title: Westland Wyvern

text:
Westland Wyvern là một loại máy bay tiêm kích đa năng hoạt động trên tàu sân bay của Anh, do hãng Westland Aircraft chế tạo trong thập niên 1950.

Biến thể

 W.34 Wyvern TF. Mk. 1
 W.35 Wyvern TF. Mk. 2
 W.38 Wyvern T. Mk. 3
 W.35 Wyvern TF. Mk. 4

Quốc gia sử dụng

 Không quân Hải quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật (Wyvern S Mk 4)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Bussey, Geoffrey. "Type Analysis: Westland Wyvern". International Air Power Review, Volume 9, Summer 2003, các trang 168–181. Norwalk, Connecticut: AIRtime Publishing. ISBN 1-880588-56-0. ISSN 1473-9917.
A History of the Westland Wyvern. Camberley, Hampshire, UK: Blackbushe Aviation Research Group, 1973.
 James, Derek N. Westland Aircraft since 1915 (First ed.). London: Putnam & Company Ltd., 1991. ISBN 0-85177-847-X.
 James, Derek N. Westland: A History. Gloucestershire, UK: Tempus Publishing Ltd, 2002. ISBN 0-7524-2772-5.
 Mondey, David. Westland (Planemakers 2). London: Jane's Publishing Company, 1982. ISBN 0-7106-0134-4.
 Ovčáčík, Michal and Karel Susa. Westland Wyvern TF Mks. 1,2, T Mk.3, S Mk.4 (bằng tiếng Anh). Prague, Czechia: Mark 1 Ltd., 2003. ISBN 80-902559-9-X.
 Smith, John T. "Wrath of a Mythical Monster: Westland Wyvern Operations in the Suez Campaign" Air Enthusiast #74, March/April 1998.
 Sturtivant, Ray, Mick Burrow and Lee Howard. Fleet Air Arm Fixed-Wing Aircraft Since 1946. Tonbridge, Kent: UK: Air-Britain (Historians) Ltd., 2004. ISBN 0-85130-283-1.
 Swanborough, Gordon. "Wyvern: Westland's Bedevilled Dragon". Air International, Vol. 52, No. 1, January 1997, các trang 28–35. ISSN 0306-5634.
 "Westland W.34 Wyvern." Control Column, Official Organ of the British Aircraft Preservation Council, Volume 11, No. 8, November/December 1977.
 "Westland Wyvern: Design and Development of the Navy's Turboprop Strike Fighter." (pdf) Flight, ngày 15 tháng 6 năm 1956. Truy cập: ngày 21 tháng 12 năm 2009.
 Williams, Ray. Fly Navy: Aircraft of the Fleet Air Arm since 1945. London: Airlife Publishing, 1989, ISBN 1-85310-057-9.

Liên kết ngoài

 The Eagle-engined Wyvern TF.Mk.1 VR137

Máy bay Westland
Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay cường kích
Máy bay huấn luyện
Máy bay phản lực
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Hầu Mạc Trần Sùng

text:
Hầu Mạc Trần Sùng (, 514 – 563), tự Thượng Nhạc, bộ tộc Hầu Mạc Trần, dân tộc Tiên Ti, người Vũ Xuyên, quận Đại , tướng lĩnh nhà Bắc Ngụy, nhà Tây Ngụy, nhà Bắc Chu, khai quốc công thần nhà Tây Ngụy, nhà Bắc Chu, một trong "Bát Trụ Quốc" nhà Tây Ngụy trong lịch sử Trung Quốc.

Đời Bắc Ngụy
Tổ tiên của ông là một trong các bộ tộc thuộc Bắc Ngụy, cư trú ở sông Khố Hộc Chân . Tổ 5 đời gọi là Thái Cốt Đô hầu. Con cháu đời đời làm Cừ soái. Ông là Hầu Mạc Trần Doãn hưởng ứng việc dời con em quý tộc đến Lục trấn, đưa cả nhà đến trấn Vũ Xuyên. Cha là Hầu Mạc Trần Hưng, làm Điện trung tướng quân, Vũ Lâm giám.

Sùng từ nhỏ kiêu dũng, giỏi bắn cung, cẩn thận ít lời. Lên 15 tuổi, theo Hạ Bạt Nhạc cùng Nhĩ Chu Vinh đi đánh Cát Vinh. Lại theo Nguyên Thiên Mục dẹp Hình Cảo. Bình xong, nhờ công được làm Kiến uy tướng quân. Theo Nhạc phá Nguyên Hạo ở Lạc Dương. Được thăng làm Trực tẩm.

Sau đó Nhạc vào Quan, phá người Thục ở Xích Thủy. Khi ấy Mặc Kỳ Sửu Nô vây Kỳ Châu, sai bộ tướng Uất Trì Bồ Tát đem quân hướng đến Võ Công. Sùng theo Nhạc ra sức chiến đấu, phá được, thừa thắng đuổi lên phía bắc, giải vây Kỳ Châu. Lại đến sông Bách Lý Tế Xuyên , phá công sự của Hầu Phục Hầu Nguyên Tiến. Sửu Nô đưa tàn quân chạy đi Cao Bình, Sùng cùng khinh kị đuổi theo, đến Trường Khanh, Kính Châu thì kịp. Nghĩa quân chưa bày trận xong, ông một ngựa xông vào, bắt sống Sửu Nô trên lưng ngựa. Sùng hô lớn, nghĩa quân dạt tránh, không dám chống lại. Sau đó kỵ binh Bắc Ngụy đến đánh, nghĩa quân tan chạy bỏ trốn, nên đại bại. Nhạc lấy ngựa cùng bảo kiếm, đai vàng của Sửu Nô thưởng Sùng. Được làm An bắc tướng quân, Thái trung đại phu, đô đốc, phong Lâm Kính huyện hầu, thực ấp 800 hộ.

Khi Nhạc bị Hầu Mạc Trần Duyệt hại, Sùng cùng các tướng đón Vũ Văn Thái. Thái sai ông tập kích bộ hạ của Duyệt là Nguyên Châu thứ sử Sử Quy. Sùng trong đêm tiến quân, đưa 7 kỵ binh thẳng đến dưới thành, còn lại đều ở bên đường. Quy thấy ít quân, nên không đề phòng. Sùng lập tức vào chiếm cửa thành. Khi ấy anh em Lý Viễn ở trong thành khởi binh, trong ngoài nổi trống, bắt Quy, chém đầu. Thái lấy Sùng làm Hành Nguyên Châu sự. Tiếp tục theo quân bình Duyệt, được thăng làm Chinh tây tướng quân. Lại sai Sùng phủ dụ Tần Châu, riêng phong Quảng Vũ huyện bá, thực ấp 700 hộ.

Đời Tây Ngụy
Năm Đại Thống đầu tiên (535), ông nhận chức Kính Châu thứ sử, gia Tán kỵ thường thị, Đại đô đốc, tiến tước làm công, ít lâu sau được thăng làm Xa kỵ đại tướng quân, Nghi đồng tam tư, Phiếu kỵ đại tướng quân, Khai phủ nghi đồng tam tư, đổi phong Bành Thành quận công, thực ấp 3000 hộ.

Năm thứ 3 (537), ông theo quân bắt Đậu Thái, giành lại Hoằng Nông, phá Sa Uyển, tăng ấp 2000 hộ.

Năm thứ 4 (538), ông tham gia trận Hà Kiều, lập nhiều chiến công. Năm thứ 7 (541), Sùng soái quân bình định dân tộc Kê Hồ. Được nhận chức Ung Châu thứ sử, kiêm Thái tử chiêm sự.

Năm thứ 15 (549), ông được lên chức Trụ quốc đại tướng quân, được thăng làm Thiếu phó.

Năm Tây Ngụy Cung đế đầu tiên (554), ra làm Ninh Châu thứ sử, được thăng làm Thượng thư lệnh. Triều đình đặt ra Lục quan, được phong làm Đại tư không.

Đời Bắc Chu
Bắc Chu Hiếu Mẫn đế lên ngôi, tiến phong Lương quốc công, thực ấp vạn hộ, gia Thái bảo. Trải qua các chức vụ Đại tông bá, Đại tư đồ.

Năm Bảo Định thứ 3 (563), Sùng theo Vũ đế đến Nguyên Châu, trong đêm Vũ đế quay về kinh sư, mọi người lấy làm lạ. Ông nói với kẻ thân tín là Thường Thăng rằng: "Ta trước đây có nghe lời của thầy bói, Tấn công năm nay không may, xa giá bây giờ quay về giữa đêm, chẳng qua là Tấn công chết rồi." Việc này lan truyền ra ngoài, Vũ đế triệu các công khanh ở điện Đại Đức, trách Sùng, ông hoảng sợ tạ tội. Đêm ấy, Hộ sai binh tướng đến vây nhà ông, bức phải tự sát.

Tang lễ dùng nghi thức dân thường. Thụy là Táo. Sau khi Hộ bị giết, được đổi thụy là Trang Mẫn.

Con ông là Nhuế được kế tự.

Tham khảo
 Chu thư
 Bắc sử
 Tư trị thông giám

Chú thích

Tướng nhà Bắc Ngụy
Tướng nhà Tây Ngụy
Tướng nhà Bắc Chu
Sinh năm 514
Mất năm 563
Người Nội Mông


title: Đường tỉnh 487

text:
Tỉnh lộ 487 (Đường Đen) là trục đường tỉnh liên huyện nối Quốc lộ 21 với tỉnh lộ 490 (Đường 55 cũ) thuộc tỉnh Nam Định, Việt Nam.

Tỉnh lộ 487 có điểm đầu là xã Trực Chính, huyện Trực Ninh và điểm cuối giao tỉnh lộ 490 tại xã Đồng Sơn, huyện Nam Trực. Tổng chiều dài tuyến đường khoảng 28,3 km, đi qua địa bàn 11 xã, thị trấn thuộc các huyện Trực Ninh, Nam Trực, Nghĩa Hưng, kết nối với Quốc lộ 21, Quốc lộ 37B và các tỉnh lộ 488, 490C. Tuyến chính dài 21,27km, có điểm đầu là Km00+00 giao với đê hữu sông Ninh Cơ; điểm cuối là Km22+306,61 giao với Quốc lộ 37B tại Km85+582,5.

Tham khảo

Tỉnh lộ Việt Nam


title: Hamilton, New Zealand

text:
Hamilton (Kirikiriroa trong tiếng Māori) là trung tâm của khu vực đô thị lớn thứ tư của New Zealand, và Thành phố Hamilton đơn vị chính quyền lãnh thổ lớn thứ tư quốc gia này. Hamilton nằm ở khu vực Waikato của Đảo Bắc, khoảng 130 km (80 dặm) về phía nam Auckland. Thành phố tọa lạc tại một giao lộ các tuyến đường bộ chính và đường sắt ở trung tâm của lưu vực Waikato, trên cả hai bờ sông Waikato.

Ban đầu là một trung tâm dịch vụ nông nghiệp, có nền kinh tế đang phát triển và đa dạng, đây là khu vực đô thị phát triển nhanh thứ nhì ở New Zealand. Giáo dục và nghiên cứu phát triển đóng một phần quan trọng trong nền kinh tế của Hamilton, do thành phố là có khoảng 40.000 sinh viên đại học và 1.000 nhà khoa học tiến sĩ.

Khí hậu

Tham khảo

Thành phố New Zealand


title: Wibault 7

text:
Wibault 7 là một loại máy bay tiêm kích của Pháp trong thập niên 1920, do hãng Société de Avions Michel Wibault thiết kế chế tạo.

Biến thể
Wib.7
Wib.72
Wib.73
Wib.74
Vickers Wibault

Quốc gia sử dụng

Không quân Chile

Không quân Pháp
Hải quân Pháp

Không quân Paraguay

Tính năng kỹ chiến thuật (Wib 7)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Angelucci, Enzo. The Rand McNally Encyclopedia of Military Aircraft, 1914-1980. San Diego, California: The Military Press, 1983. ISBN 0-517-41021-4.
 Green, William and Gordon Swanborough. The Complete Book of Fighters. New York: Smithmark, 1994. ISBN 0-8317-3939-8.
 The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985). London: Orbis Publishing, 1985.
 Taylor, Michael J. H. Jane's Encyclopedia of Aviation. London: Studio Editions, 1989. ISBN 0-517-69186-8.

Máy bay Wibault
Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Máy bay chiến đấu
Máy bay tiêm kích Pháp
Máy bay cánh trên
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Wight Baby

text:
Wight Baby là một loại thủy phi cơ tiêm kích của Anh, do John Samuel White & Company Limited (Wight Aircraft) chế tạo.

Tính năng kỹ chiến thuật (Baby)

Tham khảo

Liên kết ngoài

Xem thêm

Máy bay Wight
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1910
Máy bay quân sự trong Thế chiến thứ nhất
Thủy phi cơ
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay tiêm kích
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Wright XF3W

text:
Wright XF3W là một loại máy bay đua của Hoa Kỳ, do Wright Aeronautical chế tạo cho Hải quân Hoa Kỳ.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Tài liệu

XF3W
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1920
Máy bay thể thao Hoa Kỳ 1920–1929
Máy bay tiêm kích Hoa Kỳ
Máy bay thể thao
Máy bay đua
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Yatsenko I-28

text:
Yatsenko I-28 là một loại máy bay tiêm kích của Liên Xô trong thập niên 1930. Do Vladmir Yatsenko thiết kế, bay lần đầu năm 1939.. Là một thiết kế có kiểu dáng khí động học tốt, nhưng thiết kế I-28 bị giới hạn về tốc độ do kiểu động cơ Tumansky M-87 khá yếu, do vậy I-28 mới chỉ được thử nghiệm và chưa bao giờ nằm trong biên chế không quân Liên Xô.

Biến thể
I-28.1
I-28.2
I-28
I-28Sh

Tính năng kỹ chiến thuật (I.28-2)

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

Máy bay Yatsenko
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1930
Máy bay tiêm kích Liên Xô và Nga
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Liên Xô
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Đại học Cát Lâm

text:
Trường Đại học Cát Lâm (吉林大学; Jilin University) là trường đại học trọng điểm Quốc gia có quy mô lớn trực thuộc Bộ Giáo dục Trung Quốc. Tháng 6 năm 2000, theo quyết định của Bộ Giáo dục Trung Quốc, Trường Đại học Công nghệ Cát Lâm, Trường Đại học Y Norman Berthune, Trường Đại học Khoa học - Công nghệ Trường Xuân và Trường Đại học Bưu chính Viễn thông Trường Xuân hợp nhất thành Trường Đại học Cát Lâm. Trường có 9 khuôn viên với 43 học viện.

Hiện nay Trường đã thiết lập và có quan hệ trao đổi với hơn 130 trường đại học và viện nghiên cứu thuộc hơn 40 nước và khu vực trên thế giới.

Trường Đại học Cát Lâm có đầy đủ các ngành đào tạo với đầy đủ các bậc học: đại học, thạc sĩ, tiến sĩ, các ngành chính như: Triết học, Kinh tế học, Luật, Văn học, Giáo dục học, Lịch sử, Vật lý, Thể dục thể thao, Xây dựng, Hóa học, Nông học, Y học, Quản lý,...

Trường có ký túc xá dành cho lưu học sinh, trong các phòng đều được trang bị các trang thiết bị hiện đại phục vụ đầy đủ nhu cầu của lưu học sinh.

Tham khảo

Trường Xuân
Trường đại học và cao đẳng ở Trường Xuân
Trường đại học và cao đẳng ở Cát Lâm
Cơ sở giáo dục thành lập năm 1946
Khởi đầu năm 1946 ở Trung Quốc


title: Súng đỏ Ấn Độ

text:
Súng đỏ Ấn Độ (danh pháp khoa học: Nymphaea pubescens) là một loài thực vật thuộc chi Súng, họ Nymphaeaceae. Loài này được Carl Ludwig Willdenow miêu tả khoa học đầu tiên năm 1799. Chúng được tìm thấy ở Ấn Độ, Bangladesh, Campuchia, Đài Loan, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippin, Sri Lanka, Thái Lan, Việt Nam, và Vân Nam (Trung Quốc). Thỉnh có thể tìm thấy được ở Úc và Papua New Guinea.

Mô tả
Loài súng này khi nhỏ lá có hình mũi tên, màu đỏ. Khi lớn lá hình bầu dục, có răng cưa. Thuộc loại súng nở hoa vào ban đêm. Hoa màu hồng khoảng 15 cm, nở cách mặt nước khoảng 20 cm. Thường có nhiều thân con.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Banglapedia
Studies on Nymphaea species in Bangladesh
Sorting Nymphaea names
Nymphaea pubescens - Pictures
Flora of China 6: 116–118. 2001 - Nymphaea 睡莲属

P
Thực vật được mô tả năm 1799
Thực vật Việt Nam


title: Khước Nhuế

text:
Khước Nhuế (chữ Hán: 郤芮, bính âm: Xì Ruì), là đại phu nước Tấn thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Giúp Tấn Huệ công
Tổ tiên của Khước Nhuế gốc họ Cơ, thuộc dòng công thất nước Tấn, đời Thúc Hổ được phong thực ấp ở đất Khước (Khích), nên lấy chữ Khước (Khích) làm họ, truyền dần đến Khước Nhuế. Khước Nhuế theo phò công tử thứ hai của Tấn Hiến công là Di Ngô. Năm 655 TCN, Tấn Hiến công nghe lời gièm pha của Ly Cơ, ép chết thế tử Cơ Thân Sinh, lập con Ly Cơ là Hề Tề làm thế tử. Di Ngô cùng anh là Trùng Nhĩ đang đến Giáng đô, bị Ly Cơ gièm pha, sợ hãi vội bỏ chạy về đất trấn thủ là ấp Bồ và ấp Khuất lo cố thủ.

Tấn Hiến công tức giận, bèn điều quân đánh. Ban đầu Di Ngô cầm cự được. Nhưng sang năm 654 TCN, đại phu Giả Hoa cầm quân đánh đất Khuất, Di Ngô thua trận định chạy sang nước Địch. Khước Nhuế can ngăn không nên sang, vì Trùng Nhĩ đã chạy sang đó nên quân Tấn sẽ đến đánh lần nữa và khuyên Di Ngô chạy sang nước Lương ở gần nước Tần, để có thể nhờ cậy nước Tần về nước khi vua cha qua đời. Di Ngô nghe theo, bèn chạy sang nước Lương.

Năm 651 TCN, Tấn Hiến công mất, ủy thác Hề Tề cho Tuân Tức. Đại phu Lý Khắc chống lại, mang quân giết Hề Tề. Tuân Tức lập Trác Tử, Lý Khắc đánh giết cả Trác Tử và Tuân Tức. Lý Khắc và đại phu Bì Trịnh bàn nhau đi rước công tử Trùng Nhĩ về nối ngôi nhưng Trùng Nhĩ từ chối. Lý Khắc đành sai sứ sang nước Lương rước Di Ngô về làm vua.

Khước Nhuế cùng Lã Sảnh tỏ ra nghi ngờ, vì vẫn còn những người con khác của Hiến công nên kiến nghị Di Ngô nên mượn uy thế nước Tần mạnh đưa về nước khiến trong nước phải khuất phục. Di Ngô nghe theo. Khước Nhuế bèn mang của cải đi biếu Tần Mục công, nhờ vua Tần đưa Di Ngô về nước và giao hẹn sẽ cắt đất Hà Tây cho nước Tần. Tần Mục công nhận lời, rước Di Ngô từ nước Lương về nước Tấn, lên ngôi, tức là Tấn Huệ công. Huệ công phong thêm cho Khước Nhuế ở đất Ký.

Lên ngôi vua, Tấn Huệ công sai Bì Trịnh đi sứ nước Tần, nói thác cớ đất Hà Tây là do vua cha mở mang, không dám tự cắt, rồi
truất binh quyền của Lý Khắc, sau bức tử.

Bì Trịnh là người cùng cánh với Lý Khắc, nghe tin Lý Khắc bị giết, bèn quay lại nói với Tần Mục công cho mình về Tấn để chia rẽ Tấn Huệ công với Khước Nhuế, Lã Sảnh và Khước Xứng để lật đổ Huệ công. Tần Mục công đồng tình, sai người đi cùng Bì Trịnh về Tấn, dùng vàng bạc hối lộ ba người. Khước Nhuế thấy quà biếu quá hậu và lời lẽ quá khẩn thiết, biết ý định của Bì Trịnh muốn chia rẽ nhằm lật đổ Huệ công, bèn cùng nhau giết chết Bì Trịnh và 7 đại phu cùng cánh với Lý Khắc.

Mưu giết vua mới
Năm 638 TCN, Tấn Huệ công mất, thế tử Ngữ đang ở nước Tần lo lắng, bỏ trốn về, rồi nối ngôi tức Tấn Hoài công. Tần Mục công rất tức giận, đúng lúc công tử Trùng Nhĩ đến Tần, ông bèn hứa giúp Trùng Nhĩ lên làm vua.

Tháng 3 năm 636 TCN, Tần Mục công sai quân đưa Trùng Nhĩ về nước, Tấn Hoài công điều quân ra chống, nhưng thất bại, bèn bỏ chạy sang đất Cao Lương. Trùng Nhĩ lên ngôi, tức Tấn Văn công.

Khước Nhuế và Lã Sảnh không phục vua mới, mưu đốt cung điện để ám sát Trùng Nhĩ và lập vua khác. Hoạn quan Bột Đề biết mưu được, bèn đi báo với Tấn Văn công. Văn công sợ vây cánh Khước Nhuế và Lã Sảnh chưa diệt hết, bèn vi hành bí mật sang nước Tần một lần nữa để tránh. Tần Mục công đón tiếp vua Tấn ở Vương Thành.

Lã Sảnh và Khước Nhuế đốt cung điện nhưng không bắt được Tấn Văn công. Quân họ Lã và họ Khước đụng độ với vệ binh của Tấn Văn công, bị đánh bại bỏ chạy.

Bị giết
Tần Mục công sai sứ đến dụ Khước Nhuế và Lã Sảnh đến gặp để bàn lập người khác làm vua. Khước Nhuế đến liền bị vua Tần bắt giết trên sông Hoàng Hà. Sau đó Tần Mục công sai 3000 quân hộ vệ Tấn Văn công trở về nước Tấn. Con Khước Nhuế là Khước Khuyết bị giáng làm thứ dân.

Mười năm sau, Tấn Văn công tuổi cao, đại phu Tư Thần thấy Khước Khuyết là người hiền, bèn tiến cử lên Tấn Văn công, Văn công phong cho Khước Khuyết làm Đại phu, chức Hạ quân tá.

Xem thêm
Tấn Huệ công
Tấn Văn công
Tần Mục công
Khước Khuyết

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Tấn thế gia

Chú thích

Người nhà Chu
Nhân vật chính trị Xuân Thu
Năm sinh thiếu
Mất năm 636 TCN


title: Triệu Thắng (thủ lĩnh khởi nghĩa)

text:
Triệu Thắng (, ? – 1631), còn có tên là Triệu Tứ Nhi  hay Mạnh Trường Canh , xước hiệu là Điểm đăng tử hay Nhị đội, người Thanh Giản, Thiểm Tây, thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân cuối đời Minh.

Quá trình hoạt động

Khởi sự
Ông vốn là thư sinh, ở nhờ chùa Thạch Du, ngày đêm đọc sách. Có người đồn bậy là Triệu Thắng ở chùa vắng đốt đèn trong đêm, chính là giống như Hoàng Sào làm binh thư mưu phản. Quan viên địa phương dựa vào lời đồn mà lùng bắt, ông chẳng có cách gì tự minh oan, cũng không cam tâm chịu vào ngục, bèn ở chùa Hoa Nha, ngòi Giải Gia tập hợp dân chúng khởi nghĩa, đó là năm Sùng Trinh đầu tiên (1628).

Nghĩa quân ít có 5 – 6000, nhiều đến vạn người, hoặc đông vào Sơn Tây, hoặc tây lại Thiểm Tây, hoạt động ở khu vực hai bên bờ Hoàng Hà thuộc hai tỉnh trên. Năm thứ 3 (1630), cùng bọn Lý Lão Sài chuyển sang chiến đấu ở Duyên An, Tây An cùng khoảng giữa Tần - Tấn. Tháng 5, cùng "Thượng thiên hầu" Lưu Cửu Tư đánh hạ Kim Tỏa quan , chém Đô tư Vương Liêm.

Kết cục
Tháng 3 năm thứ 4 (1631), cùng nghĩa quân của bọn "Chỉnh tề vương" Trương Bàn Tử, "Bất triêm nê" Trương Tồn Mạnh khống chế các nơi Nghi Xuyên, Lạc Thủy, Nghi Quân và Trung Bộ.

Tháng 5, Triệu Thắng đưa hơn vạn người tiến đánh Hàn Thành, Hợp Dương, và Linh Châu . Cùng Tham tướng Trương Toàn Xương giao chiến 3 ngày, tổn thất 300 quân. Chuyến đến Phú Châu, bị quan quân giết mất 600 người, thua chạy về Thanh Giản, một dạo đầu hàng triều đình. Về sau chạy đi Nghi Xuyên, Lạc Châu, dựng lại cờ nghĩa.

Tháng 6, Vương Gia Dận bị hại, ông tham gia liên quân của minh chủ mới là "Tử kim lương" Vương Tự Dụng.

Tháng 7, nghĩa quân bị bức phải vượt Hoàng Hà chạy vào Sơn Tây. Hồng Thừa Trù soái Tào Văn Chiếu, Ngải Vạn Niên vượt sông đuổi theo, cùng nghĩa quân mấy lần giao chiến. Triệu Thắng cùng Lý Tự Thành liên kết phá Thấp Châu , huyện Bồ , hội quân ở Thấm Thủy. Sau đó vì ít không địch nổi nhiều, ông lui về đóng đồn ở Thạch Lâu. Tuy Đức tri châu Chu Sĩ Kỳ, binh bị Tôn Thủ Pháp phục binh Hà Tây, lấy tên nghĩa quân đầu hàng là Hạ Tư Hiền làm hướng đạo, vượt Hoàng Hà giáp công.

Đêm 18 tháng 9 (13 tháng 10 Dương lịch), nghĩa quân bất ngờ bị tập kích ở núi Khang Gia, Triệu Thắng cởi trần cầm đao, thảng thốt ra đánh, bị Hạ Tư Hiền giết hại.

Tham khảo
 Minh sử

Chú thích

Khởi nghĩa cuối đời Minh
Người Thiểm Tây
Năm sinh thiếu
Mất năm 1631


title: Vũ Quần Phương

text:
Vũ Quần Phương (sinh năm 1940) tên thật là Vũ Ngọc Chúc là nhà thơ, nhà báo và nhà phê bình văn học. Bút danh khác của ông: Ngọc Vũ, Phương Viết. Quê cha của ông tại Hải Hậu, Nam Định trong khi ông sinh ra ở quê mẹ Từ Liêm, Hà Nội. Bố ông mất khi ông 6 tuổi, mẹ ông cũng mất sớm. Lớn lên khi 16 tuổi ông rời quê Hải Hậu đi trọ học ở trung tâm Hà Nội. Nhà toán học Vũ Hà Văn là con trai của ông.

Sự nghiệp
Ông tốt nghiệp Đại học Y khoa rồi làm bác sĩ 2 năm trước khi chuyển sang làm thơ, nhà phê bình văn học.
Nguyên Trưởng ban biên tập văn học (Nhà xuất bản Văn học).
Nguyên Chủ tịch Hội văn nghệ Hà Nội, Tổng biên tập báo Người Hà Nội.
Nguyên Chủ tịch Hội đồng thơ Hội Nhà Văn Việt Nam, Phó Tổng biên tập tạp chí Văn chương Việt Nam bằng tiếng Pháp.
Đại biểu Quốc hội khóa IX
Ngoài làm thơ và viết phê bình văn học, ông còn dịch thơ đăng trên các sách, báo và tạp chí văn học.
Ông được nhận giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.
 Các tác phẩm:
- Cỏ mùa xuân (1966)
- Hoa trong cây (1977)
- Những điều cùng đến (tập thơ, 1983), 22 bài thơ
- Đợi (1988)
- Vầng trăng trong xe bò (tập thơ, 1988)
- Vết thời gian (tập thơ, 1996)
- Quên chữ... quên câu (tập thơ, 2000)
- Giấy mênh mông trắng (tập thơ, 2003), 56 bài thơ
- Chỗ ấy sóng... (tập thơ, 2008), 65 bài thơ

Tham khảo

Liên kết ngoài

Nhà thơ Việt Nam thời kỳ 1945–1975
Người Nam Định
Người Hà Nội
Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa IX
Nhà báo Việt Nam
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ từ 1976


title: Tuân Dần

text:
Tuân Dần (chữ Hán: 荀寅), hay Trung Hàng Dần (中行寅), tức Trung Hàng Văn tử (中行文子), là vị tông chủ thứ 5 và cuối cùng của họ Trung Hàng, một trong lục khanh nước Tấn thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con của Tuân Ngô, tông chủ thứ tư của họ Trung Hàng. Năm 519 TCN, Tuân Ngô qua đời, Tuân Dần lên thế tập.

Sự nghiệp
năm 509 TCN, Sái Chiêu hầu bị đại phu Nang Ngõa nước Sở đòi hối lộ không được, bị giữ lại 3 năm không cho về. Người nước Sái biết Nang Ngõa tham lam, phải hối lộ để đón vua về. Sái Chiêu hầu tức giận, xin Tấn giúp đánh Sở.

Năm 506 TCN, Tấn Định công sai Sĩ Ưởng hội các chư hầu Tề, Lỗ, Tống, Vệ, Trịnh, Trần, Cử, Chu, Đằng, Đốn, Tiết, Hồ, Kỷ, Tiểu Châu để bàn đánh nước Sở giúp Sái. Song Tuân Dần lại đòi nước Sái hối lộ. Sái Chiêu công không chịu. Tuân Dần bèn khuyên Sĩ Ưởng không nên đánh Sở, Sĩ Ưởng rút quân về. Từ đó nước Tấn mất uy tín với chư hầu.

Năm 502 TCN, Tề và Lỗ có xung đột. Tấn Định công cử Tuân Dần cùng Triệu Ưởng, Phạm Ưởng đi cứu Lỗ. Tuy nhiên giao tranh qua năm sau thì hai nước bãi binh.

Năm 497 TCN, Triệu Ưởng gặp tướng trấn thủ là Triệu Ngọ vốn là người cùng họ xa, hỏi xin 500 hộ dân mà Vệ Linh công đã dâng nộp. Triệu Ngọ ban đầu bằng lòng, sau nghe thủ hạ can ngăn, bèn thác cớ không đáp ứng.

Triệu Ưởng giận Triệu Ngọ bèn mang quân tấn công Hàm Đan., giết Ngọ Triệu Ngọ là cháu gọi Tuân Dần bằng cậu; nhà Tuân Dần lại thông gia với Phạm (Sĩ) Cát Xạ. Vì vậy Tuân Dần và Sĩ Cát Xạ ủng hộ Triệu Ngọ, bèn cùng nhau đánh Triệu Ưởng. Triệu Ưởng chạy về cố thủ ở Tấn Dương.

Theo luật nước Tấn, người làm loạn đầu tiên phải bị tử hình, do đó Tấn Định công ủng hộ họ Phạm và họ Trung Hàng. Nhưng các đại phu Tuân Lịch, Hàn Bất Tín, Ngụy Mạn Đa lại có tư thù với họ Phạm và họ Trung Hàng, bèn mang quân giúp Triệu Ưởng.

Tấn Định công lại ngả theo phe bốn họ Hàn, Ngụy, Trí, Triệu. Tuân Dần và Sĩ Cát Xạ thua trận phải bỏ chạy về thành Triều Ca. Tề Cảnh công sai người chở thóc đến Triều Ca giúp Phạm Cát Xạ và Tuân Dần.

Năm 494 TCN, bốn họ Ngụy, Hàn, Trí, Triệu hạ được thành Triều Ca. Tuân Dần và Phạm Cát Xạ chạy trốn sang Hàm Đan. Năm 490 TCN, Triệu Ưởng lại hạ Hàm Đan, họ Phạm và Trung Hàng chạy sang Bách Nhân. Triệu Ưởng lại mang quân vây bức thành Bách Nhân, Tuân Dần và Phạm Cát Xạ chạy sang nước Tề, từ đó họ Phạm và họ Trung Hàng mất vị trí trên vũ đài chính trị nước Tấn, quyền hành nước Tấn trong tay 4 họ thượng khanh Trí, Hàn, Triệu, Ngụy, gọi là Tứ khanh.

Sau không rõ năm nào, Tuân Dần mất ở nước Tề. Ông được truy tôn là Trung Hàng Văn tử.

Xem thêm
Tuân Ngô
Triệu Ưởng

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
Tấn thế gia
Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 5, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Nhân vật quân sự Xuân Thu
Nhân vật chính trị Xuân Thu
Người nhà Chu
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu


title: Mã địa lý

text:
Mã địa lý (tiếng Anh là Geographical code ) là loại mã để nhận diện tọa độ của một điểm hay khu vực trên bề mặt Trái Đất. Mã địa lý được phân chia thành nhiều dạng tùy theo cách tính của mỗi nước. Ở Hoa Kỳ, tiêu chuẩn mã địa lý AID (United States Agency for International Development) chia mã địa lý làm 2 phần: X và XX. Trong đó X là vùng địa lý vị trí của quốc gia ví dụ 01=châu Âu; XX là mã địa lý quốc gia, vùng lãnh thổ, phân vùng hay tổ chức,... ví dụ 09=Liên bang Đức. Theo đó, mã địa lý của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam là 440, trước giải phóng miền Bắc có mã là 431, miền Nam có mã là 730.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Danh sách dữ liệu các bảng mã theo các tiêu chuẩn
 Mã địa lý các đô thị ở Quebec, Canada

Địa lý học
Mã địa lý


title: Tướng Thổ

text:
Tướng Thổ (chữ Hán: 相土, 2350 TCN - ?) là tên vị thủ lĩnh thứ ba của bộ tộc Thương thời nhà Hạ, ông là con của Chiêu Minh và là cháu nội của Tiết, Tử Lý Thành Thang vua khai quốc của triều đại nhà Thương chính là hậu duệ đời thứ 12 của ông.

Truyền rằng khi Tướng Thổ lên ngôi ông không ngừng thực hiện chính sách di dân khai khẩn những vùng đất mới, vì vậy trong giai đoạn ông trị vì nước Thương thì thế lực của nước này thời kỳ biên cương rộng nhất đã vươn tới tận bờ Bột Hải. Từ trước Tướng Thổ đã rất trú trọng việc phát triển về nông nghiệp, nay lại có thêm bờ biển cho nên mở mang thêm đánh bắt hải sản khiến nước Thương làm ăn rất phát đạt. Nói chung ngành thương mại của Trung Quốc có khởi thủy từ việc trao đổi hàng hóa bắt đầu từ thời Tướng Thổ, nghề sản xuất muối cũng có gốc gác từ đây bởi người Trung Hoa lúc này mới khống chế được bờ biển.

Sau khi Tướng Thổ qua đời, con là Xương Nhược thay cha lãnh đạo nước Thương.

Xem thêm
 Tiết
 Chiêu Minh
 Xương Nhược

Tham khảo

 Sử Ký Tư Mã Thiên - Ân bản kỷ
 Vương Triều và Hoàng Đế Trung Quốc, phần viết về nhà Thương
 100 sự kiện Trung Quốc, phần "Thương Thang diệt Hạ"
 Thượng Hạ Ngũ Thiên Niên, phần "Thương Thang cách mạng"

Tiên công tộc Thương


title: Ngô Xuân Lộc

text:
Ngô Xuân Lộc (sinh năm 1940) là một chính khách Việt Nam. Ông từng là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VI (dự khuyết), VII, VIII, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Phó Thủ tướng Chính phủ Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Thân thế - Sự nghiệp
Ông sinh ngày 10 tháng 6 năm 1940, quê quán tại xã Nam Hồng, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định,Việt Nam.

Ông là đảng viên của đảng Lao Động Việt Nam từ tháng 7/1963, chính thức từ tháng 7/1964.

Sự nghiệp chính trị của ông bắt đầu đạt đỉnh cao từ năm 1986, khi ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khoá VI, khi đang giữ chức vụ Tổng Giám đốc công trình xây dựng Thủy điện Hòa Bình. Ngày 18 tháng 10 năm 1989, ông được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Xây dựng thay người tiền nhiệm Phan Ngọc Tường chuyển sang giữ chức Bộ trưởng chuyên trách công tác tổ chức và cán bộ của Hội đồng Bộ trưởng.

Ông đắc cử Ủy viên chính thức Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII, VIII, tiếp tục được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Xây dựng và Đô thị trong Chính phủ khóa IX. Ngày 29 tháng 9 năm 1997, ông được phê chuẩn bổ nhiệm làm Phó thủ tướng đặc trách Xây dựng.

Kỷ luật
Ngày 11 tháng 12 năm 1999, ông bị Quốc hội phê chuẩn đề nghị miễn nhiệm chức vụ Phó thủ tướng vì thiếu trách nhiệm về quản lý Nhà nước trong vụ "sốt giá xi măng năm 1995" và vụ "Thủy cung Thăng Long". Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII thi hành kỷ luật hình thức Cảnh cáo đối với ông do đã có những vi phạm khuyết điểm trách nhiệm quản lý sử dụng tài sản của Nhà nước gây thất thoát lãng phí và thôi chức Ủy viên Trung ương Đảng khóa VIII (1996-2001).

Chú thích

Liên kết ngoài

Người Nam Định
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Việt Nam
Phó Thủ tướng Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII


title: FK Tachov

text:
Fotbalový klub Tachov, viết tắt là FK Tachov, là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp của Séc, nằm tại thị trấn Tachov trong vùng Plzeň. Câu lạc bộ này hiện đang chơi ở Bohemian Football League, là cấp độ thứ ba của cuộc thi bóng đá trong nước.

Năm 2009, Tachov đã đi đến vòng 2 2009–10 Czech Cup, tại đây họ để thua 1. FC Karlovy Vary, 16–15 trong loạt sút luân lưu. Câu lạc bộ đã lập kỷ lục số khán giả tham dự vào tháng 9 năm 2015, khi 2850 khán giả đã theo dõi trận đấu ở vòng ba Czech Cup với Viktoria Plzeň, trận đấu kết thúc với tỷ số 2–0 nghiêng về Viktoria Plzeň.

Tham khảo


title: Nguyễn Huy Hiệu

text:
Nguyễn Huy Hiệu (sinh năm 1947) là một sĩ quan cấp cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Thượng tướng. Ông nguyên là Ủy viên Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam (1998-2011), nguyên Phó Tổng tham mưu trưởng (1995-1998).

Tiểu sử

Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu sinh năm 1947 tại xã Hải Long, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

Sự nghiệp
Năm 1965, ông nhập ngũ vào miền Nam chiến đấu từ năm 1965-1975, lần lượt trải qua các chức vụ tiểu đội trưởng đến Trung đoàn phó, Trung đoàn trưởng thuộc các đơn vị trung đoàn 812 và trung đoàn 27 (trung đoàn Triệu Hải). Ông đã tham gia trận thành cổ Quảng Trị năm 1972 với vị trí tiểu đoàn trưởng, trung đoàn Triệu Hải. Năm 1973, khi đang là Thiếu tá, Trung đoàn phó, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Năm 1976, ông tiếp tục theo học hết hoàn thiện chương trình cấp ba ở Lạng Sơn, học tiếng Nga để chuẩn bị đi Liên Xô (cũ) nghiên cứu. Năm 1978, ông về Hà Nội học Học viện cao cấp khóa đầu tiên (nay gọi là Học viện Quốc phòng), khi tốt nghiệp được phong hàm Thượng tá

Năm 1980, bổ nhiệm giữ chức vụ Sư đoàn trưởng Sư đoàn 390 (nguyên là Sư đoàn 320B cũ)

Năm 1987, bổ nhiệm giữ chức Phó Tư lệnh thứ nhất Quân đoàn 1

Năm 1988, bổ nhiệm giữ chức Tư lệnh Quân đoàn 1

Năm 1995, bổ nhiệm giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng.

Tháng 11-1999, bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Năm 2011, ông nghỉ hưu

Năm 2015, ông có liên kết quảng bá và khai trương văn phòng công ty CP sản xuất thương mại Việt Nam ( Liên kết Việt) lừa đảo người tiêu dùng, hiện vụ việc đang được các cơ quan Tòa án xét xử

Lịch sử thụ phong quân hàm

Khen thưởng
Danh hiệu Anh hùng lực lượng Vũ trang nhân dân (1973).

Tham khảo

Liên kết ngoài

Người Nam Định
Thượng tướng Quân đội nhân dân Việt Nam đã nghỉ hưu
Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam
Quân nhân trong Chiến tranh Việt Nam
Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX
Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X
Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân
Tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam thụ phong thập niên 2000


title: Phan Văn Trường (định hướng)

text:
Phan Văn Trường có thể là:
Phan Văn Trường (1876-1933), luật sư, nhà hoạt động chính trị của Việt Nam thời Pháp thuộc, cùng hoạt động với Phan Châu Trinh, Nguyễn Ái Quốc tại Pháp.
Phan Văn Trường (sinh 1946), kỹ sư cầu đường, lãnh đạo các tổ hợp công ty giao thông lớn Pháp, được chính phủ Pháp tặng thưởng huân chương Bắc đẩu bội tinh.


title: Triệu Thắng (định hướng)

text:
Triệu Thắng (chữ Hán: 趙勝 hoặc 召勝) có thể đề cập đến:
 Triệu Thắng, nhân vật chính trị nước Tấn thời Xuân Thu, là con trai của Triệu Chiên (趙旃) và là cha của Triệu Ngọ (趙午), cũng được gọi là Hàm Đan Thắng (邯鄲勝)
 Công tử Thắng, con trai của Triệu Kính hầu, tranh đoạt quyền kế thừa với Triệu Thành hầu
 Bình Nguyên quân, tên húy là Triệu Thắng, em trai Triệu Huệ Văn vương, một trong Chiến Quốc tứ công tử
 Tây Hán Quảng Nghiêm Đái hầu Triệu Thắng
 Triệu Thắng, tướng lĩnh quân sự triều Minh, tự Khắc Công (克功), người Thiên An
 Triệu Thắng, thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân cuối thời Minh, người Thanh Giản
 Triệu Thắng, bộ hạ của tướng Tạ Vĩnh Thường (謝永常) thuộc lực lượng Minh Trịnh thời Nam Minh


title: Hanami

text:
là một cách thưởng hoa truyền thống của người Nhật, "hoa" ở đây có nghĩa là hoa anh đào ("sakura") hoặc ít phổ biến hơn là hoa mơ ("ume"). Từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 5, sakura nở trên khắp Nhật Bản, bắt đầu ở Okinawa vào khoảng đầu tháng 2, sau đó nở từ từ nam đến bắc. Ngày nay, hanami hầu hết bao gồm các buổi tiệc ngoài trời bên dưới những tán hoa anh đào diễn ra suốt ngày hoặc ban đêm. Trong một số ngữ cảnh, người ta còn gọi hanami là lễ hội hoa anh đào. Hanami ban đêm được gọi là .

Lịch sử

Việc thực hành hanami nhiều thế kỷ.Nó được cho là đã bắt đầu trong giai đoạn Nara (710-784) khi nhà Đường (Trung Quốc) ảnh hưởng đến Nhật Bản theo nhiều cách; Một trong số đó là thói quen thưởng thức hoa.Mặc dù đó là những bông hoa ume mà mọi người ngưỡng mộ vào đầu, theo giai đoạn Heian (794-1185), hoa anh đào bắt đầu thu hút sự chú ý nhiều hơn.Hoa anh đào được người Nhật xem là thiêng liêng, và chúng rất quan trọng đến mức chúng vẫn là một biểu tượng văn hoá của Nhật Bản. Người ta tin vào sự tồn tại của các vị thần trong cây cối, và bữa tiệc hanami được sử dụng ban đầu để thần nông thu hoạch năm đó và thông báo mùa trồng lúa.Hoàng đế Saga của Thời kỳ Heian đã thông qua phong tục này,và tổ chức các bữa tiệc để ngắm những bông hoa này bằng các bữa tiệc và các bữa tiệc dưới những nhánh cây anh đào tại Triều đình Hoàng gia ở Kyoto. Điều này được cho là nguồn gốc của hanami ở Nhật Bản.Các bài thơ được viết lên ca ngợi những bông hoa tinh tế, được xem như một phép ẩn dụ cho cuộc sống; Đẹp, nhưng kéo dài trong một thời gian rất ngắn. Quan điểm "tạm thời" về cuộc sống này rất phổ biến trong văn hoá Nhật Bản và thường được coi là một hình thức đáng ngưỡng mộ của sự tồn tại; Ví dụ như trong nguyên tắc cuộc sống của samurai kết thúc khi nó vẫn đẹp và mạnh mẽ, thay vì già đi và yếu đuối. Các nhà thơ thời Heian thường viết thơ về những điều dễ dàng hơn trong mùa xuân mà không có hoa anh đào, bởi vì sự tồn tại của chúng nhắc nhở chúng ta rằng cuộc sống rất ngắn ngủi:

Hanami được sử dụng như một thuật ngữ có nghĩa là "xem hoa anh đào" lần đầu tiên trong tiểu thuyết thời kỳ Heian Tale của Genji (chương 8,tiếng Nhật: 花 宴 Hana no En, "Dưới hoa anh đào"). Từ đó, trong tanka và trong thơ haiku, "hoa" có nghĩa là "sakura", và thuật ngữ "hanami" và "bữa tiệc hoa" chỉ được sử dụng để ngụ ý cho hoa anh đào. Ban đầu, thói quen chỉ được thực hiện bởi Tòa án Hoàng gia, nhưng tầng lớp quý tộc samurai cũng bắt đầu cử hành nó trong giai đoạn Azuchi-Momoyama (1568-1600). Trong những năm đó, Toyotomi Hideyoshi đã tổ chức các bữa tiệc hanami lớn tại Yoshino và Daigo, và lễ hội đã trở nên rất phổ biến trong toàn xã hội Nhật Bản. Không lâu sau đó, nông dân bắt đầu thói quen leo núi gần đó vào mùa xuân và ăn trưa dưới những cây anh đào nở.Công việc này, được gọi là "chuyến đi núi mùa xuân", kết hợp với điều đó của các quý tộc để hình thành văn hoá đô thị hanami. Vào thời kỳ Edo (1600-1867), tất cả những người dân thường tham gia vào các buổi lễ, một phần bởi vì Tokugawa Yoshimune đã trồng những khu cây hoa anh đào để khuyến khích điều này. Dưới cây anh đào, mọi người ăn trưa và uống rượu trong những bữa tiệc vui vẻ.

Hình ảnh

Liên kết ngoài
 Hanami Fun Facts - Japanzine:Hướng dẫn thực địa tới Nhật Bản bởi Zack Davisson
 Hanami Manners 101 - Japanzine bởi Emily Millar
 Cherry Blossom Xem: Mint Nhật Bản
 Hanami - Cherry Blossom Xem ở Nhật Bản
 Mùa ở Nhật Bản - Cherry Blossoms (sakura) -Người Nhật Bản

Tham khảo

Anh đào
Lễ hội Nhật Bản


title: Jo In-sung

text:
Jo In-seong (Hàn văn: 조인성, Hán-Việt: Triệu Dần Thành, hay còn được viết là Zo In-sung hay Cho In-song, sinh ngày 28/7/1981 tại Seoul, Hàn Quốc) là một người mẫu kiêm diễn viên điện ảnh nổi tiếng, được biết đến nhiều nhất qua các vai chính trong các bộ phim truyền hình "Something Happened in Bali" (2004), "That winter, the wind blows" (2013) , It's okay that's love (2014), phim điện ảnh "The Classic (2002), "A Dirty Carnival" (2006), "A Frozen Flower" (2008), "The King" (2017), "Ansi Fortress" (2018)

Tiểu sử
Jo In-seong sinh ra và lớn lên tại Cheonho-dong, Gangdong-gu, Seoul, Hàn Quốc. Anh khởi nghiệp vào năm 1998 với tư cách người mẫu cho Ziozia, sau đó anh bước vào nghiệp diễn qua một vai trong bộ phim truyền hình tình huống Nonstop 2 của đài MBC. Anh tốt nghiệp trường Cao đẳng Cheon-nam, chuyên ngành Biểu diễn Nghệ thuật, sau đó anh tham gia một lớp học cùng chuyên ngành này tại trường Đại học Dong-gook nhưng phải bỏ dở giữa chừng vì lịch làm việc dày đặc.

Vai diễn chính trên phim truyền hình đầu tiên của anh là anh kế của Go Soo trong phim Piano của đài SBS năm 2002. Sau đó anh ngày càng được chú ý nhiều hơn qua các vai diễn trong phim truyền hình Shoot for the Stars của đài SBS năm 2002 và phim điện ảnh The Classic cùng với Son Ye-jin.

Năm 2004, anh tham gia Something Happened in Bali của đài SBS cùng Ha Ji-won và So Ji-sub. Vai diễn này mang lại cho anh giải Nam diễn viên xuất sắc nhất tại Baeksang Arts Awards, và nhiều giải khác nhau tại SBS Drama Awards. Năm 2005, anh cộng tác cùng Go Hyun-jung trong bộ phim Spring Days cũng của đài SBS.

Sau đó, anh vinh dự được cộng tác với đạo diễn thành công Yoo Ha trong hai bộ phim của ông: A Dirty Carnival năm 2006 và A Frozen Flower năm 2008.

Ngày 7/4/2009, Jo In-seong nhập ngũ. Anh có nguyện vọng gia nhập Không quân để được giống như cha của mình. Anh thực hiện nghĩa vụ quân sự 25 tháng ròng tại Trụ sở Không quân Osan, Pyeongtaek, Gyeonggi, sau đó giải ngũ vào 4/5/2011.

Tháng 2/2012, sau khi kết thúc hợp đồng với SidusHQ, anh gia nhập IOK Company vào tháng Ba, nơi có bạn diễn cũng là bạn thân của anh - Go Hyun-jung. Tháng 10/2012, anh cùng Song Hye-kyo bắt tay vào thực hiện dự án phim truyền hình mới đánh dấu sự trở lại mang tên That Winter, the Wind Blows.

Năm 2014, anh tiếp tục tham gia vai chính trong bộ phim ''It's okay, that's love" - một tác phẩm của biên kịch Noh Hee Kyung - người đã viết kịch bản phim 'That winter, the wind blows'. Đến năm 2016, anh lại tiếp tục góp mặt trong vai trò khách mời đặc biệt trong tác phẩm 'Dear my friends' - của biên kịch Noh Hee Kyung.

Danh sách tác phẩm

Điện ảnh

Truyền hình

Video âm nhạc

Giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang chủ tại IOK Company  (2012–nay)
 Trang chủ tại SidusHQ  (đến năm 2012)

Sinh năm 1981
Nhân vật còn sống
Nam diễn viên Hàn Quốc
Người Seoul
Quân nhân không quân
Nam diễn viên truyền hình Hàn Quốc
Nam diễn viên Seoul
Nghệ sĩ SidusHQ
Nam diễn viên Hàn Quốc thế kỷ 21


title: Vinh (nước)

text:
Vinh () là một nước chư hầu của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Nước Vinh do Chu Vũ Vương phân phong cho người trong tôn thất họ Cơ. Địa phận của nước Vinh nay thuộc khu vực thành phố Củng Nghĩa của tỉnh Hà Nam.

Nguồn gốc
Theo Quốc ngữ- Tấn ngữ, vào thời Chu Văn vương, Vinh bá đã nhậm chức trong triều đình. Đến thời Chu Thành vương, Sử ký- Chu bản kỉ, có viết rằng khi nhà Chu đem quân tiến đánh Đông Di, Tức Thận đem quân đến, Thành vương đã sai Vinh bá tiến hành "hối Tức Thận chi mệnh".

Thời Vinh Di Công
Đến thời Chu Lệ vương, Vinh Di công là một đại thần thân cận rất được vua Chu tin dùng, ông xúi giục nhà vua làm một số việc đi ngược lại với lợi ích của người dân khiến trăm họ bất mãn. Khi các đại thần khác như Chu Định công hay Triệu Mục công can gián thì nhà vua lại không nghe mà lại nghe lời Vinh Di công, nhà vua hạ lệnh cho tay chân của ông trà trộn trong dân thường hễ thấy ai nói gì động chạm đến triều đình là lập tức bắt ngay, xử phạt liền. Quần chúng từ đó sợ hãi ra đường chỉ làm ám hiệu với nhau chứ không dám nói năng gì nữa. Tình trạng kéo dài được ba năm cho đến khi người dân không chịu nổi nữa họ tổ chức bạo động ồ ạt tràn vào thành vây hãm vương cung. Chu Lệ Vương sợ hãi cùng Vinh Di công vội vã vượt Hoàng Hà bỏ chạy ra đất Trệ, nhà vua mất sau 14 năm an trí ở đó và người trong nước lập thái tử Cơ Tĩnh nối ngôi đó là Chu Tuyên Vương.

Số phận của Vinh Di Công ra sao sử sách không hề nhắc đến, nước Vinh vẫn tiếp tục tồn tại sau thời kỳ Chu Triệu cộng hòa nhưng không rõ sau đó nước này suy vong vào thời điểm nào và bị nước nào tiêu diệt.

Quân chủ
 Cơ Hà (姬霞)
 Vinh Quý (荣季)
 Vinh Bá (荣伯), thời Chu Thành vương
 Vinh Chính công (荣正公)
 Vinh Thúc (荣叔)
 Vinh Di công (荣夷公), thời Chu Lệ vương
 Vinh Chân công (荣真公), thời Chu Tuyên vương
 Cơ Liệu (姬廖), những năm cuối thời Chu Tuyên vương đến thời Chu U vương

Xem thêm
 Chu Lệ Vương
 Chu Triệu cộng hòa

Tham khảo

 Sử Ký Tư Mã Thiên - Chu bản kỷ
 Thượng Hạ Ngũ Thiên Niên, phần Quốc Nhân bạo động
 Trung Quốc toàn sử

Tây Chu
Xuân Thu
Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)


title: Vinh Di công

text:
Vinh Di công () là thụy hiệu của một vị quân chủ nước Vinh sống vào thời Chu Lệ Vương, ông là vị đại thần kề cận rất được thiên tử sủng ái.

Theo sử sách thì chế độ độc quyền thời đó chính là do Vinh Di công soạn thảo và được nhà vua phê duyệt, ông đưa ra chính sách không cho dân chúng kiếm nguồn lợi từ thiên nhiên mà tất cả những cái đó đều do quan lại hoặc tầng lớp quý tộc quản lý. Nhân dân đi làm bất cứ việc gì đều bị đánh thuế rất nặng nên ca thán đủ điều, các đại thần can gián Chu Lệ Vương nhưng nhà vua không nghe. Vinh Di công bèn phái thuộc hạ đi khắp kinh thành trà trộn trong nhân gian, hễ nghe ai phàn nàn gì lập tức bắt trói ngay, từ đó về sau thiên hạ không ai còn dám nói gì nữa mà ra đường chỉ lấy tay ra hiệu cho nhau mà thôi. Vinh Di công hí hửng khoe với thiên tử là đã trị được bọn dân đen rồi khiến nhà vua rất hài lòng, Chu Định công và Triệu công Hổ hết lời khuyên can nhưng nhà vua vẫn bỏ ngoài tai.

Không lâu sau, người dân không chịu nổi áp bức đã vùng lên cầm vũ khí xông thẳng vào kinh thành, sử gọi là Quốc nhân bạo động (國人暴動). Chu Lệ Vương hốt hoảng cùng Vinh Di công vượt Hoàng Hà bỏ chạy sang đất Trệ, nhà vua ở đó 14 năm thì chết còn Vinh Di công số phận thế nào thì không thấy thư tịch nào đề cập đến.

Xem thêm
 Nước Vinh
 Chu Lệ Vương
 Chu Triệu cộng hòa

Tham khảo

 Thượng Hạ Ngũ Thiên Niên, phần Quốc Nhân bạo động
 Vương Triều và Hoàng Đế Trung Quốc - kỷ nhà Chu - phần viết về Chu Lệ Vương
 Trung Quốc toàn sử

Nước Vinh
Năm sinh thiếu
Năm mất thiếu
Nhân vật Tây Chu


title: Tuân Dao

text:
Tuân Dao (chữ Hán: 荀瑶, bính âm: Xún Yáo,506 TCN-453 TCN), hay Trí Dao (知瑤), Trí bá Dao (知伯瑤), Trí Tương tử (知襄子), là vị tông chủ thứ sáu của họ Trí, một trong Lục khanh của nước Tấn dưới thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

Tuân Dao là con của Tuân Thân, tông chủ thứ năm của họ Trí.

Thế tập họ Trí
Cha của Tuân Dao là Tuân Thân (Trí Tuyên tử) thấy Tuân Dao tài giỏi hơn cả, định lập làm thế tử, người trong họ là Trí Quả khuyên can, nói với Tuân Thân tuy Tuân Dao có phong thái bất phàm, giỏi tiễn thuật, kĩ nghệ xuất chúng, giỏi biện luận, kiên nghị quả quyết nhưng tính tình tàn bạo, cho rằng năm điều tốt không thể sánh với một điều xấu, khuyên Tuân Thân nên lập con trưởng là Trí Tiêu nhưng Tuân Thân không nghe, lập Tuân Dao làm thế tử.

Sau khi Tuân Thân qua đời, Tuân Dao lên thế tập.

Sau khi hai họ Phạm và Trung Hàng bị diệt, thực quyền nước Tấn nằm trong tay 4 họ đại phu Trí, Hàn, Triệu, Ngụy, vua Tấn bị bốn họ lấn át. Năm 475 TCN, Chính khanh Trung quân tướng Triệu Ưởng qua đời, Tuân Dao nối chức chính khanh, từ đó họ Trí nắm quyền lớn nhất ở nước Tấn.

Quan hệ với chư hầu
Năm 472 TCN, Tuân Dao đem quân đánh nước Tề và nước Trịnh, giành chiến thắng. Năm 466 TCN, Tuân Dao cùng Triệu Vô Tuất hợp binh đánh nước Trịnh, Tuân Dao nhường cho Triệu Vô Tuất làm Tiên phong nhưng Vô Tuất từ chối, trả quyền Tiên phong cho Tuân Dao. Tuân Dao có ý khinh thường, chê trách Triệu Ưởng thiếu sáng suốt mới lập Vô Tuất làm đích tử.

Năm 464 TCN, Tuân Dao lại đem quân đánh Trịnh, Trịnh cầu cứu nước Tề, quân Tề bèn đem quân cứu Trịnh, buộc Tuân Dao lui quân.

Năm 462 TCN, Tuân Dao lại cùng họ Triệu một lần nữa đánh Trịnh. Trong lễ ra quân, ông mời Triệu Vô Tuất uống rượu nhưng Vô Tuất không đồng ý, Trí Bá lấy rượu đổ vào mặt Triệu Vô Tuất. Gia thần họ Triệu khuyên Triệu Vô Tuất giết Tuân Dao để rửa nhục nhưng Vô Tuất cố nhịn.

Năm 457 TCN, Tuân Dao đem quân đánh nước Vệ.

Lấn át vua Tấn

Sau khi họ Phạm và họ Trung Hàng bị diệt, đất đai của hai họ thuộc về vua Tấn. Năm 458 TCN, Tuân Dao cùng 3 họ kia tự ý lấy đất cũ của họ Phạm và họ Trung Hàng chia nhau làm ấp phong, không cần lệnh của Tấn Xuất công. Tấn Xuất công bất bình, sai sứ đi liên lạc với các nước Tề và Lỗ cầu viện để tấn công 4 họ đại phu.

Tuy nhiên, tại các nước Tề và Lỗ lúc đó, quyền hành cũng nằm trong tay các quyền thần nên họ chỉ củng cố quyền lực mà không muốn giúp vua Tấn.

Năm 457 TCN (hay 452 TCN), Tuân Dao cùng ba họ còn lại khởi binh chống lại Tấn Xuất công. Tấn Xuất công không chống nổi, phải bỏ chạy sang nước Tề và mất giữa đường.

Tấn Chiêu công có người con út tên là Ung, được đặt thụy hiệu là Đái Tử. Đái Tử sinh ra Cơ Kỵ. Cơ Kỵ chơi thân với Trí Bá và mất sớm. Trí Bá muốn độc chiếm nước Tấn nhưng chưa dám, lập con Kỵ là Cơ Kiêu lên ngôi tức Tấn Ai công.

Sau khi phế Tấn Xuất công, Tuân Dao tự xưng tước bá, trong khi ba họ còn lại chỉ có tước tử.

Hợp binh đánh họ Triệu

Năm 457 TCN, Tuân Dao cùng Ngụy Câu và Hàn Hổ dự yến, động chạm đến tên húy của Hàn Hổ, gia thần họ Hàn Đoạn Quy khuyên ngăn Tuân Dao nhưng ông không nghe, còn sỉ nhục Đoàn Quy.

Tuân Dao muốn lần lượt thôn tính 3 họ Hàn, Ngụy, Triệu để chiếm cả nước Tấn. Năm 455 TCN, Tuân Dao dùng kế "tằm ăn lá dâu", giả mệnh Tấn Ai công, lấy cớ đem quân tranh bá, ép ba nhà Hàn, Ngụy, Triệu cắt 100 dặm đất sung công. Ngụy Câu và Hàn Hổ sợ Trí Bá, vội đem sổ sách và bản đồ 100 dặm đất dâng nộp. Triệu Vô Tuất không chấp nhận yêu cầu của Tuân Dao, nói:"Đất đai là của tiền nhân để lại, sao có thể dễ dàng dâng cho người". Tuân Dao tức giận, ép Hàn và Ngụy hợp sức với mình để đánh Triệu Vô Tuất.

Năm 455 TCN, Tuân Dao dẫn trung quân, Hàn Hổ dẫn hữu quân, Ngụy Câu dẫn tả quân cùng tiến đánh họ Triệu. Triệu Vô Tuất rút về Tấn Dương cố thủ.

Thất bại và bị giết

Triệu Vô Tuất phòng thủ chắc chắn, ba họ Trí, Hàn, Ngụy vây Tấn Dương hơn 1 năm chưa hạ được. Tuân Dao bèn dùng kế dẫn nước Tấn Thủy (sông Phần) rót vào thành. Nước ngập sắp tới mặt thành, dân chúng phải trèo lên mái nhà tránh lụt. Trong thành hết lương, rất nguy cấp, phải đổi con cho nhau ăn thịt. Tuân Dao thấy công trình dẫn nước tiến hành hoàn mĩ, tỏ ra đắc ý, Ngụy Câu và Hàn Hổ thấy thế là sợ ngày sau cũng sẽ bị Tuân Dao dẫn nước vào đánh mình, từ đó có ý phản họ Trí. Trong tình hình đó, thủ hạ của Vô Tuất là Trương Mạnh Đàm bàn kế ly gián 2 họ Hàn, Ngụy với họ Trí. Trương Mạnh Đàm nhân ban đêm bí mật trèo ra ngoài thành, đến trại Hàn Hổ và Ngụy Câu phân tích lợi hại, thuyết phục hai họ phản Trí Bá để tránh bị diệt trong tương lai. Hàn Hổ và Ngụy Câu vốn phải cắt đất cho Tuân Dao đã bất bình, lại vì đất phong của mình cũng có sông chảy qua nên sợ sau này sẽ chung cảnh ngộ như họ Triệu, nhân đó bèn đồng tình phản lại họ Trí.

Năm 453 TCN, ba họ Triệu, Hàn, Ngụy hợp binh đánh úp Tuân Dao, giết chết binh lính canh đê của họ Trí, tháo nước ngược vào chỗ Tuân Dao. Quân sĩ họ Trí hoảng hốt, cùng lúc Hàn, Ngụy hai nhà cùng tấn công Tuân Dao, họ Triệu từ trong thành cũng nhân đó phản công, Tuân Dao đại bại, bị Triệu Vô Tuất giết chết. Vô Tuất ra lệnh giết cả tộc họ Trí, rồi đem thủ cấp của ông ngâm rượu để làm nhục. Một số tộc nhân như Tuân Khai, Tuân Khoan trốn sang nước Tần, còn Trí Quả biết được họ Trí sẽ mất trong tay Trí Dao, đã đổi sang họ khác nên thoát chết.

Tuân Dao có một người gia thần là Dự Nhượng, sau khi họ Trí bị diệt, Dự Nhượng ba lần mưu sát Triệu Vô Tuất để báo thù cho ông nhưng đều thất bại, cuối cùng tự sát.

Gia đình
Cha: Tuân Thân (Trí Tuyên tử)
Anh em: Trí Tiêu
Con cái: Trí Nhan

Xem thêm
Tuân Thân
Triệu Vô Tuất
Dự Nhượng
Ba nhà chia Tấn

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
Tấn thế gia
Triệu thế gia
Thích khách liệt truyện
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Nhân vật chính trị Chiến Quốc
Nhân vật quân sự Chiến Quốc
Người nhà Chu
Năm sinh thiếu
Mất năm 453 TCN


title: Ôn (nước)

text:
Ôn () là một tiểu quốc chư hầu trong cương giới của nhà Chu. Thủy tổ của nước Ôn là tư khấu Tô Phẫn Sinh (蘇忿生) thời Chu Vũ vương. Đô ấp của nước Ôn là Ôn ấp, quốc quân nước Ôn xưng là Ôn tử, hoặc lấy họ Tô của quốc quân mà xưng là Tô tử.

Năm 720 TCN, quân đội nước Trịnh thu mạch trên đất Ôn và lúa ở Thành Chu, điều này đã khiến cho triều Chu và nước Trịnh trở thành kẻ thù của nhau. Năm 711 TCN, triều Chu và nước Trịnh hoán điền, điền địa của Ôn vốn thuộc Chu vương nên bị hoán cấp cho nước Trịnh, song quốc đô Ôn ấp vẫn nằm trong tay quân chủ họ Tô.

Quốc quân của nước Ôn là đại phu của triều Chu. Đến năm thứ hai đời Chu Huệ vương (675 TCN), triều Chu bùng phát loạn công tử Đồi, năm vị đại phu là: Vĩ Quốc, Diên Bá, Chiêm Phụ, Tử Cầm và Chúc Quỳ họp binh đánh vào kinh đô với mục đích lập Cơ Đồi lên làm thiên tử theo lời dặn dò của tiên vương, Tô tử ủng hộ cuộc phiến loạn này. Tuy nhiên năm vị đại phu thất bại phải dẫn Cơ Đồi chạy sang nước Ôn lánh nạn, vua nước Ôn là Kỷ Tô phò tá Cơ Đồi đến nước Vệ phối hợp với quân Nam Yên tiến đánh Chu Huệ Vương. Huệ Vương thua to phải chạy trốn sang nước Trịnh. Hai năm sau, tức 673 TCN, Trịnh Lệ công và vua nước Quắc đem quân thảo phạt vương tử Đồi, giết chết năm đại phu, Tô tử chết trong nạn này. Từ đó, quốc quân nước Ôn không còn lại được làm đại phu triều Chu nữa.

Vào năm thứ ba đời Chu Tương vương (650 TCN), người Địch xua quân tấn công nước Ôn, lúc ấy con của Chu Huệ Vương là Chu Tương Vương vừa lên ngôi được 2 năm tuy có nhận được lời cầu cứu của Kỷ Tô nhưng cứ mặc kệ không cho quân cứu viện. Bởi lẽ nhà vua lấy con gái của nước Địch là Quy thị vả lại vẫn hận Kỷ Tô vì trước đây từng vào hùa với 5 vị đại phu cùng Cơ Đồi đánh đuổi cha mình, nước Ôn vì thế mà không cản nổi sức tấn công của người Địch dẫn đến diệt vong. Ôn tử chạy sang nước Vệ, người Địch sau đó triệt thoát, đất Ôn từ đó thuộc quyền sở hữu của vương thất nhà Chu.

Năm thứ 18 đời Chu Tương vương (635 TCN), đất Ôn bị Chu Tương vương ban cho Tấn Văn công để tưởng thưởng cho công lao bình định loạn vương tử Đái của vua Tấn. Sau khi sáp nhập vào nước Tấn, đất Ôn trước sau trở thành phong ấp của đại phu Dương thị và Khích (Khước) thị của Tấn.

Quân chủ
 Tô Phẫn Sinh (蘇忿生)
 Tô Thành công (蘇成公)
 Ôn tử (溫子)

Xem thêm
 Chu Huệ Vương
 Bắc Địch

Tham khảo

 sách Vương Triều và Hoàng Đế Trung Quốc - kỷ nhà Chu - phần viết về Chu Huệ Vương
 kinh Xuân Thu của đức Khổng Tử

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Hà Nam


title: Trần Minh Tiết

text:
Trần Minh Tiết  (1918 - 1990), là một nhà sử học Việt Nam, và là nhà nghiên cứu chuyên viết về châu Á. Theo Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, thì chính nhờ các tác phẩm của ông mà các dân tộc trong cộng đồng Pháp ngữ có điều kiện hiểu thấu đáo về châu Á, nhất là Việt Nam .

Tiểu sử
Trần Minh Tiết sinh ngày 19 tháng 12 năm 1918 tại thôn Cam Lộ, tổng Cam Vũ, huyện Cam Lộ; nay thuộc thị xã Đông Hà, tỉnh Quảng Trị.

Ông là con trai thứ của ông Trần Minh Cầu và bà Nguyễn Thị Trà. Đây là một gia đình nghèo, đông con (9 người).

Thuở nhỏ, ông học ở Quảng Trị. Sau vào Huế, học trường Pellerin . Ông thông minh, học giỏi.
Năm 1951, ông cho xuất bản cuốn Lịch sử chiến tranh trận thế giới đại chiến lần thứ 2. Đây là tác phẩm dịch từ quyển Histoire Militaire de la Seconde Guerre mondialei của Trung tướng L. M. Chassin, khi ấy đang là Tổng tư lệnh không quân Pháp ở Viễn Đông.

Năm 1954, ông rời Huế sang định cư tại Paris (Pháp). Ở nơi ấy, ông viết văn và viết báo, rồi trở thành cây bút chính của tờ Cahier de l’Asie Sud Est do Bác sĩ Hoàng Văn Đức sáng lập ở Sài Gòn. Đây là tờ báo có uy tín lớn đối với các nhà trí thức Việt Nam và Pháp .

Sau đó, ông được các nhà văn Pháp tiến cử và trở thành Hội viên Viện Hàn lâm Khoa học Hải ngoại của Pháp từ những năm 60 của thế kỷ 20 .

Ngày 18 tháng 12 năm 1971, tại trụ sở của Viện Hàn lâm Pháp, ông được Haute Académie Internationale de Lutèce trao bằng tưởng lục với huy chương vàng . Ngoài ra, ông còn được Đông phương Bác học Viện Quốc gia Brasil trao bằng Tiến sĩ danh dự .

Nhà nghiên cứu Trần Minh Tiết mất ngày 27 tháng 2 năm 1990 tại Paris, hưởng thọ 72 tuổi.

Tác phẩm
Tiến sĩ Trần Minh Tiết đã để lại hàng chục tác phẩm, đáng chú ý có:

Tiếng Việt
 Lịch sử chiến tranh trận thế giới đại chiến lần thứ 2 (dịch của Trung tướng Chassin). Xuất bản ở Sài Gòn, 1951 .
 Chủ nghĩa nhân bản xã hội - Tuyên ngôn về Quyền và Nhiệm vụ của con người và xã hội. Nhân xã xuất bản, Paris, năm 1958.
 Kiến tạo hòa bình và công lý cho Việt Nam. Minh Đức xuất bản, Sài Gòn, 1960.
 Tiếng nói của Phong trào Liên bang Đông Nam Á. Nhân xã xuất bản, Paris, năm 1961.
 Tìm hiểu người Nhật để biết rõ những nhược điểm của ta. Nouvelles éditions Latines xuất bản, Paris, 1964.
 Thường thức chính thuyết Quốc gia và liên bang của phong trào Liên bang Đông Nam Á. Nhân xã xuất bản, Paris, năm ?.

Tiếng Pháp
 L’ Asie et la paix mondiale (Châu Á và nền hòa bình thế giới). Nouvelles éditions Latines xuất bản,ở Paris, 1958 .
 Histoire des persécutions au Viet Nam (Lịch sử các cuộc ngược đãi giáo đồ Kitô giáo ở Việt Nam). Nouvelles éditions Latines xuất bản, Paris, 1959. Sách từng được giải thưởng của Viện Hàn lâm Pháp, được in lại cả thảy 15 lần .
 Pourquoi un Bureau Asiatique des Nations Unies (Tại sao phải thành lập một phòng Á châu ở Liên Hợp Quốc). Nouvelles éditions Latines xuất bản, 1959.
 Une Fédération des Pays de l’ Asie du Sud Est dans une Grande Entente Asiatique (Một liên bang Đông Nam Á trong một Đại liên minh Á châu). Nouvelles éditions Latines xuất bản, Paris, 1965.
 Un canal dans l’Isthme de Kraet un canal Mékong – Océan Pacifique par Savanakhet – Đông Hà – Cửa Việt (Một con kênh cắt eo đất Kra và một con kênh nối sông Cửu Long từ Savanakhet qua Đông Hà – Cửa Việt). Nouvelles éditions Latines xuất bản, Paris, 1966.
 La Sibérie détachée de l’ URSS et décommunisée, centre de peuplement et d’imigratton mondiale, facteur d’equilibre et de la paix (Tây Bá Lợi Á tách ra khỏi Nga và "giải cộng", thành một trung tâm di thực và di trú, yếu tố quân bình và hòa bình). Nouvelles éditions Latines xuất bản, Paris, 1968.
 La Paix mondiale grâce à l’Asie (Nhờ châu Á mà tạo được nền hòa bình thế giới). Nouvelles éditions Latines xuất bản, Paris, 1969.
 L’agression sino-communiste des iles Paracels Vietnammienes, la guerre pour la paix (Cuộc xâm lược của Trung Hoa cộng sản vào quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam). Nouvelles éditions Latines xuất bản, Paris, 1975.

Và một số bài viết đăng trên các báo ở Sài Gòn và Paris.

Sách tham khảo
Nguyễn Q. Thắng và Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, mục từ "Trần Minh Triết". Nhà Xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2006.
Nguyễn Q. Thắng, "Trần Minh Tiết, tiếng nói châu Á", in trong Hương gió phương Nam. Nhà xuất bản Văn học, 2011.

Tham khảo

Người Quảng Trị
Nhà sử học Việt Nam
Nhà nghiên cứu gốc Việt


title: Danh sách máy bay ném bom

text:
Đây là danh sách máy bay ném bom và không bao gồm khí cầu ném bom, được sắp xếp theo thời kỳ và nhà sản xuất. Máy bay ném bom là máy bay quân sự được thiết kế để tấn công các mục tiêu trên mặt đất hoặc trên biển.

Xem thêm
 Danh sách máy bay tiêm kích
 Danh sách máy bay cường kích
 Danh sách máy bay của Trung Quốc
 Danh sách máy bay của Không quân Hoàng gia
 Danh sách máy bay quân sự của Liên Xô và CIS
 Danh sách máy bay quân sự của Hoa Kỳ
 Danh sách máy bay quân sự của Pháp
 Danh sách máy bay quân sự của Đức

Tham khảo

Máy bay ném bom
Danh sách máy bay quân sự
Danh sách máy bay theo kiểu


title: Huỳnh Uy Dũng

text:
Huỳnh Uy Dũng (tên thật là Huỳnh Phi Dũng, sinh ngày 26 tháng 1 năm 1961), biệt danh Dũng "lò vôi", là một doanh nhân và chính trị gia người Việt Nam. Ông hiện là Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Đại Nam.

Tiểu sử
Huỳnh Phi Dũng, nay là Huỳnh Uy Dũng, sinh ngày 26 tháng 1 năm 1961 tại xã Phước Lộc, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Tuy chưa học hết lớp 12, ông đã nhập ngũ và tham gia Chiến tranh biên giới Tây Nam, phục vụ công tác hậu cần ở Quân khu 5, rồi Quân khu 7, làm nhiệm vụ tiếp tế cho bộ đội ngoài chiến trường.

Sau khi chiến tranh kết thúc, ông chuyển về công tác ở phòng hậu cần Công an Thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Sông Bé. Thời điểm đó, do cuộc sống quá kham khổ, ông đã nghỉ việc và chuyển sang kinh doanh lò vôi, sản xuất các loại vôi quét tường, vôi bột công nghiệp. Sau đó ông được điều làm Giám đốc Công ty sơn mài Thành Lễ (sau này được đổi tên thành Công ty Thương mại Xuất nhập khẩu Thanh Lễ).

Ông từng được bầu làm Chủ tịch Hiệp hội điều Việt Nam Khóa II Nhiệm kỳ 1994 - 1996 nhưng cũng chỉ tham gia trong hai năm 1994 - 1995. Ngoài ra, Huỳnh Uy Dũng còn là đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X thuộc đoàn đại biểu tỉnh Bình Dương.

Trong giai đoạn từ năm 1990 đến 2005, ông Dũng đã xây dựng lần lượt ba khu công nghiệp Sóng Thần 1, 2 và 3. Đồng thời ông cũng là chủ sở hữu của Khu du lịch Lạc Cảnh Đại Nam Văn Hiến tại tỉnh Bình Dương.

Cuối năm 2018, Huỳnh Uy Dũng đã được Đại Học Apollos, một đại học giáo dục từ xa ở Mỹ, trao bằng tiến sĩ danh dự về quản trị kinh doanh.

Đời tư
Ông lập gia đình với bà Trần Thị Tuyết, con gái ông Ba Thu, Giám đốc Sở Nông nghiệp tỉnh Sông Bé bấy giờ (sau là tỉnh Bình Dương). Hai người có với nhau ba người con, hai trai, một gái. Trong số ba người con, người con trai đầu Huỳnh Trần Phi Long đã từng được ông Dũng giao cho vị trí Chủ tịch Hội đồng quản trị dưới danh nghĩa tại Công ty cổ phần Đại Nam sau khi được đổi tên từ Công ty cổ phần Thanh Lễ.

Năm 2010, ông ly dị bà Trần Thị Tuyết và kết hôn với bà Nguyễn Phương Hằng. Đám cưới chính thức được diễn ra tại Thành Đại Nam vào ngày 8 tháng 6 năm 2010. Năm 2012, bà Hằng đã có cùng ông một con trai tên Huỳnh Hằng Hữu.

Tranh chấp

Tranh chấp với Chủ tịch UBND Tỉnh Bình Dương
Vào ngày 21 tháng 10 năm 2013, ông Dũng đã làm đơn tố cáo gửi Thủ tướng và tổng Thanh tra Chính phủ vì cho rằng Lê Thanh Cung - Chủ tịch UBND tỉnh Bình Dương đã làm trái pháp luật khi không phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 khu đất ở rộng khoảng 61,5 hecta tại khu công nghiệp Sóng Thần 3. Ông Cung đã ký văn bản không cho chủ đầu tư chuyển nhượng quyền sử dụng đất khu đất ở này, không phê duyệt và cũng không trả lời về việc điều chỉnh quy hoạch chi tiết khu công nghiệp Sóng Thần 3.

Đồng thời ông Cung cũng ký quyết định "không cho phép chuyển nhượng đất ở trong khu công nghiệp dưới bất kỳ hình thức nào". Thanh tra Chính phủ Việt Nam đã cho rằng ông Dũng kiện nhầm người. Cũng sau đó UBND Tình Bình Dương đã thu hồi quyết định về việc cho phép thay đổi thời hạn sử dụng đất "khu ở" trong khu công nghiệp Sóng Thần 3 từ "50 năm" sang "lâu dài".

Từ ngày 8 tháng 9 đến ngày 28 tháng 10 năm 2014, tỉnh Bình Dương đã ban hành tới 12 văn bản gửi tới Công ty cổ phần Đại Nam, liên quan tới việc thu hồi quyền sử dụng 61,5 hecta đất ở của công ty. UBND tỉnh Bình Dương khẳng định không hề thu hồi đất khu công nghiệp Sóng Thần 3 mà chỉ thu hồi sổ đỏ cấp sai; còn ông Dũng nói thực chất đó là quyết định thu hồi đất và yêu cầu Bình Dương đền 1.800 tỷ đồng.

Để đáp lại những hành động trên, ông Huỳnh Uy Dũng đã tuyên bố sẽ đóng cửa Lạc Cảnh Đại Nam Văn Hiến từ ngày 20 tháng 11 đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2014.

Tố cáo Võ Hoàng Yên lừa đảo
Vào ngày 1 tháng 3 năm 2021, ông Dũng đã cùng với vợ mình là bà Nguyễn Phương Hằng lên tiếng cáo buộc ông Võ Hoàng Yên với hành vi chữa bệnh bằng cách bấm huyệt, lừa đảo chiếm đoạt tiền cứu trợ lũ lụt, xây chùa mà hai người quyên góp. Ông Yên sau đó cũng đã phủ nhận những cáo buộc trên, đồng thời viết thư đề nghị trả lại tiền cho vợ chồng ông. Dù vậy vợ chồng ông Dũng vẫn từ chối và nói rằng sẽ "tố cáo, vạch trần bộ mặt thật của ông ra cho tới cùng". Cũng trong ngày 31 tháng 3 cùng năm, ông Dũng đã tuyên bố rằng sẽ đòi lại 200 tỷ đồng từ ông Võ Hoàng Yên để đem đi làm từ thiện. Ngày 15 tháng 1 năm 2022, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Thành phố Hồ Chí Minh quyết định không khởi tố vụ án do không có dấu hiệu phạm tội.

Hoạt động khác

Hoạt động từ thiện
Kể từ năm 2015, ông Dũng đã cùng bà Nguyễn Phương Hằng đồng sáng lập Quỹ thiện nguyện Hằng Hữu và sử dụng 100% lợi nhuận của Công ty cổ phần Đại Nam trong khoảng thời gian từ 2014 đến 2030 để phục vụ cho công tác từ thiện xã hội. Quỹ đã liên kết với một số bệnh viện lớn như Bệnh viện Nhi đồng 1, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng thông qua chương trình "Trái tim Hằng Hữu" để tài trợ trang thiết bị và kinh phí mổ tim cho hơn 500 trẻ em nghèo mắc bệnh tim bẩm sinh và não úng thủy trên khắp cả nước mỗi năm. Tuy nhiên, vào ngày 23 tháng 6 năm 2021, quỹ đã đồng loạt gửi công văn đến ba bệnh viện trên về việc tạm ngừng tài trợ các chương trình thiện nguyện từ tháng 10 năm 2021 trước những diễn biến phức tạp của dịch COVID-19 khiến Công ty cổ phần Đại Nam phải tạm dừng tất cả các hoạt động kinh doanh dịch vụ của mình.

Năm 2017, hai người cũng đã tham gia đóng góp, ủng hộ hàng tỷ đồng cho "Quỹ doanh nhân với An ninh trật tự tỉnh Đồng Nai" nhằm giúp đỡ những người đã chấp hành xong án tù và những người đã được giáo dưỡng, trở lại hoà nhập với cộng đồng. Ngày 4 tháng 3 năm 2019, hai vợ chồng đã dành tặng 200 triệu đồng để ủng hộ cho người dân nghèo tại quê nhà Bình Định của ông.

Quyên góp đất đai
Ngày 12 tháng 5 năm 2021, ông Huỳnh Uy Dũng đã có văn bản gửi UBND tỉnh Bình Dương, bày tỏ nguyện vọng muốn được tặng khu đất có diện tích gần 20.000 mét vuông bao gồm toàn bộ hai khu A38 và A39 gồm 127 lô đất thuộc dự án khu nhà ở Đại Nam do công ty này làm chủ đầu tư tại phường Phú Tân, thành phố Thủ Dầu Một để địa phương tổ chức đấu giá, dự kiến thu về khoảng 500 tỷ đồng, đưa vào làm kinh phí phòng chống dịch COVID-19.

Theo đó, số tiền thu được sau khi đấu giá sẽ dành tặng 40% cho công tác phòng chống dịch tại Bình Dương, 60% gửi tặng tới Ban Chỉ đạo quốc gia phòng chống dịch COVID-19. Trong trường hợp tổng số tiền đấu giá 127 lô đất ít hơn 500 tỷ đồng, công ty sẽ bù thêm số tiền còn thiếu.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Huỳnh Uy Dũng trên Facebook

Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa X
Người Bình Định
Người Bình Dương
Chính khách Việt Nam
Doanh nhân Việt Nam


title: Trương Tồn Mạnh

text:
Trương Tồn Mạnh (chữ Hán: 张存孟/張存孟, ? – 1632), xước hiệu là Bất triêm nê, thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân cuối đời Minh.

Quá trình hoạt động
Mùa thu năm Sùng Trinh đầu tiên (1628), ông kêu gọi dân đói của các nơi Tuy Đức, Mễ Chi, Thanh Giản, ở Lạc Xuyên nổi dậy.

Tháng 6 năm thứ 4 (1631), Tồn Mạnh tham gia liên quân của Vương Tự Dụng. Ngày 7 tháng 9, ông rút quân từ Mễ Chi về Tây Xuyên, bị Hồng Thừa Trù cùng bọn Duyên Tuy tổng binh Trương Ứng Xương soái quan quân đánh bại, giết mất 300 người. Tồn Mạnh đưa hơn trăm kỵ binh chạy trốn, Hồng Thừa Trù đuổi nà không tha. Ông bèn giết bộ tướng "Song sí hổ", trói "Tử kim long" xin hàng. Hồng Thừa Trù xem thường hành vi của Tồn Mạnh, từ chối để ông gia nhập quan quân, cho về nguyên quán. Những nghĩa quân không chịu đầu hàng đều bỏ theo Lý Tự Thành.

Mấy tháng sau, Tồn Mạnh tái nổi dậy, ở nơi thâm sơn cùng cốc của Đại Sơn tổ chức 64 trại, muốn tính kế lâu dài. Tháng 3 năm thứ 5 (1632), bị quan quân bắt giết.

Tham khảo
 Minh sử

Chú thích

Khởi nghĩa cuối đời Minh
Năm sinh thiếu
Mất năm 1632


title: Kepler-37b

text:
Kepler-37b là một hành tinh ngoài hệ Mặt Trời quay quanh Kepler-37 trong Chòm sao Thiên Cầm. Cho đến nay (2/2013), nó là hành tinh ngoại nhỏ nhất từng được phát hiện, với khối lượng lớn hơn một chút so với của Mặt Trăng của Trái Đất..

Phát hiện
Kepler-37B, cùng với hai hành tinh khác, Kepler-37c và Kepler-37d quay quanh một ngôi sao giống Mặt Trời, được phát hiện bởi kính thiên văn không gian Kepler. Để có được một kích thước chính xác của hành tinh., các nhà thiên văn học đã so sánh nó với kích thước của ngôi sao mẹ, mà họ đã sử dụng sóng âm thanh. Quá trình này được gọi là tinh chấn học thiên thể (astroseismology), và Kepler-37 là ngôi sao nhỏ nhất được nghiên cứu bằng công nghệ này. Những nghiên cứu này đã cho phép xác định được kích thước của hành tinh với "mức độ cực kì chính xác" cho đến nay. Với kích thước chỉ bằng 80% Sao Thủy, Kepler-37b là hành tinh đầu tiên trong vũ trụ được phát hiện nhỏ hơn bất cứ hành tinh nào trong Hệ mặt trời.  Việc một hành tinh như Kepler-37B đã được phát hiện theo Jack Lissauer, một nhà khoa học tại Trung tâm nghiên cứu Ames của NASA, cho rằng "các hành tinh như vậy ít phổ biến".
Kepler-37b cùng với hai hành tinh khác quay quanh một ngôi sao giống Mặt Trời, dựa trên kích thước nhỏ bé và bề mặt quá nóng, các nhà thiên văn học nhận định hành tinh Kepler-37b dường như không có bầu khí quyển, tương tự như Sao Thủy trong Thái dương hệ. Nó mất 13 ngày để hoàn thành một vòng quỹ đạo quanh ngôi sao mẹ. Nhiệt độ trên bề mặt của hành tinh tí hon này lên tới 400 độ C, khiến nước và sự sống không thể tồn tại.

Đặc điểm

Hành tinh này cách Trái Đất khoảng 210 năm ánh sáng, lớn hơn một chút so với Mặt Trăng, có đường kính 2400 dặm Anh.. NASA cho rằng có khả năng rất lớn hành tinh này không có bầu khí quyển và không thể cho phép tồn tại sự sống. Ngoài ra có khả năng lớn hành tinh này gồm các vật liệu đá. Là hành tinh gần nhất ngôi sao mẹ, Kepler-37b mất 13 ngày quay quanh ngôi sao mẹ. Cũng do khoảng cách đối với ngôi sao mẹ, nhiệt độ trung bình của hành tinh này ước khoảng 800 độ Fahrenheit, hay khoảng 700 độ Kelvin.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Phát hiện hành tinh tí hon bên ngoài hệ mặt trời Đỗ Quyên, Infonet, 21/02/2013 16:08

Hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời
Chòm sao Thiên Cầm
Hành tinh kiểu Trái Đất
Thiên thể Kepler


title: Serzh Sargsyan

text:
Serzh Sargsyan (tiếng Armenia: Սերժ Ազատի Սարգսյան, sinh ngày 30 tháng 6 năm 1954) là vị Tổng thống thứ ba của Armenia. Ông đã thắng cử trong cuộc bầu cử tổng thống tháng 2 năm 2008 với sự ủng hộ của đảng Cộng hòa bảo thủ Armenia, đảng do ông làm chủ tịch, và nhậm chức vào tháng 4 năm 2008. Vào ngày 18 tháng 2 năm 2013, ông tái đắc cử Tổng thống.

Ngay sau khi kết thúc nhiệm kỳ tổng thống vào ngày 9 tháng 4 năm 2018, Sargsyan được bầu làm Thủ tướng Armenia vào ngày 17 tháng 4. Các nhân vật phản đối mô tả điều này như là "chiếm lấy quyền lực" và có những cuộc biểu tình quy mô lớn chống lại ông. Những cuộc biểu tình cuối cùng đã thành công trong việc gây áp lực Sargsyan, ông đã từ chức vào ngày 23 tháng 4.

Tiểu sử
Serzh Sargsyan sinh ngày 30 tháng 6 năm 1954 ở tỉnh tự trị Nagorno-Karabakh, Cộng hòa Xã hội Xô Viết Azerbaijan. Ông được nhập học Đại học tổng hợp Nhà nước Yerevan vào năm 1971, phục vụ trong các lực lượng vũ trang của Liên Xô trong thời gian 1971-72, và tốt nghiệp từ khoa Ngữ văn của Đại học tổng hợp Nhà nước Yerevan vào năm 1979. Năm 1983, ông kết hôn với Rita. Họ có hai con gái, Anush và Satenik, và cháu gái, Mariam. Ông là Chủ tịch Liên đoàn Cờ vua Armenia. Ngoài tiếng mẹ đẻ Armenia của mình, ông thông thạo tiếng Nga.

Sự nghiệp chính trị

Đầu sự nghiệp
Năm 1979 khi ông trở thành người đứng đầu Ủy ban Hiệp hội Thanh niên Đảng Cộng sản Stepanakert. Sau đó, ông là Bí thư thứ hai, Bí thư thứ nhất, Trưởng Ban Tuyên giáo Thành phố Stepanakert, Ban Chỉ đạo Đơn vị Tổ chức Cộng đồng khu vực Nagorno-Karabakh, và cuối cùng là trợ lý cho Genrikh Poghosyan, Bí thư thứ nhất Ủy ban khu vực Nagorno-Karabakh.

Khi căng thẳng tăng lên ở Nagorno-Karabakh giữa Armenia và Azerbaijan, Sargsyan trở thành Chủ tịch của Ủy ban Lực lượng Tự vệ Cộng hòa Nagorno-Karabakh và sau đó được bầu vào Hội đồng Tối cao Armenia năm 1990.

Từ 1993 đến 1995, ông là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; sau đó ông là Cục trưởng Cục An ninh Nhà nước và sau đó là Bộ trưởng Bộ An ninh Quốc gia đến năm 1996. Từ năm 1999 đến năm 2000, ông phục vụ với tư cách là Tham mưu Trưởng cho Tổng thống Robert Kocharyan, và ông là Bộ trưởng Quốc phòng từ sau đó cho đến năm 2007. Ông là thư ký của Hội đồng An ninh Quốc gia do Tổng thống Kocharyan lãnh đạo từ năm 1999 đến năm 2007. Ngày 4 tháng 4 năm 2007 Sargsyan được bổ nhiệm làm Thủ tướng, sau cái chết đột ngột của Andranik Margaryan.

Bầu cử tổng thống
Sargsyan, với sự ủng hộ của Tổng thống Kocharyan, được xem là ứng cử viên mạnh nhất cho chức vụ Tổng thống Armenia trong cuộc bầu cử tổng thống tháng 2/2008. Kết quả tạm thời đầy đủ cho thấy anh ta giành được khoảng 53% số phiếu bầu, đa số vòng đầu tiên, trước ứng cử viên thứ hai Levon Ter-Petrossian.
Cuộc bầu cử tổng thống năm 2008 được OSCE, Liên minh châu Âu (EU) và các nước phương Tây giám sát.

Những người ủng hộ Ter-Petrossian, tranh chấp các kết quả chính thức, đã tổ chức các cuộc biểu tình lớn tại Yerevan trong hơn một tuần sau cuộc bầu cử, cho đến khi họ bị chia rẽ dữ dội vào ngày 1 tháng 3; 10 người (8 người biểu tình và 2 nhân viên cảnh sát) bị giết, và tình trạng khẩn cấp được áp dụng trong 20 ngày, kết thúc vào ngày 20 tháng 3 năm 2008.

Tổng thống
Serzh Sargsyan đã tuyên thệ nhậm chức Tổng thống tại Nhà hát Opera Yerevan vào ngày 9 tháng 4. Đề cập đến "sự kiện đau đớn" sau cuộc bầu cử, ông "thúc giục tất cả mọi người cùng nhau tìm kiếm và tìm cách để hòa giải, phát triển và tương lai của Armenia". Ông bổ nhiệm Tigran Sargsyan, người đã từng là Chủ tịch Ngân hàng Trung ương và không phải là thành viên của một đảng chính trị, làm Thủ tướng. Theo báo cáo của Freedom House "Năm 2011, chính phủ đã thực hiện các bước cụ thể để thực hiện các lời hứa lâu dài và thường xuyên lặp lại để đối đầu với tham nhũng. Các dịch vụ chính phủ điện tử giảm nguy cơ hối lộ, trong khi các quy định mới và thực thi nghiêm ngặt hơn dẫn đến số vụ kiện và phạt tiền cao hơn chống lại các quan chức cấp cao và các công ty lớn. Do nỗ lực của chính phủ được củng cố hơn nhằm loại bỏ tham nhũng, xếp hạng tham nhũng của Armenia cải thiện từ 5,50 xuống 5,25."

Trong nhiệm kỳ tổng thống của Sargsyan, kỷ lục về tự do ngôn luận và tự do báo chí nói chung cũng được cải thiện ở Armenia. Thâm nhập Internet tăng mạnh - từ 6,2% năm 2008 lên 37% năm 2011, cung cấp khả năng truy cập nhiều hơn vào phương tiện truyền thông trực tuyến, tăng nhanh về số lượng, bao gồm cả blogosphere - với hơn 10.000 blogger vào năm 2011.

Sau cuộc bầu cử Sargsyan cũng cho phép các cuộc biểu tình đối lập diễn ra tại Yerevan và cam kết tuân thủ các yêu cầu của Hội đồng Châu Âu về việc chấm dứt sự đàn áp của chính phủ đối với phe đối lập.

Sự sôi động của xã hội dân sự đã tăng lên đáng kể trong những năm qua với số lượng các tổ chức phi chính phủ tăng trưởng cao hơn và các nhà hoạt động dân sự thành công trong việc nâng cao nhận thức của cộng đồng và tổ chức các chiến dịch quan trọng trong lĩnh vực nhân quyền, bảo vệ môi trường và sự công bằng xã hội. Tuy nhiên, vận động công chúng vẫn có tác động hạn chế đến chính sách công.

Cuộc biểu tình chống lại chức tổng thống của ông
Các cuộc biểu tình lớn chống lại chế độ của Sargsyan bắt đầu vào năm 2011. Trong một nhượng bộ cho những người biểu tình, Sargsyan cho biết vào ngày 20 tháng 4 năm 2011 rằng chính phủ sẽ đề xuất điều tra kỹ lưỡng về bạo lực sau cuộc bầu cử ba năm trước đó.

Vào tháng 7 năm 2016, người dân Armenia đã phản đối tại thủ đô Yerevan để giải phóng tất cả các tù nhân chính trị và yêu cầu tổng thống Serzh Sargsyan từ chức và để chấm dứt sự đồi bại của ông theo những người biểu tình Armenia.

Thủ tướng (2018)

Ngay sau khi kết thúc nhiệm kỳ tổng thống vào ngày 9 tháng 4 năm 2018, Sargsyan được bầu làm Thủ tướng Armenia vào ngày 17 tháng 4. Các nhân vật phản đối mô tả điều này như là "chiếm lấy quyền lực" và có những cuộc biểu tình quy mô lớn chống lại ông. Những cuộc biểu tình cuối cùng đã thành công trong việc gây áp lực Sargsyan, ông đã từ chức vào ngày 23 tháng 4. Cựu thủ tướng Karen Karapetyan đã kế nhiệm Sargsyan trong vai trò thủ tướng.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Սերժ Սարգսյանի պաշտոնական կայք - ՀՀ Նախագահի ընտրություններ 2013

|-

|-

Tổng thống Armenia
Sinh năm 1954
Nhân vật còn sống
Chính khách Cộng hòa Artsakh
Thủ tướng Armenia


title: Tôn giáo của người Chăm

text:
Người Chăm theo tôn giáo chính là Agama Cham (tức là Chăm giáo). Tôn giáo Agama Cham (Chăm giáo) có hai môn phái gồm Môn phái tín ngưỡng tôn giáo, môn phái tín ngưỡng dân gian: môn phái Rija và môn phái Kadhar. Trong môn phái tín ngưỡng tôn giáo có hai hệ phái là phái Bà Ni (đại diện chức sắc Po Acar) và phái Bà Chăm hay Bàlamôn (đại diện chức sắc Po Basaih). Cộng đồng người theo phái Bà Ni gọi là Awal (còn gọi Chăm Bàni) và theo phái Bà Chăm gọi là Aheir (còn gọi là Bà Chăm/Chăm Bàlamôn). Hai cộng đồng Chăm Bàni (Awal), Bà Chăm (Aheir) liên kết chặt chẽ với nhau và cùng thờ chung Thánh và Thần, hai cộng đồng có chung môn phái tín ngưỡng dân gian là môn phái Rija và môn phái Kadhar.

Ngoài ra, Người Chăm theo Islam (Hồi giáo) tập trung ở miền Nam Việt Nam. Islam là một tôn giáo có nguồn gốc từ Arập truyền đến Đông Nam Á nói chung và người Chăm riêng; còn một số ít người Chăm còn theo đạo Công giáo và Tin Lành. Trong quá khứ Phật giáo từng đóng một vị trí khá quan trọng trong đời sống tinh thần của người Chăm, tồn tại và phát triển song song với đạo Bà la môn, từ đầu thế kỷ trước công nguyên đến thế kỷ thứ IX

Tôn giáo nguyên thủy của người Chăm (Chăm giáo), Agama Cham
Agama Cham (Tôn giáo Chăm hay Chăm giáo):

- Giáo chủ: Pô Rômê được xem là người khởi xướng.

- Giáo luật và sinh hoạt tôn giáo:

Cộng đồng Chăm Ahiêr/Chăm Bàlamôn (Chăm có ảnh hưởng Bà la môn), Chăm Awal/Chăm Bàni (Chăm có ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống của Champa xưa) thờ phụng Thánh và thần Yāng chung:

 Thánh và Thần mới (Po Birauw): Po Kuk Ulahuk, Po Awluah (Allah) và Mohamat, Ali, Fatimah, Ibrahim, Po Tang Ahaok, Po Itha (Chúa Giesu),…
 Thánh và Thần cũ (Po Yang Klak): Po lingik– Po tanâh riya, thần Siva, Thần Núi (Po Yang Cek), Thần Biển (Po Yang Tathik), Thần Sóng (Po Riyak), Thần Ruộng (Po Bhum), Thần Lúa (Po Yang Sri),... và tục thờ tổ tiên (Muk Kei).
 Tư duy phong Thần: thể hiện bản sắc rất kính trọng và rất hòa bình đối với người Chăm: Người Chăm rất tôn trọng và kính nể các vị Thần Thánh trong vũ trụ. Những người tài giỏi giúp ích cho Nhân loại thì tôn vinh và phong Thần và thờ phụng, như Po Inâ Nâgar, Po Klaong Garai, Po Rome...

- Nền tảng “triết học”:

Tư duy nhị nguyên đối lập, Quy luật lưỡng hợp Chăm (Likei – Kumei (nam - nữ), Tanaow - Binai (đực - cái)).

- Giáo lí (Tiếng Chăm: Agal):

 Nhóm Cái (Âm): Chăm Awal (Chăm Bàni) dùng Kinh Kor'ân (sáng thế từ Kinh Koran của Hồi giáo không chính thống của Champa xưa và Chăm hóa) và sáng lập ra giới luật Awal (tiếng chăm Adat Awal) để thực hiện nghi lễ phù hợp với tín ngưỡng người Chăm.
 Nhóm Đực (Dương): Chăm Aheir (Chăm Bàlamôn) dùng Kinh Bà lamôn chăm: Agal Chăm (sáng thế từ Kinh Mantra: thánh ca, cầu nguyện thần linh dưới dạng thi ca - Brahmana: Phạn chí hay kinh Bà-la-môn, là các bài kinh cầu nguyện giải thích các nghi thức tế tự chuyên dùng cho các tu sĩ cao cấp - Aranyaka: Kinh Rừng, dùng cho nhà tu khổ hạnh - Upanishads: Áo nghĩa thư, kinh bình chú có tính triết học - có nguồn gốc từ Ấn Độ và Chăm hóa và dịch sang tiếng Chăm) và sáng lập ra giới luật Aheir (tiếng chăm Adat Aheir) để thực hiện nghi lễ phù hợp với tín ngưỡng người Chăm.

* Nhóm Awal và Aheir Có chung môn phái tín ngưỡng dân gian: Môn phái Kadhar và môn phái RiJa. Có luật và thực hiện nghi lễ như nhau.

Tổ chức Chăm giáo (Agama Cham): Chia hai tầng: Chức sắc và Quần chúng nhân dân hay tín đồ

- Tổ chức chức sắc (Halauw Janâng):

+ Môn phái tín ngưỡng mang tính chất tôn giáo:

 chức sắc Thầy sư (po Acar)
 Chức sắc Thầy tế/Tăng lữ (Po Basaih)

+ Môn phái tín ngưỡng dân gian:

 Môn phái Rija: Chức sắc: Ong Mâduen, Ong ka - ing, Muk Rija, Muk Pajuw…
 Môn Phái Kadhar: Chức sắc: Ong Kadhar,...
Một chức sắc rất đặc biệt là Nữ: Muk Buh phục vụ chung cho các Môn phái: Môn phái tín ngưỡng mang tính chất tôn giáo và Môn phái tín ngưỡng dân gian.

- Quần chúng nhân dân/Tín đồ: Chia thành hai nhóm:

+ Cộng đồng người theo Giới luật Aheir (Adat Aheir): Thờ bò - Chết Hỏa táng - theo dòng họ mẹ vào Kut (Nghĩa địa chăm) do Chức sắc Po Basaih làm nghi lễ: gọi là Chăm Aheir/Bà chăm/Chăm Bàlamôn.

+  Cộng đồng người theo Giới luật Awal (Adat Awal): Kiêng Heo - Chết Thổ táng - theo dòng họ mẹ vào Ghur (Nghĩa địa chăm) do Chức sắc Po Acar làm nghi lễ: gọi là Chăm Awal/Bà Ni.

Quan hệ giữa Awal (Chăm Bà Ni) và Aheir (chăm Bàlamôn):

Người Chăm có ảnh hưởng của tôn giáo Bà la môn được gọi là Ahier (Bà Chăm) thuộc dương/Nhóm đực, người Chăm có ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống xưa được gọi là Awal (Bà ni) thuộc âm/nhóm Cái. Theo quan niệm này thì hai cộng đồng tôn giáo "tuy hai mà một", sống gắn bó và kết hợp với nhau như nam và nữ, chồng và vợ. Hình thành một tôn giáo mới đặc trưng riêng biệt cho Người Chăm đó là Tôn Giáo Cham (Tiếng Chăm là Agama Cham) và đại đa số Chăm Ninh Thuận - Bình Thuận theo tôn giáo này.

Cộng đồng Chăm Bà la môn và Chăm Bà Ni có chung một tôn giáo là Cham giáo (Agama Cham) nhưng khác giáo lí và thờ phụng Thánh và thần Yāng chung:

 Thánh và Thần mới (Po Birauw): Po Kuk Ulahuk, Po Awluah (Allah) và Mohamat, Ali, Fatimah, Ibrahim, Po Tang Ahaok, Po Itha (Chúa Giesu),…
 Thánh và Thần cũ (Po Yang Klak): Po lingik– Po tanâh riya, thần Siva, Thần Núi (Po Yang Cek), Thần Biển (Po Yang Tathik), Thần Sóng (Po Riyak), Thần Ruộng (Po Bhum), Thần Lúa (Po Yang Sri),... và tục thờ tổ tiên (Muk Kei).
 Thờ phụng các vị công thần như Po Inâ Nâgar, Po Klaong Garai, Po Rome...

Nền tảng “triết học” hai cộng đồng là như nhau: Tư duy nhị nguyên đối lập, Quy luật lưỡng hợp Chăm (Likei – Kumei (nam - nữ), Tanaow - Binai (đực - cái)).

Cả hai cộng đồng Chăm Bà ni và Bà Chăm đều cầu nguyện ở Tháp và Chùa (thánh đường) do chức sắc Thầy tế (Po Basaih) và Thầy sư (po Acar) làm chủ trì nghi lễ.

Năm lễ lớn (công lễ) là những lễ được tổ chức chung trong cộng đồng người Chăm không phân biệt Phái Aheir hay Awal gồm: Palao Kasah, Yuer Yang, Katê, Cakap Halau Kraong và Cambur. Lễ Palao Kasah,  Cakap Halau Kraong thầy sư po Acar làm chủ nghi lễ,.... còn lễ Katê, Cambur,... do thầy tế/Tăng lữ po Basaih làm chủ nghi lễ. Lễ Yuer Yang do Ong kadhar làm chủ nghi lễ. Ngoài ra còn rất nhiều lễ riêng cho hai cộng đồng hoặc thầy sư po Acar hoặc thầy tế/Tăng lữ po Basaih làm chủ nghi lễ. Thầy sư po Acar làm chủ nghi lễ nhiều hơn cho hai cộng đồng Chăm Aheir và Chăm Awal.

Lưu ý: 1. Trong quản lý hành chính, Chứng minh nhân dân của người Chăm không ghi tôn giáo của họ là Chăm giáo mà ghi theo hệ phái Tín ngưỡng là Tôn giáo: Bà La Môn (dùng để cho biết cộng động Chăm Aheir (Chăm ảnh hưởng Bàlamôn) và Tôn giáo: Bà Ni (dùng để cho biết cộng động Chăm Awal (Chăm ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống ngày xưa của Champa). Nếu ghi đúng là Tôn giáo: Chăm giáo.

2. Thời nhà Nguyễn, khi tiếp quản đồng bào Chăm; Nhà Nguyễn biết rõ họ có cùng một tôn giáo nhưng khác giới luật (Adat Awal và Adat Aheir) nên Nhóm Cái/Awal gọi là Ni Tục, nhóm Đực/Aheir gọi là Chăm Tục. Sang thời Pháp thuộc: sự sai lầm đáng tiếc của Người Pháp, Chăm có Ni Tục ghi thành Tôn giáo là Bà Ni, Chăm có Chăm Tục ghi thành Tôn giáo là Bàllamôn trở thành thói quen đến ngày nay.

Chăm Bà la môn (Bà chăm): Chăm có ảnh hưởng tôn giáo Bàlamôn

Đạo Bà la môn du nhập vào Chăm Pa từ khoảng thế kỷ thứ II, III, tồn tại và biến đổi trong cộng đồng người Chăm cho đến ngày nay. Sử sách Trung Quốc cho biết, đạo Bà la môn du nhập vào Chăm Pa rất sớm. Ba trong bốn bia ký bằng chữ Phạn có niên đại thế kỷ VII được tìm thấy ở Quảng Nam và Phú Yên ở triều đại Bhadresvaravamin cũng ghi nhận điều này. Đạo Bà la môn được truyền bá đến Chăm pa nói riêng và Đông Nam Á nói chung bằng hai con đường: đường thủy và đường bộ. Đường thủy thì từ vịnh Bengal thông qua eo biển Malacca, và đường bộ thì từ Assam đi vào Myanmar rồi qua khu vực đồng bằng sông Mêkông. Người Chăm đã chọn lọc tinh túy của đạo Bà la môn (đã Chăm hóa) thành Bà chăm và Bà chăm là một hệ phái thứ 2 trong tôn giáo Agama Cham. Phái Bà chăm phổ biến ở Ninh Thuận và Bình Thuận

Hệ thống chức sắc phái Bà la môn (Bà Chăm)

Hệ thống chức sắc phái Bà la môn (Bà chăm) có hai tầng lớp:
_Chức sắc tu sỹ Pà xế (Po Basaih)
_Chức sắc dân gian (môn phái Kadhar, môn phái RiJa: Gồm các nghệ nhân sử dụng nhạc lễ, trang trí, thầy cúng, thầy pháp).

Tu sĩ Pà xế là những chức sắc phái tín ngưỡng tôn giáo Bà la môn (Bà Chăm), có địa vị cao nhất trong xã hội. Pà xế là những người trí thức, họ biết chữ Chăm, lưu giữ các sách cổ Chăm quy định về các nghi thức hành lễ, hiểu biết tập tục, truyền bá và thực hiện các nghi thức tôn giáo. Tu sĩ Pà xế được duy trì trong xã hội Chăm theo cha truyền con nối. Về hình thức bên ngoài tu sĩ Pà xế để tóc dài búi tó, để râu. Trên đầu các thầy Pà xế luôn đội khăn vải màu trắng, không bao giờ đi giày, chỉ đi dép nhựa hoặc đi chân đất. Tu sỹ Pà xế được quyền lấy vợ, sinh con.

Hệ thống giáo lý, giáo luật:

Từ xa xưa, người Chăm Bà la môn (Bà chăm) không còn liên hệ với cộng đồng Ấn Độ giáo trên thế giới. Vì vậy, tôn giáo Bà la môn của người Chăm (hay phái Bà chăm) không có hệ thống giáo lý, giáo luật rõ ràng. Giáo lý, giáo luật của người Chăm Bà la môn (Bà chăm) là các kinh luật Bà la môn được các tăng lữ Pà xế phiên dịch ra tiếng Chăm, ghi lại bằng chữ Chăm trong các thư tịch cổ, truyền lại từ đời này qua đời khác và được thay đổi cho phù hợp với thực tiễn tín ngưỡng và đời sống xã hội Chăm như bộ kinh Upanishad (Áo nghĩa thư), Rigveda, Samavada (ca vịnh Vệ đà), Yajurvada (tế tự Vệ đà) và Athrvamda (gồm bùa chú và khấn trừ tà ma)...
Hệ thống thần linh

Tôn giáo Bà la môn vốn là tín ngưỡng đa thần. Tuy nhiên, hệ thống thần linh của người Chăm Bà la môn (Bà chăm) không theo một hệ thống rạch ròi như Bà la môn nguyên thủy mà đã được bồi đắp nhiều lớp đời này qua đời khác thông qua sự cúng tế, cầu nguyện. Đền tháp theo tôn giáo Ấn Độ là để thờ các đấng thần linh của đạo Bà la môn, đền tháp người Chăm thì đã biến thể như tháp bà Po Inâ Nâgar (ở Nha trang) thờ Po Inâ Nâgar, Poklongarai thờ vua Poklongarai , tháp Pôrômê thờ vua Pôrômê...

Chăm Bàlamôn (Bà Chăm) thờ Thánh mới  (Po Biraw): Po Kuk Ulahuk, Po Awluah (Allah), Mohamat, Ali, Fatimah, Ibrahim, Po Tang Ahaok, Po Itha,… và Po Acar làm chủ nghi lễ. Thánh và thần linh cũ (Po Yang Klak): Po lingik– Po tanâh riya, thần Siva, Thần Núi (Po Yang Cek), Thần Biển (Po Yang Tathik), Thần Sóng (Po Riyak), Thần Ruộng (Po Bhum), Thần Lúa (Po Yang Sri),... và tục thờ tổ tiên (Muk Kei).... thờ và phong thần cho người có công Po Inâ Nâgar, vua Poklongarai , vua Pôrômê...

Người Chăm Bà la môn(Bà Chăm) có hệ thống nghi lễ phong phú, đa dạng và diễn ra quanh năm. Có thể chia ra các nhóm hệ thống nghi lễ nông nghiệp, hệ thống nghi lễ vòng đời và hệ thống nghi lễ mang tính cộng đồng tôn giáo. Lễ Ka tê là lễ hội lớn nhất của người Chăm Bà la môn(Bà chăm) tổ chức vào ngày mùng 1 tháng 7 Chăm lịch hàng năm. Chăm Bà ni cũng phải tham gia lễ Ka tê.

Chăm Bani: Chăm có ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống

Trong các thế kỷ XII-XVI, hoạt động hàng hải của người Chăm phát triển mạnh họ tiếp xúc mua bán với các nước Indonesia, Malaysia, Malacca (là những nước theo Hồi giáo) Hồi giáo bắt đầu vào Chăm Pa theo con đường này. Trong giai đoạn đầu sự truyền đạo mới chỉ xảy ra ở cấp thượng lưu xã hội (triều đình và các người quyền quý), sau năm 1471 (năm thủ đô Vijaya thất thủ, quân Chiêm bị bắt sống hơn 3 vạn người, bị giết 4 vạn người, vua Chiêm là Trà Toàn bị bắt đem về Đại Việt, kinh đô bị phá hủy hoàn toàn), niềm tin vào Bà la môn của người Chăm Pa giảm sút, một bộ phận người Chăm Pa chuyển sang Hồi giáo. Từ năm 1471 đến giữa thế kỷ thứ XVII, mâu thuận dân tộc do tôn giáo diễn ra liên tục giữa người theo BàLamôn và người theo Hồi giáo không chính thống (Một số bộ phận ít người Chăm theo Hồi giáo chính thống và hầu hết họ đã di cư sang Malaysia 1471, sang Thái lan 1448 (Lấn 1) và Campuchia). Đến vị Vua Chăm Po Rome trị vì (1627-1651) ông đã hóa giải xung đột này. Dùng quyền lực của mình đã sáng lập ra một tôn giáo mới là Cham giáo. Chăm giáo có hai phái hỗ trợ lẫn nhau là Bà Ni và Bà Chăm. Vua Po Rome đã phân cộng đồng Chăm thành hai nhóm (theo hệ Nhị Nguyên đối lập): Nhóm cộng đồng có ảnh  Bàlamôn (đa thần) phải phụng thờ thêm Thánh mới (Po Birauw): Po Kuk Ulahuk, Po Awluah (Allah) và Thần linh mới: Mohamat, Ali, Fatimah, Ibrahim, Po Tang Ahaok, Po Itha,…và gọi tên là Aheir (Nhóm đực) còn gọi là Bà Chăm. Nhóm cộng đồng ảnh hưởng Hồi giáo không chính thống (Nhất thần) phải thờ phụng thêm tất cả những gì nhóm cộng đồng Aheir thờ, nghĩa là ngoài thờ nhất Thần Thánh Allah - họ phải thờ Thánh mới po Kuk Ulahuk do người Chăm khái quát hóa nên và các vị Thánh thần cũ (đa thần) và Các tín ngưỡng dân giang của người Chăm và Các tục lệ thờ cúng tổ tiên và gọi tên Awal (Nhóm cái) còn gọi là Bà ni. Vua Po Rome đã tạo ra hai cộng mới sống hòa thuận với nhau và xóa bỏ hoàn toàn Hồi giáo không chính thống thời ấy trong đất nước Champa. Một số bộ phận người Chăm nằm ngoài sự cai trị của Po Rome như ở Malaisia, Campuchia (sau này một số nhóm quay lại Sài gòn, Tây Ninh, An gian,)...vẫn theo Hồi giáo chính thống của Ả rập, Malaisia.

Có một số cộng đồng Chăm ở Campuchia theo Hồi giáo không chính thống của Champa cũ. Họ được gọi tên là Chăm Tajuh, Họ giữ nguyên mô hình Hồi giáo không chính thống đó;  họ chưa tách hẳn Hồi giáo để trở thành Bà Ni (Bà Ni là tôn giáo ĐA THẦN do người Chăm lập ra sau thế kỷ XVII). Chăm Tajuh năm giữa Chăm Bà Ni và Chăm Islam.

2 nhóm Bà Chăm và Bà Ni thực chất là một tôn giáo duy nhất có tên tiếng Chăm là Agama Cham (Cham giáo) vì hai bên thờ như nhau, tín ngưỡng, tập tục như nhau, hình thức tổ chức hai Chức sắc như nhau, khác nhau cơ bản là Giáo luật, Nhóm đực -  Aheir: Hỏa táng (thuộc về Dương - Po lingik). Nhóm cái - Awal: Thổ táng (thuộc về Âm -Po tanâh riya) và phổ biến ở Ninh Thuận và Bình Thuận.

Hệ thống thánh đường (Chùa)

Ngày xưa, thánh đường làm bằng nhà tranh, sau này được xây cất bằng gạch ngói, hiện nay nhiều thánh đường từng bước được tu bổ khang trang, hiện đại theo phong cách thánh đường nhưng không hoàn toàn chịu ảnh hưởng của phong cách các thánh đường Hồi giáo quốc tế, Chùa Bà ni còn nơi hội họp của các chức sắc, các nhân sỹ trí thức để bàn bạc việc làng.
Hệ thống chức sắc phái Bà ni
_Chức sắc Thầy sư (Po Acar)
_Chức sắc dân gian (môn phái Kadhar, môn phái RiJa: Gồm các nghệ nhân sử dụng nhạc lễ, trang trí, thầy cúng, thầy pháp).  Thầy sư Acar là những chức sắc tín ngưỡng tôn giáo phái Bà ni, có địa vị cao nhất trong xã hội. Acar là những người trí thức, họ biết chữ Chăm, lưu giữ các sách cổ Chăm quy định về các nghi thức hành lễ, hiểu biết tập tục, truyền bá và thực hiện các nghi thức tôn giáo. Thầy sư Acar được duy trì trong xã hội Chăm theo cha truyền con nối. Về hình thức bên ngoài Thầy sư Acar cảo tóc, không râu. Trên đầu các thầy Acar luôn đội khăn vải màu trắng đỏ và đội thêm một lớp khăn trắng thứ 2, luôn đi giày, hoặc không đi chân đất. Thầy sư Acar được quyền lấy vợ, sinh con

Mỗi Chùa Bà ni đều có đội ngũ chức sắc phụ trách các sự vụ tôn giáo. Tầng lớp tu sỹ Bà ni được gọi chung là "thầy Acar". Tu sỹ Bà ni có trang phục: áo quần màu trắng, áo dài, cạo tóc (ngược lại với các tu sĩ Bà la môn tóc búi tó), quấn khăn. Đối với tín đồ Bà ni và cả tín đồ Chăm Balamon, thầy ACar rất được nể trọng. Ông vừa là người thay mặt cho Thánh làm các nghi thức tôn giáo, vừa là người thay mặt cho người Chăm của cả hai phái tín ngưỡng tôn giáo Bà la môn (Bà chăm) và Bà ni làm chủ nhiều nghi lễ mang tính chất dân gian của người Chăm Bà la môn(Bà chăm) và Bà ni.
Hệ thống thần linh và hệ thống giáo lý giáo luật

Từ khi thành lập Agama cham (Cham giáo), người Chăm Bà ni là cộng đồng mới và kế thừa và chọn lọc những cái tinh túy của Hồi giáo không chính thống của champa cũ và không liên hệ với cộng đồng Hồi giáo trên thế giới. Vì vậy, phái tín ngưỡng tôn giáo Bà ni của người Chăm không theo hệ thống giáo lý, giáo luật của Hồi giáo. Giáo lý, giáo luật của người Chăm Bà Ni được chọn lọc từ kinh Kor'ân của người Chăm theo Hồi giáo không chính thống của Champa cũ (chủ yếu là kinh Cửu ước của Người Do thái) theo từng bài và có hướng dẫn thực hiện bằng tiếng Chăm một cách rõ ràng và được thống nhất cả cộng đồng phái Bà ni truyền lại từ đời này qua đời khác và được thay đổi cho phù hợp với thực tiễn tín ngưỡng và đời sống xã hội Chăm. Kinh gốc có dấu đóng giáp lai của triều đình vẫn được lưu giữ ở Ninh Thuận.

Phái tín ngưỡng Tôn giáo Bà ni là tín ngưỡng đa thần: Thánh mới (Po Birauw): Po Kuk Ulahuk, Po Awluah (Allah) và Thần linh: Mohamat, Ali, Fatimah, Ibrahim, Po Tang Ahaok, Po Itha,…và Thần Thánh cũ (Po Yang Klak): Po lingik– Po tanâh riya, thần Siva, Thần Núi (Po Yang Cek), Thần Biển (Po Yang Tathik), Thần Sóng (Po Riyak), Thần Ruộng (Po Bhum), Thần Lúa (Po Yang Sri),... và tục thờ tổ tiên (po Muk Kei).... thờ và phong thần cho người có công Po Inâ Nâgar, vua Poklongarai , vua Pôrômê...Chăm Bà ni còn thờ thánh cũ (Po yang Klak) do  Po Basaih làm chủ nghi lễ.

Hệ thống nghi lễ

Phái Bà ni thờ cúng khác hoàn toàn với Hồi giáo chính thống, tín đồ Bà ni không tuân theo luật Hồi giáo, không làm lễ năm lần mỗi ngày. Tín đồ Bà Ni chỉ tuân theo luật Awal (tức luật BàNi), tiếng Chăm Adat Awal. Mô hình tổ chức tương tự như Phật giáo.

Ba ngày "Rok haray Muk kei" nghĩa là " Đóng rước tổ tiên Ông Bà đến vui Tết, vui cùng tháng Lễ Ramưwan) và Tháng tịnh chay Ramưwan là thời gian quan trọng nhất của người chăm Bà ni. Người theo tôn giáo Bà ni đã tách bạch rõ hẳn thành một tôn giáo riêng biệt không còn liên hệ gì với Hồi giáo nên Họ không nhịn ăn vào ban ngày như luật Hồi giáo quy định, họ đi làm và  ăn học tập như ngày thông thường. Chiều tối họ có thể vào Chùa cầu an, cầu phúc và thời gian khoảng 20 phút đến 30 phút vào lúc Các Thầy sư Acar làm lễ.

Chỉ có các thầy sư Acar phải nhịn ăn ba ngày đầu của tháng Ramưvan. Trong tháng Ramưvan, các thầy sư phải tu ở thánh đường, không được về nhà và chỉ được ăn những lễ vật dâng cúng, khi ăn cơm chỉ được dùng tay. Tháng Ramưwan chia 2 phần: 15 ngày đầu: tịnh chay âm tính: mọi người không ăn động vật trên cảng và chỉ ăn động vật dưới nước; 15 ngày cuối tháng tịnh chay dương tính: mới ăn được động vật trên cảng và Chăm Bà la môn (Bà chăm) cũng đến Chùa cầu nguyện trong tháng Ramưwan.

Hồi giáo Chăm Islam

Hồi giáo (Islam) mới du nhập vào đồng bào Chăm từ Trung Đông. Người Chăm theo Ixlam phổ biến ở An Giang (chủ yếu dòng Sunni). Những người theo Hồi giáo này có sự liên lạc với Hồi giáo quốc tế, hàng năm có người hành hương đến thánh địa Mecca. Tại mỗi thôn, người theo Ixlam đều có thánh đường riêng. Người Chăm gọi những người theo Ixlam này là Hồi giáo mới. Vì xưa kia đã có Hồi giáo ở Champa nhưng chủ yếu là dòng Shi'ai và phần đông đã di cư ra nước ngoài và phần còn lại đã kết hợp với một số người Chăm Balamon lập ra một tổ chức mới mang tên Bà Ni và nay đã phát triển thành Tôn giáo Bà Ni ở Việt Nam. Hoạt động của cộng đồng Chăm Islam theo Hồi giáo chính thống, chỉ tôn thờ thánh Ala, cầu nguyện mỗi tuần ít nhất 1 lần/Bình thường 5 lần trong 1 ngày. Tín đồ là nam đều tắm rửa sạch sẽ, y phục chỉnh tề đến thánh đường (hoặc cộng đồng sinh hoạt) làm lễ chiều thứ sáu hàng tuần. Tín đồ nữ được làm lễ tại nhà. Các tín đồ thực hiện nghiêm túc giáo lý giáo luật của Hồi giáo, thực hiện các bổn phận của tín đồ như nhịn ăn tháng Ramadan. Các tín đồ đã hành hương đến thánh địa Mecca được mang tước hiệu Hadji và được tín đồ khác kính trọng.

Phật giáo

Phật giáo Đại thừa do những thương gia Ấn Độ du nhập vào Chăm pa từ những năm trước công nguyên, phát triển và hưng thịnh nhất vào thế kỷ thứ IX. Các nhà khảo cổ đã tìm thấy rất nhiều tượng Phật trong các di chỉ vùng Indrapura (Đồng Dương, Thăng Bình, Quảng Nam ngày nay), Vijaya (Nhơn Hậu, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định ngày nay), Kauthara (khu vực đồng bằng duyên hải nhỏ hẹp từ Phú Yên Cam Ranh ngày nay), và Panturanka (vùng Phan Rang, Phan Thiết ngày nay).

Đặc biệt là các nữ thần phái Mật Tông mà phổ biến nhất là Bồ Tát Prana Paramita, Bồ Tát Avalokitesvara (Bồ Tát Quán Thế Âm) và Lokesvara (Nam Phật) những vị Bồ Tát này là Phật Amitahba hay A Di Đà hiện thân để cứu độ chúng sinh. Một số tượng Phật bằng đồng cũng được tìm thấy tại động Phong Nha. Vào năm 875 nhà vua Indravarman II cho xây dựng tại Indrapura (Quảng Nam) một tu viện Phật giáo lấy tên là Laskmida Lokeskvara. Đây chính là di tích Phật viện Đồng Dương ngày nay.

Chú thích

Tham khảo
Bùi Khánh Thế (chủ biên), Từ điển Chăm - Việt, Nhà xuất bản KHXH, Hà Nội, 1995.
Ngô Văn Doanh, Lễ hội Rija Nưgar của người Chăm, Nhà xuất bản VHDT, Hà Nội, 1998.
Ngô Văn Doanh, Văn hóa Chăm Pa, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 1994,
Viện nghiên cứu Tôn giáo, Những vấn đề tôn giáo hiện nay, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1997.
Phan Xuân Biên, Văn hóa Chăm, những yếu tố bản địa hóa, Tạp chí Dân tộc học số 1, 1993.
Phan Xuân Biên, Phan An, Phan Văn Dốp, Văn hóa Chăm, Nhà xuất bản KHXH, Hà Nội,
Hoàng Tâm Xuyên, Mười tôn giáo lớn trên thế giới, Nhà xuất bản CTQG, Hà Nội, 1999.
Phan Quốc Anh, Văn hóa người Chăm Ninh Thuận trong việc nghiên cứu văn hóa miền Trung. Thông báo khoa học, Viện nghiên cứu Văn hóa - Nghệ thuật, số 2/2001, tr.45-49.
Phan Quốc Anh, Đôi nét ảnh hưởng của tôn giáo ấn Độđối với văn hóa Chăm Bàlamôn Ninh Thuận, Tạp chí Văn hóa - Nghệ thuật, số 9 (207), 2001, tr.14-18.
Phan Quốc Anh, Lễ hoả táng của người Chăm Bàlamôn Ninh Thuận, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam á, số 3 (54), 2002, tr.79-84.
Phan Quốc Anh, Vài nét về văn hóa truyền thống Chăm (Từ góc nhìn văn hóa Đông Nam á), Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam á, số 5(50), 2001, tr.79-85.
Phan Quốc Anh, Nghi lễ cưới truyền thống của người Chăm Bàlamôn, Tạp chí Văn hóa - Nghệ thuật, số 6, 7, (228-229), 2003, tr.45-49.
Phan Quốc Anh, Những quan niệm trong tang ma của người Chăm Bàlamôn, Tạp chí Văn hóa dân gian, số 6 (84), 2002, tr.21-31.
Vương Khả Lân, Chiêm Thành lược khảo, Nhà xuất bản Đông Tây, Hà Nội, 1936.
PHẬT GIÁO CHĂMPA

Xem thêm
Lịch sử Chăm Pa
Thành Đồ Bàn
Sự suy vong của Vương quốc Chăm Pa
Niên biểu quan hệ Đại Việt-Chăm Pa

Văn hóa Chăm Pa
Tôn giáo


title: Somen

text:
là một loại mì của Nhật Bản. Đây là một loại mì có truyền thống lâu đời, và được cho là có nguồn gốc từ Trung Quốc, du nhập vào Nhật khoảng 1200 năm trước. Việc sản xuất loại mì này được xem là một nghệ thuật ở Nhật Bản. Thị trấn Sakurai của Nhật có một nhà máy sản xuất mì Somen trong suốt 290 năm qua. Sōmen dùng trong nước lèo nóng gọi là "nyumen" và thường ăn vào mùa đông như mỳ soba hay udon.

Đặc điểm
Loại mì này nhỏ sợi rất mảnh (đường kính không quá 1.3 mm) làm bằng bột mì và nước muối. Loại mì này thường dùng ăn lạnh. Đường kính nhỏ chính là đặc điểm phân biệt các loại mì của Nhật Bản cho dù hiyamugi và udon cũng làm bằng bột mì nhưng sợi to hơn. Cách làm somen cũng như các loại mì khác là bằng cách kéo giãn bột. Mỗi lần kéo thì mì càng nhỏ sợi. Đối với somen cần phải hơn 30 đợt trong 36 giờ đồng hồ. Sau đó, mì còn phải giữ trong kho 1 đến 2 năm để chín và ngấu, sau đó mới được mang ra ăn.

Sōmen thường dùng lạnh vì được chan với nước đá kèm theo chút rau xanh, các loại củ quả hay các loại thịt khác nhau và chấm với một loại nước chấm nhạt gọi là tsuyu. Tsuyu thường là một loại nước chấm làm từ katsuobushi (một loại cá ngừ khô) có thể được pha thêm hương vị hành ta, gừng hoặc myoga. Vào mùa hè, mỳ Somen ướp lạnh được xem là một món ăn giúp "giải nhiệt cuộc sống". Ngoài ra, món mỳ Somen còn được trình bày và thưởng thức một cách cầu kì với rất nhiều các hương vị khác nhau tuỳ thuộc vào khẩu vị thực khách.

Nagashi-sōmen

Hẻm núi Tōsenkyō tại Nhật nổi tiếng nhờ món nagashi-sōmen hay sōmen-nagashi ("tạm dịch: Soumen nước chảy"), được coi là hoạt động hấp dẫn mùa hè về ẩm thực ngoài trời. Cách ăn Soumen nước chảy truyền thống là đặt một máng nước tre dài chạy khắp nhà hàng dẫn nước sạch và lạnh. Đầu bếp thả trôi mỳ Soumen theo dòng nước chảy.

Thực khách phải nhanh tay dùng đũa gắp mỳ ra nhúng vào tsuyu rồi ăn. việc này có thể khó và đòi sự nhanh tay và khéo léo của thực khách.). Mì chảy qua hết máng mà chưa bị gắp thì thường bỏ luôn nên thực khách thường phải ăn dưới áp lực, phải gắp nhanh ăn nhanh để không bỏ phí. Vài nhà hàng xa xỉ phục vụ soumen nước chảy với những dòng suối thật nằm trong các khu vườn đẹp. Mặt khác, các mô hình soumen nước chảy thu nhỏ được sản xuất để thưởng thức tại nhà.

Hình ảnh

Chú thích

Xem thêm
Hiyashi chūka
Chanpurū
Sōmen salad

Liên kết ngoài

Video clip ăn mỳ Soumen nước chảy

cách nấu mì Soumen

Nhật Bản
Mì sợi Nhật Bản


title: Đàm (Đàm Thành)

text:
Đàm () là một tiểu quốc chư hầu của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Thời Xuân Thu, quốc quân nước Đàm từng hai lần triều bái nước Lỗ. Đến thời Chiến Quốc, khoảng năm 414 TCN, nước Đàm bị nước Việt tiêu diệt. Đàm tử là một nhân vật trong tác phẩm Nhị thập tứ hiếu vào thời nhà Nguyên.

Tổ tiên của nước Đàm là Thiếu Hạo thị của tập đoàn Đông Di. Quốc quân nước Đàm có tước tử, và mang họ Kỷ (己). Thủ đô của nước Đàm là Đàm Thành, nay thuộc tỉnh Sơn Đông, cũng được gọi là Lục Độc Thành. Theo truyền thuyết, để chống ngoại xâm, Đàm tử đã cho xây tường thành, song vì tin vào yêu thuật, đã cho chôn hàng vạn cái lục độc (碌碡, một loại nông cụ hình trụ tròn làm bằng đá) dưới nền thành nhằm cầu mong cho thành được lâu bền, vì thế mới có tên là Lục Độc thành. Đàm là một nước nhỏ yếu, thiếu tư liệu lịch sử nên không thể khảo chứng tuyến biên giới. Tuy nhiên, có thuyết cho rằng Đàm đã từng là một quốc gia lớn mạnh, bắc đến Lang Da, nam đến Giang Biên, đông đến Hoàng Hải, tây liền Từ Châu, song sau này suy yếu.

Di chỉ cố thành Đàm Thành nằm ở phía bắc thủ phủ huyện Đàm Thành ngày nay, di chỉ tường đông và tường nam đã đổ nát hoàn toàn, di chỉ tường bắc và tường tây cục bộ vẫn bảo tồn được tới nay. Móng tường rộng 40 mét, phần đỉnh rộng 15 mét, phần thành còn lại cao 4 mét. Tường thành của cố thành Đàm Thành có chu vi dài 4.670 mét, tường tây và tường bắc dài 1260 mét, tường đông dài 1370 mét, tường nam dài 780 mét. Ở chỗ Đàm tử có một cây bạch quả cổ nay đã 3000 năm tuổi, cao 41,9 mét, vòng thân dài 8 mét, đường kính thân dài 2,6 mét, diện tích hệ rễ của cây là 56 mẫu.

Năm 584 TCN, nước Đàm bị nước Ngô tiến đánh. Khổng Tử đã từng cùng với các đệ tử đến nước Đàm, bái kiến Đàm tử, hư tâm cầu giáo, vì thế mà có câu nói "Khổng tử sư Đàm tử".

Tham khảo

 Tả truyện, Chiêu công thập thất niên


title: Thác Dưỡng Khôn

text:
Thác Dưỡng Khôn (chữ Hán: 拓养坤, ? – 1640), xước hiệu là Hạt tử khối hay Tứ đội, người Thanh Giản, Thiểm Tây, thủ lĩnh khởi nghĩa nông dân cuối đời Minh.

Quá trình hoạt động
Năm Sùng Trinh đầu tiên (1628), ông tham gia nghĩa quân của "Sấm vương" Cao Nghênh Tường.

Tháng 6 năm Sùng Trinh thứ 4 (tháng 7 năm 1631), Vương Gia Dận bị hại, Thác Dưỡng Khôn trở thành thủ lĩnh của một trong 36 doanh nghĩa quân dưới sự chỉ huy của minh chủ "Tử kim lương" Vương Tự Dụng. Tháng 8, cùng bọn "Quá thiên tinh" Huệ Đăng Tướng đánh Trung Bộ , vây thành 2 tháng không hạ được. Bọn Tào Văn Chiếu, Trương Phúc Trăn đưa quan quân đến cứu, nghĩa quân rút lui.Tháng 11, giao chiến với Ninh Vũ tổng binh Tôn Hiển Tổ ở Vạn Tuyền .

Tháng 9 năm thứ 5 (tháng 10 – 11 năm 1632), cùng bọn "Cách lý nhãn" Hạ Nhất Long vượt Ba Sơn, đánh Đông Hương, Thái Bình ; rồi trở vào Thiểm Tây, là một trong 24 cánh nghĩa quân ở đây. Tháng 11 (tháng 12 đến tháng 1 năm 1633), cùng bọn Lý Tự Thành, "Mãn thiên tinh" Chu Thanh, "Tam chích thủ" hoạt động ở một dải Vũ An.

Năm thứ 6 (1633), cùng bọn Trương Hiến Trung, "Sấm tháp thiên" Lưu Quốc Năng chuyển về Nguyên Thị đi Sơn Tây.

Tháng 5 năm thứ 8 (tháng 6 – 7 năm 1635), cùng bọn Huệ Đăng Tướng vây Bình Lương, giao chiến với Hồng Thừa Trù. Tháng 8, cùng bọn "Lão Hồi Hồi" Mã Thủ Ứng, "Tảo địa vương" Trương Nhất Xuyên, "Chỉnh tề vương" tiến ra Hà Nam, đột kích Chu Dương quan , diệt quan quân của thủ tướng Từ Lai Triều.

Tháng 6 năm thứ 9 (tháng 6 – 7 năm 1636) cùng Cao Nghênh Tường và Lưu Quốc Năng ra Vân Dương, Tương Dương. Chưa được lâu, từ Hưng An  vào Hán Trung, đánh Thạch Tuyền, Hán Âm. Tháng 7, chạy đi Hà Tây . Tháng 9, vào Hà Nam, giao chiến với 5 tỉnh quân vụ tổng lý Lư Tượng Thăng, rồi quay về Thiểm Tây. Tháng 10, từ huyện Đường vào đánh Tương Dương. Từ năm thứ 9 trở về trước, nghĩa quân của Thác Dưỡng Khôn phát triển rất nhanh, có câu "Cao Nghênh Tường mạnh nhất, Thác Dưỡng Khôn nhiều nhất", gọi chung là "Sấm – Hạt".

Tháng giêng năm thứ 10 (1637), ông chuyển sang chiến đấu ở Hà Tây. Không lâu sau, cùng bọn Lý Tự Thành, Huệ Đăng Tướng hợp công Kính Dương, Tam Nguyên, giao chiến với quan quân của Tôn Truyện Đình 7 ngày, thất bại nên xin hàng. Tháng 10, theo bọn Lý Tự Thành, Huệ Đăng Tướng vào Thục. Giao chiến với quan quân ở Tứ Xuyên ở Quảng Nguyên, mất hơn ngàn người.

Tháng 9 năm thứ 13 (1640), tử trận ở Hàm Cốc quan .

Tham khảo
 Minh sử

Chú thích

Khởi nghĩa cuối đời Minh
Người Thiểm Tây
Năm sinh thiếu
Mất năm 1640