title: George V của Anh

text:
George V (3 tháng 6 năm 1865– 20 tháng 1 năm 1936) là Quốc vương Vương quốc Anh và các quốc gia tự trị của Anh, và Hoàng đế Ấn Độ, từ 6 tháng 5 năm 1910 cho đến khi mất năm 1936.

Ông tên đầy đủ là George Frederick Ernest Albert, là con trai thứ hai của Thân vương xứ Wales Albert Edward (về sau là Quốc vương Edward VII), và là cháu nội của Nữ vương Anh đương thời, Victoria của Anh. Tại thời điểm chào đời, ông đứng thứ ba trong danh sách kế vị của Anh sau cha và anh trai, Vương tôn Albert Victor, Công tước xứ Clarence và Avondale. Từ 1877 đến 1891, George phục vụ trong Hải quân Vương thất, cho đến khi anh của ông đột ngột qua đời vào đầu năm 1892. Sau cái chết của Victoria của Anh năm 1901, cha của George trở thành Quốc vương Anh và Hoàng đế Ấn Độ, và George được tấn phong Thân vương xứ Wales. Ông kế vị cha mình năm 1910. Ông là vị Hoàng đế duy nhất của Ấn Độ có mặt trong buổi lễ đăng cơ của mình.

Thời đại của ông chứng kiến sự trỗi dậy của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa phát xít, chủ nghĩa cộng hòa Ireland, và phong trào giành độc lập Ấn Độ, tất cả đã làm thay đổi đáng kể tình hình chính trị. Đạo luật Nghị viện 1911 thiết lập quyền lực tối cao của Hạ viện Anh được lập nên qua bầu cử đối với Thượng viện không qua bầu cử. Bởi hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914–18) đế quốc của những người anh em họ của ông, Sa hoàng Nicholas II của Nga và Đức hoàng Wilhelm II suy yếu trong khi đế quốc Anh mở rộng phạm vi của nó lên tới cực đại. Năm 1917, George trở thành quân vương đầu tiên của Nhà Windsor, mà ông đổi tên từ tên cũ nhà Saxe-Coburg và Gotha theo kết quả của phong trào chống Đức khắp cả nước. Năm 1924 ông bổ nhiệm chính phủ đảng Lao động đầu tiên và năm 1931, Đạo luật Westminster công nhận rằng các lãnh địa của đế quốc là các quốc gia riêng biệt, độc lập trong Khối thịnh vượng chung. Ông bị quấy rầy bởi bệnh tật trong những năm cuối trị vì và sau khi chết, người kế vị ông là con trai trưởng, Edward VIII.

Cuộc sống ban đầu và giáo dục
George chào đời ngày 3 tháng 6 năm 1865, tại Marlborough House, London. Ông là con trai thứ hai của Vương tử Albert Edward, Thân vương xứ Wales (sau này là Quốc vương Edward VII) và Vương phi xứ Wales (sau này là Vương hậu Alexandra. Cha ông là con trai lớn của Victoria của Anh và Vương tế Albert. Mẹ ông là con gái lớn của Quốc vương Đan Mạch Christian IX. Là con trai của Thân vương xứ Wales, George mang danh hiệu Vương tôn George xứ Wales Điện hạ từ lúc chào đời. Ông được rửa tội ở Lâu đài Windsor ngày 7 tháng 7 năm 1865 bởi Tổng Giám mục Canterbury, Charles Longley.

Là con thứ của Thân vương xứ Wales, không có nhiều cơ hội cho George có thể trở thành Quốc vương. Ông đứng thứ ba trong danh sách kế vị ngai vàng, sau cha và anh trai, Vương tôn Albert Victor. George chỉ nhỏ hơn 17 tháng tuổi so với Albert Victor, và hai Vương tôn được giáo dục cùng nhau. John Neale Dalton được bổ nhiệm làm gia sư của họ năm 1871. Cả Albert Victor lẫn George đều không có trí thông minh nổi trội. Vì cha của họ nghĩ rằng hải quân là "nơi rèn luyện khả dĩ nhất cho bất cứ cậu trai nào", vào tháng 9 1877, khi George được 12 tuổi, cả hai anh em cùng được gửi đến rèn luyện trên con tàu HMS Britannia tại Dartmouth, Devon.

Trong ba năm từ 1879, hai Vương tôn phục vụ trên tàu , và được kèm kẹp bởi Dalton. Họ đã chu du khắp các thuộc địa của đế quốc Anh tại Caribbean, Nam Phi và Australia, và đến thăm Norfolk, Virginia, cũng như Nam Mỹ, Địa Trung Hải, Ai Cập và Đông Á. Năm 1881 trong một chuyến thăm Nhật Bản, George đã lệnh cho một họa sĩ địa phương xăm một con rồng màu xanh và màu đỏ trên cánh tay ông, và đã được tiếp kiến Nhật hoàng Minh Trị. George và anh trai ông biếu tặng Chiêu Hiến Hoàng hậu hai chú Kangaroo chân to đến từ Úc. Dalton đã viết một bài tường thuật về chuyến hành trình của họ mang tên The Cruise of HMS Bacchante. Giữa Melbourne và Sydney, Dalton ghi nhận lại hiện tượng người Hà Lan bay, một con tàu ma huyền thoại. Khi họ trở về Anh, Victoria của Anh phàn nàn rằng các cháu bà không thể nói được tiếng Pháp và tiếng Đức, nên họ phải trải qua sáu tháng ở Lausanne để học thêm ngoại ngữ nhưng cũng chẳng đến đâu. Sau Lausanne, hai anh em bị chia ra; Albert Victor theo học ở Trinity College, Cambridge, trong khi George tiếp tục ở Hải quân vương thất. Ông đi vòng quanh thế giới, thăm nhiều vùng trong đế quốc Anh. Trong suốt sự nghiệp hải quân của mình ông chỉ huy Torpedo Boat 79 ở bờ biển Anh và sau đó là  trên trạm ở Bắc Mĩ, trước khi hoạt động cuối cùng là chỉ huy HMS Melampus trong thời gian 1891-1892. Từ đó về sau, những địa vị của ông trong hải quân chủ yếu chỉ là trên danh nghĩa.

Hôn nhân

Là một người trẻ tuổi phục vụ trong hải quân, Vương tôn George trong nhiều năm phải nằm dưới sự điều động của chú ông, Vương tử Alfred, Công tước xứ Edinburgh, người đóng quân ở Malta. Ở đó, ông ngày càng gần gũi và đem lòng yêu con gái của người chú, tức là em họ của ông, Công nữ Marie xứ Edinburgh. Bà nội, cha và chú của ông đều chấp thuận mối quan hệ này, nhưng mẹ của ông, Vương phi xứ Wales, và mẹ của Marie, Maria Alexandrovna, Bà Công tước xứ Edinburgh, đều phản đối. Vương phi xứ Wales nghĩ rằng gia đình này quá thân Đức, còn Bà Công tước xứ Edinburgh không thích nước Anh. Bà Công tước cay đắng trước sự thật rằng bà phải chịu vai vế thấp hơn Vương phi xứ Wales vì chồng bà là con thứ của Victoria của Anh. Trong khi đấy, bà vốn là Hoàng nữ duy nhất của Sa hoàng Alexander II của Nga. Còn Vương phi xứ Wales có cha là một tiểu vương hầu nước Đức, sau này bỗng dưng được bước lên ngai vàng Đan Mạch. Bị mẹ đứng sau lưng chỉ dẫn, Marie từ chối khi George cầu hôn bà. Bà đã kết hôn với Ferdinand, người kế vị ngôi vua Romania, năm 1893.

Tháng 11 năm 1891, anh trai của George, Vương tôn Albert Victor đính hôn với cô em họ xa, Công nữ Victoria Mary xứ Teck. Bà có tên thường gọi ở nhà là "May", biệt danh được đặt theo tháng sinh của bà. Cha của May, Francis, Công tước Teck, là con cháu chi xa của nhà Württemberg và ông có một cuộc hôn nhân không môn đăng hộ đối. Vợ ông, Princess Mary Adelaide xứ Cambridge, là cháu nội của Quốc vương George III và là em họ của Victoria của Anh.

Ngày 14 tháng 1 năm 1892, sáu tuần sau lễ đính hôn chính thức, Albert Victor chết vì bệnh viêm phổi, để lại George bấy giờ đứng thứ hai trong danh sách kế vị, và khả năng rất cao sẽ nối ngôi sau phụ thân. George cũng chỉ mới hồi phục sau căn bệnh trầm trọng của chính ông, sau khi nằm liệt giường suốt sáu tuần vì sốt thương hàn, căn bệnh được cho là đã gây ra cái chết của tổ phụ ông, Vương tế Albert. Victoria của Anh vẫn coi Công nương May là sự lựa chọn phù hợp cho cháu của bà, và George cùng May trở nên thân thiết trong thời gian có tang. Một năm sau cái chết của Albert Victor, George cầu hôn May và được chấp nhận. Họ kết hôn ngày 6 tháng 7 năm 1893 tại Nhà nguyện vương thất thuộc Cung điện St James, London. Trong suốt quãng đời về sau, họ vẫn tận tình với nhau. George, theo sự thú nhận của chính ông, không thể dễ dàng bày tỏ cảm xúc qua lời nói, nhưng họ thường gửi cho nhau những lá thư yêu thương và những dấu hiệu âu yếm.

Công tước xứ York

Cái chết của người anh chính thức chấm dứt sự nghiệp hải quân của George, vì ông là người thứ hai kế vị ngai vàng, sau cha ông. George được tấn phong Công tước xứ York, Bá tước Inverness và Nam tước Killarney bởi Victoria của Anh ngày 24 tháng 5 năm 1892, và nhận được những bài học về lập hiến từ J. R. Tanner. Sau khi George kết hôn với May, bà mang danh hiệu Nữ Công tước xứ York Điện hạ.

Công tước và Bà Công tước xứ York sống chủ yếu tại York Cottage, một ngôi nhà tương đối nhỏ tại Sandringham, Norfolk, cuộc sống của họ giống như một gia đình trung lưu ấm cúng hơn là gia đình vương thất. George thích sự đơn giản, gần như tĩnh lặng, cuộc sống của ông tương đối phẳng lặng so với cách sống năng động của cha ông. Người viết tiểu sử chính thức, Harold Nicolson, sau đó thất vọng về thời gian George làm Công tước xứ York, viết rằng: "Ông ấy có thể hoàn toàn xứng đáng là một vị chuẩn úy hải quân trẻ và một vị Quốc vương già khôn ngoan, nhưng khi là Công tước nhà York ... ông không làm gì cả ngoại trừ giết [tức là. săn bắn] động vật và dán tem." George là một người thích thú cuồng nhiệt đối với việc sưu tầm tem, điều mà Nicolson xem thường,<ref>Nhận xét của Nicolson 1944–1948, trích dẫn trong Rose, tr. 42</ref> nhưng George đã đóng một vai trò lớn trong việc xây dựng Bộ sưu tập tem vương thất, bộ sưu tập toàn diện nhất của Vương quốc Anh và Khối Thịnh vượng chung trên thế giới, trong một vài trường hợp đã đạt giá kỉ lục đối với các mặt hàng.

George và May có năm con trai và một con gái. Randolph Churchill tuyên bố rằng George là một người cha nghiêm khắc, đến mức mà các con ông đều khiếp sợ ông, và George đã nhận xét trước mặt Edward Stanley, Bá tước Derby thứ 17: "Cha tôi sợ bà nội, tôi thì sợ cha tôi, và tôi hoàn toàn chắc chắn các con tôi khiếp sợ tôi". Trên thực tế, không có nguồn trực tiếp cho những đánh giá đó và có khả năng là cách làm cha của George không khác mấy so với hầu hết mọi người vào thời điểm đó.

Tháng 10 năm 1894, dượng của George, Sa hoàng Aleksandr III, chết và em họ (bên ngoại) ông, Sa hoàng Nicholas II, kế vị ngai vàng Nga. Theo yêu cầu của phụ thân, "trong sự kính trọng tưởng nhớ người dượng tội nghiệp Sasha", George cùng cha mẹ đến St. Petersburg tham dự tang lễ. George và song thân của ông vẫn ở Nga một tuần sau hôn lễ của Nicholas với một người em họ khác (bên nội), Công nương Alix xứ Hesse-Darmstadt, người mà Victoria của Anh từng hi vọng là sẽ kết hôn với anh trai của George.

 Thân vương xứ Wales

Là Công tước và Công nương xứ York, George và May đã tham dự rất nhiều sự kiện công cộng. Khi Victoria của Anh tạ thế ngày 22 tháng 1 năm 1901, cha của George kế vị ngôi vua với vương hiệu Edward VII. George kế thừa các tước hiệu Công tước Cornwall và Công tước Rothesay, và trong nhiều khoảng thời gian còn lại của những năm đó, ông mang hiệu Công tước xứ Cornwall và xứ York Điện hạ.

Năm 1901, George và May du lịch khắp đế quốc Anh. Điểm đến của họ bao gồm Gibraltar, Malta, Port Said, Aden, Ceylon, Singapore, Australia, New Zealand, Mauritius, Nam Phi, Canada, và Thuộc địa Newfoundland. Chuyến công du được trù tính bởi Bộ trưởng thuộc địa Joseph Chamberlain với sự ủng hộ của Thủ tướng Huân tước Salisbury để tán thưởng cho các thuộc địa vì họ đã tham gia tích cực vào Chiến tranh Nam Phi giai đoạn 1899 - 1902. George đã ban thưởng hàng ngàn huân chương đặc biệt Chiến tranh Nam Phi cho quân đội các thuộc địa. Ở Nam Phi, vương thất gặp các lãnh tụ dân sự, các nhà lãnh đạo châu Phi, và các tù nhân Boers, và được chào đón bằng những nghi lễ công phu, quà tặng đắt tiền, và pháo bông. Mặc dù vậy, không phải tất cả người dân phản ứng tích cực với chuyến đi này. Nhiều người Cape gốc Âu tức giận với sự phô trương và lãng phí, chiến tranh đã làm suy yếu khả năng dung hoà văn hóa Phi châu-Hà Lan của họ vì họ bây giờ là thần dân Anh. Các nhà phê bình trong các bài báo tiếng Anh chỉ trích về chi phí khổng lồ vào thời điểm mà mọi gia đình phải đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng.

Ở Australia, Công tước khai mạc phiên họp đầu tiên của Quốc hội Úc vào lúc hình thành khối Thịnh vương chung Australia. Ở New Zealand, ông ca ngợi những giá trị quân sự, lòng dũng cảm, trung thành và tuân theo phận sự của người dân New Zealand, và chuyến đi đem đến cho New Zealand cơ hội để thể hiện sự tiến bộ của họ, đặc biệt là trong việp áp dụng và cập nhật những chuẩn mực của nước Anh trong ngành truyền thông và công nghiệp chế biến. Mục tiêu ngầm là quảng cáo cho sự thu hút của New Zealand đối với khách du lịch và người nhập cư tiềm năng, trong khi tránh né những thông tin về mâu thuẫn xã hội gia tăng, bằng cách tập trung sự chú ý của báo chí Anh về một vùng đất ít người biết tới. Khi trở về Anh, trong một bài phát biểu tại Guildhall, London, George cảnh báo về "những ấn tượng dường như chiếm ưu thế hơn những người anh em cách chúng ta qua đại dương, Đất nước già phải tỉnh dậy nếu muốn duy trì vị trí cũ về tính ưu việt trong thương mại thuộc địa của mình chống lại đối thủ cạnh tranh ngoại quốc."

Ngày 9 tháng 11 năm 1901, George được phong tước Thân vương xứ Wales và Bá tước xứ Chester. Vua Edward muốn chuẩn bị cho con trai vai trò tương lai của ông trên cương vị Quốc vương. Ngược lại với Edward, người mà Victoria của Anh cố tình loại ông ra khỏi những công việc nhà nước, George được phép tiếp cận rộng rãi các tài liệu quốc gia của cha ông.Clay, tr. 244; Rose, tr. 52 George dần dần cho phép vợ ông xem các giấy tờ của ông, vì ông coi bà là người tư vấn và bà thường giúp chồng chuẩn bị cho những bài phát biểu. Là Thân vương xứ Wales, George ủng hộ những cải cách trong đào tạo hải quân, bao gồm việc các học viên được rèn luyện trong độ tuổi từ 12 và 13, và nhận được nền giáo dục giống nhau, dù cho địa vị và định hướng sau cùng của họ. Các cải cách được thực hiện bởi Đại thần hải vụ thứ hai (sau đó là thứ nhất), Jacky Fisher.

Từ tháng 11, 1905 đến tháng 3, 1906, George và May đến thăm Ấn Độ thuộc Anh, nơi ông tỏ ra tức giận bởi nạn phân biệt chủng tộc và vận đông cho sự tham gia nhiều hơn của người Ấn Độ trong chính phủ quốc gia. Chuyến đi diễn ra gần như ngay lập tức sau chuyến thăm Tây Ban Nha dự hôn lễ của Quốc vương Alfonso XIII với Victoria Eugenie của Battenberg, người em họ của George, trong sự kiện đó cô dâu và chú rể suýt chút nữa là bị ám sát. Một tuần sau khi trở về Anh, George và May đến Na Uy dự lễ đăng quang của Quốc vương Haakon VII, em họ của George, với Vương hậu Maud, em gái của George.

 Quốc vương và Hoàng đế

Ngày 6 tháng 5 năm 1910, Quốc vương Edward mất, và George lên ngôi. Ông viết trong quyển nhật ký, "Tôi đã mất đi người bạn tuyệt vời nhất và người cha tuyệt vời nhất ... Tôi không bao giờ to tiếng với ông ấy trong suốt cuộc đời tôi. Tôi đau lòng và choáng ngợp với sự đau buồn nhưng nhờ Chúa tôi sẽ gánh vác trách nhiệm và May thân yêu là niềm an ủi của tôi vì cô ấy luôn là như vậy. Xin Chúa cho tôi sức mạnh và hướng dẫn tôi thực hiện các nhiệm vụ nặng nề đang đặt trên vai tôi".

George không thích thói quen của vợ ông là dùng tên "Victoria Mary" khi ký vào các văn bản và tài liệu và đòi bà bỏ đi một trong hai chữ đó. Cả hai người đều nghĩ rằng bà không nên được gọi là Vương hậu Victoria (trong tiếng Anh là "Queen Victoria", rất giống với tước hiệu của Victoria của Anh), và vì thế bà được gọi là Vương hậu Mary. Cuối năm đó, một tuyên truyền viên Cấp tiến, Edward Mylius, đã xuất bản một tài liệu giả dối loan tin rằng George đã bí mật kết hôn ở Malta với một người đàn ông trẻ, và cuộc hôn nhân của ông với Vương hậu Mary là theo chế độ đa thê. Lời nói dối lần đầu được xuất bản năm 1893 nhưng George nhún vai xem đó như một trò đùa. Trong một nỗ lực để dẹp tan những tin đồn, Mylius bị bắt giữ, xét xử và bị kết án phỉ báng hình sự, và bị bỏ tù một năm.

George phản đối những đoạn có nội dung chống Công giáo trong Tuyên bố đăng quang mà ông sẽ đọc trong phiên khai mạc đầu tiên của Quốc hội. Ông cho biết rằng ông sẽ từ chối khai mạc Quốc hội trừ phi tuyên bố được sửa đổi. Vì vậy, Tuyên bố lên ngôi 1910 rút ngắn nội dung hơn và loại bỏ phần nhiều những từ ngữ gây khó chịu.

Lễ đăng quang của George và Mary diễn ra tại Tu viện Westminster ngày 22 tháng 6 năm 1911, và tổ chức Liên hoan đế quốc ở London. Tháng 7, Vua và Vương hậu đến thăm Ireland trong năm ngày; họ nhận được sự chào đón cuồng nhiệt, với hàng ngàn người đứng hai bên đường cổ vũ cho cuộc diễu hành. Cuối năm 1911, Quốc vương và Vương hậu đến Ấn Độ làm lễ lên ngôi, nơi đây họ nhận được sự triều kiến của các chức sắc Ấn Độ và các hoàng thân với cương vị Hoàng đế và Hoàng hậu Ấn Độ ngày 12 tháng 12 năm 1911. George được tôn làm Hoàng đế của Ấn Độ tại buổi lễ, và tuyên bố dời đô từ Calcutta tới Delhi. Họ đi khắp tiểu lục địa, và George có cơ hội tham gia trò chơi săn bắn lớn tại Nepal, bắn hạ được 21 con hổ, tám con tê giác và một con gấu trong hơn 10 ngày. Ông là một tay thiện xa lão luyện và cừ khôi. Ngày 18 tháng 12 năm 1913 ông đã bắn được hơn 1000 con chim trĩ trong sáu giờ tại tư gia của Nam tước Burnham, dù cho ông thậm chí đã thừa nhận vào ngày hôm đó rằng "chúng ta đã đi xa một chút".

 Hoạt động chính trị

George kế vị ngai vàng vào thời điểm chính trị bất ổn. Ngân sách của dân, một dự luật của Lloyd George bị bác bỏ năm trước bởi Đảng bảo thủ và đảng viên Hợp nhất - chi phối Thượng viện, trái với nguyên tắc thông thường là các lãnh chúa sẽ không phủ quyết những dự luật tài chính. Thủ tướng đảng Tự do H. H. Asquith đề nghị vua tiên vương đưa ra cam kết rằng ông ta sẽ tấn phong các khanh tướng của đảng Tự do vào Thượng viện một số lượng đủ để thông qua dự luật. Edward đã miễn cưỡng bằng lòng, với điều kiện các khanh tướng vẫn từ chối ngân sách sau hai lần bầu cử liên tiếp. Sau tuyển cử tháng 1 năm 1910, các khanh tướng Bảo thủ chấp nhận ngân sách, trong tình hình là chính phủ hiện tại đã có sự ủy nhiệm của cử tri, để thông qua dự luật mà không cần Thượng viện.

Asquith cố gắng hạn chế quyền lực của các Lãnh chúa thông qua việc cải cách hiến Pháp, và một lần nữa bị bác bỏ ở Thượng viện. Một hội nghị cải cách hiến pháp bị thất bại vào tháng 11 năm 1910 sau 21 cuộc họp. Asquith và Huân tước Crewe, người lãnh đạo đảng Tự do trong Thượng viện, đề nghị George ban lệnh giải thể, dẫn đến cuộc bầu cử thứ hai, và hứa tấn phong đủ số lượng các khanh tướng đảng Tự do nếu Thượng viện lại bác dự luật một lần nữa. Nếu George từ chối, chính phủ Tự do sẽ từ chức, điều này sẽ dẫn đến sự lan truyền trong các đảng chính trị rằng Quốc vương đã đứng về phe "các khanh tướng chống lại người dân". Hai thư ký riêng của Quốc vương, Huân tước Knollys và Stamfordham, cho ông những lời khuyên trái ngược nhau. Knollys, đảng viên Tự do, khuyên George chấp nhận yêu cầu của Chính phủ, trong khi Stamfordham, thuộc đảng liên minh, khuyên George chấp nhận nội các từ nhiệm. Cũng như phụ thân, George miễn cưỡng đồng ý giải tán chính phủ và tấn phong khanh tướng, mặc dù ông cảm thấy các bộ trưởng đã lợi dụng sự thiếu kinh nghiệm của vị vua mới lên ngôi để doạ nạt ông. Sau cuộc tuyển cử tháng 12 năm 1910, các Lãnh chúa thông qua dự luật trong lúc mối đe dọa tràn ngập Thượng viện với các khanh tướng mới. Tiếp theo là Đạo luật Nghị viện 1911 vĩnh viễn loại bỏ – với một vài trường hợp ngoại lệ – quyền phủ quyết của Thượng viện. Quốc vương về sau nhận thấy rằng Knollys đã ngăn giữ không cho đến tai ông những thông tin rằng phe đối lập đã chuẩn bị thành lập chính phủ nếu đảng Tự do đồng loạt từ chức.

Các cuộc tuyển cử năm 1910 đã để lại hậu quả là chính phủ của đảng Tự do phải phụ thuộc vào sự ủng hộ của Đảng Dân tộc Ireland. Theo mong muốn của Đảng dân tộc, Asquith giới thiệu đạo luật trao quyền tự trị cho Ireland, nhưng Đảng Bảo thủ và Liên minh chống lại.Rose, tr. 137 Bất bình gia tăng đối với Dự luật Tự Trị, thứ sẽ không bao giờ thành luật nếu không có Đạo luật Nghị viện, quan hệ giữa Knollys và đảng Bảo thủ ngày càng tồi tệ, và ông ta bị ép phải về hưu. Trong tuyệt vọng để tránh viễn cảnh nội chiến ở Ireland giữa Liên minh và Đảng Dân tộc, George triệu tập một cuộc gặp giữa tất cả các bên tại Cung điện Buckingham vào tháng 7 năm 1914 trong một nỗ lực để đàm phán. Sau 4 ngày, cuộc họp kết thúc mà không đi đến thỏa thuận nào.Rose, tr. 157 Ngày 18 tháng 9 năm 1914, Quốc vương – vốn đã cân nhắc việc phủ quyết – lại đồng tình Dự luật Tự trị sau khi nó đã được thông qua bởi Westminster, nhưng việc thực hiện nó bị hoãn lại bởi đạo luật treo vì sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ nhất.

 Chiến tranh thế giới thứ nhất

Từ 1914 đến 1918, Anh và các đồng minh tham gia chiến tranh với Liên minh Trung tâm, được lãnh đạo bởi Đế quốc Đức. Hoàng đế Đức Wilhelm II, người đã cho dân Anh chứng kiến nỗi kinh hoàng của chiến tranh, là anh họ của Quốc vương George V. Ông nội của Quốc vương và ông ngoại của Đức hoàng là Prince Albert xứ Saxe-Coburg và Gotha; do đó, Quốc vương và các con ông từ lúc chào đời đã mang danh hiệu Prince và Princess của xứ Saxe-Coburg và Gotha và Công tước và Công nương xứ Saxony. Vương hậu Mary, mặc dù là người Anh theo huyết thống của mẹ bà, nhưng cha bà là Công tước xứ Teck, một hậu duệ của Công tước Württemberg nước Đức. Nhà vua có anh em rể và anh em họ là thần dân Anh nhưng mang danh hiệu Đức chẳng hạn như Công tước và Công nương xứ Teck, Vương thân và Công nương xứ Battenberg, và Vương thân và Công nương Schleswig-Holstein. Khi H. G. Wells viết về "triều đình ngoại quốc và tẻ nhạt", George tuyên bố một câu nổi tiếng: "Trẫm có thể gọi là tẻ nhạt, nhưng trẫm sẽ bị nguyền rủa nếu như trẫm ngoại quốc."

Ngày 17 tháng 7 năm 1917, George xoa dịu dân Anh bằng cách ra một thông cáo vương thất đổi tên triều đình từ tên Đức là Nhà Saxe-Coburg và Gotha thành Nhà Windsor. Ông và tất cả bà con người Anh từ bỏ các danh hiệu Đức, mà chấp nhận tên họ Anh. George bù trừ những bà con nam bằng cách tấn phong họ là quý tộc Anh. Em họ của ông, Vương thân Louis xứ Battenberg, người vào đầu cuộc chiến bị buộc phải từ chức Hải vụ Đại thần thứ nhất vì phong trào chống Đức, trở thành Louis Mountbatten, Hầu tước Milford Haven thứ nhất, trong khi anh trai của Vương hậu hậu Mary đổi thành Adolphus Cambridge, Hầu tước Cambridge thứ nhất, và Alexander Cambridge, Bá tước Athlone thứ nhất. Em họ của George Công nương Marie Louise và Công nương Helena Victoria xứ Schleswig-Holstein phải từ bỏ đất phong của họ.

Trong Những lá thư rõ ràng công bố ngày 11 tháng 12 năm 1917 Quốc vương giới hạn kính xưng "His (or Her) Royal Highness" và chức tước trên danh nghĩa "Prince (hoặc Princess) của Liên hiệp Anh và Ireland" đối với các con của Quốc vương, và con trai trưởng còn sống của Thân vương xứ Wales. Những lá thư rõ ràng cũng chỉ rõ rằng "kính xưng Royal Highness, Highness hay Serene Highness, và những chức tước trên danh nghĩa của Prince và Princess sẽ ngừng cấp ngoại trừ những chức danh đã được cấp và vẫn không bị hủy bỏ". Người thân của George đã đứng về phe Đức, chẳng hạn như Prince Ernst August của Hanover, Công tước Cumberland và Teviotdale thứ ba (cháu chắt nội đích tôn của George III) và Vương thân Carl Eduard, Công tước Albany và công tước đương nhiệm của Saxe-Coburg và Gotha (cháu nội dòng nam của Victoria của Anh), bị đình chỉ tư cách quý tộc anh bởi Đạo luật tước danh hiệu năm 1919. Dưới áp lực từ Vương thái hậu Alexandra, George cũng từ bỏ những cờ lệnh Gater của các thân thuộc người Đức của ông trong Nhà nguyện St George, Lâu đài Windsor.

Khi Sa hoàng Nikolai II của Nga, người em họ của George V (mẹ của hai người là chị em với nhau), bị lật đổ trong Cách mạng Nga 1917, chính phủ Anh cho phép Nga hoàng và gia đình đến cư trú tại đất nước này, nhưng George V lo ngại rằng việc cho Sa hoàng tị nạn sẽ là hành động tự sát chính trị và rất rủi ro dẫn đến một cuộc cách mạng, nên ông nghĩ rằng sự hiện diện của hoàng gia Nga là không phù hợp.

Mặc dù những tuyên bố về sau của Huân tước Mountbatten của Miến Điện rằng Thủ tướng Lloyd George phản đối việc cứu viện cho hoàng gia Nga, những bức thư của Lord Stamfordham gợi ý rằng chính George V là người phản đối ý kiến này, chứ không theo lời khuyên từ chính phủ. Chi tiết kế hoạch cuộc giải cứu được thực hiện bởi MI1, một chi nhánh của cơ quan mật vụ Anh, nhưng vì thế lực ngày càng lớn của những người cách mạng Bolshevik và những khó khăn lớn hơn từ cuộc chiến tranh, kế hoạch không bao giờ được thực hiện. Nga hoàng và gia đình ông vẫn ở Nga, nơi họ bị giết bởi những người Bolsheviks năm 1918. Vào năm sau, Hoàng thái hậu nước Nga (dì của George) Maria Feodorovna (Dagmar của Đan Mạch) cùng các thành viên khác của hoàng gia được cứu thoát ở Crimea bởi các tàu Anh.

Hai tháng trước khi kết thúc chiến tranh, con trai út của Quốc vương, John, chết ở tuổi 13 sau một thời gian dài bệnh tật. George đã được Vương hậu Mary thông báo về cái chết của cậu, bà viết, "[John] là người khiến chúng tôi lo lắng trong nhiều năm ... Sự suy sụp đầu tiên trong gia đình chúng tôi thật khó chịu nhưng mọi người thật tốt bụng & cảm thông & và giúp đỡ chúng tôi rất nhiều."

Tháng 5 năm 1922, Quốc vương đến thăm Bỉ và miền bắc nước Pháp, thăm nghĩa trang chiến tranh thế giới và đài tưởng niệm được xây dựng bởi Imperial War Graves Commission. Sự kiện được miêu tả trong một bài thơ, The King's Pilgrimage của Rudyard Kipling. Chuyến thăm này, và một chuyến thăm ngắn đến Ý năm 1923, là những lần hiếm hoi George đồng ý rời khỏi nước Anh làm việc công sau khi chiến tranh chấm dứt.

 Trị vì sau Đại chiến

Trước chiến tranh thế giới, nhiều nước châu Âu được cai trị bởi các quân vương là người thân của George, nhưng trong và sau thế chiến, chế độ quân chủ ở Áo, Đức, Hi Lạp, Tây Ban Nha, cũng như Nga, suy yếu hoặc diệt vong bởi các cuộc cách mạng và chiến tranh. Tháng 3 năm 1919, Trung tá Edward Lisle Strutt được sự ủy nhiệm của cá nhân Quốc vương đến hộ tống cựu hoàng Karl I của Áo và gia đình ông ta đến tị nạn tại Switzerland. Năm 1922, một con tàu của Hải quân hoàng gia được gửi đến Hi Lạp để giải cứu em họ của George, Vương tử và Công nương Andrew. Vương tử Andrew là cháu của Thái hậu Alexandra thông qua anh trai của bà là Georgios I của Hy Lạp, và Công nương Andrew là con gái của Vương thân Louis xứ Battenberg, một vương thân người Đức được phong làm quý tộc Anh năm 1917. Các con của họ bao gồm Prince Philip, người về sau kết hôn với cháu nội của George, Elizabeth II. Chế độ quân chủ ở Hi Lạp được trung hưng lần nữa không lâu trước cái chết của George.

Bất ổn chính trị tiếp tục gia tăng ở Ireland vì Đảng dân tộc phát động cuộc chiến vì nền độc lập; George bày tỏ nỗi kinh hoàng của ông vì việc chính phủ cho phép sự giết chóc và trả đũa với Thủ tướng David Lloyd George. Tại phiên khai mạc Quốc hội Bắc Ireland ngày 22 tháng 6 năm 1921, Quốc vương, trong bài phát biểu một phần được soạn bởi Lloyd George và tướng Jan Smuts, kêu gọi hòa giải. Một vài tuần sau, một thỏa thuận ngừng bắn được công bố. Các cuộc đàm phán giữa Anh và những người li khai Ireland đã dẫn đến Hiệp ước Anh-Ireland. Cuối năm 1922, Ireland được phân chia, Nhà nước Ireland tự do được thành lập, và Lloyd George rời khỏi chức vụ.

Quốc vương và các cố vấn lo ngại về sự trỗi dậy của chủ nghĩa xã hội và phong trào công nhân ngày càng phát triển, điều mà họ nhầm lẫn là có liên quan đến chủ nghĩa cộng hòa. Các nhà xã hội không còn tin tưởng và những khẩu hiệu chống lại nền quân chủ và sẵn sàng đi đến thỏa thuận nếu phe bảo hoàng tỏ có những hành động trước. George đã chấp thuận một nền dân chủ rộng rãi hơn nữa, kể cả việc vượt qua lằn ranh giai cấp và đem đến một chế độ quân chủ gần gũi hơn với quần chúng và tầng lớp lap động-một sự thay đổi như một vở kịch cho Quốc vương, người bây giờ đang thoải mái nhất với các sĩ quan hải quân và quý tộc có đất đai. Ông thiết lập mối quan hệ thân thiện với các chính trị gia Công đảng và cán bộ công đoàn. Ông từ bỏ cách ứng xử xa lánh xã hội của vương thất và tăng cường tính đại chúng của nó trong cuộc khủng hoảng những năm 1920 và trong hơn hai thế hệ sau đó.

Những năm từ 1922 đến 1929 chứng kiến sự thay đổi thường xuyên trong chính phủ. Năm 1924, George bổ nhiệm Thủ tướng Công đảng đầu tiên, Ramsay MacDonald, trong sự vắng mặt của thế đa số trong ba đảng lớn. Sự tiếp thu lịch thiệp và hiểu biết của George đối với chính phủ Công đảng đầu tiên (kéo dài chưa tới một năm) làm lắng đi những nghi ngờ của các cảm tình viên trong đảng. Trong Tổng tấn công năm 1926 nhà vua khuyên chính phủ đảng Bảo thủ của Stanley Baldwin chống lại những hành động khiêu khích, và một ngoại lệ khi ông gợi ý rằng những kẻ tấn công là "nhà cách mạng" nói rằng, "Hãy sống với tiền lương của họ trước khi các ngươi đánh giá họ"

Năm 1926, George tổ chức Hội nghị đế quốc ở London tại đó Tuyên ngôn Balfour chấp nhận các lãnh địa Anh được tăng thêm quyền tự trị "Cộng đồng tự trị trong đế quốc Anh, bình đẳng về địa vị, không bên nào nằm dướng bên nào". Năm 1931, Quy ước Westminster chính thức xác lập vị trí của George là "biểu tượng của liên kết tự do giữa các thành viên trong Khối thịnh vượng chung các quốc gia". Tuyên ngôn xác định "bất kì thay đổi nào trong luật pháp động chạm đến chuyện kế vị ngai vàng hay các huy hiệu và danh hiệu hoàng gia" đều đòi hỏi phải có sự chấp thuận của Nghị viện của các thuộc địa cũng như Nghị viện tại Westminster, chính phủ Anh không thể ban hành luật pháp cho các lãnh địa, ngoại trừ có thỏa thuận từ trước.

Trong sự bùng nổ của khủng hoảng tài chính thế giới, Quốc vương khuyến khích thành lập một Chính phủ Dân tộc năm 1931 lãnh đạo bởi MacDonald và Baldwin,Vernon Bogdanor lập luận rằng George V đã đóng một vai trò quan trọng và tích cực trong cuộc khủng hoảng chính trị tháng 8 - tháng 10 năm 1931, và có ảnh hưởng quyết định trên của Thủ tướng MacDonald, trích dẫn trongBogdanor, Vernon (1991) "1931 Revisited: The Constitutional Aspects", Twentieth Century British History 2 (1): 1–25 (Subscription required). Philip Williamson trái ngược với Bogdanor, cho rằng ý kiến về chính phủ quốc gia đã trong dự tính của các nhà lãnh đạo Đảng từ cuối năm 1930 và chính họ, không phải nhà vua, đã xác định thời điểm thành lập nó, trong Williamson, Philip (1991) "1931 Revisited: the Political Realities", Twentieth Century British History 2 (3): 328–338 (Subscription required). và tình nguyện cắt giảm danh sách dân sự để giúp cân bằng ngân sách. Ông quan tâm đến sự mạnh lên của Đức dưới thời Adolf Hitler và Đảng Quốc xã. Năm 1934, Quốc vương thẳng thắn nói với sứ thần Đức Leopold von Hoesch rằng Đức quốc bây giờ là hiểm họa của thế giới, và đang hướng về một cuộc chiến tranh trong vòng 10 năm nếu mọi chuyện vẫn như thế này; ông cảnh báo đại sứ Anh tại Berlin Eric Phipps để mắt tới đảng Quốc xã.

Năm 1932, George đồng ý phát biểu thông điệp Giáng sinh vương thất trên radio, một sự kiện về sau trở thành thông lệ hàng năm. Lúc ông không thích sự đổi mới này nhưng đã bị thuyết phục bởi những lập luận rằng đó là điều mà thần dân của ông muốn. Vào dịp Lễ kỉ niệm bạc của ông năm 1935, ông đã là một vị Quốc vương được yêu quý, ông nói lời đáp tạ sự bợ đỡ của đám đông rằng, "Trẫm không thể hiểu được, sau tất cả mọi thứ trẫm vẫn chỉ là một thằng cha rất bình thường."

Quan hệ của George với trưởng tử và người thừa kế, Edward, trở nên tồi tệ trong những năm cuối đời. George thất vọng về thất bại của Edward trong việc ổn định cuộc sống và kinh hoàng vì mối quan hệ của anh ta với những phụ nữ đã có chồng. Ngược lại, ông thương yêu Vương tử thứ hai, Vương tử Albert (về sau là George VI), và cưng chiều đứa cháu gái lớn tuổi nhất của ông, Princess Elizabeth; ông đặt biệt danh cho cô ta là "Lilibet", và cô trìu mến gọi ông là "Người ông Anh quốc". Năm 1935, George nói với con trai ông Edward: "Sau khi trẫm chết đi, cậu sẽ hủy hoại chính cậu trong 12 tháng", và nói với Albert cùng Elizabeth: "Trẫm cầu Chúa rằng con trưởng của trẫm sẽ không bao giờ kết hôn và có con, để không có gì ngăn cản Bertie và Lilibet đến ngai vàng."Rose, p. 392

 Suy yếu và qua đời
Chiến tranh thế giới thứ nhất gây ra nhiều thiệt hại cho sức khỏe của George: ông bị thương nặng ngày 28 tháng 10 năm 1915 khi ngã ngựa trong một chuyến duyệt quân ở Pháp, và thói quen hút thuốc của ông làm trầm trọng hơn các vấn đề về hô hấp. Ông mắc bệnh nghẽn phổi mãn tính và viêm màng phổi. Năm 1925, theo chỉ định của các bác sĩ, ông miễn cưỡng đi điều dưỡng ở Địa Trung Hải, và đó là chuyến đi nước ngoài đầu tiên của ông kể từ sau chiến tranh, và cũng là lần cuối. Tháng 11 năm 1928, ông lâm bệnh nặng có vẻ do nhiễm trùng máu, và trong hai năm tiếp theo con trai ông Edward đã gánh vác nhiều nhiệm vụ của ông. Năm 1929, một đề nghị ra nước ngoài điều dưỡng bị nhà vua bác bỏ "bằng những câu nói cứng rắn". Thay vào đó, ông nghỉ ngơi ba tháng ở Craigweil House, Aldwick, tại khu resort trên bờ biển Bognor, Sussex. Vì kết quả của chuyến thăm của ông, thị trấn được mang thêm tên hậu tố "Regis", tiếng Latinh có nghĩa là "của quốc vương". Một huyền thoại khác về sau được phổ biến rằng những lời cuối cùng của ông, khi ông được thông báo rằng ông sẽ sớm hồi phục để lại đến thăm thị trấn, là "Bugger Bognor!"

George không bao giờ hồi phục hoàn toàn. Trong những năm cuối, ông thỉnh thoảng phải dùng bình oxi. Cái chết của em gái ông thương yêu Victoria tháng 12 năm 1935 làm ông buồn phiền sâu sắc. Vào buổi chiều ngày 15 tháng 1 năm 1936, Quốc vương bước vào phòng ngủ của ông ở dinh thự Sandringham và phàn nàn là bị cảm lạnh; ông vẫn ở trong phòng cho đến lúc chết. Ông trở nên yếu dần đi, lúc mê lúc tỉnh. Thủ tướng Baldwin về sau nói rằng:

Ngày 20 tháng 1, ông đã gần chết. Các bác sĩ riêng của ông, đứng đầu là Huân tước Dawson của Penn, cho phát một bản tin với những từ ngữ sau đó trở nên nổi tiếng: "Cuộc đời của Quốc vương đang tiến gần đến hồi kết"Rose, tr. 402 Nhật ký riêng của Dawson, được lật ra sau cái chết của ông và được công bố năm 1986, tiết lộ những lời cuối cùng của ông, là một lời nguyền rủa "Chúa nguyền rủa nhà ngươi!", nói với y tá của ông, Catherine Black, khi cô ta đưa cho ông một viên thuốc an thần vào ngày 20 tháng 1. Dawson viết rằng ông đã đẩy nhanh cái chết của Quốc vương bằng cách cho ông một mũi có kết hợp morphine và cocaine. Dawson ghi chú ông hành động như vậy để bảo vệ nhân phẩm của Quốc vương, giảm sự căng thẳng của gia đình, và do đó Quốc vương qua đời lúc 11:55 tối. và sự việc được công bố trên bản tin sáng của báo The Times chứ không phải là "một tờ báo buổi tối không thích hợp". (Subscription required)

Nhà soạn nhạc người Đức Paul Hindemith đi đến một xưởng phim BBC vào buổi sáu sau khi Quốc vương qua đời và dành sáu giờ để viết Trauermusik (nhạc tang lễ). Nó được trình chiều vào buổi chiều cùng ngày trên chương trình phát sóng trực tiếp của BBC, với Adrian Boult tiến hành BBC Symphony Orchestra và nhạc sĩ độc tấu.

Tại đám rước di thể của George vào quan tài tại Đại sảnh Westminster, một phần của Imperial State Crown rơi từ trên quan tài xuống rãnh nước. Vị tân vương Edward VIII, thấy được hình ảnh đó và cho rằng nó là một điều xấu cho triều đại mới của ông.The cross surmounting the crown, composed of a sapphire and 200 diamonds, was retrieved by a soldier following later in the procession. Như một dấu hiệu cho thấy sự tôn trọng người cha quá cố, bốn người con trai còn sống của George V là: Edward, Albert, Henry, và George, đứng suốt đêm để canh giữ quan tài, được gọi là "Sự thức khuya của các Vương tử, tại nhà táng vào cái đêm trước đám tang. Sự kiện như thế không được lặp lại cho đến ngày mất của con dâu George, Thái hậu Elizabeth, năm 2002. George V được chôn cất tại Nhà nguyện St George, Lâu đài Windsor, ngày 28 tháng 1 năm 1936.. Sau khi George V qua đời, con trai đầu lên ngôi vào 20/1/1936 là Edward VIII và thoái vị ngay trong năm đó, và em trai ông ta Albert, Công tước York, lên ngôi vua (lấy vương hiệu là George VI).

 Miêu tả trên màn ảnh
Trên màn ảnh, George được khắc họa bởi:
 Henry Warwick trong bộ phim câm 1918 Why America Will Win William Gaffney trong bộ phim câm 1919 The Great Victory, Wilson or the Kaiser? The Fall of the Hohenzollerns Derek Erskine trong bộ phim câm 1925 The Scarlet Woman: An Ecclesiastical Melodrama Carleton Hobbs trong bộ phim năm 1965 A King's Story Michael Osborne năm 1975 trong series phim ATV Edward the Seventh Marius Goring năm 1978 trong series của Thames Television, Edward & Mrs. Simpson Keith Varnier năm 1978 trong series kịch của LWT, Lillie Rene Aranda năm 1980 trong series phim The Fiendish Plot of Dr. Fu Manchu Guy Deghy năm 1981, series phim Southern Television, Winston Churchill: The Wilderness Years Andrew Gilmour năm 1985, A Thousand Skies của ÚC
 David Ravenswood năm 1990 trong series The Great Air Race của Úc
 John Warner năm 1991, phim truyền hình RTÉ, The Treaty David Troughton năm 1999, phim của BBCAll the King's Men Rupert Frazer năm 2002, TV miniseries Shackleton Alan Bates năm 2002 bộ phim truyền hình Bertie and Elizabeth Tom Hollander năm 2003, The Lost Prince của BBC
 Clifford Rose năm 2005, bộ phim truyền hình Wallis & Edward Andrew Pritchard năm 2005 phim tài liệu Anh The First Black Britons Julian Wadham năm 2007, phim truyền hình My Boy Jack Michael Gambon năm 2010, phim The King's Speech James Fox năm 2011, phim W.E. Guy Williams hồi Giáng sinh 2013, Downton Abbey Tom Hollander năm 2021, bộ phim The Kings Man

 Danh hiệu, huy hiệu, huân chương

 Danh hiệu
 3 tháng 6 năm 1865 – 24 tháng 5 năm 1892:  Hoàng tử George xứ Wales Điện hạ
 24 tháng 5 năm 1892 – 22 tháng 1 năm 1901: Công tước xứ York Điện hạ 22 tháng 1 năm 1901 – 9 tháng 11 năm 1901: Công tước xứ Cornwall và York Điện hạ
 9 tháng 11 năm 1901 – 6 tháng 5 năm 1910: Thân vương  xứ Wales Điện hạ
 ở Scotland: Công tước xứ  Rothesay Điện hạ 6 tháng 5 năm 1910 – 20 tháng 1 năm 1936:  Quốc vương Bệ hạ
 ở Ấn Độ : Hoàng đế Bệ hạ

Danh hiệu đày đủ của nhà vua là "His Majesty George V, bởi Ân điển của Chúa, của Nước Anh thống nhất Liên hiệp Anh và Ireland và của các thuộc địa Anh bên kia biển, Vua, Người Bảo vệ Đức tin, Hoàng đế Ấn Độ" cho đến khi Đạo luật Danh hiệu hoàng gia và Nghị viện 1927, nó được đổi thành "His Majesty George V, bởi Ân điển của chúa, của Liên hiệp Anh, Ireland và các thuộc địa Anh bên kia biển, Vua, Người Bảo vệ Đức tin, Hoàng đế Ấn Độ".

 Vinh dự ở Anh

 KG: Knight of the Garter, 4 tháng 8 năm 1884 KT: Knight of the Thistle, 5 tháng 7 năm 1893 KP: Knight of St Patrick, 20 tháng 8 năm 1897 GCSI: Knight Grand Commander of the Star của Ấn Độ, 28 tháng 9 năm 1905 GCMG: Knight Grand Cross of St Michael and St George, 9 tháng 3 năm 1901 GCIE: Knight Grand Commander of the Indian Empire, 28 tháng 9 năm 1905 GCVO: Knight Grand Cross of the Royal Victorian Order, 30 tháng 6 năm 1897 ISO: Imperial Service Order, 31 tháng 3 năm 1903 Royal Victorian Chain, 1902 PC: Privy Counsellor, 18 tháng 7 năm 1894 Privy Counsellor (Ireland), 20 tháng 8 năm 1897 Queen Victoria Golden Jubilee Medal, with 1897 bar

Sau khi kế vị ngai vàng Anh năm 1910, George trở thành quân vương sở hữu tất cả huân chương được trao tặng ở đế quốc Anh (sau đó) Khối Thịnh vượng chung, bao gồm những thứ trao tặng cho ông trước khi kế vị.

 Chức vụ quân đội
 Tháng 9, 1877: Học viên sĩ quan, HMS Britannia
 8 tháng 1, 1880: Thiếu úy hải quân,  và tàu hội tống HMS Canada 3 tháng 6 năm 1884: Trung úy hải quân, Hải quân hoàng gia
 8 tháng 10 năm 1885: Đại úy hải quân, ; ; ;
 21 tháng 6 năm 1887: Tùy viên quân sự cho Nữ hoàng
 Tháng 7, 1889 Phục vụ trên tàu HMS Torpedo Boat 79
 Tháng 5, 1890 Phục vụ trên tàu gunboat
 24 tháng 8 năm 1891: Trung tá hải quân, phục vụ trên tàu HMS Melampus
 2 tháng 1, 1893: Đại tá hải quân
 1 tháng 1 năm 1901: Chuẩn Đô đốc, Hải quân hoàng gia
 25 tháng 2 năm 1901: Tùy viên hải quân cho Hoàng đế
 26 tháng 6 năm 1903: Phó Đô đốc, Hải quân hoàng gia
 1 tháng 3 năm 1907: Đô đốc, Hải quân hoàng gia
 1910: Đô đốc hạm đội, Hải quân hoàng gia
 1910: Thống chế, Lục quân Anh
 1919: Thống soái Không quân hoàng gia (danh hiệu phi quân hàm)
 1 tháng 1 năm 1901: Đại tá chỉ huy trưởng (Colonel-in-Chief) của Thủy quân lục chiến Hoàng gia
 29 tháng 11 năm 1901: Đại tá danh dự của Trung đoàn 4th County của London Yeomanry.
 21 tháng 12 năm 1901: Đại tá chỉ huy trưởng của Trung đoàn súng trường Hoàng gia Welsh

 Vinh dự nước ngoài
Hiệp sĩ Order of the Elephant (Đan Mạch), 11 tháng 10 năm 1885
Chỉ huy trưởng của Order of the Dannebrog (Đan Mạch)
Knight of the Order of the Seraphim (Thụy Điển), 14 tháng 6 năm 1905
Collar of the Huân chương Charles III (Spain)
Knight of the Order of the Golden Fleece (Tây Ban Nha)
Knight of the Order of Saint Hubert (Bavaria)
Knight of the Order of the Most Holy Annunciation (Italia)
Grand Commander of the House Order of Hohenzollern (Hohenzollern)
Grand Cross of the House Order of the Wendish Crown (Mecklenburg)
Thành viên cấp 1 với Brilliants của Order of Osmanieh (Đế quốc Ottoman),
Knight of the Order of St. Andrew (Đế quốc Nga)
Knight of the Order of the Black Eagle (Phổ)
Grand Cross of the Saxe-Ernestine House Order (Công quốc Saxon)
Knight of the Order of the Rue Crown (Saxony)
Grand Cross of the Order of the Red Eagle (Phổ),
Grand Cross of the Order of the White Falcon (Saxe-Weimar-Eisenach)
Grand Cross of the Order of the Redeemer (Hi Lạp)
Vua Christian IX Jubilee Medal (Đan Mạch)
Cross of Liberty, 1st class (Estonia), 17 tháng 6 năm 1925
Grand Cross of the Order of the Colonial Empire (Bồ Đào Nha), 19 tháng 2 năm 1934

 Chức danh nước ngoài
 1 tháng 2 năm 1901: À la suite của Hải quân Đức
 26 tháng 2 năm 1902: Đại tá trưởng của Rhenish Cuirassier Regiment "Count Geßler" No. 8 (Prussia)
 Đại tá danh dự của Binh đoàn"Zamora" No. 8 (Tây Ban Nha)Official Gazette of the Army, 8 tháng 1 năm 1936, quyển. I, tr. 287, Virtual Library of the Defence (Tây Ban Nha), truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2016

 Trình độ danh dự và chức vụ
 8 tháng 6 năm 1893: Royal Fellow of the Royal Society, installed 6 tháng 2 năm 1902 1899: Tiến sĩ luật (LLD), Đại học Cape of Good Hope
 1901: Tiến sĩ luật (LLD), Đại học Sydney
 1901: Tiến sĩ luật (LLD), Đại học Toronto
 1901: Tiến sĩ luật dân sự (DCL), Đại học Nữ hoàng, Ontario
 1902: Tiến sĩ luật (LLD), Đại học Wales
 1901: Hiệu trưởng của University of Cape Town
 1901–1912: Hiệu trưởng của Đại học Cape of Good Hope
 1902–1910: Hiệu trưởng của Đại học Wales

 Huy hiệu

 Con cái

 Tổ tiên

 Xem thêm
Gia đình của vua George V và hoàng hậu Mary

 Chú thích và nguồn

 Nguồn tham khảo

 Matthew, H. C. G. (September 2004; online edition May 2009) "George V (1865–1936)", Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, , retrieved ngày 1 tháng 5 năm 2010 (Subscription required)

Liên kết ngoài

 Special issue of the Illustrated London News covering King George V's death
 Newsreel footage of King George V's coronation
 Sound recording of King George V's Silver Jubilee speech

|-

Thân vương xứ Wales
Vua Anh
Nhà Saxe-Coburg và Gotha (Anh)
Vương tộc Windsor
Quân vương Tin Lành
Vua Australia
Vua Nam Phi
Đô đốc Hải quân hoàng gia
Người Anh gốc Đan Mạch
Người Anh gốc Đức
Công tước xứ Cornwall
Công tước xứ Rothesay
Hoàng đế Ấn Độ
Hiệp sĩ Garter
Hiệp sĩ St Patrick
Knights Grand Commander of the Order of the Star of India
Knights Grand Cross of the Order of St Michael and St George
Knights Grand Commander of the Order of the Indian Empire
Knights Grand Cross of the Royal Victorian Order
Grand Commanders of the Order of the Dannebrog
Grand Crosses of the House Order of the Wendish Crown
Grand Crosses of the Order of the Colonial Empire
Grand Crosses of the Saxe-Ernestine House Order
Knights Grand Cross of the Order of Saints Maurice and Lazarus
Hiệp sĩ Golden Fleece
Huân chương Saint Hubert
Người nhận Huân chương House của Hohenzollern
Người nhận Huân chương St. Andrew
Người nhận Huân chương the Black Eagle
Người Westminster
Sinh năm 1865
Mất năm 1936
Người sưu tầm ten
Người thời Victoria
Thành viên Hội đồng Cơ mật của Vương quốc Anh
Thành viên Hội đồng Cơ mật của Ireland
Chủ tịch của Royal Philatelic Society London
An táng tại Nhà nguyện St George, Lâu đài Windsor
Bài viết kèm theo video clips
Hội viên Hội Hoàng gia
Công tước xứ York
Người nhận Huân chương Đại bàng trắng (Nga)
Nguyên thủ quốc gia Canada
Nguyên thủ quốc gia New Zealand


title: Canadian Broadcasting Corporation

text:
CBC (tiếng Anh: Canadian Broadcasting Corporation; tiếng Pháp: Société Radio-Canada) là mạng lưới phát sóng công cộng Canada.

Xem thêm
 Concentration of media ownership
 Media in Canada
 Réseau de l'information
 TOU.TV
 Canadian Radio Broadcasting Commission
 TV Ontario
 Radio Television Hong Kong
 British Broadcasting Corporation

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ CBC


title: RAI

text:
RAI (Tiếng Ý: Radiotelevisione Italiana) là đài truyền hình quốc gia thuộc sở hữu của Bộ Kinh tế và Tài chính. Đây là một trong những đài truyền hình lớn nhất ở Ý, cạnh tranh với Mediaset và các đài truyền hình khác. RAI có lưu lượng khán giả xem truyền hình tương đối cao với tỷ lệ là 35,9%.

Lịch sử

Kênh truyền hình và đài phát thanh

Kênh truyền hình

Chỉ trích

Quản lý kém minh bạch
Năm 2008, một bài báo trên L'Espresso đã cáo buộc RAI quản lý kém minh bạch dẫn đến lãng phí ngân sách liên tục và cấu trúc bên trong quá nặng nề, chẳng hạn như gây thất thoát cho việc sản xuất các chương trình phát thanh và truyền hình.

Bê bối tham nhũng và hối lộ
RAI đã bị điều tra và bị phạt (với nhiều giám đốc điều hành bị bắt hoặc bị sa thải) vì những khoản chi tiêu phi lý và những món quà đáng ngờ. Có bằng chứng cho rằng các bữa tối, đồng hồ đắt tiền và đồ trang sức đều được RAI trả cho những người không liên quan đến công ty.

Năm 2022, một vụ bê bối mới đã được điều tra liên quan đến tham nhũng và hối lộ. Ít nhất 5 người đã bị bắt giữ.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Danh sách kênh truyền hình tại Việt Nam
Trang chủ RAI

Truyền hình Ý
Đài truyền hình Ý
Tọa độ không có sẵn trên Wikidata
Đài phát sóng công cộng
Khởi đầu năm 1924 ở Ý
Nhãn hiệu Ý


title: Televisión Española

text:
Televisión Española là hãng truyền hình công cộng quốc doanh của Tây Ban Nha. TVE thuộc Tổng công ty RTVE có trách nhiệm chung trong việc cung cấp dịch vụ công cho các đài phát thanh và truyền hình quốc gia. Người điều hành là vị Tổng Giám đốc do Quốc hội Tây Ban Nha bổ nhiệm, vị Tổng giám đốc có trách nhiệm báo cáo trước Hội đồng quản trị cũng như trước  một ủy ban quốc hội gồm tất cả các đảng theo quy định tại Luật Phát thanh và Truyền hình công cộng năm 2006.

Kinh phí hoạt động trước đây của TVE của được tài trợ kết hợp từ doanh thu quảng cáo và trợ cấp từ chính phủ Tây Ban Nha, nhưng kể từ tháng 1 năm 2010, hãng chỉ còn được hỗ trợ bởi các khoản trợ cấp.

Lịch sử

Kênh
 La 1
 La 2
 24h
 Clan
 Star TVE HD
 TVE Internacional
 Teledeportes

Logo

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ TVE

Truyền hình Tây Ban Nha
Đài truyền hình Tây Ban Nha

fr:Radio Televisión Española


title: Nâzım Hikmet

text:
Nazim Hikmet Ran (1902 - 1963)  Tên thường gọi là Nazim Hikmet (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ phát âm là:  [na ː zɯm hicmet]) là một nhà thơ, nhà viết kịch, tiểu thuyết gia người Thổ Nhĩ Kỳ. Đồng thời, ông cũng là nhà cách mạng, "một người cộng sản lãng mạn" và đã có nhiều thời gian trưởng thành ở nhà tù, nước ngoài.

Cuộc đời

Gia đình
Ông sinh vào ngày 15 tháng 1 năm 1902 Salonica, đế quốc Thổ Nhĩ Kỳ, ngày nay là thành phố Thessaloniki, miền Đông Bắc Hy Lạp. Bố ông là Hikmet Bey, là con của một sĩ quan phục vụ trong quân đội Thổ Nhĩ Kỳ. Lúc nhỏ, ông được hưởng một nền giáo dục tốt và sớm bộc lộ năng khiếu văn chương của mình.

Thời thơ ấu
Ông được học tiếng Pháp tại hồi học trung học, sau đó chuyển đến Mektebi Numune. Năm 1913, theo sự hướng dẫn của gia đình, ông đã vào học tại trường sĩ quan Hải quân ở Heybeliada nhưng bị đuổi học vì đã theo phong trào cách mạng của thủy thủ. Một số tài liệu lại ghi rằng, ông tốt nghiệp nhưng vì ốm nặng nên không phải đi phục vụ quân đội hải quân.

Hoạt động
Năm 1920, ông đã viết bài thơ  Tù nhân của 40 tên cướp nhằm kêu gọi nhân dân chống lại quân xâm lược thực dân Anh và chính quyền phong kiến Thổ Nhĩ Kỳ. Vì vậy, ông đã bị truy nã nên đã phải trốn đến vùng Anatolia, nơi hoạt động cách mạng của nhà cách mạng Mustafa Kemal Pasha đang phát động chiến tranh giải phóng dân tộc, lật đổ chế độ phong kiến.

Năm 1921, Ông sang Liên Xô theo học tại trường cộng sản Phương Đông và gia nhập Đảng Cộng sản Liên Xô. 3 năm sau, ông về nước và gia nhập Đảng Cộng sản Thổ Nhĩ Kỳ và bắt đầu hoạt động báo chí cách mạng. Lúc này, phong trào cách mạng đang bị đang áp khốc liệt, ông bị kết tội xúi giục binh biến và bị trục xuất trong 15 năm. Ông đã sang cư trú tại Liên Xô.

Nhưng chỉ 1 năm sau đó, ông đã bí mật trở về nước và tham gia các hoạt động cách mạng. Năm 1932, tập thơ Bức điện đến vào ban đêm được xuất bản, cùng với đó là bản án 5 năm tù vì kêu gọi lật đổ chính quyền của ông.

Năm 1952, trước sự đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân, chính quyền đã phải trả tự do cho ông nhưng bị trục xuất. Sau đó, ông trở lại Liên Xô sống lưu vong và tiếp tục sáng tác văn học, phục vụ cho phong trào đấu tranh vì Hòa bình thế giới.

Ông mất vào ngày 3 tháng 6 năm 1963 tại Moscow khi không còn được về lại quê hương của ông.

Thành tựu
Ông đã từng là Ủy viên của Hội đồng Hòa bình thế giới (1951)  và đã được trao giải thưởng quốc tế vì hòa bình năm (1950)

Sự nghiệp
Tập thơ đầu tiên của ông được xuất bản khi ông mới 15 tuổi, đánh dấu tài năng của ông.

Sau đó là hàng loạt các tác phẩm thuộc nhiều thể loại bao gồm cả: thơ, tiểu thuyết, kịch, lý luận, phê bình văn học bao gồm:

 Tập thơ: Bài ca của người ăn Mặt trời (1928), 835 câu thơ (1929), Varan 3 (1930), 1+1=1 (1930), Thành phố mất tiếng nói (1931), Bức điện vào ban đêm (1932), Những bức chân dung (1935), Phong cảnh con người (1950), Những bức thư trong tù...
 Tiểu thuyết: Yaşamak Güzel Şey be Kardeşim
 Kịch: Chiếc đầu lâu (1932), Ngôi nhà người quá cố (1932), Kẻ bị lãng quên (1935), Huyền thoại tình yêu (1952), Hai kẻ bướng bỉnh (1960)...

Ngoài ra là rất nhiều các kịch bản phim, các bản dịch thuật, tác phẩm chính luận và phê bình văn học có giá trị.

Ông là người có công lao lớn trong việc đổi mới thơ ca hiện đại Thổ Nhĩ Kỳ, không chịu sự gò bó trong các quy tắc cũ kĩ, sáo rỗng, rập khuôn về hình thức lẫn nội dung nữa. Thể thơ ông sử dụng là thể thơ tự do, âm điệu hào hùng, khoáng đạt với các đề tài về chính trị, thời sự đương đại và triết lý sâu sắc.

Thơ của ông được dịch ra khoảng 50 thứ tiếng trên thế giới. Ông có vị trí đáng kể làm thay đổi diện mạo văn học thế giới trong thế kỷ 20.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nâzım Hikmet Ran Archive at marxists.org
Nâzım Usta  (includes personal readings)
Nazim Hikmet Kultur Merkezi
Nâzım Hikmet 100 Yaşında , Hürriyet, March 2002
Nazım Hikmet info  (Turkish page with bibliography)
kirjasto  (English page with bibliography)
MokumTV  (English page with biography)
siirgen.org (Turkish site with links to texts and voice recordings of poems)
 Azerbaijani Symphonic composer Arif Malikov bases his Ballet "Legend of Love" on Nazim Hikmet's poetry "Farhad and Shirin," in Azerbaijan International, Vol. 13:1 (Spring 2005), pp. 32–35.

Nhà thơ Thổ Nhĩ Kỳ
Nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ
Người Thổ Nhĩ Kỳ lưu vong


title: Vega Lutch

text:
Vega Lutch là loại là loại máy bay không người lái tầm trung thử nghiệm được phát triển bởi công ty Vega tạ Nga. Loại máy bay này được giới thiệu lần đầu trong triển lãm hàng không MAKS năm 2011. Nó được chế tạo để có thể đảm nhiệm được nhiều chức năng chuyên về quân sự khác nhau như tìm kiếm, định vị và xác định các mục tiêu trên đường đi tuần tra cũng như có thể thực hiện các nhiệm vụ không kích vào các mục tiêu khác nhau. Vì thế nó sẽ rất thích hợp cho việc tuần tra các khu vực biên giới mà quân đội bình thường không thể tiếp cận. Ngoài ra Lutch cũng có thể được dùng cho việc xuất khẩu.

Lutch  được thiết kế dựa trên Sigma 5 nên có hình dáng khá giống loại máy bay này. Được trang bị động cơ 4 pít ton Rotax-914 có thể sử dụng nhiên liệu bình thường của các loại xe hơi mà không cần đến các loại nhiên liệu đặc biệt cho máy bay để tiết kiệm chi phí vận hành. Cánh máy bay có thể gấp để tiết kiệm không gian khi vận chuyển, cũng như máy bay có thể được triển khai chuẩn bị bởi một người trong một thời gian ngắn.

Bán kính hoạt động của máy bay là 250 km đến 350 km và đang phát triển để tăng lên 500 km. Trần bay ở độ cao 7000 m, có thể bay liên tục 18 tiếng với tốc độ 270 km/h có thể tăng lên 30 tiếng với một bình nhiên liệu phụ. Trọng lượng cất cánh tối đa là 800 kg. Lutch không cần đường băng chuyên dụng để cất cánh mà chỉ cần một đường dất thẳng tương đối chắc dài tối thiểu 130 m.

Liên kết ngoài

http://ria.ru/defense_safety/20110810/414903338.html
http://topwar.ru/6311-potencialy-bespilotnika-luch.html

Máy bay không người lái Nga


title: CTV Television Network

text:
CTV Television Network (viết tắt CTV) là một mạng lưới truyền hình của Canada phát bằng tiếng Anh, thuộc sở hữu của Bell Media, một công ty con của BCE Inc.

Khẩu hiệu và biểu tượng
 1961–1966: "This is CTV"
 1966–1967: "The Colour Network"
 1967–1974: "It's Happening on CTV"
 1968–1969: "Pleasure Isle" (TV khuyến mãi chỉ)
 1974–1985: "For Those Who Want It All"
 1985–1987: "CTV Entertains You"
 1987–1988: "You'll See it All on CTV"
 1988–1989: "The Choice of Canadians"
 1989–1990: "Watch Yourself on CTV"
 1990–1994: "Tuned In To You"
 1994–1997: "This Is CTV"
 1997–2005: "Canadian Television"
 2003–2005: "Canada's Watching" (khẩu hiệu thay thế)
 2005–2009: "Canada's #1 Network"
 2009–2010: "Canada's Olympic Network"
 2010–nay: "Naturally CTV"

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang chủ CTV Television Network

Đài truyền hình Canada
Truyền hình Canada


title: Cuốn chiếu

text:
Cuốn chiếu, hay đơn giản là chiếu là các động vật chân khớp thuộc lớp Chân kép (tên khoa học Diplopoda) hoặc lớp Chân môi, phân ngành Nhiều chân. Nó được gọi là lớp Chân kép vì các loài cuốn chiếu đều có hai cặp chân trong mỗi đốt, ngoại trừ đốt đầu tiên nằm sau phần đầu không có chân). Hiện tượng này có nguyên do vì mỗi "đoạn" của cuốn chiếu là do hai đốt nhập lại mà thành. Phần lớn các loài cuốn chiếu có cơ thể gần như hình ống tuýp tròn, mặc dù một số loài có thân hình dẹp theo mặt bụng-lưng, trong khi đó các loài cuốn chiếu thuộc siêu bộ Sâu đá (Oniscomorpha) có chiều dài rất ngắn và khi cuộn tròn cơ thể thì trông như một quả bóng, giống như các loài mọt ẩm (Armadillidiidae).

Tên "cuốn chiếu" trong tiếng Việt xuất phát từ tập tính cuộn tròn cơ thể của nhóm sinh vật này, giống như khi người ta cuốn một chiếc chiếu. Một số địa phương còn gọi cuốn chiếu là "con trăm chân".

Trong tiếng Anh và một số ngôn ngữ khác, cuốn chiếu được gọi là millipede (bắt nguồn từ tiếng La Tinh  "một nghìn" và  "chân"), mặc dù chưa có loài cuốn chiếu nào được phát hiện có số lượng chân đạt đến 1000 cái, cho đến khi loài Eumillipes persephone được phát hiện gần đây với hơn 1300 cái, phá vỡ kỷ lục động vật nhiều chân nhất trước đó của Illacme plenipes với 750 cái. Thông thường, số chân cuốn chiếu dao động trong khoảng 40-400 chân. Trên thế giới hiện có khoảng 10.000 loài cuốn chiếu phân làm 13 bộ và 115 họ, mặc dù các ước tính cho rằng đây chỉ là một phần nhỏ trong số tổng loài cuốn chiếu trên thế giới. Loài cuốn chiếu khổng lồ châu Phi Archispirostreptus gigas là loài cuốn chiếu lớn nhất trên thế giới.

Cuốn chiếu là các động vật ăn vụn hữu cơ. Phần lớn chúng ăn các lá cây khô mục và các phần khô mục khác của thực vật, khi ăn chúng dùng nước bọt làm ẩm và mềm các thức ăn sau đó cắn nhai bằng hàm cặp. Đôi khi, cuốn chiếu có thể gây hại cho cây trồng, nhất là cây trồng trong các nhà kính, khi chúng ăn các cây con mới nảy mầm. Dấu hiệu của sự phá hại của cuốn chiếu là các lớp vỏ ngoài cây non bị bong tróc cùng những thương tổn bất quy tắc trên ngọn cây.

Cuốn chiếu có thể dễ dàng được phân biệt với rết, những loài cũng nằm trong phân ngành Nhiều chân, nhưng thuộc lớp Chân môi, có họ hàng xa và ngoại hình khá giống với cuốn chiếu. Trong khi cuốn chiếu di chuyển khá chậm chạp, và ăn lá cây mục, rết di chuyển rất nhanh, và là các loài có độc, chuyên ăn thịt, và chỉ có một cặp chân trên mỗi đốt.

Tiến hóa
Cuốn chiếu được cho là những loài động vật đầu tiên sinh sống trên đất liền trong kỷ Silur. Thức ăn của các loài cuốn chiếu sơ khai này có lẽ là rêu và các loài thực vật có mạch nguyên thủy. Loài cuốn chiếu cổ xưa nhất từng được biết đến, Pneumodesmus newmani, sống cách đây 428 triệu năm và có chiều dài . Trong kỷ Than đá sớm, (), Arthropleura trở thành loài động vật không xương sống lớn nhất từng tồn tại trên trái đất, với chiều dài lên tới .

Đặc điểm

Chiều dài của cuốn chiếu dao động trong khoảng rất lớn, có thể từ , và có thể có từ 11 đến hơn 100 đốt. Nhìn chung chúng có màu nâu hay đen mặc dù một số loài mang màu sắc khá sặc sỡ.

Đặc điểm nổi bật nhất của cuốn chiếu là số lượng chân cực kì lớn. Trên thực tế cuốn chiếu là nhóm động vật nhiều chân nhất thế giới, với loài Illacme plenipes đứng đầu bảng với 750 cái. Số lượng chân lớn khiến các loài cuốn chiếu di chuyển chậm nhưng có sức đào bới rất khỏe. Với các chân và cả cơ thể di chuyển theo dạng sóng, cuốn chiếu có thể dễ dàng chui đầu xuống dưới đất sâu. Chúng cũng có khả năng "xây dựng" khá tốt, thể hiện trong việc củng cố các hang đào bằng các vật liệu sẵn có chung quanh. Cơ thể cuốn chiếu phân làm nhiều đốt và vì vậy chúng di chuyển theo dạng sóng, về phía trước và có thể cả về phía sau.

Phần đầu của cuốn chiếu thường có dạng tròn ở mặt trên và dẹt ở mặt dưới, phần dưới của đầu cũng mang hàm nhai rất lớn. Cơ thể có hình dạng ống tuýp tròn hay dẹt, với một tấm làm bằng chitin ở lưng, mỗi tấm ở một bên hông, và 2 hay 3 tấm ở mặt bụng. Nhiều loài cuốn chiếu có các tấm này hòa lẫn với nhau ở các mức độ khác nhau, đôi khi hợp nhất lại thành một vòng hình nhẫn. Các tấm này rất cứng và được tích hợp các muối calci trong thành phần hóa học. Do không có các lớp chống thoát nước dạng sáp, cuốn chiếu dễ mất nước qua da và phải dành phần lớn thời gian chui rúc trong đất ẩm hay ở những nơi có không khí ẩm.

Trái với rết hay các động vật có cấu tạo tương tự khác, mỗi đốt của cuốn chiếu có 2 cặp chân (từ đó hình thành cái tên "chân kép" Diplopoda) chứ không phải 1 cặp. Nguyên do của việc này là, thật ra mỗi "đốt" của cuốn chiếu là do 2 đốt nhập lại với nhau ngay từ hồi giai đoạn bào thai; vì vậy chúng cũng được gọi là các "đốt kép". Một số đốt đầu nằm ngay sau phần đầu không nhập với nhau như vậy: đốt đầu tiên không có chân và được đặt tên là "đốt cổ", các đốt từ 2-4 chỉ có 1 cặp chân mỗi đốt. Đối với một số loài cuốn chiếu, một vài đốt cuối cùng cũng không có chân, và đốt ngay chót cùng của con vật mang một cái trâm.

Cuốn chiếu hô hấp thông qua hai cặp lỗ thở tại mỗi đốt kép. Các lỗ thở này thông với một khoang trong cơ thể và từ đó nối thông với hệ thống khí quản. Tim chạy dọc theo chiều dài cơ thể với một động mạch chủ chạy tới đầu. Cơ quan bài tiết bao gồm một cặp vi quản Malpighi nằm gần phần giữa của ruột.

Đầu cuốn chiếu có một cặp cơ quan cảm giác gọi là cơ quan Tömösváry. Chúng tọa lạc ngay tại phần trước và bên của râu và sắp xếp thành một vòng bầu dục ở gốc râu. Có khả năng cơ quan này được dùng để cảm nhận độ ẩm môi trường và có thể có khả năng cảm thụ các chất hóa học. Mắt của cuốn chiếu là mắt kép, bao gồm nhiều mắt đơn phẳng sắp xếp thành cụm ở trước và hai bên đầu. Nhiều loài cuốn chiếu, bao hàm các loài chuyên sống trong hang đào như Causeyella, có mắt bị tiêu biến khi lớn lên.

Theo Sách Kỷ lục Guinness loài cuốn chiếu châu Phi khổng lồ Archispirostreptus gigas có thể dài tới .

Khẩu phần
Phần lớn các loài cuốn chiếu có nguồn thức ăn là thực vật, cụ thể là những phần cây, lá mục hoặc trộn lẫn trong đất. Một số loài cuốn chiếu là động vật ăn tạp hay động vật ăn thịt, con mồi của chúng là các loài chân khớp nhỏ như côn trùng, rết hay giun đất. Một số loài cuốn chiếu có phần phụ miệng nhọn như một chiếc kim tiêm, giúp chúng hút dịch quả.

Hệ tiêu hóa của cuốn chiếu có dạng một đường ống đơn giản với hai tuyến nước bọt giúp tiêu hóa thức ăn. Nhiều loài cuốn chiếu dùng nước bọt thấm ướt và làm mềm thức ăn trước khi ăn chúng.

Sinh sản

Cuốn chiếu đực có thể được phân biệt với cuốn chiếu cái bởi 1 hay 2 cặp chân đặc biệt được biến đổi thành chân giao cấu. Chân giao cấu thường nằm ở đốt thứ 7 và có tác dụng đưa các khối tinh dịch vào cơ thể cuốn chiếu cái trong quá trình giao phối. Một vài loài cuốn chiếu sinh sản đơn tính và trong quần thể có rất ít hoặc không có con đực.

Lỗ sinh dục của cuốn chiều nằm ở đốt thứ 3 và ở con đực, nó thường đi kèm bởi 1 hay 2 dương vật, và chân sinh dục sẽ hứng lấy tinh dịch tiết từ dương vật để đưa vào cơ thể con cái. Lỗ sinh dục ở cuốn chiếu mở vào một khoang gọi là âm hộ - vốn được che phủ bởi một lớp có hình dạng như chiếc mũ trùm đầu, và có chức năng tích trữ tinh dịch nhận được sau khi giao phối. Mỗi lứa cuốn chiếu đẻ chừng 10-300 trứng, tùy theo loài, và trứng được thu tinh ngay khi đẻ bằng tinh trùng tích chứa trong âm hộ. Nhiều loài cuốn chiếu bỏ mặc trứng trên đất ẩm hay các vụn mục hữu cơ, nhưng một số loài khác xây tổ bảo vệ trứng bằng phân khô.

Trứng cuốn chiếu sẽ nở trong vòng vài tuần và cuốn chiếu mới đẻ thường chỉ có 3 cặp chân, theo sau đó là 4 đốt không chân. Khi lớn lên, cuốn chiếu lột xác nhiều lần, sau mỗi lần lột xác thì số đốt và số chân tăng dần lên. Một số loài chỉ lột xác trong các hang đào được chuẩn bị đặc biệt - các hang này cũng là nơi trú ẩn trong mùa khô hạn - và đa số loài sau khi lột xác sẽ ăn luôn phần vỏ cũ. Tuổi thọ cuốn chiếu thường kéo dài từ 1-10 năm, tùy loài.

Tự vệ

Do tốc độ di chuyển chậm và thiếu khả năng cắn, đốt, phương pháp tự vệ chủ yếu của cuốn chiếu là cuộn tròn cơ thể thành hình xoắn ốc nhằm sử dụng lớp vỏ cứng ở mặt lưng bảo vệ phần chân và các phần dễ tổn thương của cơ thể. Nhiều loài cuốn chiếu sở hữu một biện pháp phòng vệ thứ cấp là tiết ra một số chất độc hay khí hydro xyanua thông qua các lỗ siêu nhỏ tại các tuyến tiết mùi thơm dọc theo hai bên cơ thể. Một số chất độc này là các chất ăn da và có thể ăn mòn lớp vỏ của kiến cũng như của nhiều loài côn trùng săn mồi khác, cũng như làm bỏng da và mắt của các loài săn mồi to lớn hơn. Một số động vật như khỉ Capuchin được ghi nhận là đã cọ những con cuốn chiếu lên người để cơ thể được bao phủ lớp chất độc của cuốn chiếu, nhờ đó giúp cho khỉ không bị muỗi đốt. Ít nhất một loài cuốn chiếu là Polyxenus fasciculatus có mang trên mình những chiếc lông cứng để chống lại kiến.

Đối với con người, nọc độc của cuốn chiếu không nguy hiểm. Chúng thường chỉ gây ra những tác động nhỏ, chủ yếu là làm mất màu da. Tuy nhiên một số nọc độc mạnh hơn có thể gây đau nhức, phù, ban đỏ, rộp da, eczema và nứt da. Nếu nọc độc dây vào mắt có thể gây đau mắt hoặc các hệ quả nghiêm trọng hơn như viêm màng kết và viêm giác mạc. Các biện pháp sơ cứu bao gồm rửa sạch nơi nhiễm độc bằng nước, sau đó là làm giảm nhẹ tác động của nọc tại nơi nhiễm.

Phân loài
Những loài cuốn chiếu hiện còn sống được chia làm 15 bộ trong 3 phân lớp. Phân lớp cơ sở Penicillata bao hàm 160 loài có bộ xương ngoài chưa được calci hóa và được bao phủ bởi lông cứng. Những loài cuốn chiếu khác, theo định nghĩa khắt khe, thuộc về nhóm Chilognatha.

Phân lớp Pentazonia bao hàm các loài sâu đá với thân hình rất ngắn và khi cuộn tròn lại nhìn trông như quả bóng. Phân lớp Helminthomorpha bao hàm phần lớn các loài cuốn chiếu được biết.

Các phân nhóm của cuốn chiếu theo thứ tự phân loài học từ loài cơ sở nhất đến loài tiến hóa cao nhất là:

 Chi cơ sở Eileticus (hóa thạch)
 Phân lớp Penicillata Latreille, 1831
 Bộ Polyxenida Lucas, 1840
 Phân lớp Arthropleuridea (chưa chắc chắn; hóa thạch)
 Phân lớp Zosterogrammida Wilson, 2005 (hóa thạch)
 Phân lớp Pentazonia Brandt, 1833
 Chi cơ sở Amynilyspes (hóa thạch)
 Siêu bộ Limacomorpha
 Bộ Glomeridesmida Latzel, 1884
 Siêu bộ Oniscomorpha
 Bộ Glomerida Leach, 1814
 Bộ Sphaerotheriida Brandt, 1833
 Family Sphaerotheriidae Koch, 1847
 Family Sphaeropoeidae Brölemann, 1913
 Phân lớp Archipolypoda Scudder, 1882
 Phân lớp Helminthomorpha Pocock, 1887
 Siêu bộ Pleurojulida Schneider & Werneburg, 1998 (hóa thạch)
 Siêu bộ Colobognatha (paraphyletic?)
 Bộ Polyzoniida Gervais, 1844
 Bộ Platydesmida DeSaussure, 1860
 Bộ Siphonocryptida (trước đây thuộc Polyzoniida)
 Bộ Siphonophorida Hoffman, 1980
 Siêu bộ "Merocheta"
 Bộ Polydesmida Pocock, 1887
 Siêu bộ Nematophora
 Chi cơ sở Hexecontasoma (hóa thạch)
 Bộ Callipodida Bollman, 1893
 Bộ Chordeumatida Koch, 1847
 Bộ Stemmiulida Pocock, 1894
 Siêu bộ Diplocheta
 Bộ "Xyloiuloida" Cook, 1895 (hóa thạch)
 Bộ Julida Brandt, 1833
 Bộ Siphoniulida Cook, 1895
 Bộ Spirobolida
 Bộ Spirostreptida

Xem thêm

Phân ngành Nhiều chân
Rết

Chú thích

Liên kết ngoài

 Diplopoda Taxonomy Site
 Video of a millipede from Thailand

Detritivores


title: Trần Trung Lập

text:
Trần Trung Lập (? - 1940) là một nhà cách mạng Việt Nam chống Pháp, tư lệnh Việt Nam Kiến quốc quân.

Thân thế và tham gia cách mạng
Nguyên quán ông ở huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, sau gia đình ông ra cư ngụ ở tỉnh Bắc Giang.

Từ thời trẻ, ông sớm bộc lộc nhiệt thành yêu nước. Đầu thập niên 1910, ông xuất dương ra nước ngoài liên lạc với chí sĩ Phan Bội Châu. Ông gia nhập Việt Nam Quang phục Hội, được chọn cử đi học về quân sự ở Quảng Châu để làm nòng cốt cho lực lượng Quang phục quân về sau.

Chiến đấu trong lực lượng Quang phục quân
Tháng 3 năm 1915, Việt Nam Quang phục Hội chủ trương đánh úp Móng Cái, Lạng Sơn, Hà Khẩu với ba đường do Nguyễn Mạnh Hiếu, Nguyễn Thượng Hiền và Hoàng Trọng Mậu chỉ huy. Do bất đồng nội bộ nên cuối cùng, chỉ mỗi lực lượng của Hoàng Trọng Mậu tiến hành cuộc tấn công đồn Tà Lùng thuộc châu Đà Long (nay thuộc thị trấn Tà Lùng, huyện Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng), dự định chiếm lĩnh và lập căn cứ trên đất Việt sửa soạn cho cuộc tổng khởi nghĩa.

Đêm 12, rạng ngày 13 tháng 3 năm 1915, Trần Trung Lập tham gia đoàn nghĩa quân Quang phục Hội do Hoàng Trọng Mậu và Đinh Hồng Việt chỉ huy, xuất phát từ Long Châu (Quảng Tây, Trung Quốc), vượt biên giới, tập kích đánh vào đồn Tà Lùng. Cùng đi trong đoàn quân này có nhà cách mạng Vũ Hải Thu, lãnh tụ tương lai của tổ chức Việt Cách sau này. Tuy nhiên, cuộc tập kích thất bại chỉ một giờ sau đó, khii không công phá được đồn và lực lượng tiếp viện của quân Pháp kéo đến. Sau hơn một giờ giao tranh mà không phá được, nghĩa quân phải rút lui về Trung Quốc khi trời dần sáng. Không lâu sau, các thủ lĩnh Hoàng Trọng Mậu và Đinh Hồng Việt cũng bị thực dân Pháp bắt được và xử tử. Lực lượng Quang phục quân tan rã, nhiều chí sĩ, nghĩa quân bị bắt giam, tù đày.

Tháng 8 năm 1917, ông cùng với một số thành viên Quang phục Hội, bắt liên lạc với Lương Ngọc Quyến, chuẩn bị cho Khởi nghĩa Thái Nguyên. Đêm 30 tháng 8 năm 1917, khởi nghĩa nổ ra. Nghĩa quân nhanh chóng chiếm được thành Thái Nguyên và làm chủ toàn tỉnh lỵ, truyền hịch kêu gọi các nơi hưởng ứng nổi dậy cùng ngoại viện từ bên Trung Quốc và Nhật đến vì tin rằng Việt Nam Quang phục Hội có lực lượng đợi sẵn để trợ lực. Lãnh tụ cuộc khởi nghĩa cũng tuyên bố độc lập, lấy quốc hiệu là "Đại Hùng", cho trương cờ Ngũ tinh liên châu của Việt Nam Quang phục Hội trên cửa thành. Tuy nhiên, đến ngày 2 tháng 9 năm 1917 thì quân Pháp bắt đầu phản công. Nghĩa quân tan vỡ, Lương Ngọc Quyến tử thương, Đội Cấn sau đó dẫn số nghĩa quân còn lại đào thoát nhưng bị quân Pháp truy kích quyết liệt nên số còn lại cũng nhanh chóng tan rã. Đội Cấn sau đó tự sát để không bị bắt. Trần Trung Lập và một số đồng chí đào thoát được trở lại sang Trung Quốc tìm cách gây dựng lại lực lượng.

Xây dựng lực lượng Kiến quốc quân
Bấy giờ, đất nước Trung Hoa đang trong thời kỳ hỗn chiến giữa các quân phiệt. Trong gần 20 năm, Trần Trung Lập và các đồng chí gặp rất nhiều khó khăn trong việc phát triển lực lượng, vừa chiêu mộ thêm thành viên, vừa tìm cách học hỏi thêm kiến thức quân sự. So với các vùng khác, địa bàn Quảng Châu có nhiều thuận lợi khi các lực lượng cách mạng Trung Quốc lấy nơi đây làm cơ bản để từng bước phát triển lực lượng chống lại các quân phiệt.

Khi Chiến tranh Trung-Nhật, Quảng Châu nhanh chóng rơi vào tầm kiểm soát của quân Nhật. Với sự hỗ trợ của người Nhật, hoàng thân Cường Để đã tìm cách tập hợp các đồng chí Việt Nam tại miền Nam Trung Hoa như Vũ Hải Thu, Đặng Sư Mặc, Trần Trung Lập, và Hoàng Nam Hùng...

Nhân cơ hội Pháp đầu hàng Đức tại Âu châu, phải ký hàng loạt các hiệp ước nhường cho Nhật nhiều đặc quyền quân sự và kinh tế ở Đông Dương. Trong đó có hiệp ước ký ngày 30-8-1940, Pháp đồng ý để quân đội Nhật được hưởng một số tiện nghi quân sự ở Bắc Việt nhắm chấm dứt tranh chấp với Trung Hoa. Trần Trung Lập, chỉ huy Việt Nam Kiến Quốc Quân, đánh chiếm Lạng Sơn vào ngày 23 tháng 9 năm 1940. Tuy nhiên sau đó Nhật thỏa thuận với Pháp ngưng yểm trợ cho Việt Nam Kiến quốc quân. Thua trận, Trần Trung Lập bị Pháp bắt tại Bắc Giang ngày 26-12-1940, hai ngày sau ông bị xử bắn.

Tên ông được đặt cho một con đường ở Q.6, TP. Hồ Chí Minh

Chú thích

Tham khảo
 Quân sử 3, Bộ Tổng Tham mưu Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa xuất bản, Sài Gòn, năm 1971

Nhà cách mạng Việt Nam
Người Nghệ An
Người Bắc Giang


title: Nhà máy điện gió Bạc Liêu

text:
Nhà máy điện gió Bạc Liêu là nhà máy điện gió đặt tại ấp Biển Đông A, xã Vĩnh Trạch Đông, thành phố Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu. Đây là nhà máy điện gió ven biển đầu tiên của Việt Nam và lớn nhất cả nước, được xây từ năm 2010. Từ tháng 6 năm 2013 đến tháng 3 năm 2020 đã đóng góp cho mạng lưới điện quốc gia 1 tỷ kWh.

Xây dựng và năng lực
Dự án xây dựng nhà máy được chia làm 3 giai đoạn, chủ đầu tư dự án là Công ty trách nhiệm hữu hạn Xây dựng - Thương mại và Du lịch Công Lý, vốn đầu tư 5.217 tỷ đồng, công trình trên diện tích 1.300 ha. Dự án điện gió Bạc Liêu được đầu tư bằng nguồn vốn tài trợ của Ngân hàng Xuất - nhập khẩu Hoa Kỳ (US-Exim).

Giai đoạn 1

Khởi công ngày 9 tháng 9 năm 2010, tính đến tháng 10 năm 2012, đã có 10 trụ và turbin gió được lắp đặt xong, hoàn thành giai đoạn 1, công suất 16 MW. Vốn cho giai đoạn này là 963 tỷ đồng. Nhà máy đưa điện vào thương mại vào tháng 8 năm 2013 trong đó trụ được đưa vào thương mại đầu tiên là vào ngày 29 tháng 5 năm 2013.

Giai đoạn 2

Khởi công vào tháng 11 năm 2013, đến ngày 17 tháng 1 năm 2016, hoàn thành giai đoạn 2, nhà máy có thêm 52 trụ turbin điện gió với công suất hơn 83 MW. Vốn cho giai đoạn này là 4.254 tỷ đồng. Giai đoạn này hoàn thành đã nâng lên tổng cộng 62 trụ turbin gió với tổng công suất là 99,2 MW và điện năng sản xuất mỗi năm khoảng 320 triệu kWh.

Giai đoạn 3

Dự án Nhà máy điện gió Bạc Liêu giai đoạn 3 có công suất lắp máy 142 MW với thêm 71 trụ turbin gió, khởi công ngày 30 tháng 1 năm 2018. Mỗi trụ turbin có công suất khoảng 2,5 - 3,5 MW, sản lượng điện dự kiến phát hàng năm là 373 triệu kWh Khi giai đoạn 3 của dự án hoàn thành, nhà máy sẽ có tổng cộng 133 trụ turbin gió, nâng tổng công suất lên 241,2 MW, vốn dự kiến 8.850 tỷ đồng.

Mỗi turbin có công suất xấp xỉ 1,6 MW do hãng General Electrics (GE) cung cấp, cấu tạo thép đặc biệt không gỉ, cao 80 m, đường kính 4 m, nặng trên 200 tấn, cánh quạt được làm bằng nhựa đặc biệt, dài 42 m, có hệ thống điều khiển tự gập lại để tránh hư hỏng khi bão lớn. Loại turbine này có chất lượng công nghệ cao, đã được GE nghiên cứu nhiệt đới hóa. Toàn bộ hệ thống được xây dựng trên biển, vùng có điều kiện địa chất công trình phức tạp với chiều dày lớp đất yếu lớn. Công ty nghiên cứu thiết kế móng trụ turbine là Công ty CP tư vấn thiết kế XD Giao thông thủy (TEDI WECCO) thuộc TCT Tư vấn thiết kế Giao thông vận tải (TEDI).

Vai trò kinh tế, xã hội

Dự án Nhà máy điện gió Bạc Liêu được xem là đầu tư lớn nhất của Bạc Liêu, khai phá vùng bãi bồi ven biển tạo ra năng lượng sạch, thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương và của vùng đồng bằng sông Cửu Long, góp phần phát triển đất nước. Dự án là 1 trong 5 trụ cột phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bạc Liêu.

Nhà máy điện gió Bạc Liêu đón nhận 200.000 lượt khách du lịch đến tham quan mỗi năm.

Tham khảo

Xem thêm
 Điện gió Tuy Phong, Ninh Thuận
 Điện gió-diesel Phú Quý, Bình Thuận
 Điện gió Côn Đảo
Danh sách các nhà máy điện tại Việt Nam

Liên kết ngoài

Bạc Liêu
Đầu tiên ở Việt Nam
Bạc Liêu


title: Vệ Huệ công

text:
Vệ Huệ công (chữ Hán: 衞惠公; trị vì: 699 TCN-696 TCN và 688 TCN-669 TCN), tên thật là Vệ Sóc (衞朔), là vị vua thứ 16 của nước Vệ – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Sát hai huynh đoạt vị

Vệ Sóc là con trai út của Vệ Tuyên công - quốc quân đời thứ 15 của Vệ quốc, mẫu thân là bà Tuyên Khương, vốn là công chúa Tề quốc. Trước kia Tuyên công vụng trộm với nàng hầu của phụ thân là Di Khương, sinh được một con trai đặt tên là Cấp Tử. Khi Cấp Tử đến tuổi trưởng thành, Tuyên công cầu hôn công chúa nước Tề cho Cấp Tử, nhưng sau lại thấy Tuyên Khương là người có nhan sắc, bèn cướp là vợ mình, đưa vào ở Tân đài. Tuyên Khương sau đó sinh được hai con, đặt tên là Thọ Tử và Sóc Tử.

Khi hai công tử của Tuyên Khương trưởng thành, thì tính tình trái ngược nhau. Thọ thì hiền hậu, nhân từ, tôn kính trưởng huynh Cấp Tử, còn Sóc thì lòng dạ hiểm ác, có ý tranh đoạt ngôi trừ vị. Tuyên công vì sủng ái Di Khương nên cũng có ý lập con của bà làm Thế tử mà phế truất Cấp Tử. Trong ngày sanh nhật Cấp Tử, công tử Thọ đến chúc mừng, hai bên rất là tương đắc. Công tử Sóc có ý bực mình, gièm pha với mẹ rằng Cấp Tử bắt mình phải gọi hắn là cha, vì cớ ngày xưa Tuyên Khương đáng lẽ phải là vợ Cấp Tử. Bà Tuyên Khương do vậy lo sợ ngày sau nếu Cấp Tử lên ngôi thì sẽ trả thù mình, nên gièm pha cùng Tuyên công. Tuyên công bèn gọi Di Khương đến trách mắng khiến bà sinh hận tự tử. Sau đó công tử Sóc lại bày kế với Tuyên công sai Cấp Tử đi sứ Tề quốc, rồi mướn sát thủ chặn đường giết chết. Việc bị công tử Thọ biết được, bèn cố tình chuốc rượu Cấp Tử rồi giả mạo làm Cấp Tử để chịu chết thay. Cấp Tử tỉnh dậy biết Thọ chết thế mình, bèn đi lên gặp bọn sát thủ và xưng là thân phận thực sự, bọn sát thủ giết luôn Cấp Tử. Vệ Tuyên công bèn lập Sóc làm thế tử.

Kế vị và bị lật đổ

Năm 700 TCN, Vệ Tuyên công vì bị ám ảnh bởi cái chết của hai vị công tử mà sinh bệnh rồi chết. Vệ Sóc lên nối ngôi, tức là Vệ Huệ công, bấy giờ còn nhỏ tuổi.

Năm 697 TCN, Tống Trang công không ủng hộ Trịnh Chiêu công nên kêu gọi chư hầu các nước Lỗ, Vệ, Trần, Sái đánh Trịnh. Vệ Huệ công hưởng ứng, nhưng cuối cùng liên quân không thắng phải rút lui.

Công tử Chức và công tử Tiết vốn là người được Vệ Tuyên công giao giúp Cấp Tử và công tử Thọ, đều rất bất bình việc Vệ Huệ công được lập. Tháng 11 năm 697 TCN, công tử Tiết và công tử Chức làm binh biến, Vệ Huệ công phải bỏ chạy sang nước Tề. Công tử Chức và công tử Tiết lập em cùng mẹ của Cấp Tử là công tử Kiềm Mâu lên ngôi.

Vệ Huệ công được cữu phụ là Tề Tương công cho nương nhờ.

Phục vị
Vệ Huệ công xin nước Tề cứu giúp. Tề Tương công khi đó vì cớ Kiềm Mâu là phò mã của Vương thất, mà mình đang cầu hôn với nhà Chu, nên nhiều lần chần chừ. Đến sau khi nàng Vương cơ đã chết mới triệu tập các nước Lỗ, Tống, Sái mấy lần cùng Tề mang quân đánh Vệ, nhưng không thắng được. Năm 688 TCN, Tề Tương công lại tiến vào nước Vệ. Kiềm Mâu sai người cầu cứu nhà Chu. Chu Trang Vương sai Tử Đột đi cứu Vệ. Quân nhà Chu ít và yếu không địch nổi quân Tề. Tử Đột tử trận, Kiềm Mâu bỏ chạy sang nhà Chu. Tề Tương công giết công tử Tiết, công tử Chức và lập lại Vệ Huệ công.

Để củng cố quân vị của Vệ Huệ công, Tề Tương công ép em gái mình là Tuyên Khương tái giá với Chiêu bá Ngoan cũng là một người em cùng mẹ với Cấp Tử, để ngăn ngừa Ngoan nổi loạn. Tuyên Khương ở với Ngoan sinh được hai con trai, về sau chính là Vệ Đới công và Vệ Văn công.

Năm 681 TCN, Tống quốc có loạn: Nam Cung Trường Vạn sát hại Tống Mẫn công. Người nước Tống cùng nhau lập em Mẫn công là Hoàn công lên ngôi và tiến đánh về kinh, Nam Cung Trường Vạn chạy sang nước Trần, còn tướng khác theo Tử Du là Mạnh Hoạch bỏ chạy sang nước Vệ. Vệ Huệ công muốn dung nạp Mạnh Hoạch không trả cho nước Tống, nhưng Thạch Kỳ Tử khuyên nên trả cho nước Tống, không nên chứa kẻ phản loạn. Vệ Huệ công bèn bắt Mạnh Hoạch trả cho nước Tống.

Năm 675 TCN, đại thần Biên Bá nhà Chu bất mãn vì Chu Huệ Vương, cùng 4 đại thần khác ngầm mượn quân chư hầu của Yên Trang công và Vệ Huệ công về đánh Chu Huệ vương. Vệ Huệ công vì oán nhà Chu từng ủng hộ Vệ Kiềm Mâu nên nhận lời giúp Biên Bá, cùng Yên Trang công đánh Chu Huệ Vương. Thiên tử nhà Chu bỏ chạy sang nương nhờ nước Trịnh. Biên Bá lập vương tử Đồi lên ngôi vua. Năm 673 TCN Trịnh Lệ công cùng Quắc công liên minh giúp Huệ vương, mang quân đánh Lạc ấp, giết chết Tử Đồi và dựng lại Chu Huệ vương.

Năm 669 TCN, Vệ Huệ công mất. Ông làm vua lần thứ nhất được 4 năm, lần thứ 2 được 20 năm, tổng cộng 24 năm. Con ông là Cơ Xích lên nối ngôi, tức là Vệ Ý công.

Gia đình
 Cha: Vệ Tuyên công
 Mẹ: Tuyên Khương
 Anh:
Cấp Tử
Kiềm Mâu: giành ngôi 8 năm
Công tử Ngoan, tức Chiêu Bá (em cùng mẹ Cấp Tử). Khi Huệ công lên ngôi còn ít tuổi, Chiêu Bá đã lớn, lấy mẹ ông là Tuyên Khương, lần lượt sinh ra 5 người con: 3 trai là Tề Tử, Vệ Thân (sau là Vệ Đái công), Vệ Hủy (sau là Vệ Văn công) và 2 người con gái gả cho Tống Hoàn công và Hứa Mục công.
Công tử Thọ: anh cùng mẹ

Xem thêm
Vệ Tuyên công
Vệ Kiềm Mâu
Vệ Ý công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Chu bản kỷ
 Vệ Khang Thúc thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 2, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Vua nước Vệ
Năm sinh không rõ
Mất năm 669 TCN


title: Vệ Kiềm Mâu

text:
Vệ Kiềm Mâu (chữ Hán: 衞黔牟; trị vì: 695 TCN-688 TCN), tên thật là Cơ Kiềm Mâu (姬黔牟), là vị vua thứ 17 nước Vệ – một chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Vệ Kiềm Mâu là con thứ của Vệ Tuyên công – vua thứ 15 nước Vệ và là em của thế tử Cấp Tử - con trưởng của Vệ Tuyên công. Mẹ ông là Di Khương, cũng là mẹ của Cấp Tử. Do sự hãm hại của cha, mẹ kế Tuyên Khương và em Cơ Sóc, Cấp Tử và một người em khác là công tử Thọ bị giết. Cơ Sóc được lập làm thế tử. Năm 700 TCN, Vệ Tuyên công mất, người em con vợ thứ của cha là Cơ Sóc lên nối ngôi, tức là Vệ Huệ công.

 và , hai em của Tuyên công, vốn được Tuyên công giao giúp Cấp Tử và công tử Thọ, đều rất bất bình việc Vệ Huệ công được lập. Tháng 11 năm 697 TCN, công tử Tiết và công tử Chức làm đảo chính, Huệ công phải bỏ chạy sang nước Tề. Công tử Chức và công tử Tiết lập Kiềm Mâu lên ngôi, còn gọi là Công tử Kiềm Mâu hay Vệ Kiềm Mâu.

Vệ Huệ công xin nước Tề cứu giúp. Tề Tương công bèn gọi các nước Lỗ, Tống, Sái mấy lần cùng Tề mang quân đánh Vệ, nhưng không thắng được.

Năm 688 TCN, Tề Tương công lại tiến vào nước Vệ. Kiềm Mâu sai người cầu cứu nhà Chu. Chu Trang Vương sai Tử Đột đi cứu Vệ. Quân nhà Chu ít và yếu không địch nổi quân Tề. Tử Đột tử trận, Kiềm Mâu bỏ chạy sang nhà Chu. Tề Tương công giết công tử Tiết, công tử Chức.

Tề Tương công lập lại Vệ Huệ công. Vệ Kiềm Mâu làm vua được 8 năm, không rõ kết cục ra sao.

Xem thêm
Vệ Huệ công
Vệ Ý công

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Vệ Khang Thúc thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 2, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Vua nước Vệ
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu


title: Cá ép đầu lao

text:
Cá ép đầu lao (danh pháp khoa học: Remora brachyptera) là một loài cá thuộc họ Cá ép được tìm thấy ở khắp thế giới ở các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới. Nó có thân dài đến 50 cm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Tony Ayling & Geoffrey Cox, Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand, (William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1982) ISBN 0-00-216987-8

B
Động vật được mô tả năm 1839
B


title: Cá ép thông thường

text:
Cá ép thông thường (danh pháp khoa học: Remora remora) là một loài cá thuộc họ Cá ép. Vây lưng của nó đó có 22 - 26 vây tia mềm, có vai trò như một cốc hút, tạo ra một chân không để cho phép nó để bám vào các động vật biển lớn hơn, chẳng hạn như cá voi, cá heo, cá mập và rùa biển.

Loài cá này có một vây lưng và vây hậu môn như giác hút. Cơ thể của nó có thể là màu nâu, đen hoặc màu xám.
Cá ép thông thường và vật chủ bị nó bám dường như tham gia vào một mối quan hệ hội sinh, chứ không có vẻ gây tác động tiêu cực con cá chủ của nó. Con cá chủ cung cấp nước chuyển động nhanh để rửa mang của nó và một luồng thực phẩm ổn định, mang nó đi theo và bảo vệ nó. Cá ép thông thường bám vào con chủ trong thời gian có thể kéo dài đến ba tháng. Trong thời gian này, cá ép thông thường có thể di chuyển nơi bám của nó nếu nó cảm thấy bị đe dọa. Nó không thể tồn tại trong nước tĩnh lặng; nó cần dòng nước chảy qua mang của nó để cung cấp oxy.
Loài cá này được tìm thấy trong vùng nước biển ấm áp và đã được nhìn thấy ở Tây Địa Trung Hải và Đại Tây Dương, cũng như Biển Bắc.

Một cặp cá ép thông thường giao phối có thể bám vào cùng một vật chủ, và trung thành với con chủ. Cá ép thông thường ăn thức ăn thừa từ con cá chủ của nó, cũng như các sinh vật phù du và các loài chân chèo ký sinh trùng.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

R
Cá Hawaii
Động vật được mô tả năm 1758
R
Cá Đại Tây Dương


title: Ga Bình Thuận

text:
Ga Bình Thuận trước đây có tên gọi là Ga Mương Mán, là một nhà ga chính trên tuyến đường sắt Bắc Nam tại xã Mương Mán, huyện Hàm Thuận Nam, tỉnh Bình Thuận nằm giữa ga Hàm Liêm và ga Hàm Cường Tây.

Ga Bình Thuận cách ga Diêu Trì 456 km về phía bắc, cách ga Nha Trang 236 km về phía bắc, cách ga Tháp Chàm 144 km về phía bắc, cách ga Biên Hoà 146 km về phía nam và cách ga Sài Gòn 175 km về phía nam. Lý trình ga: Km 1551 + 150.

Ga còn có 1 đường tàu khác dẫn về Ga Phan Thiết thuộc thành phố Phan Thiết (cách Ga Bình Thuận khoảng 9 km).

Ga Bình Thuận do Xí nghiệp vận tải đường sắt Sài Gòn quản lý, với năng lực xếp dỡ hàng hóa 10 xe/ngày.

Các tuyến
 Đường sắt Bắc Nam
 Sài Gòn-Nha Trang
 Sài Gòn-Phan Thiết

Xem thêm
Danh sách nhà ga thuộc tuyến đường sắt Thống Nhất
Ga Phan Thiết

Chú thích

Nhà ga tại Bình Thuận
Công trình xây dựng ở Bình Thuận