title: Tô Bính Văn

text:
Tô Bính Văn (giản thể: 苏炳文; phồn thể: 蘇炳文; bính âm: Sū Bǐngwén) (2 tháng 9 năm 1892 – 22 tháng 5 năm 1975), là một vị tướng Trung Hoa. Tốt nghiệp trường sĩ quan năm 1914, ông gia nhập Trung đoàn kiểu mẫu năm 1916, lần lượt làm trung đội trưởng, đại đội trưởng, rồi tiểu đoàn trưởng. Ông trở thành Tham mưu trưởng Lữ đoàn 1 Phúc Kiến năm 1920, rồi làm Tham mưu trưởng Lữ đoàn 13 quân Đông Bắc. Năm 1921, ông chỉ huy Lữ đoàn 6 Đông Bắc, rồi lên chức Tư lệnh Sư đoàn 17 năm 1927. Năm 1928, trở thành Tham mưu trưởng rồi Phó tư lệnh quân phòng thủ biên giới Đông Bắc. Đầu tiên ông giữ chức tư lệnh đồn trú tuyến đường sắt Hoa Đông vào năm 1930, rồi tư lệnh đồn trú Hulun Buir năm 1931, đảm nhiệm các cứ điểm trong quận Barga về bờ tây Hắc Long Giang dọc biên giới Xô viết.

Sau khi Sự biến Thẩm Dương nổ ra, tướng Tô đóng quân bên ngoài Đại Hưng An Lĩnh, nằm ngoài tầm tác chiến của quân Nhật, cũng không tỏ ra ủng hộ phe Mãn Châu Quốc hay Mã Chiếm Sơn. Nhờ đó mà nông dân sống dọc tuyến đường sắt Hoa Đông, phía tây Tsitsihar vẫn sinh sống và thu hoạch yên ổn trên mảnh đất của họ.

Đến ngày 27 tháng 9, khi người Nhật bắt đầu chuyển hướng về phía nam hòng trấn áp lực lượng kháng chiến tại Nam Mãn Châu Quốc, Tô Bính Văn dàn xếp một vụ mưu phản, bắt giữ hàng trăm thường dân Nhật và cầm tù các sĩ quan Nhật làm con tin. Những người nổi dậy, với tên gọi Quân cứu quốc Hắc Long Giang, lên tàu tiến về phía đông đến Tsitsihar để gia nhập với Mã Chiếm Sơn cùng chiếm lại thủ phủ tỉnh.

Mã Chiếm Sơn lại tiến ra vùng bình nguyên từ căn cứ của mình trên dãy Tiểu Hưng An dọc sông Hắc Long Giang, sau khi quân Nhật trấn áp được lực lượng kháng chiến ở phía bắc. Tháng 9, ông ta tiến đến Long Môn và bắt liên lạc với lực lượng của Tô Bính Văn. Nhưng từ tháng 9 – tháng 12 năm 1932, gần 30,000 quân Nhật – Mãn Châu Quốc, bao gồm Sư đoàn 14 Nhật và 4,500 kỵ binh Mông Cổ thuộc Binh đoàn "Hưng An" của Mãn Châu Quốc, tiến hành một chiến dịch lớn chống lại lực lượng Mã – Tô.

Ngày 28 tháng 11 năm 1932, Sư đoàn 14 Nhật tấn công Mã Chiếm Sơn và Tô Bính Văn gần Qiqihaer. Máy bay Nhật ném bom đại bản doanh của Mã tại Hailaer. Tới ngày 3 tháng 12, quân Nhật chiếm được đại bản doanh của Mã Chiếm Sơn tại Hailaer. Hôm sau, sau một trận chiến ác liệt, Mã Chiếm Sơn và Tô Bính Văn cùng tàn quân rút khỏi Hailar lui về biên giới Liên Xô và tiến vào lãnh thổ Xô viết vào ngày 5 tháng 12. Phần lớn lực lượng này sau đó được chuyển về Nhiệt Hà.

Sau khi rút vào lãnh thổ Liên Xô, Tô trở về Nam Kinh qua ngả Đức và phục vụ trong Bộ Tổng tham mưu và giữ chức Chủ nhiệm Quân chính trong Chiến tranh Trung-Nhật. Ông nghỉ hưu năm 1945 và trở về Bắc Kinh. Sau Nội chiến Trung Hoa, vào tháng 2 năm 1955, Tô trở thành ủy viên Ủy ban Chấp hành Hội nghị Chính trị hiệp thương tỉnh Hắc Long Giang, ủy viên Hội nghị Chính trị hiệp thương toàn quốc, và ủy viên Ủy ban nhân dân tỉnh Hắc Long Giang, cũng là người sáng lập và Phó chủ tịch phân ban Hắc Long Giang của Ủy ban Cách mạng Quốc dân đảng Trung Quốc, cùng nhiều chức vụ khác. Ngày 9 tháng 7 năm 1957, ông trở thành cố vấn cho chính quyền Cáp Nhĩ Tân. Ông mất vào tháng 5 năm 1975.

Tham khảo

Su Bingwen
Notes On A Guerrilla Campaign
The volunteer armies of northeast China

Sinh năm 1892
Mất năm 1975
Trung tướng Trung Hoa Dân Quốc
Người họ Tô tại Trung Quốc


title: Xa lộ Liên tiểu bang 72

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 72 (tiếng Anh: Interstate 72 hay viết tắt là I-72) là một xa lộ liên tiểu bang tại Trung Tây Hoa Kỳ. Đầu phía tây của nó nằm trong thành phố Hannibal, Missouri tại một điểm giao cắt với Quốc lộ Hoa Kỳ 61; đầu phía đông của nó nằm ở Phố Country Fair trong thành phố Champaign, Illinois.  Năm 2006, Nghị viện Tiểu bang Illinois đặt tên cho cả Xa lộ Liên tiểu bang 72 là Xa lộ Tưởng niệm Purple Heart (Purple Heart là huân chương cao quý do tổng thống Hoa Kỳ trao tặng cho những người bị thương hay hy sinh trong lúc phục vụ trong Quân đội Hoa Kỳ).  Đoạn xa lộ giữa Springfield và Decatur cũng có tên là Xa lộ cao tốc Tưởng niệm Penny Severns, và đoạn nằm giữa dặm số 35 và Sông Mississippi được biết với tên gọi Xa lộ Lịch sử Free Frank McWorter (biệt danh của một người nô lệ Mỹ tự mua tự do cho mình).

Mô tả xa lộ

I-72 chạy khoảng trên  trong tiểu bang Missouri. Điểm đầu phía tây của nó là một nút giao thông lập thể với Quốc lộ Hoa Kỳ 61 đến Cầu Tưởng niệm Mark Twain trên Sông Mississippi. Cầu này nối thành phố Hannibal với tiểu bang Illinois.  Hiện nay, chỉ có hai lối ra cho I-72 trong tiểu bang Missouri.

Trong tiểu bang Illinois, I-72 chạy khoảng . Các đoạn của I-72 và I-172 từ Springfield đến Quincy thường được gọi tên là Xa lộ cao tốc Trung Illinois (CIE). Tính đến năm 2007, I-72 có một xa lộ thương mại là Xa lộ vòng Thương mại 72 trong thành phố Jacksonville.

Gần Valley City ở mốc dặm số 42 là hai cầu Valley City Eagle. Hai cầu riêng biệt cho hai chiều xe bắt qua Sông Illinois trong vùng nông thôn trung-tây tiểu bang Illinois. Gần mốc dặm 78 có một biển dấu đánh dấu kinh tuyến 90 độ.

Tại điểm đầu phía đông trong thành phố Champaign, I-72 tiếp tục và trở thành Phố Church (chiều đi hướng tây) và Phố University (chiều đi hướng đông). Cả hai chiều thành đường phố một chiều chạy thêm khoảng  vào trong phố chính Champaign.

Xa lộ phụ
Xa lộ nhánh ngắn tại Quincy, Illinois có tên là Xa lộ Liên tiểu bang 172

Các xa lộ có liên quan
Xa lộ Thương mại Liên tiểu bang 72 (viết tắt là BL 72) là xa lộ thương mại hình cung của I-72 tại Jacksonville. Nó chạy từ nút giao thông lập thể U.S. 36/I-72/U.S. 67 ở tây nam thành phho61 Jacksonville về hướng bắc dọc theo đường tránh thuộc Quốc lộ Hoa Kỳ 67 tại thành phố Jacksonville đến con đường cũ của Quốc lộ Hoa Kỳ 36 (Phố Morton). Trên phố Morton, BL 72 chạy theo hướng đông qua phố chính thành phố Jacksonville cho đến khi đến I-72 tại lối ra 68. Con đường dài khoảng .

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Illinois Highway Ends: Interstate 72

72


title: Isaac Asimov

text:
Isaac Asimov (  , tên khai sinh Isaak Yudovich Ozimov, tiếng Nga: Исаак Юдович Озимов; 2 tháng 1 năm 1920 - 6 tháng 4 năm 1992) là một tác giả người Mỹ và là giáo sư hóa sinh tại Đại học Boston, nổi tiếng nhất với các tác phẩm về khoa học viễn tưởng. Asimov là một trong những nhà văn sáng tác nhiều nhất mọi thời đại, ông đã viết và biên tập hơn 500 cuốn sách và khoảng 90.000 bài văn và bưu thiếp. Các tác phẩm của ông đã được xuất bản ở cả mười hạng mục của Hệ thống Thập phân Dewey.

Asimov được xem là một bậc thầy của khoa học viễn tưởng, cùng với Robert A. Heinlein và Arthur C. Clarke, ông được coi là một trong ba nhà văn khoa học viễn tưởng tiêu biểu. Tác phẩm nổi tiếng nhất của Asimov là loạt chuyện Foundation; các tác phẩm nổi tiếng khác bao gồm Galactic Empire và Robot, cả hai tác phẩm này sau đó đều được hợp thể hóa vào cùng một vũ trụ với loạt chuyện Foundation để tạo nên Future History. Ông cũng sáng tác rất nhiều truyện ngắn, trong đó có "Nighfall", tác phẩm đã được Science Fiction Writers of America bầu chọn là truyện ngắn khoa học viễn tưởng hay nhất mọi thời đại năm 1964. Asimov cũng sáng tác loạt chuyện Lucky Starr của thể loại tiểu thuyết khoa học viễn tưởng dành cho thiếu nhi, trong loạt truyện này ông sử dụng bút danh là Paul French.

Asimov cũng viết nhiều tác phẩm thuộc thể loại thần bí và tưởng tượng, cũng như những tác phẩm phi viễn tưởng. Hầu hết những tác phẩm này đều giải thích những khái niệm khoa học theo cách lịch sử, đưa người đọc trở lại thời khi hiểu biết về khoa học ở giai đoạn sơ khai nhất. Ông cũng đưa ra cả quốc tịch, ngày sinh, ngày mất cho những nhà khoa học ông đề cập, ông còn cung cấp cả từ nguyên học và chỉ cách phát âm những thuật ngữ kỹ thuật.

Asimov là thành viên lâu năm và là phó chủ tịch của Mensa International, ông cũng là chủ tịch của Hiệp hội Nhân văn Hoa Kỳ. Tiểu hành tinh 5020 Asimov, một miệng núi lửa trên Sao Hỏa, một trưởng tiểu học ở Brooklyn, New York và Giải thưởng Văn học Isaac Asimov đều được đặt theo tên của ông.

Chú thích

Sinh năm 1920
Mất năm 1992
Nhà hóa sinh Hoa Kỳ
Những người qua đời vì AIDS ở New York
Sinh năm 1919
Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 20
Người viết hồi ký Mỹ
Nhà văn phi hư cấu Mỹ
Quân nhân Hoa Kỳ trong Thế chiến thứ hai
Nhà phê bình tôn giáo
Nhà sử học khoa học
Nam giới theo chủ nghĩa nữ giới
Lính Lục quân Hoa Kỳ
Nhà văn Brooklyn
Nam tiểu thuyết gia Mỹ
Nam nhà văn Mỹ thế kỷ 20
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Khoa học Viễn tưởng


title: Hãn quốc Chuẩn Cát Nhĩ

text:
Chuẩn Cát Nhĩ Hãn quốc (chữ Hán: 準噶爾汗國) hay Hãn quốc Zunghar, là một đế quốc du mục trên thảo nguyên châu Á. Hãn quốc nằm trên khu vực được gọi là Dzungaria và trải dài từ cực tây của Vạn Lý Trường Thành đền miền đông Kazakhstan hiện nay, và từ miền bắc Kyrgyzstan hiện nay đến miền nam Siberia, phần lớn lãnh thổ của Hãn quốc nay thuộc địa giới Tân Cương.

Năm 1678, Cát Nhĩ Đan nhận tước hiệu Boshogtu Khan từ Đạt Lai Lạt Ma. Điều này đã khẳng định người Zunghar là bộ tộc lãnh đạo mới của người Oirat (Vệ Lạp Đặc, Mông Cổ Tây). Tuy nhiên, những người lãnh đạo Zunghar mang tước hiệu Khong Tayiji (bắt nguồn từ tước hiệu "Hoàng thái tử") trong khi đất nước của họ thường được gọi là Hãn quốc Zunghar. Sau cái chết của Galdan Boshogtu Khan và Tsewang Rabtan, Hãn quốc suy sụp và bị nhà Thanh sáp nhập vào năm 1756-59.

Từ nguyên

Từ "Dzungar" pha trộn giữa jegün, nghĩa là "trái" hay "đông" và γar nghĩa là "quyền hành" hay "che chở". (Trong tiếng Mông Cổ, "trái" nghĩa là "đông" và "phải" nghĩa là "tây", tương ứng với nhìn về phía nam). Vùng Dzungaria có nguồn gốc tên gọi từ liên minh này. Mặc dù người Zunghar ở phía tây của người Mông Cổ Đông (Khalkha), nguồn gốc tên gọi của họ được cho là do trên thực tế họ đại diện cho phần tả của người Oirat.

Lịch sử

Nét chính
Hãn quốc Zunghar được chú ý đến nhiều vì đây là đế quốc du mục thảo nguyên cuối cùng và ảnh hưởng của nó tới tiến trình bành trướng về phía tây của nhà Thanh. Khoảng 1620, người Oirat tiến đến thống nhất tại Dzungaria. Vào khoảng năm 1680, họ chinh phục lòng chảo Tarim ở phía nam. Năm 1688, Galdan đánh bại người Khalkha (Khách Nhĩ Khách hay Mông Cổ Đông), nhiều người trong số đó chạy về phía đông nam đến Nội Mông và trở thành thần dân của người Mãn. Năm 1696, người Mãn đánh bại Galdan gần Ulan Bator, đuổi ông về phía tây và giành lấy quyền kiểm soát đối với Ngoại Mông. Năm 1717, Tsewang Rabtan cử một đội quân đến Tây Tạng, người Mãn đẩy lui người Zunghar và thiết lập quyền bảo hộ tại Tây Tạng. Năm 1750-57, người Mãn tận dụng thời cơ Zunghar đang có nội chiến để chinh phục Dzungaria và tiêu diệt một phần lớn dân cư. Người Mãn tiến về phía nam và sáp nhập lòng chảo Tarim vào năm 1759, như vậy, người Mãn cuối cùng đã hoàn toàn kiểm soát được vùng biên giới phía tây của Trung Quốc hiện nay.

Nguồn gốc
Những người lãnh đạo của người Zunghar thuộc dòng dõi Choros và tự coi mình là hậu duệ của các taishi Oirat là Toghoon (mất 1438) và Esen Tayisi (cai trị 1438-54). Vào lúc bắt đầu thế kỷ 17, một lãnh đạo trẻ tuổi tên là Khara Khula đã nổi lên để thống nhất người Oirat tiến đánh Sholui Ubashi Khong Tayiji, Altan Khan đầu tiên của người Khalkha, đây là người đã xua đuổi người Oirat khỏi quê hương của họ ở vùng Kobdo tại tây bắc Mông Cổ ngày nay. Vào đầu thời kỳ cai trị của mình, Khara Kula đã thống nhất các thị tộc Choros, Dorbod và Khoid, tạo thành một dân tộc Zunghar. Trong các cuộc chiến tranh chống người Khalkha vào thập niên 1620, ông đã giành được chiến thắng quyết định. Quê hương của người Oirat nằm dưới sự thống trị của Jasaghtu Khan của người Khalkha. Vào năm 1623, liên minh Oirat đã giết chết Ubashi Khong Tayiji và bảo vệ được nền độc lập của mình. Vào lúc đó, chỉ có Torobaikhu, một lãnh đạo của thị tộc Khoshud là có thể tuyên bố mình là "Hãn" trong khi Baatur Dalai Taishi của thị tộc Dorbod được coi là tù trưởng Oirat mạnh nhất. Con trai của Khara Khula là Baatur Khung Taiji (mất 1653) đã tham gia cuộc viễn chinh Tây Tạng do Gushi Khan Torobaikhu lãnh đạo vào năm 1636-42. Sau khi Baatur trở về Dzungaria với tước hiệu Erdeni (do Đạt-lại Lạt-ma ban cho) và nhiều chiến lợi phẩm, ông đã tiến hành ba cuộc viễn chinh chống lại người Kazakh (Cáp Tát Khắc). Với các cuộc nhập cư của người Torghud, người Khoshud và người Dorbod từ năm 1630 đến 1677, sức mạnh của người Zunghar được tăng cường tại Zungaria.

Năm 1653, Sengge kế vị cha là Baatur Khung Taiji để trở thành lãnh đạo Zungharia, tuy nhiên một tranh chấp nội bộ giữa ông và người anh em trai khác mẹ là Chechen Tayiji đã nổ ra và thu hút sự tham gia của người Khoshuud. Từ năm 1657 trở đi, con trai của Senge là Amin-Dara và Galdan phải đối mặt với những chống đối từ những anh em trai cùng cha khác mẹ. Được Ochirtu Khan của người Khoshuud giúp sức, xung đột chấm dứt với thắng lợi của Sengge vào năm 1661. Vào năm 1667, ông bắt được Erinchin Lobsang Tayiji, vị Altan Khan thứ ba và cũng là cuối cùng. Tuy nhiên, chính ông lại bị các người anh em khác mẹ là Chechen Tayiji và Zotov giết hại trong một cuộc chính biến vào năm 1670.

Người em trai của Sengge là Galdan ngay lập tức từ Tây Tạng hồi quốc để trả thù Chechen. Là một sư tăng Phật giáo, Galdan đã đến Tây Tạng vào năm 13 tuổi và được tu học dưới sự chỉ dậy của Ban-thiền Lạt-ma thứ 4 và Đạt-lại Lạt-ma thứ 5. Liên minh với Ochirtu Sechen của thị tộc Khoshuud, Galdan đánh bại Chechen và đẩy Zotov ra khỏi Zungharia. Tuy nhiên, hai con trai của Sengge là Sonom Rabdan and Tsewang Rabtan đã nổi loạn chống lại ông, song cuối cùng cả hai đều bị tiêu diệt. Năm 1671, Đạt-lại Lạt-ma ban tước hiệu Hãn cho Galdan. Mặc dù Galdan đã cưới Anu-Dara, cháu gái của Ochirtu, song ông ta lại bị cuốn vào xung đột với người ông của vợ mình. Lo ngại trước ảnh hưởng của Galdan, Ochirtu đã nhận được trợ giúp từ người chú của Galdan và cũng là kình địch, Choqur Ubashi, ông là người đã từ chối công nhận tước hiệu hãn của Galdan. Chiến thắng trước Ochirtu đã khiến Galdan đạt được quyền bá chủ đối với người Oirat. Vào năm sau, Đạt-lại Lạt-ma đã trao tước hiệu cao nhất Boshoghtu (hay Boshughtu) cho ông, Galdan thống nhất toàn bộ các thị tộc Oirat tại Zungaria và miền tây Mông Cổ.

Chinh phục lòng chảo Tarim và chiến tranh với người Trung Á

Naqshbandi Sufi Imam đã thay thế Sát Hợp Đài Hãn vào đầu thế kỷ 17. Họ đã đánh bại Afaq Khoja và người này đã yêu cầu Đạt-lại Lạt-ma giúp đỡ quân sự vào năm 1677. Với danh nghĩa thực hiện yêu cầu này, Galdan đã lật đổ Naqshbandu và đưa Afaq Khoja trở thành người lãnh đạo của ông tại đây. Galdan đã ra lệnh rắng người Turkestan có thể được xét sử bằng luật của riêng họ ngoại trừ các trường hợp gây ảnh hưởng đến Đế quốc Zunghar. Người Zunghar giữ quyền kiểm soát lòng chảo Tarim cho tới năm 1757.

Vào năm 1680, người Khirgiz Đen đã đột kích Moghulistan và chiếm Yarkent. Các cư dân Yarkent yêu cầu Galdan giúp đỡ. Hãn quốc Zunghar sau đó đã chinh phục Kashgar và Yarkend; và Galdan được các cư dân lựa chọn làm người lãnh đạo của họ. Năm sau, ông xâm chiếm lên phía bắc của dãy núi Tengeri tại Kazakhstan hiện nay; song thất bại trong việc chiếm thành phố Sairam. Cuối cùng ông đã có thể chinh phục được Turfan và Hami vào năm sau. Năm 1683, quân của Galdan dưới quyền Tsewen Rabtan đã đến Tashkent và Syr Darya và đè bẹp hai đội quân của người Kazakh. Sau đó Galdan đã khuất phục người Khirgiz Đen và tàn phá thung lũng Fergana.

Từ năm 1685, quân của Galdan đã tấn công mạnh người Kazakh. Trong lúc tướng Rabtan chiếm thành Taraz, đội quân chính của ông đã buộc người Kazakh phải di cư về phía tây. Năm 1698, người kế vị của Galdan là Tsewen Rabtan đã vươn đến hồ Tengiz và Turkestan, người Zunghar kiểm soát Zhei-Su Tashkent cho đến năm 1745.

Kình địch với người Khalkha
Ban đầu, người Oirat và người Khalkha nằm trong một liên minh, ràng buộc bởi các điều khoản của bộ luật Mông Cổ-Oirat. Để thắt chặt liên minh này, Galdan đã cố gắng liên minh với Zasaghtu Khan Shira, người đã bị mất một phần các thần dân vào tay Tushiyetu Khan Chakhundorji, và chuyển cung điện của ông đến gần dãy núi Altai. Tushiyetu Khan đã tấn công cánh hữu của người Khalkha và giết chết Shira vào năm 1687. Galdan đã phái quân dưới quyền chỉ huy của em trai Dorji-jav tấn công Tushiyetu Khan vào năm sau, nhưng họ cuối cùng đã bị thất bại và Dorji-jav đã bị giết chết trong trận đánh kế tiếp. Chakhundorji đã giết chết Degdeehei Mergen Ahai của Zasaghtu Khan khi người này trên đường đến chỗ Galdan. Triều đình nhà Thanh đã can thiệp và đình lại việc các quý tộc Mông Cổ tập hợp lại trong một hội nghị.

Để báo thù cho cái chết của em trai và mở rộng ảnh hưởng của mình với các khu vực khác của người Mông Cổ, Galdan đã có sự chuẩn bị chiến lược cho một cuộc chiến với người Khalkha. Galdan thiết lập quan hệ hữu hảo với người Nga, thế lực đang có chiến tranh với Tushiyetu Khan tại các lãnh thổ gần hồ Baikal ở miền bắc Khalkha. Có lợi ích chung trong việc đánh bại người Khalkha, cả Galdan và người Nga đẫ đồng thời tấn công Khalkha và chinh phục hầu hết lãnh thổ Khalkha. Được vũ trang với các loại súng cầm tay mua từ người Nga, Galdan đã tấn công vùng đất của Zasaghtu Khan cuối cùng, và tiến đến lãnh địa của Chakhundorji. Người Cossack Nga trong lúc đó đã tấn công và đánh bại 10.000 quân Khalkha gần hồ Baikal. Sau hai trận đánh đẫm máu với người Zunghar gần Tu viện Erdene Zuu và Tomor, Chakhundorji cùng con trai ông ta là Galdandorji đã chạy trốn đến sông Ongi.

Người Zunghar chiếm được quê hương của người Khalkha và buộc Jibzundamba Zanabazar phải bỏ trốn. Nhà Thanh đã cho củng cố các tiền đồn quân sự phía bắc và khuyến khích người Khalkha chống lại Galdan. Sau khi củng cố quân lực, Tushiyetu Khan Chakhundorji đã tấn công ngược người Zunghar, và đánh nhau với đội quân này gần hồ Olgoi vào ngày 3 tháng 8 năm 1688. Người Oirat chiến thắng sau một trận chiến kéo dài ba ngày. Cuộc chinh phục lãnh thổ người Mông Cổ Khalkha của Galdan đã khiến cho Zanabazar và Chakhundorji thần phục triều đình nhà Thanh vào tháng chín.

Chiến tranh Oirat-Mãn Châu lần thứ nhất
Với chiến thắng năm 1688, Galdan đã đẩy người Khalkha vào vòng tay của nhà Thanh và khiến ông trở thành một mối đe dọa quân sự đối với người Mãn. Không may cho Galdan, Hoàng đế Khang Hy là một người mạnh mẽ và thiện chiến. Năm 1690, quân Mãn và quân Zunghar đã chiến đấu trong một trận đánh bế tắc và Galdan rút lui về phương bắc. Trận chiến diễn ra tại Ulan Butong, cách 350 km về chính bắc của Bắc Kinh gần nguồn phía tây của Liêu Hà tại cực nam của Đại Hưng An Lĩnh. Vấn đề trong tất cả các cuộc chiến du mục này là ở chỗ người Mãn đã không thể duy trì một đội quân trên thảo nguyên. Nếu người Mãn cử một đội quân đến thì những người du mục sẽ tạm thời rút chạy và họ trở lại khi quân Mãn cạn nguồn lương thảo. Năm 1696, Galdan ở thượng lưu sông Kerulen tại phía đông Ulan Bator, cách khoảng 700 km ở phía tây bắc của Bắc Kinh. Kế hoạch của Khang Hy là đích thân dẫn một đội quân tiến về phía tây bắc đến chỗ Galdan trong khi cử một đội quân thứ hai tiến về phía bắc từ vùng Ordos để chặn đường thoát của Galdan. Khang Hy đến Kerulen, thấy Galdan đã đi và cho quân quay trở lại do thiếu nguồn tiếp tế. Tròng cùng ngày mà Khang Hy trở về (12/6), Galdan đã phạm phải sai lầm khi lọt vào vòng đội quân Thanh ở phía tây (từ Ordos lên) và bị đánh bại ở Zuunmod gần thượng du sông Tuul, phía đông của Ulan Bator. Vợ của Galdan, Hoàng hậu Anu, bị giết chết và quân Mãn đã thu giữ được 20.000 gia súc và 40.000 cừu. Galdan chạy trốn cùng với 40 hay 50 lính. Ông tập hợp một vài ngàn người đi theo, song những người này bị bỏ lại do thiếu lương thực. Ngày 4 tháng 4 năm 1697, ông qua đời đột ngột tại khu vực dãy núi Altai gần tỉnh Khovd hiện nay khi đang ở cùng 300 người trong một hoàn cảnh bí ẩn. Kế vị ông là Tsewang Rabtan, một người đã nổi dậy chống ông.

Can thiệp tại Tây Tạng

Người Zunghar dưới sự lãnh đạo của anh em của Tsewang Rabtan là Tsering Dondup đã xâm lược Tây Tạng, lúc bấy giờ đang do bộ lạc Khoshut thống trị. Vị Đạt-lại Lạt-ma thứ năm đã khuyến khích các lạt-ma người Mông Cổ ngăn cản bất cứ lời dạy nào không phải của phái dGe-lugs-pa trong cộng đồng người Mông Cổ. Người Zunghar sớm sau đó bắt đầu cướp phá Lhasa, làm mất đi thiện cảm ban đầu của người Tạng đối với họ. Hoàng đế Khang Hy đã trả đũa vào năm 1718, song cuộc viễn chinh của ông bị người Zunghar đánh bại không xa Lhasa.

Nhiều Nyingmapa và Bonpo đã bị hành quyết và người Tạng đến chỗ chính quyền Zunghar bị bắt phải đặt lưỡi ra ngoài để cho người Zunghar có thể phát giác nếu một ai đó niệm thần chú. Thói quen dính lưỡi ra ngoài để tỏ lòng tôn trọng khi chào hỏi ai đó vẫn là một nét trong văn hóa Tạng cho đến thời gian gần đây.

Hoàng đế Khang Hy gửi đến một đội viễn chinh thứ hai và lớn hơn, quân của Tsewang Rabtan đã bị đuổi khỏi Tây Tạng vào năm 1720 và đội quân viễn chinh được hoan nghênh như những người giải phóng. Họ đưa Kälzang Gyatso cùng họ từ Kumbum đến Lhasa và ông được lập làm Đạt-lại Lạt-ma thứ bảy vào năm 1721.

Chiến tranh Oirat-Mãn Châu lần thứ hai

Sụp đổ

Khi Galdan Tseren qua đời năm 1745, người Zunghar vẫn hùng mạnh. Hãn quốc tuy vậy đã đột ngột sụp đổ, nguyên nhân bắt nguồn từ các con trai của Galdan Tseren. Năm 1749, con trai của Galden Tseren là Lamdarjaa đã chiếm lấy ngôi vị từ người em trai. Tuy nhiên ông sau đó lại bị người anh em họ là Dawaachi và quý tộc bộ lạc Khoid là Amursanaa lật đổ. Hai người này về sau lại đánh lẫn nhau để tranh quyền kế vị. Năm 1753, ba người bà con của người cai trị bộ lạc Dorbod đã đầu hàng nhà Thanh, Amursanaa theo sau họ. Vào mùa xuân năm 1755, nhà Thanh tấn công Ghulja, và bắt giữ Hãn Zunghar. Amursana yêu cầu được tuyên bố mình là Hãn Zunghar, song Hoàng đế Càn Long chỉ cho ông làm Hãn của người Khoid, một trong bốn vị hãn của người Oirat. Vào mùa hè, Amursana cùng với Chingünjav lãnh đạo một cuộc nổi dậy chống lại triều đình. Trong hai năm tiếp theo, quân Mãn và quân Mông Cổ của nhà Thanh đã phá hủy các tàn dư của Hãn quốc Zunghar. Vị lãnh đạo cuối cùng, Amursanaa đã nổi dậy chống lại nhà Thanh và chạy trốn về phía bắc để tìm nơi nương náu chỗ người Nga. Amursana sau đó chết vì bệnh đậu mùa. Vào mùa xuân năm 1762, thi thể đông cứng của ông được đưa tới Kyakhta để người Mãn xem. Người Nga sau đó chôn cất thi thể, từ chối yêu cầu của người Mãn muốn hành hạ thi thể. Để kỉ niệm chiến thắng, Càn Long cho lập Tổ hợp chùa Phổ Ninh tại Thừa Đức vào năm 1755.

Hoàng đế Càn Long đã cho di chuyển những người Zunghar còn lại vào vùng nội địa và lệnh cho các tướng giết chết tất cả nam giới tại Barkol hay Túc Châu, còn phụ nữ và trẻ em được phân cho các binh lính nhà Thanh. Học giả thời nhà Thanh Ngụy Nguyên ước tính rằng tổng dân số Hãn quốc Zunghar trước khi sụp đổ là 600.000 người, hay 200.000 hộ. Theo một trích dẫn, Ngụy Nguyên viết rằng 40% số hộ Zunghar bị chết do bệnh đậu mùa, 20% chạy trốn đến Nga hay các bộ lạc người Kazakh, và 30% bị quân lính giết chết, sau này không còn một yurt (lều du mục) nào trong một khu vực rộng hàng nghìn lý ngoại trừ của những kẻ đầu hàng. Dựa trên số liệu này, Chu Văn Trường viết rằng 80% trong tổng số 600.000 hoặc hơn người Zunghar bị tiêu diệt do sự kết hợp của bệnh tật và chiến tranh , Michael Clarke mô tả điều này "sự tiêu diệt hoàn toàn không chỉ với nhà nước Zunghar mà còn với người Zunghar với vị thế là một dân tộc." Sử gia Peter Perdue quy việc sát hại người Zunghar là một chính sách hủy diệt rõ ràng do Càn Long đưa ra song ông cũng nhận thấy một chính sách khoan dung hơn sau giữa năm 1757. Mark Levene, một sử gia gần đây quan tâm nghiên cứu về vấn đề diệt chủng, phát biểu rằng việc tiêu diệt người Zunghar là "Người ta có thể cho đây là tội diệt chủng đặc biệt ở thế kỷ 18"."

Người Mãn đã cho người dân từ những nơi khác trong đế quốc nhập cư đến vùng đất hoang vắng, nhưng một thế kỷ sau cuộc nổi loạn Hồi giáo lại tàn phá vùng đất này.

Lãnh đạo Hãn quốc Zunghar
Khara Khula, tước hiệu: Khong Tayiji
Erdeni Batur, tước hiệu: Khong Tayiji
Sengge, tước hiệu: Khong Tayiji
Galdan, tước hiệu: Khong Tayiji, Boshogtu Khan
Tsewang Rabtan (), tước hiệu: Khong Tayiji
Galdan Tseren, tước hiệu: Khan
Tsewang Dorji Namjal, tước hiệu: Khong Tayiji
Lama-Darjaa, tước hiệu: Khong Tayiji
Dawaachi, tước hiệu: Khong Tayiji
Amursana ()

Chú thích

Tham khảo
 Perdue, Peter C. China Marches West: The Qing Conquest of Central Eurasia. Cambridge, MA: Belknap Press of Harvard University Press, 2005.
 [Хойт С.К. http://www.lib.kalmsu.ru/text/TRUD/Hoit_SK/p001.pdf  Последние данные по локализации и численности ойрат] // Проблемы этногенеза и этнической культуры тюрко-монгольских народов. Вып. 2. Элиста: Изд-во КГУ, 2008. стр. 136-157.

Chuẩn Cát Nhĩ
Zunghar
Nhà nước Mongol
Cựu quốc gia quân chủ ở Châu Á
Oirat


title: Xa lộ Liên tiểu bang 74

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 74 (tiếng Anh: Interstate 74 hay viết tắt là I-74) là một xa lộ liên tiểu bang tại Trung Tây và Đông Nam Hoa Kỳ. Điểm đầu phía tây nằm ở điểm giao cắt với Xa lộ Liên tiểu bang 80 trong thành phố Davenport, Iowa; điểm đầu phía đông của đoạn Trung Tây nằm tại điểm giao cắt với Xa lộ Liên tiểu bang 75 trong thành phố Cincinnati. Nó cũng tồn tại trong từng đoạn đứt khúc khác của các xa lộ khác trong tiểu bang North Carolina.

Xa lộ Liên tiểu bang 74 là xa lộ liên tiểu bang duy nhất chạy trùng với một quốc lộ Hoa Kỳ mà cùng chia sẻ chung một mã số - đó là Quốc lộ Hoa Kỳ 74 tại tiểu bang North Carolina. Đây là một hiện tượng hiếm có vì các xa lộ liên tiểu bang và quốc lộ Hoa Kỳ được đặt số theo thứ tự đối nghịch ở hai đầu đất nước (đông tây hay nam bắc) và tránh không dùng chung mã số ở khi chạy trùng nhau.

Mô tả xa lộ

Iowa

Trong tiểu bang Iowa, Xa lộ Liên tiểu bang 74 chạy theo hướng nam từ Xa lộ Liên tiểu bang 80 khoảng  trước khi băng vào tiểu bang Illinois trên Cầu Xa lộ Liên tiểu bang 74. Ở phía bắc Sông Mississippi, I-74 chạy cắt hai các thành phố Bettendorf và Davenport.

Illinois
Trong tiểu bang Illinois, Xa lộ Liên tiểu bang 74 chạy theo hướng nam từ Moline đến Galesburg; từ điểm này, nó chạy theo hướng đông nam qua Peoria đến vùng Bloomington-Normal và Xa lộ Liên tiểu bang 55. I-74 tiếp tục hướng đông nam đến vùng Champaign-Urbana, giao cắt với Xa lộ Liên tiểu bang 57. Sau đó xa lộ này đi về hướng đông qua Danville tại ranh giới hai tiểu bang Illinois-Indiana. Quốc lộ Hoa Kỳ 150 chạy song song Xa lộ Liên tiểu bang 74 trong tiểu bang Illinois cho toàn tuyến đường của nó, cắt giảm bớt vài dặm cuối ở điểm phía đông (trong thành phố Danville khi Quốc lộ Hoa Kỳ 150 quay về phía nam trên Xa lộ Illinois 1) nơi nó chạy song song với Quốc lộ Hoa Kỳ 136.

Indiana
Trong tiểu bang Indiana, Xa lộ Liên tiểu bang 74 chạy theo hướng đông từ ranh giới tiểu bang Illinois đến vùng Crawfordsville trước khi quay hướng đông nam. Sau đó nó chạy quanh trung tâm thành phố Indianapolis dọc theo Xa lộ Liên tiểu bang 465. Rồi nó vào tiểu bang Ohio tại Harrison, Ohio.

Ohio
Trong tiểu bang Ohio, Xa lộ Liên tiểu bang 74 chạy theo hướng đông nam từ ranh giới tiểu bang Indiana đến điểm đầu phía đông hiện tại của đoạn đường nằm bên phía tây tại Xa lộ Liên tiểu bang 75, ngay phía bắc phố chính của thành phố Cincinnati. Nó cũng được cắm biển dấu với Quốc lộ Hoa Kỳ 52 cho toàn chiều dài.

West Virginia
Tính đến tháng 10 năm 2009, Xa lộ Liên tiểu bang 74 vẫn chưa xây xong tại tiểu bang West Virginia. Nó sẽ được hoạch định nằm phần lớn dọc theo con đường hiện tại của Quốc lộ Hoa Kỳ 52.

Virginia
Tính đến tháng 12 năm 2008, Xa lộ Liên tiểu bang 74 được đề xuất đi theo con đường của Xa lộ Liên tiểu bang 77 qua tiểu bang Virginia, nhưng vẫn chưa cắm biển từ ranh giới tiểu bang West Virginia đến ranh giới tiểu bang North Carolina.

North Carolina
Trong tiểu bang North Carolina, tính đến cuối năm 2008 I-74 tồn tại trong vài đoạn. Nó gồm có phần phía cực tây nhất của Xa lộ Liên tiểu bang 74 chạy từ Xa lộ Liên tiểu bang 77 đến Quốc lộ Hoa Kỳ 52, ngay phía nam của Mount Airy, rồi đoạn nằm ở phía nam Xa lộ Liên tiểu bang 73 và Quốc lộ Hoa Kỳ 220 từ ngay phía bắc Asheboro đến phía nam Candor, và sau cùng là đoạn nằm ở phía đông hơn, chạy từ Laurinburg đến một điểm kết thúc tại Xa lộ Bắc Carolina 41 gần Lumberton. Một đoạn thứ tư, cùng được cắm biển là Quốc lộ Hoa Kỳ 311, được thông xe với vai trò là đường tránh High Point vào tháng 11 năm 2010; nó gồm có một nút giao thông lập thể với I-85 và kéo dài khoảng 3 ở phía đông xa lộ đó; nó được cắm biển là I-74/US 311.  Đoạn gần xa lộ cao tốc Quốc lộ Hoa Kỳ 311 ở phía tây từ High Point đến I-40 ở phía đông Winston-Salem vẫn không có biển dấu vì có một vài điểm không đạt chuẩn mặc dù nó có biển hướng dẫn cho biết nó là một "hành lang xa lộ I-74 tương lai".

South Carolina
Từ ranh giới tiểu bang North Carolina, I-74 sẽ theo Xa lộ Carolina Bay (hiện nay được cắm biển là Xa lộ Nam Carolina 31) quanh Myrtle Beach.

Các xa lộ giao cắt chính
 Xa lộ Liên tiểu bang 80 tại Davenport, Iowa
 Xa lộ Liên tiểu bang 80 gần Colona, Illinois
 Xa lộ Liên tiểu bang 55 tại Bloomington, Illinois
 Xa lộ Liên tiểu bang 57 tại Champaign, Illinois
 Xa lộ Liên tiểu bang 70 tại Indianapolis, Indiana
 Xa lộ Liên tiểu bang 65 tại Indianapolis, Indiana
 Xa lộ Liên tiểu bang 75 tại Cincinnati
 Xa lộ Liên tiểu bang 64 gần Huntington, West Virginia (tương lai)
 Xa lộ Liên tiểu bang 81 gần Wytheville, Virginia (tương lai)
 Xa lộ Liên tiểu bang 77 gần Mount Airy, North Carolina
 Xa lộ Liên tiểu bang 40 tại Winston-Salem, North Carolina (tương lai)
 Xa lộ Liên tiểu bang 73 gần Asheboro, North Carolina, gần Rockingham, North Carolina (tương lai), gần Myrtle Beach, South Carolina (tương lai)
 Xa lộ Liên tiểu bang 85 gần High Point, North Carolina
 Xa lộ Liên tiểu bang 95 gần Lumberton, North Carolina

Các xa lộ phụ
Peoria, Illinois - I-474
Winston-Salem, North Carolina - I-274 (dự định)

Tham khảo

Liên kết ngoài

I-74 in NC Progress Page
SCDOT - Carolina Bays Parkway Phase II (part of I-74)
High Priority Corridor 5 (I-73/74)
Upgrade 74 Renovation Project
I-74 on Cincinnati-Transit.net
Interstate 74 Cincinnati to Piketon Corridor
I-74 Iowa-Illinois Corridor Study
Illinois Highway Ends: Interstate 74
Indiana Highway Ends: Interstate 74
AA Roads - Interstate 74
National I-73/74 Corridor Association
 Interstate 74 Construction, Moline, Illinois

74


title: Xa lộ Liên tiểu bang 76 (tây)

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 76 (tiếng Anh: Interstate 76 hay viết tắt là I-76) là một xa lộ liên tiểu bang chạy từ Xa lộ Liên tiểu bang 70 tại Arvada, Colorado (gần thành phố Denver) đến một điểm giao cắt với Xa lộ Liên tiểu bang 80 gần Big Springs, Nebraska.

Mô tả xa lộ

Colorado

I-76 bắt đầu tại một nút giao thông lập thể với I-70 tại Arvada. Từ I-70, xa lộ cao tốc đi về hướng đông đến một lối ra tại Xa lộ Tiểu bang Colorado 95, có tên gọi là Đại lộ Sheridan. Xa lộ đi theo hướng đông bắc cắt ngang Quốc lộ Hoa Kỳ 287, được gọi là Đại lộ Liên bang đến một nút giao thông lập thể với I-25. Chạy gần như song song với Lạch Clear gần đó, I-76 gặp một nút giao thông lập thể khác với Xa lộ Liên tiểu bang 270 tại Welby, Colorado nơi Lạch Clear nhập vào Sông South Platte mà I-76 vượt qua. Sau một nút giao thông lập thể tại Xa lộ Tiểu bang Colorado 224, I-76 nhập vào với Quốc lộ Hoa Kỳ 85 và Quốc lộ Hoa Kỳ 6 tại Đại lộ Brighton. Qua Derby, Quốc lộ Hoa Kỳ 85 rời khỏi I-76 tại Dayton Way. Hai xa lộ kết hợp là Quốc lộ Hoa Kỳ 6 và I-76 đi về hướng đông bắc, băng qua Xa lộ Tiểu bang Colorado 2, được gọi là Đại lộ Sable trước khi gặp một lối ra tại E-470, một đường thu phí. Qua E-470, xa lộ ra khỏi Vùng đô thị Denver-Aurora.

Khi qua phía tây Hồ Barr, xa lộ đi về hướng đông bắc ở phía đông Brighton. Gần Lochbuie, xa lộ băng qua SH 7 trước khi đi qua Quận Weld. I-76 gặp SH 52 tại Hudson, thành phố kế tiếp dọc theo xa lộ. Qua Hudson, hai xa lộ kết hợp là US 6 và I-76 quay lên hướng đông một ít để đi vào Keenesburg. Sau đó, I-76 quay sang hướng đông bắc và đông vào Roggen là nơi nó gặp Lộ Quận 73. Xa lộ đi ra khỏi vùng đất nông thôn mà trước đây nó từng đi qua và đi qua vùng đồng cỏ lớn. Ngay phía nam Empire Reservoir, xa lộ quay lại hướng đông, băng vào Quận Morgan, Colorado nằm bên trong những cánh đồng hình tròn. Đi về hướng đông, I-76 đi vào trong Wiggins mà gần đó I-76 nhập vào Quốc lộ Hoa Kỳ 34. Ba xa lộ kết hợp đi theo hướng đông qua các nông trại.

Xa lộ chạy theo hướng đông vào Fort Morgan, gặp Xa lộ Tiểu bang Colorado 52, rồi lần nữa chạy gần Sông South Platte. I-76 hướng về ngay phía bắc Brush nơi nơi nó gặp một nút giao thông lập thể với Xa lộ Tiểu bang Colorado 71. Quốc lộ Hoa Kỳ 34 tách ra khỏi xa lộ vòng thương mại khi I-76 quay trở về hướng đông, cắt qua xa lộ vòng thương mại. I-76 BUS cùng chạy chung với Quốc lộ Hoa Kỳ 6 về phía Hillrose. Đi tránh thành phố đó, I-76 đi qua đông bắc vào Quận Washington, với nhiều nông trại ở phía bắc dọc theo con sông và các đồng cỏ ở phía nam. Đi qua Hồ nước Prewitt, xa lộ đi vào Quận Logan, Colorado. Hướng về hướng đông bắc, xa lộ cắt qua Xa lộ Tiểu bang Colorado 63 là xa lộ phục vụ Atwood. I-76 BUS sau đó đi vào Sterling.

I-76 tiếp tục chạy song song với Sông South Platte với các nông trại nằm ở tây bắc và đồng bằng nằm ở đông nam. Phía tây bắc con sông là Quốc lộ Hoa Kỳ 138. Quốc lộ này phục vụ một số thị trấn mà xa lộ I-76 đi tránh. I-76 có một lối ra tại Xa lộ Tiểu bang Colorado 55 là xa lộ phục vụ thị trấn Crook. Với các nông trại nằm bên phía nam xa lộ, I-76 đi vào Quận Sedgwick, băng ngang qua Xa lộ Tiểu bang Colorado 59. Sau đó xa lộ theo hướng đông trước khi quay trở lại hướng đông bắc để đến Julesburg. I-76 đến một lối ra tại Quốc lộ Hoa Kỳ 385 và quốc lộ này hướng theo hướng tây bắc để đến Julesburg. I-76 sau đó theo hướng đông bắc đến ranh giới tiểu bang Nebraska.

Nebraska
Tai Nebraska, I-76 đi một đoạn hơn 3 dặm (5 km). Nó được cắm biển dấu là hướng bắc–nam đối ngược với biển dấu hướng đông–tây như trong tiểu bang Colorado. Toàn tuyến trong tiểu bang Nebraska nằm trong Quận Deuel, song song với Sông South Platte và Quốc lộ Hoa Kỳ 138. Nút giao thông lập thể duy nhất của nó là ở Xa lộ Liên tiểu bang 80.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Colorado I-76

76W


title: Xa lộ Liên tiểu bang 76

text:
Xa lộ Liên tiểu bang 76 có thể là:

 Xa lộ Liên tiểu bang 76 (đông), một xa lộ liên tiểu bang tại Hoa Kỳ, chạy qua các tiểu bang New Jersey, Pennsylvania, và Ohio
 Xa lộ Liên tiểu bang 76 (tây), một xa lộ liên tiểu bang tại Hoa Kỳ, chạy qua các tiểu bang Nebraska va Colorado
 Interstate '76,  một trò chơi điện tử chạy trên hệ điều hành Windows

76


title: Siêu ban nhạc

text:
Vào cuối thập niên 60 của thế kỷ 20, khái niệm siêu ban nhạc để miêu tả là "ban nhạc rock bao gồm những thành viên đã từng nổi tiếng trong vai trò solo hay ban nhạc".

Trong một vài trường hợp, siêu ban nhạc còn dành để chỉ cho nhóm nhạc có các thành viên sau này trở nên nổi tiếng. Siêu ban nhạc thường tồn tại không lâu và họ chỉ ra mắt 1 thậm chí 2 album chủ yếu mang tính đại diện. Đôi lúc họ tham gia vào các dự án nhỏ hơn và có thể trở thành một dự án quan trọng của một vài thành viên.

Ra đời
Khái niệm này ra đời vào năm 1968 với album Super Session với Al Kooper, Mike Bloomfield, và Stephen Stills. Sự kết hợp của bộ tứ Crosby, Stills, Nash & Young là một ví dụ khác, đem lại thành công cho những ban nhạc gốc của họ (The Byrds, Buffalo Springfield, và The Hollies). Năm 1966, người sáng lập tạp chí Rolling Stone, Jane Wenner sáng lập ra ban nhạc Cream, được coi là siêu ban nhạc đầu tiên của lịch sử. Người viết nhạc cũng được kể tới trong khái niệm này, nhất là khi họ đã có được thành công vang dội trước đó, giống như trường hợp của Jimmy Page của Led Zeppelin khi họ mới thành lập. Ngược lại, khái niệm này cũng nhằm tới những nhóm nhạc mà các thành viên của họ đã từng có được những thành công lớn trước khi ban nhạc đã tan rã, như The Beatles, Pink Floyd, Queen, Genesis, Yes,...

Khái niệm này cũng để nói về một ban nhạc vốn đang tồn tại song tuyển thêm những nghệ sĩ thành danh khác tới, ví dụ như Van Halen với Sammy Hagar và Gary Cherone, The Eagles với Joe Walsh và Timothy B. Schmit, và Styx với Lawrence Gowan và Ricky Phillips.

Đánh giá
Năm 1974, tờ Time viết bài báo có nhan đề "Return of a Supergroup" cho rằng siêu ban nhạc "tiềm năng song chỉ là một hiện tượng ngắn hạn" và là "một hỗn thể từ những tài năng đầy bất đồng từ các ban nhạc khác". Bài báo đề cập tới vài ban nhạc như Cream hay Blind Faith "chơi nhạc tại những sân khấu lớn và kiếm được siêu lợi nhuận, đôi khi cả những siêu âm nhạc" và những buổi trình diễn "thể hiện đồng thời tính cá nhân". Tuy nhiên, họ cũng nói "thứ âm nhạc đó tạo nên sự phấn khích hiển nhiên, song cũng vì thế sự tan vỡ là không thể tránh khỏi".

Bài viết "Super or blooper?" năm 2008 của Chris DeVille, cùng với đó là phụ chú "Supergroups: So much promise, so often squandered", viết rằng "khi các rocker cùng tập hợp trong một ban nhạc mới, họ sẽ có được nhiều sự chú ý, song những cái tôi hiếm khi chịu nhún nhường như khi với những gì đã từng giúp họ trở nên nổi tiếng trước kia". DeVille lấy ví dụ những siêu ban nhạc như Crosby, Stills, Nash & Young, Emerson, Lake & Palmer, Fantômas, Velvet Revolver. Tác giả cũng nói rằng nhiều dự án đôi khi là "sự lầm lỡ", có thể kể tới Blind Faith, The Highwaymen, Traveling Wilburys, Audioslave, Zwan, Eyes Adrift, và The Good, the Bad & the Queen.

Các nhóm nhạc nổi tiếng

Thập niên 60
 Cream (1966-1968), với Eric Clapton (The Yardbirds, John Mayall & the Bluesbreakers), Jack Bruce (John Mayall & the Bluesbreakers, Manfred Mann, Graham Bond Organisation) và Ginger Baker (Graham Bond Organisation).
 Crosby, Stills, Nash & Young (thành lập năm 1968), với David Crosby (The Byrds), Stephen Stills (Buffalo Springfield), Graham Nash (The Hollies) và Neil Young (Buffalo Springfield, từ năm 1969).
 Blind Faith (1969), với Eric Clapton (The Yardbirds, John Mayall & the Bluesbreakers, Cream, The Dirty Mac), Ginger Baker (Graham Bond Organisation, Cream), Steve Winwood (Traffic, The Spencer Davis Group) và Rick Grech (Family).
 Plastic Ono Band (1969-1975), với John Lennon (The Beatles), Yoko Ono, Klaus Voormann, Alan White, Eric Clapton.

Thập niên 70
 Cosmic Jokers (1974), siêu ban nhạc của Krautrock tập hợp các ban nhạc hàng đầu nước Đức.
 Derek and the Dominos (1970-1971), với Eric Clapton (The Yardbirds, John Mayall & The Bluesbreakers, Cream, The Dirty Mac, Blind Faith), Duane Allman (The Allman Brothers Band), Bobby Whitlock (Delaney & Bonnie and Friends), Carl Radle (Gary Lewis & the Playboys) và Jim Gordon (The Everly Brothers, The Beach Boys, Gene Clark, The Byrds).
 Emerson, Lake and Palmer (1970-1978), với Keith Emerson (The Nice), Greg Lake (King Crimson) và Carl Palmer (Atomic Rooster).
 Beck, Bogert & Appice (1972-1974), với Jeff Beck (The Yardbirds, Jeff Beck Group), Tim Bogert và Carmine Appice (cả Vanilla Fudge lẫn Cactus).
 West, Bruce and Laing (1972-1974), với Jack Bruce (Cream), Leslie West (Mountain) và Corky Laing (Mountain).
 Journey (1973-1987), với Gregg Rolie (Santana), Neal Schon (Santana), Ross Valory (Steve Miller Band) và Prairie Prince (The Tubes).
 Bad Company (1973-1982), với Paul Rodgers (Free), Mick Ralphs (Mott the Hoople), Boz Burrell (King Crimson) và Simon Kirke (Free).
 UK (1977-1980), với Eddie Jobson (Roxy Music), John Wetton (King Crimson, Uriah Heep), Allan Holdsworth (Gong, Soft Machine) và Bill Bruford (Yes, King Crimson).

Thập niên 80
 Asia (từ 1981), với Geoff Downes (Yes, The Buggles), John Wetton (King Crimson, Uriah Heep, UK), Steve Howe (Yes) và Carl Palmer (Emerson, Lake and Palmer, Atomic Rooster).
 New Race (1981), với Rob Younger, Deniz Tek, Warwick Gilbert (bao gồm cả Radio Birdman), Ron Asheton (The Stooges) và Dennis Thompson (MC5).
 The Glove (1983), với Robert Smith của The Cure và Steven Severin của Siouxsie & the Banshees.
 This Mortal Coil (1984-1991), thành lập bởi Ivo Watts-Russell với các thành viên từ Buzzcocks, Cindytalk, Cocteau Twins, Dead Can Dance, Siouxsie and the Banshees, Pixies, Shelleyan Orphan, Throwing Muses.
 The Firm (1984-1986), với Paul Rodgers (Free, Bad Company), Jimmy Page (Led Zeppelin), Tony Franklin (Roy Harper) và Chris Slade (Uriah Heep).
 Power Station (1984-1985), với John Taylor (Duran Duran), Andy Taylor (Duran Duran), Tony Thompson (Chic) và Robert Palmer.
 The Highwaymen (1985-2002), với Johnny Cash, Waylon Jennings, Willie Nelson và Kris Kristofferson.
 Mike + The Mechanics (từ 1985), với Mike Rutherford (Genesis), Paul Carrack (Ace, Squeeze), Paul Young (Sad Café), Adrian Lee (Cliff Richard, Toyah) và Peter Van Hooke
 Emerson, Lake and Powell (1986), với Keith Emerson (Emerson, Lake and Palmer, The Nice), Greg Lake (Emerson, Lake & Palmer) và Cozy Powell (Jeff Beck Group, Rainbow, Michael Schenker Group, Whitesnake)
 GTR (1986), với Steve Hackett (Genesis), Steve Howe (Yes, Asia), Max Bacon (Bronz), Phil Spalding (Bernie Torme, Toyah, Mike Oldfield) và Jonathan Mover (Steve Vai).
 Los Carayos (1986-1994), với François Hadji-Lazaro (Les Garçons Bouchers, Pigalle), Manu Chao (Hot Pants, Mano Negra), Antoine Chao, Alain Wampas (Les Wampas, Mano Negra), và Schultz (Les Porte Mentaux, Parabellum).
 Rapeman (1987-1989), với Steve Albini (Big Black), David Wm. Sims (Scratch Acid) và Rey Washam (Scratch Acid, Big Boys).
 Bad English (1988-1991), với John Waite (The Babys), Neal Schon (Santana, Journey), Jonathan Cain (The Babys, Journey), Ricky Phillips (The Babys, Styx) và Deen Castronovo (Ozzy Osbourne, Journey).
 Alias (1988-1990), với Freddy Curci (Sheriff), Steve DeMarchi (Sheriff), Roger Fisher (Heart), Steve Fossen (Heart) và Mike DeRosier (Heart).
 Traveling Wilburys (1988-1990), với George Harrison (The Beatles), Bob Dylan, Tom Petty (Tom Petty & The Heartbreakers), Jeff Lynne (Electric Light Orchestra) và Roy Orbison.

Thập niên 1990
 Fourplay (1990), với Bob James, Lee Ritenour, Nathan East và Harvey Mason.
 Temple of the Dog (1991), với Chris Cornell (Soundgarden), Matt Cameron, Stone Gossard (Mother Love Bone), Jeff Ament (Mother Love Bone), Mike McCready và Eddie Vedder.
 VoodooCult (1994-1995), với Chuck Schuldiner † (Death, Control Denied), Dave Lombardo (Slayer, Testament, Fantômas), Mille Petrozza (Kreator, Tormentor), Waldemar Sorychta (Despair, Grip Inc) và Philip Boa.
 Mad Season (1994-1999), với Layne Staley (Alice in Chains), Mike McCready (Pearl Jam), Mark Lanegan (Screaming Trees, Queens of the Stone Age), Barrett Martin (Skin Yard, Screaming Trees), John Baker Saunders (The Walkabouts) và Skerik (Les Claypool).
 Neurotic Outsiders (1995-1996), với Duff McKagan (Guns N' Roses), Matt Sorum (Guns N' Roses), John Taylor (Duran Duran) và Steve Jones (Sex Pistols).
 Liquid Tension Experiment (1997-1999), với John Petrucci (Dream Theater), Jordan Rudess (Dixie Dregs, Dream Theater), Mike Portnoy (Dream Theater) và Tony Levin (King Crimson, Peter Gabriel).
 Me First And The Gimme Gimmes (từ 1997) với Spike Slawson (Swingin' Utters), Fat Mike (Nofx), Joey Cape và Dave Raun (Lagwagon) và Chris Shifflett (Foo Fighters, No Use For A Name)
 Fantômas (từ 1998), với Mike Patton (Faith No More, Mr. Bungle), Buzz Osborne (Melvins), Dave Lombardo (Slayer) và Trevor Dunn (Mr. Bungle, Secret Chiefs 3).
 Eibon (1999), với Satyr (Satyricon), Phil Anselmo (Pantera), Fenriz (Darkthrone), Kiljoy (Necrophagia) và Maniac (Mayhem).
 A Perfect Circle (1999-2006), với Billy Howerdel, Maynard James Keenan (Tool), Josh Freese (The Vandals), Paz Lenchantin và Troy Van Leeuwen (Failure).
 Transatlantic (1999 -), với Neal Morse (Spock's Beard), Mike Portnoy (Dream Theater), Roine Stolt (The Flower Kings) và Pete Trewavas (Marillion).
Down (1991 -), với Phil Anselmo (Pantera, Superjoint Ritual), Pepper Keenan (Corrosion of Conformity), Kirk Windstein (Crowbar), Rex Brown (Pantera) và Jimmy Bower (Crowbar).

Thập niên 00
 The Damning Well (2003) với Richard Patrick (Filter), Josh Freese (The Vandals), Danny Lohner (Nine Inch Nails) và Wes Borland (Limp Bizkit).
 Bloodbath (từ 2000), với Dan Swanö (Edge of Sanity), Mikael Åkerfeldt (Opeth), Anders "Blakkheim" Nyström (Katatonia, Diabolical Masquerade), Jonas Renkse (Katatonia), Martin "Axe" Axenrot (Opeth), Per "Sodomizer" Eriksson (Katatonia) và Peter Tägtgren (Hypocrisy, Pain).
 Oysterhead (2000-2001), với Stewart Copeland (The Police), Trey Anastasio (Phish) và Les Claypool (Primus).
 Tomahawk (từ 2000), với Mike Patton (Fantômas, Mr. Bungle, Faith No More), Jon Stainer (Helmet), Duane Denison (The Jesus Lizard) và Kevin Rutmanis (Melvins, The Cows).
 Zwan (2001-2003), với Billy Corgan (The Smashing Pumpkins và Starchlidren, The Marked), Jimmy Chamberlin (The Smashing Pumpkins, The Last Hard Men, Starchildren), Paz Lenchantin (A Perfect Circle), David Pajo (Slint, Tortoise, The For Carnation, Papa M) và Matt Sweeney (Skunk, Chavez).
 Audioslave (2001-2007), với Chris Cornell (Soundgarden) và Tom Morello, Tim Commerford và Brad Wilk (Rage Against the Machine).
 Colonel Claypool's Bucket of Bernie Brains (2002-2004), với Les Claypool (Primus), Buckethead (Buckethead, Guns N' Roses), Bernie Worrell (Praxis) và Brian Mantia (Primus, Praxis, Tom Waits).
 Velvet Revolver (từ 2002) với Slash (Guns N' Roses), Matt Sorum (Guns N' Roses), Duff Rose McKagan (Guns N' Roses) và Scott Weiland (Stone Temple Pilots).
 Ataxia (từ 2004), với John Frusciante (Red Hot Chili Peppers), Joe Lally (Fugazzi) và Josh Klinghoffer.
 The Dissociatives (2004), với Daniel Johns (Silverchair), DJ Paul Mac, Julian Hamilton và Kim Moyes (The Presets).
 The Raconteurs (từ 2005), với Jack White (The White Stripes), Brendan Benson, Jack Lawrence (The Greenhornes, Blanche) và Patrick Keeler (The Greenhornes).
 Angels & Airwaves (từ 2005), với Tom DeLonge (Blink-182 và Box Car Racer), David James Kennedy (Box Car Racer, Built To Last, Over My Dead Body và Hazen Street), Matt Wachter (30 Seconds to Mars) Atom Willard (The Offspring, The Special Goodness, Rocket from the Crypt, American Hi-Fi, và Melissa Auf der Maur).
 +44 (từ 2005), với Mark Hoppus (Blink-182), Shane Gallagher (Mercy Killers và The Nervous Return), Craig Fairbaugh (Mercy Killers, Lars Frederiksen and the Bastards), Travis Barker (The Aquabats, Blink-182, Box Car Racer, Transplants và Expensive Taste).
 Battle of Mice (từ 2006), Julie Christmas (Made Out of Babies), Josh Graham (Neurosis), Tony Maiome (Pere Ubu), Joe Tomino (The Fugees).
 I (từ 2006), với Abbath (Immortal), Armagedda (Immortal), TC King (Gorgoroth), Ice Dale (Enslaved).
 Osaka Popstar (từ 2006), với John Cafiero, Jerry Only (Misfits), Dez Cadena (Black Flag, The Misfits), Ivan Julian (The Voidoids) và Marky Ramone (Ramones, The Voidoids, The Misfits).
 The Good, the Bad and the Queen (từ 2007), với Damon Albarn (Blur, Gorillaz), Simon Tong (The Verve), Paul Simonon (The Clash) và Tony Allen (Fela Kuti).
 The Last Shadow Puppets (từ 2008), với Alex Turner (Arctic Monkeys), và Miles Kane (The Rascals).
 SMV (từ 2008), với Stanley Clarke, Marcus Miller và Victor Wooten.
 The Soultronics (2000, The Voodoo Tour), với James poyser, Pino Palladino, Questlove, F.Knuckles, Jeff Lee Johnson, Chalmers Alford, Roy Hargrove, Russell Gunn, Franck Lacy, Jacques Schwarz-Bart, Anthony Hamilton, Shelby johnson và Anthony Hamilton.
 Medication, với Logan Mader (Machine Head, Soulfly), Whitfield Crane (Another Animal, Ugly Kid Joe), BBlunt (Adayinthelife), Kyle Sanders (Bloodsimple) và Roy Mayorga (Stone Sour, Soulfly)
 The Dead Weather, với Jack White (The White Stripes, The Raconteurs), Alison Mosshart (The Kills), Dean Fertita (Queens of the Stone Age), Jack Lawrence (The Raconteurs).
 The Head Cat, với Lemmy Kilmister (Motörhead), Slim Jim Phantom (The Stray Cats), và Danny B. Harvey (Lonesome Spurs, The Rockats)
 Chickenfoot (từ 2008) với Sammy Hagar (Van Halen), Michael Anthony (Van Halen), Joe Satriani và Chad Smith (Red Hot Chili Peppers).
 Mongrel (từ 2008) với Jon McClure (Reverend and the Makers), Lowkey (Poisonous Poets), Andy Nicholson (Arctic Monkeys), Joe Moskow (Reverend and the Makers), Drew McConnell (Babyshambles), Matt Helders (Arctic Monkeys).
  Monsters Of Folk (từ 2009) với Conor Oberst (Bright Eyes), Mike Mogis (Bright Eyes), Jim James (My Morning Jacket) và M. Ward.
  Them Crooked Vultures (từ 2009) với John Paul Jones (Led Zeppelin), Dave Grohl (Nirvana, Foo Fighters) và Josh Homme (Kyuss, Queens of the Stone Age).
  Atoms for Peace (từ 2009) với Thom Yorke (Radiohead), Flea (Red Hot Chili Peppers), Nigel Godrich (nhà sản xuất của Radiohead), Joey Waronker, Beck, Elliott Smith, The Smashing Pumpkins, Ima Robot, Walt Mink) và Mauro Refosco.

Thập niên 10
 Mt. Desolation (2010) với Tim Rice-Oxley (Keane), Jesse Quin (Jesse Quin and the Mets, Keane), Ronnie Vannucci Jr. (The Killers), John Roderick (The Long Winters), Tom Hobden (Noah and The Whale), Jessica Staveley (The Staves), và vài nghệ sĩ khác ít tên tuổi hơn.
 SuperHeavy (2011) với Mick Jagger (Rolling Stones), Joss Stone, Dave Stewart (Eurythmics), Damian Marley, và A. R. Rahman.
 AxeWound  (2012) với Matt Tuck (Bullet for my Valentine), Liam Comier (Cancer Bats), Mike Kingswood (Glamour of the kill), Joe Copcutt (Rise to Remain), Jason Bowld (Pitchshifter).

Mở rộng
Khái niệm này được mở rộng trong nhiều trường hợp khác, bao gồm các siêu ban nhạc không hát rock, hoặc không cho ra album, hoặc chỉ tồn tại trong các buổi diễn trực tiếp hoặc chương trình từ thiện.
 Million Dollar Quartet (1956) – bao gồm Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, Carl Perkins và Johnny Cash. Bộ tứ triệu đô chỉ thu âm đúng 47 ca khúc cùng nhau trước khi tan rã.
 Eric Clapton's Powerhouse (1966) – bao gồm Eric Clapton (The Yardbirds, John Mayall & the Bluesbreakers, Cream), Paul Jones (Manfred Mann), Jack Bruce (John Mayall & the Bluesbreakers, Manfred Mann, Graham Bond Organisation, Cream), Steve Winwood (The Spencer Davis Group, Traffic), Pete York (The Spencer Davis Group), và Ben Palmer. Ban nhạc này không phát hành album mà mang tên trong dự án What's Shakin của Elektra Records.
 The Dirty Mac (1968) – bao gồm John Lennon (The Beatles), Eric Clapton (The Yardbirds, John Mayall & the Bluesbreakers, Cream), Keith Richards (The Rolling Stones), Mitch Mitchell (The Jimi Hendrix Experience). Ban nhạc này chỉ tham gia trình diễn ở liveshow The Rolling Stones Rock and Roll Circus.
 The Word (2000) – bao gồm John Medeski (Medeski, Martin & Wood), Robert Randolph (Robert Randolph and the Family Band), Luther Dickinson (North Mississippi Allstars, The Black Crows), Chris Chew (North Mississippi Allstars), Cody Dickinson (North Mississippi Allstars).
 Child Rebel Soldier (từ 2007) với Lupe Fiasco, Kanye West, và Pharrell Williams.
 S.K.I.N. (2007) – bao gồm Yoshiki (X Japan, Globe), Gackt (Malice Mizer, solo), Sugizo (Luna Sea, X Japan, Juno Reactor, solo), Miyavi (Dué le Quartz, solo). Tới nay ban nhạc này chỉ tham gia live, chưa từng ra mắt album.
 NKOTBSB (2010) – bao gồm New Kids on the Block và Backstreet Boys. Ban nhạc đã cho ra mắt album chung NKOTBSB (2011).
 Các siêu ban nhạc từ thiện: Band Aid ("Do They Know It's Christmas?"), USA for Africa ("We Are the World") và Northern Lights ("Tears Are Not Enough").

Tham khảo

Từ mới âm nhạc
Thuật ngữ âm nhạc
Giới thiệu thập niên 1960


title: Thân (nước)

text:
Thân () là một nước chư hầu của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Nước Thân do họ Khương (薑/姜) cai quản, được ban tước vị bá tước. Vào đầu thời Xuân Thu, nước Thân bị nước Sở sáp nhập và trở thành một huyện của Sở.

Lãnh thổ
Nước Thân nằm tại phía nam của nước Trần và Trịnh. Đô thành nước Thân nằm tại Uyển huyện, phía bắc giáp với Minh Ách quan (冥厄關/冥厄关) và ở phía nam giáp với Hoài Hà.

Lịch sử
Lịch sử nước Thân bắt đầu với việc thiên tử nhà Chu phong tước Thân bá (về sau thành hầu) cho thân gia mẫu hệ của mình. Thời Chu Tuyên Vương (trị vì 827 – 782 TCN), Thân bá được ban cho tước hiệu và đất đai của người "cữu" của Tuyên Vương tại nước Tạ trước đây (謝國/谢国). Lãnh thổ được cấp của nước Thân là cửa ngõ chiến lược ở phương nam của vùng đất mà vương triều Chu khống chế được. Tuyên Vương phái Triệu Bá Hổ (召伯虎) đến Thân để dàn xếp với Thân bá và ông có được một phần đất đai để hình thành nên hệ thống công điền (公田). Tuyên vương cũng cử cận thần Phó Ngự (傅御) đến để di dời cư dân nhằm nhanh chóng củng cố địa vị thống trị của ông tại khu vực.

Chu U Vương lên ngôi năm 781 TCN, Hoàng hậu và người vợ cả của U Vương là con gái của Thân hầu. Tì thiếp của U vương là Bao Tự muốn phế Thái tử Nghi Cữu (宜臼) và đưa con trai của mình là Bá Phục (伯服) lên ngôi thái tử, gây nên cơn phẫn nộ của Thân hầu. Do vậy, năm 771 TCN, Thân hầu liên minh với nước Tăng (繒/缯) và tộc Khuyển Nhung (犬戎) tấn công kinh đô nhà Chu ở Hạo Kinh (鎬京/镐京). U Vương dùng phong hỏa triệu tập chư hầu, song không ai hưởng ứng, cuối cùng U Vương bị giết lại chân Ly Sơn, gần Tây An ngày nay. Thân hầu, Lỗ hầu và Hứa Văn công đã đưa Thái tử Nghi Cữu lên ngôi, trở thành Chu Bình Vương thời Xuân Thu bắt đầu từ đây.

Năm 761 TCN, một người con gái khác của Thân hầu gọi là Võ Khương (武姜) đã kết hôn với Trịnh Vũ công (鄭武公/郑武公). Sau đó, bà đã sinh hạ được hai người con trai, người cả là Ngụ Sinh (寤生) đã kế vị cha và trở thành Trịnh Trang công.

Vào những năm đầu thời Xuân Thu, nước Sở bắt đầu khuếch trương. Năm 688 TCN Sở Văn Vương phái quân đến thảo phạt nước Thân. Theo Tả truyện, đội quân đi qua nước Đặng, Đặng Kỳ hầu thuyết: Sở Văn Vương là con của chị gái ta. Kết quả, Kỳ hầu cho phép quân Sở dừng chân tại Đặng và thiết yến khoản đãi. Các quan Chuy Sanh (騅甥/骓甥), Đam Sanh (聃甥) và Dưỡng Sanh (養甥/养甥) thỉnh cầu Đặng Kỳ hầu giết chết Sở Vương, Đặng hầu không nghe theo, ba người thuyết:

"Người này liên hệ đến sự sống còn của Đặng quốc. Nay ông ta diệt nước Thân, khi quay về ông ta sẽ diệt Đặng. Dường như ông ta đang cắn vào rốn của ta và đã quá muộn để mưu ứng đối phó. Nay là lúc để ra tay"

Sau khi Sở Vương thảo phạt nước Thân, Sở đã bị cản trở bởi một cuộc chiến tranh giữa Đặng và Ba, không rõ điều gì đã xảy đến với nước Thân.

"Tả truyện • Ai công thập thất niên" mô tả việc Sở Văn Vương cho thành lập các huyện Thân và Tức (息), nước Tức bị diệt vong vào khoảng năm 680 TCN. Do vậy, việc nước Thân diệt vong có thể diễn ra vào cùng một khoảng thời gian – một mốc nào đó giữa 688 và 680 TCN.

Sau khi bị sáp nhập vào Sở, Thân trở thành một huyện trọng yếu ở phương bắc của Sở. Trong trận Thành Bộc, lệnh doãn nước Sở là Thành Đắc Thần (成得臣) không nắm toàn bộ quân chủ lực xuất trinh của Sở song được trao một đội quân nhỏ hơn với binh lực chủ yếu đến từ lưỡng huyện Thân và Tức. Kết quả, Thành Đắc Thần thua trận và khi trở về Sở Thãnh Vương có nói Nếu ngươi hồi quốc, các phụ lão lương huyện Thân Tức sẽ làm gì?

Năm 594 TCN, Sở Trang Vương đồng ý ban lãnh thổ hai huyện Thân và Lỗ cho Tử Trọng (子重). Nhưng đương thời trưởng quan Thân huyện của Sở là Vu Thần (巫臣) khuyên gián:
Thân và Lỗ là biên giới trọng yếu ở phương bắc và là vùng quân sự cũng như mộ lính quan trọng. Nếu bệ hạ đem Thân và Lỗ làm thưởng điền cho Tử Trọng thì sẽ không còn có thể cai trị trực tiếp khu vực và bị thiệt về khả năng quân sự; nước Tấn và nước Trịnh tất nhiên sẽ đột kích qua biên giới và công kích vùng nội địa của Sở, tức lưu vực Hán Giang.

Năm Lỗ Thành công thứ 6 (585 TCN), nước Tấn thảo phạt nước Sái. Sở bèn cử quân từ Thân và Tức đến cứu Sái. Tướng lĩnh nước Tân biết rằng mếu như họ thắng trận này thì chỉ có nghĩa rằng họ đánh bại hai huyện Thân và Tức chứ không phải toàn bộ nước Sở – nếu thua thì đây sẽ là một nỗi sỉ nhục lớn, do vậy đã quyết định rút lui. Viện sĩ Cố Kiết Cương (顾颉刚) đã chỉ ra rằng hai huyện Tức và Thân đủ binh lực và đủ mạnh để đối phó với quân Tấn, điều này cho thấy rõ ràng rằng hai huyện này đều giàu có và đông dân.

Sau đó, vào năm 529 TCN, Sở Linh Vương mất và Sở Bình Vương lên kế vị. Trong những năm Linh Vương cai trị, sau khi diệt nước Sái, ông đã sáp nhập các nước Từ (徐国), Hồ (胡国), Thẩm (沈国), Đạo, Phòng (房国) và Thân, đưa chúng vào lãnh thổ của nước mình. Sau khi Bình Vương kế vị, ông đã cho phục hai nước Trần và Sái.

Chữ khắc trên đồ đồng
Vào thập niên 1980, các khai quật khảo cổ học xung quanh kinh đô của Thân trước đây ở Nam Dương đã phát hiện một số đồ tạo tác bằng đồng quốc gia của Thân. Chúng bao gồm một bình dùng để cúng tế bằng đồng được khắc các văn tự mà học giả Lý Học Cần (李学勤) giải mã thành Nam Thân bá (南申伯). Lý Học Cần suy luận thêm rằng quý tộc được đề cập tới là một trong những người được nói đến trong phần Đại Nhã (大雅) của Kinh Thi ở bài thơ mang tên Tung Cao (崧高).

Xem thêm
Xuân Thu

Ghi chú

Tham khảo

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Tây Chu
Xuân Thu
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)
Nhà Chu


title: Thân hầu (thời Chu U vương)

text:
Thân hầu (? – 771 TCN) () là quân chủ nước Thân vào thời nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Thân là chư hầu của thiên tử nhà Chu, nằm ở khu vực nay là Nam Dương tại tỉnh Hà Nam. Thân hầu được biết đến là ông ngoại của Chu Bình vương, vua nước Chu và Trịnh Trang công, vua nước Trịnh.

Thân hầu có một con gái là chính cung Vương hậu của Chu U vương, sinh Thái tử Nghi Cữu (宜臼). Về sau, sủng phi của U vương là Bao Tự sinh Công tử Bá Phục (伯服), U Vương quyết định phế truất mẹ con Thân hậu, lập Bao Tự làm Kế hậu, phong Bá Phục làm Thái tử, điều này khiến Thân hầu vô cùng phẫn nộ Năm 771 TCN, Thân hầu liên thủ với nước Tăng (繒/缯) và tộc Khuyển Nhung (犬戎) tấn công kinh đô nhà Chu ở Hạo Kinh (鎬京/镐京). U Vương dùng phong hỏa triệu tập chư hầu, song không ai hưởng ứng vì trước đó U Vương nhiều lần triệu tập suông để làm trò cười cho Bao Tự. Cuối cùng U Vương bị giết lại chân Ly Sơn (gần Tây An ngày nay.) Thân hầu, Lỗ hầu và Hứa Văn công tại nước Thân đã đưa Thái tử Nghi Cữu lên ngôi, trở thành Chu Bình vương. Sự kiện này đánh dấu sự kết thúc thời Tây Chu và bắt đầu thời Đông Chu.

Năm 761 TCN, con gái khác của Thân hầu là Vũ Khương (武姜), kết hôn với Trịnh Vũ công (郑武公), sinh 2 người con trai. Con trai cả là Ngụ Sinh (寤生), sau kế vị cha trở thành Trịnh Trang công.

Thân hầu mất năm 771 TCN.

Tham khảo

Người nhà Chu
Mất năm 771 TCN
Năm sinh không rõ


title: Clodius Albinus

text:
Clodius Albinus (tiếng Latin: Decimus Clodius Septimius Albinus Augustus; khoảng 150 - 19, 197) là một người cướp ngôi La Mã được tuyên bố là hoàng đế bởi quân đoàn lê dương ở Anh và Hispania (bán đảo Iberia, bao gồm Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha ngày nay) khi xảy ra vụ vụ giết Pertinax vào năm 193.

Albinus sinh ra trong một gia đình quý tộc ở Hadrumetum ở châu Phi. Theo cha của ông thì ông đã nhận được tên của Albinus vì độ trắng bất thường của cơ thể của cậu bé. Thể hiện thiên hướng lớn đối với cuộc sống quân ngũ, ông nhập ngũ ở độ tuổi trẻ và phục vụ với sự ưu tú lớn, đặc biệt là trong các cuộc nổi loạn của Avidius Cassius chống lại hoàng đế Marcus Aurelius năm 175. Công lao của ông được công nhận bởi các hoàng đế trong hai chữ cái mà ông gọi là Albinus một người châu Phi, giống như đồng hương của mình nhưng ít, và đáng ca ngợi cho kinh nghiệm quân sự và vẻ nghiêm nghị trong tính cách của ông. Hoàng đế tuyên bố rằng không có Albinus các quân đoàn (ở Bithynia) sẽ đi qua Avidius Cassius, và rằng ông dự định để anh ta làm quan chấp chính tối cao.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Livius.org: Decimus Clodius Albinus
James Grout: D. Clodius Albinus, part of the Encyclopædia Romana
Albinus coinage

Chấp chính quan của Đế quốc La Mã
Sinh năm 150


title: Nepenthes ventricosa

text:
Nepenthes ventricosa là một loài nắp ấm thuộc họ Nắp ấm. Đây là loài bản địa Philippines, nơi nó mọc ở độ cao 1000-2000 mét trên mực nước biển. Nó đã được ghi nhận từ các đảo Luzon, Panay, và Sibuyan. Các bình đựng rất nhiều, cao đến 20 cm và có nhiều màu khác nhau, màu sắc từ trắng ngà sang đỏ.

Nepenthes ventricosa có quan hệ rất chặt chẽ với cả liên quan đến cả burkei và N. sibuyanensis, nhưng có thể được phân biệt bởi giữa eo bình, miệng nhỏ hơn, và, nói chung, peristome mỏng hơn.
Chú thích

Tham khảo

 Alejandro, G.J.D., J.P.C. Baysa, B.O.C. Lemana, G.M. Madulara, R.S. Madulid & D.A. Madulid 2007. Conspecificity of Nepenthes alata Blco. population found in Mt. Guisguis, Zambales inferred from Internal Transcribed Spacer (nrDNA) sequence data. Acta Manilana 55: 15–21.
 Alejandro, G.J.D., R.S. Madulid & D.A. Madulid 2008. The utility of Internal Transcribed Spacer (nrDNA) sequence data for phylogenetic reconstruction in endemic Philippine Nepenthes L. (Nepenthaceae). The Philippine Scientist 45: 99–110.
 Bauer, U., C.J. Clemente, T. Renner & W. Federle 2012. Form follows function: morphological diversification and alternative trapping strategies in carnivorous Nepenthes pitcher plants. Journal of Evolutionary Biology 25(1): 90–102.
 Benz, M.J., E.V. Gorb & S.N. Gorb 2012. Diversity of the slippery zone microstructure in pitchers of nine carnivorous Nepenthes taxa. Arthropod-Plant Interactions 6(1): 147–158.
 Beveridge, N.G.P., C. Rauch, P.J.A. Keßler, R.R. van Vugt & P.C. van Welzen 2013. A new way to identify living species of Nepenthes (Nepenthaceae): more data needed! Carnivorous Plant Newsletter 42(4): 122–128.
  Blanco, F.M. 1845. Nepenthes. In: Flora de Filipinas, segun el sistema sexual de Linneo. Segunda impresion, corregida y aumentada por el mismo autor. D. Miguel Sanchez, Manila. pp. 555–557.
  Blume, C.L. 1852. Ord. Nepenthaceae. In: Museum Botanicum Lugduno-Batavum, sive stirpium exoticarum novarum vel minus cognitarum ex vivis aut siccis brevis expositio. Tom. II. Nr. 1. E.J. Brill, Lugduni-Batavorum. pp. 5–10.
 Bonhomme, V., H. Pelloux-Prayer, E. Jousselin, Y. Forterre, J.-J. Labat & L. Gaume 2011. Slippery or sticky? Functional diversity in the trapping strategy of Nepenthes carnivorous plants. New Phytologist 191(2): 545–554.
 Buch, F., M. Rott, S. Rottloff, C. Paetz, I. Hilke, M. Raessler & A. Mithöfer 2012. Secreted pitfall-trap fluid of carnivorous Nepenthes plants is unsuitable for microbial growth. Annals of Botany 111(3): 375–383.
 Clarke, C. 2013. What Can Tree Shrews Tell Us about the Effects of Climate Change on Pitcher Plants? [video] TESS seminars, ngày 25 tháng 9 năm 2013.

 Co, L. & W. Suarez 2012. Nepenthaceae. Co's Digital Flora of the Philippines.
 Duffield, R.M. & P. Sheridan 2007. Asian tiger mosquito, Aedes albopictus (Skuse) (Diptera: Culicidae), larvae in pitchers of Nepenthes ventricosa Blanco (Nepenthaceae) in Virginia. Proceedings of the Entomological Society of Washington 109(2): 489–492.
  Jarry-Desloges, R. 1903. Variétés nouvelles ou rares de Nepenthes. Le Jardin 17: 72.
 Jebb, M.H.P. & M.R. Cheek 1997. A skeletal revision of Nepenthes (Nepenthaceae). Blumea 42(1): 1–106.
 Kurup, R., A.J. Johnson, S. Sankar, A.A. Hussain, C.S. Kumar & S. Baby 2013. Fluorescent prey traps in carnivorous plants. Plant Biology 15(3): 611–615.
 Macfarlane, J.M. 1927. The Philippine species of Nepenthes. The Philippine Journal of Science 33(2): 127–140.
  Mansur, M. 2001.  In: Prosiding Seminar Hari Cinta Puspa dan Satwa Nasional. Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia, Bogor. pp. 244–253.
  McPherson, S. & T. Gronemeyer 2008. Die Nepenthesarten der Philippinen Eine Fotodokumentation. Das Taublatt 60(1): 34–78.
 Meimberg, H., P. Dittrich, G. Bringmann, J. Schlauer & G. Heubl 2000. Molecular phylogeny of Caryophyllidae s.l. based on matK sequences with special emphasis on carnivorous taxa. Plant Biology 2(2): 218–228.
 Meimberg, H., A. Wistuba, P. Dittrich & G. Heubl 2001. Molecular phylogeny of Nepenthaceae based on cladistic analysis of plastid trnK intron sequence data. Plant Biology 3(2): 164–175.
  Meimberg, H. 2002.  Ph.D. thesis, Ludwig Maximilian University of Munich, Munich.
 Meimberg, H. & G. Heubl 2006. Introduction of a nuclear marker for phylogenetic analysis of Nepenthaceae. Plant Biology 8(6): 831–840.
 Merrill, E.D. 1905. Nepenthaceæ. In: A review of the identifications of the species described in Blanco's Flora de Filipinas. Bureau of Public Printing, Manila. p. 72.
 Merrill, E.D. 1918. Nepenthaceae. In: Species Blancoanae: a critical revision of the Philippine species of plants described by Blanco and by Llanos. Bureau of Printing, Manila. p. 160.
 Nerz, J., P. Mann, T. Alt & T. Smith 1998. Nepenthes sibuyanensis, a new Nepenthes from Sibuyan, a remote island of the Philippines. Carnivorous Plant Newsletter 27(1): 18–23.
 Renner, T. & C.D. Specht 2011. A sticky situation: assessing adaptations for plant carnivory in the Caryophyllales by means of stochastic character mapping. International Journal of Plant Sciences 172(7): 889–901.
 Rottloff, S., R. Stieber, H. Maischak, F.G. Turini, G. Heubl & A. Mithöfer 2011. Functional characterization of a class III acid endochitinase from the traps of the carnivorous pitcher plant genus, Nepenthes. Journal of Experimental Botany 62(13): 4639–4647.
 Shin, K.-S., S. Lee & B.J. Cha 2007. Suppression of phytopathogenic fungi by hexane extract of Nepenthes ventricosa x maxima leaf. Fitoterapia 78(7–8): 585–586.
 Slack, A. 1979. Nepenthes ventricosa. In: Carnivorous Plants. Ebury Press, London. p. 85.
 Stephenson, P.& J. Hogan 2006. Cloning and characterization of a ribonuclease, a cysteine proteinase, and an aspartic proteinase from pitchers of the carnivorous plant Nepenthes ventricosa Blanco. International Journal of Plant Sciences 167(2): 239–248.
 Thornhill, A.H., I.S. Harper & N.D. Hallam 2008. The development of the digestive glands and enzymes in the pitchers of three Nepenthes species: N. alata, N. tobaica, and N. ventricosa (Nepenthaceae). International Journal of Plant Sciences'' 169(5): 615–624.

V
Thực vật ăn thịt châu Á
Thực vật được mô tả năm 1837


title: Chrysoperla lucasina

text:
Chrysoperla lucasina là một loài côn trùng cánh gân thuộc phân họ Chrysopinae trong họ Chrysopidae.

Loài này chủ yếu là ở Vương quốc Anh, Cộng hòa Séc, Pháp, Đức, Hy Lạp, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Thụy Sĩ, Tây Á và Bắc Phi.

Con trưởng thành thường được tìm thấy từ cuối mùa xuân cho tới giữa mùa thu. Chúng là loài ăn tạp, ăn phấn hoa và mật hoa của thực vật có hoa thân thảo khác nhau (chủ yếu là các họ Brassicaceae, Graminaceae, Apiaceae và Asteraceae), cũng như dịch ngọt, loại thức ăn ưa thích trong mùa thu.

Sau thời kỳ kiếm ăn, chúng bay tới gần các bầy rệp muội, nơi chúng giao phối và đẻ trứng. Trong thực tế, các ấu trùng là loài săn mồi đáng sợ đối với rệp muội hoặc động vật chân đốt nhỏ. Do đó, loài côn trùng này được sử dụng làm tác nhân kiểm soát dịch bệnh sinh học. Các cá thể trưởng thành của loài côn trùng này ngủ đông vào mùa đông.

Chú thích

Tham khảo

 Colin L. Plant (1994) - Lacewings
 Henry et al. Chrysoperla lucasina (Lacroix): a distinct species of green lacewing, confirmed by acoustical analysis (Neuroptera: Chrysopidae) - Systematic Entomology, 1996 - (PDF)
 Villenave et al. - The pollens consumed by Chrysoperla lucasina and Ch. affinis (Neuroptera: Chrysopidae) in cabbage crop environment in western of France - European Journal of Entomology
 Villenave et al. - Pollen preference of the Chrysoperla species (Neuroptera: Chrysopidae) occurring in the crop environment in western France - European Journal of Entomology

Liên kết ngoài
 Fauna Europaea

Chrysoperla
Động vật được mô tả năm 1912


title: Chrysoperla

text:
Chrysoperla là một chi côn trùng cánh gân màu xanh lá cây trong họ côn trùng Chrysopidae thuộc bộ Neuroptera. Cụ thể, trong đó chi này thuộc về Chrysopini, tông lớn nhất của phân họ Chrysopinae.

Các thành viên của chi này và chi Chrysopa rất phổ biến ở Bắc Mỹ và châu Âu. Chúng chia sẻ các đặc tính tương tự và một số loài đã được di chuyển từ chi này sang chi kia và ngược lại rất nhiều lần. Ấu trùng của chúng là động vật ăn thịt và ăn rệp và các thành viên của chi này đã được sử dụng làm tác nhân phòng trừ dịch bệnh gây hại.

Loài chọn lọc

 Chrysoperla adamsi (Henry, Wells & Pupedis, 1993)
 Chrysoperla affinis Henry et al., 2003
 Chrysoperla agilis Henry, Brooks, Duelli & Johnson, 2003
 Chrysoperla ankylopteryformis Monserrat & Díaz Aranda, 1989
 Chrysoperla annae Brooks, 1994
 Chrysoperla argentina González & Reguilón, 2002
 Chrysoperla asoralis (Banks, 1915)
 Chrysoperla barberina (Navás, 1932)
 Chrysoperla bellatula X.-k. Yang & C.-k. Yang, 1992
 Chrysoperla bolti Henry et al., 2018
 Chrysoperla brevicollis  (Rambur, 1842)
 Chrysoperla calocedrii Henry et al., 2012
 Chrysoperla carnea (Stephens, 1836)
 Chrysoperla chusanina (Navás, 1933)
 Chrysoperla comanche (Banks, 1938)
 Chrysoperla comans (Tjeder, 1966)
 Chrysoperla congrua (Walker, 1853)
 Chrysoperla decaryana (Navás, 1934)
 Chrysoperla defreitasi  Brooks, 1994
 Chrysoperla deserticola Hölzel & Ohm, 2003
 Chrysoperla downesi (Smith, 1932)
 Chrysoperla dozieri (R. C. Smith, 1931)
 Chrysoperla duellii Henry, 2019
 Chrysoperla euneura X.-k. Yang & C.-k. Yang, 1992
 Chrysoperla europaea Canard & Thierry, 2020
 Chrysoperla exotera (Navás, 1914)
 Chrysoperla externa (Hagen, 1861)
 Chrysoperla exul (McLachlan, 1869)
 Chrysoperla furcifera (Okamoto, 1914)
 Chrysoperla galapagoensis (Banks, 1924)
 Chrysoperla gallagheri Hölzel, 1989
 Chrysoperla genanigra de Freitas, 2003
 Chrysoperla hainanica X.-k. Yang & C.-k. Yang, 1992
 Chrysoperla harrisii (Fitch, 1855)
 Chrysoperla heidarii Henry et al., 2014
 Chrysoperla insulata (Fraser, 1957)
 Chrysoperla johnsoni Henry, Wells & Pupedis, 1993
 Chrysoperla longicaudata X.-k. Yang & C.-k. Yang, 1992
 Chrysoperla lucasina (Lacroix, 1912)
 Chrysoperla mediterranea (Hölzel, 1972)
 Chrysoperla mexicana Brooks, 1994
 Chrysoperla mutata (McLachlan, 1898)
 Chrysoperla nigrinervis Brooks, 1994
 Chrysoperla nigrocapitata Henry et al., 2015
 Chrysoperla nipponensis (Okamoto, 1914)
 Chrysoperla nyerina (Navás, 1933)
 Chrysoperla oblita (Hölzel, 1973)
 Chrysoperla orestes (Banks, 1911)
 Chrysoperla pallida Henry, Brooks, Duelli & Johnson, 2002
 Chrysoperla plicata (Tjeder, 1966)
 Chrysoperla plorabunda (Fitch, 1855)
 Chrysoperla pudica (Navás, 1914)
 Chrysoperla qinlingensis C.-k. Yang & X.-k. Yang, 1989
 Chrysoperla raimundoi de Freitas & Penny, 2001
 Chrysoperla renoni (Lacroix, 1933)
 Chrysoperla rotundata (Navás, 1929)
 Chrysoperla rufilabris (Burmeister, 1839)
 Chrysoperla savioi (Navás, 1933)
 Chrysoperla shahrudensis Henry et al., 2018
 Chrysoperla siamensis Brooks, 1994
 Chrysoperla sola X.-k. Yang & C.-k. Yang, 1992
 Chrysoperla suzukii (Okamoto, 1919)
 Chrysoperla thelephora C.-k. Yang & X.-k. Yang, 1989
 Chrysoperla volcanicola Hölzel et al., 1999
 Chrysoperla xizangana (C.-k. Yang et al. in F.-s. Huang et al., 1988)
 Chrysoperla yulinica C.-k. Yang & X.-k. Yang, 1989
 Chrysoperla zastrowi (Esben-Petersen, 1928)
 Chrysoperla zastrowi sillemi (Esben-Petersen, 1935)

Hình ảnh

Cước chú

Tham khảo

 Engel, Michael S. & Grimaldi, David A. (2007): The neuropterid fauna of Dominican and Mexican amber (Neuropterida, Megaloptera, Neuroptera). American Museum Novitates 3587: 1–58. PDF fulltext
 Henry, Charles S.; Brooks, Stephen J.; Johnson, James B. & Duelli, Peter (1999): Revised concept of Chrysoperla mediterranea (Hölzel), a green lacewing associated with conifers: courtship songs across 2800 kilometres of Europe (Neuroptera: Chrysopidae). Systematic Entomology 24(4): 335–350.  PDF fulltext
 New, T. R. (2002): Prospects for extending the use of Australian lacewings in biological control. Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae 48(Supplement 2): 209–216. PDF fulltext

Chrysopini


title: Chrysopidae

text:
Chrysopidae là một họ trong bộ Cánh gân. Họ này có 85 chi với số loài khác nhau giữa các nguồn, từ 1.300-2.000 loài  trong họ phân bố rộng khắp này. Các loài thuộc các chi Chrysopa và Chrysoperla rất phổ biến ở Bắc Mỹ và châu Âu, chúng rất giống nhau và rất nhiều các loài đã được di chuyển từ chi này sang chi kia nhiều lần, và trong các tài liệu phi khoa học thì việc gán một loài nào đó vào chi Chrysopa hay chi Chrysoperla hiếm khi có thể tin cậy được. Do chúng là những loài bọ cánh gân quen thuộc nhất đối với nhiều người ở phương Tây, nên chúng thường chỉ đơn giản gọi là "lacewing" (cánh ren hay cánh viền) trong tiếng Anh. Trong tiếng Việt, họ này còn được gọi là chuồn chuồn cỏ (từ tiếng Trung 草蛉 thảo linh) hay bọ mắt vàng (từ tiếng Nga златоглазки).

Mô tả và sinh thái

Những loài Chuồn chuồn cỏ ở châu Âu có thể sải cánh dài từ 6 đến 35 mm, các loài ở vùng nhiệt đới có thể kéo dài cánh hơn 65 mm. Cánh rộng xòe như màn ren với những đường gân và tĩnh mạnh xuyên trên lá cánh của chúng. Thân hình mỏng manh thường màu xanh lá cây hay xanh lá cây-nâu và mắt hợp chất có màu vàng ở nhiều loài.

Trứng được đẻ vào ban đêm, từng chiếc đơn lẻ hoặc từng chùm nhỏ, một con cái có thể sinh sản khoảng 100-200 trứng, có loài đến 700 trứng . Trứng được đặt trên các nhánh cây, thường là gần những nơi có nhiều rệp. Trứng từng được treo trên một ống tơ trong suốt và mảnh dài khoảng 1 cm, thường là ở mặt dưới của lá. Ngay lập tức sau khi nở, ấu trùng thay lông, sau đó lên ống tơ của trứng để sống. Các ấu trùng của Chrysopidae là giống như con sâu bướm và có một hình dạng cơ thể đặc biệt. Cơ thể là một hình tam giác, mặt trước rộng hơn so với phía sau và nhô cao lên. Các ấu trùng trẻ trông có vẻ khác nhiều so với con lớn, cơ thể là không màu và có phần trong suốt., cơ thể cũng được trang bị với các chân khớp nối (càng) và tương đối lớn, và rậm lông cứng . Chúng là những kẻ săn mồi phàm ăn, tấn công hầu hết các côn trùng có kích thước phù hợp, đặc biệt là thân mềm (rệp, sâu bướm và ấu trùng côn trùng khác, trứng côn trùng, và với nếu thiếu ăn khi mật độ cao, chúng có thể tấn công cả đồng loại). Do đó, ấu trùng còn được gọi thông tục là "sư tử rệp" ("aphidlions") hoặc "chó sói rệp" ("aphid wolves"), tương tự như các Kiến sư tử tương tự. Giác quan của chúng phát triển một cách rất yếu, ngoại trừ việc chúng rất nhạy cảm khi đụng chạm. Di chuyển xung quanh và lắc lư đầu từ hướng này sang hướng khác, và khi chúng tấn công một con mồi tiềm năng, ấu trùng nắm ngay lấy nó. Hàm trên của chúng trống rỗng, cho phép một chất bài tiết tiêu hóa được tiêm vào con mồi, làm tiêu hủy các cơ quan của rệp bằng cách này trong khoảng 90 giây. Tùy thuộc vào điều kiện môi trường, ấu trùng cần khoảng 1-3 tuần để hóa nhộng nằm trong một cái kén; loài từ các vùng ôn đới thường qua mùa đông như một con nhộng con, trong khi loài Chrysoperla carnea qua mùa đông như một con mới trưởng thành.

Sử dụng trong phòng chống dịch hại sinh học
Trong khi phụ thuộc vào loài và điều kiện môi trường, một số loài Chrysopidae sẽ chỉ ăn khoảng 150 con mồi trong toàn bộ cuộc đời của chúng, trong các trường hợp khác thì tới 100 con rệp sẽ bị ăn trong một tuần. Vì thế, ở một số quốc gia, hàng triệu con Chrysopidae phàm ăn này được nuôi để bán như là tác nhân kiểm soát sinh học chống lại côn trùng phá hoại và sâu bệnh trong lĩnh vực nông nghiệp và làm vườn. Thường được phân phối ở dạng trứng, vì như đã nói ở trên là chúng rất hung hăng và sẽ ăn thịt cả đồng loại trong những khu vực chật hẹp và mật độ cao nhiều con chen chúc. Hiệu suất của chúng không ổn định, do đó, có rất nhiều quan tâm trong nghiên cứu thêm để cải thiện việc sử dụng Chrysopidae trong vai trò của tác nhân kiểm soát dịch hại sinh học. Một vài loài của chi Chrysoperla cũng như loài Mallada signatus cho đến nay vẫn thu hút được nhiều sự quan tâm hơn cả .

Các nhà làm vườn có thể thu hút Chrysopidae và do đó đảm bảo nguồn cung cấp ấu trùng ổn định bằng cách sử dụng một số loại cây trồng xen canh và cỏ hữu ích nhất định. Chrysopidae thường bị thu hút chủ yếu bởi các loài hoa trong họ Cúc (Asteraceae) - ví dụ: cúc kim kê (Coreopsis), cúc vạn thọ (Cosmos), hướng dương (Helianthus) và bồ công anh (Taraxacum) - và Họ Hoa tán như thì là (Anethum) hoặc bạch chỉ (Angelica).

Các chi chọn lọc
Các chi còn sinh tồn của họ Chrysopidae được phân chia trong 3 phân họ; một vài chi chưa được phân định dứt khoát vào trong các nhóm này:

Phân họ Apochrysinae Handlirsch, 1908
 Apochrysa (gồm cả Anapochrysa, Lauraya, Nacaura, Oligochrysa, Synthochrysa)
 Domenechus
 Joguina – gồm cả Lainius
 Loyola (gồm cả Claverina)
 Nobilinus
 Nothancyla
 Pimachrysa

Phân họ Chrysopinae
 Khoảng 60 chi. Xem bài về phân họ lớn này.

Phân họ Nothochrysinae Navas, 1910
 Asthenochrysa
 Dictyochrysa
 Hypochrysa
 Kimochrysa
 Nothochrysa McLachlan, 1868
 Pamochrysa
 Triplochrysa

Incertae sedis
 Cladochrysa
 Maculatae
 Sinochrysa Yang, 1992 (Nothochrysinae?)
 Tibetochrysa Yang, 1988 (Chrysopinae?)
 Tolmeron
 Xanthochrysa Yang & Yang, 1991 (Chrysopinae?)
 Yunchrysopa Yang & Wang, 1994 (Chrysopinae?)

Thông tin thêm
Tháng 6 năm 2012, tại một căn nhà ở Tuy Hòa (Phú Yên), gia chủ đã phát hiện trên lá cây sả trước nhà có một "khóm hoa" màu trắng li ti hình chuông, nhiều cánh, thân mảnh như tơ. Lúc đầu, các vị sư đến nhà chiêm bái và khẳng định đó là hoa Ưu Đàm, tương truyền là 3000 năm mới nở một lần, theo kinh điển Phật giáo. Tuy nhiên, có ý kiến khác cho rằng có thể đây chỉ là một loại nấm hay là trứng của loài lacewings (Chrysopidae).

Cước chú

Tham khảo

 Engel, Michael S. & Grimaldi, David A. (2007): The neuropterid fauna of Dominican and Mexican amber (Neuropterida, Megaloptera, Neuroptera). American Museum Novitates 3587: 1–58. PDF fulltext
 Haaramo, Mikko (2008): Mikko's Phylogeny Archive: Neuroptera. Version of 2008-MAR-11. Truy cập 2008-APR-27.
 Henry, Charles S.; Brooks, Stephen J.; Johnson, James B. & Duelli, Peter (1999): Revised concept of Chrysoperla mediterranea (Hölzel), a green lacewing associated with conifers: courtship songs across 2800 kilometres of Europe (Neuroptera: Chrysopidae). Systematic Entomology 24(4): 335–350.  PDF fulltext
 New, T. R. (2002): Prospects for extending the use of Australian lacewings in biological control. Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae 48(Supplement 2): 209–216. PDF fulltext
 Winterton, S. L. & Brooks, S. J. (2002): Phylogeny of the apochrysine green lacewings (Neuroptera: Chrysopidae: Apochrysinae). Annals of the Entomological Society of America 95(1): 16–28. <small> PDF fulltext

Đọc thêm
 Brooks, S. J. & Barnard. P. C. (1990): The green lacewings of the world: a generic review (Neuroptera: Chrysopidae). Bulletin of the British Museum of Natural History (Entomology) 59(2): 117–286.
 Penny, N. D.; Adams, P. A.; Stange, L. A. (1997): Species Catalog of the Neuroptera, Megaloptera, and Raphidioptera of America North of Mexico. Proceedings of the California Academy of Sciences 50(3): 39–114.
 Tauber, C. A. (2004): A systematic review of the genus Leucochrysa (Neuroptera: Chrysopidae) tại Hoa Kỳ. Annals of the Entomological Society of America 97(6): 1129–1158.  HTML abstract
 Winterton, S. L. (1995): A new genus and species of Apochrysinae (Neuroptera: Chrysopidae) from Australia, with a checklist of Australian Chrysopidae. Journal of the Australian Entomological Society 34(2): 139–145.  (HTML abstract)

Liên kết ngoài

 Green Lacewing: diagnostic photographs and information
 GMO Safety: Bt maize pollen poses no risk to green lacewings
 UniProt Taxonomy

Chrysopidae
Thiên địch


title: Hoàng Châu (ca sĩ)

text:
Hoàng Châu (sinh năm 26 tháng 9 năm 1975) là một nữ ca sĩ Việt Nam thuộc dòng nhạc trẻ, trữ tình Bolero, dân ca âm hưởng quê hương Việt Nam. Khởi đầu thành công với thể loại nhạc dân ca quê hương, cô từng được mệnh danh là "diva" hay "nữ hoàng nhạc sến miền Tây".

Thân thế và sự nghiệp
Cô tên thật là Nguyễn Thị Yến Khoa, sinh ngày 26 tháng 9 năm 1975 tại tỉnh Bến Tre. Cha mẹ cô từng là những nghệ sĩ của Đoàn ca múa thời Chiến tranh Việt Nam, thỉnh thoảng vẫn tham gia biểu diễn trong các chương trình của Hội Cựu chiến binh Thành phố Hồ Chí Minh.

Từng học ở Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, cô khởi đầu thành công với thể loại nhạc dân ca với nghệ danh Yến Khoa và xuất hiện trong các tập videos ca nhạc của Kim Lợi Studio, từ Mưa Bụi 4 (Tình đã bay xa 1) đến Mưa Bụi 9 (Tình đã bay xa 6), Tình Xuân 3 và 4. Cô được Trung tâm Làng Văn ký hợp đồng làm ca sĩ độc quyền và sang Mỹ để biểu diễn trong giới Việt kiều hải ngoại.

Cuối năm 1998, cô quyết định trở về Việt Nam với lý do không thích ứng được môi trường khí hậu nên đã ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe. Do hợp đồng độc quyền thì đến năm 2002 mới hết hiệu lực, nên cô thường thực hiện chương trình bằng cách thu âm và quay hình tại Việt Nam rồi gửi qua Mỹ sản xuất và phát hành. Cũng theo các điều khoản của hợp đồng, cô không được biểu diễn trên sân khấu tại Việt Nam, vì vậy dù được biết đến nhiều trong các chương trình âm nhạc hải ngoại nhưng cô lại không tham gia các chương trình biểu diễn tại quốc nội.

Năm 2000, bộ phim Đài Loan Hoàn Châu cách cách được trình chiếu tại Việt Nam và rất được khán giả yêu thích. Nhân sự kiện này Trung tâm Băng nhạc Đồng Giao phát hành một CD gồm các ca khúc trong phim được chuyển sang lời Việt. Cô được mời thể hiện một số ca khúc trong CD này. Do thời hiệu của hợp đồng độc quyền Trung tâm Làng Văn vẫn còn hiệu lực, nên cô lấy nghệ danh mới là Hoàng Châu. Với nghệ danh mới này, cô thực hiện bước trở về với dòng nhạc trẻ, vốn đã được đào tạo chính quy, và xuất hiện trở lại trên sân khấu biểu diễn Việt Nam từ cuối năm 2001.

Tháng 8 năm 2002, cô chính thức ra mắt khán giả quốc nội bằng CD vol 1 mang tên "1.000 năm khó phai". Với thể loại nhạc trẻ và nghệ danh Hoàng Châu, cô được đông đảo khán giả biết đến với nhiều ca khúc như "Mãi yêu", "Tình anh trao", "Phút biệt ly", "Chờ phone của anh" (song ca cùng Lý Hải).

Sau khi hết hợp đồng với Trung tâm Đồng Giao, cô ký hợp đồng ca sĩ độc quyền với Công ty Thiên Thi. Năm 2006, cô cho ra mắt album vol 4 với các ca khúc như: "Trái tim tôi sẽ gạt tên anh", "Làm người ai làm thế", "Trái tim hoàng tử", "Đường ai nấy đi" (với Lưu Chí Vỹ),... đặc biệt là ca khúc "Người đàn ông tham lam" trở thành hit thời điểm đấy, giúp tên tuổi cô vụt sáng.

Năm 2008, cô một lần nữa gây được tiếng vang với ca khúc "Con lật đật" và tham gia liveshow "Thập đại mỹ nhân" của ca sĩ Đan Trường. Cuối năm này, cô chấm dứt hợp đồng với Công ty Thiên Thi và trở thành ca sĩ tự do, tự phát hành các album riêng của mình. Năm 2011, sau hơn 17 năm ca hát, cô trở lại với dòng nhạc dân ca, trữ tình, vốn đã làm nên sự thành công ban đầu của cô.

Năm 2013 cô thực hiện Liveshow Hoàng Châu "Sao và Sao" đánh dấu chặn đường ca hát của mình! Tiếp theo cô thực hiện tiếp liveshow Cặp Đôi Hoàn Chỉnh cùng với nghệ sĩ Chí Tài

Hoàng Châu được đánh giá là ít xuất hiện trong giới truyền thông báo chí. Mặc dù vậy, Hoàng Châu được trang tin điện tử Zing News đánh giá là "ngôi sao nữ ngang dọc các tỉnh miền Tây".

Hoàng Châu là giọng hát nữ trữ tình Bolero được giới chuyên môn và công chúng đánh giá cao hàng đầu trong nước tại Việt Nam

Cô đã lập gia đình cùng Đạo diễn Đồng Giao và có một cậu con trai.

Ca khúc thành công
Ngàn năm khó phai
Yêu ngu ngơ
Phút biệt ly (với Lý Hải)
Thà anh nói một lời
Như tiếng ve sầu
Người đàn ông tham lam
Đường ai nấy đi (với Lưu Chí Vỹ)
Chúc em ngủ ngoan
Người thừa
Con lật đật
Cỏ cây cũng biết buồn (với Lưu Chí Vỹ)
Tình cũ
Chỉ cần mình có nhau (với Đan Trường)
Ngọn nến mang tên em
Cơn đau cuối cùng
Khóc một giấc mơ
Gà trống
Ngày tận thế
Trong tim có mưa

Album đã phát hành

Với nghệ danh Yến Khoa

Trung tâm Mimosa

 Mimosa 59: Mực Tím (1995) với nhiều ca sĩ
 Mimosa 69: Tình Băng Giá (1995) với Mai Tuấn, Phương Thanh, Hoàng Dũng, Lý Hải
 Mimosa 92: Liên Khúc Dĩ Vãng Buồn (1996) với Mai Tuấn
 Mimosa 90: Gái Nhà Nghèo (1996)
 Mimosa 94: Tiếng Hát Đình Văn, Yến Khoa (1996)
 Mimosa 95: 10 Năm Tình Mộng (1996) với Mai Tuấn
 Mimosa 97: Cô Bé Dỗi Hờn (1996) với nhiều ca sĩ
 Mimosa 98: Tận Cùng Nỗi Nhớ (1995) với Chế Thanh
 Mimosa 106: Khóc Thầm (1996,  tái bản CD PGP 11)
 Mimosa 111: Liên Khúc Trẻ: Huyền Thoại Người Con Gái (1996) với Nguyễn Hoàng, Lý Hải
 Mimosa 114: Nghèo Cũng Đón Xuân (1996) với nhiều ca sĩ
 Mimosa 115: Liên Khúc (1996) với Mai Tuấn, Quốc Vũ
 Mimosa 117: Nếu Đời Không Có Anh (1996)
 Mimosa 118: Liên Khúc Tình Buồn (1996) với Mai Tuấn, Tuấn Dũng
 Mimosa 120: Tình Xưa Vụng Dại (1996) với nhiều ca sĩ
 Mimosa 123: Nhạt Nắng (1997, tái bản CD PGP 34) với nhiều ca sĩ
 Mimosa 126: Mừng Tuổi Mẹ (1997) với nhiều ca sĩ
 Mimosa 131: Chuyện Tình (1997) với nhiều ca sĩ
 Mimosa 134: Cơn Mê Tình Ái (1997) với Châu Tuấn, Khánh Duy
 Mimosa 136: Tuổi Xuân Cho Em (1997, tái bản CD PGP 32) với nhiều ca sĩ
 Mimosa 138: Mưa Qua Phố Vắng (1997) với Đình Văn
 Mimosa 141: Nỗi Sầu Tương Tư (1997)

Trung tâm Mưa Hồng

 Mưa Hồng 257: Cuối Trời Đợi Mong (1997) với Mai Tuấn
 Mưa Hồng 293: Ngại Ngùng (1996) với Chế Thanh, Thạch Thảo, Ngọc Huyền
 Mưa Hồng 302: Sao Đổi Ngôi (1996) với Ngọc Huyền
 Mưa Hồng 306: Em Về Qua Bến Bắc (1996) với nhiều ca sĩ
 Mưa Hồng 310: Người Đã Như Mơ với nhiều ca sĩ
 Mưa Hồng 338: Bông Bưởi Hoa Cau với Thạch Thảo
 Mưa Hồng 348: Mời Anh Về Thăm Quê Em với Mai Tuấn
 Mưa Hồng 349: Thuyền Giấy Chiều Mưa với nhiều ca sĩ
 Mưa Hồng 353: Bội Bạc (1998, tái bản CD trung tâm Kim Lợi) với Mai Tuấn

Trung tâm Làng Văn

 Làng Văn CD 253: Yến Khoa Hải Ngoại 1: Tóc Gió Thôi Bay (1998, tái bản CD PGP 47)
 Làng Văn CD 258: Yến Khoa Hải Ngoại 3: Sao Lòng Còn Thương (1998)
 Làng Văn CD 259: Yến Khoa Hải Ngoại 4: Chim Sáo Ngày Xưa (1998, tái bản CD PGP 48)
 Làng Văn CD 261: Yến Khoa Hải Ngoại 2: Câu Chuyện Đầu Năm (1998, tái bản CD PGP 49) với Thái Châu
 Làng Văn CD 262: Giọt Buồn Trăm Năm (1999) với Mạnh Đình, Nhật Trường
 Làng Văn CD 263: Yến Khoa Hải Ngoại 5: Khung Trời Tuổi Mộng (1998)
 Làng Văn CD 264: Mưa Trên Cánh Hồng (1999) với Tuấn Vũ
 Làng Văn CD 265: Yến Khoa Hải Ngoại 6: Sa Mưa Giông (2000)
 Làng Văn CD 270: Xuân Về Trên Làng Quê (1998, tái bản CD PGP 50) với nhiều ca sĩ
 Làng Văn CD 271: Đi Tìm Dĩ Vãng (2000) với Nguyễn Hưng
 Làng Văn CD 278: Yến Khoa Hải Ngoại 8: Lẻ Loi (2000) với Thái Châu
 Làng Văn CD 279: Yến Khoa Hải Ngoại 7: Yêu Tiếng Hát Ngày Xưa (2000)
 Làng Văn CD 287: Gửi Sầu Về Đâu (2001) với Tuấn Đúc
 Làng Văn CD 288: Yến Khoa Hải Ngoại 9: Hoàn Châu Các Các (2001)
 Làng Văn CD 289: Yến Khoa Hải Ngoại 10: Mưa Rừng (2001)
 Làng Văn CD 290: Yến Khoa Hải Ngoại 11: Nón Bài Thơ (2001)
 Làng Văn CD 292: Yến Khoa Hải Ngoại 12: Canh Còng Rau Đắng (2001)
 Làng Văn CD 293: Yến Khoa Hải Ngoại 13: Lời Tỏ Tình Dễ Thương (2001)
 Làng Văn CD 294: Yến Khoa Hải Ngoại 14: Xa Tím Hạ Mưa (2001)
 Làng Văn CD 297: Phận Bạc (2001) với Phi Nhung, Tuấn Đức
 Làng Văn CD 309: Hoa Tím Mùa Xuân (2001) với nhiều ca sĩ
 Làng Văn CD 313: Mai Vẫn Còn Xuân (2001) với nhiều ca sĩ
 Làng Văn CD 316: Tình Dại Khờ (2001) với Mạnh Quỳnh, Tuấn Đức
 Làng Văn CD 333: Hồi Tưởng (4 CD, 2001)

Trung tâm khác

 Nắng Hạ 31: Tiếng Lòng Nỉ Non (1996) với Thùy Trang
 Ca Dao 39: Ai Khổ Vì Ai (1999) với Phi Nhung, Lâm Truyền
 Châu 35: Chiếc Bóng Bên Đời với nhiều ca sĩ
 Ngọc Phượng: Xin Đừng Lỗi Hẹn với Ngọc Huyền
 PGP 56: Rất Huế (1998) với Vân Khánh, Ái Xuân, Đào Đức, Bảo Thơ, Thùy Trang
 Rạng Đông: Người Thương Kẻ Nhớ với Ngọc Hải
 Saigon Video Tuyềt Phẩm 1: Trở Về Cát Bụi (1996) với Chế Phong
 Saigon Video Tuyềt Phẩm 3: Xót Xa (1996) với Chế Phong

Với nghệ danh Hoàng Châu

Chú thích

Liên kết ngoài
 Nữ ca sĩ "nhạc sến" Hoàng Châu: "Tôi từng yêu thầm Lý Hải"
 Ca sĩ Hoàng Châu xuất hiện cùng con trai trong đêm Giáng sinh

Sinh năm 1971
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ nhạc trữ tình Việt Nam
Ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam
Người Bến Tre
Ca sĩ nhạc trữ tình
Ca sĩ nhạc vàng


title: Tấn Minh Đế

text:
Tấn Minh Đế (晋明帝/晉明帝, bính âm: Jìn Míngdì,) (299 – 18 tháng 10, 325), tên thật là Tư Mã Thiệu (司馬紹), tên tự Đạo Kỳ (道畿), là vị Hoàng đế thứ 2 của nhà Đông Tấn, cũng như là Hoàng đế thứ 7 của triều đại Nhà Tấn trong lịch sử Trung Quốc. Trong thời gia trị vì ngắn ngủi của mình (323-325), ông đã lãnh đạo một triều Tấn suy yếu thoát ra khỏi sự chi phối của Vương Đôn (王敦), song sau khi ông băng hà, đế quốc được giao lại cho người con trai còn trẻ của ông là Thành Đế, tình trạng cân bằng quyền lực mà ông đã gây dựng nên đã nhanh chóng bị phá vỡ, dẫn đến Loạn Tô Tuấn (蘇峻) và khiến cho Đông Tấn suy yếu hơn nữa.

Đầu đời
Tư Mã Thiệu sinh năm 299, là con trai cả của Tư Mã Duệ và người tì thiếp có địa vị thấp kém là Tuân phu nhân, năm 300 bà sinh được một người con trai khác là Tư Mã Bầu (司馬裒). Vợ của Tư Mã Duệ, Ngu Mạnh Mẫu (虞孟母) không có con cái, đã rất ghen tị với Tuân phu nhân và hành hạ bà rất nhiều. Tuân phu nhận không thể chịu đựng nổi, đã kêu nài và bị đẩy ra khỏi gia đình. Tư Mã Thiệu do vậy lớn lên bên cạnh Ngu Mạnh Mẫu, và dường như ông đã có một mối quan hệ thân thiết với bà. Khi còn thơ ấu, ông được coi là người thông minh và nhanh trí, mặc dù vậy, cuối cùng em trai ông là Tư Mã Bầu đã ngày càng được cha sủng ái. Một số nguồn cho rằng mẹ của Tấn Minh Đế, Tuân phu nhân là người Tiên Ti.

Trong khi Tư Mã Duệ trở thành Tả thừa tướng dưới quyền Tấn Mẫn Đế, một Tư Mã Thiệu còn ở độ tuổi thiếu niên đã được giao phụ trách bảo vệ Quảng Lăng. Tư Mã Duệ xưng Tấn vương sau khi Mẫn Đế bị quân Hán Triệu bắt giữa vào năm 316, ông ban đầu muốn đưa Tư Mã Bầu làm thái tử, nhưng sau khi Vương Đạo (王導) chỉ ra rằng theo truyền thống thì con trai cả nên là người kế vị, Tư Mã Thiệu đã được lập làm thái tử. Tư Mã Thiệu vẫn có địa vị này sau khi cha của ông xưng đế (Nguyên Đế) vào năm 318, sau khi Hán Triệu sát hại Mẫn Đế.

Vai trò thái tử
Trong thân phận thái tử, Tư Mã Thiệu đã cho tìm kiếm những người có tài và đối xử tốt với họ, coi họ như bạn bè thay vì là thuộc cấp. Trong số này có Vương Đạo, Dữu Lượng (庾亮, có em gái Dữu Văn Quân kết hôn với Tư Mã Thiệu), Ôn Kiệu (溫嶠), Hoàn Di (桓彝), và Nguyễn Phóng (阮放). Ông cũng được người đời biết đến với tấm lòng hiếu thảo và các học văn chương. Ông sau đó cũng học thêm võ thuật và thường đến thăm binh lính để khuyến khích họ.

Khi Vương Đôn nổi loạn chống lại Nguyên Đế vào năm 322, kinh thành Kiến Khang đã dễ dàng lọt vào tay họ Vương. Sau khi hay tin Vương Đôn đã chọc thủng tuyến phòng thủ của Kiến Khang, Thiệu Thái tử đã tự mình đến để làm người kháng cự cuối cùng, song Ôn Kiệu đã ngăn ông lại bằng cách cắt đứt những sợi dây thừng khỏi chiến mã của ông. Khi Vương Đôn buộc Nguyên Đế phải khuất phục, y đã nghĩ đến việc phế Thiệu Thái tử bằng cáo buộc sai trái rằng Thái tử không nghe theo lời Nguyên Đế. Tuy nhiên, Ôn Kiệu đã ngăn chặn điều này bằng cách công khai ca ngợi tấm lòng hiếu thảo của Thái tử, khiến cho lời cáo buộc giả dối của Vương Đôn không còn đáng tin cậy.

Đầu năm 323, Nguyên Đế mất trong đau buồn sau khi bị Vương Đôn đánh bại. Thiệu Thái tử kế vị và trở thành Minh Đế.

Trị vì
Một trong những điều đầu tiên mà Minh Đế thực hiện là tìm mẹ đẻ và đưa bà vào cung. Tuy nhiên, ngoài lòng kính trọng cho người mẹ kế đã chết (mất năm 312 song vẫn có thụy hiệu Hoàng hậu), thì ông không bao giờ ban cho bà thụy hiệu của một hoàng thái hậu và Minh Đế thể hiện sự kính trọng đối với gia tộc của người mẹ kế như đối với gia tộc của một người mẹ, ông đặc biệt gần gũi với anh em trai của Ngu Mạnh Mẫu là Ngu Dận (虞胤). Một vài tháng sau khi lên ngôi, Tuân phu nhân được đưa vào cung. Minh Đế cũng lập vợ mình làm hoàng hậu.

Vương Đôn không suy nghĩ nhiều về vị hoàng đế mới và âm mưu đoạt ngôi. Vào mùa hè năm 323, Minh Đế triệu Vương Đôn đến kinh thành, song thực tế là Vương đã không đến đó mà di chuyển từ bản doanh Vũ Xương (武昌, tại Ngạc Châu, Hồ Bắc) đến Cô Thục (姑孰, nay thuộc Mã An Sơn, An Huy), gần kinh thành hơn. Khi Minh Đế bổ nhiệm Si Giám (郗鑒) làm chỉ huy quân sự tại Hợp Phì, vị trí ở phía sau Vương, Vương chống lại, và Minh Đế buộc phải triệu hồi Si Giám.

Năm 324, Vương Đôn bị bệnh, và trở nên quyết tâm trong việc lật đổ nhà Tấn và khi đó con trai nuôi của ông ta là Vương Ứng (王應) có thể trở thành hoàng đế. Ông cũng coi Ôn Kiệu là một trợ thủ tin tưởng, song Ôn lại trung thành với Minh Đế và đã về Kiến Khang báo cho Minh Đế kế hoạch của Vương, cũng như việc Vương bị ốm. Vương Đạo, cũng là người trung thành với Minh Đế, sau đó nói dối với quân triều đình rằng Vương Đôn đã chết để tăng thêm tình thần cho họ, Minh Đế đã củng cố quân đội bằng cách cho binh sĩ chiến đấu thử nghiệm ở biên giới phía bắc với Hậu Triệu rồi trở về kinh thành. Vương Đôn sau đó cử quân đông tiến về Kiến Khang, cầm quân là Vương Hàm (王含, cha ruột của Vương Ứng) và Tiền Phượng (錢鳳), song không thể đánh bại một cách dứt khoát quân triều đình. Quân triều đình sau đó tấn công và đánh bại Vương Hàm. Vương Đôn sau khi nghe tin thất bại ban đầu này đã chết. Quân triều đình sau đó đánh bại hoàn toàn quân của Vương Hàm, buộc Vương Hàm và Vương Ứng phải chạy trốn, song họ đã bị người anh em của Vương Đôn là Vương Thư (王舒) bắt giữ, Vương Thư đã cho dìm chết hai người này để tỏ lòng trung thành của mình.

Năm 325, Minh Đế ban thụy hiệu cho các quan đã chết trong tay của Vương Đôn trong suốt các năm ông ta chi phối triều đình với tước hiệu và danh hiệu. Ông cũng phong cho Đào Khản, được biết đến với tài quân sự và quản trị, phụ trách hầu hết các lãnh địa cũ của Vương Đôn, bao gồm cả Kinh Châu (荊州, Hồ Bắc ngày nay).

Vào mùa thu năm 325, Minh Đế phát bệnh. Ông giao phó cho con trai bốn tuổi của mình, Diễn Thái tử, cho một nhóm đại thần, bao gồm Tư Mã Dạng (司馬羕, Vương Đạo, Biện Khổn (卞壼), Si Giám, Dữu Lượng, Lục Diệp (陸瞱), và Ôn Kiệu, có lẽ với ý định rằng việc này sẽ giúp cân bằng quyền lực. Ông qua đời khi chỉ mới 26 tuổi. Thế cân bằng quyền lực mà ông để lại nhanh chóng bị phá vỡ, tuy nhiên, Dữu Hoàng thái hậu đã trở thành người nhiếp chính, và anh trai của bà là Dữu Lượng trở thành vị đại thần có quyền lực tối thượng, cuối cùng Tô Tuấn và Tổ Ước (祖约) đã tiến hành nổi loạn gây tổn hại cho Đông Tấn trong nhiều năm.

Chú thích

Tham khảo
 Tấn thư, quyển 6.
 Tư trị thông giám, các quyển 90, 92, 93.

Minh
Sinh năm 299
Mất năm 325


title: Quận Ghamr

text:
Quận Ghamr là một trong các quận của Yemen thuộc vùng Sa'dah, Yemen. Năm 2003, quận có dân số khoảng 19,718 người.

Tham khảo

Các quận Yemen
Vùng Saada


title: Quận Al Dhaher

text:
Quận Al Dhaher là quận ở Yemen thuộc vùng Sa'dah, Yemen. Năm 2003, quận có dân số khoảng 22,394 người.

Tham khảo

Các quận Yemen
Vùng Saada
Huyện của Yemen


title: Quận Al Hashwah

text:
Quận Al Hashwah là một trong các quận của Yemen thuộc vùng Sa'dah, Yemen. Năm 2003, quận có dân số khoảng 14,274 người.

Tham khảo

Các quận Yemen
Vùng Saada
Huyện của Yemen


title: Ab Band (huyện)

text:
Ab Band, Ghazni là một huyện thuộc tỉnh Ghazni, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 19,746 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Ghazni
Huyện của Afghanistan


title: Ab Kamari (huyện)

text:
Ab Kamari, Badghis là một huyện thuộc tỉnh Badghis, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 39,169 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Badghis
Huyện của Afghanistan
Trang chưa có liên kết ngoại ngữ


title: Achin (huyện)

text:
Achin là một huyện thuộc tỉnh Nangarhar, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 72,296 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Nangarhar
Huyện của Afghanistan


title: Adraskan (huyện)

text:
Adraskan là một huyện thuộc tỉnh Herat, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 32,911 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Herat
Huyện của Afghanistan


title: Ahmadabad (huyện Afghanistan)

text:
Ahmadabad là một huyện thuộc tỉnh Paktia, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Paktia
Huyện của Afghanistan


title: Ajristan (huyện)

text:
Ajristan là một huyện thuộc tỉnh Ghazni, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 23,199 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Ghazni
Huyện của Afghanistan


title: Alasay (huyện)

text:
Alasay là một huyện thuộc tỉnh Kapisa, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 27,731 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Kapisa
Huyện của Afghanistan


title: Ali Abad (huyện)

text:
Ali Abad là một huyện thuộc tỉnh Kondoz, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 40,14 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Kunduz
Huyện của Afghanistan


title: Alingar (huyện)

text:
Alingar là một huyện thuộc tỉnh Laghman, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 7,208 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Laghman
Huyện của Afghanistan


title: Alishing (huyện)

text:
Alishing là một huyện thuộc tỉnh Laghman, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 60,858 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Laghman
Huyện của Afghanistan


title: Almar (huyện)

text:
Almar là một huyện thuộc tỉnh Faryab, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 21,905 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Faryab
Huyện của Afghanistan


title: Anar Dara (huyện)

text:
Anar Dara là một huyện thuộc tỉnh Farah, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 22,012 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Farah
Huyện của Afghanistan


title: Andar (huyện)

text:
Andar là một huyện thuộc tỉnh Ghazni, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 89,237 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Ghazni
Huyện của Afghanistan


title: Andarab (huyện)

text:
Andarab là một huyện thuộc tỉnh Baghlan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 46,938 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Baghlan
Huyện của Afghanistan


title: Aqcha (huyện)

text:
Aqcha là một huyện thuộc tỉnh Jowzjan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 89,992 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Jowzjan
Huyện của Afghanistan


title: Archi (huyện)

text:
Archi là một huyện thuộc tỉnh Kondoz, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 84,381 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Kunduz
Huyện của Afghanistan


title: Arghandab (huyện)

text:
Arghandab là một huyện thuộc tỉnh Kandahar, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 61,829 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Kandahar
Huyện của Afghanistan


title: Argahandab (huyện)

text:
Arghandab là một huyện thuộc tỉnh Zabol, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 27,084 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Zabul
Huyện của Afghanistan


title: Arghanj Khwa (huyện)

text:
Arghanj Khwa là một huyện thuộc tỉnh Badakhshan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là -12,2 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Badakhshan
Huyện của Afghanistan


title: Arghistan (huyện)

text:
Arghistan là một huyện thuộc tỉnh Kandahar, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 28,595 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Kandahar
Huyện của Afghanistan


title: Argo (huyện)

text:
Argo là một huyện thuộc tỉnh Badakhshan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 45.200 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Badakhshan
Huyện của Afghanistan


title: Asadabad (huyện)

text:
Asad Abad là một huyện thuộc tỉnh Konar, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 57,189 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Kunar
Huyện của Afghanistan


title: Atghar (huyện)

text:
Atghar là một huyện thuộc tỉnh Zabol, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 7,23 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Zabul
Huyện của Afghanistan


title: Aybak (huyện)

text:
Aybak là một huyện thuộc tỉnh Samangan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 80,496 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Samangan
Huyện của Afghanistan


title: Azra (huyện)

text:
Azra là một huyện thuộc tỉnh Lowgar, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 19,315 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Logar
Huyện của Afghanistan


title: Baghlani Jadid (huyện)

text:
Baghlani Jadid là một huyện thuộc tỉnh Baghlan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 159,914 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Baghlan
Huyện của Afghanistan


title: Baghran (huyện)

text:
Baghran là một huyện thuộc tỉnh Helmand, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 67,548 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Helmand
Huyện của Afghanistan


title: Bagram (huyện)

text:
Bagram là một huyện thuộc tỉnh Parvan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 97,761 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Parwan
Huyện của Afghanistan


title: Bagrami (huyện)

text:
Bagrami là một huyện thuộc tỉnh Kabul, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 24,71 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Kabul
Huyện của Afghanistan


title: Baharak (huyện), Badakhshan

text:
Baharak là một huyện thuộc tỉnh Badakhshan, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 61,937 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Badakhshan
Huyện của Afghanistan


title: Baharak (huyện), Takhar

text:
Baharak là một huyện thuộc tỉnh Takhar, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là -7,8 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Takhar
Huyện của Afghanistan


title: Jaghatū (huyện)

text:
Jaghatū là một huyện thuộc tỉnh Ghazni, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 43,27 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Ghazni
Huyện của Afghanistan


title: Bak (huyện)

text:
Bak là một huyện thuộc tỉnh Khowst, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 9,819 người.

Tham khảo

Xem thêm

Huyện của tỉnh Khost
Huyện của Afghanistan


title: Bakwa (huyện)

text:
Bakwa là một huyện thuộc tỉnh Farah, Afghanistan. Dân số thời điểm năm 1999 là 19,854 người.

Tham khảo

Xem thêm

Tỉnh Farah
Huyện của Afghanistan