title: Letov Š-28

text:
Letov Š-28 là một loại máy bay trinh sát của Tiệp Khắc. Do hãng Letov Kbely chế tạo.

Quốc gia sử dụng

Không quân Bulgary

Không quân Tiệp Khắc
An ninh Quốc gia Tiệp Khắc

Không quân Estonia

Luftwaffe

Không quân Slovak
Không quân Nổi dậy Slovak

Biến thể
 Š-28 – mẫu thử với động cơ Walter Castor (1 chiếc)
 Š-128 – phiên bản sản xuất với động cơ Bristol Mercury VII do Gnome et Rhone chế tạo (12 chiếc)
 Š-228 – phiên bản cho Estonia với động cơ Bristol Mercury VII do Walter chế tạo (4 chiếc)
 Š-328F – mẫu thử cho Phần Lan, động cơ 580 hp (433 kW) Bristol Pegasus IIM-2 (1 chiếc).
 Š-328 – phiên bản sản xuất chính. Khoảng 412 chiếc, gồm:
 Š-328N- tiêm kích đêm.
 Š-328V – thủy phi cơ kéo bia bay (4 chiếc)
 Š-428 – phiên bản chi viện trực tiếp (1 chiếc)
 Š-528 – mẫu dự định thay thế Š-328, được phát triển năm 1935, động cơ 800 hp (597 kW) Gnome-Rhône Mistral Major (6 chiếc).

Tính năng kỹ chiến thuật (Š-328 Šmolík)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Green, William. War Planes of the Second World War: Volume Seven - Bombers and Reconnaissance Aircraft. London:Macdonald, 1967.
 Green, William and Gordon Swanborough. "Balkan Interlude - The Bulgarian Air Force in WWII". Air Enthusiast. Issue 39, May–August 1989. Bromley, Kent: Tri-Service Press, pp. 58–74. ISSN 0143-5450.
 Mondey, David. The Concise Guide to Axis Aircraft of World War II. London:Chancellor, 1996. ISBN 1-85152-966-7.

Liên kết ngoài

 Letov S-328
 Letov S-328

Máy bay Letov
Máy bay trinh sát quân sự Tiệp Khắc 1920–1929
Máy bay ném bom Tiệp Khắc 1920–1929
Máy bay tiêm kích Tiệp Khắc 1920–1929
Máy bay cường kích Tiệp Khắc 1920–1929
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay trinh sát
Máy bay tiêm kích
Máy bay cường kích
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Danh sách bảo tàng nghệ thuật được viếng thăm nhiều nhất thế giới

text:
Bài này liệt kê những bảo tàng nghệ thuật được ghé thăm nhiều nhất trên thế giới vào năm 2021. Nguồn chính là cuộc khảo sát hàng năm của The Art Newspaper về số lượng du khách đến các bảo tàng nghệ thuật lớn vào năm 2021, xuất bản ngày 28 tháng 3 năm 2022.

Tổng số khách tham quan trong một trăm bảo tàng hàng đầu vào năm 2021 là 71 triệu du khách, tăng từ 54 triệu vào năm 2020, nhưng thấp hơn nhiều so với 230 triệu khách tại một trăm bảo tàng hàng đầu vào năm 2019.

Các bảo tàng ở Hoa Kỳ và Tây Âu thường đo lường lượng người tham dự trong năm dương lịch từ tháng 1 đến tháng 12, trong khi nhiều bảo tàng ở Đông Á và Anh đo lường lượng người tham dự cho năm tài chính, từ tháng 4 đến tháng 3.

Danh sách

Ghi chú

Xem thêm

 Danh sách bảo tàng được ghé thăm nhiều nhất
 Danh sách cung điện và di tích được ghé thăm nhiều nhất
 Danh sách bảo tàng được ghé thăm nhiều nhất theo khu vực
 Danh sách bảo tàng nghệ thuật
 Danh sách bảo tàng nghệ thuật lớn nhất

Tham khảo

Bảo tàng Nghệ thuật


title: Laurie Holden

text:
Sinh ra tại Los Angeles, California, Laurie Holden là con gái của các diễn viên Larry Holden và Adrienne Ellis.

Khi bảy tuổi, Laurie Holden tham gia vào một vai phụ trong The Martian's Chronicles #1980#, một phim do cha cô, Michael Anderson.

Cô học tại The Theatre School tại UCLA University, Los Angeles, nơi mà cô đã tốt nghiệp cử nhân Bachelor of Fine Arts vào năm 1993. Vào năm 1995, Laurie đóng vai khách mời trong Due South.

Cô bắt đầu sự nghiệp của mình trong nhà hát, và trở nên nổi tiếng toàn thế giới với vai diễn Đặc vụ Marita Covarrubias trong series phim truyền hình Mỹ The X-Files (1996-2002).

Năm 2001, Holden đồng diễn với Jim Carrey trong bộ phim The Majestic. Sự diễn xuất của cô được sự khen ngợi của giới phê bình phim.

Năm 2006 và 2007, Laurie xuất hiện trong hai bộ phim: Silent Hill (2006) và Stephen King's The Mist (2007).

Năm 2010, cô xuất hiện với vai Andrea trong bộ phim truyền hình Walking Dead (dựa theo tiểu thuyết cùng tên) và được đề cử giải Saturn Award.

Phim sử
 The Martian's Chronicles (1980)
 Separate Vacations (1986)
 Physical Evidence (1989)
 Young Catherine (1991) (TV)
 Family Passions (1993) (series)
 Destiny Ridge (1993) (series)
 TekWar-TekLab (1994) (TV)
 Expect, No Mercy (1995)
 Past Perfect (1996)
 The Pathfinder (1996) (TV)
 The X-Files (1996-2002) (series)
 Echo (1997) (TV)
 The Alibi (1997) (TV)
 Dead Man's Guns (1997) (TV)
 The Magnificent Seven (1998-2000) (series)
 The Man Who Used To Be Me (2000) (TV)
 The Majestic (2001)
 Meet Market (2004)
 Bailey's Billion$ (2005)
 Fantastic Four (2005)
 Silent Hill (2006)
 The Mist (2007)
 The Shield (2008) (series)
 The Walking Dead (2010-2013) (series)
 Dumb and Dumber To (2014)
 Honeytrap (2014)
 Major Crimes (2014-2015) (series)
 Chicago Fire (2015) (series)
 Chicago Med (2015) (series)
 Dumb and Dumber To (2015)

Tham khảo

Nữ diễn viên điện ảnh Mỹ
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 20
Nữ diễn viên Mỹ thế kỷ 21
Nữ diễn viên truyền hình Mỹ
Sinh năm 1969
Nhà hoạt động nhân quyền Hoa Kỳ
Nữ diễn viên sân khấu Mỹ
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên lồng tiếng Mỹ
Nữ diễn viên điện ảnh Canada
Người Canada gốc Mỹ
Nữ diễn viên truyền hình Canada
Nữ diễn viên lồng tiếng Canada
Cựu sinh viên Đại học Columbia
Nhà sản xuất phim Mỹ
Nữ diễn viên Canada thế kỷ 20
Nữ diễn viên Canada thế kỷ 21
Nữ diễn viên Los Angeles


title: Jeep

text:
Jeep là một thương hiệu ô tô của Mỹ là nhãn hiệu thuộc Chrysler Group LLC trong liên minh chiến lược toàn cầu với Fiat. Năm 1987, Giám đốc của Tổng công ty Chrysler đã mua lại thương hiệu Jeep, cùng với các tài sản còn lại của American Motors.

Xe Jeep là phương tiện gắn liền với quân đội Mỹ trong nhiều cuộc chinh phạt. Và đây cũng chính là loại xe đã giúp cho quân đội các nước Đồng minh chiến thắng trong thế chiến thứ hai.

Năm 2021 đánh dấu kỷ niệm 80 năm ra đời của hãng xe Jeep. Mới đây trang báo Military tại Mỹ đã đăng tải bài viết giới thiệu về lịch sử hình thành loại xe quân sự đa năng này.

Trong nhiều năm qua, có nhiều người tự nhận mình là cha đẻ của dòng xe Jeep đời đầu. Tuy nhiên thiết kế xe Jeep là sản phẩm được hình thành từ các hợp tác và ý tưởng của nhiều nhà sản xuất ôtô và quân đội.

Có thể nói dòng xe Jeep là một trong những điều thú vị nhất trong lịch sử. Nhiều phiên bản xe Jeep được ra đời từ các ý tưởng lớn lại xuất phát từ một mục tiêu chung là phục vụ cho quân đội.

Xe Jeep Bantam nguyên bản

Lịch sử của Jeep Bantam là khởi nguồn từ khi chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu. Do nhu cầu về phương tiện chiến đấu rất lớn và khẩn cấp.

Vì vậy quân đội Mỹ đã liên hệ với 136 công ty sản xuất ôtô trong nước. Theo đó quân đội yêu cầu cung cấp các mẫu xe trinh sát gọn nhẹ có hệ thống dẫn động bốn bánh.

Đặc biệt là các mẫu xe này phải cơ động, vượt qua được mọi địa hình. Sau khi được duyệt mẫu thiết kế phải sản xuất và giao xe trong vòng 49 ngày. Do đó cuối cùng thì chỉ có công ty đáp ứng yêu cầu là American Bantam Car Company.

Giá thầu của hãng xe Bantam được gửi đến cùng với nhiều bản thiết kế hoàn chỉnh vào ngày 22 tháng 7 năm 1940 cho quân đội xem xét lần cuối. Để đáp ứng điều kiện giao xe cực kì cấp bách này, hãng xe Bantam đã mời kỹ sư thiết kế tự do là Karl Probst từ Detroit về làm việc.

Thương hiệu của hãng xe Jeep lấy ý tưởng từ đâu?

Về nguồn gốc cái tên xe “Jeep” vốn không thể xác định rõ ràng minh bạch. Theo ghi nhận từ các nhà sử học thời điểm lịch sử đã đưa ra vài cách giải thích khác nhau. Thế nhưng hầu hết lý giải này đã không được chấp nhận và gây nhiều tranh cãi. Cái tên Jeep có thể xuất phất từ mẫu xe GP do hãng Ford đặt tên.

Và cũng có thể là cách gọi vắn tắt để chỉ công dụng chung của loại xe này. Theo một giả thuyết mới nhất lại cho rằng nguồn gốc cái tên Jeep xuất phát từ một nhân vật trong phim hoạt hình Popeye.

Vào năm 1943, hãng xe Willys Overland đã đưa tên “Jeep” trở thành thương hiệu. Từ đó bắt đầu chuỗi giành giật thương hiệu từ các nhà sản xuất khác.

Năm 1948, UB thương mại liên bang Mỹ đã ra chỉ thị hãng xe Willys phải giảm bớt quảng cáo cho rằng công ty này đang sản xuất xe Jeep. Cơ quan này cũng đồng thời nhấn mạnh phía quân đội, các hãng xe khác như Bantam, Ford và hãng sản xuất ô tô Spicer đều là các nhà đồng sản xuất.

Tuy nhiên bằng cách nào đó, hãng xe Willys vẫn có được thương hiệu “Jeep” vào năm 1950. Hiện tại ở Việt Nam vẫn có nhiều mẫu của hãng xe Jeep Willys được sử dụng khá tốt.

Mẫu xe của hãng Ford được đặt tên là GP có thể di chuyển thoải mái nhất và có thể chuyên chở được nhiều đồ vật nhất. Tuy nhiên mẫu xe này có chi phí sản xuất cao và có khả năng dự trữ xăng dầu ít.

Trong khi đó, mẫu xe của Willys có ký hiệu số loại là MA có động cơ mạnh nhất. Ngoài ra còn có hệ thống chiếu sáng tăng đáng. Ngoài ra các kỹ sư của hãng xe Jeep Willys đã giảm bớt khối lượng xe so với thiết kế đầu tiên.

Hãng xe Bantam sản xuất dòng Reconnaissance được các chuyên gia quânsự đánh giá rất cao. Tuy nhiên nó không đạt các tiêu chí cần thiết theo yêu cầu xe chiến đấu.

Cuối cùng quân đội đã kết hợp các thiết kế này lại dựa theo tiêu chí tối ưu thiết kế từ ba mẫu xe. Các thiết kế khung sắt và bình nhiên liệu đặt dưới ghế ngồi từ hãng Ford. Các yếu tố cơ bản của xe Jeep khác được dựa theo thiết kế của Bantam.

Và cuối cùng hãng xe Willys-Overland đã giành được hợp đồng sản xuất cho quân đội. Lợi thế của hãng xe Jeep Willys này là nhờ vào sức mạnh của động cơ 4 piston có tên Go Devil.

Ý nghĩa của từ Jeep và lịch sử hình thành hãng xe Jeep

Vào năm 1941, hãng xe Willys Overland ra mắt mẫu xe Jeep và trình diễn khả năng chinh phục địa hình. Buổi biểu diễn khả năng chạy đa dạng địa hình được tay lái xe chuyên nghiệm là Irving Red Haussman biểu diễn chạy lên xuống các bậc thềm tại điện Capitol.

Trước khi biểu diễn, tay lái này cũng mang các dòng xe Jeep của hãng xe Willys đến trung tâm nghiên cứu phát triển và thử nghiệm phương tiện vận tải quân sự Fort Holabird tại Washington DC.

Tại đây, Irving nghe nhiều binh sĩ đóng quân tại đây gọi các dòng xe của Willys với cái tên là ”Jeep”. Do đó, trong lúc trả lời phỏng vấn của tờ báo Washington Daily News, Irving đã gọi các loại xe off-road này là xe Jeep.

Ngoài ra cũng có một giả thuyết lan truyền rộng rãi hơn về nguồn gốc tên xe Jeep. Thời bấy giờ, quân đội Hoa Kỳ thường sử dụng Government Purposes hay General Purposes viết tắt là GP để nói về các loại xe vận chuyển cho mục đích công vụ nhà nước.

Từ GP này phiên âm đọc nhanh là Gee P, nghe rất giống với từ Jeep. Do đó,các dòng xe quân sự của Mỹ được gọi với cái tên Jeep để chỉ các xe hoạt động đa dụng.

Mẫu Jeep mà chúng ta biết đến ngày nay có xuất xứ từ dòng xe quân sự ra đời năm 1941. Đây là sản phẩm được hãng xe Willys-Overland và Ford đã xây dựng.

Lúc này được gọi là Model MB và Model GPW. Tuy nhiên quân đội Mỹ lại thích gọi tên các mẫu xe này là Jeep hơn.

Các giai đoạn lịch sử hành thành hãng xe Jeep như sau:

Các giai đoạn hành thành hãng xe Jeep

Bước ngoặt mang tính lịch sử hình thành và phất triển hãng xe Jeep chính là lại việc hãng xe Chrysler chính thức mua lại American Motors vào năm 1987. Dưới sự điều hành và phát triển định hướng mới của Chrysler, các dòng Jeep Wrangler bước lên ngôi vương ở phân khúc SUV/4×4 tại thị trường Mỹ và lan tỏa nhanh chóng trên toàn cầu.

Chú thích

Thương hiệu ô tô của Mỹ


title: Trận Trautenau

text:
Trận Trautenau là một trận đánh trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ, diễn ra vào ngày 27 tháng 6 năm 1866 với cấp độ quân đoàn. Trong trận chiến này, Quân đoàn X của Đế quốc Áo do tướng Nam tước Ludwig von Gablenz chỉ huy với lợi thế về quân số đã giành thắng lợi chiến thuật trước Quân đoàn I của Vương quốc Phổ do tướng Adolf von Bonin chỉ huy và tiêu diệt Quân đoàn I của Phổ. Tuy nhiên, chiến thắng này không mang lại thành quả chiến lược cho Quân đội Áo và có thể được xem là một chiến thắng kiểu Pyrros của họ. Tuy là trận thắng duy nhất của quân đội Áo trên chiến trường Böhmen của cuộc chiến tranh, trận Trautenau cũng chứng tỏ hỏa lực khủng khiếp của súng trường nạp hậu Dreyse của quân đội Phổ, hay nói cách khác là những chiến thuật tối tân của Tổng tham mưu trưởng Helmuth von Moltke, đã gây cho quân Áo thiệt hại lớn hơn rất nhiều so với con số thương vong của phía Phổ Điều này đã khiến cho tình hình trở nên trái ngược với một thắng lợi của người Áo như nhiều người dự đoán.

Trong khi quân đội Phổ dưới quyền Hoàng thân Karl Friedrich của Phổ đã tiến công vùng Böhmen thuộc Áo qua Liebenau và Podol, lực lượng của Thái tử Friedrich Wilhelm và tướng Adolf von Bonin tiến công về hướng Trautenau (Trutnov ngày nay) về hướng Đông Bắc Königgrätz. Ban đầu, sau một cuộc tấn công dữ dội của một Lữ đoàn Áo, Quân đội Phổ đã đánh lui họ. Tuy nhiên, Bonin không thám sát về phía Nam mà tiếp tục tiến quân, rời bỏ những cứ điểm mà quân đội ông đã giữ được với cái giá đắt. Chớp lấy thời cơ, Gablenz tung hai Lữ đoàn vào trận địa và họ đã đè bẹp tiền tuyến của quân Phổ trong lúc Bonin còn chưa nắm được tình hình và sau đó họ còn tái chiếm các đồi Galgenberg và Johannesberg, cắt ngang đường tiếp tế của đối phương. Bonin đã cố gắng xoay chuyển thế trận nhưng muộn màng và Gablenz đã khôn khéo tận dụng rắc rối của đường tiếp tế của quân Phổ. Dù vậy, các Trung đoàn Áo (có cả người đến từ các dân tộc khác như Ý) cũng bị đánh thiệt hại nặng trong cuộc giao tranh trên vùng núi đồng, mãi đến khi một Lữ đoàn trừ bị của Áo xuất trận thì Hopfenberg đã rơi vào tay họ sau một cuộc chiến đấu đẫm máu. Sau đó, khi Lữ đoàn Grivicic của Áo tiến hành vận động bọc sườn xung quanh thị trấn Trautenau, quân Áo thừa thắng đã bắt đầu tiến công từ trên cao. Trước tình hình đó, Bonin phải triệt thoái. Quân đội của ông đã rút lui về khởi điểm của cuộc tiến quân của mình. Trong suốt trận chiến tại Trautenau, một Trung đoàn Áo đã từng bỏ chạy vào rừng và điều này là cho thấy sự nhốn nháo của quân đội Áo khi ấy.

Thủ tướng Otto von Bismarck đã nhìn nhận về hậu quả của cuộc bại trận tại Trautenau đối với lực lượng quân đội Phổ, và thực ra trận đánh này đã khiến cho Quân đoàn V của Phổ dưới quyền tướng Karl Friedrich von Steinmetz không được yểm trợ. Song, người Tổng tư lệnh Quân đội Áo là Ludwig von Benedeck đã vuột mất cơ hội của mình, đồng thời tổn thất lớn lao của quân đội của Gablenz trong cuộc tàn sát tại Trautenau đã khiến cho tinh thần của họ suy sụp. Ở cánh trái đoàn quân của Gablenz, Quân đoàn của Steinmetz đã bẻ gãy cuộc tiến công quyết liệt của địch thủ trong trận Nachod cùng ngày, đồng thời Quân đoàn Vệ binh Phổ cũng đang tiến đánh Trautenau. Và, quân của Gablenz đã triệt thoái về Soor, dù để thực hiện điều này ông phải hy sinh gần hết Lữ đoàn Grivilic của mình.

Chú thích

Các trận đánh trong Chiến tranh Áo–Phổ
Trận đánh liên quan tới Phổ
Trận đánh liên quan tới Áo
Xung đột năm 1866
Các trận đánh trên đất Séc
Đế quốc Áo năm 1866


title: Delta III (lớp tàu ngầm)

text:
Tàu ngầm Đề án 667BDR Kalmar (tiếng Nga: Проекта 667БДР Кальмар - Proyekta 667BDR Kalmar) là loại tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo do Liên Xô chế tạo. Với hệ thống phóng tên lửa D-9R có thể mang 16 tên lửa đạn đạo R-29R. NATO gọi loại tàu ngầm này là lớp Delta III.

Thiết kế

Tàu được phát triển khi loại tên lửa mới là R-29R sử dụng nhiên liệu lỏng phóng hai giai đoạn và mang nhiều đầu đạn để tấn công cùng lúc vào nhiều mục tiêu. Một hệ thống phóng mới là D-9R được thiết kế cho tàu để có thể bắn loại tên lửa này và chỉ định vị trí mục tiêu cho các đầu đạn một cách hiệu quả. Ngoài ra các hệ thống khác cũng được nâng cấp như hệ thống sóng âm, hệ thống liên lạc, hệ thống điều khiển tàu, hệ thống tự động... cũng như cải thiện điều kiện sống của các thủy thủ. Đây là một loại tàu ngầm nâng cấp gần như hoàn toàn so với tàu ngầm Đề án 667B và Đề án 667BD về các hệ thống trong tàu. Còn về phần hình dáng bên ngoài thì giống như hai lớp trước với lớp vỏ kép nhưng dài hơn một chút và khoang chứa tên lửa cũng cao hơn.

Thân tàu được chia thành 10 phần chống thấm nước. Phần thứ nhất, thứ ba và thứ mười là phần dùng để trú ẩn trong trường hợp khẩn cấp nó có các bộ phận thoát hiểm cũng như được chèn bằng nhiều khung và các thanh ngang để tăng khả năng chịu lực. Trên tàu có thêm vào phòng phơi nắng và phòng tập thể dục để thủ thủ sử dụng. Hệ thống chữa cháy bằng nhiệt độ cực thấp cũng được thêm vào. Hai lò phản ứng nước áp lực VM-4S mới được lắp đặt mỗi lò tạo 90 MW năng lượng cùng hai tua bin hơi nước cung cấp 44700 kW lực đẩy. Các chân vịt được nâng cấp các đặc điểm hình dáng thủy âm được cải thiện để tàu ít ồn hơn nữa khi di chuyển. Hai máy phát điện dự phòng TG-3000 cũng được gắn vào để sử dụng khi cần thiết. Thời gian trung bình để yêu cầu tái nạp nhiên liệu hay đại tu của tàu là 10 năm.

Lịch sử
Có 14 tàu trong lớp này được đóng từ năm 1974 đến năm 1982. Chín chiếc phục vụ trong hạm đội Thái Bình Dương và đóng tại cảng dành cho tàu ngầm Rybachiy gần Petropavlovsk-Kamchatsky. Bảy chiếc lặn và di chuyển liên tục dưới lớp băng Bắc Cực còn hai chiếc thì làm nhiệm vụ ở các khu vực biển ở phía Nam. Việc lặn ở Bắc Cực rất khó khăn và gây tâm lý dè năng lên các thành viên trên tàu vì độ sâu ở đây có nơi chỉ khoảng 50 m mà băng thì lại dày 15 m khiến cho các tàu ngầm di chuyển rất khó khăn vì tàu chỉ cách cả hai lớp trên và dưới có vài mét.

Năm chiếc phục vụ trong hạm đội biển Bắc, hai chiếc đóng tại cảng dành cho tàu ngầm Gazhiyevo và ba chiếc đóng tại Olenya sau đó cũng đến đóng tại Gazhiyevo.

Hơn nửa số các tàu đều được cho ra khỏi biên chế và ngừng hoạt động khi kỳ đại tu những năm 1990 đến do đã có các loại tàu ngầm thay thế. Hiện tại thì còn 4 chiếc đang hoạt động sau khi được đại tu.

Liên kết ngoài

 deepstorm.ru
 www.atrinaflot.narod.ru
 rusarmy.com
 Фотогалерея на сайте «Русский Подплав».
 Фотогалерея на submarine.id.ru

Tàu ngầm hạt nhân Nga
Tàu ngầm hạt nhân Liên Xô
Lớp tàu ngầm
Tàu năng lượng hạt nhân
Lớp tàu ngầm của Hải quân Liên Xô và Nga
fr:Classe Delta#Delta III
zh:德尔塔级核潜艇#德尔塔III级


title: Trận Arcis-sur-Aube

text:
Trận Arcis-sur-Aube là một trận đánh trong Chiến dịch nước Pháp trong các cuộc chiến tranh của Napoléon, diễn ra từ ngày 20 cho đến ngày 21 tháng 3 năm 1814, và là trận đánh lớn cuối cùng của Hoàng đế Pháp Napoléon Bonaparte trước khi ông thoái vị vào năm đó. Trong trận đánh, quân đội Liên minh thứ sáu do Thống chế Áo là Karl Schwarzenberg chỉ huy đã đánh bại quân đội Đế chế Pháp do Hoàng đế Napoléon Bonaparte chỉ huy, buộc Napoléon phải triệt thoái về hướng Đông. Tuy liên quân bị thiệt hại không nhỏ, trận Arcis-sur-Aube là một thất bại quan trọng của Napoléon, và Liên minh đã tiếp tục hành binh về thủ đô Paris của Pháp sau trận chiến này.

Napoléon đã tiến quân về hướng Nam đến Arcis-sur-Aube, nơi được ghi nhận là được một lực lượng yếu ớt của đồng minh trấn giữ. Tưởng rằng Schwarzenberg đang rút quân, Napoléon hy vọng sẽ gây hỗn loạn cho quân đồng minh và giúp cho ông có thêm thời gian. Tuy nhiên, Schwarzenberg đã tập trung binh lực của mình giữa Troyes và Arcis để chuẩn bị phát động một chiến dịch tấn công. Quân đội Nga dưới quyền tướng P. K. Wittgenstein đã tiến công đội hậu binh của đối phương, và trận đánh mở đầu vào buổi trưa ngày 20 tháng 3 năm 1814. Trong ngày hôm ấy, hai bên có quân số ngang ngửa với nhau. Quân Kỵ binh Pháp đã bị đánh bại, song quân Áo và quân Bayern đã không thể chiếm giữ làng Torcy ở cánh trái quân Pháp. Bất chấp những đợt pháo kích của quân Nga cho đến tối, Napoléon đã đứng vững trên trận tuyến của mình. Ngày hôm sau, cả hai phe đều gia tăng quân số của mình, song quân đồng minh giờ đây đã có lực lượng áp đảo đối phương. Tình hình đã trở cho hiểm họa Hoàng đế Pháp: ông gần như là đã có ý định tự sát, cũng như một số người hầu cận của mình. Thậm chí điều này đã suýt nghĩa xảy ra khi từ phía Napoléon, một viên tướng dưới quyền Napoléon đã tiến hành một cuộc tấn công đầy thảm họa của Thương Kỵ binh. Sau một cuộc quyết chiến, Napoléon đã rút lui. Phải hai tiếng đồng hồ sau đó thì Schwarzenberg mới phát động tiến công, và đội hậu binh Pháp đã cầm cự dữ dội cho đến khi bị đẩy lùi vào thị trấn.

Tình hình nước Pháp càng thêm bất lợi sau thất bại tại Arcis-sur-Aube, trước sức tấn công của liên quân. Đồng thời, trận chiến này cũng chứng tỏ tài năng chiến thuật của người Tổng tham mưu trưởng Quân đội Áo là Joseph Radetzky von Radetz.

Chú thích

Đọc thêm
Chandler, David. Dictionary of the Napoleonic wars. Wordsworth editions, 1999.
Chandler, David G. The Campaigns of Napoleon. Scribner, 1966.
Taylor, Brian. The Empire of the French. Spellmount, 2006.

Các trận đánh trong chiến tranh Napoléon
Trận đánh liên quan tới Áo
Trận đánh liên quan tới Nga
Trận đánh liên quan tới Pháp
Trận đánh liên quan tới Bayern
Xung đột năm 1814
Trận đánh liên quan tới Württemberg
Pháp năm 1814
Aube


title: Erich Hartmann

text:
Erich Alfred Hartmann (19 tháng 4 năm 1922 – 20 tháng 9 năm 1993), biệt danh "Bubi" (tên viết tắt của "chàng trai trẻ") bởi những đồng đội của mình hay "Con quỷ đen" bởi các đối thủ Liên Xô là một phi công chiến đấu cơ người Đức trong Thế chiến thứ hai. Ông là phi công át chủ bài nắm giữ kỷ lục có thành tích cao nhất trong lịch sử hàng không quân sự thế giới với 352 chiến tích (trong đó 345 là thành tích trên các máy bay thuộc Không quân Liên Xô và 260 là chiến đấu cơ) trong tổng số 1.404 phi vụ. Ông đã tham gia 825 trận không chiến, buộc phải hạ cánh 14 lần trong tình trạng chiếc máy bay của ông bị hư hại do trúng phải mảnh vỡ của các máy bay mà ông vừa bắn hạ hay do lỗi kỹ thuật. Hartmann đặc biệt chưa bao giờ bị bắn hạ hay buộc phải hạ cánh do trúng hỏa lực đối phương.

Giai đoạn trước Thế chiến thứ hai, Hartmann là một phi công tàu lượn. Ông gia nhập Luftwaffe năm 1940 và hoàn thành khóa huấn luyện phi công chiến đấu cơ vào năm 1942. Được biên chế đến Không đoàn Chiến đấu cơ 52 (Jagdgeschwader 52-JG 52) tại mặt trận Xô-Đức, ông may mắn được sự hướng dẫn của những phi công chiến đấu cơ nhiều kinh nghiệm của Luftwaffe và từ đó đã phát triển những chiến thuật chiến đấu của riêng mình. Ngày 25 tháng 8 năm 1944, sau khi đã có 301 chiến thắng, ông được trao tặng Huân chương Chữ thập Hiệp sĩ với Lá sồi, Thanh kiếm và Kim cương (Ritterkreuz mit Eichenlaub, Schwertern und Brillanten).

Chiến thắng cuối cùng của ông đến vào ngày 8 tháng 5 năm 1945. Ông và những người còn sống sót của JG 52 đã đến đầu hàng Quân đội Hoa Kỳ nhưng sau đó bị đưa sang phía Hồng quân Liên Xô. Nhằm tạo áp lực để Hartmann gia nhập Không quân Đông Đức (Volksarmee), phía Liên Xô đã kết tội oan ông là tội phạm chiến tranh, mà về sau này được tòa án Nga minh oan. Hartmann bị kết tội 25 năm tù lao động khổ sai và sau 10 năm ở trong các trại tù và gulag của Liên Xô, trước khi được thả ra năm 1955.

Năm 1956, Hartmann gia nhập Không quân Tây Đức (Bundesluftwaffe) và trở thành Geschwaderkommodore của Không đoàn Chiến đấu cơ 71 (Jagdgeschwader 71) "Richthofen". Hartmann về hưu sớm năm 1970 do sự chống đối của ông với thượng cấp trong việc Luftwaffe đưa chiến đấu cơ F-104 Starfighter vào biên chế chiến đấu. Sau khi về hưu, ông tiếp tục tham gia huấn luyện bay một thời gian. Ông mất vì bệnh vào ngày 20 tháng 9 năm 1993.

Tuổi thơ
Erich Hartmann sinh ngày 19 tháng 4 năm 1922 tại Weissach, Württemberg, con của bác sĩ Alfred Erich Hartmann và bà Elisabeth Wilhelmine Machtholf. Cuộc khủng hoảng kinh tế ở Đức sau Thế chiến thứ nhất đã buộc gia đình Hartmann phải đến tìm việc làm tại Trường Sa, Trung Quốc và suốt thời niên thiếu của Erich diễn ra tại đây. Gia đình ông trở về Đức năm 1928 khi cuộc chiến tại Trung Quốc nổ ra. Gia đình ông còn người em trai là Alfred về sau cũng là phi công của Luftwaffe, nhưng là xạ thủ trên máy bay ném bom bổ nhào Ju 87 phục vụ trên chiến trường Bắc Phi. Alfred bị bắt bởi quân Anh và trở thành tù binh chiến tranh suốt bốn năm.

Erich tốt nghiệp Volksschule tại Weil im Schönbuch (Tháng 4, 1928–Tháng 4, 1932), Gymnasium tại Böblingen (tháng 4 năm 1932–tháng 4 năm 1936), Học viện Giáo dục Chính trị quốc gia tại Rottweil (tháng 4 năm 1936–tháng 4 năm 1937) và Gymnasium tại Korntal (tháng 4 năm 1937–tháng 4 năm 1940), nơi ông nhận được bằng Abitur. Tại Korntal, ông đã gặp người vợ tương lai của mình, bà Ursula "Usch" Paetsch.

Sự nghiệp hàng không của Hartmann bắt đầu khi ông tham gia chương trình huấn luyện lái tàu lượn của Luftwaffe và được đích thân mẹ mình, một trong những nữ phi công tàu lượn đầu tiên tại Đức hướng dẫn. Gia đình ông còn sở hữu một máy bay hạng nhẹ nhưng buộc phải bán đi vào năm 1932 do khủng hoảng kinh tế. Khi Đảng Quốc xã lên nắm quyền vào năm 1933 và khuyến khích tàu lượn phát triển, năm 1936, bà Elisabeth Hartmann đã tham gia thành lập một trường huấn luyện bay tại Weil im Schönbuch. Erich khi đó mới 14 tuổi nhưng đã trở thành một huấn luyện viên tại đây. Năm 1939, ông có được bằng phi công và từ đó có quyền lái máy bay có động cơ.

Thế chiến thứ hai
Hartmann bắt đầu được huấn luyện quân sự vào ngày 1 tháng 10 năm 1940 tại Trung đoàn bay số 10 ở Neukuhren. Ngày 1 tháng 3 năm 1941, ông chuyển đến Luftkriegsschule 2 tại Berlin-Gatow, nơi ông bắt đầu bay có sự hướng dẫn của huấn luyện viên và sau đó ba tuần là lần bay một mình đầu tiên. Hartmann hoàn thành khóa huấn luyện bay cơ bản vào tháng 10 năm 1941 và bắt đầu các khóa huấn luyện nâng cao tại Lachen-Speyerdorf từ ngày 1 tháng 11 năm 1941. Tại đây ông được dạy về kỹ năng chiến đấu và tác xạ. Khóa huấn luyện này kết thúc vào ngày 31 tháng 1 năm 1942 và từ ngày 1 tháng 3 đến 20 tháng 8 năm 1942, ông học lái kiểu máy bay Messerschmitt Bf 109 tại Jagdfliegerschule 2 ở Zerbst/Anhalt.

Khoảng thời gian học việc của Hartmann cũng đã có những lúc không suôn sẻ. Ngày 31 tháng 3 năm 1942, trong lúc huấn luyện tác xạ trên không, ông đã phớt lờ những chỉ dẫn và thực hiện một số pha nhào lộn trên không sân bay Zerbst. Điều này đưa đến một án phạt ba tháng bị quản thúc tại phòng và trừ ⅔ số lương. Tuy nhiên chính điều này sau đó đã cứu mạng Hartmann. Ông nhớ lại:

Khoảng thời gian mà tôi bị nhốt đó đã cứu mạng tôi. Theo lịch trình, tôi sẽ tham gia vào một buổi huấn luyện tác xạ trên không mà thời gian đó tôi lại đang bị phạt. Người bạn cùng phòng đã tham gia chuyến bay đó thay vì tôi và trên chính chiếc máy bay mà đáng lẽ tôi phải lái. Chỉ một lát sau khi anh ấy cất cánh,trong lúc đang chuẩn bị vào tầm tác xạ, động cơ máy bay có vấn đề và chiếc máy bay sau đó đã đâm sầm xuống gần đường ray Hindenburg-Kattowit. Anh ấy đã chết vì cú đâm ấy.Toliver và Constable 1986, trang 31.

Sau đó, Hartmann đã trở lại học tập một cách siêng năng, cần mẫn và bắt đầu áp dụng một bí quyết mà ông luôn nói với các phi công trẻ: "Hãy bay với cái đầu, chứ không phải với cơ bắp." Trong một buổi huấn luyện tác xạ vào tháng 6 năm 1942, ông đã bắn trúng phao mục tiêu với chỉ 24 trên tổng số 50 viên đạn súng máy được cấp phát, một thành tích rất khó để đạt được. Thời gian huấn luyện này cho phép ông có khả năng lái 17 kiểu máy bay khác nhau và sau khi tốt nghiệp, ông được đưa đến Ergänzungs-Jagdgruppe Ost tại Gleiwitz, Thượng Silesia vào ngày 21 tháng 8 cho đến ngày 10 tháng 10 năm 1942.

Tham gia chiến đấu
Tháng 10 năm 1942, Hartmann được thuyên chuyển đến Không đoàn Tiêm kích 52 (Jagdgeschwader 52 - JG 52), căn cứ tại Maykop trên Mặt trận Xô-Đức. Không đoàn được trang bị kiểu máy bay Messerschmitt Bf 109G nhưng Hartmann và một số phi công khác lúc đầu được giao nhiệm vụ lái những chiếc Junkers Ju 87 Stuka mới đến Mariupol. Chuyến bay đầu tiên của ông kết thúc với việc thắng lái bị hư và chiếc máy bay đâm sầm vào những nhà gỗ tạm thời cho binh lính. Hartmann sau đó được đưa đến phi đoàn III./JG 52, chỉ huy bởi Gruppenkommandeur Thiếu tá Hubertus von Bonin và có nhiều phi công kinh nghiệm như Oberfeldwebel Edmund "Paule" Roßmann, Alfred Grislawski, Hans Dammers và Josef Zwernemann. Sau một vài ngày tập luyện bay và chiến đấu giả định, Grislawski đã thừa nhận Hartmann mặc dù còn phải học hỏi chiến thuật chiến đấu nhiều nhưng tỏ ra là một phi công có tài năng, Paule Roßmann đã hướng dẫn cho Hartmann những vấn đề cơ bản về chiến thuật tấn công bất ngờ mà về sau được Hartmann phát triển thành chiến thuật chiến đấu đặc trưng của riêng ông.

Hartmann có phi vụ chiến đấu đầu tiên vào ngày 14 tháng 10 năm 1942 với vai trò là phi công bên cánh của Roßmann. Khi chạm trán với 10 máy bay địch ở phía dưới, Hartmann quá mong muốn có được chiến thắng đầu tiên đã mở bướm ga hết cỡ và tách khỏi Roßmann. Khi chạm trán máy bay địch, ông đã cho khai hỏa nhưng không trúng phát nào và suýt nữa đã va vào đối phương. Sau đó, ông cho máy bay núp vào một đám mây thấp và buộc phải hạ cánh vội vã sau khi máy bay hết nhiên liệu. Hartmann đã vi phạm hầu hết các nguyên tắc của chiến đấu trên không do đó von Bonin đã phạt ông ba ngày phải làm việc với các nhân viên mặt đất. 22 ngày sau đó Hartmann mới có chiến thắng đầu tiên là một chiếc máy bay cường kích Ilyushin Il-2 thuộc Trung đoàn Không quân Cường kích số 7, nhưng đến cuối năm 1942 ông chỉ có thêm được một chiến thắng nữa. Cũng như nhiều phi công ách chủ bài hàng đầu khác, phải mất một thời gian ông mới có được những chiến thắng liên tiếp với sự ổn định cao.

Hartmann có vẻ ngoài trẻ hơn so với tuổi nên ông có biệt danh là "Bubi" (tên viết tắt của "chàng trai trẻ trong tiếng Đức), và phi công ách chủ bài Walter Krupinski, người chọn Hartmann làm phi công bên cánh thường thúc giục ông: "Hây, Bubi, bay gần hơn nào". Ngày 25 tháng 5 năm 1943, ông bắn hạ một chiến đấu cơ Lavochkin La-5 trước khi va vào một chiến đấu cơ Liên Xô khác nhưng vẫn giữ được sự kiểm soát đối với chiếc máy bay đã hư hại của mình. Ngày 7 tháng 7, trong một trận không chiến lớn diễn ra trong trận Kursk, ông đã bắn hạ bảy máy bay Liên Xô. Đầu tháng 8 năm 1943, thành tích của Hartmann lên đến con số 50 và đến cuối tháng thì ông có thêm 48 chiến thắng nữa. Trong tháng 9, ông được bổ nhiệm làm Staffelkapitän của phi đoàn 9./JG 52. Một trong những bí quyết để Hartmann có thể đạt được những chiến thắng của mình sau đó được ông kể lại "...hãy để cho máy bay địch hoàn toàn nằm trong tầm hỏa lực của vũ khí mình rồi mới khai hỏa. Nếu đợi cho đến khi nó phủ kín cửa sổ buồng lái, người phi công sẽ không phí bất kì một viên đạn nào."

Trong năm đầu tiên tham gia chiến đấu, Hartmann tỏ ra xem thường những phi công Liên Xô đối thủ, những người mà theo ông hầu hết lái những chiến đấu cơ không được trang bị kính ngắm trên do đó buộc họ phải tự vẽ chúng lên kính chắn gió bằng tay.

Trong những ngày đầu, thật khó tin một điều là chả có gì phải sợ một chiếc chiến đấu cơ Nga phía sau cả. Với cái "kính ngắm" vẽ bằng tay, viên phi công chả bao giờ có thể bắn trúng bạn.

Ngoài ra, trong khi Hartmann đánh giá những kiểu chiến đấu cơ P-39, P-40 và Hawker Hurricane yếu kém hơn kiểu chiến đấu cơ Đức Fw 190 và Bf 109, thực ra chúng có công nghệ kính ngắm tiên tiến hơn.

Tuy nhiên người Đức cũng học được một số thủ thuật từ kẻ thù. Như việc dầu động cơ DB 605 của Bf 109G-6 bị đóng băng khiến cho rất khó để khởi động trong điều kiện mùa đông khắc nghiệt ở Nga. Một tù binh không quân Liên Xô sau đó đã chỉ cách đổ nhiên liệu vào bình hứng dầu để làm tan dầu và giúp cho động cơ có thể khởi động được chỉ sau một lần thử. Một cách khác cũng học hỏi từ người Nga là cho đốt cháy nhiên liệu bên dưới động cơ.

Bị bắt sống và trở về
Đến cuối tháng 8 năm 1943, Hartmann đã có 90 chiến thắng. Ngày 19 tháng 8, Geschwaderkommodore của Hartmann, Dietrich Hrabak, đã ra lệnh cho đơn vị của Hartmann yểm trợ cho các máy bay ném bom bổ nhào của Sturzkampfgeschwader 2, chỉ huy bởi phi công cường kích nổi tiếng Hans-Ulrich Rudel trong một trận phản công. Tám chiến đấu cơ của Đức sau đó đã chạm trán với một số lượng lớn chiến đấu cơ Liên Xô Yakovlev Yak-9 và Lavochkin La-5 đang bảo vệ các máy bay cường kích Il-2 Sturmovik trong một phi vụ cường kích. Hartmann đã bắn rơi được hai máy bay đối phương trước khi chiếc máy bay của ông trúng phải mảnh vỡ bật ra từ chúng và buộc phải hạ cánh khẩn cấp. Theo quy định của Luftwaffe, phi công có nghĩa vụ phải giành lại bảng đồng hồ. Trong khi ông đang làm việc đó, lính Hồng quân bắt đầu tiến gần đến. Nhận thấy chắc chắn sẽ bị bắt, ông giả vờ bị thương. Hành động này của Hartmann đã qua mắt những người lính Hồng quân nên họ đặt ông lên cáng thương rồi đưa vào một chiếc xe tải. Khi trưởng đội bay của Hartmann, Heinz "Bimmel" Mertens, nghe tin này đã lấy một khẩu súng trường đi tìm Hartmann.

Hartmann thận trọng đợi thời cơ để tấu thoát. Lợi dụng sự canh gác mất tập trung khi một đợt tấn công của những chiếc Stuka ập đến, ông tấn công lính canh của mình, nhảy ra khỏi xe và chạy núp trong một cánh đồng hoa hướng dương lớn. Hartmann đợi cho đến nửa đêm mới ra ra khỏi vị trí ẩn náu. Ông bám theo lính trinh sát Liên Xô để đi về phía tây hướng mặt trận. Khi gần đến vị trí quân Đức, ông bị một lính gác bắn và viên đạn sượt qua quần.

Nhận Huân chương Chữ thập Hiệp sĩ với Lá sồi
Tháng 10 năm 1943, Hartmann đã có thêm 33 chiến thắng và đến ngày 29 tháng 10, ông được trao tăng Ritterkreuz, khi mà thành tích của ông lúc bấy giờ đã lên đến con số 148. Đến cuối năm, số chiến thắng tăng lên đến 159. Trong hai tháng đầu năm 1944, thêm 50 máy bay trở thành nạn nhân của Hartmann. Hartmann tiếp tục "ghi điểm" với một nhịp độ ngày càng cao. Điều này khiến cho cả Bộ tổng chỉ huy của Luftwaffe còn phải nghi ngờ và do đó các chiến thắng của ông đều được kiểm tra hai đến ba lần; mỗi lần chiến đấu ông đều có quan sát viên kiểm tra trong đội hình. Ngày 2 tháng 3, ông đã có 202 chiến thắng. Đến thời điểm này, các phi công Liên Xô đều biết đến tiếng tăm của mật danh Hartmann trên sóng vô tuyến Karaya 1. Bộ chỉ huy Liên Xô đã ra giá 10.000 rúp cho cái đầu của ông. Chiếc máy bay của Hartmann có một biểu tượng hoa tulip đen quanh nắp che động cơ gần mũi cánh quạt, do đó những người Liên Xô đã đặt cho ông biệt danh Cherniy Chort ("Con quỷ Đen"). Mặc dù vậy, mỗi khi phi công Liên Xô nhìn thấy biểu tượng trên thường không dám lao vào chiến đấu do đó chiếc máy bay trên đôi khi được giao cho các phi công học việc lái để đảm bảo an toàn. Ngày 21 tháng 3, chính Hartmann là người đã ghi dấu chiến thắng thứ 3500 trong cuộc chiến của JG 52. Tuy nhiên, việc các phi công Liên Xô "lẩn tránh" Hartmann đã khiến tỉ lệ lập công của ông giảm sút. Cuối cùng ông phải bỏ biểu tượng hoa tulip và sơn máy bay của mình giống những chiếc còn lại trong đơn vị. Hai tháng sau đó, Hartmann lại có thêm 50 chiến thắng.

Tháng 3 năm 1944, Erich Hartmann, Gerhard Barkhorn, Walter Krupinski và Johannes Wiese được mời đến Tổng hành dinh của Adolf Hitler, Berghof tại Berchtesgaden. Barkhorn được trao tặng Thanh kiếm trong khi Hartmann, Krupinski và Wiese được trao tặng thêm Lá sồi vào Huân chương Chữ thập Hiệp sĩ. Trên xe lửa, cả bốn người đã uống rượu say mèm và khi đến Berchtesgaden thì đã rơi vào tình trạng đứng không vững. Thiếu tá Nicolaus von Below, phụ tá của Hitler về Luftwaffe đã sốc khi thấy cảnh này. Hartmann được giải rượu nhưng vẫn chưa tỉnh, ông túm lấy một chiếc mũ sĩ quan Đức gần đó và đội lên đầu nhưng không vừa vì nó quá lớn. Von Below cực kỳ khó chịu và bảo đó là mũ của Hitler, đề nghị Hartmann đưa nó về lại vị trí cũ.

Chiến đấu với Không quân Hoa Kỳ
Ngày 2 tháng 5 năm 1944, Hartmann lần đầu tiên chạm trán với máy bay thuộc Không quân Hoa Kỳ. Trong khi đang bay phía trên yểm trợ cho một tốp chiến đấu cơ khác, Hartmann tấn công một nhóm bốn máy bay P-51 trên vùng trời Bucharest, România và bắn rơi hai chiếc, hai chiếc còn lại trở thành nạn nhân của đồng đội ông. Ngày 1 tháng 6 năm 1944, Hartmann bắn rơi bốn máy bay P-51 trong một phi vụ trên vùng mỏ dầu Ploieşti. Cuối tháng 6, trong phi vụ thứ năm chạm trán máy bay Mỹ, ông đã bắn rơi thêm hai máy bay P-51 nữa trước khi phải nhảy dù thoát ra khi tám chiếc P-51 khác rượt đuổi chiếc Messerschmitt của ông đến cạn nhiên liệu. Sau những pha nhào lộn liên tục, Hartmann đến gần một chiếc P-51 nhưng khi bấm nút khai hỏa ông chỉ nghe một tiếng "clank" tức là đã hết đạn. Khi ông đang nhảy dù xuống đất, những chiếc P-51 bay lượn vòng quanh và Hartmann nghĩ rằng số phận mình sắp được định đoạt. Một chiếc P-51B lái bởi Trung úy Robert J. Goebel thuộc Phi đoàn 308, Không đoàn 31 tách khỏi đội hình và tiến thẳng đến ông. Goebel dùng máy quay phim quay lại cảnh nhảy dù và vẫy tay chào Hartmann khi bay đi.

Ngày 17 tháng 8, Hartmann trở thành phi công phi công ách chủ bài hàng đầu, vượt qua người bạn thân cũng thuộc đơn vị JG 52 là Gerhard Barkhorn, người lúc này cũng đã có 274 chiến thắng.

Nhận Huân chương Chữ thập Hiệp sĩ với Kim cương
Ngày 23 tháng 8, ông lại có thêm 8 chiến thắng trong ba phi vụ để đưa thành tích của mình lên 290. Erich Hartmann vượt qua nấc thành tích 300 vào ngày 24 tháng 8 năm 1944, ngày mà ông đã bắn hạ 11 máy bay trong hai phi vụ để đạt đến con số chưa từng có trước đó là 301 chiến thắng. Ngay lập tức, Tham mưu trưởng Luftwaffe Thống chế (Reichsmarschall) Hermann Göring lo sợ rằng nếu Hartmann bị bắn hạ, tinh thần của người Đức sẽ sụt giảm do đó ra lệnh cấm ông chiến đấu. Tuy nhiên Hartmann sau đó đã biết cách vận động hành lang thành công để tiếp tục được bay chiến đấu.

Hartmann là một trong số 27 quân nhân Đức trong Thế chiến thứ hai được trao tặng Kim cương vào Huân chương Chữ thập Hiệp sĩ. Ông được đưa đến tổng hành dinh quân sự của Hitler, Führerhauptquartier Wolfsschanze, gần Rastenburg để được đích thân Quốc trưởng trao tặng. Khi đến nơi, ông bị buộc phải bỏ lại vũ khí cá nhân – một biện pháp an ninh được đưa ra sau vụ ám sát hụt Hitler ngày 20 tháng 7 năm 1944. Hartmann từ chối và đe dạo sẽ không nhận Kim cương nếu không được tin tưởng mang khẩu súng lục của ông vào. Sau một hồi điều đình, Nicolaus von Below (giờ đã mang quân hàm Oberst) đồng ý cho Hartmann được giữ lại vũ khí.

Khi gặp gỡ Hitler, Hartmann đã thảo luận về vấn đề thiếu hụt huấn luyện của phi công mới. Theo như kể lại, Hitler đã tiết lộ cho Hartmann biết ông tin rằng về mặt quân sự, nước Đức đã thua cuộc chiến này và ông ước gì Luftwaffe có thêm "những người như cậu và Rudel."

Song song với việc trao thưởng này, ông được hưởng mười ngày nghỉ phép. Trong thời gian này, ông được lệnh của Adolf Galland đến dự một cuộc họp ở Berlin-Gatow. Tại đây, Galland bày tỏ ý định muốn chuyển Hartmann đến dự án thử nghiệm máy bay phản lực đầu tiên Messerschmitt Me 262. Tuy nhiên Hartmann đã từ chối việc thuyên đổi này vì ông vẫn muốn tiếp tục ở lại JG 52. Galland sau đó đã hủy bỏ việc thuyên chuyển này và đồng thời cả lệnh cấm Hartmann tham gia bay chiến đấu. Galland cũng lệnh Hartmann đến Jagdfliegerheim (khu nghỉ dưỡng cho phi công chiến đấu cơ) tại Bad Wiessee. Tại đây vào ngày 10 tháng 9, Hartmann đã kết hôn với người bạn gái lâu năm Ursula "Usch" Paetsch. Tham gia lễ cưới còn có những người bạn phi công của ông bao gồm Gerhard Barkhorn và Wilhelm Batz.

Những ngày chiến đấu cuối cùng
Từ ngày 1 đến ngày 14 tháng 2 năm 1945, Hartmann trở thành Gruppenkommandeur của phi đoàn I./JG 53 cho đến khi được thay thế bởi Helmut Lipfert. Tháng 3 năm 1945, số chiến thắng của Hartmann đã lên đến con số 336 và lần thứ hai ông được Adolf Galland mời gia nhập đơn vị chiến đấu cơ phản lực Me-262. Hartmann đã tham gia chương trình chuyển đổi chiến đấu cơ phản lực do Heinrich Bär chỉ đạo. Galland mời Hartmann gia nhập phi đoàn JV 44 nhưng Hartmann lại từ chối cũng với lý do muốn tiếp tục ở lại JG 52. Nhiều nguồn tài liệu cho biết quyết định của Hartmann ở lại đơn vị là do nhận được một bức điện tín gửi bởi Oberstleutnant Hermann Graf. Sau khi trở thành Gruppenkommandeur của phi đoàn I./JG 52, Erich Hartmann đã có chiến thắng thứ 350 ngày 17 tháng 4 tại Chrudim. Tấm ảnh cuối cùng của Hartmann trong cuộc chiến này được chụp trong dịp chiến thắng trên.

Cuối chiến tranh, Erich Hartmann đã bất tuân thượng lệnh của tướng Hans Seidemann là ông cùng Hermann Graf phải bay về phía quân Anh để tránh bị Hồng quân bắt giữ. Hartmann sau đó đã giải thích:

Trong suốt cuộc chiến, tôi chưa bao giờ bất tuân thượng lệnh, cho đến khi tướng Seidemann ra lệnh Graf và tôi bay về phía quân Anh để tránh bị Hồng quân bắt, trong khi những người còn lại của phi đoàn sẽ đầu hàng Liên Xô. Tuy nhiên, tôi không thể rời khỏi những người đồng đội của mình. Đó là một người chỉ huy tồi nếu làm thế.

Chiến thắng cuối cùng của Hartmann diễn ra tại Brno, Tiệp Khắc ngày 8 tháng 5, ngày kết thúc chiến tranh tại châu Âu. Sáng sớm ngày hôm đó, ông được bay một phi vụ trinh sát và báo cáo lại vị trí Hồng quân. Hartmann cất cánh cùng phi công bên cánh của mình lúc 8 giờ 30 sáng và phát hiện ra vị trí các đơn vị Hồng quân chỉ cách đó chừng 40 km. Khi bay qua khu vực này, Hartmann phát hiện hai chiến đấu cơ Yak-9 đang nhào lộn trên đội hình Hồng quân. Quyết tâm vào "phá hỏng bữa tiệc", Hartmann nhào xuống từ vị trí thuận lợi 12.000 ft (3.700 m) và bắn hạ một chiếc ở độ cao 200 ft (61 m). Trong khi đang chuẩn bị tiêu diệt chiếc còn lại, Hartmann trông thấy nhiều chấm sáng ở phía trên vị trí của ông từ phía tây; đó là những chiếc chiến đấu cơ P-51. Để tránh bị những chiếc máy bay Liên Xô và Mỹ bắt kịp, Hartmann và phi công bên cánh lẩn tránh dưới màn khói lúc này đang phủ quanh Brno. Sau khi hạ cánh, Hartmann biết được sân bay đang trong tầm pháo kích của Hồng quân nên JG 52 đã phá hủy chiếc Karaya One của ông, 24 chiếc Bf 109 khác và một lượng lớn đạn dược. Hartmann sau đó nhớ lại hành động cuối cùng của mình trong cuộc chiến:

Chúng tôi phá hủy máy bay và tất cả đạn dược, mọi thứ. Tôi ngồi trên chiếc máy bay của mình, khai hỏa vào khu rừng nơi chất xăng dầu và nhảy khỏi nó. Tổng cộng chúng tôi đã phá hủy 25 chiếc chiến đấu cơ đang ở trong tình trạng tuyệt vời. Đáng lẽ bây giờ chúng đã có thể có một vị trí đẹp ở bảo tàng.

Hartmann sau cùng đã lựa chọn cho toàn đơn vị của mình đầu hàng Sư đoàn Bộ binh 90 Hoa Kỳ.

Tù binh sau chiến tranh

Đầu hàng
Sau khi đầu hàng, Hartmann đã bị quân Mỹ chuyển giao cho Hồng quân Liên Xô vào ngày 24 tháng 5, theo thỏa thuận tại Hội nghị Yalta rằng mọi quân nhân Đức đã tham gia chiến đấu chống Hồng quân đều phải đầu hàng trực tiếp Liên Xô. Hartmann và đơn vị của mình được người Mỹ dẫn đến một khu đất rào kín ngoài trời để chờ việc chuyển giao. Tổng số tù nhân lên đến 50.000 người. Điều kiện sinh hoạt rất tệ do đó nhiều lính canh Mỹ đã phớt lờ cho tù binh Đức trốn thoát. Trong một số trường hợp, họ còn cung cấp lương thực và bản đồ.

Hartmann kể lại những ngày đầu sau khi bị chuyển sang Hồng quân:
Việc đầu tiên bọn Nga làm là tách phụ nữ và đàn ông Đức ra. Sau đó, họ bắt đầu chè chén say sưa và cưỡng hiếp. Khi nhiều lính Mỹ tìm cách ngăn chặn, bọn Nga bắn chỉ thiên và tuyên bố sẽ giết bất kỳ ai can dự vào. Những vụ cưỡng hiếp diễn ra suốt đêm. Ngày hôm sau, một vị tướng Nga đến khu trại và ngay lập tức ra lệnh thiết quân luật. Sau đó, khi một số lính Nga vi phạm quân lệnh và tấn công một cô gái Đức, cô này được phép chỉ ra ai đã làm việc đó trong hàng quân. Không có thủ tục nào hay tòa án binh nào cả. Những kẻ vi phạm ngay lập tức bị treo cổ trước mặt các đồng chí của mình. Công lý đã được thực thi.

Ban đầu, phía Liên Xô cố gắng thuyết phục Hartmann hợp tác với họ. Ông được đề nghị làm mật vụ theo dõi những người sĩ quan bạn ông và trở thành một stukatch, hay "bồ câu chỉ điểm". Ông từ chối và kết quả lãnh mười ngày giam giữ trong một căn phòng chật hẹp, phải nằm trên nền bê tông và chỉ được phát bánh mì và nước.Trong một lần khác, những người Nga đe dọa sẽ giết vợ và con trai ông (cái chết của con trai ông đến giữ vẫn giữ kín). Ngoài ra, người Nga còn thẩm vấn, dò hỏi Hartmann về những gì ông biết đối với chiến đấu cơ Me 262. Khi bị một sĩ quan Liên Xô đánh bằng gậy, Hartmann đã mau lẹ dùng một cái ghế đập vào đầu ông này đến bất tỉnh. Nghĩ rằng sẽ bị bắn, ông được đưa về chỗ cũ.

Hartmann sau đó đã tuyệt thực vì theo ông làm như vậy còn hơn phải tuân theo lệnh của Liên Xô. Những người lính Hồng quân đã cho phép ông tuyệt thực bốn ngày trước khi cưỡng ép ông phải ăn. Nhiều nỗ lực để biến ông thành một người cộng sản cũng thất bại. Ông cũng được đề nghị tham gia vào Không quân Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Đức (Luftstreitkräfte der Nationalen Volksarmee) vừa mới thành lập nhưng ông lần nữa từ chối:

Nếu tôi trở về Tây Đức, tôi được mời ký vào một hợp đồng bình thường, một thương vụ như bao nhiêu người trên thế giới vẫn làm hàng ngày thì khi tôi cảm thấy thích lời đề nghị đó, tôi sẽ đến làm việc như những gì nội dung hợp đồng. Tuy nhiên nếu tôi bị cưỡng bức lao động dưới bất cứ hình thức nào, tôi sẽ kháng cự đến hơi thở cuối cùng.

Tù giam
Vì sự chống đối của mình, Hartmann đã bị truy tố là tội phạm chiến tranh với cáo buộc đã bắn vào 780 dân làng Briansk, tấn công một "nhà máy bánh mì" ngày 23 tháng 5 năm 1943 và phá hủy 345 máy bay "đắt giá" của Liên Xô. Ông từ chối thú tội trước những cáo buộc cũng như bào chữa vì đó là việc chỉ tốn thời gian. Bị kết án 25 năm lao động khổ sai, Hartmann đã từ chối làm việc. Ngay sau đó, ông bị giam cầm một cách khắc nghiệt và điều này khiến cho những người bạn của ông cực kì căm phẫn. Họ tiến hành một cuộc nổi loạn, áp chế lực lượng bảo vệ và thả ông ta. Hartmann khiếu nại đến văn phòng Kommandant, đề nghị có người có người đại diện từ Moscow và một cuộc điều tra quốc tế cũng như tòa án để tha bổng ông trước những cáo buộc sai trái. Tuy nhiên điều này đã không được chấp nhận và ông bị chuyển đến trại tù ở Novocherkassk, nơi ông chịu 5 tháng trong cảnh ngục tù gian khổ. Mặc dù sau đó Hartmann được xét xử lần nữa nhưng bản án vẫn được giữ nguyên. Sau đó ông lại bị chuyển trại một lần nữa đến Diaterka tại Ural.

Năm 1955, mẹ của Hartmann viết thư đến thủ tướng mới của Cộng hòa Liên bang Đức (Tây Đức) Konrad Adenauer để xin sự tự do cho con trai. Một thỏa thuận giữa Tây Đức và Liên Xô đã đạt được theo đó Hartmann sẽ được thả cùng với 16.000 tù binh quân nhân Đức khác. Sau 10 năm rưỡi trong các trại tù binh của Liên Xô, ông là một trong số những tù binh cuối cùng được thả về Đức và đoàn tụ với người vợ Ursula, người mà ông đã viết thư hằng ngày trong suốt cuộc chiến.

Tháng 1 năm 1997, chính quyền Liên bang Nga đã minh oan cho Hartmann khi khẳng định việc kết án ông là tội phạm chiến tranh là sai trái.

Trở về Đức

Tham gia Không quân Tây Đức
Sau khi trở về Tây Đức, Hartmann lại gia nhập quân đội lần nữa, lần này là quân đội Tây Đức (Bundeswehr) và trở thành sĩ quan trong lực lượng không quân mới (Bundesluftwaffe), được giao chỉ huy đơn vị toàn bộ là máy bay phản lực đầu tiên của Tây Đức, Jagdgeschwader 71 "Richthofen" (gồm các chiến đấu cơ Canadair Sabre và sau đó là Lockheed F-104 Starfighter). Ông cũng đã đi đến Hoa Kỳ một vài lần, nơi mà ông được huấn luyện bởi trang thiết bị của Không quân Hoa Kỳ. Ông có một chiếc máy bay thuộc JG 71 sơn giống như chiếc Karaya 1 của ông với một bông hoa tulip đen.

Hartmann đánh giá F-104 là một chiến đấu cơ nhiều khiếm khuyết và thiếu an toàn, do đó ông phản đối việc biên chế nó vào Bundesluftwaffe. Mặc dù đã có những sự việc chứng minh cho nhận định trên của ông (282 vụ tai nạn và 115 phi công chết trong các phi vụ chưa phải là chiến đấu và vụ scandal của Lockheed), những chỉ trích của Hartmann không được thượng cấp của ông tán thành. Tướng Werner Panitzki, người kế nhiệm tướng Josef Kammhuber làm Inspekteur der Luftwaffe đã nói, "Erich là một phi công giỏi, nhưng không phải là sĩ quan giỏi." Hartmann sau đó bị ép nghỉ hưu sớm vào năm 1970.

Những năm cuối đời
Trong thời gian ở tù, con trai của Hartmann là Erich-Peter, sinh năm 1945 đã chết khi mới ba tuổi vào năm 1948, và ông chưa bao giờ thấy con một lần nào. Sau đó, vợ chồng ông có một người con gái, Ursula Isabel, sinh ngày 23 tháng 2 năm 1957.

Sau khi nghỉ hưu, tiếp tục làm huấn luyện viên bay tại Hangelar, gần Bonn từ năm 1971–1974 và ngoài ra còn tham gia một đội bay biểu diễn với Adolf Galland. Tuy nhiên vào năm 1980, ông bị cảm lạnh từ đó phát triển thành bệnh đau thắt ngực, căn bệnh đã giết chết cha ông ở tuổi 58. Năm 1983, ông hồi phục và có thể huấn luyện bay trở lại. Tuy nhiên lo sợ tái phát bệnh, ông trở nên thận trọng hơn và hạn chế xuất hiện trước công chúng. Ông nói: "Tôi đã về hưu và là một công dân bình thường, tôi muốn an nghỉ trong bình yên. Tôi không muốn sống như một vật trưng bày."

Erich Hartmann mất ngày 20 tháng 9 năm 1993, ở tuổi 71 tại Weil im Schönbuch.

Tổng kết sự nghiệp và thành tích
Erich Hartmann đã bay tổng cộng 1.404 phi vụ, tham gia tổng cộng 825 trận không chiến nhưng chưa bao giờ bị bắn hạ.

Ông chưa bao giờ bị thương cũng như phải nhảy dù thoát ra vì phi công đối phương bắn trúng. Các chiến thắng của ông bao gồm khoảng 200 chiến đấu cơ một động cơ của Liên Xô, hơn 80 chiến đấu cơ P-39 của Mỹ, 15 cường kích Il-2 và 10 máy bay ném bom hai động cơ.

Mặc dù ông thường tự hào là chưa từng mất một phi công bên cánh nào hơn là số chiến thắng của ông, nhưng thực tế đã có một phi công bên cánh của ông bị bắn hạ. Thiếu tá Günther Capito gia nhập đơn vị vào mùa xuân năm 1943. Capito vốn là một phi công lái máy bay ném bom và được tái huấn luyện lái chiến đấu cơ. Sau khi có chiến thắng thứ 5, Capito xin được làm phi công bên cánh của Hartmann. Hartmann ban đầu từ chối vì cho rằng Capito chưa được huấn luyện đầy đủ để lái kiểu Messerschmitts. Trong phi vụ đầu tiên của họ, đối thủ là những chiếc P-39 Airacobras:

Tôi bảo anh ta ngoặt về phía đối diện để tôi có thể xen giữa hai chiếc chiến đấu cơ Liên Xô. Nhưng vì không thông thạo lái chiến đấu cơ, anh ta lãnh đạn lúc ngoặt. Tôi ngay lập tức ra lệnh anh ta bổ nhào xuống và nhảy dù khỏi máy bay.Tôi trông thấy anh ta nhảy khỏi máy bay và cánh dù của anh ta. Tôi vui sướng khi hạ được chiếc Airacobra, nhưng tôi phát điên với chính mình vì không tin vào giác quan bản thân là không nên bay cùng với Günther Capito.

Kỹ thuật chiến đấu

Không giống như Hans-Joachim Marseille, một phi công thiện xạ, Hartmann lại là bậc thầy trong chiến thuật lén lút và truy kích. Theo như ông tính toán, ông khẳng định 80% số phi công trở thành nạn nhân của ông còn không biết được cái gì đã tấn công họ. Ông dựa vào động cơ mạnh của kiểu Bf-109 để tiếp cận nhanh chóng, bất ngờ bổ nhào vào đội hình đối phương để gây sự hỗn loạn dẫn đến tản ra.

Khi phi công thử nghiệm người Anh, Đại úy Eric Brown hỏi Hartmann bí quyết để ông đạt được 352 chiến thắng, ông thuật lại:
Bạn có thể không tin, nhưng những chiếc cường kích Sturmovik của Hồng quân bay hệt như đội hình oanh tạc cơ B-17 và không hề có sự bay tránh né nào. Đằng sau mỗi chiếc có một súng máy 12,7 mm và một số trường hợp phi công là phụ nữ. Khẩu súng máy ấy không là gì trừ khi hên lắm nó mới bắn trúng. Tôi không bao giờ khai hoả cho đến khi nào máy bay địch chưa phủ kín kính buồng lái của tôi. Khi tôi làm vậy, tôi không phí một viên đạn nào cả.

Phương pháp mà ông ưa thích là không khai hỏa cho đến tận cự li cực gần (20 m (66 ft) hoặc ít hơn), sau đó sẽ bắn từng loạt ở khoảng cách có thể bắn thẳng – một kỹ thuật ông học được khi còn là phi công bên cánh của Walter Krupinski. Kỹ thuật này trái ngược với khai hỏa tầm xa, giúp ông:

Lộ diện vị trí của mình chỉ trong những thời khắc cuối cùng
Bù đắp cho tầm bắn ngắn của khẩu pháo 30 mm MK 108 trang bị cho những chiếc Bf 109 đời sau, tăng hiệu quả sát thương của loại pháo này (mặc dù hầu hết chiến thắng của ông đến từ những chiếc Messerschmitt trang bị pháo vận tốc đạn cao MG 151)
Bắn chính xác và tiết kiệm đạn
"Nạn nhân" sẽ không thể bay tránh né được nữa

Tuy nhiên khai hỏa ở tầm gần cũng có một nguy hiểm là không kịp tránh những mảnh vỡ từ chiếc máy bay bị thương hay nổ tung, khiến cho chiến đấu cơ của ông dễ bị hư hại (nguyên nhân chính khiến Hartmann phải hạ cánh khẩn cấp). Nếu bị đe dọa, ông sẽ rời khỏi cuộc không chiến và dù sao cũng đã có một chiến thắng. Chiến thuật này gọi là "Nhìn – Quyết định – Tấn công – Thoát ra": quan sát đối thủ, quyết định tấn công thế nào, tấn công và thoát ra để đánh giá tình hình.

Số chiến thắng
Một sử gia Liên Xô, Dimitri Khazanov, đã nỗ lực để khẳng định Hartmann không thể nào có 352 chiến thắng. Khazanov cho rằng Hartmann chỉ bắn hạ khoảng 70-80 máy bay Liên Xô. Tuy nhiên Khazanov đã bị các sử gia hàng không chỉ trích nặng nề như Jean-Yves Lorant và Hans Ring do khiếm khuyết trong nghiên cứu. Ring và Lorant chỉ ra những phi vụ mà Khazonov khẳng định Hartmann tuyên bố sai lại bị bẻ lại là thông tin sai và nhầm lẫn. Ví dụ như Khazonov nói phi vụ ngày 20 tháng 8 năm 1943, Hartmann khẳng định hai chiến thắng ở phía tây Millerowo nhưng không có máy bay Liên Xô nào bị mất ở khu vực này. Nhưng báo cáo của quân Đức không phải ở khu vực này mà chiến thắng của Hartmann được ghi nhận phía đông Kuteinikowo, cách đó 160 km. Ngày 29 tháng 5 năm 1944, Khazanov khẳng định Hartmann đã báo cáo bắn hạ ba chiếc La-5 tại Roman, Romania nhưng điều này cũng sai vì thực tế Hartmann đã khẳng định là một chiếc P-39 tại Iaşi. Hans Ring cho rằng những sai lầm của Khazanov cho thấy "sự thiển cận trong cách đánh giá của Khazanov và rõ ràng mục đích hạ bệ danh tiếng và thành tích của Hartmann." Thậm chí chính Khazanov cũng nói trong bài viết của mình trong phiên tòa xử Hartmann, một trong các tội danh phía Liên Xô đưa ra là Hartmann đã phá hủy 352 (thực ra là 345) máy bay Liên Xô.

Khen thưởng
 Frontflugspange với vàng và con số "1.300"
 Huy hiệu kết hợp phi công-quan sát viên với Vàng và Kim cương
 Ehrenpokal der Luftwaffe (13 tháng 9 năm 1943)
 Huân chương Chữ thập Đức Vàng ngày 17 tháng 10 năm 1943.
 Huân chương Chữ thập (1939) hạng nhì và hạng nhất
 Huân chương Chữ thập Hiệp sĩ với Lá sồi, Thanh kiếm và Kim cương
Huân chương Chữ thập Hiệp sĩ (29 tháng 10 năm 1943) cấp bậc Leutnant thuộc phi đoàn 9./JG 52
Lá sồi thứ 420 (2 tháng 3 năm 1944) cấp bậc Leutnant và Staffelführer của phi đoàn 9./JG 52
Thanh kiếm thứ 75 (2 tháng 7 năm 1944) cấp bậc Oberleutnant và Staffelkapitän của phi đoàn 9./JG 52
Kim cương thứ 18 (25 tháng 8 năm 1944) cấp bậc Oberleutnant và Staffelkapitän của phi đoàn 9./JG 52
Nhắc đến hai lần trong Wehrmachtbericht (báo cáo tình hình chiến sự qua radio)

Chú thích

Tham khảo
Berger, Florian. Mit Eichenlaub und Schwertern. Die höchstdekorierten Soldaten des Zweiten Weltkrieges (tiếng Đức). Selbstverlag, Germany: Florian Berger, 1999. ISBN 3-9501307-0-5.
Deac, Wil. "Air War's Top Ace". WWII Air War, The Men, The Machines, The Missions. Stamford, Connecticut: Cowles Enthusiast Media, 1998. ISBN 1-55836-193-6.
Fellgiebel, Walther-Peer. Die Träger des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939-1945 (tiếng Đức). Friedburg, Đức: Podzun-Pallas, 2000. ISBN 3-7909-0284-5.
Fraschka, Günther. Knights of the Reich. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Military/Aviation History, 1994. ISBN 0-88740-580-0.
Hagen, Hans-Peter. Husaren des Himmels Berühmte deutsche Jagdflieger und die Geschichte ihrer Waffe (tiếng Đức). Rastatt, Đức: Moewig, 1998. ISBN 3-8118-1456-7.
Hartmann, Ursula và Manfred Jäger. German Fighter Ace Erich Hartmann. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Publishing Ltd., 1992. ISBN 0-88740-396-4.
Helden der Wehrmacht - Unsterbliche deutsche Soldaten (tiếng Đức). München, Đức: FZ-Verlag GmbH, 2004. ISBN 3-924309-53-1.
Jackson, Robert. Fighter Aces of World War II: The True Stories of Fourteen of World War II's Fighter Pilots: London: Corgi Books, 1978. ISBN 0-552-10783-2.
Kaplan, Philip. Fighter Aces of the Luftwaffe in World War WWII. Auldgirth, Dumfriesshire, UK: Pen & Sword Aviation, 2007. ISBN 1-84415-460-2.
Kurowski, Franz. Luftwaffe Aces. Winnipeg, Canada: J.J. Fedorowicz Publishing Inc., 1996. ISBN 0-921991-31-2.
Maerz, Dietrich (2007). Das Ritterkreuz des Eisernen Kreuzes und seine Höheren Stufen (tiếng Đức). Richmond, MI: B&D Publishing LLC. ISBN 978-0-9797969-1-3.
Murawski, Erich. Der deutsche Wehrmachtbericht 1939 - 1945, vom 1.7.1944 bis zum 9.5.1945 (tiếng Đức). Boppoard am Rhein, Đức: Harald Boldt Verlag, 1962.
Obermaier, Ernst. Die Ritterkreuzträger der Luftwaffe Jagdflieger 1939-1945 (tiếng Đức). Mainz, Germany: Verlag Dieter Hoffmann, 1989. ISBN 3-87341-065-6.
Patzwall, Klaus D. và Veit Scherzer. Das Deutsche Kreuz 1941 - 1945 Geschichte und Inhaber Band II (tiếng Đức). Norderstedt, Đức: Verlag Klaus D. Patzwall, 2001. ISBN 3-931533-45-X.
Schaulen, Fritjof. Eichenlaubträger 1940 - 1945 Zeitgeschichte in Farbe I Abraham - Huppertz (tiếng Đức). Selent, Đức: Pour le Mérite, 2003. ISBN 3-932381-20-3.
Scherzer, Veit. Ritterkreuzträger 1939 - 1945 Die Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939 von Heer, Luftwaffe, Kriegsmarine, Waffen-SS, Volkssturm sowie mit Deutschland verbündeter Streitkräfte nach den Unterlagen des Bundesarchives (tiếng Đức). Jena, Đức: Scherzers Miltaer-Verlag, 2007. ISBN 978-3-938845-17-2.
Sims, Edward H. Jagdflieger Die Grossen Gegner von Einst (tiếng Đức). Stuttgart, Đức: Motorbuch Verlag, 1982. ISBN 3-87943-115-9.
Spick, Mike. Luftwaffe Fighter Aces. New York: Ivy Books, 1996. ISBN 0-8041-1696-2.
Thompson, J. Steve với Peter C. Smith. Air Combat Manoeuvres: The Technique and History of Air Fighting for Flight Simulation. Hersham, Surrey, UK: Ian Allan Publishing, 2008. ISBN 978-1-903223-98-7.
Tillman, Barrett. "Shot Down or Out of Gas?" Flight Journal, Volume 11, No. 4, August 2006.
Toliver, Raymond F. và Trevor J. Constable. Holt Hartmann vom Himmel! (tiếng Đức). Stuttgart, Đức: Motorbuch Verlag, 1985. ISBN 3-87943-216-3.
Toliver, Raymond F. and Trevor J. Constable. The Blond Knight of Germany. New York: McGraw-Hill, 1986. ISBN 0-8306-8189-2.
Weal, John. Bf 109 Aces of the Russian Front. Oxford, UK: Osprey Publishing Limited, 2003. ISBN 1-84176-084-6.
Weal, John. Jagdgeschwader 52: The Experten (Aviation Elite Units). Oxford, UK: Osprey Publishing Limited, 2004. ISBN 1-84176-786-7.
Williamson, Gordon. Knight's Cross with Diamonds Recipients 1941-1945. Oxford, UK: Osprey Publishing Limited, 2006. ISBN 1-84176-644-5.

Liên kết ngoài
Tiểu sử chi tiết và hình của Erich Hartmann
The Blond Knight of Germany Biography of Erich Hartmann
Tiểu sử ngắn về Hartmann
Tiểu sử ngắn về Hartmann
Cuộc phỏng vấn lần cuối Erich Hartmann
Hartmann nhận Kim cương từ Bản tin thời chiến của Đức (Die Deutsche Wochenschau)

Sinh năm 1922
Mất năm 1993
Phi công Ách Đức trong Thế chiến thứ hai


title: USS Scorpion (SSN-589)

text:
USS Scorpion (SSN-589) là một tàu ngầm nguyên tử của Mỹ. Nó được chính thức tuyên bố bị đắm vào ngày 5 tháng 6 năm 1968. Tất cả 99 nhân viên thủy thủ đoàn đều tử nan.

USS Scorpion thuộc lớp tàu ngầm tấn công hạt nhân Skipjack, là tàu ngầm Mỹ đầu tiên chế tạo sau Thế chiến 2 với thiết kế mới, bề ngoài trông giống như giọt nước khổng lồ. Tàu hạ thủy tháng 8.1958 và biên chế vào hải quân Mỹ vào tháng 7.1960.

Tàu ngầm lớp Skipjack nhỏ hơn các tàu ngầm hạt nhân ngày nay, với lượng giãn nước chỉ 3.075 tấn, dài 76 mét và rộng 9,4 mét. Tàu có 99 người, bao gồm 12 sĩ quan và 77 thủy thủ. Đây là lớp tàu ngầm đầu tiên sử dụng lò phản ứng hạt nhân Westinghouse S5W, đạt tốc độ 15 hải lý/giờ và 33 hải lý/giờ khi lặn.

Vũ khí chính trên tàu ngầm Skipjack là ngư lôi Mk-37, với hệ thống radar chủ động gắn riêng trong ngư lôi. Mk-37 có thể phát hiện chính xác mục tiêu trong phạm vi 9 km, tốc độ 26 hải lý/giờ và trang bị đầu đạn 150 kg chứa đầy thuốc nổ HBX-3.

Diễn biến
Ngày 27 tháng 5 năm 1968, các gia đình của thủy thủ đoàn chiếc Scorpion đang mong đợi nó trở về sau 3 tháng công tác. Khoảng 1 giờ trưa khi không thấy nó xuất hiện mọi người bắt đầu lo lắng. Tối hôm đó thì các đài truyền hình Hoa Kỳ báo tin tàu ngầm Scorpion đã bị mất tích
Hải quân Mỹ mở cuộc điều tra nhưng kết quả của cuộc điều tra được giữ kín cho đến năm 1993 mới được công bố.

Theo một thuyết thì một chiếc ngư lôi bắn ra từ chiếc Scorpion đã quay ngược đầu và bắn vào chính nó.
Năm 1970, một cuộc điều tra mới kết luận rằng Scorpion bị đắm vì chiếc pin điện khổng lồ trên tàu nổ  khiến cho nước tràn vào.

Các  thủy thủ trên các tàu ngầm khác đã giải ngũ đã cho rằng Scorpion bị đắm do một tàu ngầm Liên Xô  để trả thù cho một tàu ngầm của Nga mang tên K-129 mà Nga cho rằng bị Mỹ làm đắm.
Ngày 17 tháng 5 năm 1968, Scorpion nhận được nhiệm vụ từ phó đô đốc Arnold Schade phải tiến nhanh tới  vùng quần đảo Canaria để theo dõi một nhóm tàu Liên Xô đang hiện diện ở phía đông Đại Tây Dương gần vùng đảo.

Trong khi đó, lực lượng Liên Xô có mặt tại khu vực bao gồm một tàu ngầm hạt nhân lớp Echo-II, tàu cứu hộ tàu ngầm, hai tàu khảo sát thủy văn, một tàu khu trục và một tàu chở dầu được cho là đang đo đạc, theo dõi dấu hiệu của tàu nổi và tàu ngầm NATO. Sau đó đúng một ngày, tàu Scorpion báo cáo qua radio, thông báo vị trí, dự kiến trở về Norfolk vào ngày 27/5. Bản báo cáo nói không phát hiện thấy điều gì bất thường. Không thấy tàu ngầm quay trở về, Hải quân Mỹ nhận ra rằng có điều gì đó bất thường. Thiết bị do thám dưới nước, vốn được sử dụng để phát hiện tàu ngầm Liên Xô đã phát hiện ra tiếng nổ lớn dưới biển.Sau vụ nổ hơn 5 tháng, xác của con tàu ngầm USS Scorpion được người ta phát hiện dưới đáy Đại Tây Dương, nằm sâu dưới mặt nước tới 3.000 mét. Toàn bộ 99 thủy thủ trên tàu đều thiệt mạng. Chuyện gì xảy ra sau đó vẫn còn nằm trong vòng bí mật. Theo tờ báo Seattle Post-Intelligencer, cả hai phe Mỹ và Liên Xô đều đồng ý giữ kín miệng về chuyện gì đã xảy ra cho chiếc Scorpion.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Tàu ngầm
Thảm họa
Tàu năng lượng hạt nhân
Huyền bí
Hoa Kỳ năm 1968


title: Đền Khê Khẩu

text:
Đền Khê Khẩu là một di tích lịch sử - văn hóa tại phường Văn Đức, thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương, Việt Nam, thờ Phó nguyên soái Đại tướng quân Trần Hiển Đức, người có công trong cuộc kháng chiến Chống quân Nguyên Mông vào thế kỷ thứ XIII.

Thông tin chung
Khu di tích lịch - sử văn hóa đền Khê Khẩu thuộc thôn Khê Khẩu, xã Văn Đức, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương là nơi tôn thờ Trần Hiển Đức, danh tướng thời Trần (Thế kỷ XIII). Tương truyền, khu di tích được hình thành sau khi tướng quân qua đời. Cùng với việc xây dựng đền thờ Trần Hiển Đức nhân dân trang Khê Khẩu còn xây dựng thêm: Lăng Cố Phụ, lăng Cố Mẫu và Nghè Hạ để phối thờ: Cha, mẹ và hai phu nhân của ông tạo thành quần thể Di tích Lịch sử Văn hóa đền Khê Khẩu.

Quá trình hình thành và phát triển
Theo sách: "Đại Nam nhất thống chí" vùng đất Chí Linh từ thời Trần về trước thuộc xứ Bàng Châu; đến thời thuộc Minh (1414- 1427) mới đặt tên huyện Chí Linh, châu Nam Sách, phủ Lạng Giang; thời Lê Quang Thuận đổi lệ thuộc vào phủ Nam Sách.

Vào đầu thời Nguyễn (Thế kỷ XIX) Khê Khẩu là một xã thuộc tổng Vĩnh Đại, huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương. Sau cách mạng tháng 8 năm 1945, để phục vụ cho yêu cầu cách mạng, tổng Vĩnh Đại được chia tách thành hai xã: Đức Chính và Văn Hoá. Xã Đức Chính gồm 3 thôn: Bích Nham, Đông Xá, Kênh Mai; xã Văn Hoá cũng có 3 thôn: Vĩnh Đại, Khê Khẩu, Bích Thủy.

Tháng 4 năm 1947, hai xã Đức Chính và Văn Hoá sáp nhập, lấy tên là xã Văn Đức. Xã Văn Đức lúc đó gồm 7 thôn: Vĩnh Đại, Đông Xá, Bích Nham, Khê Khẩu, Vĩnh Long, Bích Thủy và Kênh Mai.

Do quá trình phát triển, hiện nay xã Văn Đức có 10 thôn: Khê Khẩu, Vĩnh Đại 7, Vĩnh Đại 10, Vĩnh Long, Bích Thủy, Đông Xá, Bến Đò, Bích Nham, Kênh Mai 1, Kênh Mai 2, thuộc thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương.

Điều kiện tự nhiên của xã Văn Đức có những nét đặc thù với 2/3 diện tích là đồi núi. Trên địa bàn xã có cao điểm 92 - đỉnh núi Đại Hàn, thôn Đông Xá- nơi diễn ra chiến công oanh liệt của quân và dân Văn Đức trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Văn Đức có mỏ than với trữ lượng lớn thuộc 2 thôn Kênh Mai và Khê Khẩu, đây là nguồn tài nguyên quý của quốc gia.

Lịch sử
Căn cứ vào nội dung tấm bia "Thần tích bi ký" do Lễ bộ thượng thư Đông các Đại học sĩ Nguyễn An khởi soạn vào năm Hồng Đức tam niên (1472) và được khắc dựng năm Bảo Đại thập tứ niên (1939) hiện còn bảo lưu tại di tích thì thân thế và sự nghiệp của tướng quân Trần Hiển Đức được tóm tắt như sau:

Trần Hiển Đức sinh ngày 2 tháng 2 năm Nhâm Dần (?) tại huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương. Cha là Trần Hiển Công, là người giỏi nghề bốc thuốc chữa bệnh và dạy học. Mẹ là Lê Thị Đạt là người nổi tiếng đoan trang, tiết hạnh. Cả hai ông bà đều nhân hậu, chăm lo việc làm thiện tâm.

Sinh thời, Trần Hiển Đức là người khoẻ mạnh, thông thái, văn võ kiêm toàn. Năm ông 18 tuổi cha, mẹ đều qua đời. Ba năm sau đoạn tang, gặp buổi đất nước bị giặc Nguyên Mông xâm lược. Trần Hiển Đức đã theo "Chiếu cầu hiền" của vua Trần, tình nguyện ứng tuyển và gia nhập cùng đội quân trai tráng hơn một ngàn người ra trận.

Được tin, vua cho gọi thử tài văn võ và thừa nhận Trần Hiển Đức là người toàn tài, liền gia phong làm phó nguyên soái Đại tướng quân. Nhận trọng trách triều đình vừa giao phó, ông trở về quê mở đại tiệc khao mừng quân sĩ. Trên đường về tới trang Khê Khẩu, huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, tình cờ tướng quân gặp hai chị em bán quán xinh đẹp. Như đã hẹn ước, Trần Hiển Đức cùng kết duyên cầm sắt với hai nàng.

Ngắm xem phong cảnh Khê Khẩu, núi sông bao bọc, địa thế hiểm trở.Trần Hiển Đức truyền cho quân sĩ dựng đồn binh lấy tên là "Ứng Nguyên". Tại đây, ông đã được nhân dân bản trang hết lòng ủng hộ. Ít lâu sau, ông nhận lệnh triều đình về kinh cùng các văn võ, bách quan bàn định kế sách giữ nước. Vua Trần Nhân Tôn phong tước Đại Vương cho Trần Quốc Tuấn và giao quyền tổng chỉ huy quân đội; Trần Quang Khải làm nguyên soái Đại tướng quân và Trần Hiển Đức làm Phó nguyên soái. Các tướng chia quân làm nhiều mũi cùng tiến công quân Nguyên. Chẳng bao lâu, quân giặc thua chạy toán loạn, tướng cầm đầu là Toa Đô bị bắt tại Hàm Tử Quan. Ô Mã Nhi bị chém tại sông Bạch Đằng... Thây chất cao như núi.

Quân ta đại thắng; Đất nước trở lại thanh bình, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn xa giá về kinh lập biểu tâu vua về công trạng của Trần Hiển Đức. Vua Trần xuống chiếu hồi quân, tổ chức ban thưởng cho các sĩ tướng và cho Trần Hiển Đức hưởng bổng lộc ở ấp ông cai quản thuộc đạo Hải Dương. Cuối đời ông đã sống cùng hai phu nhân và mất tại đây, tục truyền vào ngày 16 tháng 10 âm lịch.

Biết tin ông qua đời, Vua Trần ban sắc phong Đại Vương và giao cho nhân dân trang Khê Khẩu lập đền thờ cúng lâu dài, cùng cha, mẹ và nhị vị phu nhân ngay tại khu doanh đồn cũ của tướng quân.

Lễ hội
Hàng năm, tại khu di tích, nhân dân địa phương thường tổ chức lễ hội mùa xuân từ ngày 30 tháng Giêng đến ngày mùng 2 tháng 2 âm lịch, đây là lễ hội lớn nhất trong năm. Ngoài ra, còn tổ chức tế lễ một ngày 16 tháng 10 (Ngày thánh hoá).

Trước ngày 30 tháng 2 cả làng Khê Khẩu đã chuẩn bị chu đáo cho lễ hội. Sáng ngày 30, cả ba giáp (giáp cụ Tạo, giáp cụ Thứ và giáp cụ Yên) khiêng ba con lợn tạ (cân đủ) ra đền và làm thịt. Chiều cả làng tập trung tại đền rước sắc phong xuống Nghè Hạ- nơi thờ nhị vị phu nhân làm lễ. Sau đó rước về đền tế xin được mở lễ hội, trên đường đi qua miếu Cố Phụ và miếu Cố Mẫu, kiệu rước quay tròn để bái vọng (vì đường hẹp không rước vào được). Lễ hội chủ yếu diễn ra tại đền. Tại đây, các thành viên của làng đều có trách nhiệm trong việc tổ chức lễ. Trước đây các giáp có ruộng công cho giáp cấy để lấy hoa lợi làm lễ đám trong năm. Đền Khê Khẩu có tục tế "Tam sinh".

Trong các ngày lễ hội, tại đền có diễn ra nhiều trò chơi dân gian như: Vật, chơi cờ người, tổ tôm điếm, đi cầu thùm... buổi tối có hát chèo, tuồng cổ.

Hiện trạng di tích
Từ thời hậu Lê (Thế kỷ XVIII) đến thời Nguyễn (Thế kỷ XIX) đền Khê Khẩu đã qua 4 lần trùng tu vào các năm: Vĩnh Hựu thứ 3(1737), Gia Long thứ 7 (1808), Tự Đức thứ 4(1851), Bảo Đại thứ 14(1939).

Đền Khê Khẩu có quy mô khá lớn, kiến trúc chữ Đinh (J) gồm 5 gian tiền tế và 3 gian hậu cung. Riêng hậu cung kết cấu kiểu phương đình chồng diêm cổ các gồm 2 lớp mái. Khu di tích có cảnh quan thiên nhiên đẹp.

Năm 1952, thực dân Pháp thiết lập hành lang Đông - Tây, nhằm chia cắt chiến khu Việt Bắc với Liên khu I và II. Trong bối cảnh đó, xã Văn Đức nói riêng và Chí Linh, Đông Triều nói chung bị giặc tàn phá nhiều lần nhằm triệt phá các cơ sở kháng chiến của ta. Vì vậy đền Khê Khẩu cũng bị đạn pháo của quân Pháp san bằng, chỉ còn lại ban thờ lộ thiên và một số bia đá.

Đền Khê Khẩu hiện nay được nhân dân khôi phục lại vào năm 2002, kiến trúc kiểu chữ Đinh (J) gồm tiền tế 5 gian và 2 gian hậu cung.

+ Toà tiền tế dài 8,45m, rộng 7,43m, phần mộc của toà nhà có kết cấu khá đơn giản.

+ Hậu cung dài 5,5m, rộng 3,95m nối liền với toà tiền tế, kiến trúc tre nứa, địa phương đang có phương án xây dựng lại.

Lăng Cố phụ mới được xây dựng năm 1993, nguyên trước kia chỉ có dấu tích ngôi mộ cụ Trần Hiển Công, nằm trên sườn đồi núi Lăng. Kiến trúc kiểu chữ Đinh (J) gồm 3 gian tiền tế, 2 gian hậu cung rất đơn giản, lợp ngói tây. Phần mộ đặt sau lăng được xây bó vỉ gạch xi măng bao tròn lộ thiên.

Lăng Cố mẫu được khôi phục năm 1992. Kiến trúc kiểu chữ Đinh (J) gồm 3 gian tiền tế nhỏ và 1 gian hậu cung xây cuốn xi măng.

Nghè Hạ được khôi phục năm 1992. Kiến trúc kiểu chữ Đinh (J) gồm 3 gian tiền tế và 1 gian hậu cung, lợp ngói tây. Công trình có kiến trúc khá đơn giản.

Khi chưa bị phá dỡ, di tích có khá nhiều cổ vật, trải qua chiến tranh và thiên nhiên tàn phá, một số cổ vật được nhân dân cất dấu, giữ gìn, nay là những cổ vật có giá trị của di tích.

 1 bia đá "Thần tích bi ký" do Lễ bộ Thượng thư Đông các Đại học sỹ Nguyễn An phụng soạn năm Hồng Đức tam niên (1472) và được khắc dựng năm Bảo Đại thứ 14 (1939).
 1 bia "Công đức bi ký" dựng năm Vĩnh Hựu năm thứ 3(1737)
 1 bia "Hậu thần bi ký" dựng vào năm Tự Đức năm thứ 4 (1851)
 1 bia "Hậu thần bi ký" được khắc dựng năm Gia Long thứ 7 (1808).

Từ sau lần tái tạo vào năm 2002 đến nay, di tích còn đang quy hoạch và tiếp tục trùng tu, đặc biệt là hậu cung đền, lăng Cố Phụ, lăng Cố Mẫu, nghè Hạ đang bị xuống cấp. Chính quyền và nhân dân địa phương đã tôn tạo được khá nhiều hạng mục như nghi môn, khu phụ, lát sân, trồng cây. Ngày 28 tháng 12 năm 2006, khu di tích được xếp hạng cấp tỉnh, từ đó địa phương có cơ sở tu sửa di tích, ngày càng khang trang đẹp đẽ, đáp ứng được nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân.

Tham khảo

Đền tại Việt Nam


title: Vlad Filat

text:
Vladimir Filat (sinh ngày 6/5/1969) là một nhà chính trị Moldova, là thủ tướng Moldova từ ngày 25/9/2009. Vlad là con thứ hai của Maria và Vasile Filat, Vlad sinh ngày 6/5/1969 ở Lăpuşna, một xã ở Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Moldova. Cùng với hai em gái (Ala và Valentina) và anh trai Ion, Vlad lớn lên ở một phần của Lăpuşna gọi là "Talcioc". Năm 1986, Vlad tốt nghiệp trung học ở quê mình. Giữa năm 1986-1987, ông làm ở một trạm radio trường cho đến khi nhập ngũ. Ông thực hiện nghĩa vụ quân sự bắt buộc trong quân đội Xô Viết (8/5/1987-15/8/1989) ở Simferopol và Sevastopol.
Từ 1989 đến 1990, ông học tại trường Cao đẳng Hợp tác (Kooperativny technikum) Chişinău, tiếp tục học luật tại Đại học Iaşi (1990-1994). Khi còn là một sinh viên, ông là lãnh đạo của "Liên đoàn sinh viên từ Bessarabia ở Romania", một tổ chức được hình thành bởi các sinh viên Moldova tại România. Tại Iaşi, trong số các bạn học của ông có Alexandru Tănase. Trong khi ông là sinh viên tại Iaşi, ông gặp Sanda sau này là vợ vào mùa thu năm 1991, họ hẹn hò chỉ có ba tháng trước khi kết hôn.

Tham khảo

Thủ tướng Moldova
Sinh năm 1969
Nhân vật còn sống


title: Dubăsari

text:
Dubăsari (phát âm tiếng România: [dubəsar ʲ]; tiếng Nga: Дубоссары, tiếng Ukraina: Дубоссари, đôi khi chuyển tự thành Dubossary trong tiếng Anh) là một thành phố ở Transnistria, với dân số 23.650 người. Thành phố này thuộc sự quản lý của chính quyền ly khai của "Cộng hòa Moldova Transnistria", và là thủ phủ của phó huyện Dubăsari, Transnistria, Moldova.

Lịch sử
Dubăsari là địa điểm của một trong những khu định cư lâu đời nhất ở Moldova, và khu vực Transnistrian. Hiện vật thời kỳ đồ đá đã được tìm thấy trong khu vực, và có một số kurgan (được cho là của Scythia) xung quanh thành phố. Các tài liệu đề cập đầu tiên về Dubăsari hiện đại có đầu thế kỷ 16. Khu định cư đã trở thành một phần của Đế chế Nga vào năm 1792, và đã trở thành thành phố vào năm 1795.
Năm 1924-1940, Dubăsari là một phần của Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Moldova được lập thời Xô Viết. Thành phố được công công nghiệp hóa cao thời kỳ trước  thế chiến 2. Trong quá trình diễn ra chiến tranh thế giới thứ II, vào năm 1940, khi Bessarabia bị chiếm đóng bởi Liên Xô, thành phố đã trở thành một phần của Cộng hòa XHCN Xô Viết Moldova mới được thành lập. Ngày 27 tháng 6 năm 1941, thành phố bị chiếm đóng bởi quân đội Đức và Romania. Thành phố bị chiếm trở lại bởi các lực lượng quân Liên Xô vào mùa hè năm 1944.
Năm 1951-1954, đập Dubăsari, và một đập có nhà máy thủy điện công suất 48 MW Dubossarskaya GES được xây dựng, và hồ chứa nước Dubăsari đã được hình thành.
Dubăsari và các vùng ngoại ô của nó là địa điểm của cuộc xung đột lớn trong thời gian 1990-1992, mà cuối cùng bị suy thoái trong cuộc chiến tranh Transnistria (1992). Kể từ đó, nó đã được kiểm soát của chính quyền ly khai Transnistria. Nền kinh tế của thành phố đã bị thiệt hại đáng kể trong cuộc chiến tranh năm 1992.

Tham khảo

Thành phố Moldova


title: Chi Mẫu đơn

text:
Chi Mẫu đơn (đôi khi có tài liệu gọi là chi Bạch thược, danh pháp khoa học: Paeonia) là chi duy nhất trong họ Mẫu đơn (Paeoniaceae). Các loài trong chi này có nguồn gốc ở châu Á, miền nam châu Âu và miền tây Bắc Mỹ.

Đặc điểm
Cây bụi hoặc cây thảo sống lâu năm, cao đến 3,5m. Rễ nhiều thịt, mập nhưng thu nhỏ dần về phía chóp, hoặc có dạng củ. Thân (ở cây thảo) hoặc cành con của năm hiện tại (ở cây bụi) thon búp măng, với một số vảy bền ở gốc. Lá mọc cách, lá kép; 1-3 lá ở đầu gần phát triển tốt nhất, 1-3- lá chét 3 hoặc 1- hoặc 2-lá chét 2; các chét lá nguyên hoặc chia nhỏ. Hoa đơn độc và ở đầu cành, hoặc 2 hoặc nhiều hơn trên mỗi chồi và cả đầu cuối và cả ở nách lá, đường kính trên 4 cm. Lá bắc 1-6, dạng lá, thay đổi về hình dạng và kích thước, dần biến thành lá đài. Lá đài 2-9, thay đổi về hình dạng và kích thước. Cánh hoa 4-13, thay đổi về màu sắc. Nhị tới 230; chỉ nhị và bao phấn thay đổi về màu sắc. Đĩa (tiết mật hoặc không) dạng da hoặc mọng thịt, hình khuyên (ở cây thảo) hoặc kéo dài thành bẹ và bao lấy 1/3 đến toàn bộ lá noãn (ở cây bụi). Lá noãn 1-5(- 8), rời, nhẵn nhụi hoặc có lông; noãn nhiều, xếp thành hai hàng dọc theo đường khớp ở mặt bụng. Vòi nhụy có hoặc không; đầu nhụy dẹt bên, uốn ngược, có mào. Quả là quả đại. Hạt màu đen hoặc nâu sẫm, hình cầu hoặc hình trứng-hình cầu, đường kính tới 1,3 cm.

Phần lớn các loài là cây thân thảo thường xanh, cao khoảng 0,5–1,5 m, nhưng một số loài là cây bụi thân gỗ cao tới 1,5–3 m. Chúng có các lá kép, xẻ thùy sâu và hoa lớn, thường có mùi thơm, có màu từ đỏ tới trắng hay vàng, hoa nở vào cuối mùa xuân hay đầu mùa hè. Trong quá khứ, các loài mẫu đơn / thược dược này đã được phân loại trong họ Mao lương (Ranunculaceae), cùng với các loài cỏ chân ngỗng và lê lư.

Các loài

nhỏ|Paeonia emodi

Hiện tại người ta ghi nhận 35 loài và 6 loài lai ghép trong Paeonia. Phân chia dưới đây sắp xếp theo từng tổ và phân tổ.

Tổ Paeoniae
Toàn bộ các loài thân thảo chủ yếu ở đại lục Á-Âu.
 Paeonia algeriensis Chabert, 1889: Bắc Algeria.
 Paeonia anomala L., 1771 - Thược dược lá hẹp: Từ đông bắc Nga (phần thuộc châu Âu) tới Kazakhstan, Mông Cổ, tây Trung Quốc.
 Paeonia anomala subsp. anomala - Thược dược Tân Cương.
 Paeonia anomala subsp. veitchii (Lynch) D.Y.Hong & K.Y.Pan, 2001 - Xích thược Tứ Xuyên: Đông Tây Tạng tới bắc và trung Trung Quốc.
 Paeonia archibaldii Ruksans, 2018: Iran.
 Paeonia arietina G.Anderson, 1818: Albania, đông bắc Italia, Bắc Kavkaz, Romania, bắc Thổ Nhĩ Kỳ, Nam Tư cũ.
 Paeonia broteri Boiss. & Reut., 1842: Bán đảo Iberia.
 Paeonia cambessedesii (Willk.) Willk., 1880: Quần đảo Baleares.
 Paeonia cathayana D.Y.Hong & K.Y.Pan, 2007: Trung Quốc (tây Hà Nam, tây Hồ Bắc).
 Paeonia clusii Stern, 1940: Hy Lạp (các nhóm đảo Kriti, Kárpathos, Rodos).
 Paeonia coriacea Boiss., 1838: Từ miền trung Tây Ban Nha tới Morocco.
 Paeonia corsica Sieber ex Tausch, 1828: Pháp (đảo Corse), Italia (đảo Sardegna), tây Hy Lạp.
 Paeonia daurica Andrews, 1812: Từ đông nam châu Âu tới Krym, Kavkaz, Thổ Nhĩ Kỳ, Lebanon, bắc Iran.
 Paeonia emodi Royle, 1834 - Hoa thược dược: Miền đông Afghanistan, Pakistan, Trung Quốc (tây nam Tây Tạng), tây Nepal.
 Paeonia intermedia C.A.Mey., 1830 - Thược dược rễ cục: Nga (Altai), Kazakhstan, Kirgizstan, Tadzhikistan, Uzbekistan, Trung Quốc (Tân Cương).
 Paeonia kesrouanensis (J.Thiébaut) J.Thiébaut, 1936: Miền nam Thổ Nhĩ Kỳ, Lebanon.
 Paeonia lactiflora Pall., 1776 - Bạch thược trắng, thược dược: Từ đông nam Siberi tới Mông Cổ, bắc và đông Trung Quốc. Du nhập vào bán đảo Triều Tiên, đông bắc Hoa Kỳ, Tiệp Khắc cũ. Dạng hoa trắng được du nhập vào Việt Nam.
 Paeonia mairei H.Lév., 1939 - Thược dược đẹp: Miền trung Trung Quốc.
 Paeonia mascula (L.) Mill., 1768: Vùng ven phía bắc và phía đông Địa Trung Hải, từ miền trung Pháp và miền bắc Tây Ban Nha kéo dài về phía đông tới miền bắc Iran. Du nhập vào đảo Anh, Áo.
 Paeonia obovata Maxim., 1859 - Thược dược cỏ: Trung Quốc, Viễn Đông Nga, bán đảo Triều Tiên, Nhật Bản.
 Paeonia obovata subsp. japonica (Makino) Halda, 1997
 Paeonia obovata subsp. obovata
 Paeonia obovata subsp. willmottiae (Stapf) D.Y.Hong & K.Y.Pan, 2000: Thược dược cỏ lá lông.
 Paeonia officinalis L., 1753 không Thunb., 1784: Miền nam châu Âu. Du nhập vào miền trung Nga (phần châu Âu), Tiệp Khắc cũ, Hoa Kỳ (Vermont).
 Paeonia parnassica Tzanoud., 1984: Trung nam Hy Lạp.
 Paeonia peregrina Mill., 1768: Đông nam châu Âu (từ miền trung Italia tới Ukraina), Thổ Nhĩ Kỳ.
 Paeonia sandrae Camarda, 2015: Italia (tây bắc đảo Sardegna).
 Paeonia saueri D.Y.Hong, Xiao Q.Wang & D.M.Zhang, 2004: Nam Albania, đông bắc Hy Lạp.
 Paeonia sterniana H.R.Fletcher, 1959 - Thược dược hoa trắng: Đông nam Tây Tạng.
 Paeonia tenuifolia L., 1759: Nga (Altai, Krym, bắc Kavkaz, nam phần châu Âu), Bulgaria, Romania, Kavkaz, Nam Tư cũ.
 Paeonia wendelboi Ruksans & Zetterl., 2014: Iran.
 Paeonia × baokangensis Z.L.Dai & T.Hong, 1997: Trung Quốc (Hồ Bắc).
 Paeonia × kayae Özhatay, 2014: Thổ Nhĩ Kỳ.
 Paeonia × maleevii Kem.-Nath. ex Mordak & Punina, 2011: Krym.
 Paeonia × saundersii Stebbins, 1939: Krym, tây Kavkaz.
 Paeonia × yananensis T.Hong & M.R.Li, 1992: Trung Quốc (Thiểm Tây).

Tổ Onaepia
 Paeonia brownii Douglas ex Hook., 1829: Miền tây Hoa Kỳ.
 Paeonia californica Nutt., 1838: Nam California tới bắc Mexico.

Tổ Moudan
Tổ Moudan bao gồm 8 loài cây bụi thân gỗ, được chia tiếp thành 2 phân tổ là Vaginatae và Delavayanae.
 Phân tổ Delavayanae:
 Paeonia delavayi Franch., 1887 - Mẫu đơn dại: Trung Quốc (từ đông
 Paeonia ludlowii (Stern & G.Taylor) D.Y.Hong, 1997 - Mẫu đơn vàng hoa lớn: Đông nam Tây Tạng.
 Phân tổ Vaginatae
 Paeonia decomposita Hand.-Mazz., 1939: Trung Quốc (tây bắc Tứ Xuyên).
 Paeonia decomposita subsp. decomposita – Mẫu đơn Tứ Xuyên.
 Paeonia decomposita subsp. rotundiloba D.Y.Hong, 1997 – Mẫu đơn Tứ Xuyên thùy tròn.
Tây Tạng tới Vân Nam và tây Tứ Xuyên).
 Paeonia jishanensis T.Hong & W.Z.Zhao, 1992 - Mẫu đơn lùn: Trung Quốc (từ trung Thiểm Tây tới bắc Hà Nam).
 Paeonia ostii T.Hong & J.X.Zhang, 1992 - Phượng đơn: Trung Quốc (tây Hà Nam tới An Huy).
 Paeonia qiui Y.L.Pei & D.Y.Hong, 1995 - Mẫu đơn lá trứng: Trung Quốc (tây Hà Nam, tây Hồ Bắc).
 Paeonia rockii (S.G.Haw & Lauener) T.Hong & J.J.Li ex D.Y.Hong, 1998 - Mẫu đơn vằn tím: Trung Quốc.
 Paeonia rockii subsp. atava (Brühl) D.Y.Hong & K.Y.Pan, 2005
 Paeonia rockii subsp. rockii
 Paeonia × suffruticosa Andrews, 1804 - Bạch thược cao, mẫu đơn, mẫu đơn bụi, mẫu đơn Suffruticosa: Đông nam Trung Quốc. Du nhập vào trung nam Trung Quốc, bán đảo Triều Tiên, Việt Nam.

Biểu tượng và sử dụng
Hoa mẫu đơn là một trong số các hoa đã được sử dụng lâu nhất trong văn hóa trang trí và là một trong các biểu trưng quốc gia của Trung Quốc. Cùng với hoa mai, nó là biểu tượng thực vật truyền thống của quốc gia này, tại đây người ta gọi nó là 牡丹 (mẫu đơn). Từ đời nhà Tống, hoa mẫu đơn đã được phong là "hoa vương". Năm 1903, nhà Thanh tuyên bố rằng mẫu đơn là quốc hoa. Hiện nay, Trung Hoa dân quốc tại Đài Loan đã chọn hoa mai (Prunus mume) là quốc hoa, trong khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa không có quốc hoa chính thức. Năm 1994, hoa mẫu đơn đã được đề nghị làm quốc hoa sau một cuộc trưng cầu dân ý khắp toàn quốc, nhưng Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc đã thất bại trong việc thông qua sự lựa chọn này. Năm 2003, một quá trình lựa chọn khác cũng đã được bắt đầu, nhưng cho tới năm 2006 thì vẫn chưa có sự chọn lựa nào được đưa ra. Tuy nhiên đến năm 2010, loại hoa này đã được công nhận chính thức là "quốc hoa" của Trung Quốc.

Thành phố cổ nổi tiếng Lạc Dương của Trung Quốc có danh tiếng như là trung tâm nuôi trồng các loài mẫu đơn. Trong lịch sử Trung Quốc, mẫu đơn của Lạc Dương luôn được coi là đẹp nhất. Hàng loạt các cuộc triển lãm hoa mẫu đơn cũng được tổ chức ở đây hàng năm.

Tại Nhật Bản, Paeonia lactiflora đã từng được gọi là ebisugusuri ("y học ngoại quốc"). Trong hán phương (sự sửa đổi lại của y học cổ truyền Trung Hoa cho thích hợp với Nhật Bản), rễ của các loài mẫu đơn được dùng để điều trị chứng co giật. Nó cũng được trồng làm cây cảnh. Người ta cũng cho rằng Paeonia lactiflora là "vua của các loài hoa".

Mẫu đơn cũng là loài hoa biểu trưng của bang Indiana, Mỹ. Năm 1957, Quốc hội bang Indiana đã thông qua một đạo luật để cho hoa mẫu đơn trở thành hoa biểu trưng của bang. Nó thay thế cho cúc zinnia là loài hoa biểu trưng của bang này từ năm 1931.

Các loài mẫu đơn có xu hướng thu hút kiến tới các nụ hoa. Đó là do mật hoa được tạo ra ở bên ngoài các nụ hoa này.

Thư viện ảnh

Liên kết ngoài
Germplasm Resources Information Network: Paeonia
Flora Europaea: Paeonia
Thực vật Trung Hoa: Paeonia
Cây cảnh ở Nga: Paeonia
Hiệp hội mẫu đơn Canada
Hiệp hội mẫu đơn UK
Hiệp hội mẫu đơn Hoa Kỳ
Dự án mở về mẫu đơn của Carsten Burkhardt
Nhóm mẫu đơn Đức
Bài báo trên China Daily về quá trình chọn lựa quốc hoa năm 2003
Mẫu đơn Rockii

Tham khảo và liên kết ngoài

Biểu tượng quốc gia Trung Quốc
P
Hoa
Thực vật vườn


title: Lublin R-XIII

text:
Lublin R-XIII là một loại máy bay thám sát và liên lạc hiệp đồng tác chiến với lục quân, thiết kế vào đầu thập niên 1930 tại nhà máy Plage i Laśkiewicz ở Lublin. Nó là máy bay hiệp đồng tác chiến với lục quân chính trong cuộc xâm lược Ba Lan. Biến thể Lublin R-XIV là một máy bay huấn luyện quân sự.

Biến thể
R-XIII
R-XIIIA
R-XIIIB
R-XIIIC
R-XIIID
R-XIIIE
R-XIIIF
R-XIII bis/hydro
R-XIII ter/hydro
R-XIIIG
R-XIIIDr
R-XIIIt
R-XIV
R-XV
R-XIX
R-XXIII

Quốc gia sử dụng

Không quân Ba Lan

Không quân Hoàng gia Romania

Tính năng kỹ chiến thuật (R-XIIID)

Xem thêm
Máy bay cùng sự phát triển:
 Lublin R-X
 Lublin R-XXI

Máy bay tương đương:
 Heinkel He 46
 Henschel Hs 126
 Breguet 270
 Potez 390

Chuỗi định danh:
R-VIII - R-IX - R-X - R-XI - R-XII - R-XIII - R-XIV - R-XVI - R-XIX - R-XX

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

Glass, Andrzej: "Polskie konstrukcje lotnicze 1893-1939" (Polish aviation constructions 1893-1939), WKiŁ, Warsaw 1977 (Polish language, no ISBN)

 Cynk, Jerzy B. "Lublin R-XIII variants". Aircraft in Profile, Volume 11. Windsor, Berkshire, UK: Profile Publications Ltd., 1972, p. 193-217.
 Cynk, Jerzy B. Polish Aircraft, 1893-1939. London: Putnam & Company Ltd., 1971. ISBN 0-370-00085-4.
 Glass, Andrzej. Lublin R.XIII (Wydawnictwo Militaria 1) (in Polish). Warszawa, Poland: Wydawnictwo Militaria, 1994. ISBN 83-86209-01-1.

Máy bay thông dụng quân sự Ba Lan 1930–1939
Máy bay trinh sát quân sự Ba Lan 1930–1939
Máy bay huấn luyện quân sự Ba Lan 1930–1939
Máy bay Plage i Laśkiewicz
Máy bay quân sự
Máy bay thông dụng
Máy bay trinh sát
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh trên
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Ixora albersii

text:
Ixora albersii là loài cây bụi nhỏ thuộc họ Thiến Thảo (Rubiaceae). Loài trang này là một loài đặc hữu của vùng núi tây Usambara ở Tanzania.

Nguồn tham khảo
 Lovett, J. & Clarke, G.P. 1998. Ixora albersii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22 tháng 8 năm 2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Danh sách thống kê các loài họ Rubiaceae trên thế giới
http://beling.net/articles/about/Ixora_albersii

A
Thực vật Tanzania
Thực vật dễ tổn thương


title: North American O-47

text:
North American O-47 là một loại máy bay thám sát của Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ.

Biến thể
XO-47 1 chiếc, số seri 36-145, chế tạo ở Dundalk, Maryland, động cơ 850 hp (634 kW) Wright R-1820-41
O-47A 164 chiếc, chế tạo ở Inglewood California, động cơ Wright R-1820-49
O-47B 74 chiếc, cải tiến nhỏ và dùng động cơ 1.060 hp (790 kW) Wright R-1820-57, cộng thêm một thùng nhiên liệu 50 gallon

Quốc gia sử dụng

 Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (0-47A)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Chú thích

Tài liệu

 Eden, Paul and Soph Moeng. The Complete Encyclopedia of World Aircraft. London: Amber Books Ltd., 2002. ISBN 0-7607-3432-1.

 Swanborough, F.G. and Peter M. Bowers. United States Military Aircraft Since 1909. New York: Putnam New York, 1964. ISBN 0-85177-816-X.

Liên kết ngoài

 Boeing: O-47 - Official site

O-47
O-47, North American
Máy bay thông dụng
Máy bay trinh sát
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Renard R.31

text:
Renard R.31 là một loại máy bay trinh sát của Bỉ trong thập niên 1930. Nó có cánh đặt cao, có 32 chiếc R.31 chế tạo cho Không quân Bỉ. Renard R.31 là máy bay quân sự duy nhất được thiết kế và chế tạo hoàn toàn tại Bỉ trong Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

Không quân Bỉ

Tính năng kỹ chiến thuật (Renard R.31)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Green, William. War Planes of the Second World War, Volume Seven: Bombers and Reconnaissance Aircraft. London: Macdonald & Co.(Publishers) Ltd., 1967. ISBN 0-356-01477-0.
 Pacco, John. "Renard R.31" Belgisch Leger/Armee Belge: Het militair Vliegwezen/l'Aeronautique militaire 1930-1940. Aartselaar, Belgium, 2003, pp. 49–51. ISBN 90-801136-6-2.
 Delannay, Alain de la Lindi, André Henry. "La Saga du R-31". Brussels, Belgium:Fonds National Alfred Renard www.fnar.be, 2003, pp. 378.

Máy bay trinh sát quân sự Bỉ 1930–1939
R.31
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay cánh trên
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Ixora brevipedunculata

text:
Ixora brevipedunculata là loài cây bụi nhỏ thuộc họ Cà phê Rubiaceae. Nó là loài thực vật đặc hữu của đảo Tubuai vùng lãnh thổ Polynésie thuộc Pháp.

Nguồn tham khảo
 Florence, J. 1998. Ixora brevipedunculata. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22/08/2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thống kê các loài thuộc họ Rubiaceae trên thế giới

B


title: Ixora calycina

text:
Ixora calycina là loài cây bụi nhỏ thuộc họ Cà phê Rubiaceae. Nó là loài đặc hữu của miền nam Ấn Độ và đảo Sri Lanka.

Nguồn tham khảo
 Trung tâm giám sát và bảo tồn quốc tế 1998. Ixora calycina. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22/08/2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thống kê các loài thuộc họ Rubiaceae trên thế giới

C
Thực vật Sri Lanka


title: RWD-14 Czapla

text:
RWD-14 Czapla (LWS Czapla) là một loại máy bay hiệp đồng tác chiến với lục quân của Ba Lan (nó làm nhiệm vụ thám sát, trinh sát tầm gần và liên lạc), được đội RWD thiết kế vào giữa thập niên 1930, sản xuất bởi hãng LWS từ năm 1938.

Quốc gia sử dụng

Không quân Ba Lan

Không quân Hoàng gia Romania

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Andrzej Glass (1977): "Polskie konstrukcje lotnicze 1893–1939" (Polish aviation constructions 1893–1939), WKiŁ, Warsaw
Andrzej Morgała (2003): "Samoloty wojskowe w Polsce 1924–1939" (Military aircraft in Poland 1924–1939), Bellona, Warsaw, ISBN 83-11-09319-9

Xem thêm

Máy bay thông dụng quân sự Ba Lan 1930–1939
Máy bay trinh sát quân sự Ba Lan 1930–1939
RWD-14
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay thông dụng
Máy bay cánh trên
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Bắc Địch

text:
Bắc Địch () là thuật ngữ mang ý miệt thị trong lịch sử Trung Quốc từ thời nhà Chu để chỉ các bộ lạc dân tộc ngoài Trung Nguyên cổ đại ở phía Bắc Trung Quốc.

Cho đến khi triều đại nhà Chu kết thúc, các tộc Bắc Địch gần như đã bị chinh phục và đồng hóa vào Trung Quốc. Tuy nhiên, sau này lại xuất hiện các bộ tộc du mục mới tại phía Bắc Trung Quốc như Hung Nô, Tiên Ti, Khiết Đan, Nữ Chân (nguồn gốc từ Trung Á di cư tới hoặc dân bản địa sinh sôi đông dần lên)... Các bộ tộc này luôn là mối đe dọa lớn đối với các vương triều Trung Quốc vì họ có đội kị binh đông và tinh nhuệ.

Lý thuyết vũ trụ quan "Trung Hoa" (Sinocentric) có từ thời nhà Chu (cỡ 1046–256 TCN) đưa ra khái niệm "trời tròn đất vuông", coi "thiên hạ" (天下) là bao trùm gồm Hoa Hạ (華夏) là nước ở trung tâm thế giới tức Trung Quốc, là nước của người đã giáo hóa văn minh, và bao quanh là các dân tộc Tứ Di (man di mọi rợ) không phải người Trung Quốc, gồm Đông Di (東夷), Bắc Địch (北狄), Tây Nhung (西戎), và Nam Man (南蠻). Các chữ tượng hình chỉ các nhóm này đều có phần biểu thị "sâu bọ thú vật" . Ngày nay chữ Hán đã lược bỏ phần biểu tượng này đi, nên trong các chữ Hán dẫn ra ở trên chỉ còn có bộ khuyển (chó) 犭 ở chữ Địch (狄).

Lịch sử
Theo Sử ký Tư Mã Thiên, tổ tiên nhà Chu đã sống ở vùng đất gần chỗ người Nhung và Địch mười bốn đời, cho đến khi Cổ Công Đản Phủ dẫn dắt bộ tộc Chu dời sang châu thổ sông Vị, nơi mà sau này họ đã xây dựng cơ nghiệp của chính họ gần Kỳ Sơn.

Năm 676-651 TCN, Tấn Hiến công đã chinh phục một số tộc người Nhung và Địch. Năm 662 TCN, người Địch đã xua đuổi người Nhung ra khỏi Thái Nguyên. Năm 662-659 TCN, nước Hình gần như đã bị người Xích Địch tiêu diệt nếu không được nước Tề cứu nguy. Năm 660 TCN, người Xích Địch tấn công kinh đô nước Vệ, giết chết quân chủ nước Vệ là Vệ Ý công nhưng bị nước Tề đẩy lui. Từ 660 đến 507 TCN, nước Tấn đã nhiều lần đánh nhau với người Địch, năm 594 TCN đã tiêu diệt nước Lộ Thị (潞氏) của người Xích Địch, khuất phục họ năm 541 TCN và cuối cùng bị người Tiên Ngu đánh bại thảm hại năm 507 TCN.

Năm 640 TCN, người Địch liên minh với các nước Kỷ và Hình chống lại nước Vệ. Năm 636 TCN, người Địch giúp vua Chu chống nước Trịnh.

Năm 531 TCN, Tấn đã tấn công người Tiên Ngu và người Phí. Cho đến khoảng 400 TCN, hầu như người Địch và người Nhung đã không còn là những chính thể độc lập. Năm 406 TCN, nước Trung Sơn của người Tiên Ngu bị nước Ngụy xâm chiến, giành được độc lập năm 377 TCN rồi lại bị nước Triệu thôn tính năm 295 TCN. Khoảng 283-265 TCN, Điền Đan nước Tề đem quân đánh những người Địch sống ở nước Kỷ.

Tổ chức
Bắc Địch (北狄)
Xích Địch (赤狄)
Trường Địch (長狄)
Bạch Địch (白狄)
Tiên Ngu (鮮虞)

Xem thêm
Trung Sơn (nước)
Ô Hoàn
Người Đông Hồ
Người Khiết Đan
Hung Nô
Tiên Ti
Tây Nhung

Tham khảo

Cambridge History of Ancient China,1999
Di Cosmo, 'Ancient China and its Enemies',2002

Chủ nghĩa dĩ Hoa vi trung


title: Văn Đức (định hướng)

text:
Văn Đức có thể là một trong các địa danh sau:

Việt Nam
 Phường Văn Đức, thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương
 Xã Văn Đức, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

Đài Loan
 Ga Văn Đức


title: Ixora foliosa

text:
Ixora foliosa là loài thực vật bụi nhỏ thuộc họ Cà phê Rubiaceae. Loài mẫu đơn này được tìm thấy ở tây Cameroon và đông Nigeria. Nó có phân bổ tự nhiên vùng cận nhiệt đới có rừng đất thấp nhiệt đới ẩm và cận nhiệt đới có rừng núi thấp nhiệt đới ẩm. Hiện tại môi trường sống trong tự nhiên của loài này đang bị đe dọa.

Nguồn tham khảo
 Cheek. M. 2004. Ixora foliosa. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22/08/2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thống kê danh sách các loài thực vật họ Rubiaceae trên thế giới

F
Thực vật dễ tổn thương


title: VL Kotka

text:
VL E.30 Kotka () là một loại máy bay tuần tra biển hai tầng cánh của Phần Lan, do Kurt Berger thiết kế tại Nhà máy chế tạo máy bay nhà nước (Valtion lentokonetehdas). Nó thay thế cho loại Blackburn Ripon trong biên chế Không quân Phần Lan.

Mẫu thử bay chuyến đầu ngày 30/9/1930. Năm 1931, Nhà máy chế tạo máy bay nhà nước bắt đầu sản xuất 5 chiếc. Chúng được dùng làm máy bay liên lạc cho đến tận năm 1944.

1 chiếc (số 4, KA-147) hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Hàng không Päijät-Häme.

Biến thể
VL Kotka I – mấu thử, 1 chiếc
 VL Kotka II – phiên bản sản xuất, 5 chiếc

Quốc gia sử dụng

 Không quân Phần Lan.

Tính năng kỹ chiến thuật (VL Kotka II)

Tham khảo

Máy bay quân sự Phần Lan 1930–1939
Máy bay quân sự
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Ixora johnsonii

text:
Ixora johnsonii là loài thực vật bụi nhỏ thuộc họ Cà phê Rubiaceae. Loài này là đặc hữu của vùng Kerala, Ấn Độ.

Nguồn tham khảo
 Trung tâm giám sát và bảo tồn quốc tế 1998. Ixora johnsonii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22/08/2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thống kê các loài thực vật họ Rubiaceae trên thế giới

J
Thực vật Ấn Độ
Thực vật cực kỳ nguy cấp


title: Ixora jucunda

text:
Ixora jucunda là một loài cây bụi nhỏ thuộc họ Cà phê Rubiaceae. Nó là loài đặc hữu của đảo quốc Sri Lanka.

Nguồn tham khảo
 Trung tâm giám sát và bảo tồn quốc tế 1998. Ixora jucunda. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22/08/2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thống kê các loài họ Rubiaceae trên thế giới

J
Thực vật Sri Lanka
Thực vật dễ tổn thương


title: Vought O2U Corsair

text:
Vought O2U Corsair là một loại máy bay trinh sát/thám sát hai tầng cánh của Hoa Kỳ trong thập niên 1920. Do hãng Vought Corporation chế tạo, được Hải quân Hoa Kỳ đặt mua (USN) năm 1927. Sử dụng động cơ Pratt & Whitney R-1340 Wasp công suất 400 hp (298 kW). Chủ yếu là phiên bản thủy phi cơ hoặc lưỡng cư.

Biến thể
XO-28
O2U-1
O2U-2
O2U-3
O2U-4
O3U-1
O3U-2
O3U-3
O3U-4
XO3U-5
XO3U-6
O3U-6
SU-1
SU-2
SU-3
XSU-4
SU-4
Một chiếc O2U-3 của Hải quân Hoa Kỳ chuyển cho Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ đánh giá thử nghiệm.
Vought V-65B
Vought V-65C
Vought V-65F
Vought V-66B
Vought V-66E
Vought V-66F
Vought V-80F
Vought V-80P
Vought V-85G
Vought V-92C
Vought V-93S
Vought V-99M
TNCA Corsario Azcárate
Vought AXV1

Quốc gia sử dụng

Hải quân Argentina - Không quân Hải quân Argentina

Không quân Brazil

Không quân Cộng hòa Trung Hoa

Luftwaffe

Không quân Lục quân Đế quốc Nhật Bản

Không quân Mexico

Không quân Peru

Không quân Hoàng gia

Quân đoàn Không quân Lục quân Hoa Kỳ
Hải quân Hoa Kỳ
Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ
Bảo vệ Bờ biển Hoa Kỳ

Không quân Hoàng gia Thái Lan

Tính năng kỹ chiến thuật (SU-4 Corsair)

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Eden, Paul and Soph Moeng. The Complete Encyclopedia of World Aircraft. London: Amber Books Ltd., 2002. ISBN 0-7607-3432-1.

Máy bay Vought
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1920
Thủy phi cơ
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Trần Tiến Đại

text:
Trần Tiến Đại (sinh năm 1966) là huấn luyện viên bóng đá hiện đang dẫn dắt câu lạc bộ Công an Hà Nội. Ông cũng là nhà môi giới cầu thủ có tiếng với biệt danh cò Đại. Từng có thời gian ngắn thi đấu cho đội hình B Đội bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh, Cò Đại sau đó chuyển qua công việc kinh doanh và được nhiều người biết đến với tư cách là nhà quản lý. Ông từng làm Giám đốc điều hành của đội Xi măng The Vissai Ninh Bình, Sài Gòn Xuân Thành và là Giám đốc thể thao cho Sông Lam Nghệ An. Trong vai trò huấn luyện viên ông giúp đội Sài Gòn Xuân Thành giành hạng 3 V-League 2012 và vô địch Cúp bóng đá Việt Nam 2012

Chú thích

Liên kết ngoài
 Chân dung "siêu cò" VN: Trần Tiến Đại, ông là ai?
 Trần Tiến Đại - chuyên gia thổi giá cầu thủ
 luyện viên-Tran-Tien-Dai-Nghe-huấn luyện viên-chiu-ap-luc-ghe-gom/49153.bbd huấn luyện viên Trần Tiến Đại: "Nghề huấn luyện viên chịu áp lực ghê gớm"
 Giám đốc điều hành Trần Tiến Đại: "Thua ba trận liền là nghỉ"
 luyện viên-moi%C2%A0Sai-Gon%C2%A0FC%C2%A0Tran-Tien-Dai.html huấn luyện viên mới Sài Gòn FC: Trần Tiến Đại
 luyện viên-truong-clb-the-vissai-ninh-binh-tran-tien-dai-lanh-dao-tin-thi-minh-lam.htm Tân huấn luyện viên trưởng CLB The Vissai Ninh Bình Trần Tiến Đại: "Lãnh đạo tin thì mình làm"

Huấn luyện viên câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn Xuân Thành
Huấn luyện viên bóng đá Việt Nam
Người Sài Gòn


title: Ixora lawsonii

text:
Ixora lawsonii là một loài cây bụi nhỏ thuộc họ Cà phê (Rubiaceae). Nó là loài đặc hữu của miền nam Ấn Độ.

Nguồn tham khảo
 Trung tâm giám sát và bảo tồn quốc thế 1998. Ixora lawsonii. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22/08/2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thống kê danh sách các loài họ Rubiaceae trên thế giới

L
Thực vật Ấn Độ


title: Ixora malabarica

text:
Ixora malabarica là một loài bụi nhỏ thuộc họ Cà phê (Rubiaceae). Nó là loài đặc hữu của miền nam Ấn Độ.

Nguồn tham khảo
 Trung tâm giám sát và bảo tồn quốc tế 1998. Ixora malabarica. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22/08/2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Thống kê danh sách các loài thuộc họ Rubiaceae trên thế giới

M
Thực vật Ấn Độ
Thực vật dễ tổn thương


title: Ixora marquesensis

text:
Ixora marquesensis là loài cây bụi nhỏ thuộc họ Rubiaceae. Nó là loài đặc hữu của Quần đảo Marquises lãnh thổ Polynésie thuộc Pháp, trong tên gọi hai phần đã chỉ ra rõ nguồn gốc địa lý của loài này.

Nguồn tham khảo
 Florence, J. 1998. Ixora marquesensis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Cập nhật 22/08/2007.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Danh sách kiểm tra các loài thực vật thuộc họ Rubiaceae trên thế giới

M
Thực vật Polynésie thuộc Pháp