title: Lịch sử vũ khí hạt nhân

text:
Lịch sử vũ khí hạt nhân đề cập đến việc phát triển các loại vũ khí hạt nhân. Bắt đầu với những ý tưởng đột phá về khoa học trong thập niên 1930 của các nước như Hoa Kỳ, Canada và Anh trong thế chiến thứ 2 mà người ta gọi là Dự án Manhattan để chống lại các dự án không thành công về bom nguyên tử Nazi của Đức.
Vũ khí hạt nhân cũng là một lĩnh vực mới trong vật lý học Hiện đại.
Sau khi Vũ khí hạt nhân được phát triển bởi các nước lớn như Hoa Kỳ, Liên xô, thì sau đó một số nước khác cũng bắt đầu nghiên cứu Vũ khí hạt nhân như: Pháp, Trung Quốc, Ấn Độ, v v...

Từ năm 1945 đến năm 1962 nước Hoa Kỳ đã tiến hành 331 vụ thử vũ khí hạt nhân trên không khí.Vụ thử vũ khí hạt nhân lần đầu tiên được Hoa Kỳ tiến hành thử ngày 16 tháng 7 năm 1945 ngoài khơi bang Mexico của Mỹ. Vụ thử nghiệm bom nguyên tử thứ 2 được Mỹ thử nghiệm trên chính nước Nhật nhằm trả đũa Nhật vụ việc Trân Châu Cảng.

Các mốc sự kiện
Ngày 6 tháng 8 năm 1945 Hoa Kỳ đã ném quả bom nguyên tử xuống thành phố Hiroshima của Nhật làm chết hơn 60.000 người. Đến ngày mùng 9 tháng 8 năm 1945 Hoa Kỳ tiếp tục ném quả bom thứ 2 xuống Nagasaki làm chết hơn 100.000 người và làm nhiều người khác bị thương.
Đến ngày 29 tháng 8 năm 1949 Liên Xô đã thử nghiệm thành công bom nguyên tử.
Đến năm 1952 Nước Anh Thử nghiệm thành công bom nguyên tử tại một đảo Montebello ở Úc.
Trong năm 1952 Hoa Kỳ cũng thử nghiệm thành công bom hydrogen lần đầu tiên trong lịch sử loài người.
Đến năm 1960 Pháp thử nghiệm thành công bom nguyên tử tại Sa mạc Sahara Agieri.
Đến năm 1964 Trung Quốc thử nghiệm thành công bom nguyên tử.
Đến năm 1974 Ấn Độ thử nghiệm thành công bom nguyên tử.
Đến năm 1979 Israel thử nghiệm thành công bom nguyên tử.
Đến năm 1998 Pakistan thử nghiệm thành công bom nguyên tử.
Đến năm 2009 Triều Tiên thử nghiệm thành công bom nguyên tử.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Timeline of atomic age events
Federation of American Scientists - Worldwide Nuclear Forces Guide
The Genesis of the Atomic Bomb -
Nuclear Weapons Archive - includes the nuclear weapon histories of many countries
 NDRC Nuclear Notebook: Nuclear pursuits - "Bulletin of the Atomic Scientists". Comparative table of the histories and arsenals of the five NPT-designated nuclear powers as of 1993.
 NuclearFiles.org Timeline- from Atomic Discovery to the 2000s (decade)
 NuclearFiles.org A comprehensive history of nuclear weapons, including Pre, During, and Post Cold War
Nevada Desert Experience Nevada Desert Experience
Western States Legal Foundation Western States Legal Foundation
 Ariel E. Levite, "Heading for the Fourth Nuclear Age" , Proliferation Papers, Paris, Ifri, Winter 2009
The National Museum of Nuclear Science & History (United States) - located in Albuquerque, New Mexico; a Smithsonian Affiliate Museum
Time-Lapse Map of All 2053 Nuclear Explosions on Planet Earth (7 Countries, 1945 - 1998) - Video (14:25).

Vũ khí hạt nhân


title: Bóng đá tổng lực

text:
Bóng đá tổng lực (tiếng Hà Lan: totaalvoetbal) là một hệ thống chiến thuật trong bóng đá trong đó mọi cầu thủ trên sân đều có thể chuyển sang đảm nhận vai trò của bất cứ đồng đội nào. Khi một đội bóng áp dụng bóng đá tổng lực, lượng cầu thủ tham gia tấn công đông hơn (hậu vệ cũng có thể tham gia tấn công), lượng cầu thủ tham gia phòng ngự cũng đông hơn (tiền đạo cũng có thể tham gia vào phòng ngự) do đó tạo nên hiệu quả cao. Phương thức này được tìm ra bởi Huấn luyện viên nổi tiếng người Hà Lan Rinus Michels vào những năm cuối thập niên 1960 khi ông đang dẫn dắt Câu lạc bộ Ajax Amsterdam và Đội tuyển bóng đá quốc gia Hà Lan. Và Johan Cruyff cũng đã góp công lớn về việc phát triển chiến thuật bóng đá tổng lực này.

Xem thêm
 Tiqui-Taca

Tham khảo

Thuật ngữ bóng đá
AFC Ajax


title: John Harvard (định hướng)

text:
John Harvard có thể là:
John Harvard (giáo sĩ)
John Harvard (nhà chính trị)
John Harvard (sinh 1946)


title: John Harvard (giáo sĩ)

text:
John Harvard (26 tháng 11 năm 1607 – 14 tháng 9 năm 1638) là mục sư người Anh sinh sống ở Mỹ, trước khi qua đời ông để di chúc hiến tặng tài sản cho "trường học hoặc trường đại học" mới được thành lập tại Khu Định cư Massachusetts Bay.

Để tôn vinh ông, Khu Định cư đã quyết định "Trường Đại học tại Cambridge sẽ được gọi là Đại học Harvard."

Cuộc đời
Harvard chào đời và lớn lên ở Southwark, Anh Quốc, là con thứ tư trong gia đình có chín người con của Robert Harvard (1562 – 1625), một người hàng thịt và chủ quán rượu, với vợ là Katherin Rogers (1584 – 1635). Harvard chịu lễ báp têm tại nhà thờ St Saviour’s (nay là Đại Giáo đường Southwark), sau đến học tại Trường St Saviour’s.

Sau một trận dịch trong năm 1625, cả gia đình chỉ còn lại John, anh của cậu Thomas, và mẹ cậu. Katherine mất năm 1635, hai năm sau Thomas cũng qua đời.

Nhờ tài sản của chồng để lại, Katherine gởi con trai đến Emmanuel College thuộc Đại học Cambridge, tại đây Harvard lấy bằng Cử nhân năm 1632, rồi Thạc sĩ năm 1635, sau đó được phong chức mục sư. Năm 1636 ông kết hôn với Ann Sadler (1614 – 1655).

Năm 1637, Harvard và vợ di cư đến vùng New England, rồi định cư ở Charlestown. Ông trở thành phụ tá cho quản nhiệm nhà thờ của thị trấn. Harvard qua đời ngày 14 tháng 9 năm 1638, ông được an táng tại Charlestown.

Hiến tặng cho Trường Harvard
Hai năm trước khi Harvard mất, chính quyền Khu Định cư Massachusetts Bay – với ước muốn "hoàn thiện hệ thống đào tạo rồi để lại cho hậu thế vì e rằng trong giáo hội sẽ chỉ còn giới chức sắc thất học, khi những mục sư hiện nay của chúng ta yên nghỉ trong cát bụi" – dành 400 bảng Anh cho "trường học hoặc trường đại học" ở Newtowne.

Harvard - thừa hưởng một tài sản khá lớn từ cha, mẹ, và anh trai, ông không có con cái - trước khi qua đời đã dặn dò vợ hiến tặng 780 bảng Anh (một nửa tài sản của ông, phần còn lại dành cho người vợ) cùng thư viện có 320 đầu sách.

Cộng đồng vinh danh ông bằng quyết định "Trường Đại học xây dựng ở Cambridge sẽ được gọi là Đại học Harvard". Ngay trước khi Harvard từ trần, thị trấn Newtowne lấy tên mới là Cambridge theo tên viện đại học Anh Đại học Cambridge mà nhiều người đang sống trong khu định cư, trong đó có Harvard, từng theo học.

Để vinh danh Harvard, người ta đúc tượng và đặt tại Harvard Yard trong khuôn viên Đại học Harvard dù tác phẩm điêu khắc này trông không giống người thật. Năm 1986, ảnh của ông được in trên tem bưu điện. Cửa sổ kính của nhà nguyện Emmanuel College thuộc Đại học Cambridge cũng khắc hình Harvard.

Thư viện John Harvard ở Southwark, Luân Đôn, là một địa điểm vinh danh ông; tương tự là chiếc cầu Harvard nối Boston với Cambridge, Massachusetts.

Chú thích

Xem thêm
Đại học Harvard
Đại học Cambridge

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 Harvard House The home of Katherine Rogers in Stratford-Upon-Avon
 St. Saviour's & St. Olave's School
 Film Honors John Harvard’s 400th  article about 2007 film starring Harvard undergraduates
 John Harvard in the Smithsonian's Inventory of American Sculpture
 The Harvard Crimson, "The Truth About John Harvard", ngày 18 tháng 12 năm 2006
 (Memorial at Southwark Cathedral)

Người Anh
Người Massachusetts
Tín hữu Tin Lành
Đại học Harvard


title: Giáo hoàng Phanxicô

text:
Giáo hoàng Phanxicô ( ; ; ; sinh 17 tháng 12 năm 1936; tên thật: Jorge Mario Bergoglio) là vị giáo hoàng thứ 266 và là đương kim giáo hoàng của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông là vị Giáo hoàng Người Mỹ Latinh đầu tiên trong lịch sử.

Ông sinh tại Buenos Aires, Argentina trong một gia đình có năm anh em di dân gốc Ý. Từ khi nhỏ, Bergoglio đã biết được hai thứ tiếng Tây Ban Nha và Italia. Bergoglio bắt đầu học Thần học sau khi có bằng Thạc sĩ Hóa học của Đại học Buenos Aires. Ngày 11 tháng 3 năm 1958, ông gia nhập Dòng Tên ở Argentina. Đến năm 1969, ông trở thành Linh mục và sau đó đảm nhiệm nhiều vai trò khác nhau trong Giáo hội. Từ năm 1998, ông trở thành Tổng Giám mục của Tổng giáo phận Buenos Aires. Đến năm 2001, Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong ông làm hồng y.

Ngày 13 tháng 3 năm 2013, ông được bầu làm Giáo hoàng trong cuộc Mật nghị Hồng y sau khi Giáo hoàng Biển Đức XVI thoái vị trước đó vào ngày 28 tháng 2, thánh lễ Khai mạc sứ vụ Mục tử toàn thể Hội Thánh (lễ nhậm chức) được cử hành vào ngày 19 tháng 3 năm 2013, trùng vào lễ kính Thánh Giuse. Vì ông sinh tại Argentina nên ông là vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ Châu Mỹ Latinh, đồng thời cũng là vị Giáo hoàng đầu tiên không phải từ châu Âu kể từ hơn 1200 năm qua (tính từ Giáo hoàng Grêgôriô III); và là tu sĩ Dòng Tên đầu tiên làm người kế vị Thánh Phêrô. Tông hiệu của ông, Phanxicô, cũng là tông hiệu lần đầu tiên được một Giáo hoàng dùng và nó được lấy từ tên của thánh Phanxicô thành Assisi.

Với tư cách là cá nhân hay là chức sắc tôn giáo, Phanxicô được đánh giá là người khiêm nhường, quan tâm đến người nghèo, và sẵn sàng đối thoại với các nhóm cộng đồng có tư tưởng, xuất thân và niềm tin khác nhau. Sau khi đắc cử Giáo hoàng, ông thể hiện một tác phong giản dị hơn trong quá trình làm việc hàng ngày, chẳng hạn ông chọn nơi cư ngụ là Lưu xá Thánh Mátta (một nhà khách của Vatican) thay vì trong căn hộ dành riêng cho Giáo hoàng tại điện Tông Tòa; mặc áo lễ đơn giản hơn và từ chối mặc chiếc áo choàng sặc sỡ truyền thống dành cho Giáo hoàng sau khi đắc cử. Trong chuyến viếng thăm đầu tiên tới một xứ đạo, Phanxicô nói "đây là thông điệp mạnh mẽ nhất của Thiên Chúa: tình yêu." Mặc dù chỉ mới lên lãnh đạo Giáo hội Công giáo chưa lâu nhưng trong hai năm liên tiếp 2013 và 2014, ông được tạp chí danh giá Forbes xếp hạng ở vị trí thứ 4 trong số những nhân vật quyền lực nhất thế giới. Còn Tạp chí Time bình chọn ông là nhân vật của năm 2013.

Thiếu thời
Jorge Mario Bergoglio sinh tại Buenos Aires, Argentina trong một gia đình có năm người con của một công nhân đường sắt người Ý di dân. Sau khi học tại chủng viện Villa Devoto, ông gia nhập Dòng Tên vào ngày 11 tháng 3 năm 1958 và bắt đầu học thần học sau khi có bằng Thạc sĩ hóa học của Đại học Buenos Aires. Ông cũng hoàn thành cử nhân triết học tại Đại học Maximo San José ở San Miguel vào năm 1963, và sau đó giảng dạy văn học và tâm lý học tại hai trường Inmaculada ở Santa Fe, và Salvador ở Buenos Aires. Có một khoảng thời gian ông làm nhân viên bảo vệ trong quán bar, nhân viên quét dọn sàn nhà và tiến hành các thí nghiệm hóa học.

Trước khi làm giáo hoàng

Linh mục Dòng Tên
Bergoglio học tại Chủng viện Inmaculada Concepción ở Villa Devoto, thành phố Buenos Aires, ba năm sau thì gia nhập làm tập sinh Dòng Tên vào ngày 11 tháng 3 năm 1958, chính thức làm tu sĩ vào ngày 12 tháng 3 năm 1960 với lời khấn tạm. Năm 1967, Bergoglio hoàn thành nghiên cứu thần học và được Tổng Giám mục José Ramón Castellano truyền chức linh mục ngày 13 tháng 12 năm 1969. Từ đó, ông làm giáo sư phân khoa triết học và thần học San Miguel - một chủng viện ở San Miguel, Buenos Aires. Năm 1973, Bergoglio hoàn tất kỳ linh thao tại Alcalá de Henares, Tây Ban Nha và ông khấn trọn Dòng Tên vào ngày 22 tháng 4 năm đó. Dòng Tên bầu ông làm Giám tỉnh của Dòng tại Argentina từ năm 1973 đến 1979. Đến năm 1980, ông trở thành giám đốc chủng viện San Miguel - nơi ông đã được đào tạo từ thời là chủng sinh. Ông phục vụ trong cương vị đó cho đến năm 1986 rồi sang Đức hoàn thành luận án tiến sĩ. Trở về Argentina, ông làm linh mục giải tội và linh hướng cho một cộng đồng Dòng Tên tại Córdoba. Khi còn ở Đức, ông được thấy bức tranh Đức Mẹ tháo gỡ nút thắt (Mary Untier of Knots) tại Augsburg, ông mang một bản sao của bức tranh về Argentina, và từ đó nó đã trở thành một biểu tượng sùng kính Đức Mẹ quan trọng.

Giám mục và Tổng Giám mục

Bergoglio được bổ nhiệm làm giám mục phụ tá của Tổng giáo phận Buenos Aires vào ngày 20 tháng 5 năm 1992 với Hiệu tòa Auca, lễ tấn phong giám mục cử hành ngày 27 tháng 6 cùng năm do Hồng y Antonio Quarracino, Tổng giám mục của Tổng giáo phận Buenos Aires chủ phong. Ông đã chọn khẩu hiệu giám mục là Miserando atque eligendo (Cảm thương và lựa chọn) - được trích từ bài giảng của Thánh Bede theo ý đoạn Tin Mừng Mátthêu 9:9-13.

Khi sức khỏe Tổng Giám mục Tổng giáo phận Buenos Aires là Hồng y Antonio Quarracino suy yếu, vào ngày 3 tháng 6 năm 1997, Giám mục phụ tá Bergoglio được bổ nhiệm làm Tổng Giám mục phó của Tổng giáo phận Buenos Aires (với quyền kế vị). Ông chính thức kế vị chức Tổng Giám mục Buenos Aires vào ngày 28 tháng 8 năm 1998. Trên cương vị Tổng giám mục Buenos Aires, Bergoglio đã thành lập nhiều giáo xứ mới và tái cấu trúc lại các cơ quan của tổng giáo phận, ông cũng đi đầu trong các sáng kiến phò sự sống và tạo ra một ủy ban hòa giải các vụ ly hôn. Một trong những sáng kiến mục vụ lớn của tổng giám mục Bergoglio là tăng cường sự hiện diện của Giáo hội trong các khu ổ chuột của thành phố Buenos Aires. Dưới sự lãnh đạo của ông, số lượng linh mục được phân bổ làm việc trong các khu ổ chuột tăng lên gấp đôi. Ông cũng quan tâm mục vụ cho những người Công giáo theo nghi lễ Đông phương.

Ông được bầu làm chủ tịch của Hội đồng Giám mục Argentina hai nhiệm kỳ cho đến năm 2011. Sau đó, kế nhiệm chức vụ này là Tổng Giám mục José María Arancedo của Tổng giáo phận Santa Fe (anh em họ của cố Tổng thống Argentina Raúl Alfonsín) trước đó là phó chủ tịch. Ngoài ra ông còn là thành viên của Liên Hội đồng Giám mục Mỹ Latinh (CELAM) và kiêm chức bản quyền cho người Công giáo nghi lễ Đông Phương ở Argentina.

Hồng y
Trong một công nghị diễn ra ngày 21 tháng 2 năm 2001, Tổng Giám mục Bergoglio được Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong chức hồng y Hiệu tòa San Roberto Bellarmino (Thánh Rôbetô Belaminô). Trên cương vị hồng y, ông cũng được bổ nhiệm vào một số vị trí hành chính trong Giáo triều Rôma như: thành viên Ủy ban Giáo hoàng về Mỹ Latinh, thành viên của Hội đồng Giáo hoàng về Gia đình, thành viên của Thánh Bộ Phụng Tự và Kỷ luật Bí tích, thành viên của Thánh Bộ Giáo sĩ, thành viên của Thánh Bộ Tu trì và Đời sống tông đồ.

Sau khi Giáo hoàng Gioan Phaolô II qua đời, hồng y Jorge Mario Bergoglio nằm trong số 117 Hồng y dưới 80 tuổi đủ điều kiển tham gia vào một mật nghị để bầu Giáo hoàng. Lần đó, Hồng y Joseph Aloisius Ratzinger đăng quang làm Giáo hoàng Biển Đức XVI. Tờ báo La Stampa từng cho rằng Hồng y Bergoglio là người có số phiếu bầu gần sát với Hồng y Ratzinger trong mật nghị. Hồng y Bergoglio đã khẩn thiết xin các vị hồng y khác đừng bỏ phiếu cho ông. Tuy nhiên, kể từ khi Tông hiến Universi Dominici Gregis (điều 44, tập 2) được Giáo hoàng Gioan Phaolô II phê chuẩn vào 22 tháng 2 năm 1996 thì vạ tuyệt thông tuỳ quyền Giáo hoàng (Giáo luật, điều 1399) cho những ai tiết lộ chi tiết về mật nghị thì những việc này mới chỉ là phỏng đoán. Trước đó, ông đã tham dự tang lễ của Giáo hoàng Gioan Phaolô II và đảm nhận nhiệm vụ nhiếp chính trong Hồng y Đoàn để quản lý Tòa Thánh và Giáo hội Công giáo Rôma trong thời gian khi ấy trống tòa.

Người ta biết đến Hồng y Bergoglio bởi sự khiêm tốn cá nhân, giáo lý bảo thủ và thúc đẩy công bằng xã hội. Ông có một lối sống đơn giản, chỉ sống trong một căn hộ nhỏ, chứ không phải tại tòa Giám mục nguy nga. Ông không đi xe hơi riêng mà chỉ dùng các phương tiện giao thông công cộng.

Giáo hoàng

Bergoglio được bầu làm Giáo hoàng vào ngày 13 tháng 3 năm 2013 trong ngày thứ hai của Mật nghị Hồng y 2013, ông chọn tông hiệu là Giáo hoàng Phanxicô. Giải thích về điều này, Thomas Rosica - phát ngôn viên phó của Vatican nói rằng tân Giáo hoàng chọn tông hiệu Phanxicô là liên quan đến Thánh Phanxicô thành Assisi khó nghèo, vì ông vốn sống theo gương thánh nhân. Một số người ban đầu lầm tưởng rằng, vì hồng y Bergoglio là một tu sĩ Dòng Tên nên ông đã chọn tông hiệu Giáo hoàng là Phanxicô theo Thánh Phanxicô Xaviê, cũng là một linh mục Dòng Tên. Nhưng chính ông giải thích việc chọn tông hiệu này như sau: " Trong cuộc bầu Giáo hoàng, tôi ngồi bên cạnh Đức Hồng y Claudio Hummes, nguyên Tổng Giám mục Sao Paolo, một người bạn rất thân với tôi, khi tình huống trở nên "nguy hiểm", ngài an ủi tôi, không sao đâu! Nhưng khi số phiếu bầu đã lên đến 2 phần ba, mọi người vỗ tay vì đã bầu được giáo hoàng. Ngài ôm hôn tôi và nói: "Đừng quên người nghèo". Lời này đi vào sâu thẳm trái tim tôi: người nghèo, người nghèo. Liên hệ đến người nghèo, gần như ngay lập tức tôi nghĩ về Thánh Phanxicô Assisi. Hồng y Timothy Dolan - một nhân chứng trong mật nghị này cũng xác nhận rằng, ngay sau khi được chọn làm Giáo hoàng, Bergoglio cho biết: "Tôi chọn tên Phanxicô vì yêu quý Thánh Phanxicô thành Assisi". Vatican cũng đã xác nhận rằng tên chính thức của tân Giáo hoàng là Phanxicô, không phải "Phanxicô I". Một phát ngôn viên Vatican nói rằng tên này sẽ trở thành Phanxicô I nếu và chỉ khi có thêm Giáo hoàng chọn tông hiệu Phanxicô về sau. Hiện tại, Giáo hoàng Phanxicô thông thạo tiếng Tây Ban Nha (tiếng mẹ đẻ), tiếng Latinh, tiếng Ý và tiếng Đức.Ông cũng nói được tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Bồ Đào Nha dù không trôi chảy và một chút thổ ngữ Piedmont. Những lời đầu tiên của ông nói với công chúng trên cương vị giáo hoàng khi chúc phép lành Urbi et Orbi:

Sức khỏe

Giáo hoàng Phanxicô hiện chỉ còn một lá phổi do một lá phổi của ông đã bị cắt bỏ sau khi ông trở thành linh mục không lâu. Nguyên nhân của việc này, theo như ông nói với người viết tiểu sử của mình là vì khi đó ông bị viêm phổi và ba khối u trong phổi; bệnh tình đã đe dọa nghiêm trọng tính mạng của ông trong ba ngày và các bác sĩ đã quyết định cắt đi một lá phổi, nhưng có vẻ Giáo hoàng đã không bị ảnh hưởng nhiều của việc thiếu mất một lá phổi và ông vẫn sống một cuộc sống khỏe mạnh sau sự kiện này. Các bác sĩ chỉ lo ngại rằng ông có thể bị suy giảm khả năng hô hấp nếu trong tương lai ông bị một chứng viêm nhiễm đường hô hấp nào đó.

Phong cách
Ông là một vị Giáo hoàng bình dị. Ông không phô trương quyền thế. Các điểm khác biệt giữa ông và vị Giáo hoàng tiền nhiệm Giáo hoàng Biển Đức XVI là: ông chọn nhẫn mạ bạc thay vì nhẫn vàng, dây chuyền thánh giá sắt thay vì vàng, quần đen thay vì trắng, tất đen thay vì trắng và ông chọn giày đen thay vì giày mềm đỏ đặc trưng của chức Giáo hoàng.

Xem thêm

 Mật nghị Hồng y 2013

Sách tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Liên kết ngoài

 Giáo hoàng mới lần đầu xuất hiện trước công chúng , Video VnExpress.net.
 Vatican: the Holy See– Trang web của Vatican ()
 Trang web của Vatican: Tiểu sử chính thức của Jorge Mario Bergoglio được xuất bản trong quá trình diễn ra Mật nghị Hồng y bởi Văn phòng Thông tin Tòa Thánh với các thông tin được cung cấp bởi chính các Hồng y
  (Tài khoản Twitter chính thức)
  (Tài khoản Instagram chính thức)
  (Trang YouTube chính thức của Vatican, bao gồm các video về Đức Giáo hoàng và các mối quan tâm liên quan)

Giáo hoàng
Tu sĩ Dòng Tên
Người Buenos Aires
Giáo hoàng Phanxicô


title: Peyo

text:
Pierre Culliford (1928-1992), còn được biết đến với bút danh Peyo, là một họa sĩ truyện tranh người Bỉ nổi tiếng thế giới. Ông được biết đến nhiều với tác phẩm nổi tiếng nhất là Xì Trum.

Cuộc đời và sự nghiệp
Ông sinh ngày 25 tháng 6 năm 1928 tại quận Schaerbeek, Brussels, Bỉ.Cha ông người Anh, còn mẹ ông người Bỉ.

Từ thuở còn nhỏ, ông bắt đầu bị cuốn hút bởi truyện tranh qua những truyện của Hergé (tác giả của Tintin) hay truyện tranh Mĩ đăng trên tạp chí như Mickey.

Công việc đầu tiên của ông là trợ lý dự án ở một rạp hát tại Bỉ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Sau đó, ông được xưởng phim hoạt hình C.B.A tuyển dụng nhưng C.B.A. đã đóng cửa vào hè 1945, không lâu sau chiến tranh. Cũng tại C.B.A. này, ông đã gặp những họa sĩ và là bạn đồng nghiệp tương lai như André Franquin, Morris và Eddy Paape. Truyện tranh đầu tiên ông vẽ được đăng trên La Dernière Heure.

Bút danh Peyo bắt nguồn từ cách nói trại đi của một họ hàng người Anh của ông.

Vào ngày Giáng sinh 24 tháng 12 năm 1992, ông mất tại nhà riêng vì bệnh đau tim một tháng sau khi phát hành Xì Trum tập 16, hưởng thọ 64 tuổi.

Tác phẩm
Benoît Brisefer (tựa tiếng Việt Tí hon thần lực)(1960–1978)
Jacky et Célestin (1960–1978)
Johan et Pirlouit (1952-1970)
Les Schtroumpfs (1959-1992)
 Natacha (1992)
Pierrot (1991)
Poussy (1977–1978)

Tham khảo

Họa sĩ truyện tranh
Người Bỉ
Xì Trum
Sinh năm 1928
Mất năm 1992

Tử vong vì bệnh tim mạch


title: Thục Sơn thị

text:
Thục Sơn thị (chữ Hán: 蜀山氏) là tên một quốc gia bộ lạc từng tồn tại vào thời kỳ Tam Hoàng Ngũ Đế trong lịch sử Trung Quốc.

Những ghi chép trong sử sách
Bấy giờ là đời đế Du Võng thuộc Triều đại Thần Nông, có thủ lĩnh nước Cửu Lê là Xi Vưu làm loạn. Thiên tử ra lời kêu gọi các nước chư hầu hưng binh dẹp giặc, lúc đó có vua nước Hữu Hùng là Hoàng Đế hưởng ứng đứng ra làm chủ liên minh. Nước Thục Sơn cũng tham gia sát cánh cùng nước Hữu Hùng trong nhiều trận đánh kịch liệt, con trai thứ của Công Tôn Hiên Viên là Xương Ý mấy lần được cử sang sứ nước Thục Sơn đã gặp con gái vua nước này là Xương Phó (hay còn gọi Cảnh Bộc) và đem lòng yêu mến. Để thắt chặt tình hữu nghi đồng minh vua Thục Sơn đồng ý gả Xương Phó cho Xương Ý, sau khi đánh bại Xi Vưu ổn định thế cuộc thì Xương Ý được vua cha phong ở Nhược Thủy lập nên nước Cao Dương.

Xương Phó lấy Xương Ý sinh ra 1 người con trai tên là Chuyên Húc sau này được Thiếu Hạo truyền ngôi chính là Huyền đế, còn về phần nước Thục Sơn thì sử sách đời sau chẳng thấy ai đề cập đến lần nào nữa mà có thể nhắc nhưng cũng đã bị thiêu huỷ vào thời Tần Thủy Hoàng chăng.

Xem thêm
 Chuyên Húc
 Xương Phó

Tham khảo

 Vương triều và hoàng đế Trung Quốc - phần Hoàng Đế vương triều - đoạn viết về Huyền đế Chuyên Húc
 Sử Ký Tư Mã Thiên - Ngũ Đế bản kỷ
 Tư trị thông giám - phần ngoại kỷ
 Trúc thư kỷ niên
 Trung Quốc thông sử
 Trung Quốc toàn sử

Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Chư hầu thời Tam Hoàng Ngũ Đế


title: Isabel I của Castilla

text:
Isabel I của Castilla (tiếng Tây Ban Nha: Isabel I de Castilla; tiếng Bồ Đào Nha: Isabel I de Castela; tiếng Anh: Isabella of Castile; tiếng Đức: Isabella I. von Kastilien; tiếng Pháp: Isabelle Ire de Castille; 22 tháng 4 năm 1451 — 26 tháng 11 năm 1504), còn được gọi là Isabel la Católica (Isabel Công giáo), là nữ vương của Vương quốc Castilla và León và là một trong những quân chủ vĩ đại nhất của lịch sử Tây Ban Nha. Cùng với chồng, Ferrando II của Aragón, bà đã có công trong việc mang lại sự ổn định cho các vương quốc này, làm cơ sở cho việc thống nhất Tây Ban Nha bởi người cháu ngoại của hai người là Hoàng đế Karl V của Thánh chế La Mã.

Sau khi giành được quyền kế vị, bà đã cải tổ lại bộ máy hành chính của Castilla, đem tỉ lệ tệ nạn xuống mức thấp nhất trong nhiều năm qua. Bà cũng cố gắng xoay trở xóa đi số nợ quốc gia khổng lồ mà người anh của bà, Enrique IV của Castilla, đã để lại khi qua đời. Sự cải cách của bà cùng chồng mình, Ferrando II xứ Aragón, đã giúp sự liên minh giữa Castilla và Aragón thêm lớn mạnh, mở rộng thêm tầm ảnh hưởng ra bên ngoài. Bà cùng chồng mình được biết đến nhiều vì công cuộc khép tội những người Do Thái và người Hồi giáo trên liên bang 2 vương quốc, buộc tội họ trước Tòa án dị giáo hoặc là phải cải đạo Cơ-đốc, hoặc là bị trục xuất khỏi vùng đất này. Trong chuyến hành trình đi tìm Tân thế giới của Cristoforo Colombo năm 1492, sự kiện này mở đầu căn bản biến Tây Ban Nha trở thành một cường quốc có ảnh hưởng toàn cầu và đến toàn bộ Châu Âu trong suốt hơn 1 thế kỷ. Trong một số trường hợp, bà thậm chí còn có quyền lực hơn cả chồng mình, và thường được xem là một trong những người phụ nữ quyền lực nhất trong lịch sử Châu Âu.

Vì những chiến công bảo vệ Công giáo trước Hồi giáo, điển hình là chiến thắng vang dội trước Vương quốc Hồi giáo Granada, Isabel cùng chồng mình đã được Giáo hoàng Alexanđê VI phong làm Quân chủ Công giáo, the Catholic, và hai vợ chồng bà trở thành Song vương có danh tiếng nhất thế giới Công giáo khi ấy. Năm 1974, bà được phong tước hiệu Tôi tớ Chúa (Servant of God) bởi Giáo hội Công giáo La Mã, nhưng vẫn chưa được phong làm Á thánh, theo yêu cầu của Tín ngưỡng tôn giáo Jesus.

Thân thế

Isabel sinh vào ngày 22 tháng 4 năm 1451 tại Madrigal de las Altas Torres, Ávila, là con gái của Quốc vương Juan II và Vương hậu Isabel của Bồ Đào Nha. Bà được mô tả có dáng người khá bệ vệ và khỏe mạnh, nước da trắng sáng, mái tóc có màu trộn lẫn giữa màu dâu tây lai vàng và nâu vàng. Tuy nhiên, hầu hết các tranh chân dung vẽ bà đều có tóc màu ngăm đen.

Khi sinh ra, Isabel nằm thứ 2 trong danh sách thừa kế, chỉ sau người anh trai cùng cha khác mẹ là Enrique IV của Castilla. Enrique khi đó đã 26 tuổi, dù đã kết hôn nhưng chưa có con. Ngày 17 tháng 11, năm 1453, em trai ruột của Isabel là Alfonso, Thân vương xứ Asturias sinh ra, nằm thứ 3 trong danh sách thừa kế sau chị là Isabel.

Năm 1454, Quốc vương Juan II thăng hà, Henry IV kế vị. Isabel cùng mẹ và em trai nằm dưới sự quản lý của Enrique IV, không lâu sau họ chuyển ra sinh sống tại Arévalo. Điều kiện sinh sống của cả ba mẹ con rất tệ, vì anh trai bà Henry IV không tuân theo di mệnh của vua cha là đảm bảo cho 3 mẹ con không thiếu thốn về tài chính vật chất. Dù vậy, dưới sự chăm sóc của mẹ bà, Isabel vẫn được hưởng một chế độ giáo dục cao và có một lòng mộ đạo sâu sắc.

Từ khi sinh ra đến khi cuối đời, Isabel được nhận xét là vẫn giữ một nếp sống giản dị và có quy tắc. Và dù có đối lập rất hiển nhiên với Hồi giáo, phong cách ăn mặc của bà lại theo hơi hướng của người Moor.

Dưới triều Vua Enrique IV
Khi Vương hậu của Vua Enrique, Joana của Bồ Đào Nha đang mang thai vương nữ Juana, Isabel và Alfonso được triệu về triều đình ở Segovia và chịu sự quản lý gay gắt của Henry cho tới khi hoàn tất việc học của cả hai. Trong khi Alfonso chịu sự quản lý của một gia sư trong khi Isabel trở thành Thị nữ trong đoàn tùy tùng của Vương hậu Joan. Vì vậy, cuộc sống của Isabel được cải thiện hơn so với tình trạng khó khăn nghèo nàn trước đây, bà không phải thiếu quần áo và thức ăn như khi còn sống ở Arévalo. Bà tiếp tục hoàn thiện các kỹ năng đọc, viết, lịch sử, âm nhạc, toán học và thần học. Hằng ngày, Isabel cùng các Thị nữ của mình học tập và trau dồi lòng mộ đạo, bà rất ít khi rời khỏi Segovia vì Vua anh Henry không cho phép.

Trước nguy cơ không có con trai thừa kế, các quý tộc Castilla lo lắng và ép buộc Vua Enrique phải chỉ định người em trai khác mẹ Alfonso, cũng là em cùng mẹ của Isabel, được chỉ định làm Trữ quân. Tình hình kế vị này đã gây một sự khủng hoảng trong triều đình Vua Henry khi ấy, các lãnh chúa thậm chí còn lôi kéo, ép buộc Alfonso phải tự lập, dẫn đến Trận Olmedo thứ hai diễn ra vào năm 1467, giữa các lãnh chúa ủng hộ Alfonso với quân đội của Vua Henry. Kết quả của cuộc chiến này là sự nhượng bộ của Vua Henry, công nhận Alfonso là Trữ quân, đồng thời giao điều kiện Alfonso phải cưới con gái của ông là Juana xứ Castilla, cũng là cháu gái của Alfonso và Isabel.

Năm 1468, tháng 7, chỉ vừa vài tháng sau khi được lập làm Trữ quân, Alfonso qua đời vì bệnh cảm. Phe lãnh chúa ủng hộ Alfonso nghi ngờ Trữ quân bị hạ độc, và họ lại khơi mào một cuộc chiến khác và đề nghị Isabel trở thành Trữ quân, bởi vì Isabel có tên trong hàng ngũ thừa kế trong di chúc sớm của Vua Enrique. Isabel, thay vì công khai về phe nổi loạn, đã đến gặp Vua Enrique tại Toros de Guisando, và ngay sau đó được chỉ định làm Trữ quân thay cho vương nữ Juana của Castilla. Theo nội dung đề nghị, Isabel không được phép kết hôn khi nhà vua chưa cho phép, và nhà vua cũng không được ép buộc bà kết hôn nếu bà không muốn.

Hôn nhân

Vấn đề hôn nhân của Isabel đã diễn ra từ rất sớm. Bà đã được đề nghị hứa hôn trên bàn cân chính trị từ khi 6 tuổi, và đối tượng chính là Fernando, con trai của Juan, Quốc vương xứ Navarra và cũng là người chồng tương lai của bà. Vào thời điểm ấy, Vua John và Vua Henry đang có một liên minh vững chãi và muốn củng cố thêm bằng hôn nhân. Tuy nhiên, khi anh trai của Vua Juan là Alfonso V của Aragón qua đời năm 1458, và lúc này Vua Juan của Navarra thừa hưởng Vương quốc Aragón rộng lớn cùng các lãnh địa khắp Châu Âu như Sicily và Sardinia. Với thế cục này, Vua Juan trở nên mạnh hơn và không còn thấy cần thiết khi thiết đặt liên minh với Castilla nữa.

Vua Enrique lúc này cực kỳ thèm khát một liên minh vững chắc, và ông nhắm đến người con trai cả của Vua John, Charles, Vương công xứ Viana. Vương công Charles có một mối quan hệ căng thẳng với vua cha, trong khi đó Vua John đang rất yêu thích đứa con thứ Ferdinand, và đó là lý do khiến ông muốn có một liên minh với Vua Henry để củng cố quyền lực của mình trong tương lai. Và để thiết đặt liên minh này, Charles sẽ được hứa hôn với Isabel. Vua John sau đó biết được tin về mối liên hệ này, và ông cảm thấy tức giận và bị đe dọa, do không chỉ Charles có ý chống đối, mà mối hôn nhân giữa Isabel vốn được dành cho Ferdinand - đứa con mà ông yêu thích nhất. Sau cùng, Charles bị vua cha giam cầm và chết không lâu sau.

Năm 1465, Isabel được hứa hôn cho Afonso V của Bồ Đào Nha - anh vợ của Vua Henry. Người trung gian của Vương hậu đã đến gặp Vua Henry để thiết đặt hôn nhân, song Isabel tỏ ra thận trọng và từ chối. Thời gian ấy, khắp Castilla diễn ra những cuộc nội chiến vì các lãnh chúa chỉ trích Vua Henry thiếu khả năng cai trị, và vì lý do đó mà nhà vua rất muốn cuộc hôn nhân của Isabel thành công, để có thể tạo một liên minh hùng mạnh bảo vệ ngai vàng của mình. Sau đó, Isabel được hứa hôn với Pedro Girón Acuña Pacheco, thủ lĩnh của Hội hiệp sĩ Calatrava và là anh trai của sủng thần của Vua Henry là Juan Pacheco. Thỏa thuận cuộc hôn nhân này giúp triều đình Vua Henry thoát khỏi cảnh phá sản, khi Don Pedro đồng ý hiến một lượng lớn vàng vào quốc khố. Isabel biết được tin đã rất kinh ngạc cùng sợ hãi, bà cầu nguyện trước Chúa mong sao cuộc hôn nhân này không diễn ra. Năm 1466, Don Pedro mắc một cơn bệnh lạ và qua đời, khi đang trên đường đến gặp vị hôn thê của mình.

Ngày 19 tháng 9 năm 1468, Vua Enrique chính thức làm lễ tấn phong Isabel trở thành Trữ quân của Castilla, với danh hiệu Thân vương xứ Asturias (Princess of Asturias). Bằng việc này, Vua Enrique đã chính thức không còn quyền hạn sắp đặt hôn nhân của Isabel nữa. Bắt đầu từ đây, Isabel chính thức tìm kiếm chồng của mình. Đã có một cuộc xem xét hôn nhân của Isabel với Quốc vương Edward IV của Anh, hoặc với người em trai, Richard, Công tước xứ Gloucester, nhưng điều này cũng không triển vọng cho lắm.

Vào lúc này, Vua Alfonso V của Bồ Đào Nha lại đề nghị hôn nhân, và điều này khiến Vua Henry rất vui mừng. Nếu Isabel cưới Alfonso V, thì tương lai con gái của Vua Henry là Juana sẽ cưới John, con trai và là người thừa kế của Vua Alfonso. Như vậy, tương lai cả Joanna và John sẽ kiểm soát Bồ Đào Nha lẫn Castilla, và Isabel đủ khôn ngoan nhìn thấy sự thiệt thòi của bản thân trong mối liên minh này để khước từ. Thay vào đó, bà bí mật hứa hôn với ứng cử viên đầu tiên trong đời mình, Ferdinand của Aragon. Thất bại liên tiếp trong sắp xếp hôn nhân của em gái, Vua Henry quyết định cưỡng ép Isabel cưới Charles của Pháp, Công tước xứ Berry, em trai của Quốc vương Louis XI của Pháp. Với ý định này, Vua Henry vừa muốn hàn gắng quan hệ giữa Pháp và Castilla, vừa muốn Isabel khuất mắt khỏi mình khi bà sẽ buộc phải rời Castilla mà về làm dâu xứ Pháp. Isabel cự tuyệt sắp xếp này của Vua Henry, trong khi Juan II của Aragon bắt đầu thương thảo một cuộc hôn nhân bí mật giữa Isabel và Ferdinand.

Ngày 18 tháng 10 năm 1469, lễ đính hôn chính thức diễn ra. Theo gia phổ, Isabel và Ferdinand là chị em họ cùng chung một ông cố, Juan I của Castilla, do đó phải có phép miễn trừ từ Giáo hoàng để cuộc hôn nhân có thể diễn ra và hợp pháp.

Quy trình giải trừ này luôn diễn ra rất phức tạp. Với sự giúp đỡ của một Hồng y gốc Tây Ban Nha là Rodrigo Borgia (sau là Giáo hoàng Alexanđê VI), Giáo hoàng khi ấy là Pius II đã chấp thuận cho Ferdinand và Isabel. Nhằm tránh bị dòm ngó, Isabel lấy lý do đi thăm mộ của em trai ở Ávila để đi khỏi triều đình, còn Ferdinand thì giả dạng một nô lệ trà trộn vào lãnh địa Castilla. Ngày 19 tháng 10 cùng năm, cả hai hội ngộ và lập tức tổ chức đám cưới ở Palacio de los Vivero, Valladolid.

Cuộc chiến đầu tiên

Năm 1474, ngày 12 tháng 12, Vua Henry IV qua đời ở Madrid, tin tức nhanh chóng chuyển đến triều đình Segovia. Isabel nhanh chóng dời đến Lâu đài Segovia, nơi bà nhận được toàn bộ sự ủng hộ của Andres de Cabrera và các triều thần thề tận trung với bà. Ngày hôm sau, 13 tháng 12, Isabel tuyên bố trở thành Nữ vương của Castilla và León.

Sự lên ngôi của Isabel về cơ bản là đầy chông gai, đây là bởi vì con gái của Vua Henry IV, vương nữ Juana, đã trưởng thành vào thời điểm ấy, cũng như không ít người nhận thấy Isabel không thích hợp trở thành Nữ vương. Diego Lopez de Pacheco, Hầu tước Villena, đã cùng các phe phái thề tận trung với vương nữ Juana. Sau tuyên bố của Hầu tước Villena, Tổng giám mục Toledo là Alfonso Carrillo de Acuña, một người từng tận trung với Isabel đã quay ra ủng hộ vương nữ Juana và rời khỏi Segovia để về phe Hầu tước Villena. Cả hai người bày mưu vương nữ Juana sẽ kết hôn với người cậu, Vua Afonso V của Bồ Đào Nha, và sau đó cả hai sẽ đưa quân đội Bồ Đào Nha đến xâm lược Castilla để giành lại ngôi báu. Vào tháng 5 năm 1475, Vua Alfonso đem quân vượt qua biên giới Castilla và tiến đến Plasencia, nơi mà ông ta cưới vương nữ Joanna, người cháu gái chỉ mới 13 tuổi. Đó là sự khởi đầu của cuộc chiến kế vị Castilla, mà lịch sử gọi là [War of the Castilian Succession].

Ngày 1 tháng 3 năm 1476, diễn ra Trận Toro, một cuộc chiến còn gây tranh cãi vì cả hai bên đều tuyên bố mình là người thắng, song lại có ý nghĩa lịch sử trọng đại đối với Isabel và Ferdinand. Sau đó, quân đội của Joanna la Beltraneja bị giải thể, và quân Bồ Đào Nha rút lui khỏi Castilla. Nhà sử học Justo L. González tóm tắt:
Cả hai bên lập phòng tuyến đối doanh trại diện nhau ở Toro, kết quả của việc do dự tiến công. Và trong khi Quốc vương Bồ Đào Nha đang cải tổ lại quân đội, Ferdinand liền gửi tin đến khắp các thành phố ở Castilla cũng như các quốc gia lân bang, loan tin rằng quân đội của Castilla đã thắng lớn và giáng một cú vỡ mật cho quân đội Bồ Đào Nha. Đối diện với tin tức này, tập đoàn của "la Beltraneja" [Joanna] lập tức giải tán, và quân đội Bồ Đào Nha rút khỏi quốc gia này.

Chớp ngay thời cơ còn mơ hồ khi ấy, vào khoảng tháng 10 năm 1476, Isabel lập tức triệu tập đồng minh tại Segovia, tuyên bố đứa con gái đầu tiên của bà là Isabel sẽ trở thành Trữ quân của ngai vàng Castilla. Tuyên bố này đã khiến Isabel trở thành quân chủ có người thừa kế, cũng khiến quyền vị của bà được hợp pháp hóa.

Cũng trong khi ấy, vào tháng 8, ở Segovia xảy ra bạo loạn, và Isabel đã thể hiện mình là một quân chủ đầy quyền uy ngay lúc cần thiết nhất. Phiến loạn tràn vào Segovia đầy hỗn loạn, Isabel một mình cưỡi ngựa lãnh đạo quân đội bình định, vì chồng bà là Ferrando lúc này đang ở ngoài chiến đấu với quân Bồ Đào Nha. Mặc cho các cố vấn nam giới khuyên can, Isabel vẫn tự tin cưỡi ngựa vào tòa thành này, đối diện với thủ lĩnh quân phiến loạn và tiến hành thỏa hiệp, kết quả ngoài sức tưởng tượng khi quân phiến loạn nhanh chóng phục tùng và giải tán. Hai năm sau, Isabel hạ sinh người con trai mà bà yêu thương nhất, Juan của Aragón, vào ngày 30 tháng 6 năm 1478. Sự ra đời của người con trai này càng làm Isabel ở vững trên ngai vị Nữ vương.

Trong lúc này, hạm đội hải quân Castilla và Bồ Đào Nha đang giành quyền bá chủ ở Đại Tây Dương, kéo theo việc tranh giành thành phố Guinea, nơi có nhiều vàng và nô lệ rất cần thiết khi ấy cho nền quân chủ Châu Âu. Điều này đã dẫn đến trận chiến quyết định là Trận Guinea. Cuộc chiến kéo dài 3 năm, với việc Castilla làm chủ đất liền còn Bồ Đào Nha làm chủ đại dương. Ngày 4 tháng 9 năm 1479, Hòa ước Alcáçovas được ký kết, với việc Bồ Đào Nha từ bỏ ngai vị Castilla, đổi lại Isabel chia sẻ một phần lãnh địa quanh Đại Tây Dương cho phép Bồ Đào Nha cùng khai thác (trừ khu vực Quần đảo Canaria, thì mỏ vàng của Guinea, các đảo Cabo Verde, Madeira, Azores và quyền xâm chiếm Vương quốc Fez đều thuộc về Bồ Đào Nha), cùng đền bù chiến phí khổng lồ: 106.676 đồng vàng. Isabel cũng phải chấp nhận Joanna la Beltraneja được ở lại Bồ Đào Nha, cũng như đại xá cho bất kỳ thế lực nào từng ủng hộ Joanna và Bồ Đào Nha xâm chiếm Castilla.

Với cái kết này, Isabel và Ferdinand có được ngai vàng, song đã phải từ bỏ nguồn lợi nhuận khổng lồ ở Đại Tây Dương. Nhà sử học hàn lâm Tây Ban Nha là Antonio Rumeu de Armas nhận xét bản hòa ước Alcáçovas này, hai vụ Quân chủ Công giáo đã phải "... mua hòa bình với cái giá quá chát". Về sau, chuyến du hành của Christopher Columbus đã giải tỏa áp lực này của Castilla.

Cải cách quốc gia

Cuộc chiến với Granada

Chuyến du hành của Columbus

Cuối đời

Di sản

Văn hóa đại chúng

Vương hiệu
Khi còn là Nữ Thân vương xứ Asturias (Princess of Asturias), Isabel mang vương hiệu ngai vàng của Castilla, kèm theo hình hiệu chim đại bàng của Thánh sử Gioan. Khi là Nữ vương kèm Vương hậu, Isabel chia sẻ một phần vương hiệu của Ngai vàng xứ Aragon, cộng thêm cặp Cung và Tên (Yoke and arrows) như một dấu hiệu riêng. Khi là Đồng quân vương, vương hiệu của bà có thêm khẩu hiệu ["Tanto monta"] biểu thị hôn ước vĩnh cữu. Sau khi chinh phục Granada năm 1492, vương hiệu của Isabel có thêm quả lựu ở góc chính diện phía dưới, bên dưới vương hiệu Nữ vương, vì Granada trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là quả lựu.

Ngoài ra, còn có một vương hiệu khác có hình hai sư tử vàng, biểu thị sự trung tận của các lãnh chúa trung thành John II - cha của Isabel.

Hậu duệ

Cuộc hôn nhân của Ferrando và Isabel có 5 người con, và từ 5 người con này mà hai người có rất nhiều hậu duệ. Theo đó, Ferdinand và Isabel liên tiếp sắp xếp các cuộc hôn nhân cho những người con này, đều là Quốc vương của một Vương quốc hoặc các nữ quý tộc có dòng dõi lớn. Trong một thời gian, rất nhiều hậu duệ của họ liên tiếp là Hoàng đế và Hoàng hậu, rồi Quốc vương và Vương hậu của rất nhiều quốc gia lớn nhỏ khác khắp Châu Âu, đặc biệt là thế hệ đời cháu đã khiến Ferdinand và Isabel trở thành cặp vợ chồng có tầm ảnh hưởng hậu duệ khắp Châu Âu đầu tiên trong lịch sử.

Điểm đặc biệt nhất, Ferdinand và Isabel đến tận thời điểm hiện tại vẫn là tổ tiên của rất nhiều gia tộc vương triều Châu Âu khác, đáng kể nhất có Felipe VI của Tây Ban Nha, Elizabeth II của Khối thịnh vượng chung, Albert II của Bỉ, Margrethe II của Đan Mạch, Harald V của Na Uy, Carl XVI Gustaf của Thụy Điển và Willem-Alexander của Hà Lan. Ngoài ra, nếu kể đến các Thân vương quốc, thì còn có Albert II của Monaco và Hans-Adam II của Liechtenstein.

Gia phả

Hình ảnh

Xem thêm
Isabel của Aragón và Castilla

Juan của Aragón và Castilla

Juana I của Castilla và Aragón

María của Aragón và Castilla

Catalina của Aragón và Castilla

Tham khảo

 Boruchoff, David A. Isabel la Católica, Queen of Castile: Critical Essays. New York: Palgrave Macmillan, 2003.
, Bailey W. and Winius, George D. (1977) Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580, Volume 1, University of Minnesota Press.
, Edmondo Michael (1992) Medieval Iberia: An Encyclopedia, Taylor & Francis.
Hunt, Joceyln (2001) Spain, 1474–1598. Routledge, 1st Ed.
 Kamen, Henry. The Spanish Inquisition: a historical revision (Yale University Press, 2014)
Liss, Peggy K. (1992) Isabel the Queen. New York: Oxford University Press;
, Marvin (1970) The council of the Santa Hermandad: a study of the pacification forces of Ferdinand and Isabel", University of Miami Press. ISBN 978-0870241437
Miller, Townsend Miller (1963) The Castles and the Crown: Spain 1451–1555. New York: Coward-McCann
Roth, Norman (1995) Conversos, Inquisition, and the Expulsion of the Jews from Spain. (Madison: The University of Wisconsin Press)
 Stuart, Nancy Rubin. Isabel of Castile: the First Renaissance Queen (New York: St. Martin's Press, 1991)
 Weissberger, Barbara F. Queen Isabel I of Castile: Power, Patronage, Persona (2008)
 Weissberger, Barbara F. Isabel Rules: Constructing Queenship, Wielding Power (2003)

Isabel I của Castilla
Vua Tây Ban Nha
Nữ vương Tây Ban Nha
Vua Castilla
Nữ vương Castilla
Nữ vương León
Thân vương xứ Asturias
Vương nữ Castilla
Vương tộc Trastámara
Vua
Nữ vương
Vương nữ
Vương hậu Aragón
Vương hậu Sicilia
Sinh năm 1451
Mất năm 1504
Lịch sử Công giáo ở Tây Ban Nha
Vua theo đạo Công giáo Rôma
Người Tây Ban Nha thế kỷ 15
Người Tây Ban Nha thế kỷ 16
Tây Ban Nha trong Thời đại khám phá


title: Lưu Như Ý

text:
Lưu Như Ý (chữ Hán: 劉如意, 208 TCN-194 TCN), tức Triệu Ẩn vương (赵隱王), là vua của hai nước chư hầu là Đại và Triệu của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc.

Thân thế

Lưu Như Ý là con trai thứ ba của Hán Cao Tổ Lưu Bang với người vợ thứ là Thích phu nhân. Vua cha có nhiều vợ, ngoài hoàng hậu Lã Trĩ là mẹ của thái tử Lưu Doanh và công chúa Lỗ Nguyên, Hán Cao Tổ còn có sáu người thiếp khác, trong đó Thích phu nhân là người được yêu quý nhất, sinh ra Lưu Như Ý. Theo sử ký, Lưu Như Ý từ nhỏ đã thông minh dĩnh ngộ, được Cao Tổ yêu quý. Cao Tổ thường nói rằng Như Ý giống mình và muốn lập làm thái tử. Điều này khiến Lã hoàng hậu lo sợ và ghen ghét.

Không được làm thái tử

Năm 200 TCN, Hán Cao Tổ phong Như Ý làm Đại vương cai quản đất Đại. Năm đó ông mới 9 tuổi. Năm 198 TCN, Lưu Bang truất bỏ ngôi Triệu vương của con rể Trương Ngao, cải phong Như Ý làm Triệu vương.

Hán Cao Tổ biết thái tử Lưu Doanh nhân đức nhưng không đủ cứng rắn nên định phế bỏ, cộng với việc Thích phu nhân được sủng ái nên Cao Tổ muốn cho Như Ý lên thay.

Lã hậu lo lắng, nhờ Lưu hầu Trương Lương đang làm thiếu phó giúp Lưu Doanh. Nhờ Trương Lương giúp, Lưu Doanh mời được 4 hiền sĩ trong thiên hạ mà Hán Cao Tổ không sao mời nổi.

Năm 195 TCN, Hán Cao Tổ ốm nặng, muốn thay thái tử, nhưng đến khi ăn tiệc, thấy thái tử Doanh đứng chầu cùng bốn người là Đông Viên Công, Giác Lý tiên sinh, Ỷ Lý tiên sinh, Hạ Thạch Công. Lưu Bang kinh ngạc, hỏi ra mới biết là các hiền sĩ mà bấy lâu mình mời không được. Hán Cao Tổ thấy Lưu Doanh mời được 4 hiền sĩ, bèn bỏ ý định thay ngôi thái tử, Thích phu nhân không ngăn cản được. Hán Cao Tổ cử tướng Chu Xương làm tướng quốc nước Triệu giúp đỡ Như Ý.

Chết trong tay Lã hậu

Năm 194 TCN, vua cha Hán Cao Tổ Lưu Bang qua đời, Lưu Doanh lên nối ngôi, tức Hán Huệ Đế. Lã hoàng hậu trở thành Hoàng Thái hậu, nắm quyền triều chính, hết sức oán giận Thích phu nhân và Triệu vương Như Ý, không cho Thích phu nhân đến nước Triệu, sai giam bà ở cung Vĩnh Hạng rồi sai sứ triệu Lưu Như Ý đến.

Sứ giả của Lã hậu triệu tập, tướng quốc Chu Xương biết ý Lã thái hậu, nói Triệu vương bị ốm không đi được. Lã thái hậu cả giận, bèn sai người gọi Chu Xương về. Chu Xương về đến Trường An, thái hậu lại sai người mời Triệu vương lần nữa. Lần này Lưu Như Ý chịu đến. Hán Huệ Đế biết thái hậu muốn giết ông, bèn thân hành đón Như Ý ở Bá Thượng, rồi cùng vào cung, luôn luôn kèm Triệu vương, lúc Như Ý đi đứng, ăn uống, Huệ Đế đều ở bên cạnh, thái hậu muốn giết Như Ý nhưng không dám ra tay.

Tháng 12 năm 194 TCN, Hán Huệ đế buổi sớm ra đi săn bắn, định gọi Như Ý đi cùng nhưng Như Ý chưa dậy. Huệ Đế bèn đi một mình. Lã Thái hậu nghe tin Như Ý ở một mình, bèn sai người mang thuốc độc đến ép Như Ý uống. Lúc mờ sáng, Huệ Đế trở về thì Như Ý đã chết. Năm đó ông mới 15 tuổi. Mẹ Như Ý là Thích phu nhân sau cũng bị trả thù tàn độc.

Lã thái hậu lập em ông là Lưu Hữu làm Triệu vương. Hai vị Triệu vương tiếp theo đều bị Lã hậu hại chết.

Gia đình
Cha: Hán Cao Tổ Lưu Bang
Mẹ: Thích phu nhân
Anh
Tề Điệu Huệ vương Lưu Phì
Lưu Doanh tức là Hán Huệ Đế
Chị
Công chúa Lỗ Nguyên
Em
Lưu Hằng sau này là Hán Văn Đế
Triệu Cung vương Lưu Khôi
Triệu U vương Lưu Hữu
Hoài Nam Lệ vương Lưu Trường
Yên Linh vương Lưu Kiến

Xem thêm
Hán Cao Tổ
Thích phu nhân
Lã Trĩ
Chu Xương
Hán Huệ Đế

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
Cao Tổ bản kỷ
Huệ Đế bản kỉ
Lã hậu bản kỷ
Lưu hầu thế gia

Chú thích

Chư hầu vương nhà Hán
Vua thiếu nhi cổ đại
Vua Trung Quốc bị giết
Sinh năm 208 TCN
Mất năm 194 TCN
Mất thập niên 190 TCN
Năm 194 TCN
Năm 208 TCN


title: Ueno Juri

text:
là một diễn viên người Nhật Bản đến từ Kakogawa, Hyogo, Nhật Bản. Năm 2005, cô là một trong sáu diễn viên nhận được giải thưởng "Gương mặt mới của năm" của Viện Hàn Lâm Nhật Bản cho vai nữ chính trong phim Swing Girls.

Cô cũng được nhiều người biết đến với vai nữ chính trong bộ phim chuyển thể từ bộ truyện tranh cùng tên Nodame Cantabile, vai diễn đã giúp cô đạt được giải thưởng "Diễn viên nữ chính xuất sắc nhất" tại Liên hoan Phim Truyền hình Nhật Bản lần thứ 51, năm 2007. Một vai diễn khác cũng khiến cho cô thêm nổi tiếng là nhân vật Ruka Kishimoto trong phim Last Friends, qua bộ phim này cô được trao giải "Diễn viên nữ phụ xuất sắc nhất" tại Nikkan Sports Drama Grand Prix và tại Liên hoan phim Truyền hình Nhật Bản lần thứ 57, năm 2008.

Sự nghiệp
Ueno xuất hiện lần đầu tiên trên màn ảnh trong sê-ri phim truyền hình "Seizon" của đài NHK, sau đó cô lần đầu tiên chạm ngõ điện ảnh với vai diễn phụ trong phim Chirosoku no Natsu năm 2003, bộ phim giúp cô có được giải "Tài năng triển vọng" tại Mainichi Film Awards, theo đó cô tiếp tục sự nghiệp điện ảnh với vai chính trong bộ phim Swing Girls (2004). Swing Girls được xem là bước đột phá của cô khi cô nhận được rất nhiều lời khen ngợi đồng thời đạt được giải thưởng "Diễn viên triển vọng" tại Liên hoan phim Yokohama (cô cũng được vinh danh với vai diễn trong phim Joze to Tora to Sakana Tachi) và Viện Hàn lâm Nhật Bản.

Năm 2004, Ueno xuất hiện trong một vai phụ của bộ phim truyền hình Orange Days của đài TBS, sau đó cô một lần nữa hợp tác với nam diễn viên chính của bộ phim Kimura Takuya trong bộ phim truyền hình được mở máy năm 2005 của đài Fuji TV - Engine, trong phim cô vào vai Misae Hoshino. Trong năm này, cô cũng đồng thời xuất hiện với diễn viên Kazuya Kamenashi trong một tập phim đặc biệt của bộ phim Kinda'ichi Shōnen no Jikenbo, cô vào vai nữ chính Miyuki Nanase trong phim.

Ueno Juri ngày càng nổi tiếng hơn khi cô được chọn cho vai nữ chính Megumi Noda ("Nodame"), đây là bộ phim truyền hình chuyển thể từ tác phẩm truyện tranh nổi tiếng cùng tên Nodame Cantabile, trong phim cô đóng cùng vai nam chính Shinichi Chiaki do diễn viên Hiroshi Tamaki thủ vai. 11 tập phim đã gây được tiếng vang lớn khi tỷ lệ người xem trung bình của bộ phim lên tới 18.79%, trong đó tỷ lệ xem của tập cuối là 21.7%. Trong phim cô hóa thân làm một cô sinh viên năm 2 bừa bộn, vô tổ chức đang theo học ở nhạc viện, nhưng đồng thời cô cũng là một người rất hòa nhã, cũng như là một tài năng chơi đàn Piano hiếm có. Với vai diễn này cô đã chiến thắng giải "Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất" tại Liên hoan phim Truyền hình Nhật Bản lần thứ 51, năm 2008, đồng thời bộ phim cũng đạt được giải thưởng ở hạng mục "Phim hay nhất". Bộ phim cũng đạt được thành công nhất định ở nước ngoài, khi được vinh danh ở Liên hoan phim truyền hình Seoul lần thứ hai với giải "Phim truyền hình hay nhất". Ueno cùng với Tamaki tiếp tục xuất hiện cùng nhau trong hai tập phim đặc biệt dài 2 tiếng được ra mắt trong năm 2007, Nodame Cantabile Shinshun Special in Europe, đây là những tập phim tiếp nối 11 tập phim cũ, miêu tả cuộc sống mới của 2 nhân vật chính ở kinh đô nhạc cổ điển - Âu châu - khi mà hai người phải tập với cuộc sống tự lập một mình.

Năm 2008, Ueno tái hợp với dàn diễn viên của "Nodame Cantabile", gồm Eita và Asami Mizukawa, trong bộ phim truyền hình mới của đài Fuji - Last Friends, trong phim cô vào vai Ruka Kishimoto, một tay đua địa hình tài năng nhưng lại có những góc khuất không thể chia sẻ với bất kỳ ai. Taeko Asano, tác giả kịch bản của Last Friends đã dành những lời khen tặng tới sự diễn xuất của Ueno trong vai Ruka, bà đặc biệt nhấn mạnh rằng Ueno sinh ra đã là một "thiên tài diễn xuất" và cô diễn cực kỳ nhập vai. Ueno đoạt được giải "Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất" tại Nikkan Sports Drama Grand Prix lần thứ 12 và Liên hoan phim truyền hình Nhật Bản lần thứ 57 cho vai diễn trong phim này.

Ấn phẩm tiếng Nhật của tạp chí nổi tiếng Vogue đã vinh danh cô là một trong số những "Người phụ nữ của năm 2008".

Vào ngày 9/12/2008, một thông cáo mới xác nhận rằng cô sẽ tiếp tục vào vai "Nodame" khi tham gia tiếp vào hai phần sau của bộ phim sẽ được ra mắt trong năm 2010. Phim bắt đầu quay vào tháng 5/2009.

Sau đó, vào ngày 25/1/2010, theo thông tin chính thức từ đài NHK, Ueno Juri sẽ vào vai chính trong bộ phim lịch sử truyền hình (Taiga) - Gō (2011), người viết kịch bản cho phim cũng là tác giả chắp bút cho phim Atsuhime, nhà viết kịch bản nổi tiếng ., theo lịch trình, phim bắt đầu quay vào tháng 8/2010. Đây là lần đầu tiên Ueno vào vai chính trong một bộ phim truyền hình lịch sử, Gō là bộ phim lịch sử thứ 50 của đài NHK, phim cũng đồng thời là phim thứ 10 có vai chính là nữ.

Ngày 15/4/2010, bộ phim truyền hình mùa xuân mới Sunao ni Narenakute chính thức khởi quay, trong phim, Ueno vào vai "Haru", phim là một câu chuyện kể về 5 người bạn quen biết nhau qua mạng Twitter, bốn người còn lại do các diễn viên Eita, Hero Jaejoong, Megumi Seki và Tetsuji Tamayama thủ vai.

Ngày 11/9/2010, Ueno tới làm khách mời một game-show truyền hình nổi tiếng We Got Married của đài MBC. Cô tham dự chương trình như một hoạt động quảng bá cho Nodame Cantabile - The Movie.

Ngày 3/12/2012, tin tức công bố chính thức rằng Matsumoto Jun (Arashi) và Ueno Juri sẽ tham gia phim điện ảnh mới nhất của đạo diễn Miki Takahiro (phim Solanin, Bokura ga Ita) mang tên Hidamari no Kanojo. Hidamari no Kanojo dựa vào tiểu thuyết cùng tên của Koshigaya Osamu, đã bán ra hơn 350.000 bản cho tới nay, và là câu chuyện tình yêu các cô gái mong muốn nam giới đọc. Câu chuyện lấy bối cảnh ở Chiba, nhưng phim chuyển thể sẽ quay ở Shonan, bên bờ vịnh Sagami. Đây không chỉ bộ phim nói về tình yêu đánh thức hai người, mà còn là cảm giác chỉ có thể trải qua một lần trong đời, và câu chuyện cũng có vài yếu tố huyền bí. Phim sẽ khởi quay vào tháng 1 và ra mắt các rạp chiếu phim vào tháng 10/2013.

Thông tin cá nhân
 Sở thích: Nấu ăn, Nghe nhạc
 Tài năng: Vẽ, Saxophone, Piano

Phim tham gia

Điện ảnh
 Joze to Tora to Sakana Tachi (2003), Kanae
 Swing Girls (2004), Tomoko Suzuki
 Chirusoku no Natsu (2004), Mari Sugiyama
 Summer Time Machine Blues (2005), Haruka Shibata
 Turtles Are Surprisingly Fast Swimmers (2005), Suzume Katakura
 Arch Angels (2006), Fumio Shijo
 7 Gatsu 24 ka Dōri no Kurisumasu (2006), Megumi Kamibayashi
 Rainbow Song (2006), Aoi Sato
 Shiawase no Switch (2006), Rei Inada
 Deguchi no Nai Umi (2006), Minako Narumi
 Kodomo no Kodomo (2008)
 Guu-Guu Datte Neko de Aru (2008), Naomi
 Kung-Fu Kun (2008)
 Wanko the Movie 2 (2008), Narrator
 Naoko (2008), Naoko Shinomiya
 Killer Virgin Road (2009)
 Nodame Cantabile - The Movie I and II (2009 và 2010), Megumi Noda aka "Nodame"

Phim truyền hình
Sayonara, Ozu sensei Fuji TV(2001)
Seizon NHK(2002)
Teru Teru Kazoku (2003), Akiko Iwata
Okaasan to issho (2003), Kaori Matsui
Orange Days (2004), Ayumi Kirishima
Engine (2005), Misae Hoshino
Kindaichi Shōnen no Jikenbo – Kyuketsuki Densetsu Satsujin Jiken (2005), Miyuki Nanase
Bokutachi no Sensou (2006), Minami Kamoshita
Tsubasa No Oreta Tenshitachi (2006), Ryoko Shimojo
Nodame Cantabile (2006), Megumi Noda
Jodan Ja Nai! (2007), Eren Takamura
Marumaru Chibi Maruko-chan SP (2007), Maruko-chan
Nodame Cantabile New Year Special in Europe (2008), Megumi Noda
Loss Time Life (2008)
Last Friends (2008), Ruka Kishimoto
Ueno Juri to Itsutsu no Kaban (2009)
Sunao ni Narenakute (2010)
Gō (2011)

Giải thưởng

2005
 Viện Hàn lâm Nhật Bản lần thứ 28 – Gương mặt triển vọng trong Swing Girls
 Liên hoan phim Mainichi lần thứ 59: Gương mặt triển vọng – Diễn viên mới xuất sắc nhất trong Swing Girls và Chirusoku no Natsu
 Liên hoan phim Yokohama lần thứ 25 – Tài năng mới xuất sắc nhất trong Swing Girls, Joze to tora to sakana tachi và Chirusoku no Natsu

2007
 Liên hoan phim truyền hình Nhật Bản lần thứ 51 – Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất trong Nodame Cantabile
 Élan d'or Awards – Gương mặt triển vọng trong Nodame Cantabile

2008
 Nikkan Sports Drama Grand Prix Award (Mùa xuân 2008) lần thứ 12 – Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất trong Last Friends
 Galaxy Award – Giải thưởng tháng 6 cho diễn xuất trong Last Friends
 Liên hoan phim truyền hình Nhật Bản lần thứ 57 – Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất trong Last Friends
 MTV Student Voice Award – Best Student Voice Actress
 21st Japan Best Dressed Eyes Awards – Special Award
 Liên hoan phim quốc tế Tokyo 2008 – Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất trong Nodame Cantabile in Europe
 Tạp chí Vogue – Người phụ nữ của năm (2008)

2009
 Liên hoan phim truyền hình thường niên lần thứ 18 – Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho Last Friends
 Liên hoan phim truyền hình Navi – Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho Last Friends
 Giải thưởng Hashida lần thứ 17 – Gương mặt triển vọng

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official website

Bistro SMAP - Ueno Juri x Tamaki Hiroshi at memento site
VietSub Nodame Cantabile at Japanest Forum
Ueno JuriInstagram
VietSub Last Friends at Japanest Forum

Sinh năm 1986
Nhân vật còn sống
Nữ diễn viên Nhật Bản
Nodame Cantabile
Diễn viên phim truyền hình Nhật Bản
Last Friends


title: Cầu Ông Lớn

text:
Cầu Ông Lớn nằm trên đại lộ Nguyễn Văn Linh, bắc qua rạch Ông Lớn, thuộc địa phận Thành phố Hồ Chí Minh. Được thiết kế vào năm 2001 đến năm 2004 thì được đưa vào sử dụng. Đây là kết cấu cầu vòm ống thép nhồi bê tông lần đầu tiên sử dụng ở Việt Nam, góp phần làm đa dạng hóa kiến trúc công trình cầu đường.

Tham khảo

Ông Lớn
Ông Lớn


title: Giáo hoàng Máctinô

text:
Các giáo hoàng có tông hiệu Máctinô (Martinô) trong lịch sử:

Giáo hoàng Máctinô I
Giáo hoàng Marinô I, bị gọi nhầm là Giáo hoàng Máctinô II
Giáo hoàng Marinô II, bị gọi nhầm là Giáo hoàng Máctinô III
Giáo hoàng Máctinô IV
Giáo hoàng Máctinô V

Xem thêm
Giáo hoàng Marinô


title: Giáo hoàng Marinô

text:
Giáo hoàng Marinô có thể chỉ đến:

Giáo hoàng Marinô I (882–884)
Giáo hoàng Marinô II (942–946)

Xem thêm
Giáo hoàng Máctinô


title: Lưu Hữu (Triệu vương)

text:
Lưu Hữu (, mất năm 181 TCN) là con trai thứ sáu của Hán Cao Tổ, vị hoàng đế khai quốc của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông đồng thời là vua của hai nước chư hầu nhà Hán là Hoài Dương và Triệu, còn được gọi với tước hiệu Triệu U vương (赵幽王).

Sự nghiệp

Năm 196 TCN, phụ thân Hán Cao Tổ Lưu Bang lập Lưu Hữu làm Hoài Dương vương. Năm 194 TCN, Lã thái hậu giết người anh Lưu Hữu là Triệu Ẩn vương Lưu Như Ý, lập ông lên thay làm Triệu vương.

Lã Thái hậu gả một người con gái họ Lã cho Lưu Hữu nhưng không được Lưu Hữu sủng ái. Lã thị bèn tìm cách vu cáo với Lã thái hậu rằng Lưu Hữu bắt bình việc bà ta phong vương cho họ Lã. Năm 181 TCN, Lã thái hậu triệu Lưu Hữu vào chầu rồi bắt giam ông lại, bỏ đói cho đến chết.

Sau khi Lưu Hữu qua đời, Lã thái hậu cho an táng ông theo lễ của dân thường rồi lập anh ông là Lương vương Lưu Khôi làm Triệu vương.

Sau này, năm 180 TCN, Hán Văn đế lên ngôi, lại phong cho con Lưu Hữu là Lưu Toại làm Triệu vương và con thứ là Lưu Tích Cường làm Hà Gian vương, đồng thời làm bài thơ minh oan cho ông.

Gia đình
Cha: Hán Cao Tổ Lưu Bang
Mẹ:
Anh
Tề Điệu Huệ vương Lưu Phì
Lưu Doanh tức là Hán Huệ Đế
Triệu Ẩn vương tức là Lưu Như Ý
Lưu Hằng sau này là Hán Văn Đế
Triệu Cung vương Lưu Khôi
Chị
Công chúa Lỗ Nguyên
Em
Hoài Nam Lệ vương Lưu Trường
Yên Linh vương Lưu Kiến

Xem thêm
Lưu Như Ý
Lưu Khôi
Lã Trĩ

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Lã thái hậu bản kỉ

Chú thích

Chư hầu vương nhà Hán
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh thiếu
Mất năm 181 TCN
Năm sinh không rõ
Mất thập niên 180 TCN
Năm 181 TCN


title: Sukho

text:
Sukho () là một hòn đảo nhân tạo nằm ở phía Đông Nam của hồ Ladoga, cách bờ Nam của hồ 20 cây số. Hòn đảo có hình móng ngựa và chiều dài 60-90 mét.

Lịch sử
Đảo Sukho được xây trên một vùng nước nông của hồ Ladoga vào đầu thế kỷ 18 theo lệnh của Nga hoàng Pyotr Đại đế, nhằm mục đích định hướng cho tàu bè qua lại trong hồ. Lối vào cảng cho các tàu bè được xây ở phía Đông Nam vì tại khu vực này có rất nhiều gió mạnh. Năm 1891, một ngọn đèn biển được xây trên đảo Sukho.

Trong Cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, đảo Sukho trở thành một vị trí chiến lược có tầm quan trọng sống còn đối với thành phố. Nguyên do Sukho - chỉ cách Novaya Ladoga 37 cây số về phía Bắc - tọa lạc ngay trên con đường tiếp vận của quân đội Xô Viết băng qua hồ Ladoga để cứu trợ cho thành phố Leningrad nằm trong vòng vây (xem thêm con đường Sống) sở hữu khu vực này trong tay thì có thể kiểm soát được một phần đáng kể khu vực phía Nam của hồ cũng như con đường dẫn tới vịnh Volkhov và Novaya Ladoga - hai khu vực quan trọng trong con đường tiếp vận của Giang đoàn Ladoga. Chính vì vậy, vào tháng 9 năm 1942, quân đội Liên Xô đã bố trí một lực lượng mạnh trấn giữ hòn đảo này với khẩu đội pháo 100 ly chống tàu bè số 473 và các khẩu đội súng máy. Đêm 22 tháng 10 năm 1942, quân đội Đức Quốc xã tổ chức một trận tấn công lớn với chừng 30 tàu chiến vào đảo Sukho, nhưng quân đồn trú Liên Xô phối hợp với không quân và Giang đoàn Ladoga đã đập tan cuộc tấn công này, bảo vệ an toàn cho con đường tiếp vận cho thành phố Leningrad.

Một bia tưởng niệm trên đảo Sukho có khắc tên dòng chữ sau:

Sau chiến tranh, một trạm khí tượng được xây dựng trên hòn đảo. Hiện nay không có người sinh sống trên đảo Sukho, tuy nhiên ngọn đèn biển trên hòn đảo vẫn tiếp tục hoạt động bình thường.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Схема боя у острова Сухо 22.10.1942. на сайте militera.lib.ru
 Статья "Бой у острова Сухо на сайте iv70.narod.ru
 Картина И. И. Родионова «Бой у острова Сухо» на сайте navy.su
 Статья "Волховский район, Сухо на сайте blokada.otrok.ru
 Книга Чуковский Н. К. «Балтийское небо». Гл.10. Остров Сухо. — Л.: Лениздат, 1957  на сайте militera.lib.ru

Địa lý Nga


title: Âm Lệ Hoa

text:
Âm Lệ Hoa (Phồn thể: 陰麗華; giản thể: 阴丽华; 5 - 1 tháng 3, 64), thường được gọi là Quang Liệt Âm hoàng hậu (光烈陰皇后), là Hoàng hậu thứ hai của Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú, mặc dù bà kết hôn với ông trước Quách Thánh Thông.

Bà nổi tiếng với giai thoại là hồng nhan tri kỉ của Quang Vũ Đế Lưu Tú, với câu nói nổi tiếng lưu danh thiên cổ:「"Nếu được làm quan, ta muốn trở thành Chấp kim ngô; nếu ta thành thân, ta muốn lấy Âm Lệ Hoa"」. Thụy hiệu của bà khởi đầu cho một xu hướng trong thời gian còn lại của triều Đông Hán và tiếp đến tận thời nhà Tùy, đó là thụy hiệu của một Hoàng hậu không phải đặt hoàn toàn theo thụy hiệu của phu quân họ như thời Tây Hán, mà đặt một phần theo thụy hiệu của phu quân và thêm một chữ mang tính diễn tả.

Cuộc đời

Thân thế
Quang Liệt hoàng hậu Âm Lệ Hoa sinh năm Nguyên Trị thứ 5 (5) thời Hán Bình Đế, quê quán tại huyện Tân Dã, quận Nam Dương (gần tương ứng với Nam Dương, Hà Nam ngày nay). Theo Hậu Hán thư, nhà họ Âm có nguồn gốc từ hạ khanh Quản Trọng trứ danh của nước Tề trong thời Xuân Thu. Đến đời thứ 7 là Quản Tu (管修), gia đình từ nước Tề sang cư ngụ nước Sở, được phong làm Âm đại phu (陰大夫), từ đấy lấy "Âm" làm họ. Vào thời đầu nhà Hán, nhà họ Âm mới chuyển đến Tân Dã, là một danh gia vọng tộc lâu đời, được ban chức Bang quân (邦君) như đối với một chư hầu vương, cho thấy vị thế rất lớn của nhà họ Âm tại địa phương. Dẫu vậy, nhà họ Âm suốt các đời Tần và Tây Hán cũng không có ai ra làm quan, nên ảnh hưởng chính tri của họ Âm khi đó là không có, chỉ có phú quý vinh hiển tại quê nhà mà thôi.

Cha của Âm Lệ Hoa là Âm Lục (陰陸), mẹ của bà là Đặng phu nhân (鄧夫人), cũng là dòng họ quyền thế ở Nam Dương. Bà có ít nhất bốn người anh em: Âm Hưng (陰興), Âm Tựu (陰就), Âm Thức (陰識) và Âm Hân (陰訢), trong đó Âm Hưng và Âm Hân là bào đệ đồng mẫu với bà, còn Âm Thức do vị phu nhân trước của cha bà sinh ra. Gia đình bà có mối giao hảo rất tốt với dòng họ Đặng của Đặng Vũ, về sau cũng là gia thần có công của chồng bà Lưu Tú. Chị của bà Âm thị là vợ Đặng Nhượng, còn mẹ bà Đặng phu nhân xuất thân trong gia tộc họ Đặng. Hòa Hi hoàng hậu Đặng Tuy, vợ của cháu cố bà là Hán Hòa Đế có mẹ là Âm thị, là con gái của đường đệ của Âm Lệ Hoa.

Cùng quê với Âm Lệ Hoa là Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú, mất cha khi 9 tuổi, được bá phụ Lưu Lương nuôi dưỡng. Tuổi trẻ, Lưu Tú hay chăm việc đồng áng, anh cả Lưu Diễn thường giễu cợt ông chỉ chăm chăm cày ruộng. Đời Thiên Mệnh của nhà Tân, Lưu Tú đến Trường An du học. Khi họ còn trẻ, Lưu Tú đã say mê, thán phục trước sắc đẹp, tài năng và nhân phẩm của bà và có tình cảm đặc biệt sâu nặng với bà. Theo Hậu Hán thư, khi Lưu Tú viếng thăm kinh thành Trường An, ông đã trở nên ấn tượng với chấp kim ngô (執金吾, quan viên lãnh đạo cấm quân bảo vệ kinh thành và cung thành), lập lời thề rằng:
「仕宦當作執金吾，娶妻當得陰麗華」."Nếu được làm quan, ta muốn trở thành Chấp kim ngô; nếu ta thành thân, ta muốn lấy Âm Lệ Hoa";

Năm Canh Thủy nguyên niên (23), tháng 6, anh trai cả của Lưu Tú là Lưu Diễn bị Hán Canh Thủy Đế giết chết. Cũng trong tháng đó, Âm Lệ Hoa kết hôn với Lưu Tú. Lúc này, Lưu Tú đã 28 tuổi, còn Âm Lệ Hoa được 19 tuổi. Tháng 9, Lưu Tú được Canh Thủy Đế phái đến khu vực phía bắc Hoàng Hà, Âm Lệ Hoa trở về nhà cũ.

Trở thành Quý nhân
Năm Canh Thủy thứ 2 (24), để củng cố lực lượng quân đội trong chiến dịch tiêu diệt Vương Lang, Lưu Tú kết hôn với Quách Thánh Thông, chất nữ của quân phiệt Chân Định vương Lưu Dương (劉楊), sử sách gọi việc này là "Lưu Tú lấy vợ mượn quân". Quách Thánh Thông đã hạ sinh con trai trưởng cho Lưu Tú tên là Lưu Cương.

Năm Canh Thủy thứ 3 (25), tháng 6, Lưu Tú đã rời bỏ Canh Thủy Đế, và tự tuyên bố mình là Hoàng đế triều Hán, cải nguyên Kiến Vũ, tức Hán Quang Vũ Đế. Cuối năm đó, khi chiếm được Lạc Dương làm kinh đô, Lưu Tú đã cử các thuộc hạ 300 người đến hộ tống Âm Lệ Hoa đến kinh thành, và phong làm Quý nhân. Quách Thánh Thông cũng cùng một cấp phong làm Quý nhân, nhưng Quang Vũ Đế vẫn ý vị tấn phong anh cả Âm Thức của Âm Lệ Hoa làm "Âm Hương hầu" (陰鄉侯), cố ý để địa vị nhà họ Âm cao hơn nhà họ Quách.

Năm Kiến Vũ thứ 2 (26), Quang Vũ Đế đã chuẩn bị để tấn phong một Hoàng hậu. Âm Lệ Hoa là nguyên phối phu nhân, cũng được Quang Vũ Đế yêu hơn cả, bản thân Quang Vũ Đế đã tán dương bà là "Nhã tính khoan nhân, có đức độ mẫu nghi", rất xứng Hậu vị, thế nhưng khi đó Âm Quý nhân chưa hạ sinh Hoàng tử, và bà đã khước từ vị trí Hoàng hậu và tán thành Quách Quý nhân. Không còn cách nào, Quang Vũ Đế đã lập Quách Thánh Thông làm Hoàng hậu và lập con trai của Quách hậu là Lưu Cương làm Hoàng thái tử. Cũng trong năm này, Chân Định vương Lưu Dương dường như bất bình trước việc chậm chạp lập Hậu của Quang Vũ Đế, đã quyết định nổi loạn, sau đó bị giết. Ấn lẽ thường, Quách hậu cùng gia tộc họ Quách sẽ bị liên lụy, thế nhưng vào lúc này nhà Đông Hán không ổn định, Quang Vũ Đế cũng không thể tùy tiện đưa ra quyết định tận diệt, do đó vẫn hết sức thiện đãi Quách hậu.

Năm Kiến Vũ thứ 4 (28), tháng 5, ngày Giáp Thân, Âm Quý nhân hạ sinh hoàng tử đầu tiên của mình là Lưu Dương tại huyện Nguyên Thị. Đây là một lần sinh nở khó hiểu, vì Âm Lệ Hoa khi đó đã mang thai, thế mà Quang Vũ Đế vẫn kiên quyết đem bà đi theo hành quân, lại ở huyện thôn hẻo lánh hạ sinh Hoàng tử. Khi Lưu Dương vừa sinh, Quang Vũ Đế vui lắm, đánh giá ngũ quan sáng ngời như Đế Nghiêu thời thượng cổ, lại lấy biểu tượng màu đỏ của ánh dương đặt tên Hoàng tử là "Dương", biểu thị sự coi trọng cùng yêu thích của ông đối với đứa con này của Âm Lệ Hoa. Sau khi sinh ra Lưu Dương, Âm Lệ Hoa ngày càng được thịnh sủng, sau đó liên tiếp sinh ra thêm 4 người con khác là Đông Bình Hiến vương Lưu Thương, Quảng Lăng Tư vương Lưu Kinh, Lâm Hoài Hoài công Lưu Hành và Lang Tà Hiếu vương Lưu Kinh.

Năm Kiến Vũ thứ 9 (33), Đặng phu nhân và Âm Hân bị đạo phỉ sát hại. Quang Vũ Đế đã rất thương tiếc họ, và ông đã phong tước hầu cho Âm Tựu và cũng cố phong tước hầu cho Âm Hưng, song Âm Hưng đã khiêm tốn từ chối và còn bảo Âm quý nhân phải luôn khiêm tốn và không tìm kiếm danh vọng cho người thân của bà. Để an ủi Âm Lệ Hoa, Quang Vũ Đế nói Đại tư không hạ chiếu thư rằng:

Gia quyến của Quý nhân bị giết, tuy chỉ là phi tần, nhưng Hoàng đế viết chiếu thư an ủi cũng xem là hợp tình hợp lý. Tuy nhiên, trong chiếu thư lại trực tiếp nói Âm Lệ Hoa có khí độ mẫu nghi, việc Quách Thánh Thông được lập được khẳng định là do "Âm thị cố ý nhường lại", điều này không chỉ tâm niệm muốn lập Âm Lệ Hoa của Quang Vũ Đế vẫn mãi còn, mà còn là bạt tai giáng thẳng vào ngôi vị Hoàng hậu của Quách Thánh Thông. Văn học gia Hồng Mại (洪迈) thời Nam Tống ghi lại chuyện này trong "Dung trai tùy bút", đã đánh giá rằng từ khi Hán Quang Vũ Đế hạ đạo sắc chỉ này, Quách hậu đã vĩnh viễn không còn an ổn trên Hậu vị được nữa.

Hơn nữa, lúc ấy thiên hạ chưa bình, rất nhiều công thần còn không có đất phong (vào thời điểm Quang Vũ Đế đại phong là tận năm Kiến Vũ thứ 13), thế mà Quang Vũ Đế lại lấy nguyên do Âm Quý nhân từng từ chối Hậu vị, phong tước Hầu cho anh em trai họ. Theo luật đời Hán, chỉ có gia quyến nhà Hoàng hậu mới được phong Liệt hầu, hơn nữa không thể phong nhiều, ví dụ Hiếu Nguyên hậu Vương Chính Quân trong thời làm Thái hậu, phong Liệt hầu hơn 5 người, cũng đã chịu sự phản đối gay gắt. Âm Lệ Hoa khi đó chỉ là Quý nhân, Quang Vũ Đế lại truy phong cha cùng tấn phong cho anh em tước Liệt hầu, trong khi vô số tướng sĩ lập đại công còn phải chờ định mà ân phong, đây có thể nói là một đại ân sủng, vô tiền khoáng hậu trong lịch sử.

Năm Kiến Vũ thứ 13 (37), Lưu Dương được 10 tuổi, Quang Vũ Đế khen ngợi gọi là Ngô Quý Tử (吴季子), điều này càng làm triều đình chấn động. Ngô Quý Tử, cũng gọi Ngô Quý Trát, là con trai thứ tư của Ngô vương Ngô Thọ Mộng, vốn dĩ không có tư cách kế thừa Vương vị, nhưng Thọ Mộng lại hi vọng đứa con này kế thừa, cho nên con cả của Thọ Mộng là Ngô Chư Phàn quyết liệt xin nhường Trữ vị cho Quý Tử, nhưng Quý Tử kiên quyết từ chối. Nhìn đây có thể suy ra, Quang Vũ Đế thực sự mong Lưu Dương kế vị, nhưng lại sợ gia tộc họ Âm sẽ là điều liên lụy Lưu Dương, khiến Lưu Dương không thể kế vị. Thế nhưng, Lưu Dương khi nghe xong lại nói:"Ngu dốt vô cùng!", cho thấy thái độ không chịu nhường ai của Lưu Dương.

Nhập chủ Trung cung
Khoảng từ năm Kiến Vũ thứ 9 (33), Quách hậu được ghi lại đã hoàn toàn bị thất sủng. Có vị Thượng thư lệnh là Thân Đồ Cương (申屠刚) nhiều lần dâng sớ xin Quang Vũ Đế để Hoàng thái tử Lưu Cương đến Đông Cung tiếp thu trách nhiệm cùng sự dạy bảo, thì liền bị Quang Vũ Đế trách cứ, biếm truất đi chức vị.

Vào năm Kiến Vũ thứ 13, đất Thục được bình định, Quang Vũ Đế đại phong công thần ngoại thích, nhưng trong đó lại không bao gồm ngoại thích họ Quách của Quách hậu, em trai Quách hậu là Quách Huống mãi đến năm Kiến Vũ thứ 14 (38) mới thăng nhậm "Thành môn Giáo úy" (城门校尉). Năm Kiến Vũ thứ 15, ngoại thích họ Âm cùng họ Phàn (thân tộc của mẹ Quang Vũ Đế là Phàn Nhàn Đô) được sắc chỉ ân phong, lại tiếp tục gạt họ Quách ra một bên. Quang Vũ Đế phong con trưởng của Âm Quý nhân là Lưu Dương làm Đông Hải công (东海公), nước Đông Hải gồm 23 huyện, là chư hầu quốc lớn nhất trong số các phiên quốc của chúng hoàng tử. Quách hậu bởi vì từ từ thất sủng, dòng dõi họ Quách cũng bị gạt sang một bên một cách trắng trợn, luôn bị xếp dưới ngoại thích họ Âm, bởi vậy khiến Quách hậu cực kỳ bất mãn.

Năm Kiến Vũ thứ 17 (41), Quang Vũ Đế Lưu Tú lấy lý do: 「Hoài thế oán đỗi, sổ vi giáo lệnh, bất năng phủ tuần tha tử, huấn trường dị thất; 懷勢怨懟，數違教令，不能撫循他子，訓長異室」, ra chỉ phế truất Quách hậu, đưa Âm Quý nhân lên thay, trở thành Hoàng hậu.

Thay vì tống giam vào lãnh cung như các Hoàng hậu bị phế truất khác, Quang Vũ Đế đã lập con trai Lưu Phụ của Quách Thánh Thông làm Trung Sơn vương, và lập bà làm Trung Sơn Vương thái hậu. Quang Vũ Đế cũng phong em trai của Quách Thánh Thông là Quách Huống (郭況) một chức quan quan trọng và đã ban cho Quách Huống nhiều của cải. Không nỡ lòng nào phế truất cả mẹ lẫn con, Quang Vũ Đế ban đầu vẫn để Lưu Cương làm Hoàng thái tử. Tuy nhiên, vị Hoàng thái tử Lưu Cương này nhận thấy địa vị của mình không chắc chắn, vì mẹ ông đã bị phế truất, từ vị trí "Đích trưởng tử" bây giờ trở thành "Thứ trưởng tử", danh không chính ngôn không thuận, nên đã nghe theo thầy học Chất Uẩn (郅恽) khuyên can, nhiều lần thỉnh cầu lên Quang Vũ Đế chủ động được từ bỏ ngôi vị. Từ đây, Đông Hải vương Lưu Dương lấy thân phận Đích trưởng tử ở trong triều đình tham dự chính vụ.

Năm Kiến Vũ thứ 19 (43), mùa xuân, Đông Hải vương Lưu Dương bình định Thiền vu Đan Thần (单臣), công lao hiển hách. Tháng 6 năm đó, Quang Vũ Đế chấp thuận và phong cho Đông Hải vương Lưu Dương làm Hoàng thái tử thay thế. Ông cũng đổi tên húy của tân hoàng thái tử thành Trang (莊). Sau khi Lưu Trang trở thành Thái tử, lập tức vào Đông Cung tức vị, Quang Vũ Đế dùng hơn 10 vạn tiền mời danh Nho là Hoài Vinh (桓荣) làm "Đông cung Giáo thụ", phù trợ Thái tử. Từ trước, lúc Lưu Cương làm Thái tử, Quang Vũ Đế vẫn mãi không cho Lưu Cương tức vị Đông Cung, nên nghi chế cùng quan viên cần thiết vẫn chưa được thiết lập, từ khi Lưu Trang được sách lập, mới bắt đầu định quy chế triều nghi, cách thức Thái tử ngự triều như thế nào, cũng mới dần được ghi chép rõ ràng. Theo lệ, các hoàng tử không phải Thái tử, khi đã được phong địa thì phải đến nhậm ngay, nhưng trong khi các con trai của Quách Thái hậu cùng Sở vương Lưu Anh - con của Hứa mỹ nhân - đều đã đến phiên quốc, thì các con trai khác của Âm hậu vẫn được giữ lại Lạc Dương.

Từ khi trở thành Hoàng hậu, Âm hậu đã không được đề cập đến thường xuyên trong sử sách trong thời gian này, một dấu hiệu cho thấy bà đã không cố gắng sử dụng ảnh hưởng như một Hoàng hậu. Tuy nhiên, ba em trai của bà đều trở thành các quan viên và Hầu tước quyền lực, mặc dù họ thường có các vị trí cấp thấp và không tìm kiếm chức vụ cao hơn cho mình.

Sau khi Âm hậu được lập, anh trưởng của Âm hậu là Âm Thức được tấn phong làm "Nguyên Lộc hầu" (原鹿侯), kiêm thêm "Chấp kim ngô" (执金吾) rồi "Phụ đạo Đông cung" (辅导东宫), mỗi khi Quang Vũ Đế đi tuần các quận quốc, Âm Thức đảm nhận vị trí trấn thủ kinh sư. Em trai Âm Hưng, từng đảm nhiệm "Hoàng môn Thị lang" (黄门侍郎), lãnh đạo đội Thân vệ của Quang Vũ Đế, sau sự kiện Đặng phu nhân cùng Âm Hân bị giết, Âm Hưng cố quyết chối từ phong Liệt hầu của Quang Vũ Đế, sau khi Lưu Trang được lập Thái tử, thăng làm "Vệ úy" (卫尉), dự trong hàng Cửu Khang, cũng lãnh vai trò Phụ đạo cho Thái tử. Vào lúc này, người được Âm Thức hay Âm Hưng tiến cử đều được bổ nhiệm chức vị rất cao, ngoài ra còn lần lượt giữ những chức vị chưởng quản Cấm vệ quân của nhà Hán, trong lịch sử Tây Hán thì chỉ khi Hoàng hậu tấn vị Thái hậu, thì ngoại thích mới đạt được vị trí này, cũng là phi thường hiếm thấy. Đặc biệt là hiện tượng này đã diễn ra ở thời Vương Mãng, đã có tiền lệ, thế mà Quang Vũ Đế vẫn rất an tâm dùng họ Âm tiếp tục cái lệ này, cho thấy mức độ tin cậy của Quang Vũ Đế đối với nhà họ Âm là cực kì lớn.

Hoàng thái hậu tôn quý
Năm Kiến Vũ trung nguyên thứ 2 (57), Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú băng hà, người kế vị là Hoàng thái tử Lưu Trang, tức Hán Minh Đế. Âm Hoàng hậu nhận tước vị Hoàng thái hậu.

Khác với các Hoàng thái hậu nhà Tây Hán, Âm Thái hậu có ảnh hưởng ở mức trung bình đối với con trai của bà, và bà cũng không không trực tiếp can dự nhiều vào chính sự. Lúc đó, nhà họ Âm, họ Phàn, họ Quách cùng Mã thị được xưng là Tứ tính Tiểu hầu (四姓小侯).

Năm Vĩnh Bình thứ 2 (59), một tai họa đã giáng xuống gia đình của Âm hoàng thái hậu. Con của người em Âm Tựu của bà là Âm Phong (陰豐) đã kết hôn với công chúa của Quang Vũ Đế Lưu Tú là Lâm Ấp công chúa Lưu Thụ (劉綬). Lâm Ấp công chúa có tính kiêu ngạo và đố kỵ, và Âm Phong do giận dữ đã giết chết Công chúa rồi bản thân bị hành quyết. Âm Tựu và phu nhân sau đó tự vẫn.

Năm Vĩnh Bình thứ 3 (60), với sự tán thành của Âm Thái hậu, Minh Đế đã lập con gái của Mã Viện là Mã Quý nhân làm Hoàng hậu. Mã hoàng hậu là người được Âm Thái hậu yêu mến do có tính tình nhu mì và không ghen tị, có lẽ vì Mã hoàng hậu phản ánh hình ảnh của bà. Cũng vào năm đó, Minh Đế và Âm Thái hậu thực hiện một chuyến thăm hiếm hoi đến quê nhà ở Nam Dương quận, họ đã dành vài ngày để thiết đãi đại tiệc các họ hàng xa thuộc họ Đặng và họ Âm của Âm Thái hậu.

Năm Vĩnh Bình thứ 7 (64), ngày 22 tháng 1 (tức ngày 1 tháng 3 dương lịch), Hoàng thái hậu Âm thị giá băng, hưởng thọ 60 tuổi, thụy hiệu là Quang Liệt hoàng hậu (光烈皇后). Ngày 8 tháng 2 (âm lịch), bà được táng một cách trang trọng dành cho một Thái hậu và được hợp táng cùng với phu quân Quang Vũ Đế của bà tại Nguyên lăng (原陵).

Nhà thơ Lý Bạch thời Đường có nói về bà:"Lệ hoa tú ngọc sắc, Hán nữ kiều chu nhan" (Nguyên văn: 丽华秀玉色，汉女娇朱颜).

Hậu duệ
Quang Liệt hoàng hậu Âm Lệ Hoa có tổng cộng 5 người con với Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú, tất cả đều là hoàng tử. Bao gồm:
 Hán Minh Đế Lưu Trang [劉莊], hoàng tử thứ tư của Hán Quang Vũ Đế. Tên cũ Lưu Dương [劉暘].
 Lưu Thương [劉蒼], hoàng tử thứ sáu của Hán Quang Vũ Đế, thụy Đông Bình Hiến vương (東平憲王), mất năm Kiến Sơn thứ 8 (83) thời Hán Chương Đế. Năm Kiến Vũ thứ 15 (39), được phong "Đông Bình công" (東平公), Âm hậu trở thành Hoàng hậu (41) thì phong Vương. Trong lịch sử Đông Hán, ông nổi tiếng là một người hay văn thơ, phụ chính thời Hán Minh Đế và vị trí còn trên cả Tam công. Sau vì lo sợ mà quay về đất phong Đông Bình, rút khỏi chính trường.
 Lưu Kinh [劉荊], hoàng tử thứ 8 của Hán Quang Vũ Đế, thụy Quảng Lăng Tư vương (廣陵思王). Năm Kiến Vũ thứ 15 (39), sắc phong tước "Sơn Dương công" (山暘公), sau khi Âm hậu lên ngôi cải thành "Sơn Dương vương" (山暘王). Luôn đối đầu với anh trai Hán Minh Đế, ngay sau khi Quang Vũ Đế băng thì mật mưu với Quách Huống tính bề mưu phản, sau bị bại lộ và bị đày đi Hà Nam cung. Sau này Hán Minh Đế cải phong nước Quảng Lăng, tước "Quảng Lăng vương" (廣陵王), phái đến ở đấy nhưng Lưu Kinh vẫn chống đối tạo phản, việc bị lộ, cho tự sát. Mất năm Vĩnh Bình thứ 10 (67), thụy là Tư (思).
 Lưu Hành [劉衡], hoàng tử thứ 9 của Hán Quang Vũ Đế, thụy Lâm Hoài Hoài công (临淮懷公), mất năm Kiến Vũ thứ 17 (41).
 Lưu Kinh [劉京], hoàng tử thứ 11 của Hán Quang Vũ Đế, thụy Lang Tà Hiếu vương (琅邪孝王), mất năm Kiến Sơ thứ 6 (81). Năm Kiến Vũ thứ 15, sắc phong "Lang Tà công" (琅邪公), sau khi Âm hậu lên ngôi vị mới cải phong tước Vương. Ông nổi tiếng có tính hiếu, lại ham học.

Trong văn hóa đại chúng

Xem thêm
 Hán Quang Vũ Đế
 Quách Thánh Thông
 Hán Minh Đế

Tham khảo

 Hậu Hán thư, quyển 10 thượng.
 Tư trị thông giám, các quyển 39, 40, 43, 44, 45.

Sinh năm 5
Mất năm 64
Người Hà Nam (Trung Quốc)
Hoàng hậu nhà Hán
Hoàng thái hậu nhà Hán
Mỹ nhân Trung Hoa


title: Trần Đức Thông

text:
Trần Đức Thông (1944 – 14 tháng 3 năm 1988) là một anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân quân đội Việt Nam. Ông tử trận tại đá Gạc Ma trong Hải chiến Trường Sa 1988. Khi hi sinh ông là trung tá, lữ đoàn phó lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân, chỉ huy cao nhất của Việt Nam tại trận địa trong Hải chiến Trường Sa 1988.

Sự nghiệp
Trần Đức Thông sinh năm 1944 tại xã Minh Hòa, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Ông nhập ngũ ngày 7 tháng 4 năm 1962 . Ông trực tiếp tham gia chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ, trải qua nhiều vị trí như thợ sửa chữa pháo, trạm trưởng trạm sửa pháo, trợ lý tác chiến cấp trung đoàn .

Sau khi Chiến tranh Việt Nam kết thúc, Trần Đức Thông xác định tiếp tục gắn bó với quân đội. Ông đi học trung cấp ở trường Phòng không rồi nhận nhiệm vụ ở đơn vị bảo vệ Trường Sa. Ông từng công tác tại các đảo Sơn Ca (1982-1984), Nam Yết (1984-1987). Trong thời gian này ông còn được bầu làm Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện đảo Trường Sa .

Hải chiến Trường Sa 1988

Ngày 18 tháng 2 năm 1988 (tức mùng 2 tết âm lịch) Trần Đức Thông còn nửa tháng mới hết phép thì nhận được lệnh của đơn vị vào Nha Trang gấp. 29 tháng 2 ông chia tay vợ con lên đường. Lúc này tình hình biển Đông đang căng thẳng, Trung Quốc dần lấn chiếm một số đảo và bãi đá ở quần đảo Trường Sa. 2 tháng 3 Trần Đức Thông lên tàu ra đảo , với nhiệm vụ chỉ huy lực lượng đóng giữ các đảo Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao (thuộc cụm đảo Sinh Tồn).

Theo phân công thì Trần Đức Thông ở trên tàu HQ-604 đến vùng biển Gạc Ma (còn tàu HQ-505 có mặt ở Cô Lin, tàu HQ-605 thẳng tiến Len Đao) . 16 giờ 30 phút ngày 13 tháng 3 tới vị trí, Trần Đức Thông tổ chức lực lượng đi khảo sát, xác định vị trí cắm cờ, làm nhà. 4 giờ sáng ngày 14 tháng 3, ông chỉ huy bộ đội bốc dỡ vật liệu từ tàu HQ-604 xuống đảo Gạc Ma. Lúc này hải quân Trung Quốc đang bao vây, uy hiếp, dùng xuồng máy đổ quân lên đảo hòng nhổ cờ và chiếm đảo. Trần Đức Thông đã cho điện báo về sở chỉ huy và xác định quyết tâm "dù địch vây ép, dù mất tàu, chúng tôi quyết không lùi". Khi thấy phía Trung Quốc cử xuồng chở lính có vũ khí lao thẳng về phía đá, ông ra lệnh cho các thủy thủ tàu HQ-604 tiến về bảo vệ bãi đá để hình thành tuyến phòng thủ, không cho đối phương tiến lên, đồng thời nhắc nhở bộ đội bình tĩnh, không được nổ súng trước khi chưa có lệnh để tránh sự khiêu khích của địch .

Sau đó, khi thấy dùng lính không chiếm được đảo, bên Trung Quốc đã cho lính lùi lại và dùng hai chiến hạm bắn pháo 100 mm vào tàu HQ-604, làm tàu bị hỏng nặng. Trần Đức Thông đứng trên boong tàu kêu gọi đàm phán nhưng hải quân Trung Quốc vẫn xả súng vào, làm ông bị thương nặng ở đầu và chân. Dù vậy ông vẫn đứng ở mũi tàu chỉ huy cho đến lúc tử trận . Tàu HQ-604 sau này cũng chìm xuống biển, đem theo Trần Đức Thông cùng thuyền trưởng và một số thủy thủ của tàu. Hiện giờ hài cốt của ông vẫn nằm dưới lòng biển, chưa tìm thấy .

Gia đình
Trần Đức Thông lập gia đình với Nguyễn Thị Seo năm 1971. Do ông ở trong bộ đội và thường xuyên phải ra đảo nên dù kết hôn được 17 năm nhưng thời gian hai vợ chồng ở bên nhau chỉ chưa đầy một năm. Hai ông bà có một con gái và một con trai. Sau khi ông hi sinh, bà ở vậy nuôi hai con đến khi qua đời năm 2005. Hai con của ông hiện có việc làm ổn định tại tỉnh Hà Nam. Con ông kể lại: "Trong lúc hấp hối mẹ vẫn nhắc đến bố. Suốt cuộc đời mẹ dành trọn tình yêu cho bố" .

Vì thông tin không kịp thời nên con gái ông vẫn viết thư cho ông gần một tuần sau khi ông mất. Lá thư này hiện được lưu giữ ở Bảo tàng Hải quân Việt Nam .

Vinh danh
Trần Đức Thông được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân ngày 13 tháng 12 năm 1989 .

Tên ông được đặt cho một đường phố ở quận Sơn Trà, Đà Nẵng . Tên ông còn được đặt cho ba trường học ở xã Minh Hòa quê hương ông: mẫu giáo, tiểu học và trung học cơ sở. Riêng ngôi trường trung học cơ sở ông từng học, trước mang tên Minh Hòa, đã được đổi tên thành trường THCS Trần Đức Thông từ tháng 9 năm 2010 .

Tham khảo

Chú thích

Liên kết ngoài

Người Thái Bình
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Trung tá Quân đội nhân dân Việt Nam
Thủy thủ Hải quân Nhân dân Việt Nam
Quần đảo Trường Sa


title: Cùng Thiền

text:
Cùng Thiền (), còn dẫn đến biết tên là Ngu Mạc (虞幕), là tên một nhân vật huyền thoại sống vào thời Ngũ Đế trong lịch sử Trung Quốc, theo Sử Ký Tư Mã Thiên - Ngũ Đế bản kỷ và một số thư tịch cổ quan trọng khác thì ông là con trai thứ hai của huyền đế Chuyên Húc và bà Nữ Lộc.

Cũng theo Sử Ký thì Chuyên Húc có ba người con trai là: Xứng, Cùng Thiền và Cổn. Nhưng khi Chuyên Húc lâm chung lại không truyền ngôi thiên tử cho con mà lại đem ngai vàng trao cho cháu gọi bằng "tòng thúc" là Cơ Tuấn, cha Cơ Tuấn chính là Đới Cực cùng với Chuyên Húc là anh em con chú con bác ruột. Khi Chuyên Húc được Thiếu Hạo triệu về kinh thì vị trí quân chủ nước Cao Dương được Xứng thay thế, Cùng Thiền là em Xứng làm quan phụ chính giúp anh điều hành đất nước. Sử sách không nhắc đến hành trạng của Cùng Thiền khi làm quan nước Cao Dương mà chỉ nhắc đến hậu duệ của ông mà thôi, ông chính là tổ tiên trực hệ 6 đời của đế Thuấn Diêu Trọng Hoa sau này.

Sử Ký chép rằng Cùng Thiền sinh Kính Khang, Kính Khang sinh Câu Vọng, Câu Vọng sinh Kiều Ngưu, Kiều Ngưu sinh Cổ Tẩu, Cổ Tẩu là cha của Ngu Thuấn vậy. Gia Phả họ Hoàng của người Trung Quốc thì ghi Nữ Tu là con gái của Cùng Thiền nhưng trong chính sử không thấy nói đến vấn đề này, người Trung Quốc rất chú trọng lịch sử nhưng tiếc thay họ tự gây ra nhiều cuộc hỗn chiến khốc liệt quá khiến sách vở cũng bị mai một hoặc thất lạc.

Xem thêm
 Chuyên Húc
 Nữ Lộc
 Xứng
 Kính Khang
 Nữ Tu

Tham khảo

 Sử Ký Tư Mã Thiên - Ngũ Đế bản kỷ, Hạ bản kỷ và Sở thế gia
 Tư trị thông giám - phần ngoại kỷ
 Trúc thư kỷ niên
 Gia Phả họ Hoàng của người Trung Quốc
 Trung Quốc thông sử
 Trung Quốc toàn sử

Người thời Tam Hoàng Ngũ Đế
Nhân vật truyền thuyết Trung Hoa
Nhân vật thần thoại Trung Hoa


title: Cầu Rạch Chiếc

text:
Cầu Rạch Chiếc là một cây cầu bắc qua Rạch Chiếc trên tuyến đường Võ Nguyên Giáp ở thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh.

Lịch sử
Cầu Rạch Chiếc được xây dựng dưới thời Việt Nam Cộng hòa, cùng với cầu Sài Gòn và tuyến xa lộ Biên Hòa và được đưa vào sử dụng từ năm 1961. Cầu có chiều dài 148 m, chiều rộng 16,5 m.

Từ ngày 28 đến ngày 30 tháng 4 năm 1975, tại cầu đã diễn ra một trong những trận đánh cuối cùng của chiến dịch Hồ Chí Minh, mở đường cho quân giải phóng tiến vào Sài Gòn.

Sau nhiều năm sử dụng, cầu đã xuống cấp, không còn đáp ứng được lưu lượng phương tiện ngày càng tăng trên xa lộ Hà Nội nên vào ngày 19 tháng 9 năm 2009, cầu Rạch Chiếc mới đã được khởi công xây dựng để thay thế cầu cũ.

Cầu mới có chiều dài 736 m, chiều rộng là 48 m với 10 làn xe, gồm 3 nhánh cầu riêng biệt với hai nhánh biên mỗi bên rộng 9,8 m, nhánh giữa rộng 26,5 m. Công trình hoàn thành vào ngày 10 tháng 7 năm 2012.

Hình ảnh

Chú thích

Xem thêm
Cầu Sài Gòn
Cầu Phú Hữu

Rạch Chiếc
Thủ Đức


title: Tổng giáo phận Buenos Aires

text:
Tổng giáo phận Buenos Aires là một tổng giáo phận Công giáo ở Argentina. Hồng y Jorge Mario Bergoglio làm Tổng Giám mục Tổng giáo phận này từ năm 1998 đến năm 2013 cho đến khi được bầu làm Giáo hoàng Phanxicô.
Tổng giáo phận cai quản một khu vực rộng 203 km2 và tổng dân số 2.729.610 người (2005), trong đó 2,5 triệu người là Công giáo trong 182 giáo xứ. Tổng giáo phận được chia thành bốn giáo hạt: Flores, Devoto, Belgrano và Centro.

Tham khảo

B


title: Tiêu (nước)

text:
Tiêu (chữ Hán 焦) là một nước chư hầu từng tồn tại vào thời kỳ Tây Chu trong lịch sử Trung Quốc, địa phận quốc gia này nay thuộc phố Tây Thập Lý thành phố Tam Môn Hạp tỉnh Hà Nam

Nguồn gốc
Theo nhiều thư tịch cổ ghi chép thì quân chủ nước Tiêu vốn họ Tử hậu duệ của Thần Nông thị, tương truyền sau khi đế Du Võng thiện nhượng ngai vàng cho Hiên Viên Hoàng Đế thì lui về hậu cung an dưỡng. Con cháu Thần Nông thị được Hoàng Đế phong hầu nhưng không rõ ở đất nào và quốc hiệu là gì, chỉ biết rằng đến đời Cộng Công từng dấy binh làm loạn và bị Ngô Hồi đánh bại uất quá đập đầu vào núi Bất Chu tự vẫn mà chết. Đế Cốc Cao Tân thị cho xoá sổ luôn nước ấy trên bản đồ rồi phế dòng dõi Thần Nông xuống làm thường dân, từ đó đời sau của Thần Nông thị lưu lạc khắp nhân gian nay đây mai đó không có chỗ ở cố định.

Hình thành và diệt vong
Sau khi Chu Vũ Vương Cơ Phát diệt được Trụ vương nhà Ân đã phái người đi tìm hậu duệ Thần Nông thị để phân phong, kết quả tìm được người họ Tử trong nhà có thờ Thủy tổ Viêm Đế nên được triệu về kinh thưởng đất ban cho tước Bá đặt quốc hiệu là Tiêu. Suốt thời kỳ Tây Chu nước Tiêu luôn luôn giữ lễ nghĩa với Thiên tử triều cống hàng năm, ngoài ra có lệnh chinh phạt ở đâu quốc gia này lập tức gửi quân đội tham chiến ngay tức khắc.

Năm 775 TCN, nước Tiêu bị Tây Quắc tiêu diệt, nghĩa là quốc gia này không tồn tại vào thời Xuân Thu.

Xem thêm
 Thần Nông
 Cộng Công

Tham khảo

 * Trương Tú Bình, Vương Hiểu Minh (1998), Một trăm sự kiện của Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Sử Ký Tư Mã Thiên - Sở thế gia
 Tư trị thông giám - phần ngoại kỷ
 Trúc thư kỷ niên
 Trung Quốc toàn sử

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Tây Chu
Lịch sử An Huy


title: Bitis arietans

text:
Bitis arietans là một loài rắn trong họ Rắn lục. Đây là một loài rắn độc, sinh sống chủ yếu ở các vùng thảo nguyên, đồng cỏ, kéo dài từ vùng Maroc tới Ả Rập và toàn bộ châu Phi, trừ vùng sa mạc Sahara và vùng rừng nhiệt đới Loài rắn này gây ra phần lớn các vụ rắn cắn gây chết người ở châu Phi do nhiều nhân tố, như phạm vi phân bố rộng và thường xuất hiện ở các khu vực có dân đông. Hai phân loài hiện được công nhận, bao gồm phân loài chỉ định được miêu tả ở đây.
Trong tiếng Anh, tên thông dụng loài rắn này là puff adder, African puff adder, or common puff adder.''

Miêu tả
Chiều dài trung bình khoảng 1 m và khá mập mạp. Mẫu vật lớn dài 190 cm (75 in), nặng hơn 6.0 kg (13.2 lbs) và chiều dài chu vi thân 40 cm (16 in) đã được ghi nhận. Các mẫu vật từ Ả Rập Xê Út không lớn như vậy, thường dài không quá 80 cm. Con đực thường lớn hơn con cái và có đuôi khá dài hơn.
Đầu có một hình dạng gần giống hình tam giác với mũi nhọn và cùn. Nhưng nó vẫn rộng hơn cổ.

Phân bố
 Đây có lẽ là loài rắn phổ biến nhất và phân bố rộng rãi nhất ở châu Phi. Loài rắn này được tìm thấy ở phần lớn châu Phi hạ Sahara về phía nam đến Mũi Hảo Vọng, bao gồm nam Maroc, Mauritania, Sénégal, Mali, nam Algérie, Guinea, Sierra Leone, Côte d'Ivoire, Ghana, Togo, Bénin, Niger, Nigeria, Tchad, Sudan, Cameroon, Cộng hòa Trung Phi, bắc, đông và nam Cộng hòa Dân chủ Congo, Uganda, Kenya, Somalia, Rwanda, Burundi, Tanzania, Angola, Zambia, Malawi, Mozambique, Zimbabwe, Botswana, Namibia và Nam Phi. Nó cũng xuất hiện ở bán đảo Ả Rập, nơi Loài này có ở tây nam Ả Rập Xê Út và Yemen.

Khu vực điển hình được đưa ra là "Promontorio bonae spei" (Mũi Hảo vọng, Nam Phi).

Ăn
Chúng hiếm khi có hoạt động săn mồi, mà thích phục kích con mồi tình cờ đi ngang qua. Con mồi của chúng gồm động vật có vú, chim, lưỡng cư, và thằn lằn. Nó chủ yếu sống về đêm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Broadley DG, Cock EV. 1975. Snakes of Rhodesia. Zimbabwe: Longman Zimbabwe Ltd. 97 pp.
 Broadley DG. 1990. FitzSimons' Snakes of Southern Africa. Parklands (South Africa): J Ball & AD Donker Publishers. 387 pp.
 Pienaar U de V. 1978. The reptile fauna of Kruger National Park. National Parks Board of South Africa. pp 19.
 Sweeney RCH. 1961. Snakes of Nyasaland. Zomba, Nyasaland: The Nyasaland Society and Nyasaland Government. 74 pp.
 Turner RM. 1972. Snake bite treatment. Black Lechwe 10(3):24–33.

Liên kết ngoài

 Bitis arietans at Ultimate Field Guide. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2006.
  Accessed ngày 9 tháng 12 năm 2006.
 . Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2007.
 Image of B. arietans bite that resulted in fasciotomy  at South African Vaccine Producers . Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2008.
Birds mob Puff Adder  - paper in ejournal Ornithological Observations

Bitis
Động vật được mô tả năm 1820
Động vật bò sát Ethiopia
Động vật bò sát Maroc
Động vật bò sát Uganda
Rắn châu Phi


title: Máu chó đá

text:
Máu chó đá hay máu chó lá lớn (tên khoa học: Knema saxatilis) là một loài thực vật thuộc họ Nhục đậu khấu. Đây là loài đặc hữu ở Việt Nam.

Nguồn
 World Conservation Monitoring Centre 1998. Knema saxatilis. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.

Tham khảo

S
Thực vật Việt Nam
Thực vật dễ tổn thương
Thực vật đặc hữu Việt Nam


title: Bạc phu nhân

text:
Bạc phu nhân (chữ Hán: 薄夫人, ? - 155 TCN), thường gọi là Bạc Cơ (薄姬), là một phi tần của Hán Cao Tổ Lưu Bang, Hoàng đế sáng lập ra nhà Hán, mẹ sinh của Hán Văn Đế Lưu Hằng.

Trước khi làm tần phi của Lưu Bang, bà là một thiếp thất của Ngụy vương Báo. Sau khi con trai Hán Văn Đế lên ngôi, bà trở thành Hoàng thái hậu. Sau khi cháu nội Hán Cảnh Đế lên ngôi, bà trở thành Thái hoàng thái hậu, là Thái hoàng thái hậu đầu tiên của nhà Hán và trong lịch sử Trung Quốc.

Tiểu sử
Cha của Bạc thị là người đất Ngô huyện, quận Cối Kê, mẹ là Ngụy Ổn (魏媼), họ hàng tông thất Ngụy vương. Cha bà Bạc Công mất sớm, mai táng ở Sơn Âm.

Khi Trần Thắng khởi nghĩa chống nhà Tần, các chư hầu tự lập để hưởng ứng, trong đó có nước Ngụy. Bạc thị được mẹ đưa vào cung hầu hạ Ngụy Báo (魏豹), từ đó được gọi là Bạc Cơ. Trong số thê thiếp của Ngụy Báo, Bạc Cơ xinh đẹp nhất nên nhanh chóng trở thành ái thiếp của ông. Sau, Ngụy Báo chết, bà được Hán vương Lưu Bang đưa về hậu cung.

Về sau khi Hán vương xưng Hoàng đế, tức Hán Cao Tổ, bà ở lại Trường An cùng Hán Cao Tổ. Tuy là có nhan sắc, nhưng Bạc Cơ không có được ân sủng lắm. Cùng nhập cung với bà có Quản phu nhân và Triệu Tử Nhi, từng ước hẹn ai có sủng hạnh thì sẽ không quên những người còn lại. Thế nhưng, cả Quản thị và Triệu thị đều được sủng hạnh trước, bỏ mặc Bạc Cơ.

Hán Cao Tổ năm thứ 4 (203 TCN), Hán Cao Tổ ngồi ở Cao Linh đài (皋灵台) tại Hà Nam thành cung, có Quản phu nhân cùng Triệu thị bầu bạn. Đương khi đó cả hai đang gièm giễu việc ước hẹn với Bạc Cơ năm xưa, Hán Cao Tổ nghe thế bèn hỏi, cảm thấy thương xót Bạc Cơ nên tối đó cho triệu hạnh bà. Đêm đó, Bạc Cơ nhỏ to với Hán Cao Tổ rằng:"Đêm trước, thiếp thân mơ thấy có một con thương long (苍龙; rồng xanh) ở trên bụng". Cao Tổ cao hứng nói:"Đây là điềm lành!". Đêm đó sau khi lâm hạnh, Bạc Cơ mang thai và sinh ra Lưu Hằng, hoàng tử thứ 4 trong số các hoàng tử của Hán Cao Tổ.

Đại Vương thái hậu
Năm Hán Cao Tổ thứ 11 (196 TCN), khi Lưu Hằng được 8 tuổi, Hán Cao Tổ phong làm Đại vương (代王). Từ đây về sau Bạc Cơ không thường nhận ân sủng, mà chỉ hiền lành yên phận, chuyên tâm chăm sóc con nên không bị Lã hậu đố kị.

Năm Hán Cao Tổ thứ 12 (195 TCN), Hán Cao Tổ băng hà, anh khác mẹ của Lưu Hằng là Thái tử Lưu Doanh lên ngôi, tức là Hán Huệ Đế, Lã hậu trở thành Hoàng thái hậu, nắm mọi quyền hành trong tay hơn cả Hoàng đế. Khi Cao Tổ hoàng đế còn sống, ông đặc biệt sủng ái Thích phu nhân nên Lã thái hậu căm hận mẹ con Thích phu nhân và Triệu vương Lưu Như Ý. Năm 194 TCN, Thích phu nhân bị Lã hậu ra lệnh giết rất tàn bạo. Sau đó Lã hậu còn bức hại nhiều hoàng tử con của Cao Tổ như Lưu Như Ý, Lưu Hiển, Lưu Khôi.

Bạc cơ vì muốn né tránh những mâu thuẫn nên cầu xin Lã hậu cho đi Đại Quốc với con, vốn là đất phong của Lưu Hằng. Lã hậu thấy Bạc cơ chưa từng làm mất lòng nên cho phép bà rời đi. Lúc này nước Đại còn rất hoang sơ, nhưng Đại vương Lưu Hằng vẫn trị vì tốt, còn Bạc Cơ trở thành Đại Vương thái hậu (代王太后), đi theo còn có em trai bà là Bạc Chiêu (薄昭).

Hưởng phúc
Năm Hán Cao hậu thứ 8 (180 TCN), Lã thái hậu băng hà. Sau khi Thái hậu qua đời, Đại Hán đi vào một sự hỗn loạn gọi là Loạn chư Lã. Loạn chư Lã kết thúc, các đại thần quyết chí không lập những người có liên hệ với họ Lã, cũng như không thể chọn người có mẹ gia thế mạnh. Trong số những người con còn sống của Hán Cao Tổ thì Lưu Hằng lớn tuổi nhất nên các đại thần tìm cách đến nước Đại để mời Lưu Hằng về Trường An. Sau khi bẩm báo Bạc Thái hậu, Lưu Hằng nhận lời trở về cùng mẹ.

Năm đó, Lưu Hằng lên ngôi hoàng đế, tức Hán Văn Đế, Bạc cơ được tôn làm Hoàng thái hậu, em trai của Thái hậu là Bạc Chiêu được phong làm Chỉ hầu (軹侯), truy tôn phụ thân của Thái hậu làm Linh Văn hầu (靈文侯), mẹ Ngụy Ổn làm Linh Văn phu nhân (靈文夫人). Để củng cố gia cảnh nhà họ Bạc, Bạc Thái hậu tìm cách gả nữ nhân trong gia tộc cho cháu nội bà, con trai Hán Văn Đế là Thái tử Lưu Khải. Do đó, cháu gái Bạc thái hậu là Bạc thị được phong Thái tử phi.

Đương thời Văn Đế, công thần là Chu Bột do có công tôn Hoàng đế lên Đế vị, phong làm Giáng hầu. Tuy nhiên về sau, Chu Bột bị khép tội mưu phản, mà Bạc Thái hậu lại cho rằng ông ta oan uổng. Một hôm, Văn Đế lâm triều, Bạc Thái hậu lấy khăn trùm hướng phía Văn Đế mà ném, nói:"Giáng hầu có công với Hoàng đế, suất lĩnh Bắc quân hơn cả vạn người, giúp Hoàng đế lên ngôi. Khi thế khi đó một lòng vì Hoàng đế, không hề mưu phản, thế mà bây giờ một chuyện nhỏ thì lại khép tội ông ta mưu phản sao?!". Hán Văn Đế hướng đến Thái hậu quỳ nói:"Quan coi ngục đã điều tra xong, lập tức thả ông ta ra ngục". Sau đó, Giáng hầu phục lại chức vị cũng như phong ấp.

Năm Hán Văn Đế hậu nguyên thứ 7 (157 TCN), Thái tử Lưu Khải lên ngôi, sử gọi Hán Cảnh Đế, tôn tổ mẫu Bạc thị làm Thái hoàng thái hậu, bà là vị Thái hoàng thái hậu đầu tiên của lịch sử nhà Hán lẫn Trung Quốc.

Băng thệ
Năm Hán Cảnh Đế thứ 2 (155 TCN), Thái hoàng thái hậu Bạc thị giá băng, không rõ bao nhiêu tuổi.

Đương thời, Bạc Cơ không được táng cùng lăng mộ với Hán Cao Tổ và Lã hậu là Trường lăng (長陵), mà chỉ táng vào Bạc lăng (薄陵), nằm ở phía Nam của Bá lăng (霸陵) - lăng mộ của con trai bà là Hán Văn Đế. Do đó lăng mộ này còn được gọi là Nam lăng (南陵). Khi đó đích-thứ phân biệt, Bạc Thái hậu không được tôn làm Hoàng hậu, chỉ gọi Văn Đế Thái hậu (文帝太后) hoặc Bạc Thái hậu mà thôi.

Năm Kiến Vũ (56), vào đời cháu nhiều đời của Hán Văn Đế là Hán Quang Vũ Đế Lưu Tú, Bạc phu nhân được tôn làm Cao hoàng hậu (高皇后), được hợp táng cùng Hán Cao Tổ, còn Lã hậu thì phần mộ bị dời ra khỏi Trường lăng.

Xem thêm
 Lưu Bang
 Lã hậu
 Hán Văn Đế

Tham khảo

Người Chiết Giang
Người nhà Hán
Mất năm 155 TCN
Năm sinh không rõ
Phi tần nhà Hán
Hoàng thái hậu nhà Hán
Mất thập niên 150 TCN
Năm 155 TCN