title: Danh sách chi trong họ Lan

text:
Dưới đây là danh sách các chi tự nhiên trong họ Lan theo The Families of Flowering Plants (Các họ của thực vật có hoa) - L. Watson and M. J. Dallwitz. Đây là danh sách về cơ bản được chấp nhận.

Phân loại này trải qua những thay đổi liên tục chủ yếu dựa vào các nghiên cứu DNA.

Phân họ
Có 5 phân họ đã được miêu tả:
 Apostasioideae
 Cypripedioideae
 Epidendroideae
 Orchidoideae
 Vanilloideae

Các chi

A

Aa
Abdominea
Aberrantia (Luer) Luer
Acacallis Lindl. (synonym of Aganisia)
Acampe - Chi A cam
Acanthephippium - Chi Lan chuông
Aceras
Aceratorchis
Acianthera F.Barros
Acianthera
Acianthus
Acineta Lindl.
Ackermania
Acoridium
Acostaea Schltr.
Acriopsis - Chi Tổ yến
Acrochaene
Acrolophia
Acrorchis
Ada
Adamantinia Van den Berg & C.N.Gonç
Adenochilus
Adenoncos - Chi Yến thư
Adrorhizon
Aerangis
Aeranthes
Aerides Lour. - Chi Giáng hương
Aganisia
Aglossorrhyncha
Agrostophyllum - Chi Xích hủ
Alamania
Alatiliparis
Altensteinia
Amblyanthe
Amblostoma Scheidw.
Ambrella
Amerorchis
Amesiella
Amitostigma - Chi Trực thư
Amparoa
Amphigena
Anacamptis Rich.
Anacheilium Withner & P.A.Harding
×Anaphorkis Bourdon, M.F.Bourdon & J.M.H.Shaw (Ansellia × Graphorkis)
Anathallis
Ancipitia
Ancistrochilus Rolfe
Ancistrorhynchus
×Andreettara J.M.H.Shaw (Cochlioda × Miltonia × Odontoglossum).
Androcorys
Angraecopsis
Angraecum Bory
Anguloa
Ania
Anoectochilus - Chi Lan kim tuyến
Ansellia Lindl.
Anteriorchis (đồng nghĩa: Anacamptis)
Anthogonium - Chi Vi hài
Anthosiphon
Antilla
Antillanorchis
Aorchis
Aphyllorchis - Chi Âm lan
Aplectrum Nuttall
Apoda-prorepentia
Aporostylis
Aporum
Apostasia Blume - Chi Cổ lan (chi Giả lan)
Appendicula - Chi Vệ lan
Aracamunia
Arachnis Blume - Chi Lan nhện
Arachnites
Archineottia
Areldia
Arethusa: Dragon's Mouth
Armodorum
Arnottia
Arpophyllum
Arthrochilus
Artorima
Arundina Blume - Chi Lan sậy (chi Trúc lan)
Ascidieria
Ascocentrum - Chi Hỏa hoàng
Ascochilopsis
Ascochilus
Ascoglossum
Ascolabium - Chi Tiểu hoàng
Aspasia
Aspidogyne
Atopoglossum
Aulosepalum
Auxopus
Azadehdelia

B

×Baptikoa J.M.H.Shaw (Baptistonia × Zelenkoa).
Baptistonia Barb.Rodr.
Barbosella
Barbrodria
Barkeria
Barlia
Bartholina
Basigyne
Basiphyllaea
Baskervilla
Batemannia
Beclardia
Beloglottis
Benthamia
Benzingia
Biermannia - Chi Bạch manh
Bifrenaria Lindl.
Binotia
Bipinnula
Bletia Ruiz and Pavon
Bletilla Rchb.F.: - Chi Bạch cập
Bogoria
Bolbidium
Bollea Rchb.F.
Bolusiella
Bonatea Willd.
Bonniera
Brachionidium
Brachtia
Brachycorythis Lindl. - Chi Đoản móng
Brachypeza - Chi Đoản dực
Brachystele
Bracisepalum
Braemia
Brassavola R.Br.
Brassia
Brenesia
Briegeria
Bromheadia - Chi Bôm liệt
Broughtonia R.Br.
Brownleea
Buchtienia
Bulbophyllum Thouars - Chi Cầu diệp
Bulleyia
Burnettia
Burnsbaloghia

C
Cadetia Gaudich.
Caladenia R.Br.

Calanthe R.Br. - Chi Lan bọ cạp (chi Kiều lan)
Caleana R.Br.
Callostylis - Chi Lan mỹ nữ
Calochilus R.Br.
Calopogon R.Br.
Caluera
Calymmanthera
Calypso Salisb.
Calyptrochilum
Campanulorchis
Campylocentrum
Capanemia
Cardiochilus
Catasetum
×Catcylaelia J.M.H.Shaw (Cattleya × Encyclia × Laelia)
Cattleya Lindl. - Chi Cát lan
Cattleyella Van den Berg & M.W.Chase
Cattleyopsis Lemaire
×Catyclia J.M.H.Shaw (Cattleya × Encyclia)
Caucaea
Caularthron Raf.
×Caultonia Griffits & J.M.H.Shaw (Broughtonia × Caularthron)
Centroglossa
Centrostigma Schltr.
Cephalanthera Rich.:
Cephalantheropsis - Chi Vảy dạng
Ceraia
Ceratandra
Ceratocentron
Ceratochilus
Ceratostylis Blume - Chi Giác thư
×Chadwickara G.Monnier & J.M.H.Shaw (Pabstia × Zygopetalum × Zygosepalum)
Chamaeangis
Chamaeanthus
Chamaegastrodia - Chi Hoạt lan
Chamelophyton
Chamorchis
Changnienia
Chaseella
Chaubardia
Chaubardiella
Chauliodon
Cheiradenia
Cheirostylis - Chi thủ thư
Chelonistele
Chelyorchis
×Chelyopsis J.M.H.Shaw (Psychopsis Raf. × Chelyorchis Dressler & N.H.Williams).
Chiloglottis R.Br.
Chilopogon
Chiloschista Lindl. - Chi Đai diệp
Chiloterus
Chitonanthera
Chitonochilus
Chloraea
Chondradenia
Chondrorhyncha Lindl.
Chroniochilus
Chrysocycnis
Chrysoglossum - Chi Kim thiệt (chi Lan lưỡi vàng)
Chusua
Chysis Lindl.
Chytroglossa
Cirrhaea Lindl.
Cirrhopetalum - Chi Lan lọng
Cischweinfia
Claderia
Cleisocentron - Chi Mật tâm
Cleisomeria - Chi Hàm cọp
Cleisostoma Blume
Cleistes: Rosebud Orchid
Clematepistephium
Clowesia Lindl.
Coccineorchis
Cochleanthes Raf.: Fan-shape Orchid
Cochlioda Lindl.
Cocleorchis
Codonorchis
Codonosiphon
Coelia Lindl.
Coeliopsis
Coeloglossum: Frog Orchid
Coelogyne Lindl.
Coilochilus
Coilostylis Withner & P.A.Harding
Collabium
Colombiana
Comparettia Poepp. & Endl.: Snail Orchid
×Compelenzia (Comparettia × Rodriguezia × Zelenkoa)
Comperia
×Comptoglossum (Himantoglossum Spreng. × Comperia K.Koch)
Conchidium
Condylago Leur
Constantia
Corallorrhiza (Haller) Chatelaine: Coral Root
Cordiglottis
Corunastylis
Coryanthes Hook.: Bucket Orchids
Corybas Salisb.
Corycium
Corymborkis: Crow orchid
Corysanthes
Cottonia
Cotylolabium
Cranichis: Helmet orchid
Cremastra
Cribbia
Crocodeilanthe
Crossoglossa
Cryptarrhena
Cryptocentrum
Cryptochilus
Cryptopus
Cryptopylos
Cryptostylis R.Br.
Cucumeria
Cuitlauzina
Cyanaeorchis
Cyanicula
×Cyanthera
Cybebus
Cyclopogon: Ladies'-tresses
Cycnoches Lindl.: Swan Orchids
Cylindrolobus
Cymbidiella Rolfe
Cymbidium Sw.
Cymboglossum
Cynorkis Thouars
Cyphochilus
Cypholoron
Cypripedium L.: Lady's Slipper
Cyrtidiorchis
Cyrtochilum
Cyrtopodium R.Br.: Cow-horn Orchid
Cyrtorchis Schltr.
Cyrtosia
Cyrtostylis
Cystorchis

D

Dactylorchis
Dactylorhiza: Key Flower
Dactylorhynchus
Dactylostalix
Degranvillea
Deiregyne
Demorchis
Dendrobium
Dendrochilum
Dendrophylax
Devogelia
Diadenium
Diaphananthe
Diceratostele
Dicerostylis
Dichaea: Leafystem Orchid, Leaf-stem Orchid
Dichromanthus
Dickasonia
Dictyophyllaria
Didactylus
Didiciea
Didymoplexiella
Didymoplexis
Diglyphosa
Dignathe
Dilochia
Dilochiopsis
Dilomilis: Parrot-beak Orchid
Dimerandra
Dimorphorchis
Dinema
Dinklageella
Diothonea
Diphylax
Diplandrorchis
Diplocaulobium
Diplocentrum
Diplolabellum
Diplomeris
Diploprora
Dipodium
Dipteranthus
Dipterostele
Disa
Discyphus
Disperis
Disticholiparis Marg. & Szlach
Distylodon
Diteilis
Dithyridanthus
Diuris
Dockrillia Briegar, 1981
Dodsonia
Dolichocentrum
Domingoa: Mona
Doritis
Doritaenopsis'DossiniaDracontiaDraculaDrakaeaDresslerellaDressleriaDryadellaDryadorchisDrymoanthusDrymodaDuckeellaDunstervilleaDyakia E EarinaEggelingiaEleorchisElleanthus: Tiger Orchid, Praying-virginElongatiaEloyellaEltroplectris: Long-claw OrchidElythrantheraEmbreeaEmpusaEmpusella (Luer) LuerEncheiridionEncyclia Hook.: Butterfly OrchidEntomophobiaEparmatostigmaEphippianthusEpibator LuerEpiblastusEpiblemaEpicranthesEpidanthusEpidendrum: Star OrchidEpigeneiumEpilynaEpipactis: HelleborineEpipogiumEpistephiumEriaEriaxisEricksonellaEriochilusEriodesEriopexisEriopsisErycinaErythrodes: False Helmet OrchisErythrorchisEsmeraldaEuantheEucosiaEulophia: Wild CocoEulophiellaEuphlebiumEuryblema Dressler (2005)EurycaulisEurycentrumEurychoneEurystyles: Custard OrchidEvotella F FernandeziaFerruminariaFimbriellaFimbrorchisFlickingeriaFrondariaFuertesiellaFunkiella G Galeandra: Hooded OrchidGalearis: Showy OrchidGaleolaGaleottiaGaleottiellaGarayaGastrochilusGastrodiaGastrorchisGavileaGeesinkorchisGennariaGenoplesiumGenyorchisGeoblastaGeodorumGlomeraGlossodiaGlossorhynchaGomesaGomphichisGonatostylisGongoraGoniochilusGoodyera: Rattlesnake PlantainGovenia: GoveniaGracielanthusGrammangisGrammatophyllumGraphorkis Thou.GrastidiumGreenwoodiaGrobyaGrosourdyaGuarianthe Dressler & W.E.HigginsGulariaGunnarellaGunnarorchisGymnadenia: Fragrant OrchidGymnadeniopsisGymnochilusGynoglottis H Habenaria: Bog Orchid, False Rein OrchidHagsateraHammarbyaHancockiaHapalochilusHapalorchisHaraellaHarrisella: Airplant OrchidHederorkisHelciaHelleriella: Dotted OrchidHelonomaHemipiliaHerminiumHerpetophytumHerpysmaHerscheliantheHetaeriaHeterozeuxineHexalectris: Crested CoralrootHexiseaHimantoglossumHintonellaHippeophyllumHirtziaHispaniellaHoehneellaHoffmannseggellaHofmeisterellaHolcoglossum: Lan tóc tiênHolmesiaHolopogonHolothrixHomalopetalumHorichiaHormidiumHorvatiaHoulletiaHuntleyaHuttonaeaHybochilusHydrorchisHygrochilusHylophilaHymenorchis I ImerinaeaImerinorchis Szlach (2005)InobulbonIoneIonopsis: Violet OrchidIpseaIsabeliaIschnocentrumIschnogyneIsochilus: Equal-lip OrchidIsotria: Fiveleaf OrchidIxyophora Dressler (2005)

 J Jacquiniella: Tufted OrchidJejosephiaJonesiopsisJostiaJumellea K KalimpongiaKaurorchisKefersteiniaKegeliellaKerigomniaKinetochilusKingidiumKionophytonKoellensteinia: Grass-leaf OrchidKonantziaKraenzlinellaKreodanthusKryptostomaKuhlhasseltia L LacaenaLaelia Lindl.LaeliocattleyaLaeliopsisLaniumLankesterellaLeaoaLecanorchisLemboglossumLemurellaLemurorchisLeochilus: Smooth-lip OrchidLepanthes: Babyboot OrchidLepanthopsis: Tiny OrchidLepidogyneLeporellaLeptotesLeslieaLeucohyleLigeophilaLimodorumLindleyalisLiparis: Wide-lip OrchidListera: TwaybladeListrostachysLockhartiaLoefgrenianthusLudisia: Jewel OrchidLueddemanniaLuisiaLycaste: Bee OrchidLycomormiumLyperanthusLyroglossa M MacodesMacradenia: Long-gland OrchidMacrocliniumMacropodanthusMadisonaniaMalaxis: Adder's-mouth OrchisMalleolaManniellaMargellianthaMasdevalliaMastigionMaxillaria: Tiger Orchid, Flame OrchidMecopodumMediocalcarMegalorchisMegalotusMegastylisMeiracylliumMeliorchis: (In 2007, the 20 million year old pollinia of Meliorchis caribea were found on the back of a worker bee trapped in amber.) First orchid fossil puts showy blooms at some 80 million years old 29/8/2007MendoncellaMesadenellaMesadenus: Ladies'-tressesMesoglossumMesospinidiumMexicoaMicrochilusMicrocoeliaMicroperaMicrophytantheMicrosaccusMicrotatorchisMicroterangisMicrothelysMicrotisMiltonia Lindl.: Pansy OrchidMiltoniopsisMischobulbumMixisMobilabiumMoerenhoutiaMonadeniaMonanthosMonomeriaMonophyllorchisMonosepalumMormodesMormolycaMycaranthesMyoxanthusMyrmechila D.L.Jones & M.A.Clem (2005)MyrmechisMyrmecophilaMyrosmodesMystacidium N NabaluiaNageliellaNematocerasNeobathieaNeobenthamiaNeobolusiaNeoclemensiaNeocogniauxiaNeodryasNeoescobariaNeofinetiaNeogardneriaNeogynaNeomooreaNeotineaNeottiaNeottiantheNeowilliamsiaNephelaphyllumNephrangisNerviliaNeuwiediaNidema: Fairy OrchidNigritellaNohawilliamsiaNothodoritisNothosteleNotylia O OberoniaOctarrhenaOctomeriaOdontochilusOdontoglossum KunthOdontorrhynchusOeceoclades: Monk OrchidOeoniaOeoniellaOerstedellaOestlundorchisOlgasisOligochaetochilusOligophytonOliverianaOmoeaOncidium: Dancing-lady OrchidOphidionOphrys: OphrysOrchipedumOrchis: OrchisOreorchisOrestiasOrleanesiaOrnithocephalusOrnithochilusOrnithophoraOrthocerasOsmoglossumOssiculumOsyriceraOtochilusOtoglossumOtostylis P Pabstia GarayPachitesPachyphyllumPachyplectronPachystelePachystomaPalmorchisPalumbinaPaniseaPantlingiaPaphiniaPapilionanthePapillilabiumPaphiopedilum: Venus' SlipperPapperitziaPapuaeaParadisanthusParalophia P.J.Cribb & Hermans (2005)ParaphalaenopsisParapterocerasPecteilisPedilochilusPedilonumPelatantheriaPelexia: HachuelaPennilabiumPeristeranthusPeristeriaPeristylusPescatoriaPhaius: Nun's-hood OrchidPhalaenopsis: Moth OrchidPheladeniaPholidotaPhoringopsisPhragmipediumPhragmorchisPhreatiaPhymatidiumPhysocerasPhysogynePilophyllumPineliaPiperia: Rein OrchidPityphyllumPlatanthera: Fringed Orchid, Bog orchidPlatantheroidesPlatycorynePlatyglottisPlatylepisPlatyrhizaPlatystelePlatythelys: Jug OrchidPlectorrhizaPlectrelminthusPlectrophoraPleionePleurothallis: Bonnet OrchidPleurothallopsisPlexaurePlocoglottisPoaephyllumPodangisPodochilusPogonia: Snake-mouth OrchidPogoniopsisPolycycnisPolyotidiumPolyradicion: PalmpollyPolystachyaPomatocalpaPoneraPonerorchisPonthieva: Shadow WitchPorolabiumPorpaxPorphyrodesmePorphyroglottisPorphyrostachysPorroglossumPorrorhachisPotosiaPrasophyllumPrescottia: Prescott OrchidPristiglottisProctoriaPromenaeaProsthecheaProtocerasPseudacoridiumPseuderiaPseudocentrumPseudocranichisPseudoeurystylesPseudogoodyeraPseudolaeliaPseudorchisPseudovanillaPsilochilus: Ragged-lip OrchidPsychilis: Peacock OrchidPsychopsiella (sometimes included in Psychopsis)Psychopsis: Butterfly OrchidPsygmorchisPterichisPterocerasPteroglossaPteroglossaspis: Giant OrchidPterostemmaPterostylisPterygodiumPygmaeorchisPyrorchis Q QuekettiaQuisqueya R RangaerisRauhiellaRaycadencoReichenbachanthusRenanthera Lour.RenantherellaRestrepiaRestrepiellaRestrepiopsisRhaesteriaRhamphorhynchusRhinerrhizaRhipidorchisRhipidoglossumRhizanthellaRhynchogynaRhyncholaeliaRhynchophreatiaRhynchosteleRhynchostylisRhytionanthosRidleyellaRimacolaRisleyaRobiquetiaRodriguezia Ruiz & Pav.RodrigueziellaRodrigueziopsisRoezliellaRoeperocharisRossioglossumRubellia (Luer) Luer (2004)RudolfiellaRusbyella S SaccoglossumSaccolabiopsisSaccolabiumSacoila: Terrestrial OrchidSalacistisSalpisteleSanderellaSarcanthopsisSarcochilusSarcoglottisSarcoglyphisSarcophytonSarcorhynchusSarcostomaSatyridiumSatyriumSaundersiaSauroglossumScaphosepalumScaphyglottis: Malaysian OrchidScelochiloidesScelochilusSchiedeellaSchistotylusSchizochilusSchizodiumSchlimmiaSchoenorchisSchomburgkiaSchwartzkopffiaScuticariaSedireaSeidenfadeniaSeidenfiaSepalosiphonSerapiasSertiferaSievekingiaSigmatostalixSilvorchisSinorchisSirhookeraSkeptrostachysSmithorchisSmithsoniaSmitinandiaSobennikoffiaSobraliaSolenangisSolenidiopsisSolenidiumSolenocentrumSophronitellaSophronitisSoterosanthusSpathoglottis: Ground OrchidSpecklinia Lindl. (1830)SphyrarhynchusSphyrastylisSpiculaeaSpilotanthaSpiranthes: Ladies'-tressesStalkyaStanhopeaStaurochilusStelis: Leach OrchidStellilabiumSteniaStenocoryneStenoglottisStenopteraStenorrhynchos: Ladies'-tressesStephanothelysStereochilusStereosandraSteveniellaStictophyllumStigmatosemaStolziaSuareziaSummerhayesiaSunipiaSutrinaSvenkoeltziaSymphyglossumSynanthesSynarmosepalumSysteloglossum T TaeniophyllumTaeniorrhizaTainiaTalpinariaTangtsiniaTapeinoglossumTaprobaneaTeagueiaTelipogonTetragamestusTetramicra: Wallflower OrchidTeuscheriaThaiaThecopusThecosteleThelasisThelychitonThelymitraThelyschistaThrixspermumThuliniaThuniaThysanoglossaTicoglossumTipularia: Crippled-craneflyTolumnia: Dancing-lady Orchid, Variegated OrchidTomzanoniaTownsoniaTrachyrhizumTraunsteineraTrevoriaTrias (genus)TribulagoTriceratorhynchusTrichocentrumTrichocerosTrichoglottisTrichopiliaTrichosalpinx: Bonnet OrchidTrichosmaTrichotosiaTridactyleTrigonidiumTriphora: NoddingcapsTrisetellaTrizeuxisTropidia: Palm OrchidTrudeliaTsaiorchisTuberolabiumTubilabiumTulotisTylostigma U UleiorchisUnciferaUnciferiaUrostachya V VandaVandopsisVanilla: VanillaVargasiellaVasqueziellaVentriculariaVesicisepalumVexillabiumVrydagzynea×Vuylstekeara (hybrid of Cochlioda × Miltonia × Odontoglossum)

 W WallnoeferiaWarmingiaWarreaWarreellaWarreopsisWarscaeaWinika M.Clements et al., 1997Wullschlaegelia: Leafless Orchid

 X XenikophytonXenosiaXerorchisXiphosiumXylobium Y YoaniaYpsilopus Z Zelenkoa M.W.Chase & N.H.WilliamsZeuxine: Soldier's OrchidZhukowskiaZootrophionZygopetalum Hook.Zygosepalum Rchb.f.Zygostates Ảnh

 Xem thêm
 Phân loại họ Lan
 Tham khảo

The International Code of Botanical Nomenclature (ICBN) (2000).
Dressler, R.L. (1993). Phylogeny and Classification of the Orchid Family. Cambridge Univ. Press
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (1999). Genera Orchidacearum 1. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2001). Genera Orchidacearum 2. Oxford Univ. Press.
Pridgeon, A.M., Cribb, P.J., Chase, M.A. & Rasmussen, F. eds. (2003). Genera Orchidacearum 3. Oxford Univ. Press
Berg Pana, H. 2005. Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee''. Ulmer, Stuttgart

Liên kết ngoài
[http://apps.kew.org/wcsp/prepareChecklist.do;jsessionid=0B8CC05F7BA3E8C90F4FA64692F2D3E3?checklist=monocots%40%40007070120131717998 All recognized monocotiledons species (including Orchid family) - Kew Botanic Garden - UK]
Intergeneric orchid genus names (updated 11 Jan 2005)
List of orchid genera (updated 14 Jul 2004)
List of common names  or Mainely Prints - Specializing in Antique Prints: Orchid Common / Latin Names
List of orchid hybrids - Royal Horticultural Society - UK


title: Trận Legnica

text:
Trận Legnica (), tiếng Việt: Trận Lép-ních, còn gọi là Trận Liegnitz () hoặc là Trận Wahlstatt (), là một trận đánh giữa đế quốc Mông Cổ và quân kháng chiến của người châu Âu diễn ra tại Legnickie Pole (Wahlstatt) gần thành phố Legnica (tiếng Đức: Liegnitz) tại Silesia vào ngày 9 tháng 4 năm 1241.

Liên quân Ba Lan - Séc - Đức dưới sự chỉ huy của Công tước xứ Silesia là Henryk II Pobozny (người Ba Lan), được sự hỗ trợ của một số hiệp sĩ và dòng tu quân sự do giáo hoàng phái tới, hòng ngăn ngừa cuộc xâm lược châu Âu của người Mông Cổ. Trận đánh này diễn ra hai ngày trước khi quân Mông Cổ đánh thắng quân Hungary trong trận Mohi lớn hơn nhiều.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài
 The Annals of Jan Dlugosz - Sample Text  Written by Jan Dlugosz between 1455 and 1480.
 Mongol Invasion of Europe in 1241

Châu Âu năm 1241
Lịch sử Silesia
Legnica 1241
Legnica 1241
Legnica 1241
Legnica 1241
Legnica
Xung đột năm 1241


title: Junior MasterChef Australia (mùa 2)

text:
Mùa thứ hai của Junior MasterChef Australia (tạm dịch: Vua đầu bếp nhí Úc) được trình chiếu vào ngày 25 tháng 9 năm 2011. Vòng tuyển chọn đã kết thúc vào ngày 6 tháng 5 năm 2011 gồm những trẻ em từ 8 đến 12 tuổi. Ban giám khảo của cuộc thi gồm Gary Mehigan, George Calombaris, Matt Moran và Anna Gare. Matt Preston, người đồng thời cũng xuất hiện trong sê-ri gốc là MasterChef Australia đã rời khỏi vị trí này, ông cũng sẽ từ bỏ sê-ri (và đồng thời cũng từ chối lời mời làm giám khảo khách mời cho phiên bản MasterChef Mỹ) vì cho rằng ông muốn tập trung vào nhiệm vụ của mình dưới tư cách là một nhà phê bình ẩm thực. Sau đó, Matt Moran đã thay thế vị trí của ông.

Một số phụ huynh của những thí sinh đã bị chỉ trích vì những đòi hỏi quá cao đối với công ty sản xuất chương trình.

Thủ tướng Úc Julia Gillard đồng thời cũng đã xuất hiện với tư cách khách mời trong cuộc thi.

Sê-ri đã trao giải thưởng chiến thắng cho Greta Yaxley từ Claremont, Tây Úc.

Những thí sinh tốp 20

Chú thích

Tham khảo
Đơn đăng ký dự thi
Trang web chính thức

Chương trình của Network Ten
Chương trình của STAR World
MasterChef Australia


title: Trận Lorraine

text:
Trận Lorraine là một trận đánh diễn ra vào tháng 8 năm 1914 giữa Đệ tam Cộng hòa Pháp và Đế chế Đức trong cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Trận này diễn ra theo Kế hoạch XVII, theo đó quân Pháp sẽ phát động Tổng tấn công qua Lorraine và Alsace, và tràn vào chính quốc Đức. Quân Đức dưới sự chỉ huy của Thái tử Rupprecht xứ Bayern đã đánh bật cuộc tấn công này. Trước hỏa lực mạnh mẽ của quân Đức, quân Pháp gần như là bị tận diệt. Được xem là một tướng lĩnh tài ba, vị Thái tử xứ Bayern đã phát động phản công sau thắng lợi ở Lorraine.

Cuộc Tổng tấn công của quân Pháp
Chiến dịch tấn công của quân Pháp ở hướng Tây, gọi là Trận Lorraine, được phát động vào ngày 14 tháng 8 năm 1918. Tập đoàn quân thứ nhất của Tướng Auguste Dubail tiến qua Sarrebourg, trong khi Tập đoàn quân thứ hai của Tướng de Castelnau thẳng tiến về Morhange. Vào ngày 17 tháng 8 năm ấy, Quân đoàn thứ XX của Tướng Foch chiếm được lâu đài Salins gần Morhange, trong khi Sarrebourg bị chiếm đóng vào ngày 18 tháng 8. Tuy nhiên, sau bốn ngày triệt binh để dụ quân Pháp vào lãnh thổ nước Đức, Tập đoàn quân thứ sáu và thứ bảy của Đức dưới quyền tổng chỉ huy của Konrad Krafft von Dellmensingen đã ổ chức phản công; Thái tử Rupprecht mang trọng trách chỉ đạo một đội trung quân Đức chạm trán với cuộc công kích của quân Pháp cho đến khi đội hữu binh Đức vây bọc địch. Đội Hậu vệ Đức, được trang bị súng máy, đã gây thiệt hại nặng nề cho quân Bộ binh Pháp - vốn hãy còn mặc quân phục cũ của họ hồi thế kỷ thứ XIX (áo xanh, quần đỏ). Quân Pháp hầu như là bị tận diệt dưới hỏa lực ác liệt của quân Đức.

Xem thêm

Chú thích

 Alexander Turner, Cambrai 1917: The Birth of Armoured Warfare, Osprey Publishing, 23-10-2007. ISBN 1-84603-147-8.

 Dennis E. Showalter, Tannenberg: Clash of Empires, 1914, Potomac Books, Inc., 2004. ISBN 1-57488-781-5.
 Michael Kelly, Sergeant York of the Argonne, Ennogra Forest Publications. ISBN 0-9559386-0-0.
 Great Britain and War of 1914-1918, Taylor & Francis.

Lorraine
Lorraine
Lorraine
Pháp năm 1914
Đức năm 1914
Xung đột năm 1914
Những trận đánh lớn trong lịch sử
Tọa độ không có sẵn trên Wikidata


title: Fabrice Muamba

text:
Ndala Fabrice Muamba (sinh ngày 06 tháng 4 năm 1988) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh.

Anh bị đột quỵ trong trận đấu với câu lạc bộ Tottenham Hotspur F.C. tại đấu trường FA Cup, lúc đó tỉ số là 1-1. Anh được chuyển tới bệnh viện gần đó trong tình trạng rất nguy kịch, sau vài tuần chữa trị, Muamba đã bình phục song tình trạng của anh vẫn đang rất yếu.

Cuối cùng, anh đã giải nghệ năm 2012.

Chú thích

Liên kết ngoài

Cầu thủ bóng đá Anh
Cầu thủ bóng đá Birmingham City F.C.
Cầu thủ bóng đá Premier League
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Arsenal F.C.
Nhân vật thể thao từ Kinshasa
Người Cộng hòa Dân chủ Congo

Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Anh


title: Đầu Mạn thiền vu

text:
Đầu Mạn thiền vu () – là thiền vu Hung Nô đầu tiên được biết đến, trị vì từ khoảng 220 đến 209 TCN. Tên gọi Đầu Mạn (Touman) dường như có liên hệ với tiếng Hán trung đại *muan, tiếng Tokhari Tây t(u)māne, tiếng Turk cổ/tiếng Mông Cổ tümen, tiếng Ba Tư hiện đại tumân, nghĩa là '10.000', một vạn).

Vào lúc nước Tần chinh phục 6 nước khác và cai quản Trung Quốc thống nhất vào năm 221 TCN, người Hung Nô du mục đã phát triển thành một thế lực xâm lấn hùng mạnh ở phương bắc và bắt đầu mở rộng cả về phía đông và tây.

Vào lúc đó, người Đông Hồ (東胡) đã rất mạnh còn người Nguyệt Chi thì khá hưng thịnh. Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên của nhà Tần, đã cử 10 vạn hùng binh do tướng Mông Điềm dẫn đầu đi đánh đuổi rợ Hung Nô về phương bắc khoảng 1.000 lý (~ 416 km). Đầu Mạn không thể chống lại quân Tần, đã rút xa về phương bắc, tại nơi ông đã nắm giữa trong hơn 10 năm."

Một thời gian sau cái chết của Mộng Điềm vào năm 210 TCN, Hung Nô một lần nữa lại thâm nhập vào phương nam hướng về Hoàng Hà cho đến khi họ hình thành được biên giới cũ với Trung Nguyên. Đầu Mạn muốn ủng hộ con trai của một người thiếp khác nên đã cử con trưởng của ông là Mặc Đốn làm con tim sang Nguyệt Chi, và sau đó tiến hành một cuộc tấn công đột ngột. Nguyệt Chi định giết chết Mặc Đốn, tuy nhiên ông đã nhanh chóng đoạt lấy một con ngựa và chạy trốn về Hung Nô.

Đầu Mạn, vốn ghi dấu ấn bằng lòng dũng cảm của mình, đã chỉ huy 10.000 kị binh. Tuy nhiên, Mặc Đốn cũng đã huấn luyện được đội quân riêng và đến năm 209 TCN, đã giết chết cha mình, sau đó giết chết mẹ kế, em trai và các quan cấp cao từ chối nhận lệnh của ông, tự lập làm thiền vu.

Với một lực lượng quân sự mới, Mặc Đốn đã lập nên đế quốc Hung Nô.

Chú thích

Tham khảo
 Watson, Burton. (1993). Records of the Grand Historian by Sima Qian. Translated by Burton Watson. Revised Edition. Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7.
 Beckwith, Christopher I. (2009): Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2.
 Yap, Joseph P. (2009). Wars With The Xiongnu, A Translation from Zizhi tongjian. AuthorHouse, Bloomington, Indiana, U.S.A. ISBN 978-1-4490-0604-4. Introduction and Chapter 2.

Liên kết ngoài
 All Empires: The Xiongnu Empire

Thiền vu Hung Nô
Mất năm 209 TCN
Hung Nô

de:Teoman
tr:Teoman


title: Mặc Đốn thiền vu

text:
Mặc Đốn thiền vu (, một số tài liệu Việt ngữ ghi là Mạo Đốn) sinh khoảng năm 234 TCN là vị thiền vu sáng lập nên Đế quốc Hung Nô sau khi sát hại cha mình vào năm 209 TCN. Ông cai trị đế quốc từ năm 209 TCN đến 174 TCN. Dưới thời cai trị của cha là Đầu Mạn, ông là một tướng quân sự.

Sau khi đã lên ngôi thiền vu, ông đã lập nên một đế quốc Hung Nô hùng mạnh bằng cách thống nhất thành công các bộ tộc trên thảo nguyên Mông Cổ và trở thành một mối đe dọa đối với nhà Hán Trung Quốc. Dưới thời cai trị của Mặc Đốn, đế quốc Hung Nô từng trải rộng trên một lãnh thổ rộng lớn và được coi là một trong những thời điểm cực đại trong lịch sử đế quốc, biên giới phía đông đến tận Liêu Hà, biên giới phía tây đến dãy núi Pamir trong khi biên giới phía bắc vươn đến hồ Baikal.

Nguồn gốc và lên ngôi
Những điều chi tiết về những năm đầu tiên của ông chỉ được thuật lại trong chương 110 của Sử ký Tư Mã Thiên, tuy nhiên mặc dù dựa trên lịch sử, song chúng lại tồn tại một số yếu tố huyền thoại.

Ông là con trai cả của Đầu Mạn, thiền vu Hung Nô. Kể từ thời thơ ấu, Mặc Đốn đã nổi tiếng với dũng khí và lòng can đảm của mình. Ông cũng được coi là một trong số các anh hùng của vương quyền. Tuy nhiên, một yên chi (vợ của thiền vu) xinh đẹp được Đầu Mạn sủng ái và ông đã quyết định để con của yên chi này kế vị. Vị yên chi này của Đầu Mạn muốn giết chết Mạo Đốn và bà ta đã tiến hành một âm mưu thâm độc: Đầu Mạn cử ông đến Nguyệt Chi, một bộ lạc đối thủ, để làm con tin và sau đó phát động chiến tranh chống lại bộ lạc này, hòng khiến Mặc Đốn bị giết. Tuy nhiên, Mặc Đốn đã dự cảm được một điều gì đó đáng ngờ và do đó, ông đã giả vờ bị bệnh nặng khi ở trong trại của người Nguyệt Chi và khiến họ buông lỏng việc canh phòng. Vào đêm Đầu Mạn tập trung quân đội tấn công Nguyệt Chi, Mặc Đốn đã giết chết các lính canh, lấy trộm ngựa quý của Nguyệt Chi và chạy trốn. Để tránh sự theo đuổi của Nguyệt Chi và cuộc tấn công của cha mình, Mặc Đốn cải trang và trở về Hung Nô.

Về sau, để thưởng cho lòng dùng cảm của Mặc Đốn, cha ông đã phong cho ông một tumen (vạn) lính. Ông được nắm giữ 1 vạn lính và huấn luyện họ một cách chăm chỉ mỗi ngày. Một hôm ông bắn vào một trong số những con ngựa tốt nhất và cho xử tử bất kỳ người nào không làm theo được. Sau đó, ông đã giết chết Đầu Mạn trong một chuyến đi săn.

Ngoài ra, yên chi của cha ông và những đối thủ kế vị cũng bị ông hành quyết. Sau đó, ông đã trở thành lãnh đạo của tất cả các bộ lạc nằm dưới quyền kiểm soát của cha mình và trở thành thiền vu của Hung Nô. Ông rèn luyện tất cả các bộ lạc để chuẩn bị cho chiến tranh và luôn chấp hành theo mọi mệnh lệnh của ông. Ông được những người khác tôn trọng và không ai có thể thách thức quyền lực của ông. Sau khi đã sẵn sàng cho chiến tranh, ông bắt đầu các cuộc chinh phục.

Sự nổi lên của Hung Nô

Đầu tiên, ông hành quân đến đánh người Đông Hồ, láng giềng phía đông của Hung Nô, và đưa họ vào quyền kiểm soát của mình vào năm 208 TCN. Sau chiến dịch Đông Hồ của ông (Đông Hồ phân liệt thành Tiên Ti và Ô Hoàn); ông đánh bại Đinh Linh và các sắc dân khác sống tại miền bắc Mông Cổ và cuối cùng đưa Nguyệt Chi nằm dưới quyền cai trị của mình vào năm 203 TCN. Sau các cuộc chinh phục này, tất cả các tù trưởng Hung Nô đã chịu phục tùng ông.

Với các chiến thắng này, ông đã có thể giành quyền kiểm soát các tuyến thương mại quan trọng, và sau đó cung cấp cho Hung Nô một nguồn thu nhập lớn hơn. Sau đó (năm 200 TCN), ông tiến hành một chiến dịch kéo dài 3 năm với nhà Hán, và giành thắng lợi trước Hán Cao Tổ, buộc triều đại này phải cống nạp cho Hung Nô: Khi Hán Cao Tổ phát động cuộc tấn công chống lại, Mặc Đốn với 4 vạn quân đã đưa quân Hán vào bẫy và phục kích với 300.000 kị binh Hung Nô, bao vây quân Hán trong 7 ngày với tên gọi trận Bạch Đăng. Hán Cao Tổ bị cắt tiếp việc và tiếp tế. Trong hoàn cảnh rất nguy khốn, hoàng đế nhà Hán phải sai Trần Bình đến hối lộ yên chi (vợ) của Mặc Đốn. Kết quả là Hán Cao Tổ quyết định nhân nhượng Hung Nô bằng cách gả con gái các gia đình quý tộc cho Thiền vu Hung Nô. Chính sách này đã kéo dài liên tục trong 70 năm tiếp sau.

Mặc Đốn đã không bao giờ cố gắng chinh phục hoàn toàn Trung Quốc, bởi ông cho rằng một triều đại dị tộc không thể cai trị một đất nước lớn như vậy trong một thời gian dài. Sau các chiến dịch đánh Trung Hoa của ông, Mặc Đốn buộc Nguyệt Chi và Ô Tôn trở thành chư hầu của Hung Nô.

Dưới thời cai trị của ông, nhiều sắc tộc nằm dưới quyền quản lý của Hung Nô. Ông đã thống nhất toàn bộ họ vào một đế quốc, các dân tộc này đều có đặc điểm là sống du mục trên thảo nguyên. Ngoài đối tượng này, Mặc Đốn cũng khiến một thành bang ốc đảo tại lòng chảo Tarim thề trung thành với ông. Tổ chức của ông về cả quân sự lẫn chính sự về sau được nhiều dân tộc và quốc gia khác tại Trung Á áp dụng.

Dưới thời Mặc Đốn, ông đã tổ chức 26 chiến dịch lớn để chinh phục 26 nước, và trở thành một mối lo ngại lớn tại châu Á, ngay cả với nhà Hán hùng mạnh. Ông là một chiến binh tuyệt vời và chiến lược gia tài giỏi và gần như bất khả chiến bại trong các cuộc chiến.

Huyền thoại sau đó
Christopher I. Beckwith đã chỉ ra rằng câu chuyện về vị Mặc Đốn trẻ tuổi tương đồng với một truyện kể dân gian phổ biến mà người anh hùng trẻ trong đó đã bị ruồng bỏ, trong một cuộc truy lùng, đã chứng tỏ giá trị của mình, có được những người bạn đáng tin cậy, trở về đất nước của anh, ám sát một nhân vật quyền lực và trở thành vua.

Tên của Mặc Đốn có liên hệ với Oghuz Khan, tổ tiên theo sử thi của các dân tộc Thổ. Lý do cho điều này là có một sự tương đồng đáng chú ý giữa tiểu sử Oguz-Kagan trong các tác phẩm Thổ-Ba Tư (Rashid al-Din, Hondemir, Abulgazi) với tiểu sử của Mặc Đốn trong các thư tịch Trung Hoa, lần đầu tiên được nhận ra bởi N.Ya. Bichurin.

Một giả thuyết khác liên hệ tên của bộ lạc hoàng gia Magyar (Mad'ar) của người Hungary (匈牙利) với họ hàng xa Mator của họ, song nay đã tuyệt diệt. Ông được liên hệ với Dulo của Các khan Nominalia của Bulgaria và chúng, dưới dạng *Duh-klah Tuqi, với gia tộc người Hungary/Magyar Gyula (D'ula). Người ta cho rằng tên của ông, là Bixtun hay Beztur, xuất hiện trong phả hệ của tổ tiên của Attila.

Xem thêm
 Chiến tranh Hán-Hung Nô
 Ban Siêu
 Oghuz Khan

Chú thích

Tham khảo
 Watson, Burton. (1993). Records of the Grand Historian by Sima Qian. Translated by Burton Watson. Revised Edition. Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7.
 Hulsewé, A. F. P. and Loewe, M. A. N. (1979). China in Central Asia: The Early Stage 125 BC – AD 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty. E. J. Brill, Leiden. ISBN 90 04 05884 2.
 Beckwith, Christopher I. (2009): Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2.
 Yap, Joseph P. (2009). Wars With The Xiongnu, A Translation from Zizhi tongjian, pp. 67–107. AuthorHouse, Bloomington, Indiana, U.S.A. ISBN 978-1-4490-0604-4.
 Clauson, Sir Gerard (1962): Turkish and Mongolian Studies. The Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland.

Liên kết ngoài
 All Empires: The Xiongnu Empire
 The Xiongnu – China Knowledge site

Mất năm 174 TCN
Thiền vu Hung Nô
Hung Nô
Mất thập niên 170 TCN
Năm 174 TCN


title: Lão Thượng thiền vu

text:
Lão Thượng thiền vu (, trị vì 174–160 TCN), danh là Kê Chúc (稽粥), là một thiền vu của Hung Nô, người kế vị Mặc Đốn thiền vu (冒頓單于). Dưới thời ông trị vì, sức mạnh của đế quốc Hung Nô được mở rộng; Nguyệt Chi bị đánh bại, và Hung Nô giành được quyền kiểm soát hành lang Hà Tây.

Năm 162 TCN, dưới thời Lão Thượng thiền vu, Hung Nô đánh bại Nguyệt Chi lần thứ tư. Sau thất bại này, phần lớn tộc Nguyệt Chi (Đại Nguyệt Chi) đã chạy về tây bắc và định cư tại khu vực sông Y Lê, trong khi một nhóm nhỏ hơn (Tiểu Nguyệt Chi) đã vượt qua các dãy núi phương nam và định cư bên cạnh tộc Khương.

Sử ký Tư Mã Thiên quyển 110 viết rằng:

後頃之，冒頓死，子稽粥立，號曰老上單于。 老上稽粥單于初立，孝文皇帝複遣宗室女公主為單于閼氏，使宦者燕人中行說傅公主。 ("Ngay sau đó, Mặc Đốn chết và con trai là Kê Chúc lên ngôi, hiệu là Lão Thượng thiền vu. Khi Kê Chúc mới lên ngôi Thiền vu [174 TCN], Hiếu Văn hoàng đế đã cử một công chúa trong tôn thất sang làm yên chi, và sai một hoạn quan người đất Yên là Trung Hành Duyệt đi theo giúp rập.)Watson (1993), p. 142.

Chú thích

Tham khảo
Benjamin, Craig G. R. (2007) The Yuezhi: Origin, Migration and the Conquest of Northern Bactria. Silk Road Studies XIV. Brepols, Belgium. ISBN 978-2-503-52429-0.
Hill, John E. (2009) Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE. John E. Hill. BookSurge, Charleston, South Carolina. ISBN 978-1-4392-2134-1.
Hulsewé, A. F. P. (1979). China in Central Asia: The Early Stage 125 BC – AD 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty. Introduction by M. A. N. Loewe. ISBN 94 04 05884 2. Leiden: E. J. Brill.
Watson, Burton. (1993). Records of the Grand Historian of China. Han Dynasty II. (Revised Edition). New York, Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7.
Yap, Joseph P. (2009). Wars With The Xiongnu, A Translation From Zizhi tongjian", pp. 107–121. AuthorHouse (2009) ISBN 978-1-4490-0604-4

Mất năm 161 TCN
Thiền vu Hung Nô
Hung Nô


title: Quân Thần thiền vu

text:
Quân Thần thiền vu (, trị vì 161–126 TCN), là một thiền vu của Hung Nô, kế vị Lão Thượng thiền vu (老上單于). Dưới thời cai trị kéo dài của mình, Quân Thần thiền vu trị vì song song với Hán Văn Đế (trị vì 180–157 TCN), Hán Cảnh Đế (trị vì 157–141 TCN), và mất dưới thời Hán Vũ Đế (trị vì 141–87 TCN). Cả ba vị hoàng đế nhà Hán đều công nhận hiệp ước hòa thân với Hung Nô.

Hiệp ước về tổng thể được giữ vững dưới thời Quân Thần thiền vu, tuy nhiên, các sử sách Trung Hoa lưu ý rằng mối quan hệ phụ thuộc này đã bị đe dọa trong một số trường hợp, trong đó có các cuộc trả đũa của người Hung Nô được coi như những hình phạt cho hành vi vi phạm hiệp ước, và nhà Hán từng tấn công trực tiếp thiền vu. Người Hung Nô dễ bị ảnh hưởng nếu quan hệ thương mại gặp nguy hiểm, là một điều khoản trong hiệp ước hòa thân, và các sử sách Trung Hoa đặc biệt lưu ý về một số trường hợp mở cửa thương mại biên mậu, ngụ ý rằng biên mậu tại thời điểm đó bị cấm. Một cuộc phục kích xảy ra vào năm 133 TCN, khi Quân Thần thiền vu bị nhử đến biên giới, và ông đã gần như lọt vào ổ phục kích của 30 vạn tráng binh Hán, và đã may mắn khi có một viên quan người Hán cho ông biết về kế hoạch này. Sau cuộc phục kích thất bại, hiệp ước đã bị bãi bỏ trên thực tế, các mối quan hệ trở nên căng thẳng, những thương nhân biên mậu bị tấn công, năm 127 TCN, quân Hán tấn công và trục xuất bộ lạc Hung Nô Lâu Phiền (楼烦, 樓煩) và Bạch Dương (白羊) từ Ordos, và sau đó cho xây các công sự và thành để phòng ngự vùng lãnh thổ mới chiếm được.

Mùa đông năm 126 TCN, Quân Thần thiền vu mất; em trai của ông, Tả Cốc Lễ vương Y Trĩ Tà lên ngôi thiền vu (trị vì 126-114 TCN).

Chú thích

Tham khảo
Bichurin N.Ya., "Collection of information on peoples in Central Asia in ancient times", vol. 1, Sankt Petersburg, 1851, reprint Moscow-Leningrad, 1950

Thiền vu Hung Nô
Mất năm 126 TCN
Hung Nô


title: Y Trĩ Tà thiền vu

text:
Y Trĩ Tà thiền vu (; trị vì 126–114 TCN), là một thiền vu của Hung Nô, kế vị Quân Thần thiền vu. Y Trĩ Tà thiền vu trị vì song song với Hãn Vũ Đế (trị vì 141–87 TCN), trước đó Vũ Đế đã phá vỡ hiệp ước hòa thân với người Hung Nô.

Y Trĩ Tà thiền vu trị vì vào một trong những giai đoạn tích cực nhất trong lịch sử Trung Quốc, và một trong những thời kỳ khó khăn trong lịch sử Hung Nô. Để lên ngôi, Tả Cốc Lễ vương Y Trĩ Tà, một em trai của Quân Thần thiền vu, đã tiến hành chính biến chống lại người kế vị là thái tử. Trong một trận đánh, thái tử đã thất bại và phải chạy trốn và quy phục nhà Hán, và được Hán Vũ Đế phong tước hầu; vài tháng sau thì thái tử mất. Một vài năm trước khi Y Trĩ Tà thiền vu lên ngôi, năm 133 TCN, quân Hán đã chiếm được Ngạc Nhĩ Đa Tư, vốn do người Hung Nô chiếm giữ từ 80 năm trước tức từ thời Đầu Mạn thiền vu, sau một thời gian dài nằm dưới sự kiểm soát của Triệu. Sự mất mát này là một đòn giáng mạnh vào người Hung Nô, và chiến tranh bùng lên. Sau khi Y Trĩ Tà thiền vu lên ngôi, đến mùa hè có hàng vạn kị binh đột kích Đại quận và bắt giữ tới 1.000 người; vào mùa thu cũng xâm lấn và bắt giữ trên 1.000 người nữa.

Năm 125 TCB, quân Hung Nô trong 3 nhóm, mỗi nhóm có 30.000 kị binh, một lần nữa lại tiến đánh các quận của Trung Quốc. Tả Cốc Lễ vương, tức giận trước việc nhà Hán đã lấy đi Ngạc Nhĩ Đa Tư và cho lập Sóc Phương quận (朔方郡), đã vài lần tấn công biên giới với Trung Quốc; và khi tiến vào Ngạc Nhĩ Đa Tư, đã cướp bóc Sóc Phương, giết và bắt giữ nhiều quan lại cũng như dân chúng.

Vào mùa xuân năm 124 TCN, nhà Hán cử Vệ Thanh (卫青) cùng 10 vạn kị binh. Vệ Thanh chống Hung Nô từ Sóc Phương. Quân Hán vào ban đêm đã bao vây Tả Cốc Lễ vương, khi đó đang say sưa. Tả Cốc Lễ vương chạy trốn. Quân Hán đã bắt được 15.000 tù binh cả nam lẫn nữ và 10 cấp dưới của ông. Sang thu, quân Hung Nô trả đũa với 10.000 kị binh.

Năm 123 TCN, Vệ Thanh đã hai lần tấn công từ Định Tương quận, thâm nhập vào đất Hung Nô đến vài trăm lý. Trong những chiến dịch này, trên 19 nghìn người Hung Nô bị giết hoặc bị bắt, song quân Hán đã bị tổn thất nặng nề. Một vị tướng là, Tô Kiến (蘇建) đã chỉ đạo thoát ra, song chỉ huy của đội quân thứ hai là Triệu Tín (趙信) đã đầu hàng khi bị bao vây. Triệu Tín xuất thân vốn là một quý tộc nhỏ Hung Nô. Sau đó, ông đã kết hôn với chị/em gái của Y Trĩ Tà thiền vu và trở thành quân sư chính trong các vấn đề liên quan đến Hán. Theo lời khuyên của Triệu Tín, thiền vu đã chuyển đại bản doanh của mình tới phía bắc sa mạc Gobi, để tránh các cuộc tấn công trực tiếp từ Hán, và cũng nhằm thu hút quân Hán tiến sâu vào thảo nguyên để dễ bề tiêu diệt. Cuộc tranh giành Ngạc Nhĩ Đa Tư kết thúc với chiến thắng hoàn toàn thuộc về nhà Hán.

Sau khi đảm bảo được Ngạc Nhĩ Đa Tư, nhà Hán chuyển quân sang phía tây để chống các bộ lạc Hung Nô tại vùng Cam Túc ngày nay. Vào mùa xuân năm 121 TCN đội kị binh Hán gồm 10 nghìn ngựa do tướng Hoắc Khứ Bệnh (霍去病) dẫn đầu đã xâm lược đất Hung Nô. Sau nhiều trận chiến, Hoắc Khứ Bệnh đã bắt giữ được nhiều tù nhân và tượng thần bằng vàng dùng để hiến tế trời. Trong một cuộc đột kích cùng năm, Hoắc Khứ Bệnh đã nghiền nát quân Hung Nô, bắt giữ trên 2,5 nghìn và diệt trên 3 vạn lính Hung Nô, song ông cũng bị mất một nửa đội quân do tướng Lý Quảng chỉ huy, chỉ còn vài lính sóng sót.

Y Trĩ Tà thiền vu tức giận trước hai thất bại nghiêm trọng này, và ra lệnh cho hai chỉ huy báo cáo với triều đình. Cả hai người đều sợ bị trừng phạt, một người muốn cả hai cùng đến Hán, song người còn lại không nghe theo, vì thế đã bị giết. Hành động phản quốc này làm thay đổi cán quân quyền lực, tăng cường vị thế của nhà Hán. Trong các cuộc tấn công của nhà Hán từ 124 đến 119 TCN, 30 vạn lính cùng dân thường Hung Nô đã bị giết hay bắt giữ.

Chú thích

Tham khảo
Bichurin N.Ya., "Collection of information on peoples in Central Asia in ancient times", vol. 1, Sankt Petersburg, 1851, reprint Moscow-Leningrad, 1950

Thiền vu Hung Nô
Mất năm 114 TCN
Hung Nô


title: Ô Duy thiền vu

text:
Ô Duy thiền vu (, trị vì 114–105 TCN), là một thiền vu của Hung Nô, kế vị Y Trĩ Tà thiền vu. Ô Duy thiền vu trị vì song song với Hán Vũ Đế (trị vì 141–87 TCN). Thời gian ông trị vì tương đối bình an, các hoạt động nogaij giao tập trung vào việc phụ hồi hiệp ước hòa thân với hoàng đế nhà Hán với Hung Nô, vốn đang suy yếu, cô lập. Tuy nhiên đã không bên nào đạt được mục đích của mình, tuy nhiên nhà Hán tiếp tục làm suy yếu Hung Nô bằng cách tách nhánh Ô Tôn ra khỏi đế quốc. Ô Duy thiền vu là con trai của Y Trĩ Tà thiền vu, sử sách Trung Hoa không cho biết tước hiệu của ông trước khi đăng quang.

Chú thích

Tham khảo
Bichurin N.Ya., "Collection of information on peoples in Central Asia in ancient times", vol. 1, Sankt Petersburg, 1851, reprint Moscow-Leningrad, 1950 (Shiji ch. 110, Qian Han Shu ch. 94a)

Thiền vu Hung Nô
Mất năm 105 TCN
Hung Nô


title: Nhi thiền vu

text:
Nhi thiền vu (, trị vì 105- 102 TCN), tên thời trẻ là "Ô Sư Lư" (烏師廬, theo Hán thư là Chiêm Sư Lư) là một thiền vu của Hung Nô. Ông là con trai của Ô Duy thiền vu. Do ông còn rất nhỏ khi lên ngôi thiền vu, nên được gọi là "Nhi thiền vu".

Từ thời kỳ của Ô Sư Lư, trọng tâm Hung Nô ngày càng dịch chuyển theo hướng tây bắc. Ô Sư Lư "hiếu sát phạt", quốc nhân bất an. Tả đại đô úy muốn giết thiền vu, năm 104 TCN, gửi người thỉnh cầu nhà Hán phát binh chi viện. Năm 103 TCN, nhà Hán phái Triệu Phá Nô suất lĩnh hơn 2 vạn kị binh đi lên phía bắc chi viện cho tả đại đô úy, tả đại đô úy biết đại quân nhà Hán sắt đến, bắt đầu hành sự, bị thiền vu phát giác, tả đại đô úy bị giết. Quân Hán về sau bị tiêu diệt toàn bộ.

Tham khảo

Thiền vu Hung Nô
Mất năm 102 TCN


title: Xin đừng bỏ em

text:
Xin đừng bỏ em là một bộ phim tình cảm của đạo diễn Lê Mộng Hoàng, ra mắt năm 1974.

Nội dung

Thanh là sinh viên thầm yêu Huy, một chàng sinh viên con nhà giàu thuộc hạng ăn chơi. Huy lại đi yêu cô bạn học của Thanh là Phụng nhưng Phụng lại đi yêu Huỳnh, chàng sinh viên nghèo nhưng nhiều tham vọng. Sợ mất người yêu nên Thanh đã dâng hiến cho Huy sự trinh tiết của mình nhưng vẫn thất bại. Từ đó cô sống buông thả, trụy lạc như một thứ gái bao hạng sang. Trong khi đó Huỳnh và Phụng vượt qua rào cản gia đình để sống chung với nhau.

Huy ăn chơi trác táng nên đâm vào nghiện ngập và bị gia đình từ bỏ thành kẻ bụi đời. Huỳnh thì ngoi lên từ túi tiền của cô vợ giàu, thành công và cũng bắt đầu thay đổi. Anh chàng ngã qua si mê Thanh phụ bạc Phụng và bắt đầu làm ăn phi pháp. Ngày sinh nhật của Phụng nhưng người chồng không thèm về lo hú hí với nhân tình và bị xã hội đen thanh toán bằng mấy phát súng. Thanh cùng chung số phận với Huỳnh chết vì đạn kẻ địch khi thanh toán nhau.

Chờ đợi đau khổ để rồi nghe hung tin, cô gái đáng thương Phụng khóc lóc đi lang thang, toan tính mượn dòng nước quyên sinh nhưng được anh chàng nghiện Huy cứu kịp.

Diễn viên
 Thẩm Thúy Hằng
 Huỳnh Thanh Trà
 Thanh Lan
 Huy Cường
 Kiều Hạnh

Ê-kíp

Hậu trường
Trong thời gian quay bộ phim Xin đừng bỏ em, Thẩm Thúy Hằng không may gặp tai nạn liên quan đến phần đầu và mặt khi ngọn đèn cao áp rơi trúng đầu khi Người đẹp Bình Dương đang "say mê" thực hiện một cảnh tình cảm mùi mẫn. Sự cố hi hữu đã gây ảnh hưởng đến dây thần kinh thị giác của cô và suýt làm người đẹp trở thành "Độc thủ mĩ nhân".

Xem thêm

Phim do Lê Mộng Hoàng đạo diễn
Phim Việt Nam
Phim lãng mạn
Phim năm 1973


title: Semakau

text:
Semakau (, ) là một đảo thuộc chủ quyền của Singapore và nằm phía Nam của quốc gia này, tại vịnh Singapore.

Lịch sử
Thập niên 1890, chính phủ Singapore đã xây dựng một bãi chôn tro rác gọi là Đảo chôn rác Semakau () nằm phía Đông của Semakau và phía Tây Nam của đảo Sekang. Đảo chôn rác Semakau là bãi chôn rác đầu tiên trên thế giới được xây dựng tại một hòn đảo nhỏ nằm ngoài khơi xa và cũng là bãi chôn rác cuối cùng của Singapore còn hoạt động.

Xem thêm
 Singapore

Chú thích

Liên kết ngoài

 de Châtel, Francesca. 'The island paradise built on a garbage dump', CNN, ngày 26 tháng 7 năm 2007
Pulau Semakau on wildsingapore - Web resources on Pulau Semakau.
Blog posts about Pulau Semakau from various blogs compiled on the wildsingapore google reader
Photos of Pulau Semakau's marine life from wildsingapore
Survey of Semakau mangroves, Jun 05 - Preliminary results for mangrove and intertidal flora and fauna.
Satellite image of Pulau Semakau - Google Maps
 Hoshaw, Lindsey 'Refuse Collects Here But Visitors and Wildlife Can Breathe Free', The New York Times, ngày 15 tháng 8 năm 2011

Western Islands Planning Area
Landfills
Đảo của Singapore


title: Người Việt tại Nhật Bản

text:
là cộng đồng người nước ngoài lớn thứ hai tại Nhật Bản, xếp trên cả người Triều Tiên tại Nhật Bản và chỉ xếp sau người Hoa tại Nhật Bản, theo thống kê của Bộ Tư pháp Nhật Bản. Năm 2017, có 362.405 người Việt tại Nhật Bản có thẻ cư trú và giấy chứng nhận thường trú đặc biệt, chiếm 10,2% người ngoại quốc khác (không kể tình trạng không quốc tịch). Năm 2018, số lượng cư dân gốc Việt tăng lên thành 430.835 người. Năm 2019, khoảng 410.000 người Việt Nam sống ở Nhật Bản, nhiều người trong số họ là thực tập sinh kỹ thuật (khoảng 220.000) và sinh viên. Tính đến tháng 6 năm 2022, số lượng người Việt tại Nhật Bản là 476.346 người. Phần lớn người Việt là cư dân hợp pháp thường sinh sống ở vùng Kantō và vùng Keihanshin.

Lịch sử

Phong trào Đông Du

Vào đầu thế kỷ 20 khi người Pháp đang đô hộ Đông Dương, nhiều sinh viên người Việt đã tìm sang Nhật Bản theo Phong trào Đông Du của hoàng thân lưu vong Cường Để và Phan Bội Châu. Đến năm 1908 thì có khoảng hai trăm sinh viên Việt Nam ghi danh theo học tại các trường đại học của Nhật. Một số nhỏ sau đó định cư ở lại Nhật, tạo nên hạt mầm của cộng đồng người gốc Việt tuy lúc ấy rất khiêm nhường.

Tị nạn
Mãi đến thập niên 1970 sau chiến tranh Việt Nam con số người Việt sang Nhật mới tăng mạnh với làn sóng người tị nạn được Nhật Bản đón nhận, nhóm người này chiếm 70% tổng số Việt kiều ở Nhật vào đầu thế kỷ 21. Việc nhận dân tỵ nạn nước ngoài vào Nhật cũng đánh dấu một thời kỳ mới cho Nhật Bản kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Trước thập niên 1970, Nhật duy trì chính sách hạn chế người nhập cư để bảo vệ tính thuần chủng của người Nhật nhưng luật lệ này được nới lỏng kể từ đó trở đi.

Tính đến giữa thập niên 1990 khi trại tạm trú cho người tị nạn Đông Dương chính thức đóng cửa thì Nhật Bản đã đón nhận 11.231 người, trong đó có 8.587 người Việt; số còn lại là người Khmer và người Lào. Nhóm người Việt có 625 người là du học sinh thời Việt Nam Cộng hòa bị kẹt tại Nhật khi Sài Gòn thất thủ năm 1975; 3.536 người tị nạn thuyền nhân được tàu bè Nhật Bản vớt trên biển; 1.820 người bốc từ trại tị nạn ở Đông Nam Á, và 2606 người nhập cảnh Nhật Bản dưới dạng đoàn tụ ODP của Liên hiệp quốc. Trong số gần chín nghìn người tị nạn Đông Dương thì có 1070 (2018) đã vào quốc tịch Nhật Bản.

Người tị nạn từ Việt Nam sau năm 1975 phần lớn định cư tại huyện Kanagawa và Hyōgo nơi có trại tạm cư ban đầu. Khi họ rời trại thì người Việt thường tìm đến khu vực đông người Nhật gốc Hàn sinh sống (Zainichi Korean). Dù vậy họ vẫn không mấy thông cảm với người gốc Hàn vì người Hàn đã hội nhập sâu rộng vào xã hội Nhật trong khi người Việt vẫn là cộng đồng non trẻ mới nhập cư. Hai huyện Kanagawa và Hyōgo cho đến năm 2018 vẫn là nơi tập trung người Việt đông nhất: 4.962 và 3.692 người.

Du học và di cư
Vào đầu thế kỷ 21, cộng đồng người Việt Nam tại Nhật Bản có 37.000 người, trong đó có khoảng 17.000 người Việt sinh sống tại Nhật Bản, 17.000 tu nghiệp sinh và 3.000 lưu học sinh. Trước khi Tổng hội người Việt Nam ở Nhật Bản được thành lập, tại Nhật Bản có nhiều tổ chức hội của người Việt hoạt động rất mạnh như Hội Thanh niên và Sinh viên Việt Nam tại Nhật Bản (VYSA), Hội Sinh viên Đông Du, Hội người Việt tại vùng Kansai và Hội người Việt vùng Kanto. Tuy nhiên, hoạt động của các tổ chức này còn bị một số giới hạn do chưa có một tổ chức chung, quy mô, có thể đại diện cho toàn bộ cộng đồng người Việt sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản. Sự ra đời của Hội người Việt Nam tại Nhật Bản đã góp phần giải quyết vấn đề này.

Tổng hội người Việt Nam tại Nhật Bản tiền thân là Hội cựu lưu học sinh tại Nhật Bản được thành lập từ năm 1969, hiện do ông Huỳnh Trí Chánh làm Chủ tịch. Hội đã có rất nhiều hoạt động sôi nổi ủng hộ trong nước khi đất nước còn bị chia cắt cũng như khi nước nhà thống nhất. Sau này Tổng hội là lực lượng quan trọng trong việc thành lập Hội người Việt Nam Nam ở Nhật Bản.

Mức độ hòa nhập
Những người tị nạn đã phải chịu nhiều khó khăn để thích nghi với xã hội Nhật Bản, đặc biệt là trong các lĩnh vực giáo dục và việc làm; ngoài ra tỉ lệ đạt trình độ trung học phổ thông của người gốc Việt chỉ khoảng 40% so với 96,6% đối với công dân Nhật Bản. Lý do khác biệt được dẫn phần vì hệ thống giáo dục Nhật không thích ứng được với người ngoại quốc, phần vì khác biệt văn hóa sinh hoạt. Sang thế hệ thứ hai thì càng có nhiều cách biệt giữa giới trẻ lớn lên tại Nhật vốn thông thạo tiếng Nhật, trong khi nhóm phụ huynh sinh trưởng tại Việt Nam vẫn bị trở ngại ngôn ngữ. Phần lớn người gốc Việt giữ nguyên tên tiếng Việt thay vì lấy tên tiếng Nhật. Cho dù có lấy tên Nhật vì nhu cầu mưu sinh, họ vẫn cho là bị đối xử khác biệt vì dùng "tên katakana". Giáo hội Công giáo Rôma đóng một vai trò quan trọng trong cộng đồng người Việt ở Nhật.

Dù sinh sống ở Nhật, cộng đồng người Việt vẫn thường quan tâm đến biến chuyển thời sự tại Việt Nam. Tháng 5 năm 2016 sau vụ cá chết hàng loạt dọc bờ biển miền Trung Việt Nam, gây nhiều bất bình vì nhà chức trách không có biện pháp đối phó cũng không có thông báo gì về nguyên do, hàng trăm người Việt ở Tokyo đã xuống đường giương biểu ngữ kêu gọi mọi người "bảo vệ môi trường".

Du học sinh
Đại diện hiện nay của cộng động thanh niên tại Nhật Bản là Hội Thanh niên và Sinh viên Việt Nam tại Nhật Bản (VYSA) còn đại diện chung chung cho cả cộng đồng là Hội người Việt Nam tại Nhật Bản được thành lập năm 2009. VYSA mở rộng từng năm và hiện tại VYSA gồm có 14 chi hội ở các vùng trên toàn nước Nhật. Đó là: Hokkaido, Sendai, Niigata, Kanto, Ibaraki, Tokai, Shiga, Kyoto, Osaka, Kobe, Okayama, Fukushima, Fukuoka, APU.

Trên giấy tờ, Việt Nam gửi sang Nhật nhiều du học sinh, khoảng 60.000 vào năm 2016 nhưng số liệu thực tế của nhà chức trách Nhật Bản thì hơn 90% học sinh bỏ học với mục đích đi làm lậu không giấy phép. Vì vậy lằn ranh giữa người Việt qua Nhật lao động hay đi học không phải là hai nhóm riêng mà gần như hai là một. Ước tính chỉ khoảng 8% trong số 60.000, tức 5.000 người thật sự ghi danh đi học mà thôi.

Năm 2019, chính phủ Nhật Bản mở cuộc điều tra sinh viên ghi danh tại Đại học An sinh Xã hội Tokyo. Trường báo cáo rằng 700 sinh viên ngoại quốc ghi danh (số không ít từ Việt Nam) đã thôi học và trường không biết hành tung nữa.

Công nhân tạm trú

Những người lao động nước ngoài đến Nhật sau những người tị nạn theo cái gọi là "làn sóng thứ ba" của người nhập cư gốc Việt bắt đầu vào những năm 1990. Khi những công nhân xuất khẩu lao động theo hợp đồng trở về Việt Nam từ các quốc gia thuộc Khối Warszawa trước đó, các nước sau đó đã chuyển tiếp từ chế độ cộng sản, họ đã bắt đầu tìm kiếm điểm đến khác, nơi họ có thể kiếm được mức thu nhập tốt và Nhật Bản thu hút họ bởi Nhật Bản gần gũi Việt Nam về mặt địa lý và có mức sống cao. Vào cuối năm 1994, số lượng công nhân Việt Nam hằng năm đến Nhật đã đạt đến con số 14.305 người, phần lớn bằng thị thực thực tập sinh công nghiệp. Trái ngược với các nước xuất khẩu lao động ở khu vực Đông Nam Á khác, phần lớn người di cư là đàn ông, bởi những giới hạn của chính phủ Việt Nam đối với người đi nước ngoài làm việc trong các lĩnh vực vốn phụ nữ chiếm ưu thế như làm việc nhà và giải trí.

Vì tình trạng thiếu hụt nhân công ở Nhật ngày càng nặng, Nhật Bản quay sang bù đắp số lượng bằng cách tuyển mộ lao công ngoại quốc. Ngoài ngả chính thức còn có hai ngả đào tạo dưới danh hiệu "huấn luyện thực tập kỹ thuật" (tiếng Anh: technical intern trainee) và du học sinh. Dưới dạng du học sinh thì phải ghi danh đi học nhưng không ít trường hợp bỏ ra đi làm lậu bán thời gian.

Năm 2014, Nhật Bản đón nhận 20.000 công nhân gốc Việt sang đi làm. Tính đến năm 2017, số lượng đã tăng lên khoảng 50.000 công nhân lao động từ Việt Nam, chiếm 18,8% tổng số lao công ngoại quốc ở Nhật Bản và chỉ xếp sau người Hoa. Tuy nhiên, số lượng không nhỏ lao động Việt đi làm mà không có giấy phép, phần do công ty môi giới lợi dụng tuyển dụng để làm tiền, phần do hãng xưởng của Nhật muốn giảm chi phí về lương bổng khi thuê mướn người ngoại quốc. Riêng năm 2016 nhà chức trách Nhật đã phát hiện hãng Satoshi Kogyo đã trục lợi đưa 4.000 người Việt sang làm lao công bất hợp pháp.

Vấn đề tội phạm

2013
Theo trang Japan Today hôm 27/3 dẫn số liệu của Cục Cảnh sát Quốc gia nói trong số 9.884 vụ bắt giữ người nước ngoài trong năm 2013, 4.047 liên quan tới người Trung Quốc, 1.118 là người Việt Nam và 936 người Hàn Quốc. Theo trang Jiji Press, người Việt Nam đứng đầu danh sách các vụ trộm đồ bị bắt tại các cửa hàng, số vụ phạm tội của người Việt Nam ở Nhật Bản đã tăng gần 60% trong 9 năm qua, từ 713 người bị bắt hồi năm 2004 lên 1.118 người năm 2013.

2014
Cơ quan cảnh sát Nhật Bản công bố tình hình bắt giữ tội phạm nước ngoài trong năm 2014 có tổng cộng 15.215 trường hợp và trong đó các vụ liên quan đến người Việt Nam là 2.488 vụ, tăng 61,6% so với năm 2013, tính ra trung bình mỗi ngày xảy ra 8 vụ ăn trộm dính đến người Việt. Trong số các vụ án hình sự, thì người Việt đứng đầu về cả số vụ lẫn số người các tội cướp giật, ăn cắp. Đặc biệt tăng là các vụ ăn cắp. Số người Việt ăn cắp bị bắt giữ là 1.745 trong tổng số 6.716 người nước ngoài bị bắt. Trong các trường hợp ăn cắp do người Việt Nam thực hiện thì số vụ ăn cắp ở cửa hàng, siêu thị đặc biệt cao với 1.437 vụ. Trong số người Việt Nam phạm tội, tỷ lệ người đi du học chiếm 54.2%, người sang Nhật học nghề chiếm 12.9%. Đặc biệt tội phạm có visa du học tăng 1,8 lần.

2016
Người Việt dẫn đầu tỷ lệ tội phạm ở Nhật, tập trung vào trộm cắp, tẩu tán hàng hóa ăn cắp, và "đá tàu" đi lậu tức dùng chuyên chở công cộng mà không mua vé.

2017
Người Việt đứng đầu về số vụ phạm pháp trong cộng đồng người nước ngoài sống tại Nhật, với 5.140 vụ phạm pháp do công dân Việt Nam gây ra, tăng từ 3.177 vụ trong năm 2016 và chiếm 30.2% tổng số. Việc ăn cắp là hành vi phổ biến nhất trong người Việt, khoảng 3.080 vụ, trong đó gồm 2.037 vụ chôm đồ tại cửa hàng và 477 vụ ăn trộm nhà dân. Trong số người Việt Nam gây phạm tội, 41 % là du học sinh, 29% là thực tập kỹ thuật.

2018
Ngày 1 tháng 2, Đài truyền hình NHK dẫn lời cảnh sát tỉnh Ibaraki cho biết cơ quan công tố ngày 31/1 khởi tố 3 người Việt Nam vì tội trộm cắp. Hai trong số ba người này sang Nhật với tư cách du học sinh. Ba người bị khởi tố là Le Anh Ngoc (22 tuổi), Vi Tuan Luu (24 tuổi) và Nguyen Anh Tuan (25 tuổi). Theo cáo trạng, nhóm này đột nhập vào một căn nhà tại thành phố Ryugasaki, tỉnh Ibaraki, vào ngày 21/1 và lấy trộm nhiều đồ vật, trong đó có túi hàng hiệu và vòng cổ, tổng trị giá 680.000 yen (khoảng 6.200 USD).

Ngày 6 tháng 8, cảnh sát Nhật đã đột nhập và bắt giữ ba người Việt Nam bị tình nghi thuộc một đường dây ăn cắp 1.700 mặt hàng, trong đó có 300 sản phẩm là thuốc và mỹ phẩm, bị phát hiện tàng trữ tại một căn hộ ở thành phố Kawaguchi, thuộc Saitama.

Thông tấn xã Kyodo hồi tháng 4 năm 2018 dẫn số liệu của cảnh sát Nhật Bản cho thấy trong năm 2017 người Việt đứng đầu về số vụ phạm pháp ở Nhật Bản.

Vào tháng 4 năm 2018, theo thông tin từ sở cảnh sát Tokyo cho biết, đã bắt giữ 1 nam du học sinh có quốc tịch Việt Nam vì tội sàm sỡ. Được biết nam du học sinh tên Võ Văn Phú, vì một thời gian dài không được tiếp xúc với phụ nữ, nên đã nhìn trộm một phụ nữ hàng xóm tắm để thoả mãn nhu cầu. Sau đó, nam du học sinh này đã bị tuyên án 5 năm tù giam.

2019
Năm 2019, số lao động Việt Nam tại Nhật Bản tăng cao nhất. Theo số liệu công bố, lao động người Việt Nam có mức tăng cao nhất với 26,7%, đạt 401.326 lao động; tiếp theo là Philippines có mức tăng 9,6% đạt 179.685 lao động. Lao động người Trung Quốc có mức tăng 7,5% nhưng vẫn là số lao động nước ngoài lớn nhất tại Nhật Bản với 418.327 người.

Từ ngày 1-4-2019, Nhật Bản đã áp dụng hệ thống thị thực mới nhằm tạo điều kiện tuyển nhiều lao động nước ngoài hơn để đối phó với tình trạng thiếu hụt lao động. Hệ thống thị thực mới cũng ghi nhận một sự chuyển đổi chính sách quan trọng trong các quy định nhập cư truyền thống nghiêm ngặt bằng việc chính thức mở cửa cho các lao động nghề.

Tử vong
Số lao công người Việt sang Nhật ngày càng đông nhưng một số khó thích ứng với môi trường mới vì vật chất hay tinh thần nên dẫn đến tử vong. Theo ni cô Tâm Trí ở chùa Nisshinkutsu (日新窟: Nhật Tân Quật) thì từ năm 2012 đến 2018 đã có 140 người ở khoảng tuổi 20, 30 sang Nhật lao động và đột tử tại Nhật.

Website
Cộng đồng người Việt tại Nhật Bản chưa có website chính thức. Tuy nhiên những website hoặc nhóm trên Facebook sau được cho là có liên quan nhất.

 www.jprum.net
 "Cộng đồng Việt Nhật (Vietnam-Japan community)" (Nhóm công khai trên Facebook)
 "Cộng Đồng Người Việt Ở Nhật Bản- 日本に在留しているベトナム人" (Nhóm công khai trên Facebook)

Những cá nhân tiêu biểu
 Cường Để, nhà cách mạng Việt Nam và là hoàng thân triều Nguyễn
 Phương Chi, nữ thần tượng (cha mẹ là người Việt, lớn lên ở Nhật Bản)
 Jun Nguyen-Hatsushiba, nghệ sĩ (cha là người Việt)
 Tai Yūki, diễn viên lồng tiếng (phụ huynh Việt Nam/Nhật Bản)
 Seto Masato, nhiếp ảnh gia (mẹ là người Thái gốc Việt, cha là người Nhật)
 Trần Văn Thọ, giáo sư kinh tế
 Nguyễn Đình Đăng, nhà nghiên cứu về lý thuyết vật lý hạt nhân và hoạ sĩ

Tham khảo

Thư mục

Nhóm sắc tộc ở Nhật Bản
Việt kiều theo quốc gia
Việt kiều ở châu Á
Người Nhật gốc Việt
Người Việt tại Nhật Bản
Quan hệ Nhật Bản – Việt Nam


title: Species Plantarum

text:
Species Plantarum ("Giống loài thực vật") là một tác phẩm lần đầu tiên được xuất bản vào năm 1753, bao gồm hai quyển, của tác giả Carl Linnaeus. Tầm quan trọng bậc nhất của tác phẩm có lẽ là ở chỗ tác phẩm này là điểm khởi đầu cơ bản của danh pháp thực vật như là nó đang tồn tại hiện nay. Điều này có nghĩa là những tên gọi đầu tiên được coi là công bố hợp lệ trong thực vật học là những tên gọi nào xuất hiện trong tác phẩm này cũng như trong Genera Plantarum (Các chi thực vật) ấn bản lần thứ 5 (1753). Trong cuốn sách này Linnaeus đã liệt kê tất cả các loài thực vật mà ông biết, dù trực tiếp hay thông qua việc đọc rất nhiều sách báo của ông.

Sự phân loại trong tác phẩm này cho phép dễ dàng nhận dạng các loài thực vật bằng cách đặt mỗi chi vào một lớp và bộ nhân tạo. Bằng cách đếm số lượng nhụy và nhị, bất kỳ ai, cho dù không có nhiều kiến thức về thực vật, cũng có thể có một danh sách các chi mà loài thực vật đang xem xét có khả năng thuộc về.

Linnaeus cũng cung cấp một miêu tả chính thức nhiều từ cho mỗi loài cây và một tính ngữ bổ sung để sử dụng với tên gọi của chi để dễ dàng đối chiếu hơn, vì thế đã tách bạch phân loại học ra khỏi danh pháp. Chẳng hạn, cà chua được ông miêu tả tại trang 185 như là SOLANUM caule inermi herbaceo foliis pinnatis incisis, racemis simplicibus. Tính ngữ được ông chọn là Lycopersicum.

Đây cũng là sự sử dụng thống nhất đầu tiên của cấu trúc tên gọi cho các loài thực vật và đặt nền tảng cho danh pháp hiện đại. Tên gọi hai phần SOLANUM Lycopersicum (hiện nay viết là Solanum lycopersicum) nhanh chóng chiếm ưu thể trong việc sử dụng do tính ngắn gọn, khúc chiết của nó, và các định nghĩa nhiều từ đã không còn được coi là các tên gọi chính thức nữa.

Quyển 1 của ấn bản lần thứ nhất bao gồm 11 trang lời giới thiệu không đánh số và các trang từ 1 tới 560, trong khi quyển 2 bao gồm các trang từ 561 tới 1.200, cộng 31 trang không đánh số là phần chỉ mục, mục lục và đính chính.

Sau lần xuất bản đầu tiên, tác phẩm này còn được xuất bản vài lần nữa, được tiếp tục cả sau khi tác giả của nó đã mất. Species Plantarum cũng đánh dấu điểm khởi đầu của sự bùng phát lớn lao trong tính phổ biến khoa học, và được nhiều người coi là thuộc về số những tác phẩm quan trọng nhất trong sinh học từ trước tới nay.

Tự bản thân Linnaeus đã cho xuất bản các ấn bản lần thứ hai và ba của tác phẩm. Ấn bản lần thứ hai gồm 2 quyển, được xuất bản năm 1762–1763, với các trang hiệu đính và tài liệu bổ trợ. Ấn bản lần thứ ba về cơ bản giống như ấn bản lần thứ hai, nhưng với các hiệu đính và tài liệu bổ trợ tích hợp lại thành một đề mục, được xuất bản năm 1764.

Sau khi Linnaeus mất, Carl Ludwig Willdenow đã thực hiện một ấn bản mới và mở rộng thêm nhiều của tác phẩm này. Ấn bản này gọi là Editio Quarto hay "Ấn bản lần thứ tư", và được xuất bản thành 6 quyển, gồm 13 phần, từ năm 1797 tới năm 1830, và được hoàn thành sau khi Willdenow mất. Ấn bản lần thứ sáu do Heinrich Friedrich Link và Albert Dietrich xuất bản thành hai quyển năm 1831–1833.

Tham khảo

Stace Clive A. 1991. Plant taxonomy and biosystematics. Nhà in Đại học Cambridge.

Liên kết ngoài
 Species Plantarum tại Biodiversity Heritage Library

 Linnaeus Link Union Catalogue

Sách năm 1753
Thực vật chí
Sách thực vật
Carl Linnaeus
Danh pháp thực vật học
Khoa học năm 1753
Sách khoa học


title: Silene latifolia

text:
Silene latifolia là một loài thực vật thuộc Họ Cẩm chướng. Đây là loài bản địa phần lớn châu Âu, Tây Á và Bắc Phi. Loài này cao 40–80 mm. Bề ngoài phụ thuộc và tuổi của cây. Tòa bộ cây có phủ lông dày đạc.

Chú thích

Tham khảo

L
Thực vật châu Âu
Thực vật Liban
Thực vật Bắc Phi
Thực vật Tây Á


title: Trận Camlann

text:
Tương truyền, Trận Camlann () là trận đánh giữa vua Arthur và kẻ thù (một số phiên bản sau này của câu chuyện kể là người con hoặc cháu của ông) là Mordred. Trận đánh này là chiến thắng cuối cùng của Arthur: sau khi tiêu diệt Mordred trong một trận chiến dữ dội và chọc thủng đội hình quân Mordred, ông bị thương chí mạng và hy sinh khi đang chém giết tàn binh của Mordred. Quân đội của Arthur đã làm chủ được trận địa, nhưng vị thủ lĩnh của họ không còn nữa.

Trong sử sách
Tài liệu cổ nhất có đề cập đến trận Camlann là Annales Cambriae vào thế kỷ thứ X. Annales ghi nhân rằng trận đánh diễn ra vào năm 537, và có nói đến Mordred (Medraut) nhưng không cho biết rằng ông và Arthur đánh lẫn nhau.

 Gueith camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt.
(Trận Camlann nơi Arthur và Medraut (Mordred) tử vong.)

Sau này, tư liệu về trận đánh có thể được tìm thấy trong bộ Historia Regum Britanniae của Geoffrey xứ Monmouth, bộ Alliterative Morte Arthure, và trong truyện cổ tích The Dream of Rhonabwy của người Wales vào thế kỷ thứ XIII.

Không rõ trận đánh diễn ra ở đâu, nhưng người ta đã chỉ ra một số địa bàn có khả năng.

Chú thích

http://www.pbs.org/mythsandheroes/myths_four_arthur.html

Tham khảo
Alistair Moffat, The Faded Map - Lost Kingdoms of Scotland. Birlinn, Edinburgh 2011.
 Military history, Tập 11, Empire Press, 1994.
 Réginald B. Hale, The beloved St. Mungo, founder of Glasgow, University of Ottawa Press, 01-01-1989. ISBN 0776602276.

Năm 537
Xung đột thế kỷ 6
Camlann
Camlann
Trận đánh liên quan tới Vua Arthur