title: Giấy phép lái xe

text:
Giấy phép lái xe hay còn gọi là Bằng lái xe là một loại giấy phép, chứng chỉ do cơ quan nhà nước hoặc cơ quan có thẩm quyền cấp cho một người cụ thể cho phép người đó được phép vận hành, lưu thông, tham gia giao thông bằng xe cơ giới các loại như xe máy, xe hơi, xe tải, xe buýt, xe khách hoặc các loại hình xe khác trên các con đường công cộng.

Khái quát
Quy định về giấy phép lái xe ở các quốc gia tuy có khác nhau tùy vào đặc thù của mỗi nước nhưng nhìn chung để nhận được giấy phép lái xe, người xin cấp giấy phép lái xe cần trải qua nhiều thủ tục pháp lý như nộp đơn xin cấp, phải trải qua một bài kiểm tra lái xe hoặc những kỳ thi sát hạch về lái xe nghiêm ngặt (tùy yêu cầu của từng loại phương tiện) và các thủ tục khác. Sau khi được cấp Giấy phép lái xe, người đó mới có quyền (về mặt pháp lý) để tham gia giao thông bằng phương tiện xe.

Giấy phép lái xe thông thường được cấp căn cứ vào độ tuổi nhất định. Khi một người vi phạm Luật giao thông, cảnh sát giao thông có thể yêu cầu xuất trình giấy phép lái xe để kiểm tra. Một số quy định pháp luật ở các nước có hình thức xử phạt tịch thu giấy phép lái xe hoặc tước giấy phép lái xe có thời hạn hay không có thời hạn (giam bằng lái).

Trong lịch sử, Giấy phép lái xe cơ giới đã được cấp cho người phát minh ra ô tô hiện đại, Karl Benz, năm 1888 vì tiếng ồn và khói bụi của những chiếc xe của mình mà Bezt bị khiếu nại, sau đó ông đã yêu cầu và nhận được sự cho phép bằng văn bản của cơ quan Ducal Grand Hotel để vận hành chiếc xe của mình trên đường phố công cộng.

Giấy phép lái xe tại Việt Nam

Phân hạng bằng lái
Ở Việt Nam, phân hạng bằng lái được quy định như sau :

Giấy phép lái xe sử dụng cho người lái xe ô tô khách giường nằm, ô tô khách thành phố (sử dụng để kinh doanh vận tải hành khách bằng xe buýt) thực hiện theo quy định về giấy phép lái xe hạng D và hạng E, số chỗ ngồi trên xe được tính theo số chỗ trên xe ô tô khách cùng kiểu loại hoặc ô tô có kích thước giới hạn tương đương chỉ bố trí ghế ngồi.
Xe máy có dung tích xi lanh dưới 50cc không cần giấy phép lái xe, người lái xe tuân thủ các quy định về độ tuổi, sức khỏe và các quy định khác về giao thông đường bộ theo luật giao thông đường bộ Việt Nam mới nhất.

Quy định về độ tuổi đăng ký dự thi giấy phép lái xe tại Việt Nam
Độ tuổi của người lái xe được quy định tại Khoản 1 Điều 60 Luật Giao thông đường bộ 2008  cụ thể:

Người đủ 16 tuổi trở lên được lái xe gắn máy có dung tích xi-lanh dưới 50 cm3;

Người đủ 18 tuổi trở lên được lái xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh có dung tích xi-lanh từ 50 cm3 trở lên và các loại xe có kết cấu tương tự; xe ô tô tải, máy kéo có trọng tải dưới 3.500 kg; xe ô tô chở người đến 9 chỗ ngồi;

Người đủ 21 tuổi trở lên được lái xe ô tô tải, máy kéo có trọng tải từ 3.500 kg trở lên; lái xe hạng B2 kéo rơ moóc (FB2);

Người đủ 24 tuổi trở lên được lái xe ô tô chở người từ 10 đến 30 chỗ ngồi; lái xe hạng C kéo rơ moóc, sơ mi rơ moóc (FC);

Người đủ 27 tuổi trở lên được lái xe ô tô chở người trên 30 chỗ ngồi; lái xe hạng D kéo rơ moóc (FD);

Tuổi tối đa của người lái xe ô tô chở người trên 30 chỗ ngồi là 50 tuổi đối với nữ và 55 tuổi đối với nam.

 Hạng A1, A2, A3, A4, B1, B2: Từ 18 tuổi trở lên.
 Hạng C: Từ 21 tuổi trở lên
 Hạng D, FC: Từ 24 tuổi trở lên
 Hạng E: Từ 27 tuổi trở lên
Điều kiện để được đăng kí dự thi giấy phép lái xe hạng FC là Đã có bằng lái xe hạng C, D, E và có thâm niên hành nghề từ đủ 3 năm trở lên, có số km lái xe an toàn đạt từ 50.000 km trở lên do tổ chức cơ quan hay công ty xác nhận thông tin.

Thi giấy phép lái xe
Theo quy định mới nhất của Bộ Giao Thông Vận Tải, học viên muốn cấp GPLX hạng B1 cần đảm bảo:

Thời gian học tổng cộng 476 giờ với 136 giờ lý thuyết và 340 giờ thực hành lái xe thực tế. Như vậy, người học sẽ phải mất 3 tháng học cả lý thuyết và thực hành. Khi đã đủ thời gian kể từ khi nộp hồ sơ đăng ký từ 3 tháng trở lên, người học sẽ được sắp xếp thị sát hạch và cấp GPLX theo quy định .

Vào thời điểm năm 2022, trung bình chi phí đào tạo và thi sát hạch cấp giấy phép lái xe ô tô hạng B1 dao động trong khoảng từ 7  – 12 triệu đồng. Thông thường, các cơ sở đạo tạo sẽ có 2 mức học phí để người học có thể lựa chọn như sau:

- Gói cơ bản học lái xe B1 trọn gói giá từ 7 - 10 triệu đồng, bao gồm: đăng ký hồ sơ, học lái xe và thi sát hạch (chỉ tính 1 lần thi).

- Gói nâng cấp học lái xe B1 nâng cao trọn 9 - 12 triệu đồng, bao gồm đào tạo từ khi học đến khi thi có bằng (không giới hạn số lần thi).

Sử dụng giấy phép lái xe nước ngoài ở Việt Nam
Khoản 10 Điều 33 Thông tư 12/2017/TT-BGTVT cũng có quy định như sau :Người nước ngoài hoặc người Việt Nam cư trú ở nước ngoài có nhu cầu lái xe ở Việt Nam thực hiện như sau:
a) Nếu có giấy phép lái xe quốc gia phải làm thủ tục đổi sang giấy phép lái xe tương ứng của Việt Nam;
b) Trường hợp điều ước quốc tế về giấy phép lái xe mà Việt Nam là thành viên có quy định khác thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.Căn cứ theo quy định tại Điều 41 Thông tư 12/2017/TT-BGTVT, được sửa đổi bởi khoản 23 Điều 1 Thông tư 38/2019/TT-BGTVT, thủ tục đổi giấy phép lái xe nước ngoài được quy định cụ thể như sau:

Người lái xe lập 01 bộ hồ sơ, gửi trực tiếp tại Tổng cục Đường bộ Việt Nam hoặc Sở Giao thông vận tải (nơi đăng ký cư trú, lưu trú, tạm trú hoặc định cư lâu dài). Hồ sơ bao gồm:

- Đơn đề nghị đổi giấy phép lái xe (đối với người Việt Nam theo mẫu quy định tại Phụ lục 19 ban hành kèm theo Thông tư này, đối với người nước ngoài theo mẫu quy định tại Phụ lục 20 ban hành kèm theo Thông tư này);

- Bản dịch giấy phép lái xe nước ngoài ra tiếng Việt được bảo chứng chất lượng dịch thuật của cơ quan Công chứng hoặc Đại sứ quán, Lãnh sự quán tại Việt Nam mà người dịch làm việc, đóng dấu giáp lai với bản sao giấy phép lái xe; đối với người Việt Nam xuất trình hợp pháp hóa lãnh sự giấy phép lái xe hoặc bằng lái xe của nước ngoài theo quy định của pháp luật về chứng nhận lãnh sự, hợp pháp hóa lãnh sự, trừ các trường hợp được miễn trừ theo quy định của pháp luật;”

- Bản sao hộ chiếu (phần số hộ chiếu, họ tên và ảnh người được cấp, thời hạn sử dụng và trang thị thực nhập cảnh vào Việt Nam), giấy chứng minh nhân dân hoặc thẻ căn cước công dân, giấy chứng minh thư ngoại giao hoặc công vụ do Bộ Ngoại giao Việt Nam cấp hoặc bản sao thẻ cư trú, thẻ lưu trú, thẻ tạm trú, thẻ thường trú, giấy tờ xác minh định cư lâu dài tại Việt Nam đối với người nước ngoài; trường hợp phát hiện có nghi vấn, cơ quan cấp đổi giấy phép lái xe có văn bản đề nghị Bộ Ngoại giao, Cục Quản lý Xuất nhập cảnh thuộc Bộ Công an, Phòng Quản lý xuất nhập Cảnh thuộc Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương xác minh.

Nguồn tham khảo
1. Luật Giao thông đường bộ số 23/2008/QH12 ngày 13/11/2008.

Nhà xuất bản Giao thông vận tải – 2008

2. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về báo hiệu đường bộ QCVN 41:2016/BGTVT  ban hành kèm theo ban hành theo Thông tư số 06/2016/TT-BGTVT ngày 08 tháng 4 năm 2016 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải

Nhà xuất bản Giao thông vận tải – 2016

3. Thông tư số 91/2015/TT-BGTVT  ngày 31/12/2015 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải

Quy định về tốc độ và khoảng cách an toàn của xe cơ giới, xe mày chuyên dùng tham gia

giao thông.

4. Nghị định số 95/2009/NĐ-CP  ngày 30/10/2009 của Chính phủ về quy định niên hạn sử

dụng đối với xe ô tô chở hàng và xe ô tô chở người.

5. Nghị định số 65/2016/NĐ-CP  ngày 01/07/2016 của Chính phủ quy định về điều kiện

kinh doanh dịch vụ đào tạo lái xe ô tô và dịch vụ sát hạch lái xe.

6. Thông tư số 12/2017/TT–BGTVT  ngày 15/04/2017 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận

tải Quy định Đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe cơ giới đường bộ.

7. Nghị định số 46/2016/NĐ-CP  ngày 26/05/2016 của Chính phủ về quy định xử phạt vi

phạm hành chính trong lĩnh vực Giao thông đường bộ và đường sắt.

8. Thông tư số 70/2015/TT–BGTVT  ngày 09/11/2015 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận

tải Quy định về Kiểm tra an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện giao thông cơ

giới đường bộ.

9. Thông tư số 08/2010/TT–BGTVT  ngày 19/03/2010 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận

tải Quy định quy định nhiệm vụ, quyền hạn của thanh tra đường bộ

10. Giáo trình Luật Giao thông đường bộ

11. Bộ công an đề xuất thời hạn giấy phép lái xe là 5 năm

Chú thích

Liên kết ngoài

Nhận dạng cá nhân
Giấy phép lái xe
Giấy tờ tùy thân


title: Mèo nâu đỏ

text:
Mèo nâu đỏ hay còn gọi là mèo nâu đỏ Borneo (danh pháp hai phần: Catopuma badia) là một loài động vật thuộc Họ Mèo. Đây là loài bản địa trên đảo Borneo. Năm 2007, IUCN phân loại loài mèo này là loài nguy cấp do số lượng được ước tính suy giảm 20% cho đến năm 2020 do mất môi trường sống. Đến năm 2007, quy mô quần thể thực tế bị nghi ngờ dưới 2.500 cá thể trưởng thành.

Mèo nâu đỏ được ghi nhận trong lịch sử là loài hiếm và ngày nay dường như xuất hiện với mật độ tương đối thấp, ngay cả trong môi trường sống nguyên sơ.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1874
Động vật có vú Indonesia
Động vật có vú Borneo


title: Khẩu trang y tế

text:
Khẩu trang y tế là một loại mặt nạ bảo vệ được sử dụng để bịt vùng mặt (thường là mũi, miệng) để ngăn ngừa bảo vệ người đeo khỏi bị lây nhiễm các loại vi khuẩn, dịch bệnh, bụi bặm thông qua đường hô hấp. Khẩu trang y tế được sử dụng nhiều trong các cơ sở y tế, cung cấp cho các bác sĩ, y tá, điều dưỡng viên, giám định pháp y...

Đặc biệt là những người làm công việc phẫu thuật. Chỉ định chung trong việc sử dụng khẩu trang phẫu thuật tiêu chuẩn gồm:

 Khi có tình trạng văng, bắn, phun các chất dịch cơ thể
 Khi ở gần các chất tiết từ khoảng cách 1.5 mét trở xuống
 Khi làm việc trong môi trường vô trùng, để tránh lây nhiễm cho môi trường

Khẩu trang y tế có ba tác dụng chính là ngăn bụi, ngăn hóa chất (kể cả khói xe) và ngăn vi sinh vật. Khẩu trang ngăn vi sinh vật phải được sản xuất bằng những nguyên liệu và công nghệ đặc biệt.

Lịch sử

Thời kỳ đầu

Dựa vào những ghi chép của nhà thám hiểm người Italy là Marco Polo, khi đến Trung Quốc vào thế kỷ 13 rồi khi được một vị quan lớn nhà Nguyên mời dự yến tiệc, Marco Polo thấy những người hầu đều đeo quanh miệng một mảnh vải lụa mà theo giải thích là nhằm ngăn không cho hơi thở của họ bám vào thức ăn. Tuy nhiên, loại "khẩu trang" này chỉ xuất hiện ở những nơi quyền quý, và hoàn toàn không có mục đích phòng ngừa bệnh tật, tương tự khẩu trang vải hiện nay.

Năm 1619, lúc những bệnh nhân đầu tiên mắc bệnh dịch hạch ở Pháp rồi sau đó nhanh chóng lan sang các quốc gia láng giềng như Italy, Tây Ban Nha, Đức... do y học chưa hiểu biết tường tận về nguyên nhân gây bệnh cũng như cơ chế lây truyền, mà chỉ biết rằng nó phát xuất từ loài Chuột đen. Bác sĩ Charles de Lorme làm việc tại Bệnh viện St Louis, Paris, Pháp. Nhận thấy khá nhiều đồng nghiệp của ông bị lây khi tham gia những ca mổ tử thi để tìm hiểu lý do dẫn đến tử vong nhưng do y học chưa phát triển nên Charles de Lorme nghĩ rằng cái mùi "tử khí" bốc ra từ xác chết là nguyên nhân, trong lúc thực tế thì các bác sĩ bị nhiễm đều là những người đã tiếp xúc với xác chết ngay khi họ vừa chết được 1, 2 tiếng đồng hồ, xác chưa bị phân hủy. Vì vậy Charles de Lorme tin rằng cần phải cách ly mũi của bác sĩ khỏi mùi "tử khí".

Sau nhiều ngày nghiên cứu, Charles de Lorme cho ra đời chiếc khẩu trang đầu tiên của nhân loại. Nó làm bằng những thanh gỗ thông vót mỏng, uốn thành hình cái mỏ của một con chim. Bên ngoài mỏ, Charles de Lorme bọc vải lanh rồi cho vào trong một số thảo mộc tỏa ra mùi thơm. Khi tiến hành phẫu thuật tử thi, bác sĩ đeo khẩu trang "mỏ chim" cùng với một cặp kính, gọng làm bằng đồng rồi mặc một chiếc áo choàng dài tới gót chân, có mũ trùm kín đầu. Thế nhưng hiện tượng nhiễm bệnh vẫn không chấm dứt bởi lẽ mãi về sau này, người ta mới hiểu nguyên nhân lây truyền bệnh dịch hạch phát xuất từ Bọ chét chuột phương Đông, sống bằng cách hút máu động vật lẫn con người nên khi bệnh nhân chết, máu đông lại, cơ thể không còn nóng, bọ chét phải tìm một nguồn nuôi dưỡng khác. Bác sĩ mổ tử thi khi ấy chính là vật chủ bởi lẽ họ không mang găng tay, áo choàng không ngăn được những con bọ chét bám vào.

Thời kỳ phát triển
Đầu thế kỷ 17, bác sĩ Collin Mayer, làm việc tại bệnh viện St George, bang Alabama nghĩ ra một loại khẩu trang khác. Lúc ấy, khá nhiều nô lệ da đen làm việc tại các đồn điền trồng cây bông vải trong bang mắc bệnh thủy đậu. Sau nhiều ngày theo dõi, bác sĩ Collin Mayer nhận thấy bệnh lây khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Vì thế, ông may một cái túi bằng vải, có khoét 2 lỗ cho hai con mắt. Mỗi khi thăm khám, ông trùm cái "khẩu trang" này vào đầu cùng với một cặp kính. Kết quả là bác sĩ Collin Mayer không nhiễm bệnh nhưng con số nô lệ da đen bị nhiễm vẫn tăng lên mà nguyên nhân là bệnh thủy đậu - ngoài lây theo đường hô hấp - nó còn lây qua việc sử dụng chung những đồ dùng cá nhân, hoặc ăn uống chung với người đã nhiễm bệnh.

Bước sang thế kỷ 19, năm 1827, bác sĩ người Tây Ban Nha Fernandez Carlos thiết kế chiếc khẩu trang dựa theo hình dáng của Hijab mà phụ nữ Hồi giáo dùng để che mặt.

Năm 1897, phát triển từ mẫu khẩu trang của bác sĩ Fernandez Carlos, nhà Vi khuẩn học người Đức là Carl Flugge và Bác sĩ phẫu thuật người Pháp Paul Berger thay miếng vải bằng miếng băng vết thương hình chữ nhật với 6 lớp. Nhưng giống như chiếc khẩu trang của bác sĩ Fernandez Carlos, loại khẩu trang của Carl Flugge và Paul Berger cũng có phần trên buộc vòng qua đầu còn phần dưới may dính vào áo măng tô. Vì vậy, tác dụng ngăn ngừa nhiễm khuẩn của nó không hiệu quả lắm.

Năm 1899, chiếc khẩu trang tiến thêm một bước nhưng lần này đơn giản hơn: Mỗi khi khám bệnh, các bác sĩ người Mỹ dùng một miếng băng vết thương dài khoảng 40 cm, ngang 10 cm, chính giữa có thêm 04 gạc, cuốn quanh miệng và mũi rồi buộc lại ở phía sau gáy. Sử dụng xong, nó được mang đi giặt ngay nhưng hầu hết bác sĩ đều cho rằng nó gây khó thở nếu phải đeo nó trong những ca khám bệnh kéo dài.

Đến Đại dịch cúm 1918, các bác sĩ Anh quốc chế ra loại khẩu trang chỉ che kín phần miệng. Nó gồm một cuộn băng vết thương, buộc túm 2 đầu rồi buộc dây vòng qua gáy. Tất cả mọi người dù nhiễm bệnh hay không, mỗi khi ra đường đều phải đeo. Đó cũng là chiếc khẩu trang phổ thông đại chúng đầu tiên. Người dân Anh gọi nó một cách khôi hài là "xúc xích trắng" vì nhìn nó giống như xúc xích, nhất là nó lại nằm ở ngang miệng. Cho đến đầu năm 1919, cả châu Âu và Hoa Kỳ hầu như đều sử dụng loại khẩu trang "xúc xích" này. Thế nhưng, chỉ một thời gian ngắn, các bác sĩ Hoa Kỳ nhận ra rằng mỗi khi muốn ho hay khạc nhổ, người ta phải kéo cái "xúc xích" ra khỏi miệng và như vậy, nguy cơ lây truyền vẫn hiện hữu. Bên cạnh đó, sự hắt hơi cũng có thể phát tán mầm bệnh nên lần này, Hoa Kỳ cho ra đời chiếc khẩu trang chỉ che kín phần mũi. Lúc bấy giờ, khẩu trang may bằng hai lớp vải cotton, còn màu sắc thì tùy theo ý thích của người dùng. Nó được phủ một lớp keo ở mặt ngoài để tạo hình chóp nón và có độ cứng. Nó có 4 sợi dây ở hai bên để đeo vòng qua tai. Điều bất tiện là khi giặt để tái sử dụng, lớp keo trôi hết nên phải hồ lại nhưng không phải nhà ai cũng có sẵn keo và biết cách hồ. Vì thế, cứ vài ngày một lần, họ gom tất cả khẩu trang của những người trong gia đình rồi mang ra những cửa hàng chuyên hồ khẩu trang, chưa kể nếu gặp nước hoặc đi ngoài mưa, keo tan ra gây dính, nhớp, bụi bám vào lớp keo ướt.

Thời kỳ hoàn thiện
Năm 1930, khi ngành Nhựa phát triển, khẩu trang được làm bằng nhựa trong suốt. Suốt một thập niên, ngoài những người ở ngành y thì loại khẩu trang này rất phổ biến trong giới đi xe phân khối lớn. Nó vừa ngăn được bụi, lại vừa không làm giảm tầm nhìn, dễ dàng chùi rửa nhưng người đeo sẽ thấy khó thở vì nó quá kín. Và bởi vì lớp nhựa rất mỏng, dễ bị biến dạng khi đeo nên nó còn có một chiếc đai kim loại ràng quanh khiến nó khá nặng nề. Để cải tiến, các nhà chế tạo để hở phần dưới cằm cho không khí dễ dàng lưu thông nhưng nó lại hạn chế việc ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập qua đường hô hấp.

Năm 1947, Vải không dệt ra đời. Từ loại vải không dệt này, chiếc khẩu trang y tế có cấu tạo và hình dạng như ngày nay.

Ngày nay các loại khẩu trang y tế được phổ biến thông dụng và rẻ tiền người dân có thể tự trang bị để phòng chống các đại dịch. Khẩu trang y tế hiện nay thường là loại dùng một lần rồi bỏ.

Một số khuyến cáo
Ở Việt Nam có không ít loại khẩu trang bày bán ở các vỉa hè được may từ những loại vải mốc meo, mút phế liệu và chưa được xử lý giặt tẩy, chứa vô số vi khuẩn đe dọa sức khỏe người sử dụng. Nhiều nơi khẩu trang là từ nguyên liệu là các loại rác thải bằng vải và không đạt chất lượng. Đặc biệt, đa số các loại khẩu trang được bày bán hiện nay đều có thiết kế không ôm sát phần mũi và miệng người đeo, tạo ra những kẽ hở để vi khuẩn xâm nhập. Vì thế khẩu trang chỉ giúp tránh được bụi phần nào chứ không tránh được các loại vi khuẩn.

Khi mang khẩu trang phải kín cả mũi và miệng. Nếu không thì bụi, hóa chất, vi sinh vật không đi qua bộ phận lọc mà len theo kẽ hở vào thẳng mũi và miệng, chạy sâu vào phổi. Đối với loại khẩu trang đeo sát mũi thì bụi, hóa chất và vi sinh vật vẫn có khả năng thâm nhập vào cơ thể qua đường miệng, cho dù mức độ thấp hơn.

Nhiều người có thói quen mua khẩu trang dọc đường rồi sử dụng ngay hoặc treo, móc khẩu trang trên xe, bỏ trong túi áo quần… khiến khẩu trang nhiễm thêm vi sinh vật gây hại do bụi, ẩm, mốc, mùi hôi... Không loại trừ trường hợp bị tái viêm mũi do sử dụng khẩu trang đã nhiễm vi khuẩn trước đó. Do vậy, đối với khẩu trang làm bằng vải thông thường phải giặt sạch sau khi mua. Khi đã sử dụng thì nên giặt mỗi ngày.

Xem thêm
 Khẩu trang vải
 Mặt nạ

Chú thích

Mặt nạ y tế
Văn hóa Đông Á
Văn hóa Nhật Bản
Vệ sinh y khoa


title: Linh miêu tai đen

text:
Linh miêu tai đen (tiếng Anh: caracal, ) danh pháp hai phần: Caracal caracal, là một loài động vật thuộc họ mèo có kích thước trung bình khoảng  chiều dài. Linh miêu tai đen thỉnh thoảng được gọi là linh miêu sa mạc hoặc linh miêu châu Phi, linh miêu Ba Tư; nhưng đây không phải thành viên thuộc chi Lynx. Linh miêu tai đen là loài bản địa tại châu Phi, Trung Á, Tây Nam Á và Ấn Độ. Tên gọi quốc tế (caracal) của loài này bắt nguồn từ thuật ngữ "karakulak", có nghĩa là "tai đen", trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.

Chiết tự
Tên gọi quốc tế của loài mèo này là caracal; được bắt nguồn từ thuật ngữ karakulak (có nghĩa là "tai đen"), trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ thế kỷ 19. Chiết tự ngữ nghĩa theo từ điển Oxford: kara ("màu đen") + kulak ("tai"), tên gọi linh miêu tai đen là tên gọi chính xác về loài mèo này.

Mô tả

Điểm đặc trưng phân biệt nhất của linh miêu tai đen là chùm lông đen dài phía sau đôi tai, dài khoảng . Linh miêu tai đen còn được gọi là linh miêu sa mạc, mặc dù chùm lông đen là đặc điểm duy nhất chia sẻ với những loài thuộc chi linh miêu (lynx). Biên độ màu sắc da lông có thể từ nâu hung đến đỏ gạch. Lông màu trắng phủ dưới bụng, cằm và cổ họng. Đường kẻ màu đen chạy từ mắt đến mũi. Bộ da lông ngắn và rất rậm. Đôi tai sáng màu phía trước và đen màu phía sau.

Linh miêu tai đen lớn nhất trong nhóm "mèo nhỏ" châu Phi. Con đực cân nặng lên đến , còn con cái lên đến . Linh miêu tai đen có chiều cao bờ vai dao động trong khoảng  đến . Chiếc đuôi ngắn. Con đực và con cái trông giống nhau. Đồng tử mắt co lại thành vòng tròn, trong khi đồng tử loài mèo khác co lại theo hình khe hở.

Phân loài
 Caracal caracal algira (Wagner, 1841), Bắc Phi
 Caracal caracal caracal (Schreber, 1776), Đông Phi, Trung Phi và Nam Phi
 Caracal caracal damarensis (Roberts, 1926), Namibia
 Caracal caracal limpopoensis (Roberts, 1926), Botswana
 Caracal caracal lucani (Rochebrune, 1885), Gabon
 Caracal caracal nubica (J. B. Fischer, 1829), Ethiopia, Sudan
 Caracal caracal poecilotis (Thomas and Hinton, 1921), Tây Phi
 Caracal caracal schmitzi (Matschie, 1912), Israel, Tây Á, Iran, Arabia, Pakistan, Ấn Độ, Jordan

Phân bố và môi trường sống

Linh miêu tai đen sinh sống tại rừng thưa, xavan, bán hoang mạc và rừng cây bụi, thích môi trường sống khô cằn với lượng mưa thấp và một số vùng bao phủ. Mặc dù linh miêu săn mồi trên mặt đất, có thể leo lên cây và bơi nhanh để bắt cá. Chúng không tìm được tại rừng mưa nhiệt đới. Tuy nhiên, chúng sinh sống rừng xanh quanh năm và núi cao.

Linh miêu tai đen phân bố rộng rãi trên khắp châu Phi, Trung Đông, và Tây Nam Á sang Ấn Độ. Loài mèo nhỏ này phân bố trên cả châu Phi, ngoại trừ vành đai rừng xích đạo và trung tâm Sahara. Phạm vi lịch sử của linh miêu tai đen tương tự như báo gêpa; cả hai trùng với phạm vi vài loài linh dương Gazelle sa mạc nhỏ. Tuy nhiên, ngày nay linh miêu tai đen vẫn duy trì phạm vi rộng. Linh miêu tai đen vẫn sinh sống tại hầu hết phạm vi lịch sử của loài, mặc dù đã mất đi một phần phạm vi ở vùng giáp ranh, đặc biệt tại Bắc và Tây Phi.

Phạm vi cư trú linh miêu cái nhỏ hơn phạm vi cư trú linh miêu đực. Nhìn chung, phạm vi cư trú linh miêu tai đen lớn hơn trong môi trường khô cằn so với khu vực có nhiều nước.

Sinh sản

Thai kỳ của linh miêu tai đen khoảng hai tháng rưỡi. Lứa đẻ thường giữa một đến bốn mèo con. Số mèo con cai sữa sau 10 tuần, nhưng vẫn còn ở với linh miêu mẹ cho đến một năm. Linh miêu tai đen thành thục khoảng giữa 12 và 16 tháng.

Bảo tồn

Linh miêu tai đen thường được xem là một mối phiền toái cho chủ sở hữu cây trồng, vật nuôi tại địa phương vì chúng không né tránh ăn thịt gia súc, và thường xuyên bị giết vì điều này. Linh miêu tai đen cũng bị săn bắt lấy da và thịt, trong đó một số bộ tộc bụi xem chúng là một món ăn. Mất môi trường sống, từ nông nghiệp và hoang mạc hóa, cũng là một mối đe dọa ở miền trung, tây, bắc và đông bắc châu Phi. Linh miêu tai đen phong phú nhất tại Namibia và Nam Phi, mặc dù nghiên cứu cho thấy chúng đang giảm qua các vùng miền của Namibia. Linh miêu tai đen được xem xét là hiếm xuyên suốt nhất phạm vi của chúng. Tại châu Phi, linh miêu tai đen được liệt kê dưới phụ lục II của công ước CITES và là loài ít quan tâm trong Sách đỏ IUCN. Săn linh miêu tai đen bị cấm tại châu Phi hạ Sahara, nhưng chỉ trong khoảng một nửa phạm vi của linh miêu tai đen, vì không được bảo vệ ở Namibia và Nam Phi. Ở đây, linh miêu tai đen được xem là động vật có vấn đề, rất phong phú mà người chủ đất được phép giết không hạn chế. Giống như nhiều loài mèo, linh miêu tai đen không thường thấy. Tuy nhiên, linh miêu tai đen dường như sống tốt ngay cả ở những quốc gia nơi săn bắt chúng được cho phép. Con người là mối đe dọa chính đối với linh miêu tai đen, nhưng báo hoa được biết đến sẽ giết chúng. Nhìn chung, công tác bảo tồn linh miêu tai đen hiện chưa phải là vấn đề, đặc biệt tại châu Phi hạ Sahara, mặc dù quần thể loài cũng như môi trường sống đã giảm tại nhiều khu vực cụ thể. Trong tương lai, thực trạng bảo tồn linh miêu tai đen có thể xấu đi như kết quả của việc tiếp tục mất môi trường sống, nứt vỡ sinh cảnh và hoang mạc hóa.

Lịch sử

Linh miêu tai đen được đào tạo trong lịch sử để săn chim tại Iran và Ấn Độ. Đôi khi, một con linh miêu được đưa vào sân vận động cùng đàn bồ câu. Mọi người sẽ đặt cược vào số chim bồ câu mà linh miêu tai đen sẽ giết được trong khoảng thời gian xác lập. Một con linh miêu được đào tạo tốt có thể hạ gục đến 12 con bồ câu trong một lần nhảy vọt bằng móng chân lớn và bốn chân khỏe. Đây là nơi câu thành ngữ "đặt một con mèo giữa đàn bồ câu" khởi nguồn.

Miêu tả văn hóa

Linh miêu tai đen hiện diện đáng kể về mặt tôn giáo trong văn hóa Ai Cập cổ đại. Linh miêu tai đen tìm được trên tranh khảm tường, và tác phẩm điêu khắc về linh miêu tai đen cùng những loài mèo khác canh giữ lăng mộ. Một số thi hài linh miêu tai đen được ướp xác.

Giống như báo gêpa, linh miêu tai đen được dùng như một công cụ săn bắn. Linh miêu tai đen được huấn luyện để săn thú nhỏ và chim cho hoàng gia Ấn Độ. Ngày hôm nay, nhiều người cho rằng linh miêu tai đen là một vật nuôi "ngoại lai", mặc dù chúng không hành xử nội địa trong điều kiện nuôi nhốt. Bất chấp thái độ tự nhiên, nỗ lực được thực hiện để nhân giống tạp giao linh miêu tai đen với mèo nhà nhằm sản xuất một giống linh miêu tai đen "nội địa".

Chú thích

Liên kết ngoài

IUCN Cat Specialist Group Caracal
Wild cat conservation org Caracal Africa

C
Động vật có vú Azerbaijan
Động vật Iran
Động vật có vú Ấn Độ
Động vật có vú Pakistan
Động vật có vú Tây Nam châu Á
Động vật có vú châu Phi
Động vật có vú Trung Đông
Động vật được mô tả năm 1776


title: Zayn Malik

text:
Zain Javadd Malik (tên thường gọi là Zayn Malik) (/ m æ l ɪ k /) sinh ngày 12 tháng 1 năm 1993 tại Bệnh viện St. Luke's ở West Lane Baildon, Bradford, Anh. Anh từng là thí sinh tham dự cuộc thi tìm kiếm tài năng âm nhạc nước Anh The X Factor; từng là thành viên của nhóm nhạc One Direction.
Tháng 11 năm 2015, người đại diện của Malik đã chính thức thông báo việc anh rời khỏi nhóm.

Thời thơ ấu
Zayn mang 3 dòng máu Ireland, Anh và Pakistan. Mẹ Zayn tên Trisha và bố tên Yaser. Zayn có 3 chị em gái là Doniya, Waliyha và Safaa. Zayn lớn lên tại East Bowling, cách 1 dặm về phía nam trung tâm thành phố Bradford. Zayn từng học tại trường tiểu học Lower Fields ở East Bowling và học trung học ở Tong, 1 trường phổ thông công lập hỗn hợp. Zayn tiết lộ rằng anh từng cảm thấy không thể hòa nhập được khi học ở 2 trường trên vì dòng máu khác của mình và khi anh và chị gái của mình chuyển sang trường khác thì tình hình đã tốt hơn.

Tham dự cuộc thi The X Factor
Khi 12 tuổi, Zayn bắt đầu tự tin về bề ngoài của mình hơn. Năm 2010, Zayn tham dự với tư cách cá nhân cho chương trình X Factor thứ 7. Màn trình diễn của anh không được trình chiếu ngay mà là sau khi chương trinh kết thúc. Zayn đã rất lo lắng khi ở ký túc xá và khi được yêu cầu nhảy anh đã từ chối biểu diễn để tránh bị loại. Giám khảo Simon Cowell chú ý thấy Zayn không ra thi nhảy nên đã vào hậu trường động viên anh ấy tham gia. Tại ký túc xá, anh ấy được báo là bị loại khỏi ứng cử viên cho giải nam nghệ sĩ solo nhưng được tham gia vào nhóm nhạc One Direction.

Zayn từng hẹn hò với 1 thí sinh tham sự chương trình là Rebecca Ferguson, sự việc này gây khá nhiều chú ý do 2 người cách nhau 10 tuổi. Mối quan hệ chỉ tồn tại 4 tháng. Vào tháng 11 năm 2011, Ferguson nói trong 1 cuộc phỏng vấn: "Tôi và Zayn đã chia tay. Tôi chúc anh ấy mọi điều tốt đẹp nhất."

Cuối năm 2015, Zayn bắt đầu hẹn hò với người mẫu Gigi Hadid. Cô thậm chí còn xuất hiện trong MV "Pillowtalk" của nam ca sĩ cũng như làm gương mặt ảnh bìa cùng Zayn cho tạp chí Vouge vào tháng 8 năm 2017. Gigi và Zayn là cặp đôi thứ ba được xuất hiện trên bìa của tạp chí danh tiếng. Họ cũng cùng nhau tham gia chiến dịch quảng bá cho Versace trong khi Gigi làm nhiếp ảnh gia. Tháng 3 năm 2018, cả hai thông báo đã chia tay tuy nhiên đã quay lại với nhau không lâu sau đó vào tháng 5 năm 2018.Tháng 10/2021,Zayn và Gigi chính thức chia tay sau 5 năm bên nhau.

Tham khảo

Liên kết ngoài

One Direction
Ca sĩ nhạc pop Anh
Nghệ sĩ của RCA Records
Ca sĩ Anh thế kỷ 21


title: RP (độ phức tạp)

text:
Trong lý thuyết độ phức tạp tính toán, RP (viết tắt của "randomized polynomial time") là lớp độ phức tạp bao gồm các bài toán sao cho tồn tại máy Turing ngẫu nhiên với các tính chất sau:

 Luôn chạy trong thời gian đa thức của độ dài dữ liệu vào
 Nếu lời giải đúng là Không thì máy luôn trả về Không
 Nếu lời giải đúng là Có, thì máy trả về Có với xác suất ít nhất 1/2.

Nói cách khác, thuật toán cho các bài toán trong RP được phép dùng bit ngẫu nhiên trong quá trình thực thi. Trường hợp duy nhất thuật toán trả về Có là khi lời giải đúng là Có. Tuy nhiên khi thuật toán trả về Không, lời giải đúng có thể là Có hoặc Không.

Nếu lời giải đúng là Có thì nếu thực hiện thuật toán n lần độc lập nhau, thì nó trả về Có ít nhất một lần với xác suất ít nhất .

Trong định nghĩa, số 1/2 được chọn tùy ý. Tập hợp RP không thay đổi nếu 1/2 được thay bằng bất kì hằng số nào nhỏ hơn 1 (hằng số ở đây nghĩa là không phụ thuộc kích thước dữ liệu vào).

Liên hệ với các lớp độ phức tạp khác
Theo định nghĩa, với mọi bài toán trong RP, tồn tại thuật toán sao cho nếu lời giải trả về là Có thì thuật toán luôn đúng và nếu lời giải trả về là Không thì thuật toán thường đúng. Lớp co-RP được định nghĩa tương tự như vậy, nhưng với các thuật toán co-RP, lời giải Không luôn đúng và lời giải Có thường đúng. Nói cách khác, thuật toán chấp nhận mọi trường hợp Có nhưng có thể chấp nhận hoặc từ chối các trường hợp Không. Lớp BPP gồm các bài toán có thuật toán thường đúng nhưng được phép trả lời sai với xác suất thấp trong cả hai trường hợp, và do đó là tập hợp cha của cả RP và co-RP. Giao của RP và co-RP là lớp ZPP.

Liên hệ với P và NP

P là tập hợp con của RP, và RP là tập hợp con của NP. Tương tự như vậy, P là tập hợp con của co-RP và co-RP là tập hợp con của co-NP. Hiện chưa biết các mối quan hệ tập hợp cha-con đó có chặt hay không. Tuy nhiên nếu giả thuyết phổ biến P = BPP là đúng thì RP, co-RP, và P đều bằng nhau.

Một ví dụ quan trọng của co-RP hiện vẫn chưa biết có nằm trong P không là kiểm tra đa thức không yêu cầu xác định xem một đa thức cho trước có đồng nhất bằng đa thức không hay không. Ví dụ,  là đa thức không trong khi  không phải.

Một định nghĩa khác của RP là lớp các bài toán giải được bằng máy Turing không đơn định trong đó máy chấp nhận khi và chỉ khi tỉ lệ số đường tính toán chấp nhận là ít nhất một hằng số. Trong khi đó, với lớp NP, máy chấp nhận khi có ít nhất một đường tính toán chấp nhận. Vì vậy RP rõ ràng là tập hợp con của NP.

Xem thêm
Thuật toán ngẫu nhiên

Tham khảo

Tham khảo

Liên kết ngoài
 RP ở Complexity Zoo

Lớp độ phức tạp ngẫu nhiên


title: Zippo

text:
Zippo là một loại bật lửa bằng kim loại có thể đổ thêm nhiên liệu khi cạn, được sản xuất bởi Zippo Manufacturing Company. Hàng ngàn kiểu dáng và thiết kế của chiếc bật lửa này đã được tạo ra trong bảy thập kỷ từ khi nó được giới thiệu, bao gồm cả những chiếc dành cho quân đội.

Lịch sử công ty
George G. Blaisdell đã sáng lập ra Zippo Manufacturing Company vào năm 1932 và sản xuất chiếc bật lửa Zippo đầu tiên vào đầu năm 1933, chịu ảnh hưởng của một loại bật lửa của nước Áo về kiểu dáng. Tên gọi Zippo được sử dụng bởi Blaisdell thích âm thanh của từ "zipper" và "zippo" nghe cỏ vẻ hiện đại hơn. vào 3-3-1926 bằng sáng chế dành cho bật lửa Zippo đã được cấp.

Zippo trở nên phổ biến trong quân đội Hoa Kỳ, đặc biệt là trong Chiến tranh thế giới thứ hai - khi mà như trên website của công ty tuyên bố, Zippo "dừng sản xuất những sản phẩm bật lửa cho thị trường tiêu dùng và dành toàn bộ sức sản xuất cho quân đội Hoa Kỳ".  Zippo tại thời điểm đó được làm bằng đồng thau, nhưng bởi nguyên liệu này khan hiếm do chiến tranh, Zippo sử dụng thép trong năm tháng thời chiến. Công ty Zippo chưa bao giờ có một hợp đồng chính thức với quân đội nhưng những người lính và những nhân viên thuộc lực lượng vũ trang  thì khẳng định rằng các cửa hàng quân nhu bán chiếc bật lửa hữu dụng này.  Từ trước những chiếc Zippo có khắc phù hiệu của các đơn vị trong quân đội đã khá thông dụng, lại càng trở nên phổ biến hơn trong binh sĩ Hoa Kỳ tham chiến tại Việt Nam, và họ thường khắc cả những khẩu hiệu của cá nhân lên chiếc bật lửa này. Ngày nay những chiếc Zippo đó được các nhà sưu tập tìm kiếm và cũng là vật kỷ niệm phổ biến đối với các du khách đến Việt Nam.

Sau Thế Chiến II, chiếc bật lửa Zippo được sử dụng nhiều trong các quảng cáo của nhiều công ty lớn nhỏ suốt thập niên 60. Cách trang trí, hoạ tiết, hình vẽ trên Zippo có sự thay đổi theo sự phát triển của công nghệ, tuy nhiên kết cấu của chiếc bật lửa vẫn được giữ nguyên không thay đổi.

Vào năm 2002 Zippo đã mở rộng dòng sản phẩm bằng việc thêm vào một số loại bật lửa tiện ích đa mục đích sử dụng, được biết đến với tên gọi Zippo MPL. Công việc này được tiếp tục vào năm 2005 với bật lửa tiện ích sử dụng ngoài trời (Outdoor Utility Lighter - OUL). Những bật lửa này sử dụng nhiên liệu butan (bật lửa ga). Tháng 8 năm 2007, Zippo cho ra đời dòng bật lửa ga mới tên gọi Zippo BLU.

Một bảo tàng với tên gọi Zippo / Case Visitor Center được đặt tại 132 Zippo  Drive, Bradford, Pennsylvania, Hoa Kỳ rộng 1398 m2, chứa những chiếc Zippo hiếm hoặc được đặt làm, đồng thời bán toàn bộ các dòng sản phẩm của Zippo. Bảo tàng cũng chứa một bộ sưu tập khổng lồ các loại dao của nhãn hiệu Case. Kể từ lần kỷ niệm 60 năm ngày thành lập công ty vào năm 1992, phiên bản thường niên đã được sản xuất dành cho người sưu tập trên toàn thế giới. Từ năm 1949 đến năm 2002, Zippo còn được sản xuất tại thành phố Niagara Falls, Ontario, Canada. Tính từ năm 1933 đã có hơn 400,000,000 bật lửa Zippo được sản xuất.

Vào năm 2009, Zippo thông báo kế hoạch hoặc mua lại Ronson Consumer Products Corporation, một đối thủ lâu đời trên thị trường bật lửa. Đến 3-2-2010 việc giao dịch này đã được hoàn thành.

Vào tháng 3-2011, do sự giảm doanh số đáng kể từ 18 triệu chiếc/năm trong giữa thập niên 90 xuống khoảng 12 triệu chiếc/năm cùng với sức ép tăng trưởng thị phần dành cho người không hút thuốc, Zippo Manufacturing Co. đã thử giới thiệu các sản phẩm mới sử dụng nhãn hiệu Zippo như đồng hồ, quần áo, nước hoa. Chiến lược này tương tự như thành công của nhãn hiệu Victorinox Swiss Army với việc bán đồng hồ, vali, quần áo và nước hoa.

Sử dụng
Bên cạnh việc nổi tiếng là chiếc bật lửa "chống gió" (windproof), Zippo còn có thể giữ lửa trong điều kiện thời tiết khắc nhiệt do thiết kế chắn gió và tốc độ dẫn nhiên liệu thích hợp. Bởi vậy cho đến hiện nay nó vẫn rất phổ biến đối với những người thích du lịch, các nhà thám hiểm và trong quân ngũ. Những người hoạt động ở môi trường lạnh hoặc ở địa hình cao cũng thích sử dụng Zippo hơn do bật lửa ga hoạt động kém hơn trong những môi trường này.

Khó có thể dập tắt một chiếc Zippo bằng việc thổi vào ngọn lửa, tuy nhiên ngọn lửa sẽ dễ dàng tắt nếu bị thổi từ trên xuống. Cách thích hợp để dập tắt ngọn lửa là đóng nắp, ngọn lửa sẽ tắt vì thiếu oxy, nhưng không giống các loại bật lửa khác, việc đóng nắp không làm cắt nhiên liệu. Zippo cháy bằng sợi bấc, khi mở nắp sẽ phát ra tiếng "cách" rất dễ nhận biết.

Giá thành

Những chiếc Zippo hiện tại có giá bán lẻ đề xuất từ 14.95 USD đến 15,621.6 USD cho phiên bản bằng vàng 18K. Vào năm 2001, theo tạp chí IUP, một model năm 1933 được giao dịch ở mức giá 18,000 USD tại Tokyo. Trong dịp kỷ niệm 75 năm thành lập vào năm 2007, Zippo đã bán một chiếc đời 1933 gần như mới nguyên với giá 37,000 USD.

Tất cả các bật lửa Zippo đều có chế độ bảo hành trọn đời (Lifetime guarantee), được quảng bá với khẩu hiệu "It works or we fix it for free" ("Nó hoạt động hoặc chúng tôi sửa nó miễn phí". Website của công ty kiêu hãnh: "Trong gần 75 năm, không một ai mất một xu nào để sửa chữa chiếc bật lửa Zippo bất chấp tuổi tác hay điều kiện của nó".

Mã ngày tháng
Từ giữa năm 1958 Zippo bắt đầu đánh mã năm lên chiếc bật lửa của họ bằng cách sử dụng những dấu chấm (.). Từ năm 1966 đến 1973 mã năm được thể hiện bằng các vạch dọc (I). Từ năm 1974 đến 1981 mã bao gồm các gạch chéo (/), năm 1979 một lỗi đã làm vài chiếc bật lửa được đọc thành / vào bên trái và // vào bên phải, sau đó được sửa thành // bên trái và / bên phải. Từ năm 1982 đến tháng 6 năm 1986 mã năm sử dụng gạch (\).

Sau tháng 7 năm 1986 Zippo bắt đầu thêm vào các mã trên tất cả các bật lửa biểu thị cả tháng và năm sản xuất của sản phẩm. Bên trái mặt dưới Zippo in một ký tự A-L, biểu thị tháng sản xuất (A = tháng 1, B = tháng 2, C = tháng 3…). Bên phải là một số La Mã biểu thị năm sản xuất, bắt đầu với II vào năm 1986. Như vậy Zippo in H IX được sản xuất vào tháng 8 năm 1993. Tuy nhiên trong năm 2001, Zippo đã sửa lại hệ thống này, thay số La Mã bằng số Ả Rập thông thường. Thí dụ Zippo sản xuất tháng 8 năm 2004 sẽ in H 04. Có một câu chuyện hư cấu là bật lửa Zippo được làm cho các tù nhân và con số sẽ nhận diện những tù nhân này, tội của họ và mức án.

Chú thích

Tham khảo
Official site
Official site (Việt Nam)
Official site (Canada)

Bật lửa
Hàng hóa sản xuất tại Hoa Kỳ
Nhãn hiệu Mỹ


title: Thất thái

text:
Thất thái (7 loại rau) tiếng Nhật  Nanakusa no sekku (七草の節句, âm Hán Việt: thất thảo -- tiết cú), là truyền thống ăn bảy loại rau ở Nhật Bản vào ngày 7 tháng 1 hàng năm. Vào ngày đó người Nhật nấu cháo với bảy loại rau thảo dược của mùa xuân (春の七草). Bảy thứ rau là:

Tùy địa phương có nơi thay rau này thành rau khác để đủ bảy thứ.

Tục lệ
Vào đêm mồng sáu hay sáng ngày mồng 7 Tháng 1, chủ nhà đặt các thứ rau lên thớt cùng với cái cối, cái chày và muỗng xúc cơm dẹt gọi là shamoji rồi nguyện câu với đại ý: "Trước khi những cánh chim từ lục địa bay đến Nhật Bản, hãy dùng nanakusa". Chủ lễ vừa khấn vừa cắt rau.

Lịch sử
Ngày 7 tháng 1 là ngày lễ quan trọng của Nhật Bản từ thời xa xưa nay còn lưu lại như một cách cầu tuổi thọ và sức khỏe. Nguyên thủy tục này xuất hiên bên Trung Hoa như một cách trừ quỷ vì vào tiết Tháng Giêng trời còn giá lạnh nên không có rau xanh. Bảy thứ rau này xuất hiện sớm nên người dân coi chúng như thần dược, ăn vào thì không những cơ thể khỏe mạnh mà còn ươm linh khí thần linh.

Thất thảo mùa thu
Ngoài bảy loại rau mùa xuân nanakusa, người Nhật còn có "7 loại hoa mùa thu" (秋の七草/秋の七種) bao gồm:

Bảy loại hoa mùa thu tượng trưng niềm hân hoan, tuy đơn sơ và mong manh, bé nhỏ nhưng có nét đẹp rực rỡ. Các hoa cỏ này đều được nhắc tới trong Vạn diệp tập, gắn liền với tiết thu trong văn hóa Nhật.

Cảnh giác y tế
Rau cần nước (Oenanthe javanica) ăn lành nhưng nhiều loài cận chủng trong họ rau cần Oenanthe đều có độc chất, dù lượng ăn vào không nhiều nhưng có thể hại sức khỏe.

Tham khảo

Liên kết ngoài
http://f3.aaa.livedoor.jp/~taamchai/japan/jp-flower1-2.htm
http://www.transparent.com/japanese/jinjitsu-%E4%BA%BA%E6%97%A5/
http://sokettokun.blog.so-net.ne.jp/ngày 7 tháng 1 năm 2009

Ẩm thực Nhật Bản
Lễ hội Nhật Bản


title: Hội làng Long Khám

text:
Hội làng Long Khám là lễ hội được tổ chức tại làng Long Khám, xã Việt Đoàn, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh để suy tôn Lý Phủ Quan (thời Tiền Lý).

Nội dung
Lễ hội diễn lại về các chiến tích của thành hoàng làng, trong đó có phong tục cướp cây mộc tất. Cuộc thi này diễn ra từ sáng đến qua đêm dành cho các cụ trên 50 tuổi. Lễ hội được nhắc đến trong câu thơ với tác phẩm "Về kinh bắc" của nhà thơ Hoàng Cầm đó là: "Hội Long Khám đêm sao chi chít".

Thời gian
Thời gian diễn ra lễ hội là từ mùng 7 đến mùng 15 tháng 2 (âm lịch).

Tham khảo

Tiên Du
Lễ hội Bắc Ninh


title: Mori Sōiken

text:
Mori Sōiken (chữ Nhật: 森宗意轩; ???- 12 tháng 4 năm 1638) là một trong những thủ lĩnh của nghĩa quân Kitô giáo trong cuộc khởi nghĩa Shimabara tại Nhật Bản vào năm 1637.

Tiểu sử
Mori Sōiken là con của Nishimura Magobei (西村孙兵卫, tên khác:森长意/Mori Nagamoto). Tiếp bước thế hệ tổ tiên của mình, gia đình nhà Mori đã tiếp tục công việc của những đạo sĩ Thần đạo tại tỉnh Kawauchi. Nishimura Magobei sinh ra Mori Dennosuke (森傅之丞). Người con Dennosuke tức Mori Sōiken được quyết định ngay từ thời thơ ấu rằng ông sẽ tiếp tục truyền thống của gia đình. Tuy nhiên do nhiều biến có của lịch sử Mori Sōiken đã gặp gở với nhiều người ngoại quốc theo Cơ Đốc giáo từ đó ảnh hưởng đến ông, cộng với sự bất bình đối với chính quyền đã làm do dân tình nơi ông sống trở nên khó khăn. Ông đã gia nhập vào cuộc khởi nghĩa Amakusha do Thiên Thảo Nhất Huy lãnh đạo. Sau đó Ông đã bị giết chết trong cuộc nổi loạn Shimabara. Ông có một người đệ tử là Osakabe Tazaki.

Trong văn hóa
Trong tác phẩm Makai Tenshou kể rằng ông vẫn sống sót và trở thành một Ninja và đạo sĩ, ông đã dùng tà thuật "chuyển sanh ma giới" của mình để hồi sinh cho các kiếm khách đã chết và biến họ thành thuộc hạ để mình thao túng

Trong bộ truyện tranh Amakusa 1637 ông được mô tả là một người thông minh lanh lợi và là lãnh đạo của khởi nghĩa, ông đã giúp đỡ nhiều cho nhóm bạn của Hayumi.

Tham khảo

Người Nhật
Mất năm 1638
Năm sinh không rõ
Samurai


title: Bong bóng cá

text:
Bong bóng cá là một nội quan của các loài cá, có hình dạng như một chiếc túi chứa không khí giúp cá có thể điều chỉnh được tỉ trọng và khả năng nổi của mình, điều này khiến cá có thể lơ lửng ở một độ sâu nhất định mà không cần phải bơi. Bong bóng cá cũng có tác dụng giữ thăng bằng vì tại tư thế "chuẩn" của cá, trọng tâm của khối lượng sẽ nằm ở phía dưới trọng tâm của thể tích do bong bóng cá nằm ở mặt lưng của cơ thể. Một chức năng khác của bong bóng cá là buồng cộng hưởng nhằm tiếp nhận hay tạo ra âm thanh.

Bong bóng cá, về mặt tiến hóa, được xem là tương đương với phổi, và bản thân Charles Darwin cũng đã nhận định như vậy trong tác phẩm Nguồn gốc các loài.

Xem thêm
 Hội chứng bong bóng cá

Chú thích

Tham khảo
 Carl E. Bond, Biology of Fishes, 2nd ed., (Saunders, 1996) pp. 283–290.

Hệ cơ quan
Giải phẫu học động vật
Cơ quan
Giải phẫu cá


title: Bộ lạc

text:
Bộ lạc là một hình thức tổ chức xã hội theo kiểu nhóm xã hội trong lịch sử phát triển của loài người. Bộ lạc nguyên thủy là tập hợp dân cư được tạo thành từ nhiều thị tộc do có quan hệ huyết thống hoặc quan hệ hôn nhân liên kết với nhau, trong đó có một thị tộc gốc tạo thành bộ lạc gọi là bào tộc.

Đặc điểm
Bộ lạc thường có cùng ngôn ngữ, phong tục tập quán, văn hóa, tín ngưỡng và cùng chung sống trên một vùng lãnh thổ. Mặc dù chưa thật sự ổn định nhưng việc xác lập chủ quyền về mặt lãnh thổ là đặc trưng mới của bộ lạc so với thị tộc. Bộ lạc có hình thức sở hữu cao hơn thị tộc. Ngoài sở hữu riêng của thị tộc, bộ lạc còn có những sở hữu khác bao gồm vùng lãnh thổ, nơi trồng trọt, săn bắt và chăn nuôi...

Lãnh đạo bộ lạc là một hội đồng các tộc trưởng hay tù trưởng. Trong bộ lạc có một thủ lĩnh tối cao nhưng mọi quyền hành quản lý bộ lạc đều do hội nghị của hội đồng các tộc trưởng và thủ lĩnh quân sự quyết định. Hình thức phát triển cao nhất của bộ lạc là liên minh bộ lạc được hình thành từ sự liên kết nhiều bộ lạc.

Ngày nay
Ngày nay, hình thức bộ lạc vẫn tồn tại ở những vùng hoang sơ, những người dân bản địa sống trong rừng sâu, một số bộ lạc có nguy cơ biến mất khỏi xã hội loài người gồm:
 Bộ lạc Paraguayan Ayoreo-Totobiegosode
 Bộ lạc Awá
 Bộ lạc Mascho Piro - Đông Nam Peru

Tham khảo

 Fried, Morton H. The Notion of Tribe. Cummings Publishing Company, 1975. ISBN 0-8465-1548-2
Helm, June, ed, 1968. Essays on the Problem of Tribe, Proceedings, American Ethnological Society, 1967 (Seattle: University of Washington Press).
 Nagy, Gregory, Greek Mythology and Poetics, Cornell University Press, 1990. In chapter 12, beginning on p. 276, Professor Nagy explores the meaning of the word origin and social context of a tribe in ancient Greece and beyond.
 Sutton,Imre, Indian Land Tenure: Bibliographical Essays and a Guide to the Literature (NY: Clearwater, 1975): tribe—pp. 101–02,180-82, 186-87, 191-93.
 Những bộ lạc có nguy cơ tuyệt chủng
 Cận cảnh những bộ lạc sắp tuyệt chủng

Tham khảo

Xem thêm

 Thị tộc
 Bào tộc
 Gia tộc
 Bộ tộc
 Dân tộc
 Sắc tộc
 Chủng tộc
 Huyết tộc (hay họ hàng)
 Bầy người
 Chiefdom

Liên kết ngoài

Bộ lạc
Tự túc
Dân tộc học


title: Thân tộc

text:
Khái niệm thân tộc (Chữ Hán: 親族) hay quan hệ họ hàng (Chữ Nôm: 關係户行) trong nhân chủng học là mạng lưới các mối quan hệ xã hội tạo thành một phần quan trọng trong cuộc sống của tất cả con người trong tất cả các xã hội.

Tham khảo

Xem thêm

 Thị tộc
 Bào tộc
 Gia tộc
 Bộ lạc
 Dân tộc
 Sắc tộc
 Chủng tộc
 Bầy người
 Tộc trưởng

Liên kết ngoài

Nhân loại học
Quan hệ họ hàng và nguồn gốc


title: John Carter (phim)

text:
John Carter là một bộ phim khoa học viễn tưởng thể loại phiêu lưu năm 2012 của Hoa Kỳ do Andrew Stanton làm đạo diễn và sản xuất bởi Walt Disney Pictures. Phim dựa trên tác phẩm A Princess of Mars, cuốn sách đầu tiên trong series tiểu thuyết Barsoom của Edgar Rice Burroughs. Bộ phim kể lại cuộc hành trình giữa các hành tinh đầu tiên của John Carter, do diễn viên Taylor Kitsch thủ vai. Bộ phim đánh dấu mốc một trăm năm kể từ khi nhân vật này xuất hiện lần đầu tiên. Phim là sản phẩm phim người đóng đầu tiên của tác giả kịch bản và đạo diễn Stanton; các tác phẩm trước đây do ông đạo diễn bao gồm hai bộ phim hoạt hình Pixar rất thành công là Đi tìm Nemo (2003) và WALL-E (2008). Với cốt truyện do Stanton, Mark Andrews và Michael Chabon đồng sáng tác, bộ phim do Jim Morris, Colin Wilson, và Lindsey Collins sản xuất. Nhạc phim được biên soạn bởi Michael Giacchino và do Walt Disney Records phát hành ngày 6 tháng 3 năm 2012. Ngoài ra dàn diễn viên của phim còn có sự góp mặt của Lynn Collins, Samantha Morton, Mark Strong, Ciarán Hinds, Thomas Haden Church, Dominic West, James Purefoy, và Willem Dafoe.

Việc quay phim bắt đầu từ tháng 11 năm 2009 với các cảnh quay chủ yếu được thực hiện từ tháng 1 năm 2010, kéo dài trong bảy tháng tới tháng 7 năm 2010. John Carter đề cập đến các đề tài sự sống ngoài Trái Đất, khoa học viễn tưởng và nội chiến. Phim được phát hành dưới dạng DVD và Blu-ray tại Mỹ vào ngày 5 tháng 6 năm 2012 bởi Walt Disney Studios Home Entertainment.

Walt Disney Studios Motion Pictures phát hành John Carter tại Hoa Kỳ vào ngày 9 tháng 3 năm 2012; bộ phim được chiếu ở định dạng 2D tiêu chuẩn và ở các định dạng Disney Digital 3D cũng như IMAX 3D. Khi ra mắt, John Carter nhận được những phản hồi chuyên môn trái chiều và có doanh thu kém tại các phòng vé Hoa Kỳ, tuy rằng ở thị trường ngoài nước Mỹ bộ phim có lợi nhuận khá tốt, đặc biệt ở Nga nơi phim đã lập kỷ lục phòng vé tại đây. Disney quy số tiền 160 triệu USD thiệt hại của bộ phận Studio Entertainment trong quý hai năm 2012 "chủ yếu" do phim John Carter. Với mức kinh phí sản xuất và quảng cáo khổng lồ như vậy, bộ phim bị nhiều nhà phê bình coi như một thất bại phòng vé khổng lồ. Paul Dergarabedian, Giám đốc của Hollywood.com viết, "Kinh phí khổng lồ củaJohn Carter đòi hỏi bộ phim phải thu về trên 600 triệu USD trên toàn cầu mới đủ hoà vốn...mức doanh thu mới chỉ có 63 phim đạt được trong lịch sử điện ảnh".

Diễn viên
 Taylor Kitsch as John Carter
 Lynn Collins as Dejah Thoris, Princess of Helium
 Willem Dafoe as Tars Tarkas, a Barsoomian warrior and ally of John Carter
 Thomas Haden Church as Tal Hajus, a vicious Thark warrior
 Samantha Morton as Sola, daughter of Tars Tarkas
 Dominic West as Sab Than, Prince of Zodanga
 Polly Walker as Sarkoja, a merciless, tyrannical Thark
 James Purefoy as Kantos Kan, captain of the ship Xavarian
 Mark Strong as Matai Shang, leader of the Holy Therns
 Ciarán Hinds as Tardos Mors, Jeddak of Helium
 Bryan Cranston as a Civil War colonel who comes into conflict with Carter
 Daryl Sabara as Edgar Rice Burroughs, nephew of John Carter
 Jon Favreau, who was once attached to direct the film when it was still a Paramount production, has a cameo in the film

Tham khảo

Liên kết ngoài

 John Carter Film News from ERB, Inc.
 The 1936 Clampett/Burroughs John Carter of Mars Animation Project
 Official John Carter of Mars Website from Edgar Rice Burroughs, Inc.
 Animation test of Tharks for Paramount by Steve Meyer, 2005
 John Carter Q&A w/ Star Taylor Kitsch  Video Q&A with Taylor Kitsch and visual effects supervisor Sue Rowe about stories on the production of John Carter

Phim năm 2012
Phim hành động Mỹ
Phim 3D năm 2012
Phim kỳ ảo thập niên 2010
Phim của Walt Disney Pictures
Phim giả tưởng Mỹ
Phim khoa học viễn tưởng Mỹ
Phim lấy bối cảnh ở thành phố New York
Phim phiêu lưu thập niên 2010
Phim quay tại Anh
Phim sử dụng công nghệ âm thanh Dolby Surround 7.1
Phim sử thi của Mỹ
Phim khoa học viễn tưởng thập niên 2010
Phim Mỹ
Nhạc nền phim của Michael Giacchino
Phim IMAX
Phim hài thập niên 2010
Phim về đời sống ngoài Trái Đất
Phim quay tại Los Angeles
Phim quay tại Surrey
Phim bom xịt


title: Sơn Thượng Vương

text:
Sơn Thượng Vương (mất 227, trị vì 197–227) là vị quốc vương thứ 10 của Cao Câu Ly, vương quốc ở cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử thứ ba của vị quốc vương thứ 8 tức Tân Đại Vương và là em của vị quốc vương thứ 9 tức Cố Quốc Xuyên Vương.

Bối cảnh bước lên ngai vàng
Với cái chết của Cố Quốc Xuyên Vương, vương hậu họ Vu đã trợ giúp Sơn Thượng Vượng kế thừa ngai vàng. Bà về sau trở thành vương hậu của Sơn Thượng Vương. Điều này cho thấy phong tục kết hôn phu huynh đệ vẫn được thực thi trong thời kỳ Cao Câu Ly, song cũng chứng tỏ quyền lực của vương hậu họ Vu trong triều.

Phát Kỳ (Balgi), anh trai Sơn Thượng Vương, đã lãnh đạo một lực lượng nổi dậy tấn công vào kinh đô. Sơn Thượng và người đệ là Kế Tu (Gyesu) đã đẩy lùi cuộc tấn công, còn Phất Kỳ tự vẫn. Cao Câu Ly sau đó bị nhà Hán tấn công và kết quả là vương quốc buộc phải phục tùng triều đình Trung Hoa. Vào năm 209, Sơn Thượng Vương dời đô về thành Hoàn Đô (nay là Tập An, Cát Lâm) bởi quân phiệt Công Tôn Khang nhà Hán. Năm 215, ông đã cấp nơi nương náu cho hàng nghìn hộ từ vùng Liêu Đông.

Kế vị
Tháng 11 âm lịch năm 208, nhà vua đi săn và đuổi theo một con lợn đến Tửu Dũng thôn (Jutongchon), nơi ông gặp một người phụ nữ trẻ và chung tình một ngày với cô. Vương hậu được nghe về điều này và đã cố gắng để giết chết cô gái song không thành công. Người phụ nữ sinh hạ một người con trai và trở thành đệ nhị vương hậu. Người con này về sau được phong thế tử năm 213 và sau đó trở thành Đông Xuyên Vương.

Sơn Thượng Vương băng hà năm 227, trị vì được 31 năm, và được chôn cất tại Sơn Thượng lăng (Sansang-neung).

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 227
Năm sinh không rõ


title: Triết đuôi dài

text:
Triết dài đuôi (danh pháp hai phần: Mustela frenata) là một loài động vật thuộc Họ Chồn phân bố từ miền nam Canada đến khắp cả Hoa Kỳ và Mexico, phía nam thông qua tất cả các Trung Mỹ và vào miền bắc Nam Mỹ.
Triết đuôi dài là sản phẩm của một quá trình bắt đầu 5-7 triệu năm trước đây, khi các cánh rừng phía bắc đã được thay thế bằng cách mở đồng cỏ, do đó thúc đẩy sự phát triển bùng nổ của động vật gặm nhấm nhỏ ở hang. Tổ tiên triết đuôi dài lớn hơn kích thước loài chồn này hiện tại, và trải qua một giảm kích thước để khai thác nguồn thức ăn mới. Triết đuôi dài xuất hiện ở Bắc Mỹ 2 triệu năm trước, ngay trước khi chồn ecmin phát triển như là hình ảnh phản chiếu của nó ở lục Á-Âu. Loài chồn này phát triển mạnh trong thời kỳ băng hà, như kích thước nhỏ bé của mình và cơ thể lâu dài cho phép nó dễ dàng hoạt động bên dưới tuyết, cũng như đi săn trong hang hốc. Triết đuôi dài và chồn ecmin vẫn tách ra cho đến khi nửa triệu năm trước đây, khi mực nước biển hạ thấp xuóng tiếp xúc với cầu đất liền Bering, do đó cho phép chồn ecmin qua vào Bắc Mỹ..

Tham khảo

Thư mục

F
Động vật có vú Costa Rica
Động vật có vú Trung Mỹ
Động vật có vú Bắc Mỹ
Động vật có vú Nam Mỹ


title: Đông Xuyên vương

text:
Đông Xuyên Vương (209–248, trị vì 227–248) là quốc vương thứ 11 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên.

Bối cảnh
Ông là cháu của vị quốc vương Cao Câu Ly thứ 8 tức Tân Đại Vương và là con trai của vị quốc vương thứ 10 tức Sơn Thượng Vương. Mẫu thân của ông là đệ nhị vương hậu của Sơn Thượng Vương, xuất thân từ Tửu Dũng thôn (Jutongchon). Ông trở thành thế tử năm 213, và lên ngôi sau cái chết của Sơn Thượng Vương.

Trị vì
Năm 238, Đông Xuyên Vương đã liên minh với Ngụy nhằm tiêu diệt gia tộc Công Tôn và xóa bỏ ảnh hưởng của thế lực này tại bán đảo Liêu Đông và các khu vực biên giới khác của Cao Câu Ly. Công Tôn Uyên bại trận, song đồng minh của Cao Câu Ly, tức nhà Ngụy, lại trở thành một mối đe dọa mới.

Cao Câu Ly củng cố sức mạnh của mình, và tiến hành chinh phục các vùng lãnh thổ trên bán đảo Triều Tiên nằm dưới sự kiểm soát của Trung Quốc. Cao Câu Ly đã khởi xướng chiến tranh Cao Câu Ly-Ngụy vào năm 242, mục đích là nhằm cố gắng cắt đứt sự tiếp cận của Trung Quốc với các lãnh thổ của họ ở Triều Tiên bằng cách chiếm giữa các vị trí phòng thủ. Tuy nhiên, quân Ngụy đã đáp lại bằng việc xâm lược và đánh bại Cao Câu Ly. Hoàn Đô (Hwando) bị quân Ngụy phá hủy để trả thù vào năm 244.

Đông Xuyên Vương cử một đội quân tấn công thành Liêu Đông của Nguỵe vào năm 242 nhằm mở mang lãnh thổ Cao Câu Ly, nhưng Ngụy đã trở đũa bằng một cách bạo lực nhất hai năm sau đó. Năm 244, Ngụy cử một đội quân khoảng 10.000 lính đến Cao Câu Ly và chiếm kinh đô là thành Hoàn Đô, buộc Đông Xuyên Vương phải chạy trốn khỏi kinh đô.

Sau đó, theo sử sách Triều Tiên, Tam quốc sử ký, một viên tướng Cao Câu Ly tên là Nữu Do (유유, 紐由, Yu Yu) đã tiếp cận các trại lính Ngụy và lừa chỉ huy Ngụy nghĩa rằng Cao Câu Ly đến để đầu hàng. Nữu Do nhân cơ hội này giết viên tướng chỉ huy và sau đó tự sát, gây nên hỗn loạn và bất hòa lớn trong quân đội Ngụy. Đông Xuyên Vương nhận được tin Nữu Do chết và lệnh tổ chức tưởng niệm hành động anh dũng này. Sau đó, ông lãnh đạo quân đội của mình tấn công đẩy lui quân Ngụy ra khỏi lãnh thổ Cao Câu Ly. Tướng Mật Hữu (밀우, 密友, Mil U) và Lưu Ốc Câu (유옥구, 劉屋句, Yu Okgu) cũng đẩy lui các lực lượng Ngụy. Quân Cao Câu Ly thắng trận này, và lấy lại được tất cả các lãnh thổ từng bị mất trong những lần thất bại trước Ngụy trước đây. Tuy nhiên điều này không giống như điều ghi trong sử sách Trung Hoa, và Hiroshi Ikeuchi đã chỉ ra lỗi của nó: tác giả của đoạn văn này trong Tam quốc sử ký coi vùng Nam Ốc Trở và Lạc Lãng là giống nhau, trong khi trên thực tế chúng nằm ở hai mặt đối diện nhau của bán đảo; cũng vậy, việc sách ghi "Đông bộ" với Nữu Do và Mật Hữu là lỗi thời, vì Cao Câu Ly không chi đất nước thành các bộ cho đến thời kỳ giữa của vương quốc — tức sau thời Đông Xuyên Vương cai trị. Do vậy, Ikeuchi coi câu chuyện trong Tam quốc sử ký về cuộc xâm lược của Ngụy là không đáng tin cậy.

Năm 243, ông phong con trai là Nhiên Phất làm thế tử kế vị ngôi báu. Ông cũng cho quân tấn công Tân La, một quốc gia khác trong Tam Quốc ở phía nam, vào năm 245 nhưng về sau hai bên đã hòa năm 248.

Mất và kế vị
Đông Xuyên ngã bệnh và qua đời vào năm 248 sau 22 năm trị vì. Lăng mộ của ông được cho là nằm tại tỉnh Pyongan Nam gần Bình Nhưỡng, Bắc Triều Tiên. Ông cũng được cho là đã có có nhiều người vì quá yêu kính mà chết theo. Thế tử Nhiên Phất kế vị cha và trở thành Trung Xuyên Vương ngay sau cái chết của phụ thân.

Chú thích

Tham khảo
Hubert, Homer B. & Weems, Clarence Norwood (Ed.) History of Korea Volume 1. Curzon Press, 1999. ISBN 070070700X.
Ikeuchi, Hiroshi. "The Chinese Expeditions to Manchuria under the Wei dynasty," Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko 4 (1929): 71-119.

Xem thêm
 Danh sách vua Triều Tiên
 Lịch sử Triều Tiên

Vua Cao Câu Ly
Sinh năm 209


title: Trung Xuyên Vương

text:
Trung Xuyên Vương (224–270, trị vì 248–270) là vị quốc vương thứ 12 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên.

Bối cảnh lên ngôi
Ông là vương tử của Đông Xuyên Vương và đã được chỉ định là người thừa kế ngai vàng vào năm trị vì thứ 17 của phụ thân. Sau khi Đông Xuyên Vương mất năm 248, Trung Xuyên Vương kế vị.

Trị vì
Tháng 11 cùng năm, các đệ của Trung Xuyên Vương là Cao Dự Vật (Go Ye-mul), Cao Xa Câu (Go Sa-gu) cùng với đồ đảng âm mưu tạo phản, nhưng thất bại và bị giết.

Vua lập Vương hậu là người họ Chuyên (Yeon), đến từ Chuyên Na bộ (Yeonna-bu). Năm 251, vương hậu do đố kị với một người vợ khác của vua là Quán Na (Gwanna) phu nhân đã dìm chết phu nhân ở Hoàng Hải.

Năm 255, Trung Xuyên Vương phong cho vương tử Dược Lô làm thế tử.

Năm 259, tướng Tào Ngụy Uất Trì Giai đem quân xâm lược Cao Câu Ly. Quốc vương cử 5.000 kị binh ra nghênh chiến; quân Tào Ngụy bị đánh bại và bị giết mất 8.000 quân.

Năm 270, quốc vương băng hà ở tuổi 46.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Sinh năm 224


title: Tây Xuyên Vương

text:
Tây Xuyên Vương (mất 292, trị vì 270–292) là vị quốc vương thứ 13 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử thứ hai của Trung Xuyên Vương, và được phong làm Thế tử năm 255. Ông lên ngôi sau cái chết của phụ thân vào năm 270. Vào tháng giếng âm lịch năm 271, ông lấy Vu Thấu (Usu), con gái đại sứ giả (daesaja) của Tây bộ (Seo-bu), và phong làm vương hậu.

Năm 280, người Túc Thận xâm lược Cao Câu Ly, quốc vương cử đệ là Cao Đạt Giả (Go Dal-ga) đẩy lùi giặc. Đạt Cổ chiếm Đàn Lô thành (Dallo-seong) và giết chết lãnh chúa, giải khoảng 600 hộ Túc Thận xuống miền nam Phù Dư. Tây Xuyên Vương phong cho Đạt Giả làm An Quốc quân (Anguk-gun) và giao chô ông kiểm soát quân đội cùng các bộ lạc Túc Thận và Uế Mạch.

Năm 286, hai đệ của Tây Xuyên Vương là Cao Dật Hữu (Go Il-u) và Cao Tố Bột (Go So-bal) lãnh đạo một cuộc nổi dậy, song đã thất bại và bị xử tội chết.

Tây Xuyên Vương mất năm 292, tại vị được 23 năm. Năm 296, quân Mộ Dung Hối tấn công Cao Câu Ly, đào bới mộ Tây Xuyên Vương.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 292
Năm sinh không rõ


title: Phong Thượng Vương

text:
Phong Thượng Vương (mất 300, trị vì 292–300) là vị quốc vương thứ 14 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai cả của Tây Xuyên Vương.

Từ khi còn trẻ, ông được kể là ngạo mạn và phóng đãng, đầy ngờ vực và ghen tị. Sớm sau khi kế vị, Phong Thượng Vương đã buộc tội thúc phụ thân thiết là Cap Đạt Giả (Go Dal-ga, tức An Quốc Quân) vào tội phản nghịch và xử tử.

Vào tháng 8 âm lịch năm 293, tù trưởng Tiên Ti là Mộ Dung Hối xâm lược Cao Câu Ly. Phong Thượng Vương chạy đến núi Tân Thành (Sinseong). Tiểu huynh (sohyeong) ở phía bắc tức Cao Nô Tử (Go No-ja), dẫn theo 500 kị binh đến chỗ quốc vương, và đã đánh bại quân Tiên Ti. Phong Thượng Vương thăng Cao Nô Tử làm đại huynh (daehyeong), mộ ví trí đứng hàng thứ 5, cho ông đất Hộc Lâm (Gongnim) làm lãnh địa.

Tháng sau, quốc vương lọ sợ rằng người đệ là Cao Đốt Cố (Go Dol-go) có mưu đồ tranh quyền, và buộc ông phải tự tử. Con trai của Đốt Cố, về sau là Mỹ Xuyên Vương đã chạy trốn và bảo toàn được mạng sống. Vào tháng 9 năm 296, Mộ Dung Hối xâm lược một lần nữa song lại bị đẩy lui.

Tháng sau, một ctraanj sương giá và mưa đá đã phá hủy các cây trồng, nhưng nhà vua vẫn xúc tiến việc tái thiết cung điện, người dân do vậy vô cùng oán thán. Phong Thượng Vương không nghe lời khuyên bảo của cận thần, và cũng không chăm lo đến người dân.

Cuối cùng, các cận thần của ông tiến hành chính biến vào tháng 8 âm lịch năm 300. Phong Thựng Vương cùng hai vương tử tự sát. Các cận thần tìm thấy công tử đã đào thoát và tôn ông làm Mỹ Xuyên Vương.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 300
Năm sinh không rõ


title: Mỹ Xuyên Vương

text:
Mỹ Xuyên Vương (mất 331, trị vì 300–331) là quốc vương thứ 15 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên.

Bối cảnh lên ngôi
Ông là cháu của vị quốc vương thứ 13 tức Tây Xuyên Vương, và là con của Cao Đốt Cố (Go Dol-go), người đã bị anh trai mình, quốc vương thứ 14 tức Phong Thượng Vương bức hại.

Mỹ Xuyên Vương chạy trốn và bảo toàn được tính mạng. Ông sống ẩn dật trong thân phận một lao động hợp đồng và một người buôn muối, và được tôn làm quốc vương sau khi các cận thần lật đổ Phong Thượng Vương. Các câu truyện về cuộc sống ẩn dật của ông trước khi trở thành vua được ghi trong Tam quốc sử ký. Ông được cho là đã làm gia nhân cho một lãnh chúa địa phương, và phải ném đá vào ao suốt đêm, để khiến lũ ếch yên tĩnh. Ông đã trốn thoát và gặp một người buôn muối, và phải đối mặt với nhiều khó khăn trong quá trình đi bán muối.

Trong khi đó, Phong Thượng Vương ngày càng không được lòng dân, triều thần do Tể tướng Thương Trợ Lợi (Chang Jo-Ri) lãnh đạo đã tiến hành chính biến lật đổ Phong Thượng Vương và đưa Mỹ Xuyên Vương lên ngai vàng.

Trị vì
Mỹ Xuyên Vương đã liên tục phát triển quân đội Cao Câu Ly trở thành một đội quân rất hùng mạnh. Nhân sự tan rã của nhà Tấn, ông đã mở mang lãnh thổ Cao Câu Ly đến bán đảo Liêu Đông và các quận khác của Trung Quốc. Chiến dịch quân sự đầu tiên của ông là vào năm 302, chống lại Huyền Thổ quận. Ông sáp nhập Lạc Lãng quận vào năm 313 và Đái Phương quận vào năm 314 sau khi tấn công Tây An Bình (西安平; Seoanpyeong, gần Đan Đông ngày nay) tại Liêu Đông.

Dưới thời Mỹ Xuyên Vương trị vì, Cao Câu Ly phải đối mặt với ảnh hưởng ngày càng tăng của Tiên Ti ở phía tây, đặc biệt là việc Mộ Dung Bộ (慕容部) xâm nhập Liêu Đông. Mỹ Xuyên Vương đã liên minh với các bộ tộc Tiên Ti khác nhằm chống lại Mộ Dung Bộ song đã không thành công. Năm 319, tướng Cao Câu Ly là Như Nô Tử (여노자, 如奴子, Yeo Noja) đã bị Mộ Dung Bộ bắt giữ. Trong suốt khoảng thời gian này, Cao Câu Ly và quân Mộ Dung Bộ đã tấn công các vị trí của đối phương tại Liêu Đông, song cả hai đều không thể giành được một chiến thắng lâu dài.

Qua đời và kế vị
Mỹ Xuyên Vương qua đời năm 331. Năm thứ 12 dưới thời trị vì của Cố Quốc Nguyên Vương, hài cốt của ông bị quân xâm lược Hậu Yên đào bới và đòi chuộc.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Liên kết ngoài
Empas KoreanDB entry

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 331
Năm sinh không rõ


title: Cố Quốc Nguyên Vương

text:
Cố Quốc Nguyên Vương (?-371, trị vì 331-371) là vị quốc vương thứ 16 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là con trai của Mỹ Xuyên Vương và Vương hậu họ Chu. Tên húy của ông là Tư Do. Ông được phong làm thế tử năm 314 và trở thành vua sau cái chết của phụ thân. Ông được gọi là Chiêu Liệt đế (Soyeol-je, 소열제, 昭烈帝) trong Tùy thư, song đây là sai lầm khi sao chép cuốn Ngụy thư trước đó. Bởi vì cũng vào thời kỳ đó cũng có Thác Bạt Ế Hòe là Liệt đế (烈帝) của nước Đại.

Cao Câu Ly phải đối mặt với sự phá phách vủa những người Tiên Ti Mộ Dung. Thành Hoàn Đô từng bị họ phá hủy vào năm 341, và người Tiên Ti dùng người Cao Câu Ly như những lao động nô lệ. Phù Dư cũng bị Tiên Ti tàn phá vào năm 346, bán đảo Triều Tiên cũng trở thành đích đến của người Tiên Ti di cư.

Ông trị vì vào khoảng thời gian vương quốc khá suy yếu, và có một triều đại bất hạnh. Ông đã gửi cống nạp đến nước Tiền Yên của người Tiên Ti sau khi họ xâm chiếm kinh đô Cao Câu Ly năm 342 và giam cầm vương hậu cùng các phu nhân của quốc vương.

Kinh đô tạm thời được chuyển đến Bình Nhưỡng. Đáp lại sự bành trướng của Bách Tế, Cố Quốc Nguyên Vương đã lãnh đạo một cuộc tấn công vào năm 369 song không thành công. Vua Bách Tố là Cận Tiếu Cổ Vương đã xâm lược Cao Câu Ly năm 371 và con trai là Tu đã giết chết Cố Quốc Nguyên Vương trong trận chiến ở thành Bình Nhưỡng. Người con trai là Cao Khâu Phu kế vị.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 371
Năm sinh không rõ


title: Tiểu Thú Lâm Vương

text:
Tiểu Thú Lâm Vương (mất 384, trị vì 371–384) là vị quốc vương thứ 17 của Cao Câu Ly, vương quốc cực bắc trong Tam Quốc Triều Tiên. Ông là vương tử của Cố Quốc Nguyên Vương.

Bối cảnh lên ngôi
Có tên húy là Cao Khâu Phu, Tiểu Thú Lâm Vương là con trai cả và là người kế vị Cố Quốc Nguyên Vương. Ông đã từng giúp đỡ cha trong việc trị vì vương quốc và tăng cường quyền lực vương tộc, vốn đã bị suy yếu nghiêm trọng sau khi bị Hậu Yên sỉ nhục, (đào mộ của Mỹ Xuyên Vương. Cao Khâu Phu trở thành thế tử vào năm 355.

Trị vì
Ông lên ngôi vùa năm 371 sau khi cha là Cố Quốc Nguyên Vương bị giết trong cuộc tấn công thành Bình Nhưỡng của quốc vương Bách Tế là Cận Tiếu Cổ Vương.

Ông được coi là đã tăng cường sự tập trung quyền lực tại Cao Câu Ly, bằng cách lập nên thể chế tôn giáo quốc gia để đánh bại các tư tưởng bè phái bộ tộc cũ. Năm 372, ông tiếp nhận Phật giáo thông qua các sư tăng đến từ Tiền Tần và xây chùa làm nơi ở cho họ.

Cũng vào năm 372, ông cho thành lập Thái Học (태학, 太學, Taehak), một thể chế Nho giáo để giáo dục cho trẻ em quý tộc. Năm 373, ông cho ban hành một bộ luật gọi là Luật Lệnh (율령, 律令), hệ thống hóa ở cấp trung ương với các tục lệ địa phương và đóng vai trò như hiến pháp quốc gia.

Năm 374, 375, và 376, ông cho quân tiến công Bách Tế ở phía nam, và 378 bị người Khiết Đan tấn công từ phía bắc. Ông mất năm 384 và được táng tại Tiếu Thú Lâm (Sosurim), một khu rừng tại Câo Câu Ly, người em là Cao Y Liên kế vị.

Di sản
Hầu hết thời gian trị vì và cuộc đời của Tiểu Thú Lâm Vương là dành cho việc giữ cho Cao Câu Ly nằm dưới quyền kiểm soát và cũng là để giúp tăng cường quyền lực vương tộc. Mặc dù ông đã không thể trả thù cho cái chết của cha và cũng là quốc vương tiền vị tức Cố Quốc Nguyên Vương, song ông đã đóng một vai trò chính trong việc thiết lập nên cơ sở cho các cuộc chinh phục vĩ đại của cháu trai và là người trị vì Cao Câu Ly sau này là Quảng Khai Thổ Thái Vương.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 384
Năm sinh không rõ


title: Cố Quốc Nhưỡng Vương

text:
Cố Quốc Nhưỡng Vương (mất 391, trị vì 384–391) là vị quốc vương thứ 18 của Cao Câu Ly. Dưới thời trị vì của ông, sự cân bằng quyền lực trong Tam Quốc Triều Tiên bắt đầu thay đổi với việc Cao Câu Ly tấn công Bách Tế và liên minh với Tân La.

Ông là vương tử của vị quốc vương Cao Câu Ly tứ 16, tức Cố Quốc Nguyên Vương, người đã bị giết trong cuộc tấn công thành Bình Nhưỡng của quốc vương Bách Tế là Cận Tiếu Cổ Vương. Cố Quốc Nhưỡng Vương cũng là đệ của vị quốc vương Cao Câu Ly thứ 17 là Tiểu Thú Lâm Vương và là phụ thân của Quảng Khai Thổ Thái Vương. Cố Quốc Nhưỡng Vương bước lên ngai vàng sau khi Tiểu Thú Lâm Vương qua đời mà không có con trai nối ngôi.

Vào năm trị vì thứ hai của mình, Cố Quốc Nhưỡng Vương đã lệnh cho 40.000 lính tấn công nước Yên tại bán đảo Liêu Đông. Quân Cao Câu Ly chiếm được Liêu Đông và Huyền Thổ, bắt giữ được 10.000 tù binh.

Năm 386, vương tử Cao Đàm Đức, người về sau trở thành Quảng Khai Thổ Thái Vương, được phong làm thế tử kế vị.

Cao Câu Ly tấn công Bách Tế vào năm 386, và tiếp tục tấn công vào các năm 389 và 390. Vào mùa xuân năm 391, Cao Câu Ly ký một thỏa ước hữu nghị với Nại Vật ni sư kim của Tân La, cũng là một trong Tam Quốc Triều Tiên, và nhận cháu trai của Nại Vật, tức Kim Thực Thánh (Kim Sil-seong) làm con tim.

Ông dã đẩy mạnh việc tiếp nhận Nho giáo và Phật giáo, cho xây một ngôi chùa quốc gia và tu sửa các đền thờ tổ tiên. Ông mất vào năm trị vì thứ 8, tức tháng 1 âm lịch năm 391.

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Câu Ly
Mất năm 391
Năm sinh không rõ


title: Beringia

text:
Cầu đất liền Bering là một cầu đất khoảng rộng khoảng 1600 km (phía bắc đến phía nam) ở đoạn lớn nhất của nó, mà ngày nay là Alaska và phía đông Xibia tại các thời điểm khác nhau trong các kỷ băng hà Pleistocene. Giống như hầu hết khu vực của Siberia và Mãn Châu, Beringia không đóng băng vì tuyết rơi là vô cùng ít. Thảo nguyên đồng cỏ, bao gồm cả những cầu bằng đất, trải dài vài trăm dặm vào các châu lục trên hai bên đã được gọi là Beringia. Người ta tin rằng một dân số nhỏ loài người nhiều nhất là vài ngàn người sống sót tối đa trong Beringia cuối thời kỳ băng hà, cô lập họ khỏi tổ tiên của họ ở châu Á ít nhất là 5.000 năm, trước khi mở rộng để cư châu Mỹ sau đó cách đây vào khoảng 16.500 năm trước, trong giai đoạn cực đại băng cuối cùng khi sông băng Mỹ chặn đường về phía nam, tan chảy.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Shared Beringian Heritage Program
 Bering Land Bridge National Preserve
 D.K. Jordan, "Prehistoric Beringia"
  Paleoenvironmental atlas of Beringia: includes animation showing the gradual disappearance of the Bering land bridge
 Yukon Beringia Interpretive Centre
 Paleoenvironments and Glaciation in Beringia
Study suggests 20000 year hiatus in Beringia

Địa chất lịch sử
Pleistocene
Paleoindian period
Lịch sử tự nhiên Bắc Mỹ
Lịch sử tự nhiên châu Á
Lịch sử tự nhiên Nga
Thế Pleistocen
Kỷ băng hà


title: Tào Côn

text:
Tào Côn (; 1862 – 1938), tự Trọng San (仲珊), là một chính khách quân phiệt, lãnh tụ phe Trực Lệ (Trực hệ quân phiệt, phe Hà Bắc) trong quân Bắc Dương và ủy viên quản trị của Đại học Cơ Đốc giáo Bắc Kinh.

Thời trẻ và vươn lên quyền lực

Tào sinh ra trong một gia đình nghèo tại Thiên Tân. Trong Chiến tranh Thanh-Nhật năm 1894, ông gia nhập quân đội, tham chiến tại Triều Tiên. Sau chiến tranh, ông gia nhập phe Viên Thế Khải, tham gia huấn luyện Tân quân (về sau trở thành quân Bắc Dương). Được Viên chú ý, Tào thăng tiến rất nhanh.

Ông lên cấp tướng trong quân Bắc Dương và lãnh đạo phe Trực Lệ sau khi Phùng Quốc Chương chết. Trong cuộc bầu cử năm 1918, ông được Đoàn Kỳ Thụy hứa cho chức Phó tổng thống nhưng sau khi Quốc hội bị giải tán, chức này vẫn bị bỏ trống. Ông tức giận vì bị Đoàn phản bội, nên tiến đánh cho ông ta đại bại vào năm 1920. Sau đó ông ép cả Từ Thế Xương và Lê Nguyên Hồng từ chức để bản thân lên làm Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc (tại Bắc Kinh) từ ngày 10 tháng 10 năm 1923 – 2 tháng 11 năm 1924.

Tào có quan hệ thân thích với viên tướng Hồi giáo Mã Phúc Tường tại Tân Cương.

"Tổng thống hối lộ"
Tào Côn giành được ngôi Tổng thống bằng cách trắng trợn hối lộ 5000 đồng bạc cho mỗi một nghị viên Quốc hội bỏ phiếu cho ông. Việc này dẫn đến tranh cãi trong Chính phủ Bắc Dương và quốc hội, lúc này chỉ còn trên danh nghĩa chứ thậm chí không có quyền lực tổ chức bầu cử. Tất cả các phe phái đều quay sang chống lại ông, ngay cả trong phe Trực Lệ cũng có người phản đối ông. Quan hệ của ông với Ngô Bội Phu xấu đi, và có tin đồn về sự phân liệt trong phe Trực Lệ, dù họ vẫn thống nhất lại trong cuộc chiến tranh với phe Phụng Thiên (Phụng hệ quân phiệt, phe Liêu Ninh).

Một trong những động thái đầu tiên của ông trên cương vị tổng thống là ban hành Hiến pháp 1923. Dù được soạn thảo vội vã bởi một quốc hội bù nhìn, nó được xem là bản hiến pháp dân chủ và tiến bộ nhất, nhưng cũng như những văn bản trước, bị bỏ qua hoàn toàn.

Trong lúc cuộc chiến với Trương Tác Lâm đang diễn ra, vào tháng 10 năm 1924, Tào bị Phùng Ngọc Tường phản bội và giam cầm trong Chính biến Bắc Kinh. Phùng chiếm Bắc Kinh và buộc Tào từ chức. Em trai ông, Tào Duệ, tự sát trong khi bị giam lỏng tại nhà. Hai năm sau, ông được phóng thích như một động thái hòa giải của Phùng với Ngô Bội Phu.

Tào mất tại nhà ở Thiên Tân vào tháng 5 năm 1938. Ông được chính phủ Trung Hoa Dân quốc truy phong quân hàm Đại tướng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

|-

Sinh năm 1862
Mất năm 1938
Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc
Người Thiên Tân
Đại tướng Trung Hoa Dân Quốc
Quân phiệt Trung Hoa Dân Quốc


title: ORSIS T-5000

text:
ORSIS T-5000 (tiếng Nga:ОРСИС Т-5000) là loại súng bắn tỉa có độ chính xác cao do nhà máy ORSIS thuộc tập đoàn tư nhân GK Promtechnologyy tại Mát-xcơ-va chế tạo. Khẩu súng này được giới thiệu lần đầu trong Triển lãm vũ khí xuất khẩu Nga năm 2011. Loại súng này được sử dụng trong các lực lượng đặc nhiệm, các lực lượng thực thi pháp luật, các lính bắn tỉa trong quân đội hay dùng để săn bắn thể thao.

Thiết kế
T-5000 sử dụng thiết kế thoi nạp đạn trượt lên đạn thủ công cũng như thoi nạp đạn xoay với hai móc khóa viên đạn cố định vào vị trí. Cơ chế bắn lên đạn thủ công khiến tốc độ bắn chậm hơn so với súng bán tự động, nhưng ưu điểm là giúp tăng độ chính xác của phát bắn. Súng có thể được làm thích hợp với người thuận tay phải hoặc tay trái tùy theo yêu cầu.

Hai phiên bản chính của loại súng này sử dụng loại đạn 7,62x51mm (.308 Winchester) cho tầm bắn ngắn và loại đạn .338 Lapua Magnum (8,6x70mm) cho tầm xa. 5 loại đạn sử dụng cho T-5000 đều là các loại đạn tiêu chuẩn của phương Tây chứ không phải đạn sử dụng trong quân đội Nga.

 308 Win. (7.62x51 mm), tầm bắn tới 800 m
 300 Win. Mag. (7.62x67 mm), tầm bắn tới 1000 m
 338 Lapua Mag. (8.6x70 mm), tầm bắn tới 1200 m
 260 Rem., tầm bắn tới 800 m
 6.5х47 Lapua, tầm bắn tới 800 m

Các chi tiết của súng được làm bằng thép không gỉ, nòng súng được gắn một cách tự do và được khắc rãnh bên ngoài để tăng khả năng tản nhiệt, đầu nòng súng gắn bộ phận chống giật nhưng có thể tháo ra để gắn bộ phận chống giật khác hiệu quả hơn nếu có. Báng súng có thể điều chỉnh chiều dài và chiều cao để phù hợp với xạ thủ. Báng súng và ốp lót tay làm bằng nhựa tổng hợp và sợi thủy tinh để giúp giảm trọng lượng súng và nâng cao độ bền. Phôi gia công súng được cung cấp từ Mỹ và một số máy móc đã được thiết kế với sự hỗ trợ của các chuyên gia tư vấn từ Thụy Sĩ và Đức.

Tất cả các bộ phận quan trọng của súng như nòng súng, cò súng (đã xử lý nhiệt và xử lý hóa học đặc biệt), kim hỏa, bệ khóa nòng và thoi đẩy về đều được gia công từ thép cao cấp không gỉ, nắp hộp khóa nòng được làm từ hợp kim titan nhẹ, bền, chống ăn mòn tốt). Cấu trúc hình học bên trong của súng được tối ưu hóa và được chế tạo với kích thước cực kỳ chính xác (dung sai về độ sâu của rãnh xoắn chỉ là 0,0025 mm), công thức độc quyền bên trong súng (số rãnh xoắn, số vòng xoắn, chiều dài nòng, chiều dài ổ nạp đạn) không được nhà sản xuất nào trên thế giới sử dụng, nòng súng được sản xuất theo công nghệ ốp lát tay lưới mắt cáo đã được thay đổi (sản xuất bằng hợp kim cứng), cho phép nòng súng đạt được những đặc tính riêng biệt. Vì vậy súng đạt được độ chính xác và độ chụm ở mức rất cao. Áp lực lên cò súng có thể được điều chỉnh giữa 500-900 gram hoặc giữa 1.000-1.500 gram, để làm thay đổi độ nhạy cũng có thể điều chỉnh theo sở thích tự nhiên của xạ thủ. Báng súng được làm bằng hợp kim dura D16T thường được sử dụng trong ngành hàng không, cho phép đạt được độ bền cao nhất. Trên báng lắp một tấm thép tỳ má có rãnh trượt để điều chỉnh vị trí, tạo tư thế thoải mái và chắc chắn khi ngắm bắn. Kỹ thuật gấp báng với một chốt cơ khí ở vị trí gấp để có thể thu gọn chiều dài súng khi mang vác. Độ chính xác của T-5000 vượt trội so với phần lớn các loại súng trường tương tự của Nga cũng như của nước ngoài. Độ chính xác của súng rất cao, độ tản mát của đường đạn chỉ nhỏ hơn 0,5 MOA (chỉ số 1 MOA (phút-góc) tương ứng với độ lệch viên đạn trên bia là 2,9 cm ở khoảng cách 100 m) Với một số nỗ lực, độ chính xác 0,3 MOA có thể thường xuyên đạt được

Nắp hộp khóa nòng được cố định bằng 4 khớp, cho phép trong trường hợp cần thiết có thể tháo lắp hoàn toàn súng trong vòng 5-15 giây để sửa chữa và thay thế các bộ phận bên trong một cách nhanh chóng.

Hộp đạn của súng có thể chứa từ 5 đến 10 viên và làm bằng nhôm ép. Nút khóa an toàn nằm ở phía sau ngay trên thoi nạp đạn với ba chế độ là: Bắn, an toàn và an toàn khóa cố định thoi nạp đạn. Súng không có điểm ruồi nhưng có thanh răng để gắn các loại ống ngắm khác nhau. Súng có thể gắn thêm chân chống và các bộ phận khác để xạ thủ tác chiến dễ dàng hơn.

Khẩu súng đã được các đội bắn tỉa của Nga thử nghiệm ngoài trường bắn và cho kết quả rất chính xác. Lực lượng đặc nhiệm Alfa FSB ưu tú của Nga đã giành chiến thắng trong cuộc thi bắn tỉa quốc tế năm 2012 với những khẩu súng trường này

Do áp dụng nhiều công nghệ hiện đại nên giá thành một khẩu súng T-5000 là không rẻ, lên tới 7.000 - 8.000 USD một khẩu (tùy phiên bản).

Sản xuất
Theo chuyên gia quân sự Alexander Vershinin, súng bắn tỉa T-5000 có tầm bắn trên 2 km, đạt độ chính xác cao ở khoảng cách xa. Súng sở hữu độ giật thấp, độ nặng cò súng có thể thay đổi, trang bị hệ thống kính ngắm và nòng súng được phủ vật liệu bí mật để đảm bảo độ chính xác. Nhưng nó vẫn còn nhiều hạn chế trước khi đưa vào biên chế đại trà. Việc nâng cấp súng có một số công nghệ mua của nước ngoài, khiến súng trường bắn tỉa ORSIS bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm vận của Mỹ và châu Âu. Công ty sản xuất cũng cần xác định rõ mẫu súng này sẽ biên chế cho lực lượng nào, bởi thông số chiến đấu của T-5000 không phù hợp với lính bắn tỉa trong quân đội, lực lượng thường tác chiến ở khoảng cách ngắn hơn so với tầm bắn của súng

Tổng giám đốc của ORSIS Alexei Sorokin trong một cuộc phỏng vấn cho biết cty của ông có sử dụng máy móc của Đức, Nhật, Hàn Quốc, cơ điện tử của Thụy Sỹ và máy cắt CNC của Mỹ. T-5000 được bán trên khắp thế giới và có thể được tìm thấy trong tay của những tay bắn súng nghiệp dư cũng như trong tay của các đơn vị đặc nhiệm trên khắp thế giới. Tuy nhiên, nó xuất hiện chủ yếu ở Trung Đông và Đông Nam Á, nơi các doanh nghiệp vũ khí của Nga có mối quan hệ chặt chẽ

Ivan Alekseev, một cựu lính bắn tỉa của FSB, cho rằng “Những khẩu súng trường này đã chứng tỏ độ chính xác cao hơn khẩu SSG 08 từ hãng Steyr-Mannlicher của Áo đã được mua trước đây cho SpecOps của Nga. Không quá nhiều người biết rằng trong những năm 1990 và 2000, chúng tôi không có súng bắn tỉa chất lượng cao trong nước và chỉ huy quân đội phải mua chúng từ nước ngoài” Sergei Sumarokov, Chủ tịch Liên đoàn Bắn súng chính xác Nga, nói với Lenta.ru rằng “khoảng 90% những người bắn súng thường xuyên tham gia các cuộc thi sử dụng súng trường nhập khẩu”. Những tay bắn súng hàng đầu thích vũ khí từ AWM của Anh, súng trường Sako TRG của Phần Lan, Brugger & Thomet APR của Thụy Sĩ hoặc Blaser của Đức. Và vũ khí được ưa chuộng nhất do tỷ lệ giá cả / chất lượng tốt là súng trường Remington 700 (Mỹ) và Tikka T3 (Phần Lan) Sergey Sumarokov giải thích: “Orsis, Lobaev, LOBAEV Arms và Kozhaev SKAT có những khẩu súng trường xuất sắc, nhưng họ chỉ làm một vài mẫu (thử nghiệm). Đối với Blaser hoặc Sako, tỷ lệ sản phẩm không đáp ứng các thông số đã công bố không vượt quá 2-3 phần trăm, đối với các nhà sản xuất của chúng tôi, con số này có thể là 20-50 phần trăm." Ngoài ra, thị trường có rất nhiều phụ kiện và linh kiện để điều chỉnh "súng ngoại" - Remington 700 được coi là người giữ kỷ lục về mặt này. Các chuyên gia cho rằng các nhà sản xuất súng trường chính xác cao trong nước (cả quốc doanh và tư nhân) đều có thể sản xuất các mẫu có đặc điểm riêng biệt, nhưng việc cố gắng mở rộng quy mô sản xuất hầu như luôn dẫn đến việc giảm chất lượng sản phẩm. Mặt khác, chi phí đầu tư cao và thị trường quy mô nhỏ không cho phép sản xuất hàng loạt các loại súng đắt tiền (ở Nga, chỉ có từ 1 tới 2 nghìn người thích bắn súng chính xác cao, và từ 500 đến 1000 người liên tục tập luyện và tham gia các cuộc thi bắn súng)

T-5000 thậm chí từng được xem xét đưa vào sử dụng trong quân đội để thay thế súng bắn tỉa SVD đã lỗi thời. Tuy nhiên, tình trạng quan liêu, vận động hành lang và xung đột lợi ích đã kết thúc khả năng này. Đối với các cơ quan chính phủ Nga, một yếu tố ngăn cản họ mua súng là việc T-5000 được chế tạo dành riêng cho cỡ đạn do nước ngoài sản xuất chứ không dùng cỡ đạn của quân đội Nga

Các vũ khí này đã chính thức được bán cho lực lượng an ninh Iraq và sau đó xuất hiện trong tay các chiến binh khủng bố IS chống lại Iraq.

Người dùng

Tham khảo

Liên kết ngoài

World gun
http://army-news.ru/2011/12/orsis-t-5000-vystrel-v-desyatku/
T-5000 trong triển lãm

Súng ngắm
Súng Nga


title: Tôn Lập Nhân

text:
Tôn Lập Nhân (phồn thể: 孫立人; giản thể: 孙立人; bính âm: Sūn Lìrén) (8 tháng 12 năm 1900 – 19 tháng 11 năm 1990) là một tướng lĩnh Trung Hoa Dân quốc, nổi tiếng trong Chiến tranh Trung-Nhật và Nội chiến Trung Quốc. Ông có biệt danh "Rommel phương Đông". Quân đoàn 1 của ông được mệnh danh là "Thiên hạ đệ nhất quân đoàn" nhờ chiến công tiêu diệt nhiều quân Nhật nhất. Ông cũng có tên Tôn Trọng Năng (孫仲能, Sūn Zhòngnéng), tự Phủ Dân (孫撫民, Sūn Fǔmín).

Thời trẻ

Tôn Lập Nhân sinh tại Jinnu, Lư Giang, Sào Hồ, An Huy, tổ tiên là người Thư Thành. Trong phong trào Ngũ Tứ, ông tham gia đội tiên phong trong cuộc tuần hành tại Quảng trường Thiên An Môn. Cùng năm (1919), ông kết hôn với bà Cung Tịch Đào (龔夕濤) và năm 1920 vào Đại học Thanh Hoa học ngành xây dựng. Tôn chơi bóng rổ tại Thanh Hoa và trở thành ngôi sao. Ông dẫn đầu tuyển Trung Hoa giành huy chương vàng tại giải vô địch Viễn Đông năm 1921.

Được học bổng từ chương trình bồi thường chiến phí trong sự kiện Nghĩa Hòa Đoàn, ông hoàn tất năm cuối tại Đại học Purdue, Hoa Kỳ vào năm 1923, rồi tốt nghiệp 1924. Nhưng tại Mỹ, lý tưởng cách mạng đã thôi thúc ông bỏ văn học võ. Trung Hoa đang chìm trong nội chiến, Liên Xô và Nhật Bản cũng nhòm ngó lãnh thổ Trung Hoa. Tôn quyết định rằng trong thời loạn thì làm lính tốt hơn là làm một kỹ sư.

Ông nộp đơn vào Học viện Quân sự Virginia, cũng tại Hoa Kỳ, khai gian 4 tuổi để đủ tiêu chuẩn được nhận. Ông tốt nghiệp năm 1927 và gia nhập Cục Tài chính Quân đội Quốc dân dưới quyền Cục trưởng Tống. Trong Chiến tranh Trung-Nhật và Nội chiến Trung Quốc ở vùng Tây Bắc, Tôn Lập Nhân trở thành một viên tướng đắc lực của Quốc dân đảng.

Chiến tranh Trung-Nhật

Trong Trận Thượng Hải năm 1937, Tôn đang là Đại tá, đã chỉ huy đơn vị của mình là Trung đoàn cảnh sát thuế tham chiến. Ông bị trúng mảnh mìn, bị thương nặng. Sau khi hồi phục, Tôn dẫn quân quay lại tiền tuyến. Sau đó, Chính phủ Quốc dân thành lập Lữ đoàn Thuế muối Quốc dân với 8 trung đoàn. Đây là những đơn vị Quốc dân đảng tinh nhuệ được trang bị tốt nhất. Trên cơ sở đó 4 trên 8 trung đoàn được tổ chức thành Sư đoàn 38 do Tôn làm tư lệnh. Trung tâm huấn luyện đặt tại Đô Quân, Quý Châu.

Sau 2 năm huấn luyện, Sư đoàn 38 hành quân đến Miến Điện bảo vệ tuyến đường Miến Điện dưới quyền Đỗ Duật Minh. Tôn dẫn quân cứu viện 7,000 quân Anh bị quân Nhật bao vây trong Trận Yenangyaung. Dù không ngăn được quân Nhật cắt đứt tuyến đường Miến Điện, Tôn vẫn được tướng William Slim, Tư lệnh Quân đoàn 14 Anh, kính trọng tài năng. Tôn rút quân về Ấn Độ và trở thành một phần của 'Lực lượng X', biệt danh của các lực lượng Trung Hoa dưới quyền Joseph Stilwell. Vị tướng Hoa Kỳ chỉ huy các lực lượng liên hợp Hoa-Mỹ trên mặt trận "Trung Hoa-Miến Điện-Ấn Độ". Sư đoàn của Tôn làm tiên phong trong chiến dịch tái chiếm Bắc Miến năm 1943 và tái lập liên lạc với Trung Hoa qua tuyến đường Ledo.

Tại Đài Loan

Với tư cách Tư lệnh Bộ tư lệnh huấn luyện và Tư lệnh phòng thủ Đài Loan, năm 1947, Tôn dời một cơ sở huấn luyện đến Đài Loan, độc lập với cuộc nội chiến đang diễn ra. Tôn huấn luyện các đơn vị mới cho Chính phủ Quốc dân, hi vọng có thể thay đổi cục diện chiến tranh. Nhưng nỗ lực này đã quá muộn so với tình hình chiến trường, nhưng trong những sư đoàn được huấn luyện (Sư đoàn 201, Quân đoàn 80) được gửi đến Kim Môn tham gia phòng thủ cuộc tấn công của quân Cộng sản năm 1949. Đây cũng là tiền tuyến phòng thủ quân Cộng sản.

Năm 1950, Tôn được bổ nhiệm Tổng tư lệnh Lục quân Trung Hoa Dân Quốc, vẫn kiêm chức Tư lệnh Bộ Tư lệnh phòng thủ Đài Loan và Bộ Tư lệnh huấn luyện. Vì Tôn rất được người Mỹ tôn trọng và cũng có tin đồn rằng người Mỹ sẵn sàng giúp ông lật đổ Tưởng Giới Thạch, Tưởng và con trai là Tưởng Kinh Quốc rất muốn loại bỏ ông. Tôn bị đổi sang làm chức Trưởng cố vấn quân sự (chỉ có danh nghĩa) cho Tưởng Giới Thạch vào tháng 6 năm 1954, tước hết binh quyền của ông.

Năm 1950, Tưởng Kinh Quốc trở thành chỉ huy mật vụ, và giữ chức này tới năm 1965. Vốn được đào tạo tại Liên Xô, Tưởng Kinh Quốc bắt đầu áp dụng mô hình quân đội Liên Xô lên Quân đội Trung Hoa Dân Quốc, tái tổ chức và Xô viết hóa quân đội, các hoạt động và cơ cấu của Quốc dân đảng được đưa vào toàn thể quân đội. Người chống đối việc này là Tôn Lập Nhân, từng được đào tạo tại Học viện Quân sự Virginia tại Hoa Kỳ. Tưởng đạo diễn một phiên tòa gây tranh cãi và ra lệnh bắt giữ tướng Tôn Lập Nhân vào tháng 8 năm 1955, với cáo buộc âm mưu làm chính biến với sự hỗ trợ của CIA chống lại cha ông ta là Tưởng Giới Thạch và Quốc dân đảng. CIA bị cáo buộc là muốn giúp Tôn kiểm soát Đài Loan tự lập. Ông bị giam lỏng tại nhà tới khi được miễn tội vào ngày 20 tháng 3 năm 1988, không lâu sau cái chết của Tưởng Kinh Quốc. Ông mất tại nhà ở Đài Trung, thọ 89 tuổi (91 tuổi theo lịch Trung Hoa). Ông được an táng theo đúng nghi thức quân đội với sự hiện diện của Bộ trưởng Quốc phòng.

Thanh danh của ông được khôi phục năm 2001 sau một cuộc điều tra của chính phủ. Tháng 1 năm 2011, Tổng thống Mã Anh Cửu chính thức xin lỗi gia đình tướng Tôn Lập Nhân; nhà của ông tại Đài Trung cũng được chuyển thành một nhà tưởng niệm và bảo tàng. Tôn có hai con trai Tôn Thiên Bình (孫天平) và Tôn An Bình (孫安平, con gái là Tôn Trung Bình (孫中平) and Tôn Thái Bình (孫太平)), và người em gái là Tôn Bích Nhân (孫璧人).

Chú thích

Xem thêm

Quân viễn chinh Trung Hoa tại Ấn Độ
Mặt trận Miến Điện
Trận Yenangyaung
Lục quân Trung Hoa Dân Quốc

Liên kết ngoài
General Sun memorial website at National Tsing Hua University
Dedication to The Late General Sun Li Jen, designed by his foster son Chieh Chung
Basketball biography on Hoopedia

Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Người An Huy
Sinh năm 1900
Mất năm 1990
Cựu sinh viên Đại học Thanh Hoa


title: Chư hầu nhà Chu

text:
Chư hầu nhà Chu là những thuộc quốc, lãnh chúa phong kiến thời kỳ nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Hình thành
Nhà Chu vốn là một chư hầu của nhà Thương, nhân Đế Tân nhà Thương tàn ác mất lòng người, Tây bá Cơ Phát đã tập hợp các chư hầu lật đổ nhà Thương để lập nhà Chu.

Để mở rộng và củng cố nền thống trị, quản lý hiệu quả những vùng đất rộng lớn đã chinh phục, nhà Chu thực hiện chế độ phân phong cho các anh em, công thần, con cháu các vua đời trước. Tại mỗi vùng đất nhất định, nhà Chu giao đất và dân cho họ thành lập những quốc gia có quy mô lớn nhỏ khác nhau.

Đầu thời Chu, có 2 đợt phân phong của Chu Vũ Vương và Chu Công Đán. Sau khi diệt nhà Thương, Chu Vũ vương nhớ công lao các vua đời trước, ông phong cho con cháu họ làm chư hầu:
 Con cháu Thần Nông ở đất Tiêu
 Con cháu Hoàng Đế ở đất Chúc
 Con cháu vua Nghiêu ở đất Kế
 Con cháu vua Thuấn ở đất Trần
 Con cháu vua Vũ nhà Hạ ở đất Kỷ
 Con cháu Ngô Thái Bá (bác của Chu Văn Vương) ở đất Ngô
 Con cháu vua Thiếu Khang nhà Hạ ở đất Việt
 Anh của vua Trụ là Vi Tử Khải tại đất Triều Tiên
 Con của Trụ Vương là Vũ Canh tiếp tục cai trị đất Ân để giữ hương hoả cho nhà Ân

Để thưởng công cho các tướng sĩ có công phò trợ diệt Thương, ông phong chư hầu cho các công thần, trong đó các nước lớn là:
 Phong cho Khương Tử Nha (Lã Vọng) ở đất Doanh Khâu, gọi là nước Tề
 Phong cho em thứ 3 là Quản Thúc Tiên phía đông Triều Ca, gọi là nước Quản
 Phong em trai thứ 4 là Cơ Đán ở Khúc Phụ, gọi là nước Lỗ
 Phong cho người cùng họ là Triệu công Thích ở nước Yên
 Phong cho em thứ 5 là Cơ Chấn Đạc làm vua nước Tào
 Phong cho em thứ 6 là Sái Thúc Độ ở phía tây Triều Ca là đất Dung, gọi là nước Sái
 Phong cho em thứ 7 là Hoắc Thúc Xử (霍叔處) phía bắc Triều Ca đến đất Bội gọi là nước Hoắc

Trên danh nghĩa, ba người em Quản Thúc Tiên, Sái Thúc Độ và Hoắc Thúc Xử có trách nhiệm giúp đỡ Vũ Canh Lộc Phủ nhưng trên thực tế là để giám sát, vì vậy sử gọi là "Tam giám". Sau khi Chu Vũ Vương mất, Quản Thúc Tiên, Sái Thúc Độ và Hoắc Thúc Xử theo Vũ Canh phản lại nhà Chu; Chu Công Đán dẹp loạn rồi giết Vũ Canh và Quản Thúc Tiên, lưu đày Hoắc Thúc và Sái Thúc. Đất của Vũ Canh và Quản Thúc bị chia làm đôi, phong cho 2 người:
 Cải phong cho Vi Tử Khải từ đất Triều Tiên xa xôi về đất Ân cũ, gọi là nước Tống, để giữ hương hỏa nhà Ân
 Phong người em thứ 9 của Chu Vũ Vương là Cơ Phong làm vua nước Vệ, tức là Vệ Khang Thúc.

Nước Đường làm loạn, Chu Thành Vương diệt nước Đường, phong cho người em nhỏ là Cơ Ngu làm vua, sau đổi là nước Tấn. Chu Thành Vương còn phong cho Hùng Dịch là con cháu Dục Hùng (dòng dõi Hoàng Đế) làm vua nước Sở.

Theo Tuân Tử, đầu thời Chu đã phân phong cho tất cả 71 nước, trong đó họ hàng vua Chu chiếm 53 nước. Theo Tả Truyện, con cháu đời sau của Tây bá Cơ Xương (cha Chu Vũ Vương) được phong 16 nước là:
Quản (Trịnh châu, Hà Nam)
Sái (Thượng Sái, Hà Nam)
Thành (Văn Thượng, Bắc Sơn Đông)
Hoắc (Huyện Hoắc, Sơn Tây)
Lỗ
Vệ
Mao (3 nước này ở Nghi Dương, Hà Nam)
Đam (thành phố Khai Phong tỉnh Hà Nam)
Cốc (đông nam huyện Vũ Thành, Sơn Đông)
Ung (đông bắc Thẩm Dương, Hà Nam)
Tào (Định Đào, Sơn Đông)
Đằng (huyện Đằng, Sơn Đông)
Tốt
Nguyên
Phong
Hoàn (4 nước này ở tây huyện Kỳ Thị, Sơn Tây)

Bốn nước là các con của Chu Vũ Vương:
Tấn
Hãn
Ứng (3 nước này ở tây huyện Bảo Phong, Hà Nam)
Hàn (tây huyện Nhuế Thành, Sơn Tây)

Năm nước con cháu của Chu Công Đán là:
Phàm (tây nam huyện Huy, Hà Nam)
Mâu (2 nước này ở Kim Hương Cảnh, Sơn Đông)
Tác (Diên Tân, Hà Nam)
Tế (bắc Trịnh Châu)
Hình (Hình Đài, Hà Bắc)

Ngoài ra, còn một số nước khác như Từ, Triệu, Cảnh, Ba, Giang, Hoàng, Tùy, Lã… Sang thời Chu Tuyên Vương, một chư hầu quan trọng khác xuất hiện là nước Trịnh, được phong cho Cơ Hữu là em nhỏ của Chu Tuyên Vương (806 TCN). Đến thời Chu Bình Vương, có thêm một chư hầu quan trọng ở phía tây là nước Tần, người được phong là con cháu của Doanh Phi Tử, con Đại Lạc – một vị quan phục vụ nhà Tây Chu.

Quan hệ với thiên tử nhà Chu
Đương thời, khi làm phụ chính nhà Chu, Chu Công Đán đã sắp đặt lại chế độ phân phong, đại khái chế độ đó như sau:

đất của thiên tử vuông vức 10000 dặm
đất của công vuông vức 1000 dặm
đất của hầu vuông vức 500 dặm
đất của bá vuông vức 100 dặm
đất của tử vuông vức 50 dặm

Khác với chư hầu thời nhà Hạ và thời nhà Thương có mối quan hệ khá lỏng lẻo và khá độc lập với các triều đại này, đại đa số các chư hầu đều là người thân thích hoặc công thần nhà Chu, chịu sự ràng buộc khá chặt chẽ, có quan hệ vua tôi với thiên tử nhà Chu.

Chư hầu khi được phong phải tổ chức nghi lễ thụ phong, tuyên bố phạm vi biên giới, số đất đai. Các chư hầu khi được phong thường được thưởng luôn quan lại, nô lệ và đồ tế và nghi trượng… Chư hầu có nghĩa vụ với thiên tử nhà Chu như: triều kiến định kỳ, cống nạp, điều quân theo sự huy động của vua Chu khi có chiến tranh hoặc làm lễ lớn để trợ tế….

Chế độ phong đất cho các chư hầu là biện pháp tốt nhất lúc đó nhằm thống trị có hiệu quả khu vực rộng lớn một cách ổn định. Việc phân phòng có tác động tới nhiều nước chư hầu cũ của nhà Ân và các bộ tộc ở xa xôi, đạt mục đích truyền bá nền văn minh Chu tới những nơi này, có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành khối thống nhất dân tộc trong lịch sử Trung Quốc.

Vai trò
Các chư hầu đầu thời Chu có vai trò làm bình phong cho thiên tử ở trung tâm, vì vậy việc phân phong được gọi là "phong kiến thân thích, dĩ bình phiên Chu" (phong đất cho bà con thân thích làm rào giậu cho nhà Chu).

Trong các chư hầu thời kỳ đầu, nhà Chu giao cho các nước Tề, Lỗ, Tấn, Yên, Vệ có vai trò quan trọng hơn cả.

Nước Lỗ có phạm vi biên giới phía bắc đến dưới Thái Sơn, phía đông tới Quy Mông, phía nam đến núi Phù, núi Phong. Nơi đây có các bộ lạc Yểm, Thương. Chu Công dẹp loạn và ở trong triều, giao cho con là Bá Cầm về trị quốc, chia cho 6 họ bộ lạc của nhà Ân là Điều, Từ, Thượng, Tô, Trường Thược, Vĩ Thược. Lỗ có vai trò đứng đầu các chư hầu nhỏ và bộ lạc lưu vực sông Hoài thần phục nhà Chu.

Nước Tề ở đất Doanh Khâu, vốn là đất của người Bồ Cô. Biên giới nước Tề phía đông đến biển, phía tây đến sông Hoàng Hà, phía nam đến Mục Lăng, phía bắc đến Vô Để. Nước Tề có vai trò khống chế các bộ tộc phía đông thần phục nhà Chu.

Nước Vệ nằm ở vị trí vốn là đất cũ của nhà Ân. Vệ Khang Thúc được cấp cho 7 bộ tộc của nhà Ân là Đào, Thi, Phồn, Kỳ, Phàn, Phàm, Chung. Vệ có vai trò ổn định địa giới cũ của nhà Ân, lại nằm gần đất thiên tử nhà Chu, có vai trò bảo vệ cho nhà Chu.

Nước Tấn được phong ở vùng đất cũ của nhà Hạ, nhà Chu cấp cho 9 bộ lạc họ Hoài cũ của nhà Hạ, có vai trò chế ngự sự bành trướng của các bộ tộc Nhung Địch phía bắc.

Nước Yên được xem là phên giậu cho nhà Chu ở phía đông bắc, khống chế các bộ lạc Nhung Địch ở khu vực núi Yên và Liễu Tây, có ảnh hưởng đến khu vực giữa Bạch Sơn và Hắc Thủy.

Tước hiệu
Các sử gia khẳng định rằng, nhiều nước chư hầu lớn của nhà Chu được Tư Mã Thiên chép tôn xưng tước hiệu trong Sử ký mà đời sau mọi người quen gọi họ theo cấp bậc tước hiệu đó, còn tước hiệu thực của họ thấp hơn.

Theo các sử gia, Tư Mã Thiên đã dựa vào 2 tài liệu cổ trước ông là Tần kỷ và Kinh Xuân Thu; sách Tần kỷ viết theo quan điểm nước Tần, còn Kinh Xuân Thu viết theo quan điểm nước Lỗ. Các vua nước Tần, Trịnh vốn chỉ có tước bá, được Tư Mã Thiên chép thành tước công. Các vua nước Tề, Tấn, Lỗ vốn đều chỉ có tước hầu, được Tư Mã Thiên chép thành tước công (Tề Hoàn công, Tề Hiếu công, Tấn Văn công, Tấn Tương công, Lỗ Trang công...).

Tổ chức
Trong mỗi nước chư hầu, vua chư hầu có quyền lực lớn nhất, có quyền cai trị vùng đất được phong theo cách của mình, có tính chất độc lập rộng rãi với thiên tử. Trong phạm vi thống trị của mình, vua chư hầu có quyền lập bộ máy chính quyền thống trị, tổ chức quân đội và lập nhà tù. Họ có quyền phong đất cho các quan lại cấp dưới như khanh, đại phu trong nước, gọi là "lập gia".

Đất phong cho các khanh đại phu gọi là "thái ấp". Thu nhập kinh tế từ các thái ấp là bổng lộc của các khanh đại phu. Dưới khanh đại phu là "sĩ", cũng được phong cho "thực địa".

Chế độ phong đất của nhà Chu được thi hành dựa vào cơ sở huyết thống, có mối liên hệ chặt chẽ với chế độ tông pháp, theo đó người con trai trưởng (phải là người con lớn nhất do vợ chính sinh ra) được kế thừa ngôi vị của cha, gọi là "đại tông", có nhiệm vụ thờ phụng thủy tổ nhà mình. Những người con thứ cũng được phân phong gọi là "Tiểu tông".

Những người em cùng mẹ với vua chư hầu hoặc anh em khác mẹ đều được phong làm "khanh đại phu". Những người anh em cùng mẹ hoặc khác mẹ của khanh đại phu đều được phong là "sĩ". Chư hầu trong quan hệ với thiên tử là "tiểu tông", nhưng trong nước là "đại tông". Khanh đại phu trong quan hệ với chư hầu là "tiểu tông", nhưng với "sĩ" bên dưới họ vẫn là "đại tông". Người con trưởng của vợ chính do "sĩ" sinh ra vẫn có danh hiệu "sĩ", còn những người con khác đều là bình dân.

Vua chư hầu nắm quyền chi phối tại những vùng đất do họ trực tiếp quản lý, như thiên tử nhà Chu đối với những vùng đất quanh kinh đô. Với những vùng đất đã phong cho các Khanh đại phu, khanh đại phu đến lượt mình lại có quyền chi phối.

Biến đổi

Thay đổi quan hệ với thiên tử
Chế độ tông pháp của nhà Chu duy trì được hơn 300 năm thì sụp đổ, do không còn thích hợp với thời đại. Trải qua nhiều thế hệ kế thừa, mối quan hệ huyết thống giữa nhà Chu với các chư hầu và giữa các chư hầu càng xa; với những nước không có quan hệ huyết thống với nhà Chu (con cháu công thần, như nước Tề) thì càng xa hơn, do đó sự khống chế của chế độ tông pháp ngày càng yếu.

Trải qua nhiều thế hệ, số lượng quý tộc ngày càng đông đúc, trong khi đất đai chỉ có giới hạn. Nhiều hậu duệ của các quý tộc trở thành bình dân, không được phong đất, mất địa vị. Nhiều hậu duệ của Khanh đại phu trở thành sĩ, nhiều người hậu duệ hàng sĩ xuống trở thành bình dân. Do đó tới thời Đông Chu, hàng ngũ "sĩ" rất đông, nhiều người trong số họ tích cực yêu cầu thay đổi chế độ cũ.

Nhà Chu từ khi dời sang phía đông (Đông Chu) để tránh sự uy hiếp của tộc Khuyển, Nhung thì ngày càng suy yếu, chỉ còn danh hiệu thiên tử trên danh nghĩa. Các nước chư hầu bắt đầu phá vỡ trật tự cũ, không chịu hoặc giảm thiểu sự cống nạp, khiến vương triều Chu rơi vào khó khăn về kinh tế, có những lần phải xin nước Lỗ trợ giúp.

Phát triển, thôn tính và kết thúc
Thời Xuân Thu, các chư hầu nổi lên đánh chiếm đất đai của nhau, thôn tính lẫn nhau, giành lấy quyền lãnh đạo các chư hầu khác bằng thực lực. Trong thời Xuân Thu nổi lên các vua chư hầu Tề Hoàn công, Tấn Văn công, Sở Trang vương, sau có thêm Ngô Hạp Lư và Việt Câu Tiễn. Nước Tần muốn phát triển về phía đông để tranh bá nhưng bị nước Tấn chặn lại, Tần Mục công phát triển về phía tây, trở thành bá chủ phía tây.

Trong quá trình phát triển giành quyền bá chủ và đấu tranh để tồn tại, các chư hầu tiêu diệt lẫn nhau, nhiều nước nhỏ bị xóa sổ. Các nước liên minh và chia rẽ theo những mối quan hệ rất phức tạp. Bản thân thiên tử nhà Chu cũng giảm diện tích thống trị từ 1000 dặm xuống còn 200 dặm, chỉ tương đương một nước chư hầu. Ngược lại, các chư hầu như Tề, Tấn, Sở, Tần… khi mới phong chỉ có khoảng 100 dặm, nhưng sau này đã phát triển lên gấp nhiều lần, điển hình là nước Sở có 5000 dặm.

Trong quá trình phát triển của các chư hầu, đến lượt các Khanh đại phu phát triển thế lực và trở nên hùng mạnh trong lòng các nước chư hầu. Đến cuối thời Xuân Thu, các khanh đại phu nổi lên trở thành những quyền thần, nắm quyền chi phối chính trường tại một số nước chư hầu, điển hình là các nước lớn Tấn, Tề, Lỗ. Cuối cùng, các vua chư hầu Khương Tề và Tấn đã mất nước về tay các quyền thần. Nước Tấn bị chia ba thành Hàn, Triệu, Ngụy, còn nước Tề chuyển sang họ Điền. Một trong những dấu ấn cuối cùng mà nhà Chu còn thể hiện một chút quyền lực trên danh nghĩa là việc 3 nhà Hàn, Triệu, Ngụy nước Tấn thỉnh cầu để được phong làm chư hầu.

Sang thời Chiến Quốc, chiến tranh giữa các chư hầu ngày càng khốc liệt, ngày càng nhiều nước bị tiêu diệt hoặc thu hẹp. Còn lại 7 nước lớn là Điền Tề, Hàn, Triệu, Ngụy, Sở, Yên và Tần gây chiến tranh thôn tính lẫn nhau. Đến thế kỷ 3 TCN, thế lực của nước Tần ngày càng áp đảo trước 6 chư hầu lớn còn lại. Năm 249 TCN, vua nước Tần tiêu diệt nhà Chu. Các chư hầu trải qua 28 năm không có thiên tử, dù là trên danh nghĩa.

Đến năm 221 TCN, Tần vương Chính tiêu diệt các chư hầu còn lại, thống nhất Trung Quốc, nhưng còn sót lại nước Vệ ở đất Dã Vương không bị diệt hẳn. Năm 209 TCN, Tần Nhị Thế lên ngôi mới diệt nước Vệ. Vệ là chư hầu cuối cùng do nhà Chu phân phong, thuộc tông thất nhà Chu, bị tiêu diệt bởi một chư hầu cũng vốn do nhà Chu phân phong, nhưng không thuộc tông thất nhà Chu.

Sự kế thừa của hậu thế
Khác với những chư hầu thời nhà Hạ và Thương, các chư hầu nhà Chu sau khi bị tiêu diệt vẫn được lưu lại tên gọi tại vùng lãnh thổ cũ của họ. Các triều đại về sau, từ nhà Hán trở đi, khi phong chư hầu cho thân thích hoặc công thần, vẫn ban cho các danh hiệu như chư hầu nhà Chu: Tề vương/Tề công, Lương vương/Lương công, Tấn vương/Tấn công, Ngụy vương/Ngụy công, Sở vương/Sở công, Tần vương/Tần công,...

Bảng tóm tắt niên đại các chư hầu nhà Chu

Các chư hầu lớn nhà Chu có niên đại như sau:

! Thứ tự
! Tên nước
! Thời gian tồn tại
! Bị nước nào diệt
|-----
| 1
| Vệ
| Đầu Tây Chu - 209 TCN
| Tần
|-
| 2
| Khương Tề
| Đầu Tây Chu - 379 TCN
| Điền Tề
|-----
| 3
| Điền Tề
| 379 TCN - 221 TCN
| Tần
|-
| 4
| Tấn
| Đầu Tây Chu - 376 TCN
| Hàn, Triệu, Ngụy
|-----
| 5
| Yên
| Đầu Tây Chu - 222 TCN
| Tần
|-
| 6
| Lỗ
| Đầu Tây Chu - 256 TCN
| Sở
|-----
| 7
| Tống
| Đầu Tây Chu - 286 TCN
| Điền Tề
|-
| 8
| Sái
| Đầu Tây Chu - 447 TCN
| Sở
|-----
| 9
| Trần
| Đầu Tây Chu - 479 TCN
| Sở
|-
| 10
| Hứa
| Đầu Tây Chu - 400 TCN (?)
| Sở (có thuyết nói là Ngụy)
|-----
| 11
| Hình
| Đầu Tây Chu - 400 TCN (?)
| Vệ
|-
| 12
| Tào
| Đầu Tây Chu - 487 TCN
| Tống
|-----
| 13
| Khởi
| Đầu Tây Chu - 445 TCN
| Sở
|-
| 14
| Sở
| Đầu Tây Chu - 223 TCN
| Tần
|-----
| 15
| Ngô
| Nhà Thương - 473 TCN
| Việt
|-
| 16
| Việt
| Đầu Tây Chu - 334 TCN
| Sở
|-----
| 17
| Đông Quắc
| ? - 767 TCN
| Trịnh
|-
| 18
| Bắc Quắc
| ? - 654 TCN
| Tấn
|-----
| 19
| Hàn
| 403 TCN - 230 TCN
| Tần
|-
| 20
| Triệu
| 403 TCN - 228 TCN  (222 TCN)
| Tần
|-----
| 21
| Ngụy
| 403 TCN - 225 TCN
| Tần
|-
| 22
| Đằng
| ? - 300 TCN (?)
| Tống
|-----
| 23
| Tức
| ? - 680 TCN
| Sở
|-
| 24
| Doanh
| ? - 431 TCN
| Sở
|-----
| 25
| Đặng
| ? - 678 TCN
| Sở
|-
| 26
| Hoàng
| ? - 648 TCN
| Sở
|-----
| 27
| Châu
| ? - sau 281 TCN
| Sở
|-
| 28
| Trịnh
| 806 TCN - 375 TCN
| Hàn
|-----
| 29
| Trung Sơn
| ? - 296 TCN
| Triệu
|-
| 30
| Tây Chu
| 440 TCN - 256 TCN
| Tần
|-----
| 31
| Đông Chu
| 367 TCN - 249 TCN
| Tần
|-
| 32
| Nhuế
| ? - 640 TCN
| Tần
|-----
| 33
| Kỷ
| Đầu Tây Chu - 445 TCN
| Sở
|}

Xem thêm
Nhà Chu
Chư hầu
Ngũ Bá
Xuân Thu
Chiến Quốc
Danh sách nước chư hầu thời Xuân Thu Chiến Quốc
Danh sách vua chư hầu thời Chu

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Chu bản kỷ
 Tần bản kỷ
Lục quốc niên biểu
 Vệ Khang Thúc thế gia
 Trương Tú Bình, Vương Hiểu Minh (1998), Một trăm sự kiện của Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Trịnh Phúc Điền, Khả Vĩnh Quyết, Dương Hiệu Xuân (2002), Tướng soái cổ đại Trung Hoa, tập 1, Nhà xuất bản Lao động
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), Cố sự Quỳnh Lâm, Nhà xuất bản Thanh Hoá
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Nhà Chu
Xuân Thu
Chiến Quốc