tiến công dọc theo một chiến tuyến từ Monastir. Tuy nhiên, trước sức kháng cự mạnh mẽ của quân đội Đế quốc Đức và Bulgaria, cuộc tiến công của liên quân Pháp - Serbia đã thất bại, buộc họ phải triệt thoái về khởi điểm của mình tại Monastir với thiệt hại không nhỏ.

Bối cảnh lịch sử
Hồ Prespa ở phía Bắc Salonika đã trở thành trọng tâm của một chiến dịch tấn công của khối Hiệp Ước nhằm buộc Đế quốc Đức phải chuyển bớt nguồn lực của mình ra khỏi Chiến dịch Nivelle trên Mặt trận phía Tây. Nhiệm vụ phát động các chiến dịch tấn công nhằm phân rẽ binh lực của khối Liên minh Trung tâm đã được giao cho các tướng lĩnh phe Hiệp Ước là Maurice Sarrail của Pháp và George Milnie của Anh. Sarrail đã lập kế hoạch với nội dung lặp lại chiến dịch tấn công của phe Hiệp Ước vào Serbia hồi năm ngoái.

Vào tháng 1 năm 1917, Sarrail được tăng viện them 4 sư đoàn. Quân số chính thức của ông là 6 vạn người, tuy nhiên do dịch bệnh lây lan và nhu cầu phòng thủ Salonika nên Pháp và Serbia chỉ còn 10 vạn quân có thể dùng được trong các chiến dịch tấn công của mình. Họ sẽ phải đương đầu với quân đội Đức và Bulgaria với quân số lớn hơn đôi chút. Liên quân Đức - Bulgaria đã được phòng ngự chặt chẽ trên vùng đất cao. Thời tiết khi ấy tương đối lạnh, và các trận bão tuyết đã gây khó khăn cho liên lạc và cơ động trong chiến dịch tấn công của phe Hiệp Ước.

Diễn biến trận đánh
Vào ngày 11 tháng 3 năm 1917, Sarrail khơi mào các chiến dịch tấn công. Ông chuyển quân về hướng Bắc đến một khu vực giữa Monastir và hồ Prespa về hướng Tây. Mặc dù cuộc tấn công yểm trợ của Minie tại hồ đã bắt đầu trong ngày hôm sau, các cuộc tấn công của phe Hiệp Ước vào trung tâm của chiến tuyến đã không nổ ra theo dự kiến.

Không quân Đức đã hỗ trợ đắc lực cho quân phòng thủ Đức - Bulgaria bằng việc cung cấp cho họ thông tin về các dự định của Sarrail. Quân Đức đã có thể nhanh chóng tăng viện cho các khu vực bị đe dọa và kìm chân địch thủ, khiến cho phe Hiệp Ước chỉ chiếm được vài trăm yard đất. Vào ngày 19 tháng 3 năm 1915, người Đức phát động một cuộc phản công thọc sâu vào cánh quân Pháp - Serbia ở hướng Tây, buộc Sarrail phải từ bỏ mọi lãnh thổ mà mình chiếm được. Tiếp theo đó, quân đội phe Hiệp Ước đã bắt đầu triệt thoái để tập kết lại, và vào ngày 22 tháng 3 năm 1915 họ đã trở về điểm xuất phát của mình tại Monastir. Cuộc phòng ngự mạnh mẽ của quân Đức và quân Bulgaria đã giành thắng lợi và gây thiệt hại nặng nề cho đối phương: quân đội phe Hiệp Ước đã bị thiệt hại khoảng 14.000 người trong chiến đấu và do bị bệnh.

Sau trận đánh
Các cuộc tấn công của quân đội Anh tại khu vực Doiran đã tiếp diễn vào cuối tháng 4 năm 1917, và giao tranh lại diễn ra trong tháng 5 năm ấy. Quân Anh đã bị đẩy lùi. Sau cùng, Sarrail đã chấm dứt mọi chiến dịch tấn công, và tình hình mặt trận Salonika trở nên tương đối tĩnh lặng cho tới mùa thu năm 1918.

Chú thích

Tham khảo
 Spencer Tucker, World War I: A - D., Tập 1, ABC-CLIO, 2005. ISBN 1-85109-420-2.
 Tony Jaques, Dictionary of Battles and Sieges: F-O, Greenwood Publishing Group, 2007. ISBN 0-313-33538-9.

Các trận đánh trong đệ nhất thế chiến
Trận đánh liên quan tới Đức
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Bulgaria
Trận đánh liên quan tới Serbia
Xung đột năm 1917


title: HMS Erin

text:
HMS Erin là một thiết giáp hạm dreadnought của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc; nguyên được hãng đóng tàu Anh Vickers chế tạo theo đơn đặt hàng của chính phủ Ottoman (nay là Thổ Nhĩ Kỳ), và sẽ đưa vào phục vụ cùng Hải quân Ottoman dưới tên gọi Reshadieh. Đế quốc Ottoman dự định sở hữu một thiết giáp hạm ít nhất phải tương đương với mọi con tàu khác đang có hoặc đang được đóng. Thiết kế của nó về căn bản dựa trên kiểu King George V, nhưng có một số đặc tính của chiếc Iron Duke thuộc lớp tiếp theo. Khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất nổ ra vào năm 1914, con tàu đã gần hoàn tất; và theo lệnh của Winston Churchill, Bộ trưởng Hải quân Anh vào lúc đó, con tàu bị Hải quân Hoàng gia Anh trưng dụng.

Erin hoạt động cùng Hạm đội Grand trong suốt cuộc chiến, chỉ tham gia tác chiến duy nhất một lần trong trận Jutland vào năm 1916. Sau chiến tranh, nó được đưa về lực lượng dự bị vào năm 1919; rồi do những giới hạn chạy đua vũ trang của Hiệp ước Hải quân Washington, Erin bị bán để tháo dỡ vào ngày 19 tháng 12 năm 1922.

Thiết kế và chế tạo

Bối cảnh
Erin thoạt tiên được Đế quốc Ottoman đặt hàng dưới tên gọi Reshad, nhưng được đổi tên thành Reshadieh trong khi đang được chế tạo. Nó được đặt lườn tại xưởng tàu Vickers vào ngày 6 tháng 12 năm 1911, hạ thủy vào ngày 3 tháng 9 năm 1913 và hoàn tất vào tháng 8 năm 1914. Chiếc thiết giáp hạm mới bị trưng dụng vào hoạt động cùng Hải quân Hoàng gia Anh vào ngày 22 tháng 8 năm 1914 và được đổi tên thành Erin. Người ta cho rằng việc Anh chiếm hữu hai thiết giáp hạm Reshadieh và Sultan Osman (đổi tên thành Agincourt) là động lực thúc đẩy Đế quốc Ottoman tham chiến theo phe Liên minh Trung tâm; nhưng điều này bị tranh cãi khi Ottoman và Đế quốc Đức đã thỏa thuận ngầm việc liên minh vào ngày 2 tháng 8. Một nỗ lực từ phía Anh nhằm đền bồi cho Ottoman những thiệt hại do bị mất hai thiết giáp hạm đã bị Ottoman bỏ qua.

Các đặc tính chung
Thiết kế của nó gần giống như của kiểu King George V, nhưng có một số cải tiến. Thiết giáp hạm Anh vào lúc đó phải nằm trong giới hạn tuyệt đối về mạn thuyền và tầm nước do Bộ Hải quân Anh quy định để tương thích với những ụ nổi đang sẵn có. Erin được đóng với mạn thuyền rộng hơn và chiều dài ngắn hơn so với King George V khiến nó ổn định hơn, cho phép trang bị một dàn pháo hạng hai mạnh hơn và bố trí tháp pháo "Q" cao hơn một sàn tàu. Nó chỉ có một cột ăn-ten ba chân trước, nơi bố trí hệ thống điều khiển hỏa lực, và được đặt trước ống khói trước; chân cột ăn-ten choãi ra trước thay vì ra phía sau theo cách thông thường, cho phép các xuồng trên tàu hoạt động từ các sào căng ra từ cột này thay vì cột buồm chính. Do cách bố trí cột ăn-ten đặc biệt, phòng hải đồ không thể bố trí như một phần của tháp chỉ huy, nhưng như một cấu trúc độc lập đặt chung quanh bệ cột ăn-ten.

Nó được chế tạo với mũi tàu dạng lưỡi cày, một thiết kế cắt ngọt qua nước vốn sẽ giúp nước ít tràn lên sàn trước khi biển động. Hai ống khói được đặt sát với nhau hơn so với các chiếc dreadnought Anh trước đó, và dáng vẽ của dàn pháo hạng hai rất đặc trưng kéo dài từ tháp pháo "B" đến tháp pháo "X".

Vũ khí
Dàn pháo chính Erin bao gồm mười khẩu pháo /45 caliber Mark VI bố trí trên năm tháp pháo nòng đôi, tất cả được bố trí dọc theo trục giữa con tàu. Tháp pháo "A" được đặt trên sàn trước với góc bắn không bị che khuất bởi mũi tàu khoảng 300°; tháp pháo "B" được đặt một sàn cao hơn, bắn thượng tầng bên trên tháp pháo "A" với góc bắn tương đương. Tháp pháo "Q" đặt giữa ống khói sau và cấu trúc thượng tầng phía sau, ngang mức sàn tàu trước vốn cao hơn một tầng so với tháp pháo tương trên những chiếc lớp King George V và Iron Duke. Góc bắn của tháp pháo này là 300° về phía đuôi khi nâng tối đa; nhưng ở góc nâng thấp hơn, cấu trúc thượng tầng phía sau làm giới hạn góc bắn còn 120° cho cả hai bên mạn. Tháp pháo "Y" được đặt trên sàn sau, thấp hơn một tầng so với sàn tàu trước và góc bắn không bị che khuất bởi đuôi tàu là 300°. Tháp pháo "X" được đặt ngay trước tháp pháo "Y" và bắn thượng tầng bên trên nó với góc bắn tương đương. Mỗi khẩu pháo mang theo 80 quả đạn pháo.

Dàn pháo hạng hai của nó mạnh mẽ hơn so với những thiết giáp hạm Anh đương thời hoặc trước đó, bao gồm mười sáu khẩu pháo /50 calibre Mark XVI, sắp xếp tám khẩu mỗi bên mạn trên sàn tàu chính kéo dài từ tháp pháo "B" đến tháp pháo "X", tất cả đều   cao  bên trên mực nước ở mớn nước thông thường. Ba khẩu trước mũi có góc bắn từ thẳng ra trước cho đến 40° ra phía sau; hai khẩu giữa tàu có góc bắn từ 65° phía trước đến 65° phía sau; và góc bắn ba khẩu phía sau từ 40° ra trước cho đến thẳng ra phía sau. Ba khẩu trước mũi có xu hướng bị ướt nước khi biển động. Số đạn mang theo mỗi khẩu pháo là 150 quả đạn pháo.

Ngoài ra, con tàu còn mang ba khẩu pháo  (12-pounder) bố trí cao trên cấu trúc thượng tầng; bốn ống phóng ngư lôi  gồm hai ống mỗi bên mạn và mang theo tổng cộng 10 quả ngư lôi. Đến năm 1917, hai khẩu  phòng không được bổ sung trên cấu trúc thượng tầng phía sau, và đến năm 1918 các bệ cất cánh dành cho máy bay được trang bị thêm trên các tháp pháo "B" và "Q".

Vỏ giáp
Đai giáp chính ở mực nước dày , kéo dài từ điểm ngang với trục tháp pháo "A" đến tháp pháo "Y". Nó mở rộng xuống độ sâu  bên dưới mực nước ở mớn nước thông thường. Bên trên đai giáp chính là một đai giáp hẹp dày , và bên trên là một đai giáp khác dày  mở rộng cho đến sàn tàu trên. Cả hai lớp ván này kéo dài suốt chiều dài đai giáp chính. Phần đai giáp chính phía trước tháp pháo "A" tiếp tục với độ dày  và chiếm khoảng một phần ba chiều dài đến mũi tàu, tiếp nối thêm bởi lớp giáp dày  thêm khoảng 1/3 chiều dài nữa; phần còn lại của mũi tàu không được bọc thép. Phía sau đai giáp chính, một phần mở rộng dày  kéo dài 1/2 chiều dài đến đuôi tàu, bên ngoài khoảng này không có vỏ giáp hông. Dàn pháo hạng hai được bảo vệ bởi lớp thép dày ; một vách ngăn chống ngư lôi với độ dày  chạy suốt chiều dài của thành trì bọc thép và mở rộng từ sàn dưới cho đến đáy tàu.

Bốn lớp sàu tàu được bọc thép. Các sàn trước, sàn trên và sàn chính có lớp giáp dày  trong khi sàn giữa có độ dày  nhưng tăng lên  bên trên phòng máy và hầm đạn. Vách ngăn phía trước chạy dài từ cuối đai giáp chính ngang qua con tàu đến ngang mặt trước tháp pháo "A"; nó dày  bên trên sàn chính và  xuống đến mép dưới của sàn dưới. Vách ngăn phía sau cũng tương tự, dày  từ cuối đai giáp chính cho đến bệ tháp pháo "Y" bên trên sàn chính, và mở rộng  xuống đến mép dưới của sàn dưới.

Mặt trước của tháp pháo có lớp giáp dày , trong khi nóc tháp pháo dày  và các mặt hông dày . Lớp bọc thép của bệ tháp pháo dày  ở chỗ dày nhất, giảm còn ,  và  tùy theo sự bảo vệ có được bởi các cấu trúc được bọc giáp liền kề (sàn tàu, giáp hông hay tháp pháo lân cận). Tháp chỉ huy có các mặt phơi bày ra ngoài được bọc giáp cho đến , và  ở nơi được che chắn bởi cấu trúc cột ăn-ten trước. Toàn bộ vỏ giáp của con tàu nặng .

Hệ thống động lực
Bốn trục chân vịt được dẫn động trực tiếp từ bốn turbine hơi nước Parsons. Hơi nước cung cấp cho turbine được sản sinh từ 15 nồi hơi Babcock and Wilcox với áp lực hoạt động bình thường . Công suất được thiết kế của con tàu là , được mong đợi để có được một tốc độ tối đa . Con tàu có thể mang theo cho đến  than và  dầu đốt, cho phép có tầm hoạt động lên đến  ở tốc độ đường trường  nếu chỉ thuần túy đốt than, và lên đến  cũng ở tốc độ đường trường 10 knot nếu sử dụng hỗn hợp cả dầu lẫn than. Bán kính hoạt động như vậy thấp hơn đáng kể so với các thiết giáp hạm Anh đương thời, nhưng phù hợp cho những hoạt động tại Bắc Hải, nơi dự kiến sẽ đụng độ với Hạm đội Biển khơi Đức.

Lịch sử hoạt động

Erin gia nhập Hạm đội Grand vào ngày 5 tháng 9 năm 1914 tại căn cứ chủ yếu của hạm đội ở Scapa Flow thuộc Orkney. Nó được bố trí về Hải đội Chiến trận 4 một thời gian ngắn trước khi được chuyển sang Hải đội Chiến trận 2 vào tháng 10 năm 1914. Vào ngày 31 tháng 5 năm 1916, Erin đã có mặt trong trận Jutland, khi Hải đội Chiến trận 2 dẫn đầu hàng chiến trận chính của Anh, và Đội 1 của nó bao gồm King George V (soái hạm của Phó đô đốc Martyn Jerram), Ajax, Centurion và Erin vốn là chiếc thứ tư trong hàng chiến trận.

Nó tiếp tục ở lại cùng Hạm đội Grand trong suốt thời gian còn lại của chiến tranh, nhưng không đụng độ với đối phương lần nào khác. Đến tháng 10 năm 1919 nó được đưa về lực lượng dự bị tại Nore, và từ tháng 12 năm 1919 nó được sử dụng như một tàu thực hành tháp pháo tại xưởng tàu Chatham. Trong tháng 7 và tháng 8 năm 1920, Erin trải qua một đợt tái trang bị tại xưởng tàu Devonport. Nó được dự định giữ lại để phục vụ như một tàu huấn luyện vào năm 1921 theo những điều khoản của Hiệp ước Hải quân Washington, nhưng một thay đổi trong kế hoạch đã khiến vai trò này được giao cho chiếc Thunderer. Đến tháng 5 năm 1922 nó được đưa vào danh sách loại bỏ; và vào ngày 19 tháng 12 năm 1922, chiếc thiết giáp hạm bị bán cho hãng tháo dỡ tàu Cox and Danks, và nó bị tháo dỡ tại Queenborough vào năm 1923.

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài

 Dreadnought Project  Technical material on the weaponry and fire control for the ships
 Maritimequest HMS Erin Photo Gallery
 "Requisitioned Dreadnoughts: Sultan Osman I and Reshadieh"

Thiết giáp hạm của Hải quân Ottoman
Thiết giáp hạm độc nhất
Thiết giáp hạm của Hải quân Hoàng gia Anh
Thiết giáp hạm trong Thế Chiến I


title: Magical Mystery Tour

text:
Magical Mystery Tour là album LP và bản EP-kép của ban nhạc rock The Beatles, được sản xuất bởi George Martin. Album bao gồm các ca khúc là soundtrack của bộ phim cùng tên năm 1967. Ở Anh, album được phát hành bởi Parlophone theo ấn bản EP-kép vào ngày 8 tháng 12 năm 1967 với 6 ca khúc soundtrack. Tại Mỹ, Capitol Records phát hành album vào ngày 6 tháng 11 theo ấn bản LP với mặt B là các đĩa đơn được ban nhạc phát hành cùng năm. EP này cũng được phát hành tại Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Nam Tư, Úc và Nhật Bản.

Bản LP tại Mỹ sau này được coi là album chính thức của The Beatles khi catalogue ấn bản CD được tổng hợp vào những năm 1980. Ấn phẩm này thực tế chưa từng xuất hiện ở Mỹ cho tới trước năm 1976. Ngày 9 tháng 9 năm 2009, toàn bộ album được chỉnh âm vào phát hành dưới dạng CD. Bản soundtrack đem lại thành công lớn cho ban nhạc với vị trí số 1 tại Mỹ và được đề cử giải Grammy cho Album của năm, đối lập với những chỉ trích và thất bại toàn diện của bộ phim cùng tên.

Danh sách ca khúc

Album

EP-kép
Mặt A1: "Magical Mystery Tour", "Your Mother Should Know"
Mặt B1: "I Am the Walrus"
Mặt A2: "The Fool on the Hill", "Flying"
Mặt B2: "Blue Jay Way"

Thành phần tham gia sản xuất
 The Beatles
 John Lennon – hát, guitar nền, guitar acoustic, piano điện, mellotron, organ, clavioline, harmonica trong "The Fool on the Hill".
 Paul McCartney – hát, bass, mellotron, thu âm trong "The Fool on the Hill".
 George Harrison – hát, guitar, organ, harmonica trong "The Fool on the Hill".
 Ringo Starr – trống và định âm.

 Ê-kíp sản xuất
 Sản xuất – George Martin.
 Kỹ thuật viên âm thanh – Geoff Emerick & Ken Scott.

 Các nghệ sĩ khác
"Magical Mystery Tour" – Mal Evans và Neil Aspinall chơi định âm, David Mason, Elgar Howarth, Roy Copestake và John Wilbraham chơi trumpet.
"The Fool on the Hill" – Christoper Taylor, Richard Taylor và Jack Ellory chơi flute.
"I Am the Walrus" – Sidney Sax, Jack Rothstein, Ralph Elman, Andrew McGee, Jack Greene, Louis Stevens, John Jezzard và Jack Richards chơi violin, Lionel Ross, Eldon Fox, Brian Martin và Terry Weil chơi cello và Neill Sanders, Tony Tunstall và Morris Miller chơi kèn cor, Peggie Allen, Wendy Horan, Pat Whitmore, Jill Utting, June Day, Sylvia King, Irene King, G. Mallen, Fred Lucas, Mike Redway, John O'Neill, F. Dachtler, Allan Grant, D. Griffiths, J. Smith và J. Fraserhats hát nền.
"Hello, Goodbye" – Ken Essex, Leo Birnbaum chơi viola.
"Strawberry Fields Forever" – Mal Evans chơi định âm, Tony Fisher, Greg Bowen, Derek Watkins và Stanley Roderick chơi trumpet và John Hall, Derek Simpson, Norman Jones chơi cello.
"Penny Lane" – Ray Swinfield, P. Goody, Manny Winters và Dennis Walton chơi flute, Leon Calvert, Freddy Clayton, Bert Courtley và Duncan Campbell chơi trumpet, Dick Morgan và Mike Winfield chơi kèn cor Anh, Frank Clarke chơi contrabass và David Mason chơi piccolo.
"Baby, You're a Rich Man" – Eddie Kramer chơi thanh la.
"All You Need Is Love" – George Martin chơi piano, Mick Jagger, Keith Richards, Marianne Faithfull, Keith Moon, Eric Clapton, Pattie Boyd Harrison, Jane Asher, Mike McCartney, Maureen Starkey, Graham Nash và vợ, Gary Leeds và Hunter Davies hát nền, Sidney Sax, Patrick Halling, Eric Bowie và Jack Holmes chơi violin, Rex Morris và Don Honeywill chơi saxophone, David Mason và Stanley Woods chơi trumpet, Evan Watkins và Henry Spain chơi kèn cor, Jack Emblow chơi accordion và Brian Martin chơi cello.

Đánh giá

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài
Beatles comments on each song
Recording data and notes on mono/stereo mixes and remixes
The real Blue Jay Way

Album của The Beatles
Album năm 1967
Album quán quân Billboard 200
Album sản xuất bởi George Martin
EP năm 1967
Nhạc phim năm 1967
Album thu âm tại Abbey Road Studios
Nhạc phim truyền hình


title: Zhambyl (tỉnh)

text:
Zhambyl (Kazakhstan: Жамбыл облысы, Jambıl oblısı), là một tỉnh tọa lạc ở miền Nam nước cộng hòa Kazakhstan. Thủ phủ đồng thời là thành phố lớn nhất tỉnh là Taraz, với dân số là 335.100 dân, dân số toàn tỉnh đạt 1000,000 người. Zhambyl có chung đường biên giới phía Nam với các tỉnh Talas và Chuy của Kyrgyzstan, và rất gần Uzbekistan. Ngoài ra Zhambyl còn tiếp giáp với 3 tỉnh của Kazakhstan: Karagandy (phía bắc), tỉnh Nam Kazakhstan (phía tây) và Almaty (phía đông). Tổng diện tích là 144.200 km2. Tỉnh này giáp Hồ Balkhash ở phía đông bắc. Tên gọi của tỉnh được đặt dưới thời Liên bang Xô Viết theo tên của danh ca Jambyl Jabayev.

Nhân khẩu
Theo thống kê ước đoán dân số năm 2010, toàn tỉnh có 1,2 triệu dân, trong đó người Kazakhstan chiếm 65%.

Thành phố lớn
 Taraz
 Karatau
 Shu

Kinh tế
Ngành công nghiệp quan trọng ở Zhambyl là khai thác mỏ phosphat ở gần Karatau. Thung lũng sông Shu là nơi sản xuất nông nghiệp không chỉ quan trọng đối với tỉnh mà ca đất nước Kazakhstan, vì nơi đây có hệ thống tưới tiêu tốt nhất.

Hệ thống giao thông quan trọng ở đây dựa vào tuyến đường sắt đông - tây, từ Turksib chạy qua Taraz và Shu hướng tới Almaty, và đường bắc-nam Transkazakhstan, chạy về phía bắc từ Shu đến với Astana.

Thư viện ảnh

Liên kết
Official website

Tham khảo

 ^ a b Official site - General Information

Tỉnh của Kazakhstan


title: Tây Ngụy Phế Đế

text:
Tây Ngụy Phế Đế (西魏廢帝) (525-554), tên húy là Nguyên Khâm (元欽), là một hoàng đế của triều đại Tây Ngụy trong lịch sử Trung Quốc. Ông thậm chí còn có ít quyền lực thực tế hơn cha là Văn Đế vì Vũ Văn Thái nắm giữ quyền lực một cách áp đảo. Năm 554, ông cố gắng lập mưu giết chết Vũ Văn Thái song đã bị phát giác, Vũ Văn Thái đã phế truất rồi không lâu sau đã giết chết ông.

Trước khi lên ngôi
Nguyên Khâm sinh năm 525 và là con trai cả của Nam Dương vương Nguyên Bảo Cự, Cự là cháu nội của Hiếu Văn Đế, mẹ của ông là Ất Phất vương phi, Nguyên Bảo Cự còn một người con trai khác với Ất Phất vương phi là Nguyên Mậu (元戊). Từ khi còn là đứa trẻ, Nguyên Khâm đã là cậu bé với tư chất vô cùng thông minh, đáng yêu ai cũng yêu mến.

Khi mới 7 tuổi, cậu được cha giao cho Vũ Văn Thái đại tướng dạy bảo với hi vọng có thể trưởng thành và mạnh mẽ khi được sống và rèn luyện trong môi trường quân ngũ. Chính quãng thời gian sống cùng với đại trướng Vũ Văn Thái trong môi trường quân đội đã hun đúc tính cách anh dũng quả cảm của Nguyên Khâm.

Khoảng tết năm 535, Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế, một người em họ của Nguyên Bảo Cự bị tướng Vũ Văn Thái hạ độc sát hại do Vũ Văn Thái không chấp nhận được mối quan hệ loạn luân giữa Hiếu Vũ Đế với ba người em họ, trong đó có em gái của Nguyên Bảo Cự là Nguyên Minh Nguyệt (元明月). Vũ Văn Thái lập Nguyên Bảo Cự làm hoàng đế (tức Văn Đế). Văn Đế lập Ất Phất vương phi làm hoàng hậu, Nguyên Khâm 11 tuổi lấy danh nghĩa là con vợ cả được phong làm thái tử. Năm 538, khi cả Vũ Văn Thái và Văn Đế đang tiến hành chiến dịch chống lại Đông Ngụy, Nguyên Khâm trên danh nghĩa được giao cai quản kinh thành Trường An, song Chu Huệ Đạt (周惠達) mới là người nắm quyền trên thực tế. Khi các binh lính Đông Ngụy bị Tây Ngụy bắt trước đây hay tin về chiến thắng ban đầu của Đông Ngụy, họ đã nổi loạn bên trong Trường An cùng với Triệu Thanh Tước (趙青雀), Chu Huệ Đạt và Lý Hổ (李虎) đã buộc phải hộ tống Thái tử thoát ra khỏi Trường An. Cuối cùng, Vũ Văn Thái đã trở lại và đánh bại cuộc nổi loạn của Triệu, Văn Đế và Nguyên Khâm cùng trở về kinh thành.

Văn Đế có ít quyền lực trên thực tế, và cũng trong năm 538, để phục vụ cho ý định liên minh với Nhu Nhiên của Vũ Văn Thái, Văn Đế đã buộc phải phế truất Ất Phất Hoàng hậu và lấy con gái của Sắc Liên Đầu Binh Đậu Phạt khả hãn Uất Cửu Lư A Na Côi của Nhu Nhiên làm hoàng hậu. Năm 540, ông buộc Ất Phất Hoàng hậu phải theo Nguyên Mậu đến Tần Châu (秦州, nay gần tương ứng với Thiên Thủy, Cam Túc).

Để có thể tiếp tục nhúng tay vào triều chính lâu dài, Vũ Văn Thái đã chủ động gả con gái là Vũ Văn Vân Anh cho Nguyên Khâm. Nguyên Khâm và Vân Anh vốn là đôi bạn thanh mai trúc mã, tình cảm tâm đầu ý hợp, nay kết tình phu thê thì vô cùng hợp lý. Vũ Văn Vân Anh được lập làm thái tử phi.

Năm 542, trong cuộc tấn công của tướng Cao Hoan tại thành biên giới Ngọc Bích (玉壁, nay thuộc Vận Thành, Sơn Tây) của Tây Ngụy, Nguyên Khâm đã trấn thủ trọng thành Bồ Phản (蒲坂, cũng thuộc Vận Thành ngày nay) trong khi Vũ Văn Thái tung ra một đội quân nhằm cố gắng đuổi theo Cao Hoan khi Cao rút lui. Không rõ về trách nhiệm hay thẩm quyền thực sự của Nguyên Khiêm trong chiến dịch này.

Năm 551, Văn Đế qua đời. Nguyên Khâm lên ngôi (tức Phế Đế).

Trị vì
Phế Đế thậm chí còn có ít quyền lực thực tế hơn cha, người mà Vũ Văn Thái tôn trọng trên danh nghĩa. Ông đã có thể cải táng Ất Phất Hoàng hậu cùng với Văn Đế. Ông lập Vũ Văn Vân Anh làm hoàng hậu. Nguyên Khâm không chỉ sủng ái mình nàng Vân Anh mà còn không thực hiện chế độ tần ngự, tức hậu cung chỉ có duy nhất hoàng hậu. Điều này có thể là do tình cảm của hai người quá tốt nhưng cũng có khả năng phần lớn là do ông ta sợ uy của nhạc phụ.

Đây chính là vị hoàng đế thực hiện chế độ một vợ một chồng duy nhất trong lịch sử cổ đại Trung Quốc. Nguyên Khâm vốn là người thông minh, tài năng nên không chỉ là người chồng biết quan tâm, yêu thương hoàng hậu của mình mà cũng rất biết chăm lo việc nước. Nhưng cũng như cha mình, mọi việc trong triều đều phải chịu sự sắp đặt của nhạc phụ. Có lẽ do Vũ Văn Thái muốn phục hồi nhiều phong tục và truyền thống thời nhà Chu nên Phế Đế không sử dụng niên hiệu; đúng hơn, những năm trong triều đại của ông chỉ đơn thuần được gọi là "nguyên niên", "nhị niên",...

Năm 553, cháu trai của Vũ Văn Thái là Uất Trì Huýnh chinh phạt các châu phía tây của Lương (trước đó nằm dưới quyền kiểm soát của người tự xưng kế thừa ngai vàng triều Lương là Tiêu Kỉ) và hợp nhất chúng vào Tây Ngụy.

Cuối năm 553, viên quan Nguyên Liệt (元烈) đã âm mưu sát hại Vũ Văn Thái song sự việc bại lộ, và Vũ Văn Thái đã giết chết Nguyên Liệt. Sau đó, Phế Đế trở nên tức giận với Vũ Văn Thái và thường xuyên nói những lời chống lại ông ta. Phế Đế cũng bí mật lập mưu giết Vũ Văn Thái, bất chấp lời khuyên từ Lâm Hoài vương Nguyên Dục (元育) và Quảng Bình vương Nguyên Tán (元贊, cháu trai của Hiếu Vũ Đế) rằng âm mưu này quá nguy hiểm. Tuy nhiên, âm mưu của Phế Đế cuối cùng đã bị một con rể khác của Vũ Văn Thái phát hiện ra. Vũ Văn Thái cho rằng Nguyên Khâm là người cứng đầu, khó bảo nên tháng 2 năm đó đã phế truất rồi giam giữ Phế Đế, lập em trai ông là Nguyên Khuếch làm hoàng đế (tức Cung Đế). Sau hai tháng Phế Đế được ban rượu độc mà chết, hưởng dương 30 tuổi.Theo Bắc sử, Vũ Văn Hoàng hậu "cũng phải chết vì bà trung thành với gia đình hoàng tộc Ngụy". Sau khi Phế Đế mất, bà đau buồn quá không thiết sống, không lâu sau thì cũng theo chồng.

Tham khảo
 Bắc sử, quyển 5.
 Tư trị thông giám, các quyển 157, 158, 164, 165.

Vua nhà Tây Ngụy
Sinh năm 525
Mất năm 554
Vua nhà Bắc Ngụy
Năm sinh không rõ


title: Tây Ngụy Cung Đế

text:
Tây Ngụy Cung Đế (西魏恭帝) (537–557), tên húy là Nguyên Khuếch (元廓), sau đổi thành Thác Bạt Khuếch (拓拔廓), là hoàng đế cuối cùng của triều đại Tây Ngụy trong lịch sử Trung Quốc. Ông được lập làm hoàng đế vào năm 554 sau khi anh trai ông là Phế Đế bị tướng Vũ Văn Thái phế truất. Ông chỉ có ít quyền lực trên thực tế, và đến năm 556, sau khi Vũ Văn Thái chết, cháu trai của ông ta là Vũ Văn Hộ (宇文護) (người giám hộ cho con trai Vũ Văn Thái là Vũ Văn Giác) đã buộc Cung Đế phải nhường ngôi cho Vũ Văn Giác, chấm dứt triều Tây Ngụy và mở ra triều Bắc Chu. Cựu hoàng đế bị giết vào năm 557. Do nhà nước kế thừa khác của Bắc Ngụy là Đông Ngụy đã sụp đổ vào năm 550, Cung Đế cũng có thể được coi là hoàng đế cuối cùng của Bắc Ngụy.

Bối cảnh
Nguyên Khuếch sinh năm 537, là con trai thứ tư của Văn Đế. Danh tính của mẫu thân ông không được ghi lại trong sử sách. Năm 548, Văn Đế lập ông làm Tề vương. Tuy nhiên, sử sách không nói gì khác về các hoạt động của ông trong thời gian trị vì của phụ hoàng, trong thời kỳ đó Vũ Văn Thái nắm giữ phần lớn quyền lực. Quyền lực của Vũ Văn Thái thậm chí còn trở nên vững chắc hơn sau khi Văn Đế qua đời vào năm 551 và anh trai Nguyên Khuếch là Nguyên Khâm lên kế vị (tức Phế Đế). Trong thời gian giữ tước hiệu Tề vương, ông đã lấy con gái của tướng Nhược Can Huệ (若干惠) làm vương phi.

Năm 554, Phế Đế tức giận trước việc Vũ Văn Thái xử tử Nguyên Liệt (元烈) năm 553 nên đã âm mưu giết chết Vũ Văn Thái. Tuy nhiên, kế hoạch bị bại lộ và Vũ Văn Thái đã phế truất Phế Đế. Vũ Văn Thái lựa chọn Nguyên Khuếch làm người kế vị (tức Cung Đế). Đồng thời, Vũ Văn Thái cải họ của hoàng tộc từ Nguyên trở lại là Thác Bạt, đảo ngược sự thay đổi mà Hiếu Văn Đế ra lệnh từ năm 496.

Trị vì
Cung Đế thậm chí còn bất lực hơn phụ thân và huynh trưởng, và quyền lực vẫn nằm trong tay nhà Vũ Văn. Cung Đế lập Nhược Can vương phi làm hoàng hậu. Đến năm 554, Vũ Văn Thái hạ độc giết chết Phế Đế. Cuối năm đó, một đội quân do Vũ Văn Thái phái đi do Vu Cẩn (于謹) chỉ huy đã chiếm được kinh thành Giang Lăng (江陵, nay thuộc Kinh Châu, Hồ Bắc) của Lương, bắt giữ và xử tử Lương Nguyên Đế. Đến mùa xuân năm 555, Cung Đế phong Tiêu Sát, một cháu trai của Nguyên Đế, làm hoàng đế của Lương (tức Tuyên Đế), song Tiêu Sát không được hầu hết các bá quan văn võ Lương công nhận, thay vào đó họ công nhận Tiêu Uyển Minh (蕭淵明), một người được Bắc Tề ủng hộ, làm hoàng đế.

Đến năm 555, Vũ Văn Thái yêu cầu Hoài An vương Thác Bạt Dục (拓拔育) trình một đề xuất cho Cung Đế để giáng các thân vương xuống tước công, và Cung Đế đã phê chuẩn. Vào mùa xuân năm 556, theo ý của Vũ Văn Thái nhằm tổ chức lại cơ cấu chính quyền để tương ứng với cấu trúc của nhà Chu, triều đình được tái tổ chức thành lục bộ.

Mùa thu năm 556, khi Vũ Văn Thái đang đi kinh lý các châu miền bắc, ông ta lâm bệnh tại Khiên Đồn sơn (牽屯山, nay thuộc Cố Nguyên, Ninh Hạ). Vũ Văn Thái đã triệu cháu trai của mình là Vũ Văn Hộ đến Khiên Đồn sơn và ủy thác các công việc của đất nước cũng như các con trai của ông ta cho Vũ Văn Hộ. Vũ Văn Thái qua đời ngay sau đó, và người con trai mới 14 tuổi Vũ Văn Giác đã kế thừa tước hiệu của ông, trong khi Vũ Văn Hộ nắm quyền kiểm soát đất nước. Cung Đế sau đó buộc phải phong cho Vũ Văn Giác tước hiệu lớn hơn là Chu công.

Đến mùa xuân năm 557, Vũ Văn Hộ cho rằng Vũ Văn Giác cần danh hiệu hoàng đế để khẳng định quyền lực nên đã buộc Cung Đế phải nhường ngôi, chấm dứt triều đại Tây Ngụy và lập nên triều đại Bắc Chu.

Qua đời
Vũ Văn Giác (Hiếu Mẫn Đế) ban đầu lập Thác Bạt Khuếch làm Tống công. Tuy nhiên, chưa đầy một tháng sau khi nhường ngôi, Thác Bạt Khuếch đã bị giết chết. Vợ ông, tức Nhược Can Hoàng hậu trước đây, trở thành một ni cô.

Tham khảo

 Tấn thư
 Bắc sử
 Tư trị thông giám

Sinh năm 537
Mất năm 557
Vua nhà Tây Ngụy
Vua nhà Bắc Ngụy


title: Taraz

text:
Taraz () là thủ phủ tỉnh Zhambyl ở miền nam Kazakhstan. Nó nằm trên sông Talas, gần biên giới với Kyrgyzstan. Thành phố có dân số 406.000 người (2009) so với 330.100 người năm 1999, tăng 9% từ năm 1989, là một trong những thành phố có mức tăng dân số nhanh nhất ở quốc gia này, sau Astana và Türkistan. Tên cũ của Taraz gồm có Jambyl hay Zhambyl (tiếng Kazakh: Жамбыл / Jambıl, chi đến năm 1997), Dzhambul (, cho đến năm 1993), Mirzoyan (tiếng Nga: Мирзоян, cho đến năm 1938), Aulie-Ata (tiếng Nga: Аулие-Ата, Kazakh: Әулие-Ата / Äwlïe-Ata, tiếng Chagatai: اولياه اتا, , cho đến năm 1936) và Talas (Талас, cho đến năm 1856).

Địa lý

Khí hậu
Taraz có khí hậu bán khô hạn lạnh (phân loại khí hậu Köppen BSk) với ảnh hưởng lục địa đáng kể.

Thể thao
Thành phố có câu lạc bộ bóng đá FC Taraz hiện đang thi đấu ở Giải Ngoại hạng Kazakhstan.

Tham khảo

Thành phố, thị xã của Kazakhstan


title: Bắc Ngụy Hiến Văn Đế

text:
Bắc Ngụy Hiến Văn Đế (chữ Hán: 北魏獻文帝; 454–476), tên húy là Thác Bạt Hoằng (), là hoàng đế thứ sáu của triều đại Bắc Ngụy trong lịch sử Trung Quốc. Năm 471, ông trở thành Thái thượng hoàng nhưng vẫn tiếp tục nắm giữ quyền lực cho đến khi qua đời vào năm 476. Ông bị chính mẹ nuôi của mình là Phùng thái hậu sát hại, do ông đã xử tử một người tình của bà.

Thân thế

Thác Bạt Hoằng sinh năm 454, ông là con trai cả của Văn Thành Đế Thác Bạt Tuấn. Mẹ ông là Lý quý nhân, trước đó bị bắt trong chiến tranh và trở thành một thê thiếp của Vĩnh Xương vương Thác Bạt Nhân (拓拔仁), một người họ hàng xa của Văn Thành Đế. Thác Bạt Nhân bị xử tử năm 453 do bị buộc tội phạm pháp. Sau cái chết của Thác Bạt Nhân, Lý quý nhân bị bắt đưa vào cung, rồi trở thành phi tần của Văn Thành Đế. Năm 456, Văn Thành Đế lập Thác Bạt Hoằng làm Hoàng thái tử. Theo truyền thống của hoàng tộc Bắc Ngụy, Lý quý nhân bị ép tự vẫn.

Trì vì

Ất Phất Hồn nhiếp chính

Năm 465, Văn Thành Đế qua đời, Thái tử Hoằng kế vị năm 11 tuổi, tức Hiến Văn Đế. Hiếu Văn Đế tôn đích mẫu là Phùng hoàng hậu của Văn Thành Đế làm Hoàng thái hậu, truy phong sinh mẫu Lý quý nhân Văn Thành Nguyên hoàng hậu. Quyền lực triều đình nhanh chóng rơi vào tay viên quan Ất Phất Hồn (乙弗渾), kẻ chuyên quyền và giết hại nhiều quan viên khác bao gồm Dương Bảo Bình (楊保平), Giả Ái Nhân (賈愛仁), Trương Thiên Độ (張天度), Khâu Mục Lăng Đa Hầu (丘穆陵多侯), Thác Bạt Uất (拓拔郁), và cả tư đồ dưới thời Văn Thành Đế là Bộ Lục Cô Li (步六孤麗). Tuy nhiên, năm 466, Phùng thái hậu tiến hành chính biến, Ất Phất Hồn bị bắt và xử tử. Thái hậu chính thức lâm triều nhiếp chính.

Dưới thời Phùng thái hậu nhiếp chính

Phùng thái hậu đã nhận được sự giúp đỡ của Giả Tú (賈秀), Cao Doãn (高允), và Cao Lư (高閭) trong việc nhiếp chính. Sau đó, bà cũng đưa huynh trưởng của mình là Phùng Hi (馮熙) vào nhóm đưa ra quyết định.

Ngay sau đó, Phùng thái hậu được trao cho một cơ hội lớn mở rộng cương vực Bắc Ngụy vì vào năm 466, triều đại kình địch là Lưu Tống ở phía Nam xảy ra một cuộc đấu tranh giành quyền kế vị sau khi Hoàng đế Lưu Tử Nghiệp bị ám sát năm 465. Lưu Úc, thúc phụ của Lưu Tử Nghiệp xưng Đế ở kinh thành Kiến Khang, tức Lưu Tống Minh Đế, còn em trai của Lưu Tử Nghiệp là Tấn An vương Lưu Tử Huân (劉子勛) lại xưng đế vào đầu năm 466 tại Tầm Dương (尋陽, nay thuộc Cửu Giang, Giang Tây). Sau khi quân của Lưu Tống Minh Đế đánh bại và giết chết Lưu Tử Huân vào mùa thu năm 466, tướng Lưu Tống Tiết An Đô (薛安都), thứ sử Từ Châu (徐州, nay là bắc bộ Giang Tô và bắc bộ An Huy), là người ban đầu đã đứng về phía Lưu Tử Huân, e ngại bị Minh Đế trừng phạt, do đó ông quyết định đầu hàng Bắc Ngụy. Sau đó, thứ sử Duyện Châu (兗州, nay là tây bộ Sơn Đông) Tất Chúng Kính (畢眾敬) và thái thú quận Nhữ Nam (汝南, nay gần tương ứng với Trú Mã Điếm, Hà Nam) Thường Trân Kì (常珍奇) đã làm theo Tiết An Đô. Phùng thái hậu cử tướng Uất Trì Nguyên (尉遲元) đến tiếp nhận sự đầu hàng của các tướng Lưu Tống. Để bảo vệ khu vực phía bắc Hoài Hà, Uất Trì Nguyên sau đó đánh bại hai nỗ lực của Minh Đế nhằm tái chiếm các châu, quận này. Thái hậu cũng cử tướng Mộ Dung Bạch Diệu (慕容白曜) chiếm đánh Thanh châu (青州, nay là trung bộ và đông bộ Sơn Đông) và Ký châu (冀州, nay là tây bắc bộ Sơn Đông), là hai châu bị tách khỏi phần còn lại của Lưu Tống sau vụ đầu hàng của Tiết An Đô. Năm 469, cả hai châu đều rơi vào tay Bắc Ngụy, và tất cả các khu vực phía bắc của Hoài Hà đã trở thành lãnh thổ Bắc Ngụy.

Năm 467, thiếp của Hiến Văn Đế là Lý phu nhân, con gái của Nam quận vương Lý Huệ (李惠), cậu của Hiến Văn Đế, đã sinh cho ông Hoàng trưởng tử Thác Bạt Hoành. Phùng thái hậu đích thân nuôi dưỡng hoàng tôn nhỏ tuổi, từ đó, bà chấm dứt việc nhiếp chính và trao trả quyền lực cho Hiến Văn Đế, khi này 13 tuổi.

Sau khi nắm quyền

Với vai trò Hoàng đế, Hiến Văn Đế được mô tả là mẫn cán và áp dụng các hình phạt cũng như khen thưởng thích đáng, đặc biệt là việc thúc đẩy các quan trở nên trung thực, giáng chức những kẻ tham nhũng. Từ khi triều đại của Hiến Văn Đế bắt đầu, các quan thần Bắc Ngụy cũng được ca ngợi bởi tính trung thực. Hiến Văn Đế nghiên cứu rất nhiều về tôn giáo và triết lý, bao gồm cả Đạo giáo và Phật giáo.

Năm 469, Hiến Văn Đế lập Thác Bạt Hoành làm Thái tử. Sinh mẫu của Thái tử Hoành là Lý quý nhân cũng chết cùng năm. Hầu hết các sử gia chắc chắn rằng bà bị buộc tự vẫn theo đúng quy định của hoàng tộc Bắc Ngụy.

Năm 470, Hiến Văn Đế không vui trước việc Mộ Dung Bạch Diệu xu nịnh Ất Phất Hồn vào lúc Phất Hồn đang nhiếp chính, ông vu cáo Mộ Dung Bạch Diệu tội phản nghịch và ban chết cho ông cùng con trai là Mộ Dung Như Ý (慕容如意). Cùng năm đó xảy ra một sự kiện làm tổn hại tình mẫu tử giữa ông và Phùng thái hậu. Thái hậu thường xuyên tư thông với một viên quan tên Lý Dịch (李奕). Lý Dịch có một huynh đệ là Lý Phu (李敷). Năm 470, người bạn thân của Lý Phu là Lý Hân (李訢) bị buộc tội tham ô, Hiến Văn Đế biết rõ cáo trạng này mặc dù Lý Phu cố giữ kín các tấu chương. Ông cũng biết mối quan hệ của mẹ nuôi và Lý Dịch, mặc dù phản đối nhưng không có cách nào để chống lại. Nhân việc Lý Hân có tội, Hiến Văn Đế phán Lý Hân tội chết, đồng thời nói với Lý Hân rằng nếu ông có thể khai các tội mà Lý Phu và Lý Dịch phạm phải thì sẽ được tha. Sau một hồi do dự, Lý Hân đã khai, và một người khác là Phạm Phiêu (范標) cũng khai giống như vậy. Hiến Văn Đế dựa vào đó xử tử cả Lý Phu và Lý Dịch. Sau sự kiện này, Phùng thái hậu ôm hận với Hiến Văn Đế.

Năm 471, do hứng thú với triết lý, Hiến Văn Đế định rời khỏi ngai vàng để dành nhiều thời gian cho việc nghiên cứu. Ông có ý định truyền nôi cho thúc phụ là Kinh Triệu vương Thác Bạt Tử Thôi (拓拔子推), người được đánh giá cao bởi tất cả đại thần. Ông triệu tập quần thần để thảo luận vấn đề. Phần lớn các quan phản đối đề nghị của Hiến Văn Đế, và họ cho rằng nếu Hiến Văn Đế muốn tức vị nhường ngôi thì nên để Thái tử Hoành kế vị. Do vậy, Hiến Văn Đế làm theo, và vị Thái tử 4 tuổi Thác Bạt Hoành đã lên ngôi, trở thành Hiếu Văn Đế. Bản thân Hiến Văn Đế lấy tước hiệu là Thái thượng hoàng đế.

Trở thành Thái thượng hoàng

Tuy nhiên, với vai trò là Thái thượng hoàng, Hiến Văn Đế vẫn tiếp tục kiểm soát triều chính, và tất cả các công việc quan trọng đều phải trình lên cho ông. Ông dành nhiều thời gian cho các vấn đề luật pháp hình sự, và trong thời gian này, các vụ án nói chung được quan tâm nhiều hơn, và mặc dù việc thụ lý mất khá nhiều thời gian, song kết quả được cho là xác đáng hơn trước.

Năm 476, Phùng thái hậu vẫn ghi hận chuyện Hiến Văn Đế giết người tình của bà, nên đã sát hại ông. Hầu hết các sử gia, bao gồm cả Tư Mã Quang, cho rằng bà đã đầu độc Hiến Văn Đế, song một phiên bản khác lại chỉ ra rằng Phùng thái hậu là sát thủ, khi Hiến Văn Đế đến cung để thỉnh an bà, bà đã bắt và làm ông ngạt thở. Phùng thái hậu tiếp tục nhiếp chính cho Tiểu hoàng đế.

Gia đình

Hậu phi

 Phu nhân Lý thị, sau truy tôn Hoàng hậu
 Chiêu nghi Phong thị
 Quý nhân Hàn thị
 Quý nhân Phan thị
 Tiêu phòng Mạnh thị
 Tiêu phòng Cao thị

Con cái

 Hiếu Văn Đế Nguyên Hoành (元宏), Lý phu nhân sinh
 Hàm Dương vương Nguyên Hi (元禧), Phong chiêu nghi sinh
 Triệu quận Linh vương Nguyên Cán (元幹), Hàn quý nhân sinh
 Cao Dương Văn Mục vương Nguyên Ung (元雍), Hàn quý nhân sinh
 Quảng Lăng Huệ Vương Nguyên Vũ (元羽), Mạnh tiêu phòng sinh
 Bành Thành Vũ Tuyên vương Nguyên Hiệp (元勰), Phan quý nhân sinh
 Bắc Hải Bình Vương Nguyên Tường (元詳), Cao tiêu phòng sinh
 Thường Sơn công chúa
 Lạc Lãng công chúa
 Bành Thành công chúa
 Lạc An công chúa
 Cao Bình công chúa

Tham khảo

 Ngụy thư, quyển 6
 Bắc sử, quyển 2.

Thái thượng hoàng Trung Quốc
Vua nhà Bắc Ngụy
Sinh năm 454
Mất năm 476