title: William Somerset Maugham

text:
William Somerset Maugham (pronounced  ), (25.1.1874 – 16.12.1965) là nhà văn, kịch tác gia người Anh. Ông là một trong những nhà văn nổi tiếng, được ưa chuộng nhất trong thời đại của mình, và là tác giả được trả tiền nhuận bút cao nhất trong thập niên 1930.

Tiểu sử
Cha của Maugham là luật sư "Robert Ormond Maugham", phụ trách các vấn đề pháp lý của Đại sứ quán Anh tại Paris, Pháp. Vì luật của Pháp quy định mọi trẻ em sinh trên đất Pháp đều phải đăng ký thi hành nghĩa vụ quân sự, nên cha ông thu xếp cho ông được sinh ra trong Đại sứ quán Anh, về kỹ thuật là thuộc đất Anh. Ông nội của Maugham cũng là một luật sư trứ danh và là người đồng sáng lập English Law Society (Hội luật pháp Anh). vì thế việc anh em Maugham nối gót theo bước chân của ông nội và cha được cho là điều tất nhiên. Người anh của William là tử tước Maugham có sự nghiệp luật pháp xuất sắc và làm Lord Chancellor các năm 1938 và 1939.

Mẹ của ông là bà Edith Mary (nhũ danh Snell) bị bệnh lao, bà sinh William nhiều năm sau khi sinh 3 người con đầu. Khi William lên 3 tuổi thì các người anh của ông đều đã vào học trong trường nội trú; còn ông là con ít tuổi, được nuôi dạy như là cậu con một.

Người con trai thứ 6 và là con út của bà Edith chết ngày 25.1.1882, một ngày sau khi được sinh ra, đúng vào ngày kỷ niệm sinh nhật thứ 8 của Maugham. Bà Edith chết vì bệnh lao sau đó 6 ngày tức là ngày 31.1.1882 ở tuổi 41. Cái chết sớm của người mẹ khiến cho Maugham bị chấn thương tâm thần; ông đã giữ tấm hình mẹ bên mình suốt cuộc đời còn lại. Hai năm sau cái chết của bà Edith, thì cha của Maugham cũng qua đời vì bệnh ung thư.

Maugham được đưa trở về Anh cho người chú là "Henry MacDonald Maugham" - một mục sư coi xứ đạo Whitstable ở Kent - trông nom. Việc di chuyển này đã làm hại cậu bé, vì người chú Henry Maugham tỏ ra lạnh lùng và độc ác về tình cảm. Cậu bé theo học ở The King's School, Canterbury, cũng là một khó khăn cho cậu. Cậu đã bị trêu chọc vì kém tiếng Anh (tiếng Pháp là ngôn ngữ thứ nhất của cậu) và tầm vóc thấp, mà cậu thừa hưởng từ cha mình. Maugham bắt đầu mắc tật nói lắp, kéo dài suốt đời, dù rằng chỉ thỉnh thoảng và tùy theo tâm trạng hay hoàn cảnh.

Bị khốn khổ ở nhà của chú của mình và ở trường, chàng trai Maugham bắt đầu phát triển một cái tài khéo đưa ra những nhận xét gây tổn thương cho những người mà cậu không ưa. Cái tài này đôi khi được phản ánh trong các nhân vật văn học của Maugham. Khi lên 16 tuổi, Maugham không chịu tiếp tục học ở trường King’s School nữa, chú của ông cho phép ông sang Đức để học tiếng Đức, văn học và triết học tại Đại học Heidelberg. Trong những năm ở Heidelberg, Maugham đã gặp và có mối quan hệ tình dục với John Ellingham Brooks, một người Anh lớn hơn ông 10 tuổi. Ông cũng viết quyển sách đầu tiên của mình ở Heidelberg, quyển tiểu sử nhà soạn nhạc opera Giacomo Meyerbeer.

Khi trở về Anh, người chú đã tìm cho Maugham một việc làm trong phòng kế toán, nhưng sau 1 tháng, ông đã bỏ việc và trở về Whitstable. Người chú của ông tìm kiếm một nghề mới cho ông. Người cha và 3 người bác của Maugham đều là luật sư danh tiếng, nhưng Maugham yêu cầu được miễn đi theo bước chân của họ. Ông cũng từ chối việc làm trong giáo hội Anh giáo, vì một giáo sĩ nói lắp thì sẽ biến gia đình thành trò cười cho thiên hạ. Người chú của ông thì không chịu cho ông làm việc trong ngành dân chính, chẳng phải vì tình cảm hay sự quan tâm của chàng trai trẻ, mà vì ông cho rằng ngành dân chính đã không còn là nghề nghiệp cho một nhà quý phái; một luật mới đòi những người xin việc phải qua một kỳ thi nhập ngạch. Vị bác sĩ địa phương đề nghị nghề y khoa và người chú của Maugham đồng ý. Maugham đã viết đều đặn kể từ khi 15 tuổi và nhiệt thành mong ước trở thành một nhà văn, nhưng vì chưa tới tuổi thành niên, nên ông tự kiềm chế không nói với người giám hộ (=chú) của mình. Trong 5 năm sau đó, ông học ngành y học tại Bệnh viện thánh Thomas ở Lambeth, London.

Sự nghiệp

Những tác phẩm ban đầu

Một số nhà phê bình cho rằng những năm Maugham học ngành Y là một sự bế tắc sáng tạo, nhưng Maugham lại cảm thấy ngược lại. Ông sống trong thành phố lớn London, gặp các người thuộc tầng lớp thấp mà ông không gặp ở những nơi khác, và quan sát họ vào lúc họ lo âu cao độ cùng ý nghĩa trong cuộc sống của họ. Khi đã trưởng thành chín chắn, ông nhớ lại giá trị kinh nghiệm của mình khi còn là sinh viên y khoa: "Tôi đã thấy người ta chết như thế nào. Tôi đã thấy họ mang nỗi đau đớn ra sao. Tôi đã thấy hy vọng, sự sợ hãi và sự giảm bớt lo âu trông giống như cái gì...."

Maugham có thuê một phòng riêng, thích trang trí trong phòng, ghi chép các ý tưởng văn học vào nhiều sổ tay, và tiếp tục viết hàng đêm cùng với việc học y khoa của mình. Năm 1897 ông giới thiệu tác phẩm thứ nhì của mình, quyển  Liza of Lambeth, một truyện về việc ngoại tình của giai cấp công nhân và hậu quả của nó. Chuyện này lấy những chi tiết từ kinh nghiệm của ông khi là sinh viên y khoa làm việc hộ sản ở Lambeth, một khu ổ chuột của London.

Tiểu thuyết này thuộc trường phái hiện thực xã hội của các nhà văn khu ổ chuột như George Gissing và Arthur Morrison. Maugham đã viết thẳng thắn ngay gần phần mở đầu: "... Không thể luôn luôn đưa ra những lời lẽ nguyên vẹn chính xác của Liza và những nhân vật khác trong truyện; vì thế, khẩn khoản xin người đọc - bằng ý nghĩ của mình – hãy ghép nối lại các câu không hoàn chỉnh cần thiết trong đối thoại."

Quyển Liza of Lambeth đã được cả các nhà phê bình lẫn công chúng yêu thích, và ấn bản đầu đã bán hết trong khoảng vài tuần lễ. Thành công này đã thuyết phục Maugham – lúc đó đã đậu bằng bác sĩ y khoa - bỏ nghề thầy thuốc, bước vào sự nghiệp nhà văn trong suốt 65 năm. Về việc bước vào nghề viết lách, sau này ông nói rằng: "Tôi bước vào đó như con vịt lao xuống nước"

Cuộc sống của nhà văn đã cho phép Maugham đi đây đi đó và sống ở những nơi như Tây Ban Nha và Capri trong suốt thập kỷ sau, tuy nhiên 10 tác phẩm tiếp theo của ông không thể sánh với sự thành công của quyển Liza of Lambeth. Điều này đã thay đổi đáng kể vào năm 1907 với thành công kỳ lạ của vở kịch "Lady Frederick" của ông. Trong năm sau, ông đã có 4 vở kịch được trình diễn cùng một lúc ở London, và tạp chí Punch đã đăng một tranh hoạt họa Shakespeare cắn móng tay vì lo lắng khi ông ta nhìn vào các bảng quảng cáo kịch của Maugham.

Quyển tiểu thuyết kinh dị siêu tự nhiên của Maugham mang tên The Magician (1907) mà nhân vật chính dựa trên nhân vật Aleister Crowley, một người nổi tiếng và hơi tai tiếng. Crowley đã phạm một vài lỗi trong xử lý vai chính, Oliver Haddo (biệt hiệu của Aleister Crowley). Cảm thấy hơi bị phỉ báng, Crowley đã viết bài chỉ trích gay gắt quyển tiểu thuyết và cáo buộc Maugham tội đạo văn trong một bài phê bình được đăng trong tạp chí Vanity Fair. Tuy nhiên, tiếng tăm của Maugham đã không bị tổn thương vì lời chỉ trích trên.

Chiến tranh thế giới thứ nhất
Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất nổ ra, ông không phải nhập ngũ vì đã quá tuổi quy định, ông tình nguyện làm tài xế lái xe cứu thương cho hội Chữ Thập đỏ của Anh ở Pháp, cùng với 23 nhà văn nổi tiếng khác, trong đó có các nhà văn Mỹ John Dos Passos và E. E. Cummings. Trong thời gian này, ông gặp Frederick Gerald Haxton, một chàng trai người San Francisco, người đã trở thành bạn và người yêu của ông cho tới khi Haxton chết năm 1944. Maugham vẫn tiếp tục viết suốt thời gian này. Ông đọc và sửa bản in thử quyển Of Human Bondage ở một nơi gần Dunkirk trong thời gian ít phải lái xe cứu thương. Maugham cũng làm việc cho Cơ quan Tình báo Anh trên lục địa châu Âu trong thời chiến, do John Wallinger tuyển mộ; ông là một nhân viên trong mạng gián điệp Anh hoạt động ở Thụy Sĩ chống lại Berlin Committee (ủy ban Berlin), đặc biệt là Virendranath Chattopadhyay. Sau này Maugham cũng được William Wiseman tuyển mộ để làm việc ở Nga.

Thành công 1914–1939

Năm 1914 Maugham đã nổi tiếng, với 10 vở kịch được soạn và 10 quyển tiểu thuyết được xuất bản. Quyển Of Human Bondage (1915) ban đầu đã bị chỉ trích ở cả Anh và Hoa Kỳ, tờ New York World mô tả nỗi ám ảnh lãng mạn của nhân vật chính Philip Carey là "sự nô lệ tình cảm của một kẻ xuẩn ngốc khốn khổ". Tiểu thuyết gia kiêm nhà phê bình có ảnh hưởng Theodore Dreiser đã cứu cuốn tiểu thuyết này, đề cập đến nó như là một tác phẩm của thiên tài và so sánh nó với một bản nhạc giao hưởng của Beethoven. Bài phê bình của ông đã nâng đỡ cuốn sách và từ đó nó đã không bao giờ không còn bán ở nhà xuất bản.

Sách này tỏ ra gần giống như một quyển tự truyện: tật nói lắp của Maugham được biến thành bàn chân vẹo của Philip Carey, mục sư của giáo xứ Whitstable trở thành mục sư của giáo xứ Blackstable, và Philip Carey là một bác sĩ. Maugham đã khăng khăng cho rằng (các nhân vật) được bịa ra nhiều hơn là thực tế. Các mối quan hệ chặt chẽ giữa hư cấu và không-hư cấu đã trở thành nét đặc trưng của Maugham, mặc dù có các đòi hỏi pháp lý để cho rằng "các nhân vật trong [ấn phẩm này hoặc ấn phẩm kia] là hoàn toàn tưởng tượng". Năm 1938, ông đã viết: "Sự thật và hư cấu được xen kẽ trong tác phẩm của tôi mà bây giờ, nhìn lại nó, tôi khó có thể phân biệt cái này với cái kia".

Năm 1916, Maugham du hành tới Thái Bình Dương để tìm tài liệu viết quyển tiểu thuyết The Moon and Sixpence, dựa trên cuộc đời của họa sĩ Paul Gauguin. Đây là cuộc du hành đầu tiên trong những cuộc hành trình xuyên qua thế giới đế quốc cuối cùng của thập niên 1920 và 1930, đã tạo cho Maugham trí tưởng tượng phổ cập như người chép sử biên niên về những ngày cuối cùng của chủ nghĩa thực dân ở Ấn Độ, Đông Nam Á, Trung Quốc và khu vực Thái Bình Dương, mặc dù cuốn sách tạo ra danh tiếng này chỉ là một phần nhỏ sản phẩm của ông. Trong chuyến đi này và tất cả hành trình tiếp theo, ông đều đi chung với Haxton, người mà ông coi là không thể thiếu cho sự thành công của mình như là một nhà văn. Bản tính Maugham rất nhút nhát e thẹn, còn Haxton có tính hướng ngoại, tiếp xúc thu thập được chất liệu của con người mà Maugham đều đặn đưa vào tiểu thuyết hư cấu.

Công tác tình báo
Maugham từ đơn vị xe cứu thương ở Pháp trở lại Anh để quảng cáo bán quyển Of Human Bondage. Khi hoàn tất việc đó, ông háo hức hỗ trợ nỗ lực chiến tranh một lần nữa. Do ông đã không thể trở về đơn vị xe cứu thương của mình, nên vợ ông - Syrie - thu xếp giới thiệu ông với một sĩ quan tình báo cấp cao, chỉ được biết tên là "R.". Tháng 9 năm 1915, Maugham đã bắt đầu làm việc tại Thụy Sĩ, bí mật thu thập và gửi đi các tin tức tình báo dưới vỏ bọc của chính mình - tức một nhà văn.

Tháng 6 năm 1917, ông được Sir William Wiseman, một sĩ quan của Secret Intelligence Service (Cơ quan tình báo bí mật) của Anh (sau này gọi là MI6), yêu cầu đảm nhận một nhiệm vụ đặc biệt ở Nga nhằm giữ cho Chính phủ lâm thời của Nga đứng vững và lôi kéo Nga tham gia chiến tranh bằng cách chống lại tuyên truyền hòa bình của Đức. Hai tháng rưỡi sau thì những người Bolshevik nắm chính quyền ở Nga. Nhiệm vụ này dường như luôn luôn là bất khả thi, nhưng Maugham sau đó tuyên bố rằng nếu ông được trao nhiệm vụ này 6 tháng trước thì ông có thể đã thành công. Trầm lặng và quan sát, Maugham đã có một đức tính tốt cho công việc tình báo; ông tin rằng mình đã thừa hưởng từ người cha luật sư một món quà về năng lực phán đoán lạnh lùng và khả năng không bị lầm lạc bởi vẻ bề ngoài dễ dãi.

Không bao giờ bỏ lỡ cơ hội để biến cuộc sống thực sự thành một câu chuyện, Maugham biến kinh nghiệm làm gián điệp của mình thành một tuyển tập các truyện ngắn về một điệp viên lịch thiệp, tế nhị, lãnh đạm, Ashenden, một tập sách đã ảnh hưởng đến loạt phim James Bond của Ian Fleming. Năm 1922, Maugham đề tặng cho Syrie quyển On A Chinese Screen, một quyển gồm 58 bản phác thảo truyện cực ngắn thu thập được trong các chuyến du hành năm 1920 xuyên qua Trung Quốc và Hồng Kông, với ý định sau này chuyển những bản phác thảo đó thành một cuốn sách.

Soạn thành kịch từ một truyện xuất hiện đầu tiên trong tuyển tập The Casuarina Tree xuất bản năm 1924 của ông, vở kịch The Letter của Maugham, do Gladys Cooper đóng vai chính đã có suất diễn ra mắt ở London năm 1927. Sau đó, ông đã yêu cầu Katharine Cornell diễn vai chính trong phiên bản kịch ở Broadway năm 1927. Vở kịch này sau đó được chuyển thể thành phim The Letter năm 1929 rồi lại thành phim The Letter năm 1940 nữa. Sau này Cornell đã đóng vai chính trong vở hài kịch The Constant Wife của ông năm 1951, và là một thành công rất lớn.

Cư ngụ ở Pháp
Năm 1928, Maugham mua "Villa Mauresque" có diện tích  ở Cap Ferrat thuộc vùng Riviera của Pháp, để cư ngụ hầu như gần hết quãng đời còn lại, và là một trong những salon văn học và xã hội lớn nhất trong các thập niên 1920 và 1930.

Các tác phẩm của ông vẫn tiếp tục trở nên kỳ diệu, trong đó có các vở kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết, tiểu luận và các sách du lịch. Năm 1940, khi sự sụp đổ của nước Pháp buộc Maugham phải rời khỏi vùng Rivier của Pháp làm một người tỵ nạn giàu có, ông đã là một trong các nhà văn nổi tiếng nhất và giàu có trong thế giới nói tiếng Anh.

Tài năng về kịch của Maugham đã được chứng minh trong việc kể lại huyền thoại An Appointment in Samarra năm 1933, trong đó Thần Chết vừa là người kể chuyện vừa là nhân vật trung tâm. Việc kể lại chuyện của Maugham sau này đã được John O'Hara cho rằng là một nguồn cảm hứng sáng tạo cho quyển tiểu thuyết Appointment in Samarra của mình.

Tuổi già
Thời Chiến tranh thế giới thứ hai, Maugham đang ở lớp tuổi 60, đã cư ngụ phần lớn thời gian ở Hoa Kỳ, lúc đầu ở Hollywood (ông viết nhiều kịch bản, và là một trong số tác giả đầu tiên kiếm được nhiều tiền từ việc chuyển thể (kịch bản) thành phim), sau đó ở miền Nam. Khi sống ở Hoa Kỳ, ông được chính phủ Anh yêu cầu làm các buổi nói truyện yêu nước để Hoa Kỳ giúp đỡ Anh, nếu không cần thiết phải làm một đồng minh chiến đấu.

Gerald Haxton qua đời năm 1944, và Maugham trở về Anh, rồi năm 1946 sang sống ở ngôi biệt thự ở Pháp cho tới chết, ngoài trừ những chuyến du lịch dài thường xuyên.

Khoảng trống do cái chết của Haxton năm 1944 để lại đã được "Alan Searle" bù đắp. Maugham gặp Searle lần đầu vào năm 1928. Searle là một chàng trai trẻ xuất thân từ khu ổ chuột Bermondsey của London và anh đã được những người đàn ông lớn tuổi ưa thích. Anh đã chứng tỏ là tận tụy nếu không nói là một người bạn đồng hành kích thích. Thật vậy, một trong những người bạn của Maugham, mô tả sự khác biệt giữa Haxton và Searle đã nói đơn giản là: "Gerald là rượu vang ngon chính vụ, còn Alan là rượu vang thông thường".

Cuộc đời tình ái của Maugham hầu như không bao giờ trơn tru dễ dàng. Ông đã từng thú nhận: "Tôi đã thường yêu những người ít quan tâm hoặc không quan tâm gì tới tôi và khi người ta đã yêu tôi, thì tôi lại ngượng ngùng bối rối... Để không làm tổn thương tình cảm của họ, tôi thường giả vờ say mê mà tôi không hề cảm xúc".

Gia đình
Mặc dù quan hệ tình dục đầu tiên và nhiều quan hệ tình dục khác của Maugham là với người nam, ông cũng có các quan hệ tình dục với nhiều phụ nữ. Chuyện dan díu yêu đương của ông với Syrie Wellcome – con gái của người sáng lập các nhà nuôi trẻ mồ côi Thomas John Barnardo đồng thời là vợ của ông trùm ngành dược phẩm người Anh sinh ở Mỹ Henry Wellcome – đã mang lại một cô con gái tên là Liza (tên khai sinh Mary Elizabeth Wellcome, 1915–1998). Henry Wellcome đã kiện vợ ra tòa xin ly dị, ghi tên Maugham là người thông dâm. Tháng 5 năm 1917, sau khi có án tòa, Syrie và Maugham đã kết hôn với nhau. Syrie trở thành nhà trang trí nội thất nổi tiếng trong thập niên 1920 với các phòng toàn màu trắng được ưa chuộng.

Syrie và Maugham ly dị năm 1927–1928 sau một cuộc hôn nhân đầy bão tố, rắc rối bởi những chuyến đi nước ngoài thường xuyên của Maugham và căng thẳng bởi mối quan hệ của ông với Haxton.

Năm 1962 ông bán một bộ sưu tập tranh, trong đó có vài bức đã được chia cho người con gái Liza bằng chứng thư. Cô đã kiện cha cô và được một phán quyết cho hưởng khoản bồi thường 230.000 bảng Anh. Maugham phản ứng bằng cách công khai từ cô và tuyên bố cô không phải là con gái ruột của mình, đồng thời nhận nuôi Searle làm con trai và người thừa kế của mình; và tung ra một cuộc tấn công cay đắng vào Syrie đã qua đời trong tập hồi ký 1982, Looking Back, trong đó Liza phát hiện ra cô đã được sinh ra trước khi cha mẹ kết hôn. Cuốn hồi ký này làm ông bị mất một số bạn bè và khiến ông bị công chúng nhạo báng nhiều. Liza và người chồng, Lord Glendevon, đã kiện chống lại sự thay đổi trong di chúc của Maugham tại các tòa án Pháp, và điều thay đổi trên đã bị bãi bỏ.

Tuy nhiên, vào năm 1965 Searle vẫn được thừa kế 50.000 bảng Anh, các đồ đạc của Villa Mauresque, các bản thảo của Maugham cùng bản quyền trong 30 năm. Sau đó, bản quyền được chuyển cho Royal Literary Fund (Quỹ văn học hoàng gia).

Liza tức Lady Glendevon, qua đời năm 1998 ở tuổi 83, để lại 4 người con (1 con trai và một con gái với đời chồng trước là Vincent Paravicini, và 2 người con trai với Lord Glendevon). Một người trong thế hệ sau là một người thông thái tự kỷ (autistic savant) và thần đồng âm nhạc Derek Paravicini.

Thành tựu
Thành công về thương mại với doanh số bán sách cao, các sản phẩm kịch thành công và một chuỗi các bản chuyển thể thành phim, được hỗ trợ bởi sự đầu tư thị trường chứng khoán sắc sảo, đã đem lại cho Maugham một cuộc sống rất thoải mái. Vóc người nhỏ và yếu như một cậu bé, do đó Maugham đã tự hào về sức chịu đựng của mình, và như một người lớn, ông tiếp tục tung ra những cuốn sách, tự hào về cái mình có thể thực hiện được. Tuy nhiên, mặc dù có các thắng lợi, ông chưa bao giờ thu hút được sự tôn trọng cao nhất từ các nhà phê bình hoặc đồng nghiệp ngang hàng. Maugham tự cho điều này là do ông thiếu "phẩm chất trữ tình", vốn liếng từ vựng ít và việc thất bại trong sử dụng thành thạo phép ẩn dụ trong tác phẩm của mình. Năm 1934, nhà báo truyền thanh kiêm bình luận gia người Mỹ Alexander Woollcott đã hiến cho Maugham chút lời khuyên ngôn ngữ này: "Phái nữ ngụ ý ", và từ đó nam giới "suy luận ra". Maugham trả lời: "Tôi chưa phải là quá già để học hỏi".

Các tác phẩm đáng chú ý
Đa số nhà phê bình và độc giả đều cho rằng kiệt tác của Maugham là quyển Of Human Bondage, một cuốn tiểu thuyết bán-tự truyện về cuộc đời của nhân vật chính Philip Carey, người cũng bị mồ côi như Maugham, và được người chú ngoan đạo nuôi cho lớn lên. Bàn chân vẹo của Philip lúc nào cũng gây ra cho anh ta sự tự ý thức về bản thân mình và sự ngượng ngùng bối rối, phản ánh lại việc Maugham đấu tranh với tật nói lắp và tình trạng đồng tính luyến ái của mình, như người viết tiểu sử của ông Ted Morgan ghi nhận.

Các tiểu thuyết sau này của ông dựa trên những nhân vật lịch sử: quyển The Moon and Sixpence tiểu thuyết hóa cuộc đời của họa sĩ Paul Gauguin; và quyển Cakes and Ale gồm những mô tả đặc tính của các tác giả Thomas Hardy và Hugh Walpole được che đậy cách sơ sài. Quyển tiểu thuyết lớn cuối cùng của Maugham, The Razor's Edge, xuất bản năm 1944, là một sự khởi đầu của ông theo nhiều cách. Trong khi phần lớn của cuốn tiểu thuyết diễn ra ở châu Âu, thì các nhân vật chính của nó là người Mỹ, không phải người Anh. Nhân vật chính là một cựu chiến binh bị vỡ mộng bởi cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, đã bỏ rơi các bạn giàu có và lối sống của mình, đi du lịch đến Ấn Độ tìm sự giác ngộ. Các chủ đề thần bí phương Đông và sự chán chiến tranh đã đánh trúng tâm lý các độc giả khi "Chiến tranh thế giới thứ hai" đã tàn dần. Tiểu thuyết này đã nhanh chóng được chuyển thể thành một bộ phim.

Trong số các truyện ngắn của ông, một vài truyện đáng nhớ nhất là những truyện về những cuộc sống phương Tây, phần lớn của người Anh, những tên thực dân ở Viễn Đông. Một số tác phẩm của ông trong thể loại này gồm có "Rain", "Footprints in the Jungle", và "The Outstation". Riêng "Rain", đã được chuyển thể thành kịch và một số phim. Maugham nói rằng nhiều truyện ngắn của ông được gợi ý từ các câu chuyện mà ông được nghe trong các chuyến du hành ở các nước thuộc địa của đế quốc Anh. Jane Lane (bút hiệu của Elaine Kidner Dakers), một nhà văn chống Maugham đương thời, đã theo bước chân ông và viết một tập ghi những chuyến đi của ông gọi là Gin And Bitters.

Maugham cũng là một trong những nhà văn viết sách du lịch nổi tiếng nhất, có thể so sánh với các người đương thời như Evelyn Waugh và Freya Stark. Quyển hay nhất của ông là The Gentleman in the Parlour, viết về chuyến đi suốt Miến Điện (nay là Myanmar), Xiêm (nay là Thái Lan), Campuchia, Việt Nam, và quyển On a Chinese Screen.

Bị ảnh hưởng bởi các nhật ký đã xuất bản của nhà văn Pháp Jules Renard, Maugham cũng xuất bản tuyển tập nhật ký của mình dưới tên A Writer's Notebook năm 1949.

Từ trần
Maugham qua đời ngày 16.12.1965 ở Nice, Pháp. Maugham không có mộ phần. Khi chết, tro hài cốt của ông được rải ở gần Thư viện Maugham, The King's School, Canterbury. Khi qua đời, Maugham tặng các bản quyền tác phẩm của mình cho Royal Literary Fund (Quỹ văn học hoàng gia).

Di sản
Năm 1947, Maugham lập ra Giải Somerset Maugham, dành cho nhà văn Anh xuất sắc nhất hoặc những nhà văn trẻ dưới 35 tuổi có tác phẩm hư cấu xuất bản trong năm trước. Những nhà văn nổi tiếng đoạt giải này trong đó có V. S. Naipaul, Kingsley Amis, Martin Amis và Thom Gunn.

Ảnh hưởng
Các nhà văn khác cũng công nhận tài năng của ông. Anthony Burgess, người đã mô tả chân dung hư cấu của Maugham trong tiểu thuyết Earthly Powers, đã ca ngợi ảnh hưởng của ông. George Orwell nói rằng Maugham là "nhà văn hiện đại mà tôi chịu ảnh hưởng rất nhiều".

Các tranh chân dung Maugham

Nhiều bức tranh chân dung của Somerset Maugham đã được vẽ, trong đó có bức của họa sĩ Graham Sutherland trưng bày trong Tate Gallery, và nhiều bức của Sir Gerald Kelly. Bức tranh chân dung Maugham của Sutherland được đưa vào cuộc triển lãm Painting the Century 101 Portrait Masterpieces 1900-2000 ở National Portrait Gallery (Phòng trưng bày tranh chân dung quốc gia ở London).

Các tác phẩm

Tiểu thuyết

Liza of Lambeth (1897)
The Making of a Saint (1898)
The Hero (1901)
Mrs Craddock (1902)
The Merry-go-round (1904)
The Bishop's Apron (1906)
The Explorer (1908)
The Magician (1908)
Of Human Bondage (Kiếp người) (1915)
The Moon and Sixpence (1919)
The Painted Veil (1925)
Cakes and Ale: or, the Skeleton in the Cupboard (1930)
The Narrow Corner (1932)
Theatre (1937)
Christmas Holiday (1939)
Up at the Villa (1941)
The Hour Before Dawn (1942)
The Razor's Edge (1944)
Then and Now (1946)
Catalina (1948)

Tập hợp truyện ngắn
123 truyện ngắn của Maugham được tập hợp lại trong các tuyển tập dưới đây:
 Orientations (1899)
 The Trembling of a Leaf (1921)
 The Casuarina Tree (1926)
 Ashenden: Or the British Agent (1928)
 First Person Singular (1931)
 Ah King (1933)
 Cosmopolitans - Very Short Stories (1936)
 The Mixture As Before (1940)
 Creatures of Circumstance (1947)

Sách du lịch
The Land of the Blessed Virgin: Sketches and Impressions in Andalusia' (1905)
On A Chinese Screen (1922)
The Gentleman in the Parlour: A Record of a Journey From Rangoon to Haiphong (1930)

Tiểu luận, Hồi ký, Tạp văn

Don Fernando (1935)
The Summing Up ([[1938 in literature|1938
France At War (1940)
Books and You (1940)
Strictly Personal (1941)
Great Novelists and Their Novels (1948)
A Writer’s Notebook (1949)
The Vagrant Mood (1952)
Ten Novels and Their Authors (1954)
Points of View (1958)

Kịch

 A Man of Honour (1903)
 Lady Frederick (1912) NB Written but not published in 1903, first produced as a play in 1907
 Jack Straw (1912) NB Written but not published in 1907, first produced as a play in 1908
 Mrs Dot (1912) NB Written but not published in 1904, first produced as a play in 1908
 Penelope (1912) NB Written but not published in 1908, first produced as a play in 1909
 The Explorer (1912) NB Written but not published in 1899, first produced as a play in 1908
 The Tenth Man (1913) NB Written but not published in 1909, first produced as a play in 1910
 Landed Gentry (1913) NB Written but not published in 1910, first produced as a play in 1910
 Smith (1913) NB Written but not published in 1909, first produced as a play in 1909
 The Land of Promise (1913)
 The Unknown (1920)
 The Circle (1921) NB Written but not published in 1919, first produced as a play in 1921
 Caesar's Wife (1922) NB Written but not published in 1918, first produced as a play in 1919
 East of Suez (1922)
 Our Betters (1923) NB Written but not published in 1915, first produced as a play in 1917
 Home and Beauty (1923) NB Written but not published in 1915, first produced as a play in 1919
 The Unattainable (1923) NB Written but not published in 1902, novelised as The Bishop's Apron in 1906, first produced as a play in 1911
 Loaves and Fishes (1924) NB Written but not published in 1903, first produced as a play in 1911
 The Constant Wife (1927) NB Written but not published in 1926, first produced as a play in 1926
 The Letter (1927)
 The Sacred Flame (1928)
 The Bread-Winner (1930)
 For Services Rendered (1932)
 Sheppey (1933) NB Written but not published in 1932, first produced as a play in 1933

Các bản chuyển thể thành phim

 The Land of Promise (1917) directed by Joseph Kaufman and starring Thomas Meighan. Based on the 1913 play of the same name.
 Smith (1917) directed by Maurice Elvey, based on the 1913 play of the same name.
 The Circle (1925) Directed by Frank Borzage, based on the 1921 play of the same name.
 The Canadian (1926) directed by William Beaudine. Based on the 1913 play, "The Land of Promise," this was a remake of the 1917 film of that name, with Thomas Meighan reprising his role as protagonist Frank Taylor.
 The Magician (1926) Based on the 1908 novel of the same name.
 Sadie Thompson (1928), a silent movie starring Gloria Swanson và Lionel Barrymore. Based on the short story "Miss Thompson", which was later retitled "Rain".
 The Letter (1929) featuring Jeanne Eagels, O. P. Heggie, Reginald Owen và Herbert Marshall. Based on the play of the same name.
 Rain (1932), the first sound version of the short story "Miss Thompson" (retitled as "Rain"), with Joan Crawford và Walter Huston.
 Of Human Bondage (1934) starring Leslie Howard và Bette Davis. Based on the book of the same name.
 The Painted Veil (1934) featuring Greta Garbo và Herbert Marshall. Based on the novel of the same name.
 Secret Agent (1936) with John Gielgud, Peter Lorre, Madeleine Carroll, and Robert Young, directed by Alfred Hitchcock. Based on Ashenden.
 The Vessel of Wrath (1938) starring Charles Laughton; released in the USA as The Beachcomber. Based on the novella of the same name.
 The Letter (1940) featuring Bette Davis, Herbert Marshall, James Stephenson, Frieda Inescort và Gale Sondergaard. Based on the play of the same name.
 Too Many Husbands (1940) featuring Jean Arthur, Fred MacMurray, and Melvyn Douglas. Based on the play "Home and Beauty".
 The Moon and Sixpence (1942) with George Sanders. Based on the novella of the same name.
 Christmas Holiday (1944) starring Deanna Durbin và Gene Kelly, based on the novel of the same name.
 The Hour Before the Dawn (1944) starring Veronica Lake, based on the novel of the same name.
  Dirty Gertie from Harlem U.S.A.(1946). Unauthorized film version of "Miss Thompson" with an all-black cast, directed by Spencer Williams.
 The Razor's Edge (1946) featuring Tyrone Power và Gene Tierney. Based on the book of the same name.
 Of Human Bondage (1946) version starring Eleanor Parker.
 Quartet (1948) Maugham appears as himself in introductions. Based on four of his short stories.
 Trio (1950) Maugham appears as himself in introductions. Another collection based on short stories.
 Encore (1951) Maugham appears as himself in introductions. A third collection of Maugham short stories.
 Miss Sadie Thompson (1953), a semi-musical version in 3-D, featuring Rita Hayworth và José Ferrer.
 The Seventh Sin (1957) with Eleanor Parker. Based on the novel The Painted Veil.
 The Beachcomber (1958). Based on the novella The Vessel of Wrath; not to be confused with the 1938 film.
 Du bist zauberhaft (1962) starring Lilli Palmer và Charles Boyer. Based on the novel Theatre.
 Of Human Bondage (1964) with Laurence Harvey và Kim Novak.
 The Letter (1969) starring Eileen Atkins. Based on play of the same name. (made for television)
 The Theatre (1978) starring Vija Artmane. Based on the play of the same name.
 The Letter (1982) featuring Lee Remick, Jack Thompson và Ronald Pickup. Based on play of the same name. (Made for television)
 The Razor's Edge (1984) with Bill Murray. Based on the novel by the same name.
Up at the Villa (2000) starring Kristin Scott Thomas và Sean Penn, directed by Philip Haas. Based on the novella of the same name.
 Being Julia (2004) featuring Annette Bening. Based on the novel Theatre.
 The Painted Veil (2006) with Naomi Watts và Edward Norton. Based on the novel of the same name.

Tham khảo

Nguồn
 Hastings, Selina, 2009 The Secret Lives of Somerset Maugham - A biography. London, John Murray. ISBN 978-0-7195-6554-0
 Hastings, Selina, 2009 "A blackstable boyhood"
 Mander, Raymond & Mitchenson, Joe, 1955 The Artist and the Theatre. William Heinemann Ltd
 Mander, Raymond & Mitchenson, Joe, 1980 Guide to the Maugham Collection of Theatrical Paintings. Heinemann & the National Theatre
 Maugham, Robin, 1970, Escape from the Shadows. Wiedenfeld and Nicholson Publishers.
 Maugham, Robin, 1977, Somerset and all the Maughams. Greenwood Press. ISBN 0-8371-8236-0
 Maugham, Robin, 1977, Search for Nirvana. W.H. Allen.
 Maugham, W. Somerset, 1938, The Summing Up. Garden City Publishing Company.
 Maugham, W. Somerset, 1962, Looking Back. As serialised in Show, June, July & August.
 Meyers, Jeffrey, 2004, Somerset Maugham: A life. Knopf. ISBN 978-0-375-41475-6
 Morgan, Ted, 1980, Somerset Maugham Jonathan Cape. ISBN 0-224-01813-2
 Morgan, Ted, 1984, Maugham Touchstone Books. ISBN 0-671-50581-5.
 Vidal, Gore, ngày 1 tháng 2 năm 1990, The New York Review of Books.
.
 .

Liên kết ngoài

 The British Library
 Caxton Club Biography
 The British Empire, Biographies, Authors

 Works by W. Somerset Maugham at LibriVox (audiobooks)

W. Somerset Maugham  at Internet Off-Broadway Database
 National Theatre, Maugham's Theatrical Collection
 National Theatre, Shakespearean Characters
 Maugham's The Razor's Edge
 William Somerset Maugham's stories on Malaya, Borneo and Singapore
 W. S. Maugham: correspondence, contracts & manuscripts in Indiana University
 W. Somerset Maugham  at the Internet Book List
 W. Somerset Maugham and Beaufort County, South Carolina – Beaufort County Library
 "The Secret Lives of Somerset Maugham" – A Biography of Somerset Maugham by Selina Hastings.

Sinh năm 1874
Mất năm 1965
Người Paris
Nhà văn Anh
Tiểu thuyết gia Anh
Kịch tác gia Anh
Điệp viên Anh
Nhà viết kịch Anh
Cựu sinh viên Đại học Heidelberg
Người song tính nam
Nhà văn song tính


title: Felicity Jones

text:
Felicity Jones, tên đầy đủ là Felicity Rose Hadley Jones (sinh ngày 19 tháng 1 năm 1984), là một nữ diễn viên người Anh. Cô bắt đầu sự nghiệp diễn xuất từ khi còn bé, với vai diễn đầu tiên ở tuổi 12 cho phim The Treasure Seekers (1996). Jones sau đó vào vai nhân vật Ethel Hallow trong phim truyền hình The Worst Witch và phần nối tiếp Weirdsister College. Sau đó cô bỏ ngỏ sự nghiệp diễn xuất một thời gian để theo học tại trường Cao đẳng Wadham, Oxford, nơi cô đã biểu diễn trong vở The Comedy of Errors của Shakespeare cho Hiệp hội Sân khấu Đại học Oxford. Cô cũng vào vai nhân vật Emma Grundy trong chương trình phát thanh The Archers của đài BBC. Năm 2008, cô xuất hiện trong vở kịch The Chalk Garden của nhà hát Donmar Warehouse.

Kể từ năm 2006, Jones đã tham gia diễn xuất trong nhiều dự án điện ảnh, có thể kể đến Northanger Abbey (2007), Brideshead Revisited (2008), Chéri (2009) và The Tempest (2010). Diễn xuất của cô trong phim điện ảnh Like Crazy năm 2011 nhận được nhiều lời khen ngợi từ giới chuyên môn, đồng thời cũng giúp cô nhận được một số giải thưởng, trong đó có cả giải đặc biệt của ban giám khảo Liên hoan phim Sundance 2011. Năm 2014, vai diễn Jane Hawking của cô trong bộ phim Thuyết yêu thương cũng tạo được nhiều ấn tượng với giới chuyên môn, mang về cho cô nhiều đề cử từ Giải Quả cầu vàng, Giải SAG, Giải BAFTA và Giải Oscar cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất. Năm 2016, Jones xuất hiện trong ba phim điện ảnh Hỏa ngục, Lời thỉnh cầu Quái vật, và Rogue One: Star Wars ngoại truyện với vai diễn Jyn Erso.

Tiểu sử
Jones được sinh ra và lớn lên tại Bournville ở miền nam of Birmingham, Anh. Mẹ cô là một nhân viên tiếp thị và cha cô là một nhà báo. Bác của cô làm về kịch nghệ, là người đã tạo nên niềm yêu thích của Jones đối với nghề diễn xuất.

Cô theo học tiếng Anh tại trường Cao đẳng Wadham, Oxford. Cô đã tham gia nhiều vở kịch sinh viên, trong đó có vở Attis mà cô tham gia với vai chính, và vở The Comedy of Errors của Shakespeare cho chuyền lưu diễn tại Nhật của Hiệp hội Sân khấu Đại học Oxford, cùng với Harry Lloyd.

Sự nghiệp
Cô được nhiều người biết đến với vai diễn Ethel Hallow, nhân vật nữ chính phản diện trong loạt phim dành cho thiếu nhi ăn khách của truyền hình Anh Quốc hợp tác với Candana The Worst Witch (1998-2001), nhờ lối diễn xuất tự nhiên và thu hút nên cô đã để lại những ấn tượng khá tốt trong lòng khán giả xem truyền hình. Nhưng cô lại nhanh chóng rời khỏi bộ phim sau khi kết thúc phần đầu tiên vì lý do cá nhân, chính vì thế mà đoàn làm phim đã nhanh chóng tìm kiếm và thay đổi người, nhân vật Ethel Hallow do cô từng thủ vai sau đó đã được giao lại cho Katy Allen thể hiện ở hai phần tiếp theo của loạt phim. Nhưng một thời gian sau, cô đã quay trở lại và tiếp tục hoàn thành nốt vai diễn Ethel Hallow của mình trong phần cuối cùng của loạt phim, Weirdsister College (2001). Jones ngoài ra còn được biết đến nhiều thông qua các vai diễn đầy ấn tượng trong các bộ phim truyền hình The Treasure Seekers, Servants, Cape Wrath, và lồng tiếng cho nhân vật Jyn Erso trong loạt phim hoạt hình mạng Star Wars Forces of Destiny.

Cô từng được mời làm gương mặt đại diện mới của hãng thời trang nổi tiếng Anh quốc Burberry, đã đánh bại rất nhiều những diễn viên, người mẫu và ca sĩ Anh quốc khác để lọt vào mắt xanh của giám đốc sáng tạo Burberry, Christopher Bailey nhờ nét quyến rũ cổ điển của mình. Năm 2011, cô thủ vai nhân vật Miranda trong bộ phim The Tempest (2011) được chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn William Shakespeare. Cô còn tham gia vào bộ phim The Invisible Woman với việc thủ vai nhân vật nữ chính đầy nội tâm Nelly Ternan và một vai diễn nhỏ trong phim điện ảnh Người Nhện siêu đẳng 2: Sự trỗi dậy của Người Điện (2014).

Một trong những điểm nhấn trong sự nghiệp diễn xuất của Jones là vai diễn Jane Hawking trong Thuyết yêu thương, một bộ phim tự truyện về cuộc đời và mối tình giữa Jane và nhà vật lý lí thuyết nổi tiếng thế giới Stephen Hawking, với Eddie Redmayne vào vai Hawking. Sau khi được người đại diện của mình giới thiệu cho phần kịch bản, Jones đã đọc toàn bộ bản thảo trong một lần đọc, và rất yêu thích vì đây là "một chuyện tình chứ không phải là một bản tự truyện từ đầu chí cuối." Cô tham gia ứng tuyển cho vai diễn, và đạo diễn James Marsh đã nhận cô ngay lúc đó, điều này làm Jones ngạc nhiên vì bình thường cô phải đợi vài tuần để được xác nhận cho một vai diễn nào đó. Jones đã được gặp Jane Hawking và được bà giúp đỡ rất nhiều cho vai diễn. Diễn xuất của cô và Redmayne nhận được vô số lời khen ngợi từ giới chuyên môn và từ công chúng, giúp Jones nhận được đề cử Giải Oscar cho nữ diễn viên chính xuất sắc nhất, Giải BAFTA cho nữ diễn viên chính xuất sắc nhất, Giải Quả cầu vàng cho nữ diễn viên phim chính kịch xuất sắc nhất, Giải BFCA cho nữ diễn viên chính xuất sắc nhất và Giải SAG cho nữ diễn viên chính xuất sắc nhất.

Tháng 2 năm 2015, Jones được tuyển vào vai diễn Jyn Erso trong phần phim ngoại truyện của thương hiệu Star Wars mang tên Rogue One: Star Wars ngoại truyện, do Gareth Edwards đạo diễn. Người đại diện của Jones đã gợi ý cho cô vai diễn này, và cô cảm thấy thích thú trước hành trình tìm hiểu nguồn gốc bản thân của nhân vật này. Phim được công chiếu vào tháng 12 năm 2016 với nhiều lời khen ngợi và hiệu ứng tích cực từ giới phê bình điện ảnh cũng như khán giả, và đã thu về hơn 1 tỉ USD toàn cầu. Cũng trong năm 2016, Jones xuất hiện trong bộ phim trinh thám Hỏa ngục, vào vai bác sĩ phụ tá của giáo sư Robert Langdon. Theo lời đạo diễn Ron Howard, điều kiện duy nhất của Jones khi ký hợp đồng với bộ phim là bảo đảm cho cô có một ngày nghỉ để cô có thể đến xem đứa con mới chào đời của anh trai mình. Sau khi đồng ý với vai diễn, cô đã tới tham quan các bảo tàng và khu triển lãm để hiểu thêm về nhân vật của mình.

Danh sách phim

Phim điện ảnh

Phim truyền hình

Sân khấu

Tham khảo

Sinh năm 1984
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên Anh thế kỷ 20
Nữ diễn viên Anh thế kỷ 21
Nữ diễn viên điện ảnh Anh
Nữ diễn viên truyền hình Anh


title: Rooney Mara

text:
Patricia Rooney Mara ( ; sinh ngày 17 tháng 4 năm 1985) là một nữ diễn viên người Mỹ. Cô từng góp mặt trong các phim như A Nightmare on Elm Street và The Social Network. Mara thủ vai Lisbeth Salander, nhân vật chính trong The Girl with the Dragon Tattoo, phiên bản chuyển thể năm 2011 từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Thụy Điển Stieg Larsson. Vai diễn này mang đến cho Mara thành công đột phá và đề cử Quả Cầu Vàng cho Nữ diễn viên xuất sắc thể loại phim chính kịch cũng như đề cử giải Oscar cho Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất.

Các tác phẩm đã tham gia

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Quỹ Uweza

Nữ diễn viên đến từ New York
Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nữ diễn viên truyền hình Mỹ
Sinh năm 1985
Nhân vật còn sống
Người Mỹ gốc Đức
Người Mỹ gốc Ireland
Người Mỹ gốc Ý
Nhà tạo mẫu Mỹ


title: Nam Tiến, Nam Trực

text:
Nam Tiến là xã thuộc huyện Nam Trực, Nam Định, Việt Nam.

Địa lý
Phía bắc giáp xã Bình Minh, phía đông giáp xã Nam Lợi, phía nam giáp xã Nam Hải, Nam Thái, phía Tây giáp xã Đồng Sơn.

Xã Nam Tiến bao gồm các thôn: Lạc Chính, Nam Trực, Đồng Quỹ, Đạo quỹ, Thạch Cầu, Phú Nông, An Nông, Cổ Giả.

Xã Nam Tiến có sông Châu Thành chảy qua địa phận thôn An Nông và thôn Cổ Giả (sông Cổ Giả), sông Thạch Cầu cung cấp thủy lợi cho ruộng đồng.

Diện tích tự nhiên: 962,710ha

Dân số năm 2017: 14,742

Di tích
 Di tích đình: Có các đình làng lớn thờ Đức Triệu Việt Vương(Đền Đồng Quỹ là di tích lịch sử cấp quốc gia, Đền Thạch Cầu là đi tích lịch sử cấp tỉnh, Đền Phú Nông có từ lâu đời, Đền An Nông mới được xây dựng); đền thờ Đức Thánh Trần (Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn tại thôn Nam Trực) rất lâu đời và được truyền tụng rất linh thiêng. Đây la một nơi tín ngưỡng lớn của bà con trong vùng.
 Di tích chùa: Có chùa cổ thờ phật rất linh thiêng và cổ kính gồm: chùa Nam Trực (làng Nam Trực), Chùa Đồng Quỹ (làng Đồng Quỹ), chùa Thạch Cầu (làng Thạch Cầu) Hàng năm nơi đây thường tổ chức khoá tu mùa hè cho các phật tử và các em nhỏ, chùa nhỏ (thuộc làng Phú Nông), chùa An Nông (thuộc làng Trung Đồng, An Nông), chùa cổ Giả (làng Cổ Giả),
 Di tích nhà thờ: Có nhà thờ Nam Trực, nhà thờ Đạo Quỹ

Giáo dục-Y tế
 Giáo dục: Có hệ thống Trường học gồm: Trường mầm non: Nam Sơn, Đồng Quỹ, Thạch Cầu, Cổ Giả. Trường Tiểu học và Trường Trung học cơ sở Nam Tiến, Nam Sơn. Trường Trung học phổ thông Nguyễn Du.
 Y tế: Trạm y tế xã tại thôn Đồng Quỹ.

Nghề truyền thống
Nam Tiến có các làng nghề truyền thống đó là: Đúc đồng thôn Đồng Quỹ, đan cói Thôn An Nông, thêu ren Thôn Nam Trực Đan thúng Thôn Thạch Cầu và Phú Nông;

Chợ
Chợ Qũy (Thôn Đồng Quỹ), chợ Phố(Thôn An Nông) chợ Nam Trực (Thôn Nam Trực), chợ Cầu (Thôn Thạch Cầu).

Tham khảo


title: Lưới ε

text:
lưới ε hay ε-lưới được dùng để mô tả nhiều khái niệm toán học liên quan đến nhau. Xem:

 Lưới ε (lý thuyết xác suất) về khái niệm trong lý thuyết xác suất.
 Lưới ε (hình học tính toán) về khái niệm trong hình học tính toán.
 Lưới ε (không gian metric) về khái niệm trong không gian metric.


title: Lưới ε (không gian metric)

text:
Trong lĩnh vực toán học về không gian metric và trong không gian  một lưới ε của một tập hợp điểm A là một tập hợp điểm B sao cho với mọi điểm trong A đều tồn tại một điểm trong B nằm gần nó.

Định nghĩa
Một lưới ε là một tập hợp các điểm trong một không gian metric sao cho mọi điểm trong không gian đều nằm ở khoảng cách không quá ε tới một điểm nào đó trong lưới. Ví dụ, nếu ε > ½, thì tập hợp các số nguyên là một lưới ε của tập hợp số thực.

Tham khảo

Không gian metric
Thuật ngữ toán học
Hình học mêtric


title: Fjord

text:
Trong địa lý tự nhiên, fjord hay fiord là một vịnh hẹp dài với các bên là dốc đá cao hoặc gần như thẳng đứng được tạo ra từ sông băng. Fjord được tìm thấy nhiều ở các nơi như Nam Cực, British Columbia, Chile, Đan Mạch, Đức, Greenland, quần đảo Faroe, Iceland, Ireland, bán đảo Kamchatka, quần đảo Kerguelen, Labrador, Newfoundland, New Zealand, Na Uy, Novaya Zemlya, Nunavut, Quebec, vùng Patagonia, Liên Bang Nga, đảo Nam Georgia, Tasmania, Scotland và bang Alaska và bang Washington (Hoa Kỳ). Sự hiện diện của các fjord là làm cho đường bờ biển của một số quốc gia trở nên dài hơn, một trong những nguyên nhân của nghịch lý đường bờ biển (coastline paradox). Đường bờ biển của Na Uy nếu không tính các fjord chỉ dài 2,500 km nhưng nếu tính các fjord thì sẽ dài 29,000 km, gấp 11.6 lần.

Sự hình thành
Một fjord đúng nghĩa được tạo ra bởi sự tan tách một dòng sông băng hình thành trên thung lũng chữ U và bào mòn lớp đất đá bên ngoài lớp đá nền. Quá trình hình thành và tan tách của sông băng đã tạo ra các thung lũng chữ U sâu thẳm. Sau kỷ băng hà, nước biển tràn vào những thung lũng này tạo thành các fjord. Những nơi nước biển không vào được đã trở thành các hồ nước ngọt trên cao. Hầu hết các fjord đều sâu hơn các vùng biển lân cận; fjord Sogn (vua của các fjord) ở Na Uy sâu tới 1,300 mét dưới mực nước biển. Ở cửa ra của các fjord thường có một ngạch ngầm (sill) chắn ngang, làm hạn chế sự trao đổi nước với bên ngoài đại dương. Sự hiện diện của các ngạch ngầm này còn là nguyên nhân gây ra các dòng chảy cực đoan và hiện tượng thủy triều nhanh. Saltstraumen ở Na Uy thường được miêu tả là nơi có dòng thủy triều mạnh nhất thế giới. Những đặc điểm này chỉ ra sự khác biệt giữa các fjord và cửa cắt khía (ví dụ: vịnh Kotos, Montenegro). Sự tái tạo lớp vỏ sau sông băng (Post-glacial rebound) đã hình thành nên sống núi Svelvik (một sa băng tích) cao khoảng 60 mét so với mực nước biển gần như chia đôi fjord Drammen ra hai phần.

Jens Esmark, giáo sư khoáng vật học người Na Uy gốc Đan Mạch, vào thế kỷ 19 đã đưa ra lý thuyết về sự hình thành fjord từ sông băng và phần lớn khu vực Bắc Âu vào thời tiền sử đều được bao phủ bởi lớp băng dầy. Ngạch đá ngầm bên dưới cửa ra của các fjord là bằng chứng thuyết phục cho sự hình thành fjord từ sông băng. Các ngạch ngầm này thường liên quan đến các vịnh hẹp sâu (sound) và các vùng đất thấp, nơi mà băng tuyết có thể trải rộng ra nên chịu ít xói mòn sau khi băng tan. John Walter Gregory, nhà địa chất học người Anh, thì cho rằng các fjord có nguồn gốc từ sự kiến tạo mảng, không liên quan đến sông băng. Giả thuyết của ông sau đó đã bị bác bỏ bởi các nghiên cứu sau này.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Use of whales to probe Arctic fjord's secrets
Fiordland's Marine Reserves
Saguenay River - The Canadian Atlas Online

Hồ
Địa mạo hải dương và duyên hải
Địa lý ven biển
Địa hình băng hà


title: Chkhorotsqu (huyện)

text:
Chkhorotsqu là một huyện thuộc vùng Samegrelo-Zemo Svaneti, nước Gruzia. Thị trấn chính của huyện là Chkhorotsqu.

Dân số: 22,309 (kết quả điều tra số dân năm 2014)

Diện tích: 619 km²

Xem thêm
 Danh sách huyện của Gruzia

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Các quận tại Gruzia, Statoids.com

Districts of Samegrelo-Zemo Svaneti


title: Chấn thương sọ não

text:
Chấn thương sọ não là tình trạng người bệnh bị sang chấn vào đầu gây tổn thương hộp sọ và các cấu tạo khác bên trong hộp sọ. Đây là nguyên nhân gây tử vong cao, để lại nhiều di chứng nặng nề cho người bệnh. Đặc biệt là chấn thương sọ não ở trẻ em luôn là mối nguy hiểm tiềm tàng. Chấn thương sọ não là loại tai nạn phổ biến ở mọi quốc gia, thường xảy ra ở những nước công nghiệp, nhất là các nước đang phát triển do sự gia tăng mật độ dân số, đô thị hóa nhanh với phương tiện giao thông có tốc độ cao lại cơ động trên mạng lưới đường sá, cầu cống chật hẹp, kém chất lượng, trong đó điều quan trọng là do trình độ và ý thức tự giác của con người.

Triệu chứng
Triệu chứng và biểu hiện của chấn thương sọ não thường biểu hiện qua hai thể là các tổn thương nguyên phát và tổn thương thứ phát. Trong đó tổn thương nguyên phát là tổn thương có ngay sau tai nạn. Bao gồm tổn thương ngay ở vị trí vật cứng đập vào đầu (khi đầu cố định) và tổn thương liên quan đến quán tính do hộp sọ bị lắc hoặc xoắn vặn (đầu di động). Cơ chế sinh chấn thương sọ não nặng gồm đụng hay đập trực tiếp vào đầu. Tùy theo nơi bị đụng, tùy vận tốc của chấn thương và tùy theo tác nhân chấn thương sẽ đưa đến biến dạng hộp sọ hay đường nứt sọ.

Tổn thương nguyên phát
Tổn thương nguyên phát tại chỗ tiếp xúc có thể biểu hiện cụ thể gồm:
 Da đầu, thường thấy là da đầu bị rách gây mất máu nhiều.
 Hộp sọ, hộp sọ Có thể bị vỡ rạn, vỡ theo đường chân chim, vỡ lún gây chèn vào màng não hoặc tổ chức não. ở trẻ em, vỡ xương sọ có thể có vỡ sọ tiến triển.
 Tổn thương tại màng não, màng não bị rách gây chảy dịch não tủy hoặc tổ chức não thoát ra ngoài.
 Tổn thương ở mạch máu gây máu tụ ngoài màng cứng, dưới màng cứng. Tổ chức não bị dập và chảy máu trong não.
 Ngoài ra còn tổn thương liên quan đến quán tính: Do đầu di động nên não chịu sự tăng tốc, giảm tốc đột ngột gây ra tổn thương trục lan tỏa làm bệnh nhân hôn mê kéo dài, triệu chứng lâm sàng không tương xứng với cận lâm sàng (nặng nề hơn).

Tổn thương thứ phát
 Máu tụ trong sọ: Do tổn thương mạch máu xảy ra ngay sau khi tai nạn hoặc thứ phát sau khi tai nạn xảy ra. Máu chảy ra bị tích tụ lại, gây ra một khối choán chỗ trong sọ, làm tăng áp lực nội sọ, gây tổn thương tế bào năo. Có nhiều hình thức máu tụ: Gồm máu tụ ngoài màng cứng: Thường do chảy máu từ đường vỡ xương sọ hoặc tổn thương mạch máu màng não, gây khối máu tụ giữa xương và màng cứng (Thể lâm sàng: Máu tụ ngoài màng cứng ở trẻ em thường xuất hiện ở ca đẻ khó phải can thiệp thủ thuật kéo thai. Máu tụ ngoài màng cứng ở người già lâm sàng thường không điển hình và tiên lượng nặng). Máu tụ dưới màng cứng: Thường do tĩnh mạch ở võ não gây ra. Nó có thể kết hợp với đụng dập tổ chức não tạo thành khối máu tụ dưới màng cứng và ngoài não. Máu tụ trong não được hình thành do tổn thương các mạch máu nhỏ từ ổ dập não trong nhu mô não.
 Phù não: Tổn thương hàng rào máu não và tổn thương màng tế bào gây ra sự tích tụ nước bất thường ở tổ chức kẽ và trong tế bào.
 Dãn não thất là hiện tượng do chảy máu làm tắc đường lưu thông của nước não tủy gây ra.

Đối với trẻ em
Trong trường hợp bị chấn thương đầu, nếu thấy trẻ có một trong những dấu hiệu kể sau, các bậc cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay:
 Ngay sau ngã, trẻ bất tỉnh hơn 01 phút.
 Ngay sau ngã, trẻ vẫn tỉnh táo nhưng sau đó một thời gian lại xuất hiện những dấu hiệu tri giác bất thường (kích động khó dỗ, ngủ nhiều, lơ mơ, tiếp xúc kém hoặc bất tỉnh hoàn toàn).
 Sau chấn thương đầu, trẻ nôn trên 5 lần trong một thời gian ngắn hoặc nôn kéo dài hơn 6 giờ (mà trước đó trẻ bình thường).
 Thóp của trẻ sau một thời gian chấn thương bị phồng, căng lên, kèm theo vẻ mặt xanh xao.
 Trẻ bị chấn thương nhiều nơi, có máu chảy nhiều.

Phân loại

Để đánh giá mức độ tổn thương sọ não, có hai loại được xác định là chấn thương sọ não hở và chấn thương sọ não kín.
 Chấn thương sọ não kín bao gồm tất cả các CTSN có tổn thương sọ não nhưng chưa gây rách màng cứng (màng bao bọc não), chưa gây thông não bộ với môi trường bên ngoài. Tổn thương hộp sọ có thể lún sọ, rạn vỡ sọ. Tổn thương não gồm chấn động não, giập não, chèn ép não do máu tụ, phù não, lún sọ, tràn khí...
 Chấn thương sọ não hở bao gồm tất cả các CTSN gây rách màng cứng, khai thông não bộ với bên ngoài. Loại này gây nguy cơ nhiễm khuẩn não cao.
Ngoài ra còn nhiều cách phân loại khác như theo bản chất tổn thương não, vị trí tổn thương não...

Phòng ngừa

Chấn thương sọ não có thể xảy ra cho bất kỳ ai nếu chẳng may bị tai nạn (tai nạn giao thông, tai nạn trong sinh hoạt, tai nạn lao động...). Đặc biệt, trẻ em và người già là hai đối tượng dễ bị chấn thương sọ não do tai nạn. Đặc biệt, nguyên nhân chính là do tai nạn giao thông, để đề phòng tai nạn xảy ra, cần phải chấp hành nghiêm chỉnh luật lệ an toàn giao thông và thực hiện đúng an toàn lao động, đặc biệt là đội mũ bảo hiểm và mũ bảo hộ đúng quy định và đúng chất lượng.

Ở Việt Nam, theo một thống kê của Bộ Y tế Việt Nam năm 2011 thì trong số 12.749 trường hợp cấp cứu do tai nạn giao thông có tới 2.365 trường hợp bị chấn thương sọ não và gần 30% số nạn nhân chấn thương sọ não do không đội mũ bảo hiểm. Ngoài ra số bệnh nhân cấp cứu do tai nạn sinh hoạt cũng lên tới hơn 4.500 trường hợp và gần 2.169 người cấp cứu do đánh nhau. Các tai nạn do sinh hoạt chủ yếu là tai nạn do ngã ghế để thắp hương, trèo cao, bỏng do nấu ăn…

Xử lý và điều trị

 Ngay sau khi bị chấn thương người bị chấn thương phải được cấp cứu kịp thời, nhanh chóng chuyển nạn nhân về cơ sở y tế gần nhất để xử trí ban đầu, sau đó sẽ đưa đến chuyên khoa phẫu thuật thần kinh.
 Phải kiểm soát được đường hô hấp và tuần hoàn của bệnh nhân.
 Xử lý các vết thương sọ não càng sớm càng tốt nhằm tránh mất máu và nhiễm khuẩn.
 Đối với những khối máu tụ nội sọ: Sau khi đã phát hiện ra khối máu tụ gây chèn ép não (biểu hiện bằng sự suy giảm của tri giác, giãn đồng tử một bên, liệt) cần phải mổ cấp cứu giải tỏa não. Nếu để muộn sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng của bệnh nhân.
 Để hạn chế tối đa mức độ tàn phế do di chứng tồn tại, bệnh nhân phải trải qua một quá trình phục hồi chức năng lâu dài

Chú thích

Bệnh
Chẩn đoán tâm thần
Hồi sức tích cực
Cấp cứu y khoa


title: Tiểu lục địa Ấn Độ

text:
Tiểu lục địa Ấn Độ là 1 khu vực của châu Á nằm chủ yếu trên Mảng Ấn Độ.

Định nghĩa

Thuật ngữ "tiểu lục địa Ấn Độ" và "Nam Á" thường được dùng thay thế cho nhau. Do sự nhạy cảm về chính trị, một số người dùng thuật ngữ "Tiểu lục địa Nam Á", "Tiểu lục địa Ấn-Pak", "Tiểu lục địa", hoặc là "Nam Á" thay cho thuật ngữ "tiểu lục địa Ấn Độ". Theo các sử gia Sugata Bose và Ayesha Jalal, tiểu lục địa Ấn Độ được biết đến với tên gọi Nam Á "trong thời gian gần đây và cách nói trung lập hơn." Nhà Ấn Độ học Ronald B. Inden lập luận rằng việc sử dụng thuật ngữ "Nam Á" đang trở nên rộng rãi do phân biệt rõ ràng khu vực với Đông Á; một số học giả cho rằng thuật ngữ "Nam Á" được sử dụng phổ biến ở châu Âu và Bắc Mỹ hơn thuật ngữ "Tiểu lục địa" hay "Tiểu lục địa Ấn Độ". Tổng dân số tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2022 là 1,866,869,445 người.

Phạm vi
Định nghĩa về phạm vi địa lý của tiểu lục địa Ấn Độ là khác nhau. Lịch sử hình thành của toàn bộ Đại Ấn Độ, nay thường được coi là bao gồm các nước Ấn Độ, Pakistan, và Bangladesh; trước năm 1947, 3 nước này về mặt lịch sử tạo thành Ấn Độ thuộc Anh. Nó hầu như luôn luôn bao gồm cả Nepal, Bhutan, và quốc đảo Sri Lanka và có thể cũng bao gồm Afghanistan và quốc đảo Maldives. Khu vực cũng có thể bao gồm các lãnh thổ tranh chấp như Aksai Chin, là một phần của tiểu vương quốc Ấn Độ thuộc Anh Jammu và Kashmir, nhưng nay do khu tự trị Tân Cương của Trung Quốc quản lý. 1 cuốn sách do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ xuất bản năm 1959 thì Afghanistan, Sri Lanka, Ấn Độ, Nepal, và Pakistan (gồm cả Đông Pakistan, nay là Bangladesh) là những phần của "Tiểu lục địa Nam Á". Khi thuật ngữ Tiểu lục địa Ấn Độ được sử dụng với ý nghĩa là Nam Á, các quốc đảo Sri Lanka và Maldives đôi khi không được liệt kê, trong khi Tây Tạng và Nepal có khi lại được ghi vào hoặc không.

Địa lý
Về mặt địa lý, tiểu lục địa Ấn Độ là 1 bán đảo tại Trung-Nam Á, hơn là 1 vùng có hình kim cương được giới hạn bởi dãy Himalaya ở phía bắc, Hindu Kush ở phía tây, và Arakanese ở phía đông, và mở rộng về phía nam đến Ấn Độ Dương với biển Ả Rập ở phía tây nam và vịnh Bengal ở phía đông nam. Với cả 7 quốc gia được liệt kê, diện tích của khu vực là khoảng 4,4 triệu km² (1,7 triệu mi²), chiếm 10% lục địa châu Á và 2,4% diện tích bề mặt đất liền thế giới. Tính toàn thể, tiểu lục địa chiếm khoảng 34% dân số châu Á (trên 16,5% dân số thế giới) và có nhiều dân tộc sinh sống.

Hầu hết khu vực nằm trên mảng Ấn Độ và tách biệt khỏi phần còn lại của châu Á bằng các hàng rào núi non. Mảng Ấn Độ bao phủ phần lớn Nam Á, tạo thành 1 vùng đất trải dài từ Himalaya thành một phần của bồn địa bên dưới Ấn Độ Dương, bao gồm nhiều vùng của Nam Trung Quốc và Đông Indonesia, cũng như các dãy Côn Lôn và Karakoram, và mở rộng đến song không bao gồm Ladakh, Kohistan, dãy Hindu Kush và Balochistan.

Tham khảo

Nam Á
Địa lý châu Á
Bán đảo châu Á
Vùng châu Á
Lục địa
Vùng của châu Á
Địa chất châu Á
Địa lý Nam Á
Địa chất Ấn Độ


title: Người tá điền đồi Wildfell

text:
Người tá điền đồi Wildfell (tiếng Anh:The Tenant of Wildfell Hall) là tác phẩm nổi tiếng nhất của nhà văn Anh Anne Brontë, được xuất bản bởi Thomas Cautley Newby vào năm 1848 dưới bút danh Acton Bell.

Giá trị
Được coi là tác phẩm đầu tiên về nữ quyền, Người tá điền vùng Wildfell đã xây dựng những tình tiết "gây sốc" với luật lệ thời bấy giờ, đầu tiên xuất hiện năm 1848. Giống như những bài thơ của bà, cả hai các tiểu thuyết của bà lần đầu tiên được xuất bản dưới cái tên nam giới là Acton Bell. Tiểu thuyết của bà, cũng giống như tiểu thuyết của những người chị của bà, đã trở thành kinh điển của nền văn học Anh.

Nhân vật chính
 Helen Graham
 Arthur Huntingdon
 Gilbert Markham
 Eliza Millward
 Bà Markham
 Master Arthur Huntington
 Rachel
 Frederick Lawrence
 Walter Hargrave
 Ralph Hattersley
 Ông Grimsby
 Fergus Markham
 Reverend Michael Millward
 Alice Myers
 Rose Markham
 Richard Wilson
 Eliza Millward
 Benson
 Lord Lowborough
 Annabella Wilmot
 Millicent Hargrave
 Esther Hargrave
 Jane Wilson

Chuyển thể

Truyền hình
1968: (28 tháng 12 đến 4 tháng 1) Chiếu trên BBC, 4 tập với diễn viên Janet Munro, Corin Redgrave và Bryan Marshall, chuyển thể bởi Peter Sasdy.
1996: Phim truyền hình với diễn viên Tara FitzGerald, Rupert Graves và Toby Stephens, do Mike Barker chuyển thể.

Xem thêm
Jane Eyre
Đồi gió hú
Charlotte Brontë
Emily Brontë

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hướng dẫn đọc Người tá điền đồi Wildfell bằng tiếng Anh  tại AnneBronte.com
 Nguyên bản tiếng Anh trên Gutenberg Project
 Người tá điền đồi Wildfell  tại PublicLiterature.org
 Người tá điền đồi Wildfell - Free Public Domain Audiobook.

Chị em nhà Brontë
Tiểu thuyết năm 1848
Tiểu thuyết Vương quốc Liên hiệp Anh được chuyển thể thành phim
Tiểu thuyết về nghệ sĩ


title: Đồng bằng Ấn-Hằng

text:
Đồng bằng Ấn-Hằng hay Các đồng bằng Miền Bắc hay Đồng bằng sông Bắc Ấn Độ là một đồng bằng lớn và màu mỡ bao gồm phần lớn phần phía bắc và đông của Ấn Độ, các phần đông dân nhất của Pakistan, nhiều phần của miền nam Nepal và gần như toàn bộ Bangladesh. Đồng bằng được đặt theo tên sông Ấn (Indus) và sông Hằng (Ganges), hai hệ thống sông tạo nên nó.

Đồng bằng là khu vực đông dân cư nhất Trái Đất, là nơi sinh sống của gần 1 tỉ người (khoảng 1/7 dân số toàn cầu) trên một diện tích 700.000 km² (270.000 mi²). Các thành phố lớn nhất trên đồng bằng Ấn-Hằng là Ludhiana, Amritsar, Chandigarh, Delhi, Jaipur, Kanpur, Lucknow, Allahabad, Varanasi, Patna, Kolkata, Guwahati, Dhaka, Lahore, Faisalabad, Rawalpindi, Islamabad, Multan, Hyderabad và Karachi.

Đồng bằng Ấn-Hằng có giới hạn ở phía bắc là dãy Himalaya, là khởi nguồn của nhiều con sông tạo nên đồng bằng và là nguồn gốc của lớp đất phù sa màu mỡ của khu vực. Rìa phía nam của đồng bằng được giới hạn bằng Vindhya- và dãy núi Satpura, cùng cao nguyên Chota Nagpur. Ở phía tây là cao nguyên Iran.

Phân chia

Một số nhà địa lý học chia đồng bằng Ấn-Hằng thành các phần: thung lũng sông Ấn, đồng bằng Punjab, các đồng bằng Haryana, đồng bằng trung và hạ du sông Hằng. Theo định nghĩa khác, đồng bằng Ấn-Hằng được chia làm hai lưu vực bởi dãy Delhi; phần phía tây gồm có đồng bằng Punjab và đồng bằng Haryana, phần phía đông bao gồm hệ thống lưu vực sông Hằng–Bramaputra. Dãy Delhi chỉ cao 300 mét trên mực nước biển, nên gây ra nhận thức rằng đồng bằng Ấn-Hằng kéo dài liên tục giữa hai lưu vực sông. Cả đồng bằng Punjab và Haryana đều được cung cấp nước từ các sông Ravi, Beas và Sutlej. Các dự án thủy lợi đang trong tiến triển trên các con sông này sẽ làm suy giảm mực nước sông, tác động đến các vùng đồng bằng thấp hơn tại bang Punjab tại Ấn Độ và thung lũng sông Ấn tại Pakistan.

Đồng bằng trung du sông Hằng trải rộng từ sông Yamuna ở phía tây đến bang Tây Bengal ở phía đông. Phần đồng bằng hạ du sông Hằng và thung lũng Assam tươi tốt hơn vùng đồng bằng trung du sông Hằng. Phần đồng bằng hạ du sông Hằng tập trung tại Tây Bengal, sông Hằng cùng sông Yamuna tạo nên Đồng bằng sông Hằng. Brahmaputra chảy từ Tây Tạng với tên gọi Yarlung Tsangpo và sau đó chảy qua Arunachal Pradesh và Assam, trước khi chảy vào Bangladesh.

Phạm vi
Là một đồng bằng lớn, phạm vi của đồng bằng có thể khác nhau tùy theo nguồn. Nói chung, đồng bằng Ấn-Hằng giới hạn bởi:
 Kashmir ở phía bắc;
 Vùng Punjab của Pakistan và dãy Aravalli;
 Sindh ở phía tây;
 Chân núi Himalaya
 Assam và Bangladesh ở phía đông
 Vindhya- và dãy Satpura, cùng cao nguyên Chota Nagpur ở phía nam.
 Bao gồm cả phần phía bắc của Gujarat

Địa lý
Đồng bằng Ấn-Hằng, tạo thành bởi hệ thống sông Ấn và Hằng–Brahmaputra. Sông Hằng chảy song song với dãy Himalaya, từ Jammu và Kashmir ở phía tây đến Assam ở phía đông và có lưu vực chiếm phần lớn phía bắc và đông Ấn Độ. Đồng bằng có diện tích 700.000 km² (270.000 mi²) có chiều rộng lên đến hàng trăm ki-lô-mét. Các sông lớn của đồng bằng là sông Hằng và sông Ấn cùng các chi lưu của chúng như; Beas, Yamuna, Gomti, Ravi, Chambal, Sutlej và Chenab.

Phân cấp hành chính
không có định nghĩa cụ thể về đồng bằng Ấn-Hằng, khó có thể đưa ra một danh sách chính xác các đơn vị hành chính thuộc đồng bằng:

Bangladesh (gần như toàn quốc)
Ấn Độ
Assam
Bihar
Delhi
Haryana
Punjab
Rajasthan
Tripura
Uttar Pradesh
Tây Bengal
Nepal
Madhesh
Pakistan
Punjab
Sindh

Các vùng lãnh thổ của các đơn vị sau có thể thuộc hay không thuộc đồng bằng:
Ấn Độ
Madhya Pradesh
Meghalaya
Jharkhand
Orissa
Pakistan
Balochistan
Khyber Pakhtunkhwa
Kashmir

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Hành trình sông Hằng, quá khứ và hiện tại

Đồng bằng Ấn Độ
Đồng bằng Pakistan
Đồng bằng Nepal
Đồng bằng Bangladesh
Đồng bằng châu Á


title: Phân tích hội thoại

text:
Phân tích hội thoại (tiếng Anh là Conversation analysis, thường được viết tắt là CA) là một hướng tiếp cận nghiên cứu tương tác trong xã hội,  quan tâm đến các tình huống giao tiếp bằng lời và phi lời trong cuộc sống thường nhật. Như tên gọi của nó chỉ ra, phân tích hội thoại tập trung vào việc phân tích các cuộc nói chuyện ngẫu nhiên, tuy nhiên, cũng có rất nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực này thu nhận tư liệu từ các bối cảnh mang tính quy phạm như các cuộc tương tác giữa bác sĩ và bệnh nhân, giữa giáo viên và học sinh, giữa thẩm phán, luật sư và bị cáo trong các phiên tòa hoặc các cuộc phỏng vấn trên báo đài. Do đó, thuật ngữ "phân tích hội thoại" có vẻ như không còn đúng nữa. Tuy nhiên, nó vẫn tiếp tục được sử dụng với tư cách là một thuật ngữ để chỉ một cách tiếp cận riêng và thành công khi phân tích tương tác xã hội.

Phân tích hội thoại được ra đời vào những năm 1960 và 1970, dựa trên nền tảng tư tưởng về bộ môn phương pháp dân dã (ethnomethodology) của Harold Garfinkel và quan điểm về trật tự tương tác của Erving Goffman. Người được xem là cha đẻ của CA là nhà xã hội học Harvey Sacks và hai cộng sự gần gũi của ông là Emanuel Schegloff and Gail Jefferson.

Ngày nay, CA là một phương pháp được sử dụng trong xã hội học, nhân học, ngôn ngữ học, tâm lý học. Nó đặc biệt ảnh hưởng đến ngôn ngữ học xã hội tương tác, phân tích diễn ngôn và tâm lý học diễn ngôn. Nó cũng khác biệt với phân tích diễn ngôn ở tiêu điểm và phương pháp. Tiêu điểm của CA là các tiến trình liên quan đến tương tác xã hội chứ không bao gốm các văn bản viết. Phương pháp của nó là hướng đến việc xác định các phương pháp và cách thức mà những người tham gia tương tác sử dụng và dựa vào đó để tạo ra phần đóng góp của mình trong cuộc thoại và nhận ra những đóng góp của người khác.

Phương pháp luận

Phân tích hội thoại là một phương pháp phân tích do tư liệu quy định. Nói cách khác, từ tư liệu, người nghiên cứu bắt đầu thẩm định, phân tích và tìm ra những mô hình phân tích. Tư liệu của CA là từ các cuộc hội thoại tự nhiên được ghi âm hay ghi hình lại. Tuyệt nhiên, CA không sử dụng các tư liệu mang tính chất nhân tạo như tác phẩm văn học hay các văn bản viết. Từ các đoạn ghi âm hay ghi hình, người nghiên cứu sẽ tiến hành việc phiên chuyển một cách chi tiết nhất thông qua một hệ thống ký hiệu quy ước. Kế đó, người nghiên cứu sẽ vận dụng phương pháp phân tích quy nạp từ tư liệu để tìm ra những mẫu lặp lại trong tương tác. Dựa trên phân tích đó, nhà nghiên cứu sẽ phát triển các quy tắc hoặc mô hình để giải thích về sự xuất hiện của các mẫu.

Các vấn đề nghiên cứu cơ bản

Tổ chức kiểm soát lượt lời
Đơn vị cơ bản trong CA là lượt lời (turn). Việc kiểm soát lượt lời (turn-taking) là một trong những tổ chức cơ bản của hội thoại. Theo các nhà phân tích hội thoại thì hệ thống nắm giữ lượt lời có hai thành tố cơ bản: thành tố cấu thành lượt lời (turn constructional component, viết tắt là TCC) và thành tố phân phối lượt lời (turn allocational component)

CA không cho rằng kiểm soát lượt lời là phổ quát. Tuy nhiên, nghiên cứu trong nhiều ngôn ngữ cho thấy rằng việc kiểm soát lượt lời đều hiện diện.

Thành tố cấu thành lượt lời
Thành tố cấu thành lượt lời miêu tả các đơn vị cơ bản từ đó, lượt lời được tạo ra. Những đơn vị cơ bản này được gọi là đơn vị cấu thành lượt lời (TCU). TCU gồm có các cấp độ: từ, cú, mệnh đề, câu.

Thành tố phân phối lượt lời
Thành tố phân phối lượt lời mô tả diễn tiến của việc kiểm soát lượt lời trong hội thoại. Quy tắc về phân phối lượt lời được áp dụng ở đây, gồm có 3 bước cơ bản: người đang nói sẽ lựa chọn người nói kế tiếp, người nói kế tiếp sẽ tự lựa chọn mình thành người nói kế tiếp, hoặc người đang nói sẽ tiếp tục.

Tham khảo

Ngôn ngữ học
Xã hội học
Ngôn ngữ học ứng dụng


title: How Will I Know

text:
"How Will I Know" là một bài hát của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Whitney Houston nằm trong album phòng thu đầu tay của cô mang tên chính mình (1985). Nó được phát hành như là đĩa đơn thứ ba trích từ album vào ngày 22 tháng 11 năm 1985 bởi Arista Records. "How Will I Know" được đồng sáng tác bởi George Merrill và Shannon Rubicam, và dự định sẽ do Janet Jackson thể hiện nhưng cô đã bỏ qua bài hát, trước khi Houston tiếp cận nó và quyết định thu âm cho album đầu tay với những sự thay đổi về nội dung lời bài hát và sản xuất của Narada Michael Walden, cộng tác viên quen thuộc xuyên suốt sự nghiệp của nữ ca sĩ. Được ghi nhận như là sự khác biệt so với những tác phẩm còn lại của Whitney Houston mang hơi hướng ballad, đây là một bản synth-funk và dance-pop mang nội dung đề cập đến việc một cô gái đang cố gắng phân định xem liệu chàng trai mà cô yêu mến ngay từ lần gặp đầu tiên có thực sự thích cô và sẽ đáp lại tình cảm đó không.

Sau khi phát hành, "How Will I Know" nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ đánh giá cao giai điệu hấp dẫn, chất giọng của Houston cũng như quá trình sản xuất nó, đồng thời gọi đây là một bản nhạc đột phá từ album. Bài hát cũng tiếp nhận những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu bảng xếp hạng ở Canada và lọt vào top 10 ở nhiều thị trường nó xuất hiện, bao gồm vươn đến top 5 ở những thị trường nổi bật trên thế giới như Úc, Phần Lan, Ireland, Na Uy, Thụy Điển và Vương quốc Anh, cũng như xuất hiện trong top 20 ở Hà Lan, New Zealand và Thụy Sĩ. Tại Hoa Kỳ, "How Will I Know" đạt vị trí số một trên bảng xếp hạng Billboard Hot 100 trong hai tuần liên tiếp, trở thành đĩa đơn quán quân thứ hai trong sự nghiệp của Houston tại đây. Ngoài ra, nó cũng nằm trong chuỗi bảy đĩa đơn liên tục đứng đầu bảng xếp hạng của nữ ca sĩ trên Hot 100, giúp cô nắm giữ kỷ lục cho nghệ sĩ có nhiều đĩa đơn quán quân liên tiếp nhất trong lịch sử bảng xếp hạng.

Video ca nhạc cho "How Will I Know" được đạo diễn bởi Brian Grant, trong đó bao gồm những cảnh Houston hát và nhảy múa trong một căn phòng với những tấm màn nhiều màu sắc. Nó đã giúp nữ ca sĩ thành công trong việc tiếp cận khán giả trẻ và MTV, và nhận được hai đề cử tại giải Video âm nhạc của MTV năm 1986 cho Video xuất sắc nhất của nữ ca sĩ và Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất, và chiến thắng hạng mục đầu tiên. Để quảng bá bài hát, Houston đã trình diễn "How Will I Know" trên nhiều chương trình truyền hình và lễ trao giải lớn, bao gồm giải Video âm nhạc của MTV năm 1986, giải thưởng Âm nhạc Mỹ năm 1986 và giải Brit năm 1987, cũng như trong nhiều chuyến lưu diễn của cô. Kể từ khi phát hành, bài hát đã được hát lại bởi nhiều nghệ sĩ, như Pentatonix, Ariana Grande, Sam Smith và dàn diễn viên của Glee, cũng như xuất hiện trong nhiều album tuyển tập của Houston, như Whitney: The Greatest Hits (2000) và I Will Always Love You: The Best of Whitney Houston (2012).

Danh sách bài hát
 Đĩa 7"
 "How Will I Know" – 4:32
 "Someone For Me" – 4:57

 Đĩa 12"
 "How Will I Know" (Dance phối) – 6:10
 "Saving All My Love For You" – 3:55
 "How Will I Know" (Dub phối) – 5:36

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Xếp hạng mọi thời đại

Chứng nhận

Xem thêm
 Danh sách đĩa đơn quán quân Hot 100 năm 1986 (Mỹ)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Đĩa đơn năm 1985
Đĩa đơn năm 1986
Bài hát năm 1986
Bài hát của Whitney Houston
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Contemporary
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Đĩa đơn quán quân RPM Top Singles
Giải thưởng video âm nhạc của MTV cho video xuất sắc nhất của nữ nghệ sĩ
Đĩa đơn của Arista Records


title: One Wish: The Holiday Album

text:
One Wish: The Holiday Album là album Giáng sinh duy nhất của ca sĩ nhạc pop và R&B người Mỹ Whitney Houston, phát hành năm 2003. Album phát hành một đĩa đơn "One Wish (for Christmas)", lọt vào top 20 trên bảng xếp hạng Billboard Adult Contemporary của Mỹ. Album đã trải qua sáu tuần trên bảng xếp hạng Billboard 200 và bán được 490.143 bản tính cho đến nay.

Album cũng có một bản song ca với cô con gái Bobbi Kristina Houston là "The Little Drummer Boy". Album này cũng sử dụng lại 2 bài hát "Joy to the World" và "Who Would Imagine a King" từ album soundtrack của bộ phim The Preacher's Wife phát hành năm năm 1996

Danh sách bài hát

Xếp hạng

Tham khảo

Album của Whitney Houston
Album nhạc Giáng sinh


title: Sư đoàn 370, Quân đội nhân dân Việt Nam

text:
Sư đoàn Không quân 370 của Không quân Nhân dân Việt Nam, được thành lập ngày 30 tháng 10 năm 1975, là đơn vị có nhiệm vụ bảo vệ vùng trời, vùng biển, đất liền phía Nam Việt Nam. Ban đầu, biên chế của Sư đoàn chỉ gồm một trung đoàn tiêm kích 925 và một phi đội trinh sát cơ U-17. Về sau, Sư đoàn tiếp nhận các đơn vị do Sư đoàn Không quân 372 bàn giao, gồm trung đoàn trực thăng 917 (còn gọi là đoàn Đồng Tháp) và 2 trung đoàn tiêm kích 935 (đoàn Biên Hòa) và 937 (đoàn Hậu Giang), đều thành lập vào ngày 21 tháng 5 năm 1975. Sư đoàn Không quân 370 đã chiến đấu tích cực trong Chiến dịch biên giới Tây Nam (1978-1988).

Chỉ huy

Sư đoàn trưởng: Cù Đức Hường

Chính ủy: Đại tá Đào Quốc Kháng

Phó sư đoàn trưởng/TMT: Đỗ Mạnh Hùng

Phó sư đoàn trưởng/Quân sự: Đại tá Trần Đức Ba

Phó Chính ủy: Đại tá Nguyễn Quốc Long

Phó TMT Tác chiến: Lê Tùng Sơn

Phó TMT Nội bộ: Thượng tá Dương Văn Sinh

Phó TMT SCH: Lê Quang Vinh

Phó TMT chung: Ngô Quang Hiền

Phó TMT chung: Hoàng Quỳnh (đã nghỉ hưu)

Trang bị hiện nay
Hiện nay, sư đoàn được trang bị, trang bị của sư đoàn chủ yếu là các loại trực thăng vận tải và trực thăng chiến đấu Mil Mi-8/17, UH-1, các máy bay cường kích và tiêm kích đa năng Su-22M4, F-5, A-37, Su-30MK2V.

Tham khảo

Không quân 370
Không quân Nhân dân Việt Nam
Đơn vị quân sự thành lập năm 1975


title: Bộ Tài chính

text:
Bộ Tài chính là cơ quan của một chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tài chính, ngân sách nhà nước, thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác của ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước, đầu tư tài chính, tài chính doanh nghiệp và hoạt động dịch vụ tài chính...

Một số Bộ Tài chính

 Bộ Tài chính Việt Nam
 Bộ Tài chính Hoa Kỳ

Tham khảo

Cơ quan chính phủ


title: Tây Chu (định hướng)

text:
Tây Chu trong lịch sử Trung Quốc có thể là:
 Nhà Tây Chu, giai đoạn đầu của nhà Chu, kéo dài từ khoảng thế kỷ 11 TCN - 771 TCN
 Nước Tây Chu, nửa phía tây của vùng lãnh thổ nhà Đông Chu, tồn tại từ năm 440 TCN - 256 TCN


title: Đông Chu (định hướng)

text:
Đông Chu trong lịch sử Trung Quốc có thể là:
 Nhà Đông Chu, giai đoạn sau của nhà Chu, kéo dài từ 770 TCN - 249 TCN
 Nước Đông Chu, nửa phía đông của vùng lãnh thổ nhà Đông Chu, tồn tại từ năm 367 TCN - 249 TCN


title: Danh sách đơn vị hành chính Trung Quốc theo HDI

text:
Danh sách bao gồm tất cả các tỉnh, đặc khu hành chính, khu tự trị và thành phố trực thuộc trung ương của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, có so sánh với Trung Hoa Dân quốc (Đài Loan). Số liệu lấy từ Báo cáo phát triển con người tại Trung Quốc (《2009／10 中国人类发展报告》)xuất bản bởi Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc, Quỹ nghiên cứu phát triển Trung Quốc và Đại học Nhân dân Trung Quốc, không bao gồm hai Đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma Cao.
Số liệu của Đặc khu hành chính Hồng Kông được lấy từ "báo cáo phát triển con người LHQ" và Ma Cao do chính phủ đặc khu cung cấp có tính tham khảo.

Nguồn

China Human Development Report, 2009-2010

Đơn vị hành chính Trung Quốc
Chỉ số phát triển con người


title: Quần đảo Sakishima

text:
(hay 先島群島, Sakishima guntō) (tiếng Okinawa: Sachishima) là một chuỗi các hòn đảo nằm ở cực nam của quần đảo Nhật Bản. Chúng là một phần của quần đảo Nansei (hay Ryukyu) và bao gồm quần đảo Miyako và quần đảo Yaeyama. Về mặt hành chính, quần đảo là một phần của tỉnh Okinawa, Nhật Bản, và bao gồm quần đảo đang tranh chấp là Senkaku (Điếu Ngư/Điếu Ngư Đài).

Các đảo có người ở
Quần đảo Sakishima
Quần đảo Miyako (trước là phó tỉnh Miyako)
 Thành phố Miyakojima
Đảo Ikema (Ikema-jima)
Đảo Irabu (Irabu-jima)
Kurima (Kurima-jima)
Đảo Miyako (Miyako-jima)
Đảo Ōgami (Ōgami-jima)
Đảo Shimoji (Shimoji-shima)
 Làng Tarama
Đảo Minna (Minna-jima)
Đảo Tarama (Tarama-jima)
Quần đảo Yaeyama (nguyên là phó tỉnh Yaeyama)
 Thành phố Ishigaki
Đảo Ishigaki (Ishigaki-jima)
 Thị trấn Taketomi
Đảo Aragusuku (Aragusuku-jima)
Đảo Hateruma (Hateruma-jima)
Đảo Iriomote (Iriomote-jima)
Đảo Kohama (Kohama-jima)
Đảo Kuroshima (Kuroshima)
Đảo Taketomi (Taketomi-jima)
Đảo Yubu (Yubu-jima)
 Thị trấn Yonaguni
Đảo Yonaguni (Yonaguni-jima)

Lịch sử
Quần đảo Sakishima là đầu tiên xuất hiện trong sử sách là tại Shoku Nihongi (Nhật Bản thư kỷ) (797), trong đó kể rằng 714  đã gửi triều cống đến Dazaifu với 52 người dân từ , ,  và các đảo khác. Shigaki được cho là  hiện nay, Kumi là  hoặc điểm dân cư  của Iriomote. Nguyên sử (1370) thuật rằng một người sóng sót sau đắt tàu đến từ Mật Nha Cổ (密牙古, Mìyágǔ) đã đến Ôn Châu năm 1317. Đây được cho là văn kiện đầy tiên đề cập đến .

Các công cụ bằng đá và vỏ sò/mai rùa có niên đại 2.500 đã được khai quật từ các gò vỏ/mai trên quần đảo Sakishima. Các công cụ bằng vỏ sò hay mai rùa cùng niên đại cũng được phát hiện ở Đài Loan và Philippines, song không thấy tại đảo Okinawa hay Amami. Do vậy quần đảo được cho là đã có một mối quan hệ mạnh mẽ hay gần gũi hơn với Đài Loan, Philippines.

Các đồ đất nung địa phương đã được làm từ thế kỷ 11. Nhiều lãnh chúa địa phương, được gọi là án ti (anji), đã xuất hiện từ thế kỷ 15. Trong cùng thời gian, các thế lực chính trị tại Okinawa nhận ra rằng các đảo xa xôi có thể hữu dụng để làm điểm dừng chân trong một tuyến giao thươg hàng hải và đã tăng cường ảnh hưởng của mình.  đã thống nhất Miyako vào năm 1365, và đã đến triều cống Satto, quốc vương của vương quốc Trung Sơn ở đảo Okinawa.

Năm 1500, , án ti của Ishigaki, đã nổi dậy chống lại vương quốc Lưu Cầu. Vua Shō Shin đã gửi quân đến để đối phó, và lãnh đạo là , án ti của Miyako. Nakasone đã chiến thắng, và phần lớn quần đảo Sakishima nằm dưới quyền kiểm soát của Lưu Cầu. Tuy nhiên, Yonaguni vẫn còn là một đảo độc lập cho đến năm 1522, nằm dưới sự lãnh đạo của nữ lão đạo theo truyền thuyết là , song có tranh luận về việc nhân vật này có tồn tại hay không.

Gia tộc Shimazu của phiên Satsuma tại Nhật Bản đã xâm lược vương quốc vào năm 1609. Trong các thế kỷ sau đó, thetriều đình Lưu Cầu đặt nơi này dưới chế độ sưu thuế khắc nhiệt, và đánh thuế đinh nặng tại quần đảo Sakishima. Do hậu quả của những việc này, việc giết trẻ sơ sinh và các cách khác nhằm kiểm soát dân số trở nên phổ biến giống như tại khắp Lưu Cầu; hài cốt của các hành động này vẫn còn trên khắp Sakishima. Dân đảo Yaeyama bị đánh thuế nặng hơn Miyako, do cuộc nổi dậy của Oyake xuất phát từ Yaeyama. Vương quốc cũng cấm việc di cư của dân đảo, cô lập họ nhằm ngăn ngừa các cuộc nổi dậy. Động đất Yaeyama năm 1771 kéo theo sóng thần đã giết chết 12.000 người, tức một nửa dân số toàn bộ quần đảo Sakishima. Bởi đất đai bị ảnh hưởng do nhiễm mặn, nạn đói thường xuyên xảy ra, và dân số quần đảo tiếp tục suy giảm cho đến thời kỳ Minh Trị.

Sau cải cách Minh Trị vào năm 1872, chính quyền Nhật Bản bãi bỏ vương quốc Lưu Cầu và hợp nhất quần đảo thành một phần của Nhật Bản. Nhà Thanh phản đối hành động này và tuyên bố chủ quyền đối với vương quốc trước đây. Nhật Bản đề nghị nhượng lại quần đảo Sakishima, cho Trung Quốc được "đãi ngộ tối huệ quốc" của Nhật Bản theo Hiệp ước Nhật-Thanh. Trung Quốc ban đầu đồng ý song về sau dưới sự phản đối của tổng đốc Lý Hồng Chương, điều ước đã không thành. Trung Quốc tiếp tục tuyên bố chủ quyền cho đến khi thất bại trong chiến tranh Thanh-Nhật

Quần đảo hoang Senkaku cũng được hợp nhất vào Nhật Bản trong khoảng thời gian này. Không giống như phần còn lại của Sakishima, quần đảo Senkaku nay cũng được Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) tuyên bố chủ quyền với tên gội Điếu Ngư/Điếu Ngư Đài.

Việc hiện đại hóa Sakishima của chính quyền Nhật Bản đã diễn ra chậm hơn so với lục địa Nhật Bản hay đảo chính Okinawa. Thuế thân nặng nề tiếp tục cho đến năm 1903. Trong khi đó, các đảo cùng Đài Loan đã sử dụng múi giờ (UTC+8) cho đến năm 1937, chậm một giời sau với giờ chuẩn Trung ương Nhật Bản (UTC+9).

Không giống như đảo Okinawa, quần đảo Sakishima không phải hững chịu các cuộc giao tranh trên mặt đất trong Thế chiến II. Tuy nhiên, các đảo đã bị không kích và bị các tàu hải quân bắn phá vào năm 1945. Từ tháng 6, chính quyền Nhật Bản đã ra lệnh cho người dân địa phương sơ tán đến phía bắc Ishigaki và Iriomote, tại đây 3.647 người đã chết vì bị bệnh sốt rét. (trong khi chỉ có 174 người chết trong các cuộc không kích) Bơi bệnh dịch, các khu vực này có dân cư thưa thớt trong suốt lịch sử. Căn bệnh này không được loại trừ cho đến năm 1961. Vào tháng 6 năm 1945, sau khi Quân đội Đế quốc Nhật Bản bị đánh bại tại Okinawa, đã có một khoảng trống về quân sự và chính quyền ở Sakishima. Một số quân đồn trú đã cướp phá các trang trại và tham gia và hành động bạo lực chống lại cư dân địa phương. Để đối phó, các cư dân Ishigaki đã thành lập . Do nó đóng vai trò như một chính quyền địa phương, một vài nhà sử học sau này đã mô tả hiệp hội này là . Hoa kỲ tuyên bố áp đặt chế độ quân sự tại quần đảo vào tháng 12 năm 1945, phục hồi các phó tỉnh Miyako và Yaeyama. Hiệp hộ địa phương biến mất. Năm 1952, Hiệp ước San Francisco đã xác định các đảo nằm dưới quyền kiểm soát của Hoa Kỳ.

Quần đảo trở về Nhật Bản vào năm 1972 cùng với các phần khác của tỉnh Okinawa.

Văn hóa
Cóa ba ngôn xbanr địa tại quần đảo; tiếng Miyako tại quần đảo  Miyako, tiếng Yonaguni tại đảo Yonaguni, và tiếng Yaeyama trên quần đảo Yaeyama. Tất cả các ngôn ngữ này đều thuộc Nhóm ngôn ngữ Ryukyu. Các ngôn ngữ này không hiểu lẫn nhau. Tại Okinawa, tiếng Nhật chuẩn có địa vị chính thức, trong khi tiếng Nhật Okinawa, được sử dụng rộng rãi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 八重山地方の歴史  (Lịch sử vùng Yaeyama) và 宮古地方の歴史  (Lịch sử vùng Miyako) từ  mahae plus

Quần đảo Ryukyu
Quần đảo của Nhật Bản
Quần đảo Thái Bình Dương
Đảo Okinawa


title: Ghat Tây

text:
Ghat Tây, Ghaut Tây còn được gọi là Sahyadri là một dãy núi có diện tích 140.000 km² chạy dài 1.600 km song song với bờ biển phía tây của bán đảo Ấn Độ. Về mặt hành chính, nó thuộc các bang Kerala, Tamil Nadu, Karnataka, Goa, Maharashtra và Gujarat. Đây là Di sản thế giới được UNESCO công nhận và là một trong tám "điểm nóng nhất" về đa dạng sinh học trên thế giới. Nó được gọi là "Đại vách đứng" của Ấn Độ. Là một điểm nóng đa dạng sinh học, tại đây chứa một tỷ lệ lớn động thực vật của đất nước, nhiều trong số đó chỉ được tìm thấy ở Ấn Độ và không nơi nào khác trên thế giới. Theo UNESCO, Ghat Tây là dãy núi già hơn nhiều so với Himalaya. Nó cũng ảnh hưởng đến các kiểu thời tiết gió mùa Ấn Độ bằng cách chặn các cơn gió mùa lớn thổi qua từ phía tây nam vào cuối hè. Phạm vi của nó chạy từ bắc xuống nam dọc theo rìa phía tây của cao nguyên Deccan và ngăn cách cao nguyên này với vùng đồng bằng duyên hải Konkan nhỏ hẹp, nằm dọc theo bờ biển Ả Rập. Ghat Tây có tổng cổng 39 khu vực là các vườn quốc gia, khu bảo tồn động vật hoang dã và khu bảo tồn rừng được công nhận là Di sản thế giới, trong đó có 20 nằm tại Kerala, 10 ở Karnataka, 5 ở Tamil Nadu và 4 ở Maharashtra.

Phạm vi của nó bắt đầu từ gần Songadh của Gujarat ở phía nam sông Tapti, chạy dài  qua các bang Maharashtra, Goa, Karnataka, Kerala và Tamil Nadu và kết thúc tại Marunthuvazh Malai, Swamithope gần mũi phía nam Ấn Độ. Dãy núi bao phủ trên khu vực có diện tích  tạo thành lưu vực cho các hệ thống thoát nước của nhiều con sông, với gần 40% của Ấn Độ. Ghat Tây chắn các cơn gió mùa tây nam thổi vào cao nguyên Deccan. Độ cao trung bình là .

Khu vực Ghat Tây là một trong mười "điểm nóng nhất về đa dạng sinh học" với hơn 7.302 loài thực vật có hoa, 1.814 loài thực vật không hoa, 139 loài động vật có vú, 508 loài chim, 179 loài lưỡng cư, 6.000 loài côn trùng và 290 loài cá nước ngọt. Có khả năng nhiều loài vẫn chưa được phát hiện và tại đây có ít nhất 325 loài bị đe dọa toàn cầu có mặt tại đây.

Tên nguyên
Từ Ghat được sử dụng nhiều trong ngữ hệ Dravida như trong tiếng Kannada là gatta có nghĩa là dãy núi, tiếng Tamil là kattu có nghĩa là sườn núi, tường chắn, đỉnh núi, đường đắp cao. Ghat là thuật ngữ được sử dụng ở tiểu lục Ấn Độ đề cập đến các ngọn đồi ven biển như Ghat Đông và Ghat Tây; hoặc một loạt các bậc thang dẫn xuống vùng nước hoặc cầu cảng, nơi tắm hoặc an táng dọc theo sông và ao hồ như là Ghats tại Varanasi, Dhoby Ghaut, Aapravasi Ghat. Những con đường băng qua dãy núi được gọi là Đường Ghat.

Địa chất
Ghat Tây là dãy núi bị đứt gãy và xói mòn của cao nguyên Deccan. Bằng chứng địa chất chỉ ra rằng, nó được hình thành trong quá trình phá vỡ siêu lục địa Gondwana khoảng 150 triệu năm trước. Bằng chứng địa vật lý chỉ ra rằng, bờ biển phía tây Ấn Độ ra đời ở đâu đó khoảng 100 đến 80 triệu năm trước, sau khi nó tách khỏi Madagascar. Sau khi chia tách, bờ biển tây Ấn Độ xuất hiện như một vách đá đột ngột ở độ cao . Đá bazan là loại đá chiếm ưu thế. Một số loại đá khác gồm charnockit, đá granit,Khondalit, Granulit và Gneis biến chất cũng xuất hiện bởi đá vôi kết tinh, quặng sắt, dolerit và Anorthosit. Đá ong và bô xít cũng được tìm thấy ở các ngọn đồi phía nam.

Địa lý

Ghat Tây kéo dài từ dãy núi Satpura ở phía bắc, trải dài từ Gujarat đến Tamil Nadu. Nó đi qua phía nam các bang Maharashtra, Goa, Karnataka và Kerala. Những chỗ gián đoạn lớn nhất là tại Gián đoạn Goa nằm giữa Maharashtra và Karnataka, và gián đoạn Palakkad trên ranh giới giữa Tamil Nadu và Kerala, giữa các đồi Anaimalai và Nilgiri. Ghat Tây giúp chắn những cơn gió mùa tây nam mang mưa ẩm và gió mạnh nên khu vực núi này có lượng mưa cao, đặc biệt là sườn phía tây.

Phía bắc của đồng bằng ven biển giữa Ghat Tây và biển Ả Rập được gọi là Konkan, trung tâm là Kanara và phía nam là Malabar. Vùng chân đồi phía đông Ghats ở Maharashtra được gọi là Desh, trong khi chân đồi phía đông của trung tâm bang Karnataka được gọi là Malenadu. Ghat Tây được gọi là Sahyadri ở bang Maharashtra và Karnataka. Dãy núi giao với Ghat Đông tại Nilgiri ở tây bắc Tamil Nadu. Nilgiri cũng nối các đồi Biligiriranga ở phía đông nam Karnataka với các đồi Shevaroy và Tirumala. Phía nam của gián đoạn Palakkad là các đồi Anaimalai nằm ở phía tây Tamil Nadu và Kerala với các phạm vi nhỏ hơn nằm ở phía nam bao gồm các đồi Cardamom, đèo Aryankavu và Aralvaimozhi gần Kanyakumari. Ở Kerala, Ghat Tây được gọi là Sahyan hoặc Sahian. Anamudi nằm ở phía nam là đỉnh cao nhất ở Ghat Tây với .

Ghat Tây là một trong bốn lưu vực thoát nước, nuôi dưỡng những dòng sông lâu đời của Ấn Độ. Các sông lớn bắt nguồn từ dãy núi gồm Godavari, Kaveri, Krishna, Thamirabarani, Tungabhadra. Phần lớn các dòng chảy tại Ghat Tây mang theo một lượng nước lớn đổ vào các con sông này trong những tháng gió mùa. Những con sông này chảy về phía đông và đổ ra vịnh Bengal do độ dốc của đất đai. Các nhánh chính bao gồm Kali, Bhadra, Bhavani, Bhima, Malaprabha, Ghataprabha, Hemavathi và Kabini. Một số sông khác đổ về phía tây của dãy núi ra biển Ả Rập với tốc độ nhanh do độ dốc lớn gồm sông Periyar, Bharathappuzha, Pamba, Netravati, Sharavathi, Mandovi và Zuari.

Nhiều con đập được xây dựng trên các con sông nhằm mục đích khai thác thủy điện và hồ chứa thủy lợi tại khắp các tiểu bang. Các hồ chứa có giá trị quan trọng về tưới tiêu và môi trường sống cho cá hồi vân, cá Mahseer và cá chép. Có khoảng 50 đập lớn nằm dọc theo chiều dài của Ghat Tây. Đáng chú ý nhất trong số này là đập Koyna ở Maharashtra, Linganmakki và Shivanasamudra ở Karnataka, Mettur và Pykara ở Tamil Nadu, Parambikulam, Malampuzha và Idukki ở Kerala.

Vào khoảng thời gian gió mùa, những trận mưa lớn và liên tục tạo thành nhiều thác nước đổ ra từ sườn núi. Các thác nước lớn bao gồm Dudhsagar, Unchalli, Sathodi, Magod, Hogenakkal, Jog, Kunchikal, Shivanasamudra, Meenmutty, Athirappilly. Talakaveri là nguồn của sông Kaveri và dãy Kuduremukha là nguồn của Tungabhadra. Ghat Tây có một số hồ chứa và hồ nhân tạo lớn như là Ooty, Kodaikanal, Berijam, Pookode, Vagamon, Devikulam, Letchmi.

Hệ sinh thái

Ghat Tây có bốn kiểu hệ sinh thái gồm Rừng lá rộng ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới-Rừng rụng lá Bắc Ghat Tây, Rừng mưa nhiệt đới Bắc Ghat Tây, rừng rụng lá ẩm Nam Ghat Tây và rừng mưa nhiệt đới Nam Ghat Tây. Phần phía bắc của dãy núi nói chung khô cằn hơn so với phía nam và có độ cao thấp hơn tạo thành hệ sinh thái rừng rụng lá Bắc Ghat Tây với các khu rừng được tạo thành từ gỗ tếch. Ở độ cao trên 1.000 mét là những khu rừng nhiệt đới mát mẻ và ẩm ướt hơn Bắc Ghat Tây với các loài thường xanh thuộc họ Nguyệt quế.

Các khu rừng thường xanh ở Wayanad đánh dấu sự chuyển tiếp của các vùng sinh thái phía bắc và phía nam của Ghat Tây. Các khu vực sinh thái phía nam nói chung là ẩm ướt và phong phú loài hơn. Ở các đồi thấp là rừng rụng lá ẩm Nam Ghat Tây, đặc trưng bởi các loài thuộc chi Cullenia, cùng với một số loài khác gồm tếch, dầu và nhiều loài khác. Các khu rừng ẩm này dần chuyển thành rừng rụng lá khô cằn cao nguyên Nam Deccan về phía đông. Ở độ cao trên 1.000 mét là rừng mưa nhiệt đới Nam Ghat Tây mát mẻ và ẩm ướt. Những khu rừng đất thấp xung quanh bị chi phối bởi các loài cây thường xanh mặc dù một số đồng cỏ trên núi và những khu rừng cằn cỗi có thể được thấy ở khu vực cao nhất. Các khu rừng mưa nhiệt đới Nam Ghat Tây là khu vực sinh thái giàu có nhất bán đảo Ấn Độ với 80% các loài thực vật có hoa của toàn bộ dãy Ghat Tây được tìm thấy ở khu vực sinh thái này.

Bảo vệ
Trong quá khứ, Ghat Tây được bao phủ bởi những khu rừng rậm, cung cấp thực phẩm và môi trường sống cho những người dân bản địa. Địa hình khó tiếp cận của dãy núi khiến việc canh tác và xây dựng các khu định cư trở lên khó khăn. Sau khi người Anh đến khu vực này, các vùng lãnh thổ rộng lớn đã bị chặt phá để trồng rừng và canh tác. Khu rừng ở Ghat Tây đã bị chia cắt nghiêm trọng do các hoạt động của con người, đặc biệt là chặt hạ để trồng chè, cà phê và gỗ tếch trong thời gian từ 1860 đến 1950. Các loài quý hiếm, đặc hữu của rừng mưa nhiệt đới bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Đây là khu vực nhạy cảm với sự phát triển và được tuyên bố là một điểm nóng về đa dạng sinh học vào năm 1988 thông qua những nỗ lực của nhà sinh thái học người Anh Norman Myers. Tuy diện tích đất đai chỉ chiếm 5% của Ấn Độ nhưng 27% loài thực vật bậc cao (4.000 loài) của Ấn Độ được tìm thấy tại đây, trong đó có 1.800 loài là đặc hữu. Dãy núi là nhà của ít nhất 84 loài lưỡng cư, 16 loài chim, 7 loài động vật có vú và 1.600 loài thực vật có hoa không được tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác trên Trái đất. Chính phủ Ấn Độ đã thành lập nhiều khu bảo tồn bao gồm 2 khu dự trữ sinh quyển, 13 vườn quốc gia để hạn chế việc ra vào của con người, cùng với một số khu bảo tồn động vật hoang dã để bảo vệ các loài bị đe dọa cụ thể và rất nhiều các khu rừng dự trữ quốc gia. Một số khu vực bảo vệ lớn có thể kể đến Khu dự trữ sinh quyển Nilgiri với diện tích  của những cánh rừng thường xanh Nagarhole và rừng rụng lá Bandipur là khu vực bảo vệ lớn nhất tại Ghat Tây. Hay như Vườn quốc gia Thung lũng Silent ở Kerala là một trong những rừng thường xanh nhiệt đới nguyên sinh cuối cùng ở Ấn Độ.

Năm 2006, Ấn Độ đã đệ trình đơn lên UNESCO cho việc xét Ghat Tây vào danh sách Di sản thế giới. Năm 2012, 39 khu vực bảo vệ thuộc Ghat Tây được công nhận là Di sản thế giới bao gồm:
 Khu bảo tồn hổ Kali, Dandeli, Karnataka
 Vườn quốc gia và Khu bảo tồn động vật hoang dã Indira Gandhi, Tamil Nadu
 Khu bảo tồn chim Mundigekere, Sirsi, Karnataka
 Khu bảo tồn hổ Kalakkad Mundanthurai, Tamil Nadu
 Khu bảo tồn chim Thattekad, Kerala
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Shendurney, Kerala
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Neyyar, Kerala
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Peppara, Kerala
 Khu bảo tồn hổ Periyar, Kerala
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Srivilliputtur, Tamil Nadu
 Vườn quốc gia Eravikulam, Kerala
 Vườn quốc gia Các đồi Grass, Tamil Nadu và Kerala
 Vườn quốc gia Karian Shola, Karnataka
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Sathyamangalam, Tamil Nadu
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Chinnar, Kerala
 Vườn quốc gia Thung lũng Silent, Kerala
 Vườn quốc gia Mukurthi, Tamil Nadu
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Pushpagiri, Karnataka
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Brahmagiri, Karnataka
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Mookambika
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Talakaveri, Karnataka
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Aralam, Kerala
 Vườn quốc gia Kudremukh, Karnataka
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Someshwara, Karnataka
 Cao nguyên Kaas, Maharashtra
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Bhimashankar, Maharashtra
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Koyna, Maharashtra
 Vườn quốc gia Chandoli, Maharashtra
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Radhanagari, Maharashtra
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Parambikulam, Kerala
 Vườn quốc gia Pambadum Shola, Kerala
 Vườn quốc gia Anamudi Shola, Kerala
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Chimmony
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Peechi-Vazhani, Kerala
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Wayanad, Kerala
 Vườn quốc gia Mathikettan Shola, Kerala
 Khu bảo tồn Kurinjimala, Kerala
 Vườn quốc gia Karimpuzha, Kerala
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Idukki
 Vườn quốc gia Ranipuram
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Megamalai, Tamil Nadu
 Vườn quốc gia và Khu bảo tồn động vật hoang dã Các đồi Palani, Tamil Nadu
 Khu bảo tồn động vật hoang dã Kanyakumari, Tamil Nadu
 Vườn quốc gia Bandipur, Karnataka
 Vườn quốc gia Nagarhole, Karnataka
 Khu dự trữ sinh quyển Nilgiri, Tamil Nadu

Động thực vật

Thực vật
Trong số 7302 loài thực vật có hoa có mặt tại Ghat Tây thì 5.588 loài là bản địa và 376 loài ngoại lai, 2.253 loài trong số đó là đặc hữu của Ấn Độ, 1.273 loài chỉ được tìm thấy ở Ghat Tây.

Động vật
Ghat Tây là nhà của hàng ngàn các loài động vật trong đó ít nhất 325 loài bị đe dọa toàn cầu. Tại đây có ít nhất 139 loài động vật có vú, trong số đó có 16 loài đặc hữu, 13 loài bị đe dọa và 32 loài bị đe dọa ở mức cực kỳ nguy cấp như Cầy đốm lớn Malabar, nhiều loài nguy cấp gồm Khỉ đuôi sư tử, Dê núi sừng ngắn Nilgiri, Hổ Bengal, Voi Ấn Độ và các loài sắp bị đe dọa như Báo Ấn Độ, Voọc Nilgiri, Bò tót. Những ngọn đồi của Ghat Tây đóng vai trò là hành lang động vật hoang dã quan trọng, tạo thành một phần quan trọng của khu bảo tồn voi và hổ. Ghat Tây là nơi có số lượng hổ lớn thứ hai tại Ấn Độ chỉ sau Sundarban với khoảng 336-487 cá thể trên khu vực có diện tích  khắp Karnataka, Tamil Nadu và Kerala. Ghat Tây cũng là nơi có số lượng voi Ấn Độ trong tự nhiên lớn nhất với 11.000 cá thể trong 8 quần thể khác nhau. Một loài đặc hữu của Ấn Độ là Dê núi sừng ngắn Nilgiri đang trên bờ vực tuyệt chủng mặc dù đã phục hồi và ước tính có 3.122 cá thể trong tự nhiên. Một loài bị đe dọa cực kỳ nguy cấp là Cầy đốm lớn Malabar được ước tính chỉ còn ít hơn 250 cá thể trưởng thành, tập trung tại các tiểu khu vực không quá 50 cá thể, còn số lượng khỉ đuôi sư tử sống rải rác khắp Ghat Tây với khoảng 3.500 cá thể.

Về các loài chim, Ghat Tây có ít nhất 508 loài. Hầu hết 500 loài chim của bang Karnataka tập trung tại dãy núi này. Trong số đó có 16 loài đặc hữu và có nguy cơ tuyệt chủng như Khướu Banasura, Bồ câu rừng Nilgiri, chim cổ đỏ xanh bụng trắng, Chích đuôi xòe, Khướu Ashambu, Sẻ đồng Nilgiri, Vẹt đuôi dài Malabar, Hồng hoàng Malabar, Choàng choạc bụng trắng và nhiều loài chim khác.

Về côn trùng, Ghat Tây có 6.000 loài. Trong đó có 334 loài bướm, 316 loài được tìm thấy tại Khu dự trữ sinh quyển Nilgiri. Đây cũng là nhà của 174 loài chuồn chuồn, trong đó có 107 loài Chuồn chuồn ngô và 67 loài Chuồn chuồn kim, 69 loài trong số đó là đặc hữu. Hầu hết các loài chuồn chuồn đặc hữu có mặt tại các khu vực gần sông suối.

Tài liệu tham khảo

Tham khảo
 A rendezvous with Sahyadri Harshal Mahajan
 Wikramanayake, Eric; Eric Dinerstein; Colby J. Loucks; et al. (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC.
 Trek the Sahyadris Harish Kapadia
 Karnataka forest Department- National Parks and WLS
 Daniels, R.J. Ranjit, Wildlife institute of India, "Biodiversity in the Western Ghats"
 Ajith Kumar, Sálim Ali Centre for Ornithology and Natural History, Coimbatore, India, Ravi Chellam, B.C.Choudhury, Divya Mudappa, Karthikeyan Vasudevan, N.M.Ishwar, Wildlife Institute of India, Dehra Dun, India, Barry Noon, Department of Fish and Wildlife Biology, Colorado State University, Fort Collins, U.S.A. (2002) "Impact of Rainforest Fragmentation on Small Mammals and Herpetofauna in the Western Ghats, South India", Final Report, pp. 146, illus. Full text  retrieved ngày 14 tháng 3 năm 2007
 Verma Desh Deepak (2002) "Thematic Report on Mountain Ecosystems", Ministry of Environment and Forests,13pp, retrieved ngày 27 tháng 3 năm 2007 Thematic Report on Mountain Ecosystems  Full text, detailed data, not cited.
 Abstracts, Edited by Lalitha Vijayan, Saconr. Vasudeva, University of Dharwad, Priyadarsanan, Atree, Renee Borges, CES, ISSC, Jagdish Krishnaswamy, Atree & WCSP. Pramod, Sacon, Jagannatha Rao, R., FRLHTR. J. Ranjit Daniels, Care Earth, Compiled by S. Somasundaram, Sacon (1–ngày 2 tháng 12 năm 2005) Integrating Science and Management of Biodiversity in the Western Ghats , 2nd National Conference of the Western Ghats Forum, Venue: State Forest Service College Coimbatore, Organized by Sálim Ali Centre for Ornithology and Natural History, Anaikatty, Coimbatore – 641108, India. Sponsored by Ministry of Environment and Forests, Government of India. Supported by The Arghyam Foundation, The Ford Foundation & Sir Dorabiji Trust Through Ashoka Trust for Research in Ecology and the Environment (ATREE)
 Shifting Cultivation, Sacred Groves and Conflicts in Colonial Forest Policy in the Western Ghats. M,D. Subash Chandran; Chapter 22 PDF ernet.in

Liên kết ngoài

 Western Ghats, UNESCO World Heritage site
 Western Ghats, WWF

Dãy núi Ấn Độ
Địa mạo Maharashtra
Di sản thế giới tại Ấn Độ
Địa lý Coimbatore
Tỉnh địa lý tự nhiên
Địa mạo Karnataka
Địa mạo Kerala
Địa mạo Tamil Nadu
Địa mạo Goa
Địa mạo Gujarat


title: Ghat Đông

text:
Ghat Đông (, Tūrpu Kanumalu,, Pūrbaghāṭa Parbatamāḷā, , Pūrva Ghaṭṭa,  Kiḻakkut Toṭarcci Malaikaḷ) là một dãy núi không liên tục dọc theo bờ biển phía đông Ấn Độ song song với bờ Vịnh Bengal. Ghat Đông chạy từ tiểu bang Tây Bengal ở phía bắc, qua Orissa và Andhra Pradesh đến Tamil Nadu ở phía nam. Dãy núi này còn ăn vào địa giới tiểu bang Karnataka.

Địa lý
Dãy Ghat Đông là một dãy núi cổ, bị bốn con sông chính ở miền nam Ấn Độ là Godavari, Mahanadi, Krishna, và Kaveri soi mòn chảy cắt ngang, tạo ra dải đồng bằng duyên hải trước khi đổ ra Vịnh Bengal. Cao nguyên Deccan nằm ở phía tây dãy núi Ghat Đông, giữa Ghat Đông và Ghat Tây. So với Ghat Tây thì rặng Ghat Đông thấp hơn và khô ráo hơn.

Ở cực nam, Ghat Đông chỉ là dãy đồi núi thấp với tên địa phương là Sirumalai và Karanthamalai ở miền nam Tamil Nadu. Tiến sang phía bắc sông Kaveri thì Ghat Đông lần lượt có tên là Kollimalai, Pachaimalai, Shevaroy, Kalrayan, Chitteri, Palamalai và Mettur ở miền bắc Tamil Nadu. Với khí hậu trên cao thường mát mẻ và ẩm ướt hơn vùng đồng bằng miền xuôi, lợi dụng lợi thế thiên nhiên đó mà Ghat Đông cũng là nơi có nhiều đồn điền cà phê, xen kẽ với những cánh rừng khô. Gần đó là khu nghỉ mát Yercaud ở Shevaroy.

Vùng đồi Bilgiri nối dãy Ghat Tây đến sông Kaveri, tạo thành một hành lang rừng sinh thái giữa Ghat Đông và Tây. Khu vực này cho phép quần thể voi rừng lớn thứ hai ở Ấn Độ di chuyển tự do từ Ghat Đông, Biligiri, Nilgiri và Ghat Tây. Đây cũng là khu vực ngôi đến nổi tiếng ở Malai Mahadeshwara thuộc Chamarajanagar, tiểu bang Karnataka.

Phía bắc sông Palar, tiểu bang Andhra Pradesh thì Ghat Đông tách ra thành hai dãy núi song song chạy bắc-nam. Dãy Velikonda thấp hơn nằm ở phía đông, và dãy Palikonda-Lankamalla-Nallamalla cao hơn nằm ở phía tây. Sông Palar cắt ngang hai đoạn núi này.

Dãy Velikonda ở phía đông đổ xuôi và thấp dần khi ra ven biển ở miền bắc quận Nellore. Trong khi đó dãy Nallamalla chạy dài đến triền sông Krishna. Tiếp về phía bắc sông Krishna thì Ghat Đông chỉ là một dãy đồi thấp tiếp tục đến sông Godavari. Vượt sang phía bắc sông Godavari thì Ghat Đông lại trỗi cao dần tạo thành địa giới giữa hai tiểu bang Andhra Pradesh và Orissa trứoc khi tỏa rộng thành núi non vùng Similipal ở cực đông bắc của dãy Ghat Đông.

Xem thêm

 Ghat Tây
 Vùng đồi Javadi

Tham khảo

Dãy núi Ấn Độ
Địa lý Orissa
Đía lý Tây Bengal
Địa lý Andhra Pradesh
Địa lý Tamil Nadu
Tỉnh địa lý tự nhiên
Địa mạo Tamil Nadu
Địa mạo Andhra Pradesh


title: Deccan

text:
Deccan  là một cao nguyên lớn tại Ấn Độ và chiếm phần lớn miền Nam Ấn Độ. Cao nguyên đạt cao độ một trăm mét ở phía bắc, tăng lên đến hơn một ki-lô-mét ở phía nam, tạo thành một tam giác nổi lên giống như đường bờ biển phía dưới của tiểu lục địa Ấn Độ. Cao nguyên trải rộng trên tám bang của Ấn Độ và là một môi trường sống rộng lớn, bao phủ Trung và Nam Ấn Độ.

Cao nguyên được bao quanh bởi các dãy núi Satpura và dãy núi Vindhya ở phía bắc, Ghat Tây ở phía tây, Ghat Đông ở phía đông. Về phía Nam, Deccan kết thúc tại nơi giao nhau của Ghat Tây và Ghat Đông.

Tên Deccan là từ Anh hóa của từ tiếng Prakrit dakkhin, và bản thân nó lại có nguồn gốc từ tiếng Phạn दक्षिण, dákṣiṇa, nghĩa là "nam".

Địa lý

Cao nguyên Deccan nằm ở phía nam của đồng bằng Ấn-Hằng. Dãy Ghat Tây khá cao và do vậy ngăn hơi ẩm của gió mùa tây nam đến cao nguyên Deccan, do vậy khu vực nhận được lượng mưa rất ít. Phía đông cao nguyên Deccan có cao độ thấp và kéo dài về phía bờ biển đông nam Ấn Độ. Rừng của cao nguyên cũng tương đối khô hạn song được bảo vệ nhằm giữ lại nước mưa và tạo nên các con suối và sau đó hợp thành các dòng sông chảy xuống vùng bồn địa và đổ ra vịnh Bengal.

Hầu hết các con sông tại cao nguyên Deccan chảy từ bắc xuống nam. Sông Godavari và các chi lưu của nó, bao gồm cả sông Indravati, có lưu vực chiếm phần lớn phía bắc của cao nguyên, khởi nguồn từ Ghat Tây và chảy về phía đông ra vịnh Bengal. Sông Tungabhadra, sông Krishna cùng các chi lưu, bao gồm sông Bhima, chảy từ tây sang đông, có lưu vực ở phần giữa của cao nguyên. Phần cực nam của cao nguyên là lưcu vực của sông Kaveri, từ Ghat Tây tại Karnataka và uốn về phía nam vượt qua vùng đồi Nilgiri tại thác Hogenakal vào bang Tamil Nadu, sau đó tạo thành thác Shivanasamudra tại thị trấn đảo Shivanasamudra, thác nước lớn thứ hai tại Ấn Độ và lớn thứ 16 trên thế giới, trước khi chảy vào hồ chứa Stanley tạo bởi đập Mettur và cuối cùng chảy vào vịnh Bengal.

Hai con sống chính không chảy vào vịnh Bengal là Narmada và Tapti. Chúng khởi nguồn từ Ghat Đông và đổ vào biển Ả Rập. Tất cả các sông của cao nguyên Deccan đều phụ thuộc vào lượng mưa và trở nên khô hạn vào mùa hè.

Khí hậu của cao nguyên thay đổi từ Khí hậu bán khô hạn ở phía bắc đến nhiệt đới ở hầu hết phần còn lại với các mùa mưa và khô rõ rệt. Mùa mưa diễn ra từ tháng 6 đến tháng 10. Từ tháng 3 đến tháng 6 có thể rất khô và nóng với nhiệt độ thường xuyên trên 40 °C.

Chú thích

Liên kết ngoài

Ảnh cao nguyên Deccan
Các triều đại Deccan
Bán đảo Deccan
Rừng khô rụng là cao nguyên Trung Deccan
Địa chất học của cao nguyên Deccan

Cao nguyên Ấn Độ
Vùng tự nhiên