title: Kính Thuận vương

text:
Kính Thuận Vương (mất 978, trị vì 927–935) là quốc vương thứ 56 và cuối cùng của Tân La. Ông là hậu duệ đời thứ sáu của Văn Thánh Vương, ông là con trai của "y xan" Kim Hiếu Tông (Kim Hyojong) và vương hậu Quế Nga (Gyea), con gái của Hiến Khang Vương. Vợ của ông là Trúc Phương (Jukbang) phu nhân (죽방부인) họ Phác (Bak), con cả của ông là thái tử Ma Y (Ma-ui). Ông có tên húy là Kim Phó (金傅, 김부)

Kính Thuận Vương được đưa lên ngôi bởi vua của Hậu Bách Tế là Chân Huyên (Gyeon Hwon) sau khi quân đội nước này cướp phá Gyeongju năm 927. Vương quốc vốn đã sẵn trong tình trạng tiêu điều, và Kính Thuận chỉ được cai trị một lãnh thổ rất nhỏ bé so với Tân La trước đây và cuối cùng đã thoái vị để ủng hộ Cao Ly Thái Tổ vào năm 935. Sự thoái vị của ông đã giúp Cao Ly thống nhất bán đảo Triều Tiên. Ông tái hôn với công chúa của Thái Tổ là Lạc Lãng (Nangrang) và được phong làm sự thẩm quan (sasim-gwan) của Gyeongju, trở thành "sự thẩm quan" đầu tiên của Cao Ly. Ông sống phần đời còn lại của mình ở gần kinh đô của Cao Ly (tức Kaesong ngày nay).

Ông mất năm 978 và lăng mộ nằm tại Jangdan-myeon, Yeoncheon, Gyeonggi, Hàn Quốc. Theo Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), con trai của Kính Thuận, Thái tử Ma Y (Ma-Ui) đã phản đối việc cha mình chịu khuất phục Cao Ly và lên ở ẩn tại núi Kim Cương (Kumgang).

Gia quyến
 Thân phụ: Kim Hiếu Tông
 Thân mẫu: Quế Nga Vương hậu Kim thị
 Thê tử:
 Chánh thất Trúc Phương phu nhân Phác thị (죽방부인 박씨; 竹房夫人 朴氏)
 Ma Y Thái tử Kim Khiểm Dụng (마의태자 김겸용; 麻衣太子 金謙用; 912 - ?), ở ẩn tại núi Kim Cương. Tên khác là Kim Dật (김일; 金鎰))
 Hạc Thành phủ viện quân Kim Đức Chí (학성부원군 김덕지; 鹤城府院君 金德摯; 914 - ?)
 Vĩnh Phần công Kim Minh Chung (영분공 김명종; 永棼公 金鸣钟)
 Yên Trinh Thục Nghi Công chúa (안정숙의공주) tức Lạc Lãng Công chúa (낙랑공주), trưởng nữ của Cao Ly Thái Tổ
 Khánh Châu quân Kim Ân Duyệt (경주군 김은열; 慶州君 金殷說)
 Nghĩa Thành quân Kim Tích (의성군 김석; 義城君 金錫)
 Giang Lăng quân Kim Kiện (강릉군 김건; 江陵君 金鍵)
 Ngạn Dương quân Kim Sam (언양군 김선; 彦陽君 金鐥)
 Nhất Thiện quân Kim Chuy (일선군 김추; 一善君 金錘)
 Hiến Túc Vương hậu (헌숙왕후; 獻肅王后), nguyên phối của Cao Ly Cảnh Tông, không con
 Vương nữ không rõ danh tính, lấy Hoàng Quỳnh
 Vương nữ không rõ danh tính, lấy Lý Kim Thư
 Phu nhân không rõ danh tính, em khác mẹ với Lạc Lãng Công chúa, con của Thánh Mậu phu nhân với Cao Ly Thái Tổ

Xem thêm
Danh sách vua Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Vua Tân La
Mất năm 978
Năm sinh không rõ


title: Chân Huyên

text:
Chân Huyên (867?-936, trị vì 900-935) là người sáng lập nên Hậu Bách Tế, một vương quốc trong thời đại Hậu Tam Quốc trên bán đảo Triều Tiên. Ông cũng là tổ tiên của gia tộc Chân (Gyeon) Hwanggan. Có nhiều ghi chép về ông trong Tam quốc sử ký (Samguk Sagi), trong đó trình bày một tường thuật duy nhất, còn tài liệu Tam quốc di sự (Samguk Yusa) trích dẫn về ông với những nguồn khác nhau.

Bối cảnh
Sử sách nói rằng Chân Huyên sinh ra vốn mang họ Lý (Lee/Yi) chứ không phải họ Chân. Hầu hết các tường thuật đều thống nhất rằng cha của Chân Huyên là A Từ Giới (Ajagae), một nông dân thuộc gia tộc Lý, và rằng ông được sinh ra tại Gaeun-eup thuộc Mungyeong, Gyeongsang Bắc ngày nay, và là con cả trong 6 người con. Mẹ của ông xuất thân từ vùng Gwangju song danh tính xác của bà không rõ; A Từ Giới có hai người vợ, phu nhân Thượng viện (Sangwon) và phu nhân Nam Viện (Namwon), Chân Huyên là con của bà vợ thứ nhất. Tuy nhiên, một truyền thuyết lại cho thấy mẹ của ông đến từ Gwangju và hạ sinh người con trai đầu tiên của bà sau khi tiếp xúc thân thể với một con giun/sâu ngụy trang dưới dạng một người đàn ông, và rằng Chân Huyên lớn lên với dòng sữa của một con hổ.

Triều đình Tân La dưới thời trị vì của Chân Thánh nữ vương có nạn tham nhũng và xung đột nặng nề cùng với các rối loạn về mặt chính trị. Nạn đói rộng khắp đã tàn phá đất nước, khiến người dân tham gia vào các lực lượng nổi dậy. Các quý tộc địa phương, và các lực lượng quân sự mới xuất hiện và hình thành các căn cứ quyền lực của minh khắp đất nước. Triều đình đã cố gắng thực hiện một kế hoạch đánh thuế mạnh để đối phó với các cuộc nổi dậy. Vào thời điểm đó, A Từ Giới, tức cha của Chân Huyên đã lãnh đạo một cuộc khởi nghĩa nông dân địa phương và lập căn cứ tại Sangju.

Thời trẻ và sang lập Bách Tế
Chân Huyên được thuật lại là đã thoát ly gia đình vào năm 15 tuổi (năm 882), gia nhập quân đội Tân La (đời vua Tân La Hiến Khang Vương) và trở thành một chỉ huy của quân Tân La tại vùng Jeolla. Trong khi cha ông kiểm soát vùng Sangju, ông đã tổ chức một cuộc khởi nghĩa nông dân của riêng mình, và sớm thu nạp được nhiều người đi theo. Năm 892 (đời vua Tân La Chân Thánh nữ vương), Chân Huyên chiếm được các thành ở Wansanju (Hoàn Sơn Châu) và Mujinju (Vũ Trân Châu), giành được quyền kiểm soát các lãnh thổ trước đây của Bách Tế và giành được sự ủng hộ của người dân trong vùng, những người vốn thù địch với triều đình Tân La. Sau đó vào năm 895 Chân Huyên cho quân tiến đánh thành Daeyaseong (nay là huyện Hapcheon) ở tây nam kinh đô Kim Thành của Tân La (đời vua Tân La Chân Thánh nữ vương), giết chết tướng giữ thành là Kim Đĩnh Triết (김정철, 金挺喆) nhưng không chiếm được thành, phải rút lui.

Chân Huyên tuyên bố mình là quốc vương của Hậu Bách Tế (Hubaekje) và lập đô tại Wansanju vào năm 900. Ông lập ra triều đình, kiến tạo quan hệ ngoại giao với Trung Hoa, và liên tục mở mang vương quốc của mình bằng các cuộc xung đột với Cung Duệ (Gung Ye) của Hậu Cao Câu Ly.

Trị vì
Sau khi sáng lập và trở thành người trị vì Hậu Bách Tế vào năm 900, Chân Huyên cử quân của mình đến khu vực Hapcheon ngày nay, thuộc tây nam của kinh đô Tân La là Gyeongju (Khánh Châu), tuy nhiên chiến dịch đã thất bại và đội quân này phải rút lui. Cùng năm 900, quân của Hậu Bách Tế sang đánh phá nghĩa quân của Cung Duệ ở tây bắc Tân La. Một viên tướng của thủ lĩnh Cung Duệ là Vương Kiến đem quân đánh thắng quân Hậu Bách Tế tại Trung Châu, thu được nhiều chiến lợi phẩm. Từ đó, Vương Kiến trở nên nổi tiếng, thanh danh vang dội.

Năm 903, Vương Kiến đem quân đánh tan lực lượng hải quân của Hậu Bách Tế (đời vua Chân Huyên) xâm phạm vùng bờ biển. Trong thời gian đó, Chân Huyên phải lo chống lại quân triều đình Tân La (đời vua Tân La Hiếu Cung Vương). Vương Kiến cũng sai quân đi giúp đỡ Chân Huyên chiến thắng quân Tân La.

Năm 904, vua Cung Duệ đổi quốc hiệu từ Hậu Cao Câu Ly sang Ma Chấn.

Năm 907, Hậu Bách Tế của vua Chân Huyên (Gyeon Hwon) đã chiếm được 10 thành ở phía nam Ilseon của Tân La. Đối mặt với những thất bại này, vua Tân La Hiếu Cung Vương quay sang uống rượu và bỏ bê việc triều chính.

Sau đó vào năm 910, khi Vương Kiến (Wang Geon), tướng của vương quốc Ma Chấn dẫn quân đi tấn công và chiếm được thành Naju, một thành chính và là nơi Chân Huyên đã bắt đầu cuộc nổi dậy của mình, Chân Huyên đã có nhiều nỗ lực nhằm chiếm lại thành song không thành công.

Năm 911, vua Cung Duệ (Gung Ye) đổi tên nước từ Ma Chấn thành Thái Phong.

Năm 912, vua Tân La Hiếu Cung Vương qua đời, Phác Cảnh Huy lên nối ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Thần Đức Vương. Từ năm 912 đến năm 917, Vương Kiến của Thái Phong và vua Chân Huyên của Hậu Bách Tế liên tục tấn công Tân La của vua Tân La Thần Đức Vương.

Năm 918, vua Cung Duệ (Gung Ye) nước Thái Phong, người duy trì quyền trị vì của mình bằng các hành vi tàn ác, đã bị các chỉ huy quân đội của mình truất ngôi và sát hại. Tướng quân Vương Kiến (Wang Geon) trở thành vị quốc vương mới, đánh dấu sự bắt đầu của đất nước Cao Ly (Goryeo). Tuy nhiên, ngay sau khi thành lập Cao Ly, nhiều người đã bác bỏ sự trị vì của Vương Kiến và nổi dậy chống lại vương triều mới được lập ra; một số đã tự nguyện đào thoát sang Hậu Bách Tế của vua Chân Huyên (Gyeon Hwon).

Chân Huyên đã cử một đội quân lớn khác đến Hapcheon của Tân La vào năm 920 và cuối cùng đã thành công trong việc lập quyền kiểm soát với vùng này, buộc vua Tân La Cảnh Minh Vương của Tân La phải liên minh với Cao Ly của Vương Kiến. Liên minh Tân La - Cao Ly này đã có thể đánh đuổi được quân Hậu Bách Tế trong trận thành Daeya. Tuy nhiên, sau đó nhiều tướng lĩnh Tân La ở biên thùy đã lựa chọn rời bỏ Tân La để gia nhập quân Cao Ly, vì vậy hoàn cảnh của vua Tân La Cảnh Minh Vương vẫn không tốt hơn so với trước. Sau đó Chân Huyên xâm chiếm vùng Andong ngày nay, song cuộc tấn công này đã bị lính Tân La tại địa phương đánh bại. Chân Huyên đã buộc phải sinh sống hòa bình với Cao Ly sau cuộc chiến, thông qua trao đổi con tin là các thành viên vương thất. Tuy nhiên, khi hay tin cháu trai của ông chết, ông cũng đã sát hại con tin của Cao Ly, anh ẹm họ của Vương Kiến, và tiếp tục cuộc chiến chống lại Cao Ly.

Năm 924, vua Tân La Cảnh Minh Vương của Tân La qua đời, em trai là Phác Ngụy Ưng lên kế vị ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Cảnh Ai Vương. Vua Chân Huyên phái quân Hậu Bách Tế tấn công Tân La một cách áp đảo.

Năm 927, cảm thấy vua Chân Huyên của Hậu Bách Tế sắp đánh đến kinh đô Gyẹongu của Tân La, vua Tân La Cảnh Ai Vương đã gửi yêu cầu tiếp viện đến Cao Ly.

Ngay sau đó, vua Chân Huyên đã đích thân lãnh đạo quân đội của mình tấn công thẳng vào kinh đô Tân La là Gyeongju. Vua Tân La Cảnh Ai Vương đã không chuẩn bị trước để đối phó. Khi quân đội của Chân Huyên tiến vào cướp phá kinh đô Gyeongju, họ đã tìm ra vua Tân La Cảnh Ai Vương đang dự tiệc tại Bào thạch đình (Poseokjeong). Tân La Cảnh Ai Vương đã tự sát thay vì đầu hàng. Chân Huyên sau đó lập Kim Phó (Kim Bu) làm quốc vương tiếp theo của Tân La, tức là vua Tân La Kính Thuận Vương. Vua Vương Kiến đã đến Tấn La với một đội quân hùng mạnh một thời gian ngắn sau khi Gyeongju thất thủ.

Sau đó Chân Huyên từ Gyeongju trở về phía tây. Trên đường trở về, ông đã chạm trán với lực lượng Cao Ly với 10.000 quân của Vương Kiến tại núi Palgong thuộc Daegu ngày nay. Quân đội của Chân Huyên đã dễ dàng đánh bại quân Cao Ly, giết chết nhiều dũng tướng và chiến binh của Vương Kiến, trong khi chỉ một mình Vương Kiến chạy thoát nhờ sự hi sinh anh dũng của tướng Thân Sùng Khiêm (Shin Sung-gyeom) và Kim Nak.

Vào năm sau (năm 928), ông chiếm thành Jinju từ tay Tân La.

Suy sụp và sụp đổ
Hậu Bách Tế và Cao Ly đã luôn ở trong thế kình địch và không bên nào có thể chi phối hoàn toàn bên còn lại. Tuy nhiên, năm 930, quân Hậu Bách Tế đã hứng chịu một thất bại thảm hại trong trận Gochang (Andong ngày nay) và không thể gượng dậy sau thất bại. Chân Huyên đã cố gắng đảo ngược tình thế bằng cách tấn công kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly, song quân của ông đã bại trận vào năm 934.

Hậu Bách Tế không chỉ hỗn loạn vì các thất bại quân sự, vương quốc cũng chứng kiến các tranh chấp nội bộ. Năm 935, người con trai cả của Chân Huyên là Thần Kiếm (Singeom) cảm thấy bị khinh thường khi người đệ khác mẹ là Kim Cương (Geumgang) được chọn làm người kế vị, Thần Kiếm lật đổ phụ vương cùng với sự trợ giúp của hai người đệ khác là Yanggeom và Yonggeom. Thần Kiếm giết chết thái tử Kim Cương và giam lỏng Chân Huyên trong Geumsansa (Kim Sơn tự), song Chân Huyên đã đào thoát thành công và đến chỗ kẻ thù cũ là Cao Ly Thái Tổ, người này chào đón ông và cấp cho ông thái ấp và nông bộc.

Kính Thuận Vương của Tân La đã chính thức quy phục Cao Ly vào năm 935. Năm sau, theo yêu cầu của Chân Huyên, ông cùng Vương Kiến đã dẫn đầu một đội quân Cao Ly lớn đến Hậu Bách Tế và vương quốc này đi đến chỗ sụp đổ.

Chân Huyên qua đời cùng năm do bị viêm khối u.

Quan hệ
Không giống như kình địch là Cung Duệ, Chân Huyên khá năng nổ trong ngoại giao; ông đã chính thức được nhận sắc phong từ Ngô Việt và Hậu Đường. Ngoài ra, ông từng tìm kiếm một liên minh mới với nhà Liêu ở phía bắc, vốn do người Khiết Đan thành lập nên, nhằm hình thành thế bao vây Cao Ly từ phía bắc và nam. Chân Huyên cũng cử sứ thần sang Nhật Bản (các đời Thiên hoàng Daigo, Thiên hoàng Suzaku) trong thời gian trị vì của mình song chủ yếu vì các lý do giao thương; vùng Jeolla, nơi Chân Huyên bắt đầu lập quốc, từng là trung tâm của thương mại tại Đông Á trong thời gian ông trị vì và cũng là căn cứ của các thương nhân như Jang Bogo (Trương Bảo Cao).

Tuy nhiên, bất chấp tài năng ngoại giao, quân sự và giao thương của mình, Chân Huyên thiếu sự sắc sảo chính trị để duy trì một quốc gia tồn tại độc lập; hệ thống triều đình Hậu Bách Tế của ông không khác quá nhiều so với của Tân La, vốn đã được chứng minh là không có hiệu quả khi tập trung quyền lực vào tay các địa chủ và thương gia địa phương. Cuối cùng, Hậu Bách Tế đã không thể ảnh hưởng đến nhiều người trong số những thần dân của mình, cho Cao Ly cơ hội sáp nhập và thống nhất bán đảo.

Tham khảo

Xem thêm
Hậu Bách Tế
Hậu Cao Câu ly
Tam Quốc Triều Tiên
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Vua Triều Tiên
Bách Tế
Người Tân La


title: Cung Duệ

text:
Cung Duệ (850 - 918, trị vì 901–918) là quốc vương duy nhất của Hậu Cao Câu Ly (901–918) trên bán đảo Triều Tiên. Mặc dù ông là một thành viên của vương thất Tân La, tuy nhiên ông đã trở thành nạn nhân trong cuộc tranh giành quyền lực nội bộ vương thất vào cuối thế kỷ thứ 9. Ông sau đó trở thành lãnh đạo nổi dậy chống lại triều đình Tân La vốn không được lòng dân, và lơ là việc quản lý do còn vướng vào các tranh chấp.

Ra đời
Ngày sinh chính xác của Cung Duệ vẫn chưa rõ, song một số sử sách giả liệu rằng ông là vương tử của Hiến An Vương hay của Cảnh Văn Vương; mẫu thân của ông được thuật lại là một phu nhân được yêu quý trong triều đình. Tuy có giả thuyết ghi Cảnh Văn Vương sinh năm 845 mà Cung Duệ sinh năm 850 thì giả thuyết Cung Duệ là con của Cảnh Văn Vương là không hợp lý.

Theo truyền thuyết, Cung Duệ được sinh ra vào tiết Đoan Ngọ; nhà tiên tri của vương thất đã tiên đoán rằng một đứa trẻ sinh vào tiết Đoan Ngọ sẽ mang đến tai họa cho đất nước, và các triều thần cùng các thành viên vương thất đã thuyết phục nhà vua giải thoát khỏi đứa trẻ này. Vì vậy, nhà vua lệnh cho hầu cận giết chết đứa trẻ. Tuy nhiên, khi binh lính đến chỗ của mẹ Cung Duệ, bà đã ném đứa trẻ từ lầu hai, với người hầu gái của bà nấp trong bụi cây gần đó để đỡ đứa bé. Mặc dù bà làm vậy là để đánh lừa quân lính, song người hầu gái đã vô tình chọc vào mắt trái của đứa bé và khiến Cung Duệ bị hỏng một mắt. Bà giấu Cung Duệ và nuôi ông một cách bí mật; khi bà chết, Cung Duệ trở thành một sư tăng Phật giáo tại Thế Đạt tự (세달사, Sedalsa). Tuy nhiên do Cung Duệ sinh năm 850 (đời vua Tân La Văn Thánh Vương) mà vua Hiến An Vương năm 857 mới lên ngôi nên giả thuyết Cung Duệ là con của Hiến An Vương và sinh ra khi vua cha đã làm vua như truyền thuyết kia thì cũng không hợp lý.

Một số sử gia cho rằng trên thực tế, Cung Duệ là hậu duệ trực tiếp của Cao An Thắng (Go Anseung), người từng trị vì Cao Câu Ly Quốc, một nhà nước hồi sinh thất bại của Cao Câu Ly. Sử sách Tân La thuật rằng Cao An Thắng đã được ban cho họ vương thất của Tân La là "Kim". Vì vậy, Cung Duệ có thể là một hoàng tử của Tân La song việc ông là con trai của một vị quốc vương có thể không phải là sự thật.

Khởi nghĩa
Vào thời điểm đó, người trị vì Tân La là Chân Thánh nữ vương, nữ vương thứ ba và cuối cùng trong lịch sử Triều Tiên. Chân Thánh nữ vương là một người bất lực trong việc cai trị và triều đình phần lớn nằm dưới sự can thiệp của các thành viên vương thất và nạn hối lộ tràn lan cũng diễn ra tại triều đình. Triều đình tham nhũng tiếp tục vắt kiệt những người nông dân và kết quả là nạn đói, việc tăng sưu thuế vào năm 889 đã dẫn đến nhiều cuộc khởi nghĩa và nổi loạn. Các quý tộc địa phương, được gọi là hào tộc (호족, 豪族, hojok) nổi lên là những người cai trị thực tế của các châu, trong khi triều đình tập trung vào việc đàn áp các cuộc nội dậy và các vấn đề quyền lực nội bộ. Trong số các lãnh đạo nổi dậy và quý tộc địa phương, Cơ Huyên (Gi Hwon) và Lương Cát (Yang Gil) có được sức mạnh lớn nhất.

Cung Duệ đầu tiên gia nhập vào lực lượng của Cơ Huyên năm 891 song sớm ra đi sau đó do Cơ Huyên không đủ tin tưởng ông. Cung Duệ gia nhập cuộc khởi nghĩa của Lương Cát vào năm 892, và trở thành tướng lãnh đạo của các đội quân nổi dậy sau khi đánh bại quân Tân La tại địa phương và các nhóm nổi dậy khác. Hầu hết quý tộc địa phương ở Myeongju và Paeseo, bao gồm cả Vương Kiến (Wang Gun), đã gia nhập lực lượng của ông, khiến cho ông thậm chí còn mạnh hơn so với thủ lĩnh Lương Cát. Tân La sau gần một thiên niên kỷ tồn tại đã suy kiệt nhanh chóng, và Cung Duệ đã lãnh đạo cuộc nổi dậy của mình tại Kaesŏng vào năm 898. Ông cuối cùng đánh bại Lương Cát vào năm 897 và các lãnh chúa địa phương khác tại miền trung Triều Tiên, đánh chiếm vài thành trì của vương quốc Bột Hải (đời vua Đại Vĩ Hài) tại Nam Hải phủ ở phía đông thành Bình Nhưỡng năm 899.

Năm 900 thủ lĩnh Chân Huyên cát cứ ở lãnh thổ Bách Tế cũ đã tuyên bố mình là quốc vương của Hậu Bách Tế (Hu Baekje) ở tây nam bán đảo Triều Tiên và lập đô tại Wansanju (완산주, 完山州, Hoàn Sơn Châu), tức Jeonju ngày nay, và tiếp tục mở rộng vương quốc. Cùng năm 900, quân của Hậu Bách Tế sang đánh phá nghĩa quân của Cung Duệ ở tây bắc Tân La. Một viên tướng của thủ lĩnh Cung Duệ là Vương Kiến đem quân đánh thắng quân Hậu Bách Tế tại Trung Châu, thu được nhiều chiến lợi phẩm. Từ đó, Vương Kiến trở nên nổi tiếng, thanh danh vang dội.

Sau đó Cung Duệ tuyên bố mình là con nuôi của Tân La Cảnh Văn Vương, rồi tuyên bố mình là quốc vương của Hậu Cao Câu Ly vào năm 901. Với việc nước Hậu Bách Tế của Chân Huyên (Gyeon Hwon) nằm quyền kiểm soát phần tây nam của bán đảo, ông đã mở ra thời đại Hậu Tam Quốc.

Năm 903 Vương Kiến đem quân đánh tan lực lượng hải quân của Hậu Bách Tế (đời vua Chân Huyên) xâm phạm vùng bờ biển. Trong thời gian đó, Chân Huyên phải lo chống lại quân triều đình Tân La (đời vua Hiếu Cung Vương). Vương Kiến cũng sai quân đi giúp đỡ Chân Huyên chiến thắng quân Tân La.

Suy sụp
Cung Duệ đổi tên nước thành Ma Chấn (Majin) vào năm 904, và dời đô đến Cheorwon (Thiết Nguyên) vào năm sau (năm 905). Do Cheorwon là một thành nằm ở khu vực đồi núi, ông đã cho chuyển cư từ thành đông dân Cheongju và mở rộng kiểm soát đối với vùng Chungcheong, chiếm khoảng hai phần ba lãnh thổ từng do Tân La kiểm soát.

Cùng năm 905, Tân La (đời vua Tân La Hiếu Cung Vương) mất quyền kiểm soát đối với phía đông bắc của tuyến hành lang Trúc Lĩnh (Jungnyeong) vào tay nước Ma Chấn của vua Cung Duệ. Trong cùng năm 905, vua Cung Duệ chiếm thành Bình Nhưỡng thuộc Liêu Đông phủ của vương quốc Bột Hải (đời vua Đại Vĩ Hài) và kêu gọi tiêu diệt nhà nước Tân La (đời vua Tân La Hiếu Cung Vương).

Năm 910, Vương Kiến (Wang Geon), tướng của vương quốc Ma Chấn dẫn quân đi tấn công và chiếm được thành Naju, một thành chính và là nơi vua Chân Huyên đã bắt đầu cuộc nổi dậy của mình. Chân Huyên đã có nhiều nỗ lực nhằm chiếm lại thành song không thành công.

Tuy nhiên, vua Cung Duệ đã bắt đầu đánh mất đi sự ủng hộ của những người thân tín trước đây. Ông cho rằng cách để đoàn kết những người trong tay mình là tôn giáo, và sử dụng đến việc là một sư tăng Phật giáo trước đây của mình, ông tự coi mình là Phật Di-lặc, người đến với thế giới đế hướng dẫn và cứu giúp những con người đau khổ khỏi tất các các khó khăn, và trở thành một bạo chúa độc đoán. Ông đổi tên vương quốc của mình từ Ma Chấn (Majin) thành Thái Phong (Taebong) vào năm 911.

Năm 912, vua Tân La Hiếu Cung Vương qua đời, Phác Cảnh Huy lên nối ngôi vua Tân La, tức là vua Tân La Thần Đức Vương. Từ năm 912 đến năm 917, Vương Kiến của Thái Phong và vua Chân Huyên của Hậu Bách Tế liên tục tấn công Tân La của vua Tân La Thần Đức Vương.

Trong những ngày sau của cuộc đời, Cung Duệ bắt đầu nghi ngờ lòng trung thành của gần như tất cả mọi người đối với mình. Ông buộc tội phản quốc và xử tử tất cả những ai chống đối, bao gồm cả Khang phu nhân và hai vương tử. Do vậy, vào năm 918 bốn trong số những vị tướng cấp đầu của ông là Hồng Nho (홍유, 洪儒, Hong Yu), Bùi Huyền Khánh (배현경, 裵玄慶, Bae Hyeongyeong), Thân Sùng Khiêm (신숭겸, 申崇謙, Shin Sunggyeom) và Bốc Trí Khiêm (복지겸, 卜智謙, Bok Jigyeom) đã làm binh biến lật đổ vua Cung Duệ và sát hại Cung Duệ. Sau đó bọn họ đưa Vương Kiến (Wang Geon) lên làm vua. Chẳng bao lâu sau, triều đại Cao Ly tuyên bố thành lập, và Vương Kiến đã đánh bại Tân La và Hậu Bách Tế để thống nhất bán đảo vào năm 936.

Quốc gia Hậu Cao Câu Ly đã để lại nhiều ảnh hưởng về văn hóa cho kẻ kế thừa nó, Cao Ly. Cung Duệ vốn là một nhà sư có thế lực, vì vậy ông khuyến khích phát triển Phật giáo và có nhiều thay đổi về phong cách lễ nghi Phật giáo, bao gồm Bát Quan Hội (p'alkwanhoe,팔관회, 八關會) và Thạch Đăng Lung (sŏktŭngrong, 석등롱, 石燈籠). Những thay đổi đó vẫn tồn tại ngay cả sau khi Cung Duệ bị phế truất và triều đại Hậu Cao Câu Ly diệt vong.

Di sản
Mặc dù Cung Duệ đã không thể duy trì vị thế của mình và tái thống nhất bán đảo Triều Tiên dưới quyền của mình, nhiều học giả hiện đại đang cố gắng nhìn lại con người thực của Cung Duệ. Sử sách thuật về Cung Duệ chủ yếu là tiêu cực, do nhiều học giả trong thời Cao Ly đã có thể cố biện minh cho hành động cướp ngôi của Vương Kiến, để tạo nên tính hợp pháp cho vương triều này. Tuy nhiên, ngay sau khi thành lập Cao Ly, nhiều người đã bác bỏ sự trị vì của Vương Kiến và nổi dậy chống lại vương triều mới được lập ra; một số đã tự nguyện đào thoát sang Hậu Bách Tế của Chân Huyên (Gyeon Hwon). Có thể giả định rằng nhiều người, ngay cả sau cuộc binh biến của Vương Kiến, đã ủng hộ sự cai trị của Cung Duệ và ông không phải là một bạo chúa như sử sách đã miêu tả. Nhiều học giả giải thích việc Cung Duệ tự coi mình là Phật Di-lặc là để tăng cường quyền lực của ông, do ông với thân phận là một thành viên vương thất Tân La, không có ảnh hưởng với các lãnh chúa và thương gia địa phương hùng mạnh, vì vậy ông đã cố sử dụng sức mạnh của tôn giáo để tiếp tục sự cai trị của mình, song việc này đã được chứng minh là không có hiệu quả.

Tham khảo

 The Academy of Korean Studies, Korea through the Ages Vol. 1, The Editor Publishing Co., Seoul, 2005. ISBN 89-7105-544-8

Vua Triều Tiên
Mất năm 918
Sinh thập niên 860


title: Thần Kiếm

text:
Thần Kiếm (trị vì 935–936) là quốc vương thứ hai và cuối cùng của Hậu Bách Tế, một trong Hậu Tam Quốc Triều Tiên. Ông lên ngôi sau khi cùng với hai đệ là Lương Kiếm (Yanggeom) và Long Kiếm (Yonggeom), lật đổ phụ vương là Chân Huyên (Gyeon Hwon) và giết chết người được chỉ định kế vị, người đệ khác mẹ là Kim Cương (Geumgang).

Ông cho giam lỏng Chân Huyên trong Geumsansa (Kim Sơn tự), song Chân Huyên đã đào thoát thành công và đến chỗ kẻ thù cũ là Cao Ly Thái Tổ, người này chào đón ông và cấp cho ông thái âp và nông bộc. Chân Huyên đã lãnh đạo quân Cao Ly chống lại các nghịch tử của mình vào năm 936 tại nơi ngàu nay là Seonsan, Gumi và tiêu diệt quân của Thần Kiếm.

Cao Ly Thái Tổ dường như coi âm mưu trước đó là chuyện nội bộ của anh em Thần Kiếm, và phong cho Thần Kiếm tước hiệu quý tộc. Có các tài liệu khác nau về việc các đệ là Lương Kiếm và Long Kiếm đã bị cho đi lưu đày hay bị giết.
Tất cả các hoàng tử,công chúa của ông đều chết trong cuộc hỗn loạn, chỉ duy nhất một công chúa sống xót là công chúa WooHee

Xem thêm
Hậu Bách Tế
Hậu Tam Quốc
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Triều Tiên
Năm sinh không rõ
Mất năm 936


title: Cao Ly Định Tông

text:
Cao Ly Định Tông (Hangul: 고려 정종, Hanja: 高麗 定宗; 923 – 13 tháng 4 năm 949, trị vì 945 – 949) là quốc vương thứ ba của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là vương tử thứ ba của Cao Ly Thái Tổ, người sáng lập nên vương triều, và sinh ra hơn một thập kỉ trước khi Cao Ly được chính thức thành lập. Mẹ của ông là con gái của một quý tộc ở vùng Chungju tên là Lưu Căng Đạt (Yu Geung-dal). Ông có tên húy là Vương Nghiêu (왕요, 王堯), tự Nghĩa Thiên (의천, 義天).

Định Tông kế vị vương huynh là Huệ Tông vào năm 945, và để nhằm làm giảm quyền lực của các ngoại thích, bao gồm Wang Gyu và Pak Sul-hui. Tuy nhiên, với việc thiếu đi sự ủng hộ của giới tinh hoa tại kinh đô Khai Thành (Kaesong), ông đã không thể tăng cường đáng kể quyền lực của vương vị.

Năm 946, ông đem 70.000 bao ngũ cốc từ kho lương của vương thất để hỗ trợ cho Phật giáo tại đất nước. Năm 947, ông muốn biến Bình Nhưỡng thành Tây Kinh của Cao Ly. Ông đã tìm cách dời dô từ Khai Thành đến đây song đã không thành công.

Định Tông tiếp tục chính sách chống nhà Liêu của các vua đời trước. Định Tông đã huy động một đội quân Cao Ly lên phía bắc để bảo vệ biên giới phòng ngừa nhà Liêu xâm lược.

Định Tông mất khi còn khá trẻ, độ 25-26 tuổi, táng tại An lăng (安陵). Thụy hiệu Chí Đức Chương Kính Chính Túc Linh Nhân Giản Kính Trang Nguyên Văn Minh Đại Vương (至德章敬正肃令仁简敬庄元文明大王). Người em ruột của ông, vương tử Vương Chiêu (왕소) kế vị, tức Cao Ly Quang Tông.

Gia đình
Cha: Cao Ly Thái Tổ.
Mẹ: Thần Minh Thuận Thành Vương thái hậu Lưu thị (신명순성왕태후 유씨; Sinmyeongsunseong).
Hậu phi:
 Văn Cung Vương hậu Phác thị (문공왕후 박씨), chị của Văn Thành. Bà cũng là em gái của Đông Sơn Viện phu nhân, thứ thất của Cao Ly Thái Tổ.
 Văn Thành Vương hậu Phác thị (문성왕후 박씨).
 Thanh Châu Nam Viện phu nhân Kim thị (청주남원부인 김씨), con gái Nguyên Phủ Kim Căng Luật, em gái Thanh Châu Viện phu nhân, vợ của Cao Ly Huệ Tông.
Con cái:
 Khánh Xuân Viện Quân (경춘원군; ? - 960), mẹ là Văn Thành Vương hậu, về sau bị xử tử dưới thời Cao Ly Quang Tông.
 Công chúa không rõ danh tính, mẹ là Văn Thành Vương hậu, được gả cho người chú là Hiếu Thành Thái tử Vương Lâm Châu (con trai của Cao Ly Thái Tổ), nhưng không có người nối dõi.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Được diễn viên nam Hong Jong Hyun đảm nhận trong bộ phim truyền hình Hàn Quốc Người tình ánh trăng - Bộ bộ kinh tâm: Lệ (Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo) phát sóng đầu tiên vào ngày 29/08/2016.


title: Cao Ly Quang Tông

text:
Cao Ly Quang Tông (Hangul: 고려 광종, chữ Hán: 高麗 光宗; 925 – 4 tháng 7 năm 975, trị vì 949 – 975) là vị quốc vương thứ tư của Cao Ly. Ông là con trai thứ tư của Cao Ly Thái Tổ. Ông có tên húy là Vương Chiêu (왕소, 王昭), tự Nhật Hoa (일화, 日華).

Cao Ly đã chứng kiến nhiều thay đổi dưới thời trị vì của Quang Tông. Ở giai đoạn đầu, Quang Tông duy trì một thái độ thụ động trước giới quý tộc. Tuy nhiên, sau đó ông đã trưởng thành nhiều hơn và quyết liệt hơn. Choi Seung-Ro kể rằng thời kỳ trị vì của ông có thể được phân thành ba giai đoạn. Đầu tiên là dò dẫm, sau đó là củng cố quyền lực và cuối cùng là thanh trừng.

Ở thời kỳ đầu của Cao Ly, triều đình là một tổ chức của các gia tộc hùng mạnh. Hơn nữa, nhiều gia tộc trong số họ là những thế lực hỗ trợ cho ông. Thật không dễ để củng cố quyền lực của vương quyền và ông đã bắt đầu tìm cách. Quang Tông học hỏi xem làm thế nào để củng cố quyền lực của mình bằng cách đọc trinh quan chính yếu. Quang Tông nhận được sự ủng hộ của người dân bằng cách trợ giúp Phật giáo.

Trong thời kỳ thứ hai, trọng tâm cải cách của Quang Tông là tăng cường sức mạnh của vua. Quang Tông bắt đầu đưa các gia tộc quyền lực ra khỏi triều đình Cao Ly. Quang Tông đưa Song Ký và những người nhập tịch xuất thân từ Trung Nguyên vào triều đình và bắt đầu tích cực cải cách. Ông đã thực hiện luật giải phóng nô lệ (노비안검법, 奴婢按檢法, Nô tì án kiểm pháp) vào năm 958, và "khoa cử" (Gwageo) vào năm 958. Việc thi khoa cử đã giúp triều đình Cao Ly có được các nhân vật mới và có thể thải hồi người của các gia tộc hùng mạnh.

Các gia tộc có thế lực không hài lòng với thái độ tích cực cải cách của Quang Tông. Họ nhận thức được rằng mình sẽ bị thanh lọc dựa theo trực giác của vua. Cuối cùng, một số người trong số họ có ý định nổi loạn. Tuy nhiên, họ đã bị ông giết chết trước khi kịp hành động. Các ví dụ điển hình là việc hành quyết vương thân Hưng Hóa Cung Quân (흥화궁군), con trai của Huệ Tông và vương thân Khánh Xuân Viện Quân (경춘원군), con trai của Định Tông.

Quang Tông đã xây dựng các pháo đài dọc theo phía tây bắc và tích cực phát triển các công sự quân sự của các tỉnh Pyongan và Hamgyong ngày nay để phòng ngừa nhà Liêu xâm lược Cao Ly.

Năm 962, Quang Tông lập liên minh với nhà Tống (đời vua Tống Thái Tổ) ở miền trung Trung Quốc và theo đuổi chính sách bành trướng về phía bắc. Ngoài ra, quốc gia của người Bột Hải là Định An Quốc (đời vua Liệt Vạn Hoa) ở vùng giữa sông Áp Lục còn tiến hành lập liên minh với nhà Tống và Cao Ly để chống lại nhà Liêu (đời vua Liêu Mục Tông).

Quang Tông lâm trọng bệnh vào tháng 5 năm 975 và mất sau đó ít ngày. Thụy hiệu là Hoằng Đạo Tuyên Liệt Bình Thế Đại Thành Đại Vương (chữ Hán: 弘道宣烈平世大成大王, 홍도선열평세대성대왕), táng tại Hiến lăng (憲陵). Con trai cả là Vương Trụ lên nối ngôi, tức là vua Cao Ly Cảnh Tông.

Gia quyến
 Phụ thân: Cao Ly Thái Tổ.
 Mẫu thân: Thần Minh Thuận Thành Vương thái hậu họ Lưu (신명순성왕태후 유씨).

Hậu phi
Đại Mục Vương hậu Hoàng Phủ thị (황보씨), con gái của Cao Ly Thái Tổ và Thần Tĩnh Vương thái hậu Hoàng Phủ thị (신정왕태후 황보씨), tức chị/em cùng cha khác mẹ với ông.
 Khánh Hòa Cung Phu nhân (경화궁부인), con gái của Huệ Tông và Nghĩa Hòa Vương hậu (의화왕후) Lâm Thị. Theo vai vế thì bà là cháu gọi Quang Tông bằng chú.

Con cái
Tất cả đều là con của Đại Mục Vương hậu

Cao Ly Cảnh Tông Vương Trụ.
Hiếu Hòa Vương thái tử (효화태자), mất sớm.
Thiên Thu Điện phu nhân (천추전부인), lấy em họ là Thiên Thu Điện quân, con của Văn Nguyên Đại vương Vương Trinh (문원대왕 왕태). Vương Trinh là em ruột với Quang Tông.
 Bảo Hoa Cung phu nhân (보화궁부인), không rõ hạ giá lấy ai.
Văn Đức Vương hậu (문덕왕후), trước lấy Hoằng Đức Viện quân, con trai của Thọ Mệnh Thái tử, em trai cùng cha khác mẹ với Quang Tông, có một con gái; sau tái giá với em họ là Cao Ly Thành Tông.

Văn hóa đại chúng
 Được đóng bởi Jang Hyuk trong bộ phim truyền hình năm 2015 Shine or Go Crazy của đài MBC.
 Được đóng bởi Lee Joon-gi trong bộ phim truyền hình năm 2016 Người tình ánh trăng - Bộ bộ kinh tâm: Lệ của đài SBS.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 925
Mất năm 975


title: Cao Ly Cảnh Tông

text:
Cao Ly Cảnh Tông (Hangul: 고려 경종, chữ Hán: 高麗 景宗; 9 tháng 11 năm 955 – 13 tháng 8 năm 981, trị vì 975 – 981) là quốc vương thứ năm của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là con trai cả của vua Quang Tông, và được phong làm Thái tử từ năm được sinh ra. Ông có tên húy là Vương Trụ (王胄), tên chữ là Trường Dân (長民).

Sau khi lên ngôi, Cảnh Tông cho lập nên Điền sài khoa (Jeonsigwa, 전시과, 田柴科), tức hệ thống phân đất đai. Sau đó, theo Cao Ly sử (Goryeosa), ông đã tránh xa chính sự và vương thất, và dành thời gian để hi não với người dân.

Năm 679, Hiến Ai Vương hậu (Hoàng Phủ thị) (em họ của Cảnh Tông, khi đó mới 15 tuổi) và Hiến Trinh Vương hậu (Hoàng Phủ thị) (em họ của Cảnh Tông, khi đó mới 13 tuổi) được gả cho Cảnh Tông. Sang năm 680, Hoàng Phủ thị sinh người con trai duy nhất của bà ta với Cảnh Tông là Vương Tụng.

Cảnh Tông mất sớm vào năm 681, người con trai duy nhất của ông, Vương Tụng khi đó chỉ mới 1 tuổi nên một tông thất khác đã kế vị, tức Cao Ly Thành Tông, em họ của ông. Thụy là Chí Nhân Thành Mục Minh Huệ Thuận Hy Tĩnh Hiếu Cung Ý Hiến Hòa Đại Vương (至仁成穆明惠顺熙靖孝恭懿献和大王), táng tại Vinh lăng (榮陵).

Gia đình

Phụ mẫu
 Cha: Cao Ly Quang Tông.
 Mẹ: Đại Mục Vương hậu Hoàng Phủ thị (대목왕후 황보씨).

Hậu cung
Tất cả đều là những chị em họ với Cảnh Tông.
 Hiến Túc Vương hậu Kim thị (헌숙왕후 김씨), con gái Tân La Quốc vương Kính Thuận Vương và Lạc Lãng Công chúa. Thụy hiệu đầy đủ của bà là Ôn Kính Cung Hiếu Lương Huệ Ý Mục Thuận Thánh Hoài An Nhân Hậu Hiến Túc (Hangul: 온경공효양혜의목순성회안인후헌숙왕후; chữ Hán: 溫敬恭孝良惠懿穆順聖懷安仁厚獻肅王后).
Hiến Ý Vương hậu Lưu thị (헌의왕후 유씨), con gái tôn thất Văn Nguyên Đại vương Vương Trinh (문원대왕 왕태).
 Hiến Ai Vương hậu Hoàng Phủ thị (헌애왕후 황보씨), con gái Cao Ly Đới Tông. Mẹ đẻ của Mục Tông, được tôn phong Thiên Thu Vương thái hậu (千秋王太后).
 Hiến Trinh Vương hậu Hoàng Phủ thị (헌정왕후 황보씨), em ruột của Hiến Ai Vương hậu, tư thông với Cao Ly An Tông Vương Uất sinh ra Hiển Tông.
Đại Minh Cung phu nhân Liễu thị (대명궁부인 유씨), con gái tôn thất Nguyên Trang Thái tử.

Con cái
 Cao Ly Mục Tông Vương Tụng (고려 목종; 980 – 1009).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên
Cao Ly

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 955
Mất năm 981


title: Cao Ly Thành Tông

text:
Cao Ly Thành Tông (Hangul: 고려 성종, chữ Hán: 高麗 成宗; 15 tháng 1 năm 961 – 29 tháng 11 năm 997; trị vì 981 – 997) là vị quốc vương thứ sáu của vương triều Cao Ly. Ông là con trai thứ hai của Cao Ly Đới Tông, và là vương tôn của Cao Ly Thái Tổ. Ông kế vị vua Cảnh Tông - anh họ của ông. Tên thật của ông là Vương Trị (왕치; 王治), tự là Ôn Cổ (온고; 溫古).

Vừa lên ngôi vua, Thành Tông đã phong cho Hiến Ai Vương hậu (em gái của Thành Tông, vợ của Cao Ly Cảnh Tông) thành Sùng Đức công chúa.

Thành Tông đã tiến hành cải cách tại Cao Ly và tạo lập vương quốc thành một chế độ quân chủ tập trung trên nền tảng Nho giáo vững chắc. Năm 983, ông thành lập hệ thống gồm 12 mục, các đơn vị hành chính chiếm ưu thế trong phần lớn giai đoạn về sau của Cao Ly. Ông cử những người đàn ông được học hành đến mỗi mục để giám sát giáo dục địa phương. Điều này được dự định là một cách để tích hợp tầng lớp quý tộc của đất nước vào bộ máy quan lại mới. Từ Hi (Seo Hui) được Thành Tông giao chức Binh quan Ngự sự (兵官御事 Byeonggwan eosa), phụ trách việc quân sự.

Cùng năm 983, Thành Tông sai sứ sang nhà Tống xưng thần với vua Tống Thái Tông, định kỳ hằng năm triều cống cho nhà Tống. Thành Tông bỏ niên hiệu riêng, tiến hành dùng niên hiệu của nhà Tống. Ngoài ra Thành Tông còn buộc bá quan Cao Ly gọi mình là "điện hạ", thay vì gọi là "bệ hạ" như trước, vì danh xưng "bệ hạ" chỉ xứng đáng với hoàng đế nhà Tống. Từ đó Cao Ly đã trở thành nước chư hầu của nhà Tống (sau này nhà Triều Tiên cũng dùng cách gọi các vua Triều Tiên là "điện hạ" thay vì "bệ hạ" để tỏ lòng thần phục các triều đại của Trung Quốc).

Năm 985, vua Tống Thái Tông của nhà Tống sai sứ giả sang Cao Ly yêu cầu Thành Tông phát binh cùng Tống đánh nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông). Thành Tông lấy cớ quân đội Cao Ly lâu ngày không được tập luyện, còn yếu kém để từ chối sứ giả nhà Tống.

Biết được sức mạnh quân sự của nhà Tống (đời vua Tống Thái Tông) yếu hơn so với nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) và thường thua trận trước họ, cùng năm 985, vua Ô Huyền Minh của Định An Quốc cử sứ giả đến Cao Ly (đời vua Cao Ly Thành Tông) và cầu cứu. Nhưng Thành Tông đã từ chối lời đề nghị đó và đã dùng vũ lực đuổi sứ giả Định An Quốc ra ngoài hoàng cung.

Tháng 1 năm 986, nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) đã ra quân tiêu diệt quốc gia của người Bột Hải là Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh) và sáp nhập Định An Quốc vào lãnh thổ nhà Liêu. Điều này khiến cho Thành Tông lo lắng. Các hành động quân sự này của nhà Liêu diễn ra rất gần với lãnh thổ Cao Ly, cộng thêm nhà Liêu từng dự tính xâm lược vào Cao Ly năm 947 (song hủy bỏ), cùng quan hệ ngoại giao và văn hóa bền chặt giữa Cao Ly và nhà Tống, quan hệ nhà Liêu-Cao Ly do vậy cực kỳ kém. Cả nhà Liêu và Cao Ly đều nhìn nhận đối phương như một mối đe dọa quân sự; nhà Liêu sợ rằng Cao Ly sẽ cố gắng kích động các cuộc nổi loạn trong số cư dân Bột Hải sống tại lãnh thổ Liêu, trong khi Cao Ly lo sợ bị nhà Liêu xâm lược.

Năm 990, Thành Tông phong cho con của Sùng Đức công chúa (em gái của Thành Tông) là Vương Tụng làm người kế vị của mình do ông không sinh được con trai.

Năm 991 Thái hậu Tiêu Xước của nhà Liêu phái quân Khiết Đan tấn công người Nữ Chân ở hạ lưu sông Áp Lục. Khi đó nhà Liêu đã bắt đầu các cuộc tấn công chống lại Cao Ly (đời vua Cao Ly Thành Tông).

Năm 992, Thành Tông cử Từ Hi (Seo Hui) tham gia đoàn ngoại giao của Cao Ly sang Tống (đời vua Tống Thái Tông) để tái lập quan hệ ngoại giao giữa Cao Ly và nhà Tống.

Tháng 11 năm 993, Thái hậu Tiêu Xước của nhà Liêu phái quân Khiết Đan xâm lược Cao Ly. Quân Khiết Đan tấn công đến thành Pongsan, biên giới tây bắc của Cao Ly với khoảng 60.000 quân. Quân Cao Ly bị quân Liêu do Tiêu Tốn Ninh (蕭遜寧) chỉ huy liên tiếp đánh bại, bị dồn xuống phía nam sông Đại Đồng. Các tướng lĩnh nhà Liêu tuyên bố rằng họ có 80 vạn quân, yêu cầu Cao Ly nhượng cho nhà Liêu một số lãnh thổ quanh sông Áp Lục. Thành Tông kêu gọi đồng minh quân sự là nhà Tống (đời vua Tống Thái Tông) giúp đỡ, song không có sự hỗ trợ nào của nhà Tống đối với Cao Ly. Quân Liêu yêu cầu Cao Ly đầu hàng và dâng đất cho nhà Liêu. Quân Liêu tiến quân vững chắc về phía nam, đến khu vực sông Thanh Xuyên. Tại đây quân Liêu kêu gọi tiến hành các cuộc đàm phán giữa các lãnh đạo quân sự của hai bên Liêu và Cao Ly. Nhà Liêu thoạt đầu yêu cầu Cao Ly đầu hàng hoàn toàn. Sau một sự bế tắc quân sự, các cuộc đàm phán bắt đầu giữa hai nước, đưa đến những nhượng bộ sau: Thứ nhất, Cao Ly chính thức chấm dứt mọi quan hệ với nhà Tống, đồng ý cống nạp cho nhà Liêu và dùng niên hiệu của nhà Liêu.

Ban đầu, Thành Tông định chấp nhận dâng đất cầu hòa, nhường lãnh thổ phía bắc Bình Nhưỡng ngày nay cho nhà Liêu. Tuy nhiên, Từ Hi (Seo Hui) đã thuyết phục được Thành Tông nên ra sức chiến đấu.

Sau đó, hậu duệ của vương quốc Bột Hải là Đại Đạo Tú (con trai của thái tử Đại Quang Hiển, hậu duệ đời thứ 11 của Đại Dã Bột - đệ của Bột Hải Cao Vương) cùng Phó trung lang tướng Yu Bang đã lãnh đạo quân dân Cao Ly tại thành An Nhung (Anyung) đánh bại quân Liêu do Xiao Hengde chỉ huy. Sau trận đánh thành An Nhung (Anyung), quân Liêu đã bị chặn lại. Từ Hi (Seo Hui) đã tình nguyện ra đàm phán trực tiếp với tướng Khiết Đan là Tiêu Tốn Ninh. Ông ta sang doanh trại quân Liêu, thuyết phục tướng Liêu rằng Cao Ly kế thừa Cao Câu Ly, điều đã được Tiêu thái hậu và người Khiết Đan chấp nhận. Quân Liêu đồng ý và rút lui. Cao Ly lấy lại được phần đất bị Liêu chiếm và vùng thượng du sông Áp Lục (lúc đó đang bị chiếm giữ bởi các bộ tộc Nữ Chân chuyên rắc rối cho nhà Liêu, với lý do rằng trong quá khứ vùng đất này thuộc về Cao Câu Ly) được hợp nhất vào lãnh thổ Cao Ly. Tuy nhiên Cao Ly trở thành chư hầu của nhà Liêu.

Quân Khiết Đan rút lui vào tháng 12 năm 993 và nhượng lại lãnh thổ phía đông sông Áp Lục sau khi Cao Ly đồng ý chấm dứt liên minh với nhà Tống (đời vua Tống Thái Tông).

Năm 994, trao đổi ngoại giao theo thường lệ giữa nhà Liêu và Cao Ly được bắt đầu, còn mối quan hệ giữa Cao Ly và nhà Tống không thể ấm lên.

Tuy nhiên, Cao Ly sau đó vẫn tiếp tục giao thiệp với nhà Tống cùng năm 994 và đã củng cố vị thế của mình bằng cách xây dựng Thiên Lý Trường Thành tại vùng lãnh thổ phía bắc mới giành được.

Ông qua đời vì bạo bệnh vào ngày 29 tháng 11 năm 997, hưởng dương 36 tuổi. Ngai vàng được trao cho người cháu trai, là con của Cảnh Tông với Hiến Ai Vương hậu, tức Cao Ly Mục Tông Vương Tụng. Thụy hiệu: Khang Uy Chương Hiến Quang Hiếu Hiến Minh Tương Định Văn Ý Đại vương (康威章宪光孝献明襄定文懿大王; 강위장헌광효헌명양정문의대왕), táng tại Khang lăng (康陵).

Gia đình
 Tổ phụ: Cao Ly Thái Tổ.
 Nội tổ mẫu: Thần Tĩnh Vương thái hậu Hoàng Phủ thị (신정왕태후 황보씨; 900 – 983).
 Ngoại tổ mẫu: Trinh Đức Vương thái hậu Liễu thị (정덕왕태후 류씨).
 Thân phụ: Cao Ly Đới Tông Vương Húc (고려 대종 왕욱). Ông chưa từng làm vua ngày nào, chỉ được truy tôn bởi con trai mình.
 Thân mẫu: Tuyên Nghĩa Vương hậu (선의왕후), chị/em cùng cha với Đới Tông. Bà cũng là mẹ của Hiến Ai Vương hậu và Hiến Trinh Vương hậu, 2 người vợ thứ của Cảnh Tông.

Thê tử
Văn Đức Vương hậu Lưu thị (문덕왕후 유씨), con gái vua Quang Tông, tức chị/em họ với Thành Tông. Trước đây bà lấy Hoằng Đức Viện quân, con trai Thọ Mệnh Thái tử. Hoằng Đức mất sớm, bà tái giá với Thành Tông.
Tuyên Chính Vương hậu Lưu thị (선정왕후 유씨), thực tế là con của Hoằng Đức, lấy Cao Ly Mục Tông.
Văn Hòa Vương hậu Kim thị (문화왕후 김씨), con gái của Kim Nguyên Sùng và Hòa Nghĩa Quận Đại phu nhân Vương thị. Nguyên là Cung chúa, Hiển Tông tấn tôn Đại phi.
Nguyên Trinh Vương hậu (원정왕후), lấy Cao Ly Hiển Tông, không con.
Diên Xương Cung phu nhân Thôi thị, con gái Thôi Hành Ngôn và Lễ Sơn Quận phu nhân Kim thị. Hiển Tông tấn tôn Đại phu nhân.
Nguyên Hòa Vương hậu (원화왕후), cũng lấy Cao Ly Hiển Tông, sinh được hai con gái.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Lee, K.-b. (1984). A new history of Korea. Tr. by E.W. Wagner & E.J. Schulz, based on the Korean rev. ed. of 1979. Seoul: Ilchogak. ISBN 89-337-0204-0

Vua Cao Ly
Sinh năm 961
Mất năm 997


title: Cao Ly Mục Tông

text:
Cao Ly Mục Tông (Hangeul: 고려 목종, chữ Hán: 高麗 穆宗; 5 tháng 7 năm 980 – 2 tháng 3 năm 1009, trị vì 997 – 1009) là quốc vương thứ 7 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là người con duy nhất của Cao Ly Cảnh Tông và Hiến Ai Vương hậu Hoàng Phủ thị.

Ông có tên húy là Vương Tụng (왕송, 王誦), tên chữ là Hiếu Thân (효신, 孝伸).

Thuở nhỏ
Ông chào đời vào ngày 5 tháng 7 năm 980. Vua Cao Ly Cảnh Tông mất sớm vào năm 981, lúc đó ông mới 1 tuổi nên một tông thất khác đã kế vị, tức Cao Ly Thành Tông, là cậu ruột của ông. Mẹ ông là Hoàng Phủ thị được Cao Ly Thành Tông phong thành Sùng Đức công chúa.

Năm 990, Cao Ly Thành Tông phong cho ông làm người kế vị của mình do Thành Tông không sinh được con trai. Thành Tông băng hà vào ngày 29 tháng 11 năm 997, ngai vàng lại trao trả về cho ông. Ông được lịch sử gọi là Cao Ly Mục Tông.

Trị vì và nội loạn
Ông lên ngôi vua Cao Ly vào năm 997, tức là vua Cao Ly Mục Tông. Ông đã tôn mẹ mình là Sùng Đức công chúa trở thành Thiên Thu Vương thái hậu (천추왕태후). Mục Tông được nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) chấp thuận. Dù ông đã trưởng thành nhưng mẹ ông là Thiên Thu Vương thái hậu vẫn lâm triều nhiếp chính cho ông.

Ngày 8 tháng 8 năm 998, trọng thần Từ Hi (Seo Hui) của Cao Ly (người có công lớn trong cuộc chiến chống Khiết Đan xâm lược vào năm 993) qua đời, hưởng thọ 57 tuổi.

Mục Tông được lịch sử ghi nhớ với cải cách điền sài khoa (Jeonsigwa, tức hệ thống phân đất đai). Trong thời kỳ Mục Tông cai trị, Cao Ly thường xuyên đối mặt với các trận động đất lớn nhỏ. Mục Tông luôn phải mở quốc khố, phát gạo và tiền cứu giúp các nạn dân trong các trận động đất đó.

Tuy là Thái hậu và đang làm nhiếp chính cho Mục Tông, nhưng Thiên Thu Vương thái hậu Hoàng Phủ thị lại có một nhân tình là Kim Trí Dương (金致陽). Hai người tư thông với nhau và có một người con trai vào năm 1003.

Đầu năm 1009, Kim Trí Dương lộng quyền, mưu giết Mục Tông để đoạt ngôi cho con mình. Kim Trí Dương đã đốt cháy cung điện hoàng gia, đe dọa giết nhà vua và chiếm lấy quyền lực. Mục Tông hoảng sợ cho đòi tướng Khang Triệu (康兆) về triều đình Khai Thành (Kaesong). Khang Triệu đã nhanh chóng giết chết tên loạn thần Kim Trí Dương và con trai 6 tuổi của hắn cùng những người ủng hộ hắn. Hiến Ai Vương hậu bị lưu đày đến Hoàng Châu, về sau được hồi cung và mất ngay năm đó (vào năm 1029).

Những kẻ ghét Khang Triệu đã phao tin rằng ông ta muốn cướp ngôi. Một lần nữa, Mục Tông lại kinh sợ, bèn lên kế hoạch trừ khử Khang Triệu, chuẩn bị sai người đi giết Khang Triệu. Nhưng Khang Triệu lại nhanh hơn, đã dẫn quân đánh vào hoàng cung Khai Thành, giết sạch những kẻ hiềm khích với ông ta và giết luôn cả Mục Tông vào ngày 2 tháng 3 năm 1009. Năm đó ông được 29 tuổi, táng tại Cung lăng (恭陵). Khang Triệu đã đưa Vương Tuân (王詢, 왕순) lên ngôi, tức Cao Ly Hiển Tông.

Thụy hiệu đầy đủ của Mục Tông là Hiếu Tư Uy Huệ Khắc Anh Tĩnh Cung Tuyên Nhượng Đại vương (孝思威惠克英靖恭宣讓大王).

Gia quyến
 Nội tổ phụ: Cao Ly Quang Tông. Anh/em cùng cha khác mẹ với Đại Mục, Đới Tông và Tuyên Nghĩa.
 Nội tổ mẫu: Đại Mục Vương hậu Hoàng Phủ thị (대목왕후 황보씨).
 Ngoại tổ phụ: Cao Ly Đới Tông.
 Ngoại tổ mẫu: Tuyên Nghĩa vương hậu Liễu thị (선의왕후 류씨).
 Thân phụ: Cao Ly Cảnh Tông.
 Thân mẫu: Hiến Ai Vương hậu Hoàng Phủ thị (헌정왕후 황보씨).
Ông không có bất cứ người con nào. Một số hậu phi của ông được biết đến như sau:
Tuyên Chính Vương hậu Lưu thị (선정왕후 유씨), con gái của Văn Đức Vương hậu Lưu thị với chồng trước là Hoằng Đức Viện quân. Theo vai vế là chị/em họ với ông. Thụy đầy đủ là Ý Tiết An Hiến Trinh Thận Tương Thánh Nguyên Trinh Tuyên Chính Vương hậu (懿節安獻貞愼襄堅元貞宣正王后; 의절안헌정신양견원정선정왕후).
Yêu Thạch Trạch cung nhân họ Kim (요석 택 궁인 김씨)

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Chú thích

Vua Cao Ly
Sinh năm 980
Mất năm 1009


title: Cao Ly Hiển Tông

text:
Cao Ly Hiển Tông (chữ Hán: 高麗 顯宗, Hangul: 고려 현종, Golyeo Hyeonjong; 1 tháng 8 năm 992 – 17 tháng 6 năm 1031, trị vì 1009 – 1031) là quốc vương thứ 8 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là vương tôn của Cao Ly Thái Tổ. Ông có tên húy là Vương Tuân (王詢, 왕순, Wang Sun), tên tự là An Thế (安世, 안세, Anse).

Thân thế
Năm 679, mẹ ông là Hiến Trinh Vương hậu cùng với dì ông là Hiến Ai Vương hậu được gả cho vua Cao Ly Cảnh Tông. Sau khi vua Cao Ly Cảnh Tông băng hà năm 981, mẹ ông mới chỉ vừa 15. Cậu của ông là Vương Trị lên ngôi, tức là vua Cao Ly Thành Tông. Vương tử Vương Uất (왕욱) thường xuyên qua lại cung phủ của mẹ ông. Từ đó hai người nảy sinh tình cảm mà tư thông với nhau, sinh ra ông. Hiến Trinh Vương Hậu mất vào ngày 1 tháng 8 năm 992, ngay sau khi sinh Vương Tuân vì tủi nhục.

Năm 997 vua Cao Ly Thành Tông băng hà, Vương Tụng lên kế tức là vua Cao Ly Mục Tông và được nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) chấp thuận. Tuy nhiên sang năm 1009, vào ngày 2 tháng 3, Khang Triệu (Gang Jo), người mà Cao Ly Mục Tông đã nhờ cậy để tiêu diệt âm mưu phản loạn của Kim Trí Dương (Kim Chi–yang) nhưng sau đó ông ta đã giết luôn vua Cao Ly Mục Tông.

Trị vì
Vương Tuân được tướng Khang Triệu (Gang Jo) đưa lên ngai vàng vào năm 1009, tức là Cao Ly Hiển Tông. Hiển Tông đã truy tôn cho mẹ ông là Hiến Trinh Vương thái hậu (헌정왕태후) và cha là Vương Uất thành Cao Ly An Tông. Khang Triệu đã thành lập nên chế độ cai trị Cao Ly bằng quân sự.

Mùa thu năm 1010, tận dụng thời cơ triều đình Cao Ly đang có tranh giành quyền lực khi Khang Triệu (Gang Jo) vừa giết vua Cao Ly Mục Tông, quân Khiết Đan nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) một lần nữa lại tấn công Cao Ly với lý do báo thù cho Cao Ly Mục Tông. Theo nguồn tin của Cao Ly, 400.000 quân nhà Liêu do vua Liêu Thánh Tông thân chinh cầm quân đã xâm chiếm lãnh thổ Cao Ly, Xiao Baiya đi theo tháp tùng. Ngoài ra, nhà Liêu cũng tuyên bố có sáu thành trì ở phía đông sông Áp Lục, nơi Cao Ly tuyên bố là lãnh thổ của mình trong các cuộc đàm phán đình chiến từ năm 993.

Quân Liêu tấn công lần đầu nhưng không chiếm được pháo đài của Hueng hwa, nơi tướng Yang Kyu trấn giữ. Tuy nhiên pháo đài của Cao Ly ở Hueng hwa vẫn nhanh chóng bị quân Liêu chiếm đóng, hai tướng Cao Ly giữ pháo đào là Yang Kyu và Kim Suk-heung đều tử trận. Quân Liêu tiến đến thành Seoyeong.

Khi đó tướng quân Đại Đao Tú (khi đó đã hơn 70 tuổi, con trai của thái tử Đại Quang Hiển, hậu duệ dời thứ 11 của Đại Dã Bột - đệ của Bột Hải Cao Vương) đã chỉ huy quân Cao Ly phòng thủ thành Seoyeong trước sự tấn công vũ bão của quân Liêu. Đại Đạo Tú lên kế hoạch tấn công quân Liêu gần đó cùng với chỉ huy Cao Ly là Tak Sachong. Tuy nhiên, khi thời cơ đến, Tak Sachong đã không gửi quân Cao Ly đến chi viện khiến cho quân đội của Đại Đạo Tú bị tổn thất và Đại Đạo Tú bị quân Khiết Đan bắt giữ. Thành Seoyeong rơi vào tay quân Liêu. Không rõ kết cục sau này của Đại Đạo Tú. Người con trai của Đại Đạo Tú là Đại Hanh Nhân (대형인, 大亨仁, Dae Hyongin) cùng cháu nội của Đại Đạo Tú là Đại Hồng Duẫn (대홍윤, 大洪允, Dae Hongyun) tiếp tục sinh sống tại Cao Ly.

Quân Liêu nhanh chóng nam hạ tiến đánh đến Hoàng Châu - nơi Thiên Thu Vương thái hậu đang bị lưu đày. Dân gian lưu truyền rằng Thiên Thu Vương thái hậu đã lãnh đạo dân quân tại Hoàng Châu đứng lên chống trả lại quân Liêu rất ác liệt. Nhưng do lực lượng mỏng hơn nên Thiên Thu Vương thái hậu phải rút lui khỏi Hoàng Châu. Quân Liêu chiếm đóng Hoàng Châu rồi tiếp tục nam hạ đến Tongju.

Quân Liêu cuối cùng cũng tiến đến thành phố Tongju của Cao Ly, nơi Khang Triệu (Gang Jo) và 30.000 quân Cao Ly đang chờ đợi. Khang Triệu mai phục trên một con đèo hẹp mà quân Liêu chắc chắn sẽ phải vượt qua. Tại đây, Khang Triệu đã trực tiếp dẫn quân tấn công ba theo ba cánh khi quân Liêu đến. Quân Liêu buộc phải rút lui và 10.000 quân Liêu đã chết trong cuộc phục kích này. Quân Liêu lại tấn công thành Tongju của Cao Ly nhưng phải chịu thất bại nhục nhã với thương vong nặng nề.

Chỉ huy quân Liêu đã phát động một cuộc tấn công khác vào thành phố Tongju, với mục tiêu chính là bắt sống Khang Triệu. Quân Liêu bị quân Cao Ly đánh bại lần thứ ba và buộc phải rút lui một lần nữa. Trong một nỗ lực cuối cùng, quân Liêu tấn công Tongju một lần nữa, nhưng lần này, Khang Triệu không trực tiếp dàn dựng cuộc tấn công mà thay vào đó chơi cờ vây với một trong những trung úy của mình vì nghĩ rằng chiến thắng là điều hiển nhiên. Cùng lúc đó, tướng quân Liêu là Yelu Pennu đã dẫn quân Liêu tấn công và chiếm pháo đài Sanshu của Cao Ly. Tuy nhiên, sau khi nghe nguồn tin Khang Triệu không hề có biện pháp nào để ngăn cản quân Liêu. Sau đó, một trong những người của Khang Triệu đã kể lại kế hoạch của mình cho quân đội nhà Liêu. Quân Liêu sau đó đã xuyên thủng hàng phòng ngự của thành phố Tongju. Sau khi quân Liêu mở cuộc tấn công bất ngờ, quân Cao Ly trong thành Tongju đã bị đánh bại. Cuối cùng 30.000 binh sĩ Cao Ly trong thành Tongju đã bị giết và Khang Triệu đã bị quân Liêu bắt sống. Khang Triệu từ chối đầu hàng vua Liêu Thánh Tông nên đã bị vua Liêu hạ lệnh chém đầu vào ngày 24 tháng 11 âm lịch năm 1010 (tức là ngày 31 tháng 12 dương lịch năm 1010).

Quân Liêu tiếp tục nam hạ, rồi chiếm đóng và đốt cháy kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly. Khương Hàm Tán (Gang Gam-han) đã thúc giục Hiển Tông trốn khỏi cung điện Khai Thành (Kaesong), không đầu hàng quân Liêu xâm lược. Hiển Tông làm theo lời khuyên của Khương Hàm Tán và trốn thoát khỏi kinh đô đang bốc cháy. Hiển Tông và Khương Hàm Tán cùng triều đình Cao Ly di chuyển sâu về phía nam đến tận thành Naju. Bất chấp thất bại này, Hiển Tông vẫn giữ được yêu sách của mình đối với sáu thành trì phía đông sông Áp Lục.

Sau đó Hiển Tông hứa sẽ tái khẳng định mối quan hệ triều cống với nhà Liêu với điều kiện quân Liêu phải rút lui. Một cuộc nổi dậy của nhân dân Cao Ly (trong đó có Thiên Thu Vương thái hậu tham gia) đã bắt đầu quấy rối lực lượng quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya. Không thể thiết lập được chỗ đứng và tránh các cuộc phản công của quân Cao Ly đã tập hợp lại, quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya đã rút lui vào năm 1011 khi không giành được lợi lộc gì to lớn, mặc khác cuộc xâm lược Cao Ly lần này đã khiến cho nhà Liêu lãng phí nguồn tài nguyên quý giá và làm giảm ngân khố quốc gia.

Sau cuộc chiến thì Thiên Thu Vương thái hậu quay về nơi lưu đày là Hoàng Châu để tiếp tục sinh sống.

Sau đó, Hiển Tông cầu hòa nhưng hoàng đế nhà Liêu là Liêu Thánh Tông yêu cầu ông phải đích thân đến nhà Liêu triều cống và nhượng lại các khu vực biên giới trọng điểm (6 thành trì phía đông sông Áp Lục) cho nhà Liêu. Triều đình Cao Ly từ chối các yêu cầu của nhà Liêu, dẫn đến một thập kỷ thù địch giữa hai quốc gia. Trong thời gian đó cả hai bên đều củng cố biên giới để chuẩn bị cho chiến tranh.

Vua Liêu Thánh Tông đã phái quân Liêu liên tục tấn công vào 6 thành trì phía đông sông Áp Lục của Cao Ly vào các năm 1015, 1016 và 1017, nhưng không thể đánh chiếm được 6 thành trì này của Cao Ly.

Từ mùa hè năm 1018, nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) đã xây dựng một cây cầu bắc qua sông Áp Lục để chuẩn bị xâm lược Cao Ly lần nữa.

Vào tháng 12 năm 1018, 100.000 quân Liêu dưới sự chỉ huy của tướng quân Xiao Baiya đã vượt cầu vào lãnh thổ Cao Ly, nhưng gặp phải một cuộc phục kích của binh lính Cao Ly. Hiển Tông đã nghe tin về cuộc xâm lược nên triệu tập bá quan thương nghị. Lần này, nhiều quan chức thúc giục Hiển Tông bắt đầu đàm phán hòa bình, vì thiệt hại từ Chiến tranh Cao Ly-Khiết Đan lần thứ hai (1010 - 1011) đã là quá lớn, đã khiến Cao Ly khó phục hồi. Tuy nhiên, Khương Hàm Tán (Gang Gam-chan) khuyên Hiển Tông nên tuyên chiến với quân Liêu, vì quân địch ít hơn nhiều so với những cuộc xâm lược trước. Khương Hàm Tán tình nguyện làm quyền Thứ trưởng Bộ chiến tranh trong suốt thời gian chiến tranh ở tuổi 71. Hiển Tông sau đó ra lệnh cho quân đội của mình chiến đấu chống lại quân xâm lược nhà Liêu. Tướng quân Khương Hàm Tán (Gang Gam-chan), người không có kinh nghiệm quân sự từ khi còn là quan chức chính phủ, đã trở thành chỉ huy của quân đội Cao Ly gồm khoảng 208.000 người (quân Liêu vẫn có lợi thế, thậm chí đông hơn 2 chọi 1, vì quân Liêu hầu hết đều được trang bị, trong khi người Cao Ly thì không), và tiến quân về phía sông Áp Lục.

Gần khu định cư Heunghwajin có một con suối nhỏ ở phía đông. Khương Hàm Tán ra lệnh xây đập ngăn chặn dòng suối cho đến khi quân Liêu bắt đầu vượt qua, và khi quân Liêu đi được nửa đường, Khương Hàm Tán ra lệnh phá hủy con đập để nước nhấn chìm phần lớn quân Liêu. Sau đó Khương Hàm Tán tấn công quân địch với 12.000 kỵ binh Cao Ly, bất ngờ bắt chúng, gây tổn thất nặng nề và cắt đứt đường rút lui của chúng. Thiệt hại là rất lớn, nhưng quân Liêu do Xiao Baiya chỉ huy vẫn không từ bỏ chiến dịch của mình bất chấp việc luôn gặp phải những thách thức từ quân Cao Ly phòng thủ và điều kiện mùa đông ở phía tây bắc.

Quân Liêu vượt qua Seoyeong, tiến đến Hoàng Châu thì bị dân quân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy liên tục tập kích, quấy phá suốt ngày đêm. Nhờ quân số vượt trội nên quân Liêu của Xiao Baiya vẫn chiếm được Hoàng Châu. Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy dân quân Cao Ly rút về phía nam. Quân Liêu nam hạ chiếm Tongju rồi tiến tới kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly nhưng bị đánh bại bởi lực lượng Cao Ly do tướng Khương Hàm Tán chỉ huy.

Khương Hàm Tán sau đó đã cắt đứt nguồn cung cấp lương thực cho quân Liêu và cho quân tiến hành quấy rối họ không ngừng. Quân Liêu tiếp tục tiến về kinh đô Khai Thành nhưng gặp phải sự kháng cự gay gắt và các cuộc tấn công liên tục từ quân dân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy. Kiệt sức, tướng Liêu là Xiao Baiya nhận ra rằng nhiệm vụ không thể hoàn thành nên quyết định rút lui về phía bắc. Sau khi theo dõi hướng di chuyển của quân Liêu, Khương Hàm Tán biết rằng quân Liêu sẽ rút khỏi cuộc chiến và đi ngang Quy Châu (Gwiju). Do đó Khương Hàm Tán đã dàn quân chờ đợi quân Liêu của Xiao Baiya tại pháo đài Quy Châu (Gwiju), nơi ông ta đã chạm trán lớn với quân Liêu đang rút lui vào ngày 10 tháng 3 năm 1019. Nản lòng và đói khát, quân Liêu bị quân Cao Ly đánh bại. Quân đội của Khương Hàm Tán tiêu diệt gần hết 90.000 quân Liêu trong trận Quy Châu này. Nhiều người khác bị quân Cao Ly bắt sau khi đầu hàng dọc theo bờ sông. Chỉ có tướng Xiao Baiya và vài nghìn quân Liêu còn lại may mán sống sót và thoát khỏi thất bại nặng nề ở Quy Châu.

Khương Hàm Tán trở về kinh đô Khai Thành (Kaesong) và được chào đón như một anh hùng quân sự đã cứu Cao Ly. Sau chiến tranh, Khương Hàm Tán từ giã quân đội và triều đình để nghỉ ngơi vì ông ta đã quá già và đã trở thành anh hùng dân tộc. Thiên Thu Vương thái hậu thì quay về nơi lưu đày là Hoàng Châu để tiếp tục sinh sống.

Quân Liêu đầu hàng Cao Ly được chia ra các tỉnh Cao Ly và định cư trong các cộng đồng biệt lập và được canh gác. Những tù nhân này được đánh giá cao nhờ kỹ năng săn bắn, giết mổ, lột da và thuộc da. Trong vài thế kỷ tiếp theo, họ phát triển thành tầng lớp Bạch Đinh (백정, 白丁, Baekjeong, nghĩa là "những người bán thịt, những tên đồ tể"), tầng lớp thấp nhất của người dân Cao Ly.

Năm 1020, vua Liêu Thánh Tông của nhà Liêu đã tập hợp một đội quân Liêu lớn khác để chuẩn bị tiến hành một cuộc xâm lược khác vào Cao Ly (đời vua Cao Ly Hiển Tông).

Tuy nhiên, hiểu được khó khăn để đạt được thắng lợi quyết định, hai nước Liêu và Cao Ly đã ký hiệp ước hòa bình vào năm 1022. Cao Ly và Liêu đạt được thỏa thuận hòa bình qua thương lượng và thiết lập quan hệ bình thường. Nhà Liêu không bao giờ xâm lược Cao Ly nữa. Cả nhà Liêu và Cao Ly đều bước vào một thời kỳ hòa bình và văn hóa đạt đến đỉnh cao.

Trong khí đó, Hiển Tông ra lệnh biên soạn Bát vạn đại tạng kinh, gồm 6.000 quyển. Đây là bản khắc quan trọng và đầy đủ nhất về học thuyết Phật giáo trên thế giới và nó còn có giá trị về mặt thẩm mỹ chứng tỏ một trình độ tay nghề cao.

Đầu năm 1029, nhờ công lao trong các cuộc chiến chống quân Liêu xâm lược, Thiên Thu Vương thái hậu (dì của Hiển Tông) được Hiển Tông cho quay về triều đình Khai Thành (Kaesong). Bà ta qua đời tại Sùng Đức cung vào ngày 20 tháng 1 năm 1029, thọ 65 tuổi.

Trong năm 1029, Hiển Tông phái sứ giả sang kết minh với Hưng Liêu của Thiên Hưng hoàng đế Đại Diên Lâm (hậu duệ đời thứ 7 của Bột Hải Cao Vương) để cùng chống lại nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông). Tuy nhiên sang năm 1030 thì vương quốc Hưng Liêu của Thiên Hưng hoàng đế Đại Diên Lâm bị nhà Liêu tiêu diệt. Hiển Tông thấy vậy đã xưng thần nạp cống với người Khiết Đan nhà Liêu.

Năm 1030 Hiển Tông phong cho Khương Hàm Tán 81 tuổi làm Thừa tướng của Cao Ly.

Khi qua đời vào ngày 17 tháng 6 năm 1031, Hiển Tông được truy thụy là Thái Hiếu Đức Thành Thế Tư Nguyên Văn Đại vương (大孝德威达思元文大王), cho táng tại Tuyên lăng (宣陵). Vương tử Vương Khâm kế vị, tức Cao Ly Đức Tông.

Gia đình

Phụ mẫu
 Cha: Cao Ly An Tông (고려 안종; ? – 996), vương tử của Cao Ly Thái Tổ. Theo vai vế là chú ruột của Hiến Trinh Vương hậu. Hiển Tông truy tôn miếu hiệu An Tông.
 Mẹ: Hiến Trinh Vương hậu Hoàng Phủ thị (헌정왕후 황보씨; 966 – 992), vợ của Cao Ly Cảnh Tông. Sau khi Cảnh Tông mất, An Tông thường xuyên ghé thăm cung bà, lâu dần nảy sinh tình cảm và sinh ra Hiển Tông. Hiển Tông truy tôn Vương thái hậu.

Hậu cung
 Nguyên Trinh Vương hậu Kim thị (원정왕후 왕씨; ? – 1018), con gái của Cao Ly Thành Tông và Văn Hòa Vương hậu, Hiển Tông nguyên phối, hiệu Huyền Đức Vương hậu (玄德王后), khi mất được ban thụy là Nguyên Trinh. Không con.
 Nguyên Hòa Vương hậu Thôi thị (원화왕후 최씨), con gái của Cao Ly Thành Tông và Diên Xương Cung phu nhân, em gái Nguyên Trinh. Nguyên xưng Hằng Xuân Điện Vương phi (항춘전왕비), sau cải thành Thường Xuân Điện Vương phi (상춘전왕비). Thụy là Nguyên Hòa.
 Nguyên Thành Vương hậu Kim thị (원성왕후 김씨; ? – 1028), con gái của Kim Ân Phó (金殷傅) và An Sơn Quận Đại phu nhân Lý thị (安山郡大夫人 李氏).
 Nguyên Huệ Vương hậu Kim thị (원혜태후 김씨; ? – 1022), em gái Nguyên Thành.
 Nguyên Dung Vương hậu Liễu thị (원용왕후 유씨), con gái của Kính Chương Thái tử, con trai của Cao Ly Đới Tông và Tuyên Nghĩa Vương hậu, do đó bà là cháu gọi Hiến Trinh Vương hậu là cô mẫu.
 Nguyên Mục Vương hậu Từ thị (원목왕후 서씨; ? – 1057), con gái của Từ Nột (徐訥) và Lợi Xuyên Quận Đại phu nhân Thôi thị (利川郡大夫人 崔氏). Nguyên phong Thục phi, được truy phong Vương hậu dưới thời Văn Tông.
 Nguyên Bình Vương hậu Kim thị (원평왕후 김씨; ? – 1028), em gái Nguyên Thành và Nguyên Huệ. Nguyên là Phu nhân, được truy phong Vương hậu.
 Nguyên Thuận Thục phi Kim thị (원순숙비 김씨), con gái của Kim Nhân Vị (金因渭), sơ phong Đức phi, sau cải Thục phi.
 Nguyên Chất Quý phi Vương thị (원질귀비 이씨), con gái của Vương Khả Đạo (王可道), chị em với Kính Mục Hiền phi của Cao Ly Đức Tông.
 Quý phi Dữu thị (귀비 유씨), không rõ gốc gác, nguyên là cung nhân, sau được nâng lên Quý phi.
 Cung nhân Hàn Huyên Anh (궁인 한훤영), con gái Hàn Lận Khanh (韓藺卿).
 Cung nhân Lý thị (궁인 이씨), con gái Lý Ngạn Thuật (李彦述).
 Cung nhân Phác thị (궁인 박씨), con gái Phác Ôn Kỳ (朴溫其).

Hậu duệ

Vương tử
 Cao Ly Đức Tông Vương Khâm (고려 덕종 왕흠), mẹ là Nguyên Thành Vương hậu.
 Vương tử Vương Tú (1016), chết sớm, không rõ mẹ.
 Cao Ly Tĩnh Tông Vương Hanh (고려 정종 왕형), mẹ là Nguyên Thành Vương hậu.
 Cao Ly Văn Tông Vương Huy (고려 문종 왕휘), mẹ là Nguyên Huệ Vương hậu.
 Tĩnh Giản Vương Vương Cơ (정간왕 왕기; 1021 – 1069), mẹ là Nguyên Huệ Vương hậu. Sơ phong Khai Thành Quốc công (開城國公), Bình Nhưỡng Công (平壤公). Khi mất mới truy phong tước Vương. Sinh được 3 trai 1 gái. Người con gái lấy Cao Ly Thuận Tông, phong hiệu Trinh Ý Vương hậu (貞懿王后).
 Kiểm hiệu thái sư Vương Trung (검교태사 왕충), mẹ là Cung nhân Hàn Huyên Anh. Lấy một công chúa không rõ phong hiệu, con của Đức Tông.

Vương nữ
 Hiếu Tĩnh Công chúa (효정공주; ? – 1030), mẹ là Nguyên Hòa Vương hậu, cháu ngoại Cao Ly Thành Tông. Không rõ hôn sự, mất sớm.
 Thiên Thọ Điện chủ (천수전주), mẹ là Nguyên Hòa Vương hậu. Không rõ sự tích.
 Nhân Bình Vương hậu (인평왕후) Kim thị, mẹ là Nguyên Thành Vương hậu, Cao Ly Văn Tông Vương Huy nguyên phối.
 Cảnh Túc Công chúa (경숙공주), mẹ là Nguyên Thành Vương hậu. Không rõ sự tích.
 Hiếu Tư Vương hậu (효사왕후) Kim thị, mẹ là Nguyên Huệ Vương hậu, Cao Ly Đức Tông Vương Khâm nguyên phối.
 Hiếu Kính Công chúa, mẹ là Nguyên Bình Vương hậu. Không rõ sự tích.
 Kính Thành Vương hậu (선의왕후; ? – 1086) Kim thị, mẹ là Nguyên Thuận Thục phi, Cao Ly Đức Tông Vương Khâm nguyên phối.
 Vương A Chí (왕아지), mẹ là Cung nhân Phác thị, hạ giá lấy Kiểm hiệu thiểu giám Tĩnh Dân Tương (井民相).

Tổ tiên
</center>

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly


title: Cao Ly Đức Tông

text:
Cao Ly Đức Tông (Hangeul: 고려 덕종, chữ Hán: 高麗 德宗, 9 tháng 6 năm 1016 – 31 tháng 10 năm 1034, trị vì 1031 – 1034) là quốc vương thứ 9 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên.

Nguyên tên của ông là Vương Khâm (왕흠, 王欽, Wang Heum), tên chữ là Nguyên Lương (元良, 원량, Wollyang). Ông là con trai của Cao Ly Hiển Tông, và được phong làm Thái tử năm 1022. Sau khi lên ngôi vào năm 1031, Đức Tông đã yêu cầu Khiết Đan trao trả các tù nhân Cao Ly và rút về bên kia sông Áp Lục. Sau khi bị khước từ, ông đã cho củng cố biên giới phía bắc bằng cách cho xây dựng Thiên Lý Trường Thành (Cheolli Jangseong).

Ông mất khi mới 18 tuổi, được táng tại Túc lăng (肅陵), thụy là Tuyên Hiếu Khang Minh Quảng Chương Kính Khang Đại vương (宣孝康明廣章敬康大王). Ông không có con trai, nên người em ruột là Vương Hanh kế vị, tức Cao Ly Tĩnh Tông.

Gia đình
 Cha: Cao Ly Hiển Tông.
 Mẹ: Nguyên Thành Vương hậu.

Hậu phi
 Kính Thành Vương hậu, con gái của Cao Ly Hiển Tông và Nguyên Thuận Thục phi.
 Hiếu Tư Vương hậu, con gái của Cao Ly Hiển Tông và Nguyên Huệ Vương hậu.
 Kính Mục Hiền phi (경목현비), con gái của Vương Khả Đạo (王可道). Chị em với Nguyên Chất Quý phi của Hiển Tông.
 Thương Hoài Công chúa (상회공주).
 Thứ thiếp Lý thị, con của Lý Bằng Yên (李禀焉), không rõ phong vị, chị em với Dung Mục Vương hậu, vợ của Tĩnh Tông.
 Thứ thiếp Lưu thị, con của Lưu Sủng Cư (劉寵居), không rõ phong vị.
 Công chúa không rõ danh tính, lấy hoàng thúc là Kiểm hiệu thái sư Vương Trung (검교태사 왕충), vương tử của Hiển Tông.

Chú thích

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Vua Cao Ly
Sinh năm 1016
Mất năm 1034


title: Cao Ly Tĩnh Tông

text:
Cao Ly Tĩnh Tông (Hangeul: 고려 정종, chữ Hán: 高麗 靖宗; 31 tháng 8 năm 1018 – 24 tháng 6 năm 1046, trị vì 1034 – 1046) là vua thứ 10 của vương triều Cao Ly. Ông là con trai thứ hai của Cao Ly Hiển Tông, và là vương đệ của Cao Ly Đức Tông. Năm lên 4 tuổi, tức 1022, ông được phong làm "Nội sử lệnh" (Naesaryeong), một vị trí cấp cao, rồi "Diên Khánh viện" (延慶院) và trở thành "Bình Nhưỡng quân" (平壤君). Ông có tên húy là Vương Hanh (王亨, 왕형, Wang Hyeong), tên chữ là Thân Chiếu (申照, 신조, Sinjo). Do vương huynh không có con trai nối dõi nên ông đã kế vị.

Tĩnh Tông đã rất quan tâm đến việc binh, và đã bắt đầu cho xây các thành phòng thủ dọc theo biên giới phía bắc ngay trong năm đầu tiên trị vì. Năm 1037, Cao Ly bị quân Khiết Đan ở phía bắc xâm lược. Năm 1044, Thiên Lý Trường Thành (Cheolli Jangseong) được hoàn thành và chắn ngang biên giới miền bắc của đất nước. Tĩnh Tông cũng quan tâm đến việc hỗ trợ vật chất cho quân lính, cấp đất công cho binh lính nghèo khổ năm 1036.

Trước khi ông qua đời vào năm 1046, Tĩnh Tông đã cho ban hành Chế độ con trưởng kế vị (trưởng tử tương tục pháp). Thụy hiệu Hoằng Hiếu An Nghị Văn Kính Dung Huệ Đại vương (弘孝安毅文敬容惠大王), táng tại Châu lăng (周陵). Em ông kế vị, tức Cao Ly Văn Tông.

Gia đình
 Cha: Cao Ly Hiển Tông.
 Mẹ: Nguyên Thành Vương hậu.

Hậu phi
 Dung Tín Vương hậu Hàn thị (용신왕후 한씨; ? – 1036), con gái của quan Thị trung Hàn Tộ (韓祚). Hàn thị lấy Tĩnh Tông khi còn là Bình Nhưỡng quân, được phong Diên Hưng Cung chủ (延興宮主). Khi Tĩnh Tông lên ngôi thì bà được nâng lên Định Tín Vương phi (定信王妃). 1 năm sau qua đời, truy phong Vương hậu, thụy hiệu Định Ý Minh Đạt Hy Mục Dung Tín Vương hậu (定懿明達禧穆容信王后).
 Dung Ý Vương hậu (용의왕후), chị em với Dung Tín, nguyên phong Xương Thành Cung chủ (昌盛宮主), Huyền Đức Cung chủ (玄德宮主). Năm 1040, sắc phong Vương hậu.
 Dung Mục Vương hậu Lý thị (용목왕후 이씨), con gái của Công bộ thị lang Lý Bằng Yên (李禀焉), có một người chị em là thứ thiếp của Cao Ly Đức Tông. Sắc phong Cung chủ, qua đời truy phong Vương hậu.
 Dung Tiết Đức phi Kim thị (용절덕비 김씨; ? – 1102), con gái của Kim Nguyên Trùng (金元冲) nguyên là Diên Hưng Cung chủ (延興宮主). Qua đời truy phong Đức phi.
 Diên Xương Cung chủ Lư thị (연창궁주 노씨; ? – 1048).

Hậu duệ
 Vương tử Vương Huýnh (왕형; 1035 – ?), chết yểu, mẹ là Dung Tín Vương hậu.
 Ai Thương quân Vương Phưởng (애상군 왕방), mẹ là Dung Ý Vương hậu. Văn Tông sắc phong.
 Lạc Lãng hầu Vương Kính (낙랑후 왕경), mẹ là Dung Ý Vương hậu. Văn Tông sắc phong.
 Khai Thành hầu Vương Khải (개성후 왕개, ? – 1062), thụy là Thận Thương (慎殤). Văn Tông sắc phong.
 Điệu Ai Công chúa (도애공주; ? – 1057), mẹ là Dung Mục Vương hậu. Văn Tông truy phong Điệu Ai.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1018
Mất năm 1046


title: Cao Ly Văn Tông

text:
Cao Ly Văn Tông (Hangul: 고려 문종, chữ Hán: 高麗 文宗; 29 tháng 12 năm 1019 – 2 tháng 9 năm 1083, trị vì 1046 – 1083) là quốc vương thứ 11 của vương triều Cao Ly. Ông là em cùng cha với Đức Tông và Tĩnh Tông.

Khi còn là vương tử ông được sắc phong là Lạc Lãng quân (樂浪君). Do các con của Tĩnh Tông còn nhỏ nên ông đã kế vị vua anh.

Dưới thời ông trị vì, triều đình trung ương Cao Ly đã trở thành một cơ quan quyền lực hoàn chỉnh và có thẩm quyền đối với các hào tộc địa phương. Văn Tông và các vị quốc vương sau đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lãnh đạo quân đội là tướng dân sự. Ông cũng mở rộng biên giới phía bắc của Cao Ly đến sông Áp Lục và sông Đồ Môn. Ông có tên húy là Vương Huy (왕휘, 王徽, Wang Hwi), tên chữ là Chúc U (촉유, 燭幽, Chogyu).

Văn Tông qua đời năm 1083, thọ 64 tuổi. Thụy là Chương Thánh Cương Chính Minh Đới Nhân Hiếu Đại vương (章聖剛正明戴仁孝大王), táng tại Cảnh lăng (景陵).

Gia đình
 Cha: Cao Ly Hiển Tông.
 Mẹ: Nguyên Huệ Vương hậu.

Thê tử
 Nhân Bình Vương hậu (인평왕후 김씨), công chúa của Cao Ly Hiển Tông và Nguyên Thành vương hậu, tức chị em cùng cha khác mẹ với Văn Tông. Không có con.
 Nhân Duệ Vương hậu Lý thị (인예왕후 이씨; 1031 ? – 1092), trưởng nữ của Lý Tử Uyên.
 Cao Ly Thuận Tông Vương Huân (고려 순종 왕훈; 1047 – 1083).
 Cao Ly Tuyên Tông Vương Vận (고려 선종 왕운; 1049 – 1094).
 Cao Ly Túc Tông Vương Ngung (고려 숙종 왕옹; 1054 – 1105).
 Đại Giáo Quốc Sư Vương Hú (대각국사 의천; 1055 – 1101), xuất gia, hiệu là Nghĩa Thiên (義天; 의천). Ông là người khai sáng trường phái Phật giáo Thiên Đài Tông (Cheontae).
 Thường An công Vương Tú (상안공 왕수; ? – 1095), sơ phong Bình Nhưỡng hầu (平壤侯; 평양후). Thụy Anh Lương (英良).
 Đạo Sinh Tăng Thống Vương Sanh (도생승통 왕탱; ? – 1112), xuất gia.
 Kim Quan hầu Vương Bỉ (금관후 왕비; ? – 1092). Thụy Trang Hiến (莊憲). Không con.
 Biện Hàn hầu Vương Âm (변한후 왕음; ? – 1086). Thụy Chương Thuận (章順). Không con.
 Lạc Lãng hầu Vương Thầm (낙랑후 왕침; ? – 1083). Mất sau Văn Tông vài ngày. Không con.
 Thông Huệ Thủ Tòa Vương Cảnh (총혜수좌 왕경), xuất gia.
 Tích Khánh Cung chúa (적경궁주; ? – 1113), lấy anh/em cùng cha là Phù Dư công Vương Toại.
 Bảo Ninh Cung chúa (보령궁주; ? – 1113), lấy em họ là Lạc Lãng hầu Vương Anh (낙랑후 왕영).
 2 công chúa chết sớm.
 Nhân Kính Hiền phi (인경현비), con gái thứ hai của Lý Tử Uyên. Nhập cung sơ phong Thọ Ninh Cung chúa (壽寧宮主), truy phong Hiền phi.
 Tương Hiến vương Vương Đào (양헌왕 왕도; ? – 1099), sơ phong Triều Tiên công (朝鮮公; 조선공), khi mất truy phong Vương. Vợ là Vương phi họ Lý, có ba con trai.
 Phù Dư hầu Vương Toại (부여공 왕수; ?  – 1112), lấy Tích Khánh Cung chúa. Có một con trai.
 Thần Hàn hầu Vương Du (진한후 왕유; ? – 1099), sinh Văn Trinh Vương hậu, ngẫu phối của Cao Ly Duệ Tông. Thụy Hòa Tín (和信).
 Nhân Tiết Hiền phi (인절현비; ? – 1082), con gái thứ ba của Lý Tử Uyên. Nhập cung sơ phong Sùng Kính Cung chúa (崇敬宮主), truy phong Hiền phi.
 2 công chúa chết sớm.
 Nhân Mục Đức phi Kim thị (인목덕비 김씨; ? – 1094), con gái Kim Nguyên Xung. Nhập cung sơ phong Sùng Hóa Cung chúa (崇化宮主), truy phong Hiền phi.
 1 công chúa chết sớm.

Chú thích

Tham khảo
Eckert, Lee, Lew, Robinson and Wagner, Korea Old and New: A History, Harvard University Press, 1990. ISBN 0-9627713-0-9

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Vua Cao Ly
Sinh năm 1019
Mất năm 1083


title: Hạnh phúc tựa như hoa (phim truyền hình)

text:
Hạnh Phúc tựa như hoa (幸福像花儿一样) là bộ phim dựa trên tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Thạch Chung Sơn (石钟山) được sản xuất năm 2005

Diễn viên

Nội dung
Bộ phim xoay quanh nữ diễn viên tài năng Đỗ Quyên (Tôn Lệ) thuộc đoàn múa của văn công quân khu.Phim thể hiện sự biến hóa lớn của vận mệnh,tái hiện sinh động cuộc sống quân nhân những năm 80 thế kỷ 20 với tính cách đơn giản chân thành và mô tả tình yêu của ánh nắng mặt trời
Nữ nhân vật chính Đỗ Quyên (Tôn Lệ) là 1 diễn viên múa xinh đẹp,lương thiện yêu cuộc sống,cô tỏa sáng như ánh mặt trời giữa bạn bè.Lâm Bân - một anh hùng trong chiến đấu,chính trực tài giỏi là thần tượng trong trái tim Đỗ Quyên (Tôn Lệ) đây chính là mối tình đầu của cô.Nhưng tình yêu này không chịu đựng sự thử thách và khó khăn,Đỗ Quyên tình cờ kết hôn với Bạch Dương (Đặng Siêu) - con trai cán bộ cao cấp.Cuộc sống hôn nhân bình lặng không làm thay đổi Đỗ Quyên,cô luôn tuân thủ các nguyên tắc của bản thânvà theo đuổi hạnh phúc được quan tâm chia sẻ.Bạch Dương trước biến cố lớn của thời đại đã mất đi phương hướng đã chọn cách trốn tránh
Đại Mai (Ân Đào) bạn thân của Đỗ Quyên (Tôn Lệ),vũ công xuất sắc trong quân đội lại theo đuổi lý tưởng.Còn Đỗ Quyên (Tôn Lệ) sau khi kết hôn, (Đặng Siêu) muốn cô nghỉ việc ở nhà. Hai người bạn thân đã có sự lựa chọn khác nhau vì hạnh phúc của bản thân.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim truyền hình Trung Quốc


title: Cao Ly Thuận Tông

text:
Cao Ly Thuận Tông (Hangeul: 고려 순종, chữ Hán: 高麗 順宗; 28 tháng 12 năm 1047 – 5 tháng 12 năm 1083, trị vì 1083) là quốc vương thứ 12 của Cao Ly. Ông là con trai cả của Cao Ly Văn Tông và là anh trai Cao Ly Tuyên Tông và Cao Ly Túc Tông. Ông được xác nhận là người thừa kế ngôi báu và năm 1054. Tuy nhiên, ông đã qua đời ngay trong năm lên ngôi, 1083. Ông có tên húy là Vương Huân (王勳, 왕훈, Wang Hun), tên chữ là Nghĩa Cung (義恭, 의공, Uigong).

Thuận Tông được truy thụy là Anh Minh Tĩnh Hiến Tuyên Huệ Đại vương (英明靖憲宣惠大王), táng tại Thành lăng (成陵). Ông không có con cái, vương đệ của ông kế vị, tức Cao Ly Tuyên Tông.

Gia quyến
 Trinh Ý Vương hậu (정의왕후), con gái Tĩnh Giản vương Vương Cơ. Vương Cơ là em ruột của vua Văn Tông. Vì vậy bà là chị họ của Thuận Tông.
 Tuyên Hi Vương hậu (선희왕후; ? – 1126), con gái Kim Lương Kiệm (金良儉). Sơ phong Diên Phúc Cung chủ (延福宮主). Các đời vua sau truy thụy là Cung Ý Hòa Thuận Tuyên Hi Vương hậu (恭懿和順宣禧王后)
 Trường Khanh Cung chủ Lý thị (장경궁주 이씨), con gái của Lý Hạo. Tư thông với cung nô, bị phế. Bà gọi Nhân Duệ Vương hậu là cô mẫu.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1047
Mất năm 1083


title: Cao Ly Tuyên Tông

text:
Cao Ly Tuyên Tông (Hangul: 고려 선종, chữ Hán: 高麗 宣宗; 9 tháng 10 năm 1049 – 17 tháng 6 năm 1094, trị vì 1083 – 1094) là quốc vương thứ 13 của Cao Ly. Ông được phong tước hiệu Quốc Nguyên hầu (國原侯) vào tháng 3 năm 1056. Cao Ly Thuận Tông anh ông băng hà như lại không có con thừa tự nên ông đã kế vị ngai vàng, tôn mẹ mình lên làm Thái hậu.

Sự cân đối giữa Nho giáo và Phật giáo đã khiến cho vị thế chính trị của ông trở nên vững chắc. Ngoài ra, ông còn thúc đẩy thương mại trên phạm vi rộng lớn với nhà Tống, Nữ Chân, nhà Liêu và Nhật Bản. Ông có tên húy là Vương Vận (王運, 왕운, Wang Un), tên chữ là Kế Thiên (繼天, 계천, Gyecheon).

Dưới thời trị vì của ông, Phật giáo tại Triều Tiên đã phát triển nhiều. Em trai Nghĩa Thiên (義天; 의천) của ông đã đưa 1,000 kinh điển Phật giáo từ Tống và 4.000 từ Liêu, Tống, và Nhật Bản. Hơn nữa, ông còn lập ra nhiều đền chùa Phật giáo.

Ông mất năm 1094, tại vị được 11 năm, thọ 45 tuổi. Được truy thụy là An Thành Khoan Nhân Hiển Thuận Tư Hiếu Đại vương (安成寬仁顯順思孝大王), táng tại Nhân lăng (仁陵). Con trai ông là Vương Dục kế vị, tức Cao Ly Hiến Tông. Tuy nhiên Hiến Tông chết yểu khi mới 13 nên vương đệ Vương Ngung (tức Cao Ly Túc Tông), em của Tuyên Tông lên ngôi.

Gia đình
 Cha: Cao Ly Văn Tông.
 Mẹ: Nhân Duệ Vương hậu.

Hậu phi
 Tư Túc Vương hậu Lý thị (사숙태후 이씨; 1065 – 1107), con gái Lý Thạc. Hiến Tông tấn tôn Tư Túc Vương thái hậu. Thụy là Trinh Hòa Khuôn Túc Tư Túc Vương hậu (貞和匡肅思肅王后).
 Trinh Tín Hiền phi Lý thị (정신현비 이씨), con gái Lý Dự. Nguyên phong Diên Hòa Cung chủ (延和宮妃).
 Nguyên Tín Cung chủ Lý thị (원신궁주 이씨), con gái Lý Đĩnh. Nguyên phong Nguyên Hy Cung chủ (元禧宮妃). Bị đày đi Thanh Nguyên.
Cả ba đều là cháu nội của Lý Tử Uyên (李子淵), và gọi Nhân Duệ Vương hậu bằng cô.

Hậu duệ

Vương tử
 Cao Ly Hiến Tông Vương Dục (고려 헌종 왕욱; 1084 – 1097), mẹ là Tư Túc Vương hậu.
 Hán Sơn hầu Vương Quân (한산후 왕윤), mẹ là Nguyên Tín Cung chủ. Ông bị bắt lưu đày tới Thanh Nguyên vì tiếp tay cho cậu ruột là Lý Tư Nghĩa lật đổ ngai vàng.

Vương nữ
 Kính Hòa Vương hậu (경화왕후; 1079 – 1109), mẹ là Trinh Tín Hiền phi, chính thất của Cao Ly Duệ Tông.
 Mất sớm, mẹ là Tư Túc Vương hậu.
 Toại An Trạch chúa (수안택주; 1089 – 1128), mẹ là Tư Túc Vương hậu. Khi mới sinh đã bị mù nên không thành hôn.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1049
Mất năm 1094


title: Cao Ly Hiến Tông

text:
Cao Ly Hiến Tông (Hangul: 고려 헌종, chữ Hán: 高麗 獻宗; 1 tháng 8 năm 1084 – 6 tháng 11 năm 1097, trị vì 1094 – 1095) là quốc vương thứ 14 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Tuyên Tông. Theo Cao Ly sử (Goryeosa), ông là một đức trẻ thông minh và xuất sắc khi viết từ năm lên 9. Ông có tên húy là Vương Dục (王昱, 왕욱, Wang Uk).

Trong thời gian trị vì ngắn ngủi của mình, Hiến Tông đối mặt với cuộc nổi dậy của người cậu họ là Lý Tư Nghĩa (Yi Ja-ui) song đã nhanh chóng được dập tắt. Năm sau, ông đổ bệnh và phải thoái ngôi cho Túc Tông, tức thúc phụ.

Hiến Tông chết yểu khi mới 13 tuổi, thụy là Cung Thương Định Bỉ Hoài Hiếu Đại vương (恭殤定比懷孝大王), táng tại Ẩn lăng (隱陵).

Gia đình
 Cha: Cao Ly Tuyên Tông.
 Mẹ: Tư Túc Vương hậu (사숙태후 이씨; 1065 – 1107), con gái của Công bộ thượng thư Lý Thạc. Hiến Tông tấn tôn Tư Túc Vương thái hậu. Thụy là Trinh Hòa Khuôn Túc Tư Túc Vương hậu (貞和匡肅思肅王后). Bà gọi Nhân Duệ Vương hậu bằng cô mẫu.
Vợ: Hoài Thuần Vương hậu Tô thị (회순왕후 소씨), con gái của Tấn Sơn Phủ viện quân Tô Kế Linh (蘇繼笭). Không rõ truyện sau khi Hiến Tông mất.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1084
Mất năm 1097


title: Cao Ly Túc Tông

text:
Cao Ly Túc Tông (Hangul: 고려 숙종, chữ Hán: 高麗 肅宗; 2 tháng 9 năm 1054 – 10 tháng 11 năm 1105, trị vì 1095 – 1105) là quốc vương thứ 15 của vương triều Cao Ly. Ông có tên húy là Vương Hi (王熙, 왕희, Wang Hui), sau đổi thành Vương Ngung (王顒, 왕옹, Wang Ong), ông có tên chữ là Thiên Thường (天常, 천상, Cheonsang).

Ông là vương đệ của Cao Ly Thuận Tông và Cao Ly Tuyên Tông, được phong Kê Lâm công (雞林公, 1077). Túc Tông lên ngôi vào năm 1095 sau khi người cháu là Cao Ly Hiến Tông thoái vị vì ngã bệnh. Ông giám sát các cách tân đối nội khác nhau, bao gồm cả cho lưu thông tiền làm bằng đồng thau đầu tiên của đất nước (năm 1102) và cho xây dựng Nam Kinh (Namgyeong, nay là Seoul).

Tuy nhiên, ông cũng phải đối mặt với các mối đe dọa từ bên ngoài, đáng chú ý nhất là cuộc xâm lược năm 1104 của người Nữ Chân. Không thể đẩy lùi quân Nữ Chân bằng vũ lực, ông đã cử tướng Doãn Quán (Yun Gwan) để gây dựng quân đội và đánh đuổi quân xâm lược. Đội quân này được gọi là "Biệt vũ ban" (Byeolmuban) và gồm ba bộ phận riền biệt. Túc Tông mất vào năm sau, khi đáng trên đường đến Tây Kinh, tức Bình Nhưỡng.

Túc Tông thọ 51 tuổi, táng tại Anh lăng (英陵). Thụy hiệu Văn Huệ Khang Chính Minh Hiếu Đại vương (文惠康正明孝大). Kế vị ông là người con trai Duệ Tông.

Gia đình
 Cha: Cao Ly Văn Tông.
 Mẹ: Nhân Duệ Vương hậu.

Huynh đệ
 Cao Ly Thuận Tông Vương Huân.
 Cao Ly Tuyên Tông Vương Vận.

Hậu phi
 Minh Ý Vương hậu Liễu thị (명의왕후 유씨).
Không rõ những phi tần khác của ông.

Hậu duệ
Tất cả đều do Minh Ý hạ sinh.

Vương tử
 Cao Ly Duệ Tông Vương Vũ (고려 예종 왕우; 1079 – 1122).
 Thượng Đảng hầu Vương Tất (상당후 왕필; ? – 1099). Thụy Thuận Thương (順殤).
 Viên Minh Quốc Sư Trừng Nghiễm (원명국사 징엄; 1090 – 1141), xuất gia.
 Đới Phương công Vương Phụ (대방공 왕보; ? – 1128). Thụy Lương Giản (良簡). Con trai là Vương Du (왕유), lấy con gái của Thông Nghĩa hầu Vương Kiều.
 Đại Nguyên công Vương Hiểu (대원공 왕효; 1093 – 1161 ? hoặc 1093 – 1170 ?). Có một con trai tên Vương Giam (왕감), tập phong Giang Mục công.
 Tề An công Vương Tư (제안공 왕서; ? – 1131). Thụy Tư Tiết (思節). Có con trai là Vương Chương (왕장).
 Thông Nghĩa hầu Vương Kiều (통의후 왕교; 1097 – 1119). Thụy Anh Chương (英章). Có con gái lấy Vương Du, con trai Đới Phương công Vương Phụ.

Vương nữ
 Đại Ninh Công chúa (대령공주; ? – 1114), lấy Hoài An bá Vương Nghi (회안백 왕기). Thụy Trinh Mục (貞穆).
 Hưng Thọ Công chúa (흥수공주; ? – 1123), lấy Thừa Hóa bá Vương Trinh (한남백 왕기).
 An Thọ Công chúa (안수공주), lấy Quảng Bình công Vương Nguyên (안평공 왕경).
 Phúc Ninh Công chúa (복녕공주; 1096 – 1133), lấy Tấn Khang bá Vương Diễn (진강백 왕연). Thụy Trinh Giản (貞簡).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Chú thích

Vua Cao Ly
Sinh năm 1054
Mất năm 1105


title: Cao Ly Duệ Tông

text:
Cao Ly Duệ Tông (Hangul: 고려 예종, chữ Hán: 高麗 睿宗; 11 tháng 2 năm 1079 – 15 tháng 5 năm 1122, trị vì 1105 – 1122) là quốc vương thứ 16 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Túc Tông và Minh Ý Vương hậu (Myeong–ui Wanghu). Sau khi Túc Tông qua đời, Duệ Tông kế vị phụ vương sau khi. Ông có tên húy là Vương Vũ (王俁, 왕우, Wang U), tên chữ là Thế Dân (世民, 세민, Semin).

Trong chiếu chỉ đầu tiên của mình, năm 1106, ông đã ban hành một hệ thống hành chính mới tại đất nước. Ông cũng là một người ủng hộ Đạo giáo, yêu thích giáo lý hơn Phật giáo, tức tôn giáo trước đó của triều đình. Trong thời kỳ trị vì của ông, các lễ nghi triều đình Đạo giáo đã được đưa vào từ Tống; nhiều lễ nghi Đạo giáo và cơ sở của tôn giáo này bắt đầu được phát triển.

Mặc dù thời điểm đầu thế kỷ thứ 12 là một giai doạn tương đối yên bình tại Cao Ly, song Duệ Tông vẫn phải đối phó với các vụ xâm nhập của người Nữ Chân ở phía bắc của vương quốc. Ông khước từ những đề nghị về ngoại giao của nhà Kim, một triều đại do người Nữ Chân lập nên vào năm 1115, thay vào đó, ông cử một đội quân lớn đi đẩy lùi cuộc tấn công của Kim ở các vùng phía bắc bán đảo.

Ông cũng được lịch sử biết đến với tài năng nghệ thuật. Năm 1114 Dụe Tông gửi thỉnh cầu đến hoàng đế Tống Huy Tông để xin gửi các nhạc cụ Trung Hoa đến kinh đô Khai Thành (Kaesong), để ông có thể cho tiến hành các nghi lễ Nho giáo trong triều đình Cao Ly. Tống Huy Tông dường như đã hiểu lầm yêu cầu này và đã gửi các nhạc cụ để sử dụng cho các buổi tiệc của triều đình. Hai năm sau, năm 1116, Duệ Tông gửi đến Tống một thỉnh cầu khác và trong đó nhắc lại yêu cầu về các nhạc cụ nghi lễ, và Huy Tông gửi đến một món quà còn lớn hơn cả nhạc cụ (bộ dụng cụ dùng trong nhã nhạc, có đến 428 nhạc cụ), cũng như các y phụ để múa trong nghi lễ và các hướng dẫn, khởi đầu cho nền âm nhạc truyền thống nhã nhạc Triều Tiên.

Cũng có những đồ được nhà Tống ban tặng vào các năm 1114 và 1116 để có được lòng trung thành của Cao Ly trong cuộc chiến với nhà Kim của người Khiết Đan, song chiến lược này đã không thành công; Cao Ly vẫn đứng ở thế trung lập và kinh đô Khai Phong của nhà Tống đã thất thủ trước quân Kim vào năm 1127.

Duệ Tông mất năm 1105, thọ 43 tuổi, táng tại Dụ lăng (裕陵), truy thụy là Minh Liệt Tề Thuận Văn Hiếu Đại Vương (明烈齊順文孝大王). Con trai của ông kế vị, tức Cao Ly Nhân Tông.

Gia đình
 Cha: Cao Ly Túc Tông.
 Mẹ: Minh Ý Vương hậu.

Thê tử
 Kính Hòa Vương hậu Lý thị (경화왕후 이씨; 1079 – 1109), là con gái của Cao Ly Tuyên Tông và Trinh Tín Hiền phi, tức chị họ Duệ Tông. Rất được sủng ái nhưng sớm qua đời, thụy là Kính Hòa, táng tại Từ lăng (慈陵).
 Thuần Đức Vương hậu Lý thị (순덕왕후 이씨; ? – 1118), là con gái của Lý Tư Khiêm, họ hàng xa với Nhân Duệ Vương hậu. Sơ phong Diên Đức Cung chủ (延德宮主), thăng Vương phi (1114). Khi mất được truy thụy Thuần Đức, Nhân Tông tôn thụy Văn Kính Vương thái hậu (文敬王太后).
 Cao Ly Nhân Tông (고려 인종; 1109 – 1146).
 Thừa Đức Công chúa (승덕공주), lấy Hán Nam bá Vương Kỷ (한남백 왕기).
 Hưng Khánh Công chúa (흥경공주; ? – 1176), lấy An Bình công Vương Kính (안평공 왕경), cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Vương Đào là em của Cao Ly Văn Tông
 Văn Trinh Vương hậu Vương thị (문정왕후 왕씨; ? – 1138), em họ Duệ Tông. Bà là con gái trưởng của Thần Hàn công Vương Du và là cháu nội của Cao Ly Văn Tông. Nguyên phong Quý phi, truy thụy Văn Trinh.
 Thôi Thục phi (최숙비; ? – 1184), là con gái của Thôi Dũng và Giang Lăng Quận Đại phu nhân Kim thị. Nguyên phong Trường Tín Cung chủ (장신궁주), truy phong Thục phi.
 Thứ thiếp Ân thị (은씨), không rõ.
 Quảng Trí Đại Thiền Sư (광지대선사; 1102 – 1158), xuất gia.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Liên kết ngoài
Trang về các hiến dịch quân sự của Duệ Tông
Các bức họa về tài năng quân sự của Duệ Tông

Vua Cao Ly
Sinh năm 1079
Mất năm 1122


title: Cao Ly Nhân Tông

text:
Cao Ly Nhân Tông (Hangul: 고려 인종, chữ Hán: 高麗 睿宗; 29 tháng 10 năm 1109 – 10 tháng 4 năm 1146, trị vì 1122 – 1146) là quốc vương thứ 17 của Cao Ly. Ông là con trai của Cao Ly Duệ Tông và Thuận Đức Vương hậu. Ông có tên húy là Vương Khải (王楷, 왕해, Wang Hae), tên chữ là Nhân Biểu (仁表, 인표, Inpyo).

Trong phần lớn thời gian trị vì của ông, triều đình do Lý Tư Khiêm thống trị, tức nhạc phụ của ông, cũng đồng thời là ngoại tổ phụ, và các thành viên khác của gia tộc Lý tại Gyeongwon. Sau khi Nhân Tông cố gắng đoạt lại quyền lực, Lý Tư Khiêm đã tiến hành chính biến năm 1126. Với sự giúp đỡ của các lãnh đạo các châu, Nhân Tông đã chiến thắng vào năm 1127. Năm 1135, Nhân Tông đối mặt với một cuộc nổi dậy khác của nhà sư Diệu Thanh (Myo Cheong).

Năm 1145, Nhân Tông ra lệnh biên soạn Tam quốc sử ký, một bộ sử về thời kỳ Tam Quốc Triều Tiên và Tân La Thống nhất.

Ông hưởng dương 37 tuổi, truy thụy là Khắc An Cung Hiếu Đại vương (克安恭孝大王), táng tại Trường lăng (長陵). Con trưởng của ông kế vị, tức Cao Ly Nghị Tông.

Gia đình
 Cha: Cao Ly Duệ Tông Vương Vũ.
 Mẹ: Thuận Đức Vương hậu Lý thị (순덕왕후 이씨; ? – 1118), là con gái của Lý Tư Khiêm, chị của Nhân Tông Phế phi, họ hàng xa với Nhân Duệ Vương hậu. Sơ phong Diên Đức Cung chủ (延德宮主), thăng Vương phi (1114). Khi mất được truy thụy Thuần Đức, Nhân Tông tôn thụy Văn Kính Vương thái hậu (文敬王太后).

Hậu phi
 Lý Phế phi (이폐비; ? – 1139), con gái thứ ba của Lý Tư Khiêm, cũng là dì ruột của Nhân Tông. Nguyên phong Vương phi. Sau sự biến của Lý Tư Khiêm thì bị phế truất.
 Lý Phế phi (이폐비; ? – 1195), con gái thứ tư của Lý Tư Khiêm. Bị phế cùng người chị.
 Cung Duệ Vương hậu (공예태후; 1109 – 1183), là con gái của Trung thư lệnh Nhâm Nguyên Hậu và Thần Hàn Quốc đại phu nhân Lý thị.
 Tuyên Bình Vương hậu (선평왕후; ? – 1178), con gái của Bộ binh thượng thư Kim Tuyền. Nghị Tông tấn tôn Vương thái hậu (1148), khi mất truy thụy Tuyên Bình.

Hậu duệ
Tất cả đều là con của Cung Duệ Vương hậu.
 Cao Ly Nghị Tông Vương Hiện (고려 의종 왕현; 1127 – 1173).
 Đại Ninh hầu Vương Cảnh (대령후 왕경; 1130 – ?), bị sát hại.
 Cao Ly Minh Tông Vương Hạo (고려 명종 왕호; 1131 – 1202).
 Nguyên Kính quốc sư Vương Huyền Hy (원경국사; ? – 1183), xuất gia. Tên khác là Trùng Hy.
 Cao Ly Thần Tông Vương Trác (고려 신종 왕탁; 1144 – 1204).
 Thừa Khánh Công chúa (승경궁주; ? – 1158), lấy Cung Hóa hầu Vương Anh, chắt nội Văn Tông
 Đức Ninh Công chúa (덕녕궁주; ? – 1192), lấy Giang Mục công Vương Giam, cháu nội Túc Tông
 Xương Lạc Công chúa (창락궁주; ? – 1216), lấy em họ Tín An hầu Vương Thành (cháu nội Duệ Tông), sinh Nguyên Đức Vương hậu, vương hậu của Cao Ly Khang Tông.
 Vĩnh Hòa Công chúa (영화궁주; 1141 – 1208), lấy Thiệu Thành hầu Vương Củng.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1109
Mất năm 1146


title: Cao Ly Nghị Tông

text:
Cao Ly Nghị Tông (Hangul: 고려 의종, chữ Hán: 高麗 毅宗; 23 tháng 5 năm 1127 – 7 tháng 11 năm 1173, trị vì 1146 – 1170) là quốc vương thứ 18 của Cao Ly. Ông là con trai cả của Cao Ly Nhân Tông và Cung Duệ Vương hậu, anh của Cao Ly Minh Tông và Cao Ly Thần Tông. Ông húy là Vương Hiện (왕현; 王晛), tên khác là Vương Triệt (왕철; 王澈), tự Nhật Thăng (일승; 日升).

Ông đã vinh danh những quan văn của mình bằng nhiều nghi lễ song lại không ưa các võ quan. Ông thường buộc họ phải tham gia thi đấu võ thuật giải trí cho mình và các quan văn, cũng như trao cho họ một phần nhỏ nhặt khi phân lãnh địa. Ông cũng thường say rượu, và khi đó lại tiếp tục chọc giận các chiến binh.

Cuối cùng, vào mùa thu năm 1170, sau khi bị phân biệt đối xử liên tục, cơn giận dữ của các quan võ đã biến thành hành động. Ba chiến binh là Trịnh Trọng Phu (郑仲夫), Lý Nghĩa Phương (李義方), Lý Cao (李高) và những người khác đã nổi dậy, sát hại các quan văn, phế truất vua Nghị Tông và đưa vương đệ Vương Hạo lên ngôi, tức Cao Ly Minh Tông.

Nghị Tông bị ép uống rượu độc tại chùa Khôn Nguyên (坤元寺), thi thể ông được chôn vội tại một góc trong khuôn viên chùa, về sau được cải táng tại Hy lăng (禧陵). Thụy hiệu Cương Quả Trang Hiếu Đại Vương (剛果莊孝大王).

Gia đình
 Cha: Cao Ly Nhân Tông.
 Mẹ: Cung Duệ Vương hậu.
 Vương đệ:
 Cao Ly Minh Tông Vương Hạo.
 Cao Ly Thần Tông Vương Trác.

Thê tử
 Trang Kính Vương hậu Kim thị (장경 왕후 김씨), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Kim thị cưới ông khi còn là Thái tử, khi ông lên ngôi phong bà làm Hưng Đức Cung chủ (興德宮主). Thụy Huệ Tư Trang Kính Vương hậu (惠資莊敬王后). Bà là chị của Minh Tông Quang Tĩnh Vương hậu và Thần Tông Tuyên Tĩnh Vương hậu.
 Hiếu Linh Thái tử Vương Kỳ (효령태자 왕기; 1149 – ?), lấy con gái của Đức Ninh Công chúa (em gái của Nhân Tông). Sau khi phụ hoàng bị phế truất, thái tử cùng cha bị lưu đày tới huyện Trân Đảo. Không rõ kết cục.
 Kính Đức Cung chúa (경덕궁주), lấy Tư không Vương Bình.
 An Trinh Cung chúa (안정궁주), lấy Hàm Ninh bá Vương Phác.
 Hòa Thuận Cung chúa (화순궁주), lấy Quảng Lăng công Vương Miễn.
 Trang Tuyên Vương hậu (장선왕후), con gái của Thôi Sự Đoan.
 Cung nhân Vũ Bỉ (무비).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1127
Mất năm 1173


title: Cao Ly Minh Tông

text:
Cao Ly Minh Tông (Hangul: 고려 명종, chữ Hán: 高麗 明宗; 8 tháng 11 năm 1131 – 3 tháng 12 năm 1202, trị vì 1170 – 1197) là quốc vương thứ 19 của Cao Ly. Ông là con trai thứ ba của Cao Ly Nhân Tông và Cung Duệ Vương hậu. Ông có tên húy là Vương Hạo (王晧, 왕호), tự Chi Đán (之旦, 지단), nguyên phong Dục Dương công (翼陽公) trước khi lên ngôi.

Người con trai thứ hai của Nhân Tông, Đại Ninh hầu Vương Cảnh (대령후 왕경), học rộng hiểu sâu, vốn được chọn là người kế vị, nhưng đại huynh của ông đã lên ngôi, tức vua Cao Ly Nghị Tông. Về sau, Vương Cảnh bị Trịnh Trọng Phu sát hại do lo sợ hậu họa trong tương lai. Nghị Tông bị phế truất, Minh Tông nối ngôi vua anh.

Minh Tông là một vị vua yếu ớt, và chỉ ngồi trên ngai vàng để cho dân chúng thấy rằng họ vẫn có vua, còn lãnh đạo thật sự là các tướng lĩnh quân binh. Thời kỳ trị vì của ông chứng kiến nhiều cuộc đổ máu cũng như cái chết của các phiến quân nổi loạn là Trịnh Trọng Phu (郑仲夫), Lý Nghĩa Phương (李義方), Lý Cao (李高, bị Lý Nghĩa Mẫn giết) và Lý Nghĩa Mẫn (李義旼).

Khánh Đại Thăng (慶大升) tuy cũng là võ quan áp chế chính quyền như Lý Nghĩa Phương, nhưng lại làm nhiều việc được lòng dân chúng. Minh Tông vì đó lại ghen ghét với danh tiếng của ông. Năm 1183, Khánh Đại Thăng mất, Lý Nghĩa Mẫn được Minh Tông triệu về kinh và giao chức Công bộ thượng thư.

Một dịp, Minh Tông cho gọi Lý Nghĩa Mẫn tháp tùng vua đi lễ Phật ở chùa Bojesa (보제사, 普濟寺) gần Tây Kinh (Bình Nhưỡng). Nghĩa Mẫn khướt từ, bảo rằng đang bệnh rồi bỏ lên biệt phủ trên núi Di Đà (미타산, 彌陀山) nghỉ ngơi. Thôi Trung Hiến liền cho người phục kích giết chết Mẫn khi ông đang trên núi. Cả dòng tộc họ Lý đều bị tru di. Thôi Trung Hiến trở thành võ quan chuyên quyền tiếp theo. Nhà họ Thôi thay nhau nắm quyền nhiều năm sau đó, gọi là Thôi thị chính quyền (최씨정권, 崔氏政權).

Năm 1197, Minh Tông bị Thôi Trung Hiến giam vào Xương Lạc cung (昌樂宮), chấm dứt niên đại của ông; đày Thái tử Vương Ngô (Cao Ly Khang Tông sau này) ra đảo Giang Hoa. Người con trai thứ năm của Nhân Tông, được đưa lên ngôi, tức Cao Ly Thần Tông.

Năm 1202, Minh Tông bị kiết lỵ rồi băng hà tại Xương Lạc cung, táng tại Trí lăng (智陵), truy thụy là Hoàng Minh Quang Hiếu Đại vương (皇明光孝大王).

Gia đình
 Cha: Cao Ly Nhân Tông.
 Mẹ: Cung Duệ Vương hậu.
 Huynh đệ:
 Vương huynh Cao Ly Nghị Tông (고려 의종; 1127 – 1173).
 Vương đệ Cao Ly Thần Tông (고려 신종; 1144 – 1204).

Thê tử
 Quang Tĩnh Vương hậu (광정왕후), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Bà nguyên phong Nghĩa Tịnh Vương hậu (義靜王后; 의정왕후). Khang Tông truy phong Quang Tĩnh Thái hậu (光靖太后; 광정태후). Bà là em của Nghị Tông Trang Kính Vương hậu và là chị của Thần Tông Tuyên Tĩnh Vương hậu.
 Cao Ly Khang Tông (1152 – 1213).
 Diên Hi Cung chúa (연희궁주; 延禧宮主), lấy Ninh Nhân hầu Vương Chân (영인후 왕진; 寧仁侯 王稹).
 Thọ An Cung chúa (수안궁주; 壽安宮主; ? – 1199), lấy Xương Hòa hầu Vương Hựu (창화후 왕우; 昌化侯 王祐).
 Những người con sau do các cung tần sinh ra, đều xuất gia đi tu.
 Vương Thiến Tư (왕선사; 王善思)
 Vương Hồng Cơ (왕홍기; 王洪機)
 Vương Hồng Xu (왕홍추; 王洪樞)
 Vương Hồng Quy (왕홍규; 王洪規)
 Vương Hồng Quân (왕홍균; 王洪鈞)
 Vương Hồng Giác (왕홍각; 王洪覺)
 Vương Hồng Di (왕홍이; 王洪貽)

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1131
Mất năm 1202


title: Cao Ly Thần Tông

text:
Cao Ly Thần Tông (Hangul: 고려 신종; chữ Hán: 高麗 神宗; 11 tháng 8 năm 1144 – 15 tháng 2 năm 1204, trị vì 1197 – 1204) là quốc vương thứ 20 của vương triều Cao Ly. Ông là con trai thứ năm của Cao Ly Nhân Tông và Cung Duệ Vương hậu. Ông là người kế vị vương huynh Cao Ly Minh Tông, người bị Thôi Trung Hiến (최충헌; 崔忠獻) đưa đi sống lưu đày. Ông tên húy là Vương Trác (왕탁, 王晫) và Vương Mân (왕민, 王旼), tự Chí Hoa (지화; 至華).

Ông là người khôn ngoan, song cũng giống như vị vua trước, ông không không có quyền lực thực sự và nằm trong tay của Thôi Trung Hiến, điều này cũng đánh dầu sự bắt đầu của chế độ quân sự do gia tộc Thôi lãnh đạo, gọi là Thôi thị chính quyền (최씨정권, 崔氏政權).

Thần Tông cũng chứng kiến xung đột của gia tộc họ Thôi và sớm sau khi ngã bệnh, ông đã thoái vị để nhường ngôi cho con trai là Cao Ly Hi Tông. Có tư liệu nói rằng ông đã phải cầu xin Thôi Trung Hiến để cho phép vương tử lên ngôi và không xóa bỏ vương triều Cao Ly.

Thần Tông băng ở độ tuổi 60, táng tại Dương lăng (陽陵), được truy thụy là Kính Cung Tĩnh Hiếu Đại vương (敬恭靖孝大王).

Gia quyến
 Cha: Cao Ly Nhân Tông.
 Mẹ: Cung Duệ Vương hậu.
 Huynh đệ:
 Vương huynh Cao Ly Nghị Tông.
 Vương huynh Cao Ly Minh Tông.
 Thê thiếp: Tuyên Tĩnh Vương hậu (선정 왕후; ? – 1222), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Bà là em của Nghị Tông Trang Kính Vương hậu và Minh Tông Quang Tĩnh Vương hậu.
 Cao Ly Hi Tông Vương Anh (고려 희종 왕영; 1181 – 1237).
 Tương Dương công Vương Thứ (양양공 왕서), nguyên phong Đức Dương hầu (덕양후), Thần Tông phong tước Công. Về sau bị lưu đày.
 Hiếu Hoài Công chúa (효회공주; 1183 – 1199), nguyên phong Hưng Đức Cung chúa (흥덕궁주), lấy Hà Nguyên công Vương Xuân (하원공 왕춘).
 Kính Ninh Công chúa (경녕궁주), lấy Hoài An công Vương Đỉnh (회안공 왕정).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1144
Mất năm 1204


title: Cao Ly Hi Tông

text:
Cao Ly Hi Tông (Hangul: 고려 희종; chữ Hán: 高麗 熙宗; 21 tháng 6 năm 1181 – 31 tháng 8 năm 1237, trị vì 1204 – 1211) là quốc vương thứ 21 của vương triều Cao Ly. Ông là vương tử trưởng của Cao Ly Thần Tông và Tuyên Tĩnh Vương hậu. Ông có tên húy là Vương Anh (왕영, 王韺), Vương Đức (왕덕; 王悳), tự là Bất Bi (불피; 不陂). Ông ban đầu được tôn miếu hiệu là Trinh Tông (정종; 貞宗), về sau mới cải thành Hi Tông.

Khi Thần Tông lên ngai vàng đã phong ông làm Thái tử, ông đã nổi dậy chống lại Thôi Trung Hiến (최충헌), lãnh đạo quân binh lúc bấy giờ, và đệ của ông ta là Thôi Trung Túy (최충수). Hi Tông có lòng thù hận lớn đối với họ sau khi Trung Túy buộc thái tử phi phải thoái vị để ông ta đưa con gái của mình thế chỗ. Trong cuộc nổi dậy, Hi Tông đã đạo diễn một kế hoạch để khiến cho Trung Hiến giết chết Trung Túy, song Trung Hiến đã biết về điều này. Hi Tông đã buộc phải cầu xin sự tha thứ và hạ mình trước người mà ông khao khát trả thù.

Khi vua Thần Tông ngã bệnh vào năm 1204, ông đã thoái vị để đưa Hi Tông lên ngôi. Hi Tông biết rằng mình phải tạo cho Thôi Trung Hiến một cảm giác sai về bảo an nếu muốn có cơ hội giết chết ông ta, và vị vua mới đã phong cho người này một tước hiệu phần lớn được trao trong thời kỳ quan binh nắm quyền, và thậm chí là phong thụy hiệu cho cha của Trung Hiến. Hi Tông cũng ban tên cho Trung Hiến, vinh dự lớn nhất vào thời điểm đó, và thường chỉ dành cho thân nhân của quốc vương. Với hai tước hiệu này, Thôi Trung Hiến có quyền lực chính trị gần ngang bằng với bản thân vua. Ôn đã sử dụng nó để đè bẹp 3 cuộc nổi dậy, một do các nông nô của ông lãnh đạo, một của dân quân Tân La, và một do cháu trai của ông lãnh đạo.

Thôi Trung Hiến trở nên an tâm hơn với các vị trí mới, trong khi đó Hi Tông bắt đầu chuẩn bị. Cáo bệnh, ông đã đánh lừa được Thôi Trung Hiến vào cung một mình mà không có cận binh bên cạnh. Khi ông ta đến, Hi Tông cho tiến hành một cuộc binh biến. Tuy nhiên, sự việc đã thất bại và Thôi Trung Hiến đã trốn thoát. Giận dữ, ông đưa Hi Tông đến đảo Tử Yên (紫燕島).

Hi Tông mất khi được 56 tuổi, truy thụy là Nhân Mục Thành Hiếu Đại Vương (仁穆成孝大王), táng tại Thạc lăng (碩陵). Anh họ của ông kế vị ngai vàng, là vua Cao Ly Khang Tông.

Gia đình
 Cha: Cao Ly Thần Tông.
 Mẹ: Tuyên Tĩnh Vương hậu (선정 왕후; ? – 1222), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Bà là em của Nghị Tông Trang Kính Vương hậu và Minh Tông Quang Tĩnh Vương hậu.
 Thê tử:
 Phế Thái tử phi, là con gái của Xương Hòa hầu Vương Hựu (창화후 왕우) và Thọ An Cung chúa (수안궁주).
 Thành Bình Vương hậu (성평왕후; ? – 1247), con gái của Ninh Nhân hầu Vương Chân (영인후 왕진) và Diên Hi Cung chúa (연희궁주).
 Xương Nguyên công Vương Chỉ (창원공 왕지; 1197 – 1262), được phong Thái tử (1204). Ông cũng bị đày tới Nhân Châu, giáng làm Xương Nguyên hầu (昌原侯), về sau nâng lên tước Công.
 Thủy Ninh hầu Vương Y (시령후 왕의), phong Thủy Ninh hầu (始寧侯) năm 1204, bị đày đến huyện Bạch Linh.
 Khánh Nguyên công Vương Tộ (경원공 왕조; ? – 1279), thông minh hiểu rộng, là quân sư của Cao Ly Nguyên Tông.
 Viên Tĩnh Quốc Sư Vương Cảnh Trí (원정국사 왕경지), xuất gia.
 Trùng Minh Quốc Sư Vương Giác Ưng (충명국사 왕각응), xuất gia.
 An Huệ Vương hậu (안혜왕후; ? – 1232), vương hậu của Cao Ly Cao Tông, mẹ sinh của Cao Ly Nguyên Tông.
 Vĩnh Xương Cung chúa (영창공주), lấy Đan Dương quân Vương Tư (단양백 왕서). Con trai là Trường Dương công Vương Trí (장양공 왕지).
 Đức Xương Cung chúa (덕창궁주), lấy Thôi Chuyên, họ hàng của Thôi Trung Hiến.
 Gia Thuận Cung chúa (가순궁주), lấy Tân An công Vương Toàn (신안공 왕전), sinh Khánh Xương Cung chủ, thứ phi của Cao Ly Nguyên Tông.
 Trinh Hi Cung chúa (정희궁주), lấy Vĩnh An công Vương Hy (영안공 왕희).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1181
Mất năm 1237


title: Cao Ly Khang Tông

text:
Cao Ly Khang Tông (Hangul: 고려 강종, chữ Hán: 高麗 康宗; 10 tháng 5 năm 1152 – 26 tháng 8 năm 1213, trị vì 1211 – 1213) là quốc vương thứ 22 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông là con trai cả của Cao Ly Minh Tông, em họ của Cao Ly Hi Tông. Ông có tên húy là Vương Ngô (왕오, 王祦) hay Vương Thọ (왕숙, 王璹), tên tự là Đại Chủy (대수, 大菙).

Khang Tông được xác định là người kế vị vào năm 1173. Năm 1197, ông và phụ vương đã bị tướng là Thôi Trung Hiến (Choe Chung-heon) đưa đến đảo Ganghwa (Giang Hoa). Năm 1210 Khang Tông trở về kinh đô Khai Thành, và được Hi Tông ban cho một tước hiệu vương thất vào năm sau. Sau khi họ Thôi kéo Hi Tông ra khỏi khai vàng, ông được đưa lên ngôi.

Khang Tông ở ngôi 2 năm thì băng, được táng tại Hậu lăng (厚陵), thuộc địa phận Hyŏnhwa-ri, Kaepung, Hwanghae Nam, Bắc Triều Tiên ngày nay. Thụy hiệu Tuấn Triết Văn Liệt Đản Thông Minh Hiến Di Mưu Mục Thanh Nguyên Hiếu Đại Vương (浚哲文烈亶聰明憲貽謀穆清元孝大王). Ông thọ 61 tuổi.

Gia đình
 Cha: Cao Ly Minh Tông.
 Mẹ: Quang Tĩnh Vương hậu (광정왕후), con gái của Giang Lăng công Vương Uẩn. Uẩn là chắt nội của Cao Ly Văn Tông và là cháu nội của Tương Hiến vương Vương Đào. Bà nguyên phong Nghĩa Tịnh Vương hậu (義靜王后; 의정왕후). Khang Tông truy phong Quang Tĩnh Thái hậu (光靖太后; 광정태후). Bà là em của Nghị Tông Trang Kính Vương hậu và là chị của Thần Tông Tuyên Tĩnh Vương hậu.
 Thê tử:
 Tư Bình Vương hậu (사평왕후), con gái của phiến quân Lý Nghĩa Phương. Năm Minh Tông thứ 4 (1174), bà được phong làm Thái tử phi, sau đó bị phế truất, được truy phong Vương hậu.
 Thọ Ninh Cung chủ (수령궁주), lấy Hà Nguyên công Vương Xuân (하원공 왕춘).
 Nguyên Đức Vương hậu (원덕왕후; 1167 – 1239), cháu ngoại của Cao Ly Nhân Tông. Năm Minh Tông thứ 5 (1175), bà được sắc phong Thái tử phi. Vào năm Khang Tông đầu tiên, bà tiếp tục được sắc phong Diên Đức Cung chủ (延德宮主)..
 Cao Ly Cao Tông (고려 고종; 1192 – 1259).
 Thứ phi không rõ danh tính.
 Tĩnh Hòa Trạch chủ (정화택주), lấy loạn thần Thôi Trung Hiến, sinh Thôi Cầu.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1152
Mất năm 1213


title: Cao Ly Nguyên Tông

text:
Cao Ly Nguyên Tông (Hangul: 고려 원종, chữ Hán: 高麗 元宗; 5 tháng 4 năm 1219 – 23 tháng 7 năm 1274, trị vì 1260 – 1274) là quốc vương thứ 24 của vương triều Cao Ly tại Triều Tiên. Ông có tên là Vương Trị (왕식, 王禃) hay Vương Điển (왕전, 王倎), tự là Nhật Tân (일신, 日新). Ông là con trai cả của Cao Ly Cao Tông và là anh của Cao Ly Anh Tông.

Nguyên Tông lên ngôi với sự giúp đỡ của Hốt Tất Liệt. Dưới thời ông trị vì, Cao Ly trở thành một nước phiên thuộc của nhà Nguyên tại Trung Quốc.

Ông cũng là vị vua Cao Ly cuối cùng sử dụng miếu hiệu, và nó sẽ chỉ được phục hồi lại vào thời nhà Triều Tiên, và cũng từ đời ông trở đi, những người trị vì Cao Ly sử dụng tước hiệu "Trung" (충, 忠, nghĩa là "trung thành"), theo yêu cầu của Hốt Tất Liệt.

Năm 1269, quyền thần Lâm Diễn (임연, 林衍) đã tiến hành chính biến để loại bỏ Nguyên Tông. Diễn đã đưa An Khánh công Vương Xương lên ngôi, tức Cao Ly Anh Tông và nói dối rằng Nguyên Tông đã thoái vị vì bệnh tật. Hốt Tất Liệt đã cử 3000 lính để đương đầu với quân nổi dậy. Năm 1270, Lâm Diễn và con trai Lâm Duy Mậu bị quân Nguyên giết, kết thúc 100 năm Vũ thần chính quyền.

Nguyên Tông trở về cung vào năm 1271 và tái lên ngôi. Ông cai trị thêm 3 năm nữa thì mất, thọ 55 tuổi, táng tại Thiều lăng (韶陵), thụy là Trung Kính Thuận Hiếu Đại Vương (忠敬順孝大王).

Gia đình
 Cha: Cao Ly Cao Tông.
 Mẹ: An Huệ Vương hậu (안혜왕후; ? – 1232), con gái của Cao Ly Hi Tông, xét vai vế thì bà là chị họ của Cao Tông. Nguyên Tông truy phong Vương thái hậu.
 Thê tử:
 Tĩnh Thuận Vương hậu (정순왕후; 1222 – 1237), con gái của Kim Nhược Tiên (김약선), nguyên là Thái tử phi, truy phong Kính Mục Hiền phi (敬穆賢妃) rồi Tĩnh Thuận Vương hậu (靜順王后), Trung Liệt Vương truy tôn Thuận Kính Thái hậu.
 Cao Ly Trung Liệt Vương (1236 – 1308).
 Khánh Xương Cung chủ (경창궁주), cháu ngoại của Cao Ly Hi Tông, được sắc phong Vương hậu, bị vu tội chửi rủa mà phế tước dưới thời Trung Liệt Vương.
 Thủy Dương hầu Vương Di (시양후 왕이; ? – 1266).
 Thuận An công Vương Tông (순안공 왕종).
 Khánh An Cung chúa (경안궁주), lấy Tề Tư công Vương Thục (제안공 왕숙).
 Hàm Ninh Cung chúa (함녕궁주), lấy Quảng Bình công Vương Huệ (광평공 왕혜).

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Danh sách vua Triều Tiên

Tham khảo

Vua Cao Ly
Sinh năm 1219
Mất năm 1274