title: Lý Di

text:
Lý Di (giản thể: 李弥; phồn thể: 李彌; bính âm: Lǐ Mí) (1902–1973) là một vị tướng Quốc dân đảng từng tham gia các chiến dịch bao vây chống cộng, Chiến tranh Trung-Nhật và Nội chiến Trung Hoa. Ông là một trong số ít tướng lĩnh Quốc dân đảng giành được những thắng lợi quan trọng trước cả quân Cộng sản Trung Hoa và Lục quân Đế quốc Nhật Bản. Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập năm 1949, ông rút quân vào lãnh thổ Miến Điện và Thái Lan, tiếp tục chiến tranh du kích đánh vào nội địa Trung Quốc.

Thời trẻ và sự nghiệp

Lý Di sinh tại huyện Đằng Xung, tỉnh Vân Nam. Ông trải qua tuổi thơ khó khăn nhưng gia đình ông vẫn có điều kiện cho ông hưởng một nền giáo dục tiên tiến. Năm 1924, ông đến Quảng Đông, nhập học khóa 4 trường Võ bị Hoàng Phố. Ông tham gia Chiến tranh Bắc phạt cùng các bạn đồng khóa Hồ Liên, Trương Linh Phủ, Liu Yuzhang và Lâm Bưu. Trong các chiến dịch bao vây chống cộng, chỉ huy của ông là Trần Thành buộc tội ông bao che cộng sản và tìm cách tước binh quyền của ông. Nhưng Lý Di chứng tỏ được lòng trung thành với Tưởng Giới Thạch và được bổ nhiệm làm huyện trưởng một huyện trong "khu đỏ" mà quân Quốc dân vừa chiếm lại.

Đầu những năm 1930, Lý về dưới trướng Tiết Nhạc, chỉ huy một đơn vị Quốc dân đảng tinh nhuệ đánh đuổi quân Cộng sản khỏi Khu Xô viết Giang Tây. Sau đó Lý truy đuổi quân Cộng sản đang rút lui đến hơn 1,000 dặm đường đất trong Vạn lý Trường chinh. Sau khi quân Cộng sản lập căn cứ tại Hoa Bắc, Lý thay đổi kế hoạch tác chiến, giúp đánh bại các chỉ huy Hồng quân danh tiếng như Hạ Long và Diệp Đình, chiếm được lãnh thổ của họ. Trước khi Chiến tranh Trung-Nhật nổ ra, Lý đã lên đến hàm đại tá.

Chiến tranh Trung-Nhật

Khi Chiến tranh Trung-Nhật bùng nổ, Tưởng Giới Thạch thuyên chuyển Lý Di sang chỉ huy quân thường trực sau khi có tin đồn ông định phản lại Chính phủ Quốc dân. Các tư lệnh dưới quyền ông cứu ông khỏi bị bắt và đảm bảo cho lòng trung thành của Lý. Năm 1940, Lý Di được thăng chức Tư lệnh Sư đoàn 1 danh dự, tham chiến chống Lục quân Đế quốc Nhật Bản tại Hoa Trung, và tiêu diệt được 1 sân bay Nhật. Năm 1940, ông tham gia Trận Côn Lôn Quan cùng Đỗ Duật Minh và Khâu Thanh Tuyền, quét sạch một lữ đoàn Nhật. Năm 1944, ông tham gia "lực lượng Y", dưới quyền Vệ Lập Hoàng, trong Trận Bắc Miến Điện – Tây Vân Nam (Điền Tây Miến Bắc), tiêu diệt các sư đoàn 55 và 56 Nhật Bản. Năm 1945, Lý Di được thăng lên hàm tướng, chỉ huy Quân đoàn 8 trong khi vẫn chỉ huy Sư đoàn 1 danh dự.

Nội chiến Trung Hoa

Theo lệnh Tưởng Giới Thạch, Lý Di, Đỗ Duật Minh và Khâu Thanh Tuyền lật đổ quân phiệt Vân Nam Long Vân vào tháng 6 năm 1945. Mỹ hỗ trợ nhiều cho Quân đoàn 8 của Lý, nhưng về sau tỏ ra vô ích trong cuộc chiến với lực lượng Cộng sản. Trước Chiến dịch Hoài Hải 1948-1949, ông giành được một vài thắng lợi trước quân Cộng sản tại Hoa Đông.

Tháng 11 năm 1948, Lý Di và Khâu Thanh Tuyền được giao nhiệm vụ giải vây cho Binh đoàn 7 của Hoàng Bá Thao, nhưng họ bị một lực lượng đối phương mạnh hơn chặn đứng. Trong khi cố gắng tấn công đối phương tại Hà Nam, ông, Đỗ Duật Minh và Khâu Thanh Tuyền bị Quân giải phóng Nhân dân bao vây. Đỗ bị bắt, Khâu tự sát, chỉ có Lý thoát được về Nam Kinh.

Tưởng Giới Thạch lệnh cho ông tái lập Binh đoàn 13 và phòng thủ Vân Nam. Trước khi lực lượng Cộng sản chiếm được đại lục năm 1949, Lý đã rút quân về hướng nam và tây, vào Thái Lan và các bang người Shan ở Bắc Miến Điện. Khi Miến Điện tuyên bố độc lập năm 1948, Lý thành lập một nhà nước Shan độc lập làm chỗ dựa cho "Quân chống cộng cứu quốc" của ông. Từ các căn cứ này, quân của Lý tiếp tục chiến tranh du kích đánh vào Vân Nam.

Quân Quốc dân đảng từ Vân Nam cũng chạy sang Đông Dương thuộc Pháp, nhưng nhanh chóng bị người Pháp giải giới. Lực lượng chạy sang Miến Điện ban đầu đóng quanh Tachilek, bang Kengtung, gần biên giới Thái Lan. Còn lực lượng dưới quyền Lý gia nhập lực lượng Quốc dân đảng đóng trong vùng sau Thế chiến II. Sau khi rút quân về vùng này, Lý tái tổ chức các lực lượng Quốc dân đảng, đặt dưới quyền chỉ huy của ông ta. Lực lượng của Lý về sau được gọi là "Sư đoàn 93".

Sau nội chiến

Lực lượng tại Miến Điện được Hoa Kỳ hỗ trợ và cử cố vấn quân sự, nhưng chủ yếu là tự cung tự cấp nhờ kinh doanh thuốc phiện. Ban đầu, các chiến lược gia Hoa Kỳ cho rằng Lý có tác dụng trong việc ngăn ngừa chủ nghĩa cộng sản trong khu vực; nhưng, chỉ trong vài năm, Washington bắt đầu thay đổi quan điểm, và làm áp lực với Tưởng Giới Thạch để loại bỏ lực lượng này. Năm 1953, 7,000 quân, gồm cả Lý Di, được không vận về Đài Loan, nhưng số còn lại quyết định ở lại. 7,000 quân đóng rải rác quanh biên giới Miến-Lào, và vài ngàn quân đóng tại Thái Lan. Tính đến khi kế hoạch rút quân đợt 2 được công bố, năm 1961, uy tín của Mỹ, quan hệ Mỹ-Miến Điện, và nỗ lực ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản trong khu vực đã bị phá hoại nghiêm trọng.

Sau khi giành độc lập, Thủ tướng Miến Điện, U Nu, cố gắng trấn áp các hoạt động của Lý và ra lệnh cho lực lượng của ông đầu hàng, nhưng Lý từ chối. Sau khi quân đội Miến Điện tấn công Lý, ông dời về đóng tại Mong Hsat. Lúc này, Miến Điện đang bận đối phó với 4 cuộc nổi dậy, bao gồm 2 phong trào du kích cộng sản, và không đủ lực lượng để truy đuổi quân của Lý nghiêm túc.

Chương trình hỗ trợ lực lượng tại Miến Điện của CIA có mật danh "Chiến dịch Paper". Sử dụng Thái Lan làm trạm trung chuyển, vận chuyển vũ khí và quân nhu giữa Đài Loan và Miến Điện. Khi đến Thái Lan, những chuyến hàng này được không vận cho Lý do một đại đội không quân dưới quyền Tướng Chennault phụ trách, lấy bình phong là 2 tập đoàn giả. Thủ tướng Thái lúc đó, Plaek Phibunsongkhram ("Phibun"), đồng ý hỗ trợ Chiến dịch Paper, do quan hệ căng thẳng giữa Thái-Miến và lời hứa viện trợ kinh tế và quân sự của Hoa Kỳ.

Từ năm 1949 – 1953, Lý tuyển mộ được hàng ngàn quân từ các bộ tộc xung quanh, cũng được tăng cường với vài trăm quân chính quy Quốc dân đảng từ Đài Loan. Những người tị nạn đến từ Vân Nam thuộc cộng sản cũng gia nhập đội quân này. Nhiều người kết hôn với phụ nữ địa phương, và họ dần kiểm soát việc buôn bán thuốc phiện trong vùng. Được quân đội Thái Lan hỗ trợ, quân của Lý buôn bán thuốc phiện qua Thái Lan để đổi lấy vũ khí và quân nhu từ Đài Loan. Họ nhiều lần tấn công định tái chiếm Vân Nam trong giai đoạn này, nhưng không giành được thắng lợi chiến lược nào.

Có một vài lý do khiến người Mỹ quyết định làm áp lực với Tưởng để rút quân khỏi Miến Điện. Một tài liệu mật về tính hữu dụng của đội quân Quốc dân đảng tại Miến Điện với lợi ích của Hoa Kỳ kết luận rằng họ "không đem lại lợi ích với thế giới tự do với tư cách một lực lượng phòng thủ khu vực bằng quân đội thường trực Miến Điện được tổ chức tốt". Các cuộc nổi dậy cộng sản tại Miến Điến cũng từng viện dẫn sự có mặt của đội quân này làm nguyên nhân. Thêm vào đó, nếu Rangoon phải căng sức ra để đánh bại lực lượng của Lý, sẽ khiến họ không đủ mạnh để trấn áp các lực lượng du kích cộng sản. Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ, John Foster Dulles, quan ngại rằng chính phủ Miến Điện có thể liên minh với các lực lượng cộng sản để loại trừ Lý và quân đội. Cuối cùng, người Mỹ cũng lo ngại rằng Miến Điện sẽ đưa vấn đề này lên Liên Hợp Quốc, làm bẽ mặt Mỹ và gây thanh thế cho khối cộng sản. Cũng có quan ngại rằng Trung Quốc sẽ tấn công Miến Điện để trấn áp lực lượng này.

Sau khi trở về Đài Loan năm 1953, Lý Di rút khỏi hoạt động quân sự, trở thành ủy viên Lập pháp viện và Ủy ban Trung ương Quốc dân đảng. Ông mất tại Đài Bắc ngày 10 tháng 3 năm 1973.

Di sản

Sau cuộc rút quân đợt 1 về Đài Loan, năm 1960, quân đội Miến Điện tiếp tục các chiến dịch quân sự để tiêu diệt lực lượng Quốc dân đảng, có thể được sự hỗ trợ từ Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Đến năm 1961, hầu hết lực lượng còn lại đã dời căn cứ sang Lào và Thái Lan, với sự chấp thuận của chính phủ 2 nước. Nhiều nhóm trong số họ được chính phủ Thái Lan và Lào sử dụng để trấn áp phiến quân cộng sản tại nước họ.

Đến năm 1967, lực lượng Quốc dân đảng gây chiến với lãnh chúa địa phương, Khun Sa, để giành quyền kiểm soát việc sản xuất và buôn bán thuốc phiện. Họ nhanh chóng thắng lợi trong "Chiến tranh Thuốc phiện", và tiếp tục độc quyền buôn bán thuốc phiện trong vùng. Những nỗ lực sau đó của Tưởng Giới Thạch để giành lại quyền kiểm soát lực lượng này đều thất bại, họ gần như độc lập hoàn toàn khỏi Quốc dân đảng.

Năm 1961, những lực lượng rút về đóng tại tây bắc Thái Lan đồng ý tham gia trấn áp phiến quân cộng sản để được ân xá. Danh nghĩa là thuộc quyền chỉ huy của quân đội Thái Lan, đơn vị này đổi tên thành "Lực lượng phi chính quy Trung Hoa" (Chinese Irregular Forces - CIF), tiếp tục trồng và buôn bán thuốc phiện để có tiền cho các hoạt động chống cộng. Cuối những năm 1980, chính phủ Thái kết luận rằng các hoạt động chống cộng của CIF đã thành công, và những hậu duệ của đội quân của Lý phần lớn đã từ bỏ hoạt động thuốc phiện và định cư tại làng Santikhiri.

Chú thích

Xem thêm
 Đền Long Cương
 Santikhiri
 Miến Điện
 Thái Lan
 Chiến tranh Trung-Nhật
 Nội chiến Trung Hoa
 Tưởng Giới Thạch
 Quốc dân đảng

Tham khảo
 http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/download/csipubs/bjorge_huai.pdf
 http://www.generals.dk.html
 Ministry of National Defense R.O.C
 US Naval War College
 http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/download/csipubs/bjorge_huai.pdf
 Portrait of Li in 1948

Trung tướng Trung Hoa Dân Quốc
Sinh năm 1902
Mất năm 1973


title: Tiêu Nhượng

text:
Tiêu Nhượng, tên hiệu Thánh Thủ Thư Sinh, là một nhân vật hư cấu trong tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc Thủy hử. Ông là một trong 72 Địa Sát Tinh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc.

Xuất thân

Tiêu Nhượng vốn là một học giả ở Ký Châu. Ông nổi tiếng chữ đẹp, có tài thư pháp, đặc biệt có thể bắt chước được bốn loại chữ nổi tiếng và thịnh hành thời đó của bốn nhà đại thư pháp Tô, Hoàng, Mễ, Sái. Do đó Tiêu Nhượng mới có tên hiệu Thánh thủ thư sinh (Thư sinh tay thánh). Ngoài ra, ông cũng biết chút võ nghệ. Tiêu Nhượng là bạn của quân sư Ngô Dụng ở Lương Sơn Bạc.

Gia nhập Lương Sơn Bạc

Sau khi bị đày đến Giang Châu, Tống Giang đề thơ ở lầu Tầm Dương trong lúc say, bị coi là thơ phản nghịch và bị tống vào ngục chờ xét xử. Đới Tung đem thư của tri phủ Giang Châu là Sái Đức Chương, con trai của Sái Kinh, lên kinh đô để Sái Kinh định đoạt vụ việc. Khi đi qua Lương Sơn Bạc, tình cờ quân Lương Sơn biết được vụ việc nên giữ Đới Tung lại, tìm người làm giả bức thư trả lời, Ngô Dụng quen với Tiêu Nhượng viết chữ đẹp và Kim Đại Kiên khắc chạm khéo nên mời cả hai người gia nhập sơn trại và giúp làm giả bức thư để cứu Tống Công Minh.

Sau khi chiêu an

Khi phân định ngôi thứ ở Lương Sơn Bạc, Tiêu Nhượng trở thành đầu lĩnh cai quản văn thư giấy tờ. Trong quá trình xin triều đình chiêu an, Tiêu Nhượng và Nhạc Hoà được cử theo Cao Cầu về kinh. Tuy nhiên Cao Cầu nuốt lời, giam lỏng cả hai trong phủ. Sau Đới Tung và Yến Thanh phải đến cứu họ ra.

Sau khi nhận chiêu an, ông cùng các đầu lĩnh tham gia các chiến dịch đánh dẹp quân Liêu và các lực lượng khác chống đối triều đình nhà Tống. Trong chiến dịch đánh Vương Khánh, Tiêu Nhượng cùng Bùi Tuyên và Kim Đại Kiên bị địch bắt. Dù tướng địch Lương Vĩnh tra khảo nhưng cả ba không chịu đầu hàng. Cuối cùng, dân trong thành nổi dậy, giết chết Lương Vĩnh và giải thoát cho cả ba.

Trước chiến dịch đánh Phương Lạp, Sái Kinh giữ Tiêu Nhượng lại để lo việc sao chép giấy tờ trong phủ thái sư nên Tiêu Nhượng không tham gia chiến dịch này.

Tham khảo


title: Lưu Văn Huy

text:
Lưu Văn Huy (chữ Hán: 刘文辉; 1895–1976) là một quân phiệt Tứ Xuyên trong thời kỳ quân phiệt Trung Hoa.

Tiểu sử

Lưu nổi lên tại Tứ Xuyên trong những năm 1920 và 1930, xuất thân trong một gia đình nông dân. Khởi đầu sự nghiệp, ông tham gia Quốc dân đảng, chỉ huy lực lượng phòng thủ Tứ Xuyên-Tây Khang từ 1927 năm 1929. Phần phía tây tỉnh Tứ Xuyên ngày nay thời Dân Quốc được gọi là Tây Khang. Giáp biên giới Tây Tạng, khu vực này có nhiều người Tạng và Hán sống xen lẫn.

Lưu sau đó được bổ nhiệm làm Chủ tịch Chính phủ tỉnh Tứ Xuyên từ năm 1929, nhưng quan hệ của ông với Tưởng Giới Thạch cũng như các lãnh chúa khác trong tỉnh không phải lúc nào cũng tốt đẹp. Tứ Xuyên nằm trong tay Lưu và 4 viên quân phiệt: Lưu Tương, Dương Sâm, Đặng Tích Hầu và Điền Tụng Nghiêu. Không ai có đủ thế lực để đánh bại cả bốn người kia, nên nhiều cuộc xung đột nhỏ xảy ra thường xuyên giữa các phe. Những trận đánh lớn hiếm khi xảy ra; những âm mưu và những cuộc va chạm nhỏ lẻ và đặc trưng của bối cảnh chính trị Tứ Xuyên, và những liên minh quân sự sớm nở tối tàn là chuyện thường.

Tháng 5 năm 1930, lãnh thổ của ông bị quân đội Tây Tạng tấn công. Do nội chiến liên miên trong tỉnh, lực lượng Tứ Xuyên tại Tây Khang không nhận được bất cứ viện trợ nào. Kết quả là, quân đội Tây Tạng dễ dàng chiếm được Cam Tư và Tân Long (Triêm Hóa). Sau khi đàm phán thất bại, Tây Tạng mở rộng quy mô chiến tranh, dự định đánh chiếm khu vực phía Nam tỉnh Thanh Hải. Tháng 3 năm 1932, quân Tạng tấn công Thanh Hải nhưng bị quân phiệt Thanh Hải Mã Bộ Phương đánh bại vào tháng 7, đuổi họ chạy về Tây Khang. Quân đội Thanh Hải cũng chiếm lại các huyện đã mất về tay Tây Tạng từ năm 1919. Chiến thắng của quân Thanh Hải đe dọa đường tiếp vận cho lực lượng Tây Tạng tại Cam Tư và Tân Long. Kết quả, cánh quân này phải rút lui. Năm 1932, Lưu liên hợp với quân Thanh Hải, phái một lữ đoàn tấn công lực lượng Tây Tạng tại Cam Tư và Tân Long, chiếm được 2 nơi này, cũng như Đức Cách và các huyện bờ đông sông Kim Sa. Lữ đoàn trưởng Ma Xiao là một người Hồi trong quân Lưu Văn Huy.

Năm 1932, trong Chiến tranh Trung-Tạng, Lưu đuổi được quân Tây Tạng về sông Dương Tử và thậm chí đe dọa Xương Đô. Lưu Văn Huy và Mã Bộ Phương đánh bại các lực lượng Tây Tạng. Sau đó hai bên ký hiệp định ngừng bắn.

Lưu Văn Huy cũng kình địch với cháu ruột mình, Lưu Tương. Cuối cùng ông bị Lưu Tương đánh đuổi khỏi Thành Đô năm 1935, khi Lưu Tương liên kết với một số quân phiệt nhỏ chống lại Lưu. Một hòa ước được dàn xếp trong nội bộ gia đình, theo đó Lưu giành quyền kiểm soát tỉnh Tây Khang, một khu vực dân cư thưa thớt nhưng rất giàu "tài nguyên" thuốc phiện. Lưu đặt tổng hành dinh tại Nhã An và khống chế một cõi riêng hiểm trở. Nguồn tài chính của ông được bảo đảm nhờ việc kinh doanh thuốc phiện tuy trái phép nhưng không thể kiểm soát được; ông cũng duy trì một lực lượng quân đội nhất định nhưng tránh không sử dụng trừ khi bất khả kháng. Tỉnh Tây Khang là một căn cứ trời cho đối với Lưu, vì với vị trí địa lý hiểm trở của tỉnh, ông không phải lo đối phó với các lãnh chúa quân phiệt khác hay bị chính phủ trung ương điều động tác chiến ở nơi khác.

Trong Vạn lý Trường chinh, Tưởng liên tục ra lệnh cho Lưu đem quân ngăn chặn quân Cộng sản đang rút chạy, nhưng Lưu thoái thác, trong khi bí mật để Hồng quân đi qua lãnh thổ của mình; đúng như phương châm của một lãnh chúa: tự bảo toàn quân đội và quyền lực. Do đó trong những cuộc đụng độ quanh Hạ Khẩu năm 1934 không có Lộ quân 24 của Lưu tham dự, chỉ có Binh đoàn 21 quân Quốc dân đảng trú đóng dọc biên giới Tứ Xuyên tại Danh Sơn.

Năm 1936, quan hệ của Lưu Văn Huy với trung ương ngày càng xấu đi.

Từ năm 1939, là Tỉnh trưởng Tây Khang, Lưu cố gắng xây dựng cơ sở hạ tầng cho tỉnh lẻ xa xôi này. Hệ thống giao thông của tỉnh rất thô sơ, và trong tỉnh hầu như không có ngành công nghiệp nào. Những dự án lớn như nhà máy thủy điện xây dựng năm 1944 hứa hẹn mang vùng này đến với thế giới hiện đại. Lưu cũng thúc đẩy giáo dục như một cách cải thiện hiện trạng Tây Khang.

Lưu giữ sự trung lập nhất định trong suốt những năm 1940. Ông giữ lực lượng của ông tránh xa xung đột, trong khi vẫn đủ cẩn thận để không làm Tưởng Giới Thạch nổi giận, nhờ đó vẫn tranh thủ được danh nghĩa của Quốc dân đảng.

Là Tỉnh trưởng Tây Khang, Lưu đổi từ phe Quốc dân đảng sang phe Cộng sản năm 1949. Ông được thưởng cho một chức vụ trong chính quyền mới ở Bắc Kinh. Từ đó đến khi mất, vị cựu lãnh chúa giữ nhiều chức vụ trong Đảng Cộng sản, bao gồm Bộ trưởng Lâm nghiệp. Dù Tây Khang không còn tồn tại từ năm 1956 theo chương trình cải cách ruộng đất, những biện pháp cải cách của Lưu tạo cơ sở phát triển cho vùng đất này. Nhà máy thủy điện ông cho xây dựng từ năm 1944 vẫn hoạt động đến ngày nay. Khang Định, trước đây là thủ phủ tỉnh, nay là một thành phố phát triển. Những ngày cuối đời, bất chấp lệnh cấm của chính phủ và sự ngăn cản của người thân, Lưu thuyết phục thân nhân đến Quảng trường Thiên An Môn để tỏ lòng kính trọng với Chu Ân Lai khi vị Thủ tướng Trung Quốc qua đời.

Sự nghiệp

1926 Tư lệnh Sư đoàn 24
1927 - 1929 Tư lệnh phòng thủ Tứ Xuyên-Tây Khang
1929 - 1935 Chủ tịch Chính phủ tỉnh Tứ Xuyên
1935 - 1949 Tư lệnh Binh đoàn 24
1938 Chủ nhiệm Tổng hành dinh Trùng Khánh
1939 - 1950 Tỉnh trưởng Tây Khang
1944 - 1945 Tư lệnh Quân đoàn 22

Chú thích

Liên kết ngoài
Liu_Wen-hui
A Vanished Province
The Tibetan Army's Second Eastward Invasion
Landscape and Power in a Sichuan Mountain Village
Generals from China

Người Tứ Xuyên
Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Quân phiệt Trung Hoa Dân Quốc


title: Lưu Tương (quân phiệt)

text:
Lưu Tương (劉湘, 1888–1938) là một lãnh chúa quân phiệt Tứ Xuyên trong thời kỳ quân phiệt Trung Quốc.

Tiểu sử

Lưu Tương sinh ngày 1 tháng 7 năm 1888, tại Đại Ấp, Tứ Xuyên. Ông tốt nghiệp trường quân sự Tứ Xuyên và sau này được thăng chức tư lệnh quân đội Tứ Xuyên. Từ ngày 6 tháng 6 năm 1921 - 24 tháng 5 năm 1922, Lưu kiêm nhiệm Tỉnh trưởng và Đốc quân Tứ Xuyên, và giữ chức Tỉnh trưởng tới tháng 12 năm 1922. Ông lại trở thành Tỉnh trưởng và Đốc quân Tứ Xuyên từ tháng 7 năm 1923 tới ngày 19 tháng 2 năm 1924 và giữ chức Đốc quân tới ngày 27 tháng 5 năm 1924. Ông lại giữ chức Đốc quân từ ngày 16 tháng 5 năm 1925 tới khi Đặng Tích Hầu thay thế ông năm 1926.

Trong giai đoạn 1927–1938, Tứ Xuyên nằm trong tay 5 viên quân phiệt: Lưu Tương, Dương Sâm, Lưu Văn Huy, Đặng Tích Hầu và Điền Tụng Nghiêu. Không ai có đủ thế lực để đánh bại cả bốn người kia, nên nhiều cuộc xung đột nhỏ xảy ra thường xuyên giữa các phe. Những trận đánh lớn hiếm khi xảy ra; những âm mưu và những cuộc va chạm nhỏ lẻ và đặc trưng của bối cảnh chính trị Tứ Xuyên, và những liên minh quân sự sớm nở tối tàn là chuyện thường.

Tuy nhiên, Lưu Tương vẫn là viên lãnh chúa có ảnh hưởng nhất. Theo về với Tưởng Giới Thạch, ông được bổ nhiệm Tư lệnh Binh đoàn 21 từ năm 1926 - 1935. Ông kiểm soát Trùng Khánh và vùng phụ cận. Khu vực này, tọa lạc trên bờ sông Dương Tử, rất giàu có nhờ giao dịch thương mại với các tỉnh hạ du và do đó kiểm soát phần lớn nền kinh tế Tứ Xuyên.

Từ căn cứ này, từ năm 1930 – 1932, Lưu và Tướng Lưu Văn Huy tăng cường lực lượng, tổ chức cả một lực lượng không quân nhỏ tại Thành Đô, với 2 chiếc Fairchild KR-34CA và một chiếc Junkers K53. Năm 1932, Lưu bắt đầu xây dựng "Quân đoàn Tăng thiết giáp Trùng Khánh". Xe thiết giáp được lắp ráp tại Thượng Hải dựa trên mẫu xe tải GMC 1931 với súng máy 37 mm và 2 khẩu MG trên tháp pháo.

Lưu cũng kình địch với chú ông là Lưu Văn Huy. Năm 1935, Lưu Tương đánh bại được Lưu Văn Huy một trận, trở thành Chủ tịch Chính phủ tỉnh Tứ Xuyên. Một hòa ước được dàn xếp trong nội bộ gia đình, theo đó Lưu giành quyền kiểm soát tỉnh Tây Khang, một khu vực dân cư thưa thớt nhưng rất giàu "tài nguyên" thuốc phiện.

Đầu Chiến tranh Trung-Nhật, Lưu Tương chỉ huy Binh đoàn 15 Tứ Xuyên trong Trận Thượng Hải và Tập đoàn quân 23 trong Trận Nam Kinh, rồi được bổ nhiệm Tổng tư lệnh phòng thủ bờ nam sông Dương Tử. Tháng 1 năm 1938, ông chỉ huy hơn 100,000 quân dưới quyền rời Tứ Xuyên đi đánh Nhật. Tuy nhiên Lưu Tương mất đột ngột ngày 20 tháng 1 năm 1938, tại Hán Khẩu, Hồ Bắc; có người cho rằng ông bị Tưởng Giới Thạch cho người đầu độc vì âm mưu với Chủ tịch tỉnh Sơn Đông Hàn Phúc Củ chống lại Tưởng.

Cái chết của Lưu và việc chính phủ Trung ương rời về Trùng Khánh năm 1938 dẫn đến sự chấm dứt cục diện quân phiệt cát cứ tại Tứ Xuyên và nhiều đơn vị quân đội Tứ Xuyên tuyên thệ trung thành với Tưởng Giới Thạch và gia nhập quân đội trung ương. Tỉnh này trở thành nguồn cung cấp nhân lực chính cho Quân đội Quốc dân lúc đó đang chịu nhiều áp lực trên chiến trường.

Sự nghiệp

1921 - 1922 Tỉnh trưởng Tứ Xuyên
1921 - 1922 Đốc quân Tứ Xuyên
1923 - 1924 Đốc quân Tứ Xuyên
1923 - 1924 Tỉnh trưởng Tứ Xuyên
1924 Tỉnh trưởng Tứ Xuyên
1925 - 1926 Đốc quân Tứ Xuyên
1926 - 1935 Tư lệnh Quân đoàn 21
1928 - 1930 Tư lệnh Sư đoàn 3, Quân đoàn 21
1930 - 1932 Tư lệnh Sư đoàn kiểu mẫu, Quân đoàn 21
1933 Tổng tư lệnh Bộ Tư lệnh tiễu phỉ Tứ Xuyên
1935 - 1938 Chủ tịch Chính phủ tỉnh Tứ Xuyên
1937 Tư lệnh Binh đoàn 15
1937 Tổng tư lệnh Tập đoàn quân 23
1937 - 1938 Tổng tư lệnh phòng thủ bờ sông

Chú thích

Tham khảo
 陈贤庆(Chen Xianqing), 民国军阀派系谈 (The Republic of China warlord cliques discussed), 2007 revised edition
 Rulers; Index Li-Ll, Liu Xiang
Rulers: Chinese Administrative divisions; Sichuan
 Steen Ammentorp, The Generals of WWII; Generals from China; Liu Xiang with photo

Xem thêm
 Lịch sử Trung Hoa Dân Quốc
 Thời kỳ quân phiệt
 Chiến tranh Trung-Nhật

Đại tướng Trung Hoa Dân Quốc
Người Tứ Xuyên
Lịch sử Tứ Xuyên
Quân phiệt Trung Hoa Dân Quốc


title: Bong bóng kinh tế

text:
Hiện tượng bong bóng kinh tế (tiếng Anh: Economic bubble) là hiện tượng chỉ tình trạng thị trường trong đó giá hàng hóa hoặc tài sản giao dịch tăng đột biến đến một mức giá vô lý hoặc mức giá không bền vững.

Bản chất của hiện tượng bong bóng làm cho giá tài sản tăng bùng phát, thường vượt ra ngoài giới hạn đảm bảo của các hệ số tài chính cơ bản và xuất hiện ở một số ngành nhất định, tiếp sau hiện tượng này là sự sụt giá rất nhanh và mạnh cùng làn sóng ồ ạt bán ra.

Ta có thể hiểu bong bóng kinh tế là sự đầu cơ tích trữ hàng hóa của các cá nhân, tổ chức, dần dần hàng hóa ngày càng khan hiếm, cung nhỏ hơn cầu đã dẫn tới giá cả tăng một cách vô lý. Sau một khoảng thời gian, nhà nước đưa ra nhiều chính sách tăng cung để cố gắng lấy lại cán cân cung - cầu. Nắm bắt được thời cơ, các cá nhân, tổ chức bắt đầu xả hàng đã khiến cho vật giá sụt giảm mạnh, cung giờ đây lớn hơn cầu, gây ra hiện tượng sụp đổ trong thị trường.

Ví dụ: (bảng phân tích chỉ mang tính chất minh họa, không có thật trong thực tiễn)

Giá cả trong giai đoạn bong bóng kinh tế bao giờ cũng biến động vô cùng thất thường, hỗn loạn và gần như không thể dự đoán được nếu chỉ căn cứ vào cung - cầu trên thị trường.

Hậu quả
Hậu quả của bong bóng kinh tế không chỉ tàn phá nền kinh tế của một quốc gia, mà ảnh hưởng của nó có khi còn lan ra ngoài biên giới.

Lịch sử
Điểm lại lịch sử kinh tế thế giới có thể kể ra rất nhiều bong bóng kinh điển như:

Vụ đầu cơ hoa Tulip (1637)
Vụ công ty South Sea Company (1720)
Cuộc Đại suy thoái (1929-1933)
Bong bóng kinh tế Nhật (thập niên 1990)
Bong bóng dotcom (1995 - 2000)
Bong bóng Poseidon (1970)

Tham khảo

Khủng hoảng tài chính

Chu kỳ kinh tế
Thất bại kinh doanh


title: Ngô Hóa Văn

text:
Ngô Hóa Văn (giản thể: 吴化文; phồn thể: 吳化文; bính âm: Wú Huàwén, 1904–1962) là một tư lệnh trong Chiến tranh Trung-Nhật và Nội chiến Trung Hoa. Trong sự nghiệp, ông từng đổi phe vài lần, đầu tiên là từ Quốc dân đảng sang chế độ Uông Tinh Vệ, một chính quyền bù nhìn của Nhật, rồi trở lại Quốc dân đảng, và cuối cùng là Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Năm 1928, Ngô Hóa Văn trở thành Chủ nhiệm Quân huấn trường sĩ quan trừ bị Lạc Dương thuộc quân Tây Bắc. Sau đó được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng và Tư lệnh Lữ đoàn trinh sát thuộc Sư đoàn 25, Tập đoàn quân 2 (1928–1930), Phó chủ nhiệm Quân đoàn huấn luyện thuộc Lộ quân 3 (1930–1931),[1] Tư lệnh Lữ đoàn súng lục, Lộ quân 3 (1931–1938), Tư lệnh Lữ đoàn độc lập 28, Lộ quân 3 (1938–1939), và Tư lệnh Sư đoàn 4 mới thành lập (1939–1943).

Năm 1943, vài năm sau vụ cấp trên của ông là Hàn Phúc Củ bị xử tử (năm 1938), ông đầu hàng Nhật, lôi kéo nhiều quân tướng của Hàn cùng chạy sang phe địch.[2] Cùng năm, ông tham gia chính quyền bù nhìn Uông Tinh Vệ. Ông là Tổng tư lệnh Tập đoàn quân 3 của chính phủ Uông Tinh Vệ tới năm 1945 thì lại đầu hàng chính phủ Quốc dân đảng. Từ năm 1945 - 1948, ông giữ các chức vụ: Tư lệnh Lộ quân 5 mới thành lập và Tư lệnh phòng thủ đường sắt Tân-Phố (1945–1946), Tư lệnh Quân đoàn 7 (1946), Tư lệnh Quân đoàn bảo an Sơn Đông 2 (1946–1947), và Tư lệnh Sư đoàn 84 (1947–1948).

Năm 1948, ông chỉ huy Quân đoàn 96 và được giao nhiệm vụ phòng thủ tuyến ngoài trong Trận Tế Nam chống lại Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Trước khi trận đánh bắt đầu, Ngô Hóa Văn chỉ huy một lực lượng lớn chạy sang hàng ngũ quân cộng sản, do đó tạo ra một lỗ hổng lớn trong hệ thống phòng thủ của quân Quốc dân đảng. Sau khi đầu hàng, ông được bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân đoàn 35 Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc, bao gồm nhiều binh lính đã cùng ông về hàng.

Chú thích

Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Viên chức chính quyền ở Chiết Giang
Chính khách từ Yên Đài


title: Nguyễn Đức Thiềm

text:
Nguyễn Đức Thiềm (11 tháng 2 năm 1938 – 8 tháng 12 năm 2008) là một giáo sư, tiến sĩ kiến trúc sư, nhà giáo nổi tiếng tại Việt Nam. Nguyễn Đức Thiềm tham gia công tác đào tạo kiến trúc sư hơn 40 năm tại Việt Nam, 8 năm làm giáo sư giảng dạy kiến trúc ở Madagascar và Angeri, đạt danh hiệu nhà giáo ưu tú với hơn 11 giáo trình được Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia. Ông là một trong những người đặt nền móng cho sự nghiệp đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam. Ông có nhiều thiết kế công trình được xây dựng tại Hà Nội đoạt giải thưởng Kiến trúc Quốc gia và các đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ và cấp Nhà nước đoạt giải thưởng.

Nguyễn Đức Thiềm còn là thành viên ban chấp hành Đại hội Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhiệm kì 1989 – 1994.

Năm 2011, Bộ sách về Kiến trúc và tác phẩm "Khía cạnh văn hóa xã hội của kiến trúc" của ông được Hội đồng cấp Bộ đề nghị Hội đồng cấp Nhà nước xét tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật lĩnh vực kiến trúc.

Niên biểu hoạt động
1959: Tốt nghiệp loại ưu Đại học Bách Khoa Hà Nội
1987: Đạt danh hiệu Tiến sĩ Kiến trúc
1984: Đạt danh hiệu Phó Giáo sư
1985: Huân chương Kháng chiến Hạng Nhì
1995: Huy chương Vì sự nghiệp Giáo dục
1998: Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú
2003: Nhận danh hiệu Giáo sư
2004: Huy chương Vì sự nghiệp Khoa học và Công nghệ
2007: Huy chương Vì sự nghiệp Xây dựng
2008: Huy chương vì sự nghiệp Kiến trúc 2008

Tác phẩm đoạt giải

Nghiên cứu khoa học
Nhà ở lắp ghép thủ công một hai tầng
Nhà khung 4-5 tầng lắp ghép bằng phương tiện đơn giản, lao động không có chuyên môn
Hướng dẫn thiết kế chiếu sáng nghệ thuật các nhà công cộng và các không gian, công trình đô thị (loại xuất sắc - đề tài cấp Bộ Xây dựng)

Cuộc thi thiết kế kiến trúc
Nhà ở gia đình nhiều tầng
Kiến trúc đầu cầu Thăng Long
Nhà văn hoá huyện
Bảo tàng Hồ Chí Minh (hai giải thưởng)
Trung tâm giao dịch và điều hành Viễn thông Quốc gia

Ấn phẩm kiến trúc
Cấu tạo kiến trúc nhà dân dụng (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 1998)
Góp phần tìm hiểu bản sắc kiến trúc truyền thống Việt Nam (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2000)
Nguyên lý thiết kế kiến trúc dân dụng - Nhà ở, nhà công cộng (Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2002)
Khía cạnh văn hóa xã hội của kiến trúc (giải nhì Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2008 - không có giải nhất)
Nguyên lý thiết kế kiến trúc dân dụng - Kiến trúc nhà ở

Tham khảo

Kiến trúc sư Hiện đại
Kiến trúc sư Việt Nam
Kiến trúc sư nhận giải thưởng Kiến trúc Quốc gia


title: Giải thưởng Âm nhạc Mỹ

text:
Giải thưởng Âm nhạc Mỹ (AMAs) là một chương trình giải thưởng âm nhạc hàng năm của Mỹ, thường được tổ chức vào mùa thu, được sản xuất bởi Dick Clark vào năm 1973 cho ABC khi hợp đồng của kênh phát sóng Giải Grammy hết hạn. Cho đến và bao gồm cả phiên bản năm 2005, cả người chiến thắng và người được đề cử đều được lựa chọn bởi các thành viên của ngành công nghiệp âm nhạc, dựa trên hiệu suất thương mại, chẳng hạn như doanh số và lượt phát sóng. Kể từ phiên bản năm 2006, người chiến thắng đã được xác định bằng một cuộc thăm dò ý kiến của công chúng và người hâm mộ, những người có thể bỏ phiếu thông qua trang web của AMAs. Tượng giải thưởng được sản xuất bởi công ty phim Society Awards của New York.

Lịch sử và tổng quan

AMAs được sản xuất bởi Dick Clark vào năm 1973 để cạnh tranh với Giải Grammy sau khi chuyển chương trình năm đó sang Nashville, Tennessee dẫn đến CBS (đã phát sóng tất cả các chương trình Giải Grammy kể từ đó) chọn các kênh truyền hình phát sóng Giải Grammy sau khi hai chương trình đầu tiên vào năm 1971 và 1972 được phát sóng trên ABC. Năm 2014, kêng truyền hình Telemundo của Mỹ giành được quyền sản xuất phiên bản tiếng Tây Ban Nha của Giải thưởng Âm nhạc Mỹ và sản xuất Giải thưởng âm nhạc Mỹ Latinh vào năm 2015.

Thông qua ấn bản năm 2005, cả người chiến thắng và đề cử đều được lựa chọn bởi các thành viên của ngành công nghiệp âm nhạc, dựa trên hiệu suất thương mại, chẳng hạn như doanh số và phát sóng. Kể từ phiên bản năm 2006, người chiến thắng đã được xác định bằng một cuộc thăm dò ý kiến của công chúng và người hâm mộ, những người có thể bỏ phiếu thông qua trang web của AMAs, trong khi các đề cử vẫn dựa trên doanh thu, lượt phát sóng, giờ bao gồm cả hoạt động trên mạng xã hội và xem video. Trước năm 2010, chỉ có đề cử dựa trên doanh số và lượt phát sóng và được đề cử mọi sản phẩm âm nhạc, kể cả sản phẩm âm nhạc cũ. Giải Grammy có các đề cử dựa trên bình chọn của Viện hàn lâm và chỉ đề cử một sản phẩm âm nhạc trong thời gian đủ điều kiện thường xuyên thay đổi.

Hạng mục

 Nghệ sĩ của năm
 Nghệ sĩ mới của năm
 Collaboration of the Year
 Video âm nhạc được yêu thích
 Tour of the Year
 Nam nghệ sĩ nhạc pop được yêu thích nhất
 Nữ nghệ sĩ nhạc pop được yêu thích nhất
 Favorite Pop Duo or Group
 Album pop được yêu thích nhất
 Favorite Pop Song
 Favorite R&B Male Artist
 Favorite R&B Female Artist
 Favorite R&B Album
 Favorite R&B Song
 Nam nghệ sĩ đồng quê được yêu thích nhất
 Nữ nghệ sĩ đồng quê được yêu thích nhất
 Favorite Country Duo or Group
 Album đồng quê được yêu thích nhất
 Favorite Country Song
 Favorite Hip-Hop Artist
 Favorite Hip-Hop Album
 Favorite Hip-Hop Song
 Favorite Latin Artist
 Favorite Latin Duo or Group
 Favorite Latin Album
 Favorite Latin Song
 Favorite Rock Artist
 Favorite Rock Song
 Favorite Rock Album
 Favorite Inspirational Artist
 Favorite Dance/Electronic Artist
 Favorite Afrobeats Artist
 Favorite K-Pop Artist
 Favorite Soundtrack

Kỷ lục
Kỷ lục giành được nhiều Giải thưởng Âm nhạc Mỹ nhất được nắm giữ bởi Taylor Swift, người đã nhận được 34 giải thưởng. Kỷ lục giành được nhiều Giải thưởng Âm nhạc Mỹ nhất bởi một nghệ sĩ nam thuộc về Michael Jackson, người đã nhận được 26 giải thưởng. Kỷ lục giành được nhiều Giải thưởng Âm nhạc Mỹ nhất bởi một nhóm nhạc thuộc về Alabama, người đã nhận được 18 giải thưởng.

Chiến thắng nhiều giải thưởng nhất trong một năm
Kỷ lục giành được nhiều Giải thưởng Âm nhạc Mỹ nhất trong một năm được nắm giữ bởi Michael Jackson (năm 1984) và Whitney Houston (năm 1994), mỗi người có 8 giải thưởng cho sản phẩm âm nhạc của họ (bao gồm Giải thưởng Merit, mà cả hai nghệ sĩ đã được vinh danh trong các năm tương ứng).

 Michael Jackson 8 (1984)
 Whitney Houston 8 (1994)

Chiến thắng nhiều giải thưởng nhất trong một hạng mục
Danh sách sau đây cho thấy các nghệ sĩ giành được nhiều chiến thắng nhất trong một hạng mục, phỏng theo trang web chính thức của AMAs.

 Nghệ sĩ của năm: Taylor Swift (7 chiến thắng)
 Hợp tác của năm: Justin Bieber và Camila Cabello (3 chiến thắng cho mỗi nghệ sĩ)
 Bài hát của năm: Kenny Rogers (5 chiến thắng)

 Nam Nghệ sĩ Pop/Rock được yêu thích nhất: Justin Bieber (4 chiến thắng)
 Nữ nghệ sĩ Pop/Rock được yêu thích nhất: Taylor Swift (6 chiến thắng)
 Ban nhạc/Cặp đôi/Nhóm nhạc Pop/Rock được yêu thích nhất:  BTS (4 chiến thắng)
 Album Pop/Rock được yêu thích nhất: Taylor Swift (4 chiến thắng)
 Nam nghệ sĩ Đồng quê được yêu thích nhất: Garth Brooks (8 chiến thắng)
 Nữ nghệ sĩ Đồng quê được yêu thích nhất Reba McEntire (10 chiến thắng)
 Ban nhạc/Cặp đôi/Nhóm nhạc Đồng quê được yêu thích nhất: Alabama (17 chiến thắng)
 Album Đồng quê được yêu thích nhất: Carrie Underwood (6 chiến thắng)
 Nghệ sĩ Rap/Hip hop được yêu thích nhất: Nicki Minaj (5 chiến thắng)

 Bài hát Rap/Hip hop được yêu thích nhất: Cardi B (3 chiến thắng)
 Album Rap/Hip hop được yêu thích nhất: Nicki Minaj (3 chiến thắng)
 Nam nghệ sĩ Soul/R&B được yêu thích nhất: Luther Vandross (7 chiến thắng)
 Nữ nghệ sĩ Soul/R&B được yêu thích nhất: Rihanna (7 chiến thắng)
 Album Soul/R&B được yêu thích nhất: Michael Jackson (4 chiến thắng)
 Nghệ sĩ Alternative Rock được yêu thích nhất: Linkin Park (6 chiến thắng)
 Nghệ sĩ Adult Contemporary được yêu thích nhất: Celine Dion (4 chiến thắng)
 Nghệ sĩ Nhạc Latin được yêu thích nhất: Enrique Iglesias (7 chiến thắng)
 Nghệ sĩ Contemporary Inspirational được yêu thích nhất: Casting Crowns (4 chiến thắng)
 Nghệ sĩ Nhạc Nhảy Điện tử được yêu thích nhất: Marshmello (3 chiến thắng)

Tham khảo

Liên kết khác
 American Music Awards Trang web chính thức

Giải thưởng thành lập năm 1974
Khởi đầu năm 1974 ở Hoa Kỳ


title: Lê Mai

text:
Lê Mai (sinh năm 1938 tại Hải Phòng) là diễn viên kịch nói và điện ảnh xuất thân trong một gia đình mà cả bố và mẹ đều hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật sân khấu. Cha của bà, nhà thơ - kịch tác gia Lê Đại Thanh là người có ảnh hưởng lớn đến quyết định đi theo con đường nghệ thuật của bà. Ba người con gái của bà (Lê Vân, Lê Khanh và Lê Vi) sau này cũng chọn nghệ thuật sân khấu làm sự nghiệp và trở thành những nghệ sĩ nổi tiếng. Bà đã được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú cho những đóng góp đối với nền nghệ thuật sân khấu và điện ảnh Việt Nam.

Tiểu sử và sự nghiệp
Lê Mai xuất thân trong một gia đình có truyền thống hoạt động nghệ thuật. Những năm tháng tuổi thơ của bà gắn bó với mảnh đất cửa biển Hải Phòng, nơi người cha của bà đã sinh trưởng và hoạt động nghệ thuật gần như cả đời ở đó. Cha của bà là nhà thơ - kịch tác gia Lê Đại Thanh hoạt động trong Đội kịch Trung ương cùng thời với Thế Lữ và Song Kim. Ngoài sáng tác văn nghệ, ông cũng từng là giáo viên, học trò của ông sau này có nhiều người nổi tiếng như nhà văn Nguyên Hồng, nhà văn Nam Cao hay Trung tướng Bằng Giang. Mẹ của bà tên là Đinh Ngọc Anh, con gái nhà tư sản Vạn An Trường của đất Hải Phòng xưa. Bà Đinh Ngọc Anh cũng từng là diễn viên kịch trong đoàn kịch Gió Biển của chồng mình (Lê Đại Thanh).
Hai người em trai của Lê Mai cũng tạo dựng tên tuổi trong lĩnh vực nghệ thuật là họa sĩ Lê Đại Chúc và đạo diễn, Nghệ sĩ ưu tú Lê Chức.

Đoàn kịch Trung ương
Năm 1954, bà theo cha lên Hà Nội nhận công tác ở Đoàn kịch Trung ương do nhà văn, nhà viết kịch Học Phi khi đó làm trưởng đoàn. Tại đây, Lê Mai đã quen và kết hôn với nghệ sĩ Trần Tiến (sau là Nghệ sĩ Nhân dân). Nhưng do những rạn nứt trong quan hệ gia đình, hai người sau này đã ly hôn. Ba người con gái của bà và Nghệ sĩ Nhân dân Trần Tiến đều trở thành những nghệ sĩ thành danh là Lê Vân, Lê Khanh và Lê Vi.

Những năm đầu của sự nghiệp sân khấu, bà hoạt động chủ yếu trong Đoàn kịch Trung ương nhưng sự kiện Nhân Văn - Giai Phẩm xảy ra đã trở thành cú sốc cho cả gia đình bà sau đó. Cha bà, nhà thơ - nhà viết kịch Lê Đại Thanh và cả bà khi đó bị cấp trên kiểm điểm và buộc thôi công tác. Sự việc sau này đã được làm rõ qua lời nói của Tố Hữu với nhạc sĩ Trần Hoàn: Trường hợp của ông Lê Đại Thanh nếu như có một kết luận nào đó để hiểu là kỷ luật thì đó là kết luận sai lầm. Tuy nhiên, kết luận kỷ luật sai lầm của cấp trên (mà nhà thơ Tố Hữu đã nói) đã khiến bà bị mất việc ở Đoàn kịch Trung ương.

Đoàn kịch Hà Nội
Sau đó bà xin được về công tác tại Đoàn kịch Hà Nội. Không chỉ tham gia vào những vai diễn trên sân khấu kịch, bà còn xuất hiện trong những bộ phim truyền hình và phim truyện như Hoa đắng, Hoàng hôn dang dở... để lại nhiều ấn tượng cho khán giả truyền hình ngay cả khi họ gặp bà ở ngoài đời thật.

Những vai diễn nổi bật

Kịch
 Những người ở lại
 Cái máy chém
 Lam Sơn tụ nghĩa (kịch thơ)

Điện ảnh
 Vui buồn sau lũy tre (phim truyền hình)
 Hoa đắng
 Hoàng hôn dang dở
 Chập cheng
 Tình yêu không hẹn trước (phim truyền hình)
 Bà nội không ăn pizza  (phim truyền hình)

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lê Mai: 'Lê Vân giống tôi ở sự thẳng thắn'
 Nghệ sĩ ưu tú Lê Mai: Bình yên với "con dốc" cuối cuộc đời!
 Chuyện đời của Nghệ sĩ ưu tú Lê Mai và đại gia đình làm nghệ thuật
 Tự truyện của Lê Vân - Kỳ 3: Cuộc đời buồn của mẹ

Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Nghệ sĩ ưu tú Việt Nam
Nữ diễn viên sân khấu Việt Nam
Người Hải Phòng
Sinh tại Hải Phòng
Diễn viên Hải Phòng


title: Lê Đại Chúc

text:
Lê Đại Chúc (sinh năm 1944 tại Hải Phòng) là một họa sĩ Việt Nam đương đại. Dù xuất thân trong một gia đình giàu truyền thống về văn nghệ, nhưng ông đến với hội họa gần như bằng niềm say mê và khả năng tự học chứ chưa từng trải qua một trường lớp chuyên nghiệp nào. Kể từ triển lãm tranh sơn dầu cá nhân lần đầu tiên vào năm 1992 cho đến cuối tháng 8 năm 2008, ông đã có 9 lần tổ chức triển lãm các tác phẩm cá nhân của mình cả ở trong nước và ngoài nước. Lê Đại Chúc thuộc số hiếm hoi những người đến với hội họa bằng con đường nghiệp dư (tự học vẽ) nhưng được giới chuyên môn công nhận là họa sĩ thực thụ.

Xuất thân
Lê Đại Chúc sinh ra trong một gia đình mà cả bố và mẹ đều là những người yêu nghệ thuật sân khấu. Cha của ông là nhà thơ, nhà viết kịch Lê Đại Thanh. Mẹ của ông vốn là con gái nhà tư sản Vạn An Trường của đất Hải Phòng xưa. Bà Đinh Ngọc Anh mẹ ông cũng từng là diễn viên kịch trong đoàn kịch Gió Biển của cha ông.Dưới ông còn một người em trai út là Lê Chức sau này cũng tạo dựng tên tuổi trong nghệ thuật sân khấu và thơ ca như người cha. Nghệ sĩ ưu tú Lê Chức vừa là đạo diễn sân khấu vừa đảm nhiệm cương vị Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam. Kề trên Lê Đại Chúc có một người chị cũng theo nghiệp sân khấu của gia đình là Nghệ sĩ ưu tú Lê Mai và bởi vậy ông cũng là cậu ruột của ba nghệ sĩ sân khấu nổi tiếng Lê Khanh, Lê Vân và Lê Vi. Tuy sinh ra và trưởng thành trong một gia đình giàu truyền thống nghệ thuật nhưng những năm tuổi trẻ, Lê Đại Chúc lại theo nghiệp hàng hải với cương vị chuyên viên cao cấp ngành tàu biển. Ngoài thành phố Hải Phòng quê hương ông, Lê Đại Chúc cũng có nhiều năm sống tại Sài Gòn (Thành phố Hồ Chí Minh) và một thời gian sống ở Hà Nội. Do đặc thù công việc của một chuyên viên tàu biển nên ông cũng có nhiều chuyến xuất dương đến những quốc gia có nền nghệ thuật phát triển đồng thời giúp ông tích lũy những kiến thức bổ ích trong sự nghiệp hội họa sau này.

Họa sĩ chuyên nghiệp tự học
Theo học đại học ngành hàng hải tại Hải Phòng (nay là trường Đại học Hàng hải Việt Nam), ra trường ông trở thành chuyên viên cao cấp ngành hàng hải, sở hữu vốn tiếng Anh thuần thục, giúp ông có nhiều cơ hội tiếp cận với nền các nghệ thuật của những quốc gia ông từng tới, đó là bước đệm để ông được tiếp xúc với nhiều cuốn sách nghệ thuật hay của nước ngoài.

Dù không được đào tạo bài bản về hội họa trong môi trường chính quy nào, nhưng điều may mắn trong cuộc đời Lê Đại Chúc chính là thời niên thiếu ông có cơ hội làm quen với nhiều họa sĩ nổi tiếng vốn là những bạn văn nghệ của cha ông và đặc biệt ông đã nhận được sự chỉ dạy của hai họa sĩ bậc thầy của nền hội họa Việt Nam đương đại là Nguyễn Sáng và Bùi Xuân Phái.

Lê Đại Chúc đã tham gia triển lãm nhóm tại Hải Phòng từ năm 1967, nhưng chỉ từ triển lãm cá nhân đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 1992 thì ông mới thật sự bước vào hội họa chuyên nghiệp.

Dấu ấn trong sự nghiệp hội họa
Trong hơn 15 năm chuyên tâm theo đuổi hội họa, số tranh sơn dầu Lê Đại Chúc đã vẽ lên đến hàng ngàn bức, từ tranh biểu hình tới tranh trừu tượng, song đối với giới chuyên môn mảng tranh chân dung của ông vẫn gây được sự chú ý đặc biệt bởi người xem dễ nhận ra sức mạnh nội tâm, cái thần hồn nhân vật trong tranh, dù tác giả có khi thật táo bạo trong thủ pháp và cách dùng màu trong nhiều bức chân dung.

Nhà phê bình nghệ thuật người Anh David Deveraux nhận định: Toàn bộ tranh chân dung của Lê Đại Chúc cho thấy một tài năng không cần bàn cãi của một họa sĩ chân dung hiện thực... Trong một thời đại mà một sự sắp xếp hổ lốn những sắt thép, nệm rách, nilông vào làm một nhằm tạo ra những cái giả danh nghệ thuật thì việc xem nghệ thuật được mài giũa một cách sắc bén của Lê Đại Chúc là một sự cổ vũ to lớn.

Trong khi đó nhà nghiên cứu mỹ thuật Việt Nam Cyril Lapointe cho rằng: Đề tài mà Lê Đại Chúc yêu thích là vẽ chân dung và những tác phẩm ấy đã mang lại tiếng tăm cho ông. Ở đó, mối liên hệ trực tiếp giữa họa sĩ và người mẫu đã phủ nhận những cái dễ dãi và sai lầm. Họa sĩ phải dựa vào cách biểu hiện của người mẫu để làm toát ra không chỉ vẻ ngoài của cơ thể, mà cả tâm hồn của người mẫu. Trong số những bức tranh đã hoàn chỉnh của ông, có lẽ bức vẽ chân dung cha ông - nhà thơ Lê Đại Thanh - là bức họa đẹp nhất...

Nhà thơ Mai Linh đã có những nhận xét sâu sắc về tranh của Lê Đại Chúc: Xem tranh ông, người ta không nhận thấy vết hằn của đời sống lam lũ, túng khó, nét đặc trưng của tính cách đồng ruộng, thôn quê trên từng mặt người. Nhưng sự thanh tú cao sang của các nhân vật trong tranh lại huyền ức thăm thẳm những số phận, cuộc đời, ấn tượng đến mức ta ngỡ như đã gặp họ một lần nào đó trong chật chội dương gian...

Gallery Lã Vọng ở Hong Kong, một địa chỉ có uy tín của hội họa Việt Nam ở nước ngoài đã từng xếp Lê Đại Chúc vào danh sách những họa sĩ đương đại Việt Nam tiêu biểu nhất.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Trang web chính thức
 Họa sỹ Lê Đại Chúc: Người tự học chưa bao giờ dừng bước
 Họa sĩ Lê Đại Chúc: Còn sống là còn thay đổi
 Họa sỹ Lê Đại Chúc: Không bao giờ đổ lỗi cho cơ chế…
 Họa sỹ Lê Đại Chúc - một tài năng
 Vẽ chuyên nghiệp như Lê Đại Chúc
 Lê Đại Chúc Với Tranh Sơn Dầu
 HỌA SỸ LÊ ĐẠI CHÚC VỚI NHỮNG BỨC TRANH KHỔ LỚN

Họa sĩ Việt Nam
Họa sĩ người Hải Phòng
Họa sĩ tự học
Người Hải Phòng


title: Phùng Chiếm Hải

text:
Phùng Chiếm Hải (, 1899–1963) là một lãnh tụ quân tình nguyện chống lại Nhật và chính quyền bù nhìn Mãn Châu quốc tại Mãn Châu.

Tiểu sử
Phùng sinh ngày 6 tháng 11 năm 1899. Ở tuổi 18, ông gia nhập quân Đông Bắc, sau đó nhập học tại một trường quân sự và tốt nghiệp năm 1921. Sau khi tốt nghiệp, ông trở thành trung đội trưởng, đại đội trưởng, rồi tiểu đoàn trưởng. Vào thời điểm Nhật gây ra Sự biến Thẩm Dương và xâm lược Mãn Châu, ông đang là đại tá lữ đoàn trưởng trong Sư đoàn bảo an Cát Lâm.

Sau Sự biến Thẩm Dương, ông chống lại việc Bộ Tư lệnh phòng thủ biên giới Đông Bắc đầu hàng quân Nhật, ngày 19 tháng 9 rút quân khỏi thủ phủ tỉnh Cát Lâm và đưa quân giao chiến với quân Nhật gần Tân Huyện vào tháng 10.

Cuối tháng 1 năm 1932, Phùng gia nhập với Đinh Siêu, Lý Đỗ, Xing Zhanqing, Zhao Yi thành lập Cát Lâm tự vệ quân, và được cử làm Phó tư lệnh chỉ huy phòng thủ Cáp Nhĩ Tân. Sau lực lượng của Đinh rút từ Cáp Nhĩ Tân về hướng đông bắc xuống hạ lưu sông Tùng Hoa, nhập với lực lượng đồn trú hạ lưu Tùng Hoa giang của Lý Đỗ.

Phùng Chiếm Hải rút quân về làng Shan-Ho-Tun, huyện Ngũ Thường. Tại đó ông tuyển mộ thêm quân tình nguyện, đồng thời các cục Bảo an các huyện cũng ủng hộ ông với lực lượng cảnh sát và dân quân địa phương. Phùng trở thành tướng chỉ huy lực lượng này, lấy tên Đông Bắc trung dũng quân, gồm 15,000 người đóng quân trong các vùng núi non, với thành phố thủ phủ Cát Lâm về hướng nam và Cáp Nhĩ Tân về hướng bắc. Tại đó ông giáng cho quân Nhật nhiều đòn nặng nề, tấn công hệ thống đường sắt Hoa Đông chạy qua lãnh thổ của ông.

Để đáp trả, quân Nhật và Mãn Châu quốc tiến hành 2 chiến dịch để tiêu diệt lực lượng của Phùng. Từ tháng 6 – tháng 7 năm 1932, Chiến dịch trấn áp Phùng Chiếm Hải đã diễn ra, quân Nhật - Mãn Châu quốc giải tỏa được các huyện Song Thành, A Thành, Du Thụ, Ngũ Thường và Thư Lan từ tay lực lượng chống Nhật của Phùng, buộc ông phải rút quân về hướng tây. Tháng 9 năm 1932, trong chiến dịch trấn áp Phùng Chiếm Hải lần thứ 2, 7,000 quân Mãn Châu quốc bao vây 10,000 quân "phỉ" của Phùng đang trên đường rút chạy từ đợt tấn công trước. Dù phải đầu hàng, hơn một nửa trong số lính du kích trốn được khỏi vòng vây và chạy về Nhiệt Hà.

Về sau lực lượng của Phùng tham gia kháng chiến chống quân Nhật xâm chiếm Nhiệt Hà, nhưng bị buộc phải rút vào trong Trường Thành. Sau đó ông lại tham gia Quân kháng Nhật Nhân dân Sát Cáp Nhĩ của Phùng Ngọc Tường, làm Tư lệnh Lộ quân 4, chống lại liên quân Nhật Bản – Mãn Châu Quốc tại Đa Luân Náo Nhĩ, tỉnh Sát Cáp Nhĩ. Sau khi Tưởng Giới Thạch giải tán đội quân này, quân của ông được biên chế vào Sư đoàn 91 do Phùng chỉ huy cho đến tháng 8 năm 1938, khi Sư đoàn chịu tổn thất nặng nề trong Trận Vũ Hán. Sau đó ông rời quân đội và sang Hồng Kông làm ăn. Năm 1949, ông trở về Trung Quốc, giữ chức Chủ tịch Ủy ban Thể thao tỉnh Cát Lâm. Ông cũng từng giữ một vài chức vụ khác trong chính quyền. Phùng mất ngày 14 tháng 9 năm 1963.

Tham khảo

 Hsu Long-hsuen and Chang Ming-kai, History of The Sino-Japanese War (1937–1945) 2nd Ed.,1971. Translated by Wen Ha-hsiung, Chung Wu Publishing; 33, 140th Lane, Tung-hwa Street, Taipei, Taiwan Republic of China.
 Jowett, Phillip S., Rays of The Rising Sun, Armed Forces of Japan’s Asian Allies 1931-45, Volume I: China & Manchuria, 2004. Helion & Co. Ltd., 26 Willow Rd., Solihul, West Midlands, England.

Liên kết ngoài
Feng Zhanhai
Feng Zhanhai
The volunteer armies of northeast China by Anthony Coogan
Notes On A Guerrilla Campaign
 a more readable version here and some photos

Sinh năm 1899
Mất năm 1963
Trung tướng Trung Hoa Dân Quốc


title: Lê Đại Thanh

text:
Lê Đại Thanh (1907-1996) là nhà thơ, nhà viết kịch thuộc thế hệ những nghệ sĩ đầu tiên của nghệ thuật sân khấu Việt Nam hiện đại, cùng thời với Thế Lữ và Vi Huyền Đắc. Ông đồng thời là hội viên sáng lập của Hội nhà văn Việt Nam (1957) cũng như các tờ báo Văn nghệ và báo Cứu quốc. Các con và cháu ngoại của ông sau này đều trở thành những nghệ sĩ tên tuổi như họa sĩ Lê Đại Chúc, Nghệ sĩ ưu tú Lê Chức, Nghệ sĩ ưu tú Lê Mai, Nghệ sĩ Nhân dân Lê Khanh, Nghệ sĩ ưu tú Lê Vân và Nghệ sĩ ưu tú Lê Vi.

Tiểu sử và sự nghiệp

Những năm tuổi trẻ
Lê Đại Thanh sinh năm 1907 tại Hải Phòng trong một gia đình trí thức. Ông học bậc tiểu học tại trưòng Bonnal, Hải Phòng (nay là Trường Trung học phổ thông Ngô Quyền, Hải Phòng). Sau khi học xong tiểu học năm 1922, ông lên học trưòng Bưởi, Hà Nội.

Tốt nghiệp bằng Thành Chung, Lê Đại Thanh theo học ngành sư phạm.

Năm 1927, ra trường, ông được bổ nhiệm về dạy học tại Nam Định (1927 - 1932). Tại đây có hai học trò của ông sau này đã trở thành những nhà văn nổi tiếng là Nam Cao và Nguyên Hồng. Cũng tại Nam Định ông làm quen và kết bạn với một số chiến sĩ cách mạng và những thanh niên có tư tưởng yêu nước như Ngô Gia Tự, Đỗ Ngọc Du, Nguyễn Công Mỹ, Bùi Đình Đổng nên bị chuyển công tác lên Hoà Bình (1933).

Năm sau lại bị điều đi xa hơn, tận Nước Hai, Cao Bằng. Học sinh của ông ở Cao Bằng sau này nhiều người trở thành tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam như Bằng Giang, Nam Long.

Năm 1935, Lê Đại Thanh được chuyển về công tác gần quê nhà tại trường Hàng Kênh, thuộc huyện Hải An, tỉnh Kiến An (trước đây vốn tách ra từ tỉnh Hải Phòng thành tỉnh Kiến An và thành phố Hải Phòng). Tới năm 1941 ông quay trở lại mái trường cũ Bonnal với cương vị là một thầy giáo và dạy học ở đây cho đến năm 1945.

Hoạt động cách mạng
Trong thời gian dạy học ở Nam Định, Lê Đại Thanh quen và kết bạn với một số chiến sĩ cách mạng và những thanh niên có tư tưởng yêu nước nên bị chính quyền bảo hộ chuyển công tác lên Hoà Bình rồi Cao Bằng. Học sinh của ông ở Cao Bằng sau này nhiều người trở thành tướng lĩnh Quân đội nhân dân Việt Nam như Bằng Giang, Nam Long...

Năm 1935 ông được chuyển về Kiến An, Hải Phòng dạy học. Cũng trong giai đoạn này ông đã bí mật liên hệ với cách mạng và được cán bộ cách mạng phân công hoạt động trong các phong trào công khai như Hội truyền bá Quốc ngữ và phong trào thể dục thể thao Đuycuaroa. Ông còn bí mật quyên tiền mua súng cho cách mạng.

Tháng 5 năm 1945, Lê Đại Thanh bị hiến binh Nhật bắt khi đang diễn thuyết tại hội quán AFA.

Tham gia Chính quyền cách mạng Thành phố Hải phòng
Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền cách mạng cử Lê Đại Thanh làm Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời phụ trách tuyên truyền song ông chỉ nhận chức Uỷ viên tuyên truyền phù hợp với khả năng của mình. Lãnh đạo Ủy ban cách mạng Hải phòng đều là những trí thức như ông Vũ Quốc Uy, bác sĩ Nguyễn Xuân Nguyên.

Dựa vào thế lực quân Tưởng Giới Thạch, phe Việt Nam Quốc dân đảng bắt ông giam ba tuần và định thủ tiêu. Tuy nhiên do phong trào vận đông và đấu tranh quyết liệt của quần chúng dưới sự phát động của Bí thư thành ủy Hải Phòng lúc đó nên ông được trả tự do.

Tháng 8 năm 1946 Thành ủy Hải phòng thành lập trường Huấn luyện cán bộ Tô Hiệu, Hiệu trưởng danh dự là ông Hoàng Hữu Nhân. Ông và Hoàng Mạnh Thu được giao phụ trách nhà trường, trực tiếp phụ trách huấn luyện. Trường Huấn luyện Thanh niên Tô Hiệu dành riêng cho thanh niên ưu tú của các Tỉnh miền Duyên Hải Bắc Bộ: Hải Phòng, Kiến An, Hải Dương, Quảng Yên, Hòn Gai, Móng Cái. Các học viên được học tập về đường lối cách mạng, được huấn luyện 5 bước công tác cách mạng và huấn luyện quân sự. Khóa huấn luyện đầu tiên cho trên 100 người được vinh dự gặp mặt Bác Hồ vào ngày 21/10/1946 khi Người từ Pháp trở về .

Năm 1946, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, Lê Đại Thanh tham gia hàng ngũ các chiến sĩ trung đoàn 42 bảo vệ Hải Phòng. Sau khi ra vùng tự do ông được cử làm Phó Giám đốc Ban Tuyên truyền liên khu II.

Năm 1948, ông tham gia Đại hội thành lập Hội văn học nghệ thuật Việt Nam và được cử vào Ban Thư ký đại hội. Tiếp đó, Lê Đại Thanh công tác tại Hội Văn hóa cứu quốc rồi tạp chí Gió biển, báo Quân Bạch Đằng thuộc Bộ Tư lệnh liên khu III, báo Cứu quốc thuộc liên khu I. Có thời gian ông nhập ngũ tiểu đoàn 142.

Năm 1954, hòa bình lập lại, Lê Đại Thanh được phân công công tác ở báo Văn Nghệ.

Nhân văn Giai phẩm

Sự kiện Nhân Văn-Giai Phẩm xảy ra vào năm 1957 đã trở thành cú sốc lớn đối với cuộc đời và sự nghiệp nghệ thuật của Lê Đại Thanh cũng như nhiều nghệ sĩ tên tuổi đương thời trong đó có Văn Cao.

Ông bị cấp trên kiểm điểm và buộc thôi công tác tại Đoàn kịch Trung ương. Cũng vì lý do này mà các tác phẩm của Lê Đại Thanh không được phép xuất bản trong suốt một thời gian dài. Sự việc sau này đã được làm rõ qua lời nói của nhà thơ Tố Hữu với Giám đốc Sở Văn hóa Hải phòng nhạc sĩ Trần Hoàn: Trường hợp của ông Lê Đại Thanh nếu như có một kết luận nào đó để hiểu là kỷ luật thì đó là kết luận sai lầm.

Tuy nhiên, kết luận kỷ luật sai lầm của cấp trên (mà nhà thơ Tố Hữu đã nói) không chỉ cản trở sự nghiệp văn nghệ của Lê Đại Thanh mà còn gián tiếp ảnh hưởng đến cả gia đình ông. Con gái Lê Mai của ông khi đó đang là diễn viên Đoàn kịch Trung ương cũng buộc phải thôi việc. Các con ông phải đổi tên. con ông đều bỏ đi chữ Đại ở giữa. Lê Đại Châu đổi thành Lê Minh Châu. Lê Đại Chức thì bỏ hẳn chữ Đại chỉ còn Lê Chức. Lê Đại Chúc cũng chỉ là Lê Chúc.

Chỉ gần tới khi qua đời (1996) ông mới được minh oan.

Sự nghiệp văn nghệ
Kịch và thơ ca là hai mảng chính trong cả cuộc đời hoạt động nghệ thuật của Lê Đại Thanh. Khi còn là giáo viên, ông vừa viết báo, làm thơ, viết kịch và diễn kịch. Thành công đầu tiên của ông trong sự nghiệp văn nghệ là giải thưởng của Tự Lực Văn Đoàn cho vở hài kịch Hai người trọ học (1936). Cùng được nhận giải của Tự Lực Văn Đoàn trong đợt này còn có Kim tiền của Vi Huyền Đắc và Bỉ vỏ của Nguyên Hồng.

Lê Đại Thanh hoạt động trên sân khấu kịch nói trong nhiều vai trò như diễn viên, đạo diễn, nhà viết kịch. Ông tham gia thành lập nhiều đoàn kịch như đoàn kịch mang tên Lê Đại Thanh - Lan Sơn, Gió biển. Trước Cách mạng tháng Tám, Lê Đại Thanh tham gia đóng kịch trong ban kịch của Thế Lữ. Ông thủ vai Trần Thiết Chung nhân vật chính trong vở Kim Tiền của Vi Huyền Đắc, diễn lần đầu tại Nhà hát lớn Hải Phòng năm 1938. Năm 1946, Lê Đại Thanh được cử làm Hội trưởng Hội Văn học Hải Phòng. Năm 1948, ông tham gia Đại hội thành lập Hội văn học nghệ thuật Việt Nam và được cử vào Ban Thư ký đại hội. Trong thời gian này Lê Đại Thanh sáng tác hai vở kịch nói Những cái chết anh hùng và Người mẹ tiễn con ra trận.

Thơ Lê Đại Thanh sáng tác không quá nhiều nhưng gần như mỗi một bài thơ của ông đều để lại ấn tượng trong lòng người đọc bởi những triết lý sâu xa mà tác giả muốn gửi tới độc giả qua lời thơ mà cũng như một lời trao gửi nhỏ nhẹ với thế giới nhân sinh. Những bài thơ như Di chúc, Thi sĩ và thơ, Sư tử và mặt trời, Tâm sự cùng nhân loại, Thời gian, Tôi yêu chuyện cổ tích nước tôi, Đám cưới chuột, Ngây thơ có thể coi như điển hình cho phong cách thơ của Lê Đại Thanh. Thơ của Lê Đại Thanh chủ yếu lưu truyền trong bạn đọc và bạn bè trong giới văn nghệ. Bởi thế nên khi nhắc đến thơ ông, người ta không thể bỏ qua câu chuyện có một người thanh niên đến gặp nhà thơ Tế Hanh để hỏi về mấy câu thơ trong bài thơ Di chúc của Lê Đại Thanh. Người thanh niên không biết đó là thơ của Lê Đại Thanh và muốn hỏi nhà thơ Tế Hanh đó có phải là thơ của thi hào người Ấn Độ Tagore hay không. Tế Hanh sau khi nghe người thanh niên đó đọc xong đã trả lời dứt khoát rằng: Tôi không chắc đó có phải là thơ của Tago không nhưng tôi chắc đó là thơ của Lê Đại Thanh ở Hải Phòng. Hầu hết những tác phẩm thơ ca của Lê Đại Thanh được in trong tập thơ Những ngôi sao biển (1987).

Lê Đại Thanh còn là hội viên sáng lập của nhiều cơ quan văn nghệ nổi tiếng sau này như Hội Nhà văn Việt Nam (1957), Hội Văn nghệ Hải Phòng (1964), cũng như các tờ báo Văn nghệ và Cứu quốc.

Đại gia đình làm nghệ thuật
Bà Đinh Ngọc Anh, vợ của nhà thơ-kịch tác gia Lê Đại Thanh, là con gái nhà tư sản Vạn An Trường của đất Hải Phòng xưa. Bà có thời hoạt động trong đoàn kịch Gió Biển của chồng, từng đóng vai bà mẹ trong vở Bức ảnh của Nguyễn Văn Niêm. Năm 1956 bà là người đầu tiên thể hiện hình tượng người con gái đất đỏ Võ Thị Sáu trên sân khấu kịch do chồng viết kịch bản.

Hai người có tất cả 10 người con, 4 người đã mất từ nhỏ. Hầu hết những người con còn lại trong gia đình Lê Đại Thanh sau này đều thành danh trong sự nghiệp nghệ thuật như con đường của cha mẹ.

Hai người con của ông là Nghệ sĩ ưu tú Lê Mai và Nghệ sĩ ưu tú Lê Chức đều đi theo con đường sân khấu như cha. Một người con khác là Lê Đại Chúc theo đuổi sự nghiệp hội họa.

Nghệ sĩ ưu tú Lê Mai có ba người con gái sau này cũng trở thành những nghệ sĩ nổi tiếng trên sân khấu đương đại là Lê Khanh, Lê Vân và Lê Vi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Lê Đại Thanh (1907 - 1996)
 Có một nghệ sĩ đa tài - Lê Đại Thanh
 Nhà thơ Lê Đại Thanh - Người yêu chuyện cổ tích nước tôi
 NHÀ THƠ LÊ ĐẠI THANH - NGƯỜI GIÀ, THƠ KHÔNG GIÀ
 Đại gia đình nghệ sĩ với 22 năm bĩ cực

Nhà viết kịch Việt Nam
Nhà thơ Việt Nam
Người Hải Phòng
Nhóm kịch Thế Lữ
Cựu học sinh trường Bonnal - Ngô Quyền, Hải Phòng
Phong trào Nhân Văn-Giai Phẩm


title: Định An Quốc

text:
Định An Quốc (935 - 986) là một nhà nước kế thừa của vương quốc Bột Hải, được Liệt Vạn Hoa (Yeol Manhwa) thành lập tại khu vực Bàn Thạch, Liêu Ninh ngày nay. Định An Quốc trở thành quốc vùng đệm giữa Cao Ly và nhà Liêu cho đến cuối thế kỷ thứ 10. Theo Tống thư, Định An Quốc có nguồn gốc từ Mã Hàn. Khi tổ tiên của họ bị đánh tan vỡ bởi cuộc xâm lược của người Khiết Đan, họ đã giữ được vùng đất phía tây.

Thành lập
Khi nhà Liêu của người Khiết Đan chinh phục Bột Hải (đời vua Đại Nhân Soạn) vào đầu năm 926, một vài triều thần của vương quốc dưới sự lãnh đạo của gia tộc Đại, đã thành lập nên Hậu Bột Hải vào tháng 12 năm 927.

Sau khi chiến bại trước quân đội Đông Đan (đời vua Gia Luật Nguyễn) vào năm 935, vua của vương quốc Hậu Bột Hải họ Đại (không rõ tên) đã bị cựu tri phủ của Nam Hải phủ là Liệt Vạn Hoa (열만화, 烈萬華, Yeol Manhwa) tiến hành đảo chính, bị lật đổ ngôi vua và bị giết chết ở Tây Kinh (nay là Lâm Giang, Cát Lâm, Trung Quốc). Liệt Vạn Hoa đã tự lập làm vua, định đô tại Tây Kinh, đổi tên vương quốc sang Định An, lập ra Định An Quốc trong năm 935.

Giao tranh với Đại Quang Hiển
Một số quý tộc họ Đại người Bột Hải vẫn trấn giữ thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) và cai trị Long Tuyền phủ. Họ tuyên bố không phục tùng vua Liệt Vạn Hoa mà tuyên bố độc lập khỏi Định An Quốc, với quốc hiệu vẫn giữ nguyên là Hậu Bột Hải. Như vậy Định An Quốc chỉ cai trị 4 phủ là Long Nguyên phủ, Hiển Đức phủ, Trường Lĩnh phủ và Đồng Châu phủ.

Cảm thấy không cần thiết để vương quốc Đông Đan tồn tại bên cạnh mình, hoàng đế Gia Luật Đức Quang của Đại Khiết Đan quốc quyết định sáp nhập toàn bộ lãnh thổ vương quốc Đông Đan với 12 phủ (Hoàng Long phủ, Mạc Hiệt phủ, Định Lý phủ, An Biên phủ, Súy Tân phủ, Đông Bình phủ, Thiết Lợi phủ, Hoài Viễn phủ, An Viễn phủ, Liêu Đông phủ, Túc Châu phủ và Doanh Châu phủ) vào lãnh thổ Đại Khiết Đan quốc trong năm 936. Vua Gia Luật Nguyễn và nhiếp chính Đoan Thuận hoàng hậu Tiêu thị của vương quốc Đông Đan trở thành những tông thất của Đại Khiết Đan quốc. Vương quốc Đông Đan từ đây biến mất mãi mãi.

Vua Liệt Vạn Hoa sau đó đã phái binh tấn công Áp Lục phủ của thái tử Đại Quang Hiển. Hai bên giao chiến nhiều trận nhưng quân đội của Đại Quang Hiển thua trận, bị mất nhiều vùng đất thuộc Áp Lục phủ vào tay quân Định An Quốc do Liệt Vạn Hoa chỉ huy.

Quân đội của Đại Quang Hiển sau đó lần lượt bị Cao Ly (đời vua Cao Ly Thái Tổ) và Đại Khiến Đan quốc (đời vua Gia Luật Đức Quang) tấn công, bị đánh bại nhiều trận lớn. Sau khi nhận thấy thực lực của mình không thể chống lại người Khiết Đan, thái tử Đại Quang Hiển dẫn nhiều người dân, quý tộc Bột Hải của mình đào thoát đến Cao Ly với hi vọng tập hợp sức mạnh để trả thù cho thất bại nhục nhã và sự sụp đổ của vương quốc Bột Hải. Đại Quang Hiển (khi đó hơn 40 tuổi) cùng với những người Bột Hải đến Cao Ly ở phía nam vào tháng 1 năm 937, tức năm thứ 17 đời vua Cao Ly Thái Tổ trị vì. Vua Cao Ly Thái Tổ đón tiếp nhóm người của Đại Quang Hiển rất nồng hậu.

Vua Liệt Vạn Hoa nhanh chóng phái quân Định An Quốc của mình đến trấn giữ những thành trì bỏ trống của quân đội Đại Quang Hiển tại Áp Lục phủ và Nam Hải phủ. Đến lúc này, Định An Quốc đã cai trị 6 phủ là Long Nguyên phủ, Hiển Đức phủ, Trường Lĩnh phủ, Áp Lục phủ, Nam Hải phủ và Đồng Châu phủ.

Giao tranh với Đại Khiết Đan quốc (về sau là nhà Liêu)
Năm 938, hoàng đế Gia Luật Đức Quang thấy Định An Quốc (đời vua Liệt Vạn Hoa) ở Mãn Châu khá mạnh nên phái quân Khiết Đan tấn công Định An Quốc theo nhiều hướng. Quân Khiết Đan thế như chẻ tre, liên tục đánh chiếm Đồng Châu phủ, Long Nguyên phủ và Nam Hải phủ của Định An Quốc. Định An Quốc chỉ còn lại 3 phủ là Hiển Đức phủ, Trường Lĩnh phủ và Áp Lục phủ. Quân Khiết Đan tiếp tục đánh chiếm vài thành trì phía tây của Trường Lĩnh phủ và Áp Lục phủ, sau đó đánh chiếm tiếp vài thành trì phía đông của Hiển Đức phủ, khiến cho lãnh thổ của Định An Quốc bị thu hẹp đáng kể. Sau đó, do vua Liệt Vạn Hoa đã chỉ huy quân dân Định An Quốc chống trả quyết liệt nên quân Khiết Đan tạm dừng chiến dịch chinh phục Định An Quốc này lại.

Sau cuộc chiến này, Liệt Vạn Hoa đã lập một căn cứ quân sự tại lưu vực sông Áp Lục, bắt đầu tuyển chọn và xây dựng lực lượng quân đội hùng mạnh cho Định An Quốc.

Định An Quốc của vua Liệt Vạn Hoa được ghi chép là đã tranh thủ sự giúp đỡ của các bộ lạc lân cận với hi vọng lật đổ nhà Liêu (đời vua Liêu Mục Tông), song đã thất bại.

Năm 962, vua Cao Ly Quang Tông của Cao Ly lập liên minh với nhà Tống (đời vua Tống Thái Tổ) ở miền trung Trung Quốc và theo đuổi chính sách bành trướng về phía bắc. Ngoài ra, quốc gia của người Bột Hải là Định An Quốc (đời vua Liệt Vạn Hoa) ở vùng giữa sông Áp Lục còn tiến hành lập liên minh với nhà Tống và Cao Ly để chống lại nhà Liêu (đời vua Liêu Mục Tông).

Năm 970, vua Liệt Vạn Hoa phái sứ giả sang nhà Tống (đời vua Tống Thái Tổ) để thiết lập quan hệ ngoại giao lâu dài giữa hai nước Định An Quốc và nhà Tống.

Vua Liêu Cảnh Tông của nhà Liêu đã có Tiêu Xước là hoàng hậu nhưng ông ta vẫn nạp một cô gái thuộc vương tộc Bột Hải làm phi (gọi là Bột Hải phi) và một cô gái họ Mỗ (gọi là Mỗ thị) làm phi.

Năm 975 vua Liêu Cảnh Tông phát động một cuộc xâm lược lớn vào hậu duệ của vương quốc Bột Hải là Định An Quốc (đời vua Liệt Vạn Hoa). Tuy nhiên quân Khiết Đan của Liêu Cảnh Tông đã bị quân Định An Quốc của Liệt Vạn Hoa đánh bại. Quân Khiết Đan của Liêu Cảnh Tông phải lui quân.

Sau cuộc chiến này, một số tướng lĩnh người Bột Hải của nhà Liêu đã nổi dậy đánh chiếm thành Phù Châu (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh, Trung Quốc) của nhà Liêu, lập ra vương quốc Yên Pha (頗頗 Yeonpa), tuyên bố chống lại nhà Liêu của vua Liêu Cảnh Tông. Kinh đô của vương quốc Yên Pha đặt tại Phù Châu.

Gia tộc họ Liệt cai trị Định An Quốc bị thay thế bởi gia tộc họ Ô vào năm 976 sau một cuộc binh biến lớn trên khắp vương quốc. Vua Liệt Vạn Hoa (cũng có thể là con trai của Liệt Vạn Hoa) bị giết chết. Nhiều vương tộc họ Liệt cũng bị giết. Vương quốc Định An nằm dưới quyền của Ô Huyền Minh (오현명, 烏玄明, Oh Hyeon-myeong). Ô Huyền Minh tự lập làm vua của Định An Quốc và bổ nhiệm dòng tộc họ Ô của mình vào các chức vụ quan trọng của Định An Quốc. Thành Tây Kinh (nay là Lâm Giang, Cát Lâm, Trung Quốc) tiếp tục được vua Ô Huyền Minh chọn làm kinh đô của vương quốc.

Năm 981, vua Ô Huyền Minh phái quân Định An Quốc tấn công vương quốc Yên Pha. Quân Yên Pha liên tục bại trận. Quân Định An Quốc bao vây kinh thành Phù Châu (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh, Trung Quốc) của vương quốc Yên Pha. Vua của vương quốc Yên Pha tuyên bố đầu hàng quân Định An Quốc. Vua Ô Huyền Minh sáp nhập lãnh thổ của vương quốc Yên Pha vào lãnh thổ Định An Quốc của mình. Việc này đe dọa đến nhà Liêu của vua Liêu Cảnh Tông. Một số quý tộc và dân chúng Bột Hải của vương quốc Yên Pha đã di tản sang vương quốc Hậu Bột Hải ở kinh thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc).

Cùng năm 981, vua Ô Huyền Minh đã cử một sứ giả đến nhà Tống (đời vua Tống Thái Tông) và đưa ra chiến dịch gọng kìm chống lại nhà Liêu (đời vua Liêu Cảnh Tông).

Khi đó hậu duệ của vương quốc Bột Hải (quốc gia kình địch của của nhà Liêu) là Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh) vẫn đang tồn tại trong lãnh thổ cũ của vương quốc Bột Hải. Điều đó khiến cho nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) e ngại về việc người Bột Hải của quốc gia này sẽ gây họa phía sau cho họ.

Năm 985 Tiêu thái hậu của nhà Liêu phái quân Khiết Đan chinh phục Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh). Tuy nhiên quân Khiết Đan đã bị quân Định An Quốc đánh bại. Không thể trừ khử mối đe dọa, nhà Liêu quyết định dựng nên ba pháo đài với quân đồn trú ở khu vực thung lũng sông Áp Lục.

Biết được sức mạnh quân sự của nhà Tống (đời vua Tống Thái Tông) yếu hơn so với nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) và thường thua trận trước họ, cùng năm 985, vua Ô Huyền Minh cử sứ giả đến Cao Ly (đời vua Cao Ly Thành Tông) và cầu cứu. Nhưng vua Cao Ly Thành Tông đã từ chối lời đề nghị đó và đã dùng vũ lực đuổi sứ giả Định An Quốc ra ngoài hoàng cung.

Diệt vong
Tháng 12 năm 985 Tiêu thái hậu của nhà Liêu lại phái quân Khiết Đan chinh phục Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh). Thành Phù Châu (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh, Trung Quốc), thành Hà Châu (nay là Hoa Điện, Cát Lâm, Trung Quốc) và thành Nô Châu (nay là Thông Hóa, Cát Lâm, Trung Quốc) của Định An Quốc nhanh chóng bị quân Khiết Đan đánh hạ.

Nhân dân Bột Hải trong lãnh thổ Định An Quốc đều không thần phục vua Ô Huyền Minh (do Ô Huyền Minh từng làm binh biến lớn cướp ngôi vua của vua Liệt Vạn Hoa vào 10 năm trước) nên họ đã quy hàng và dẫn dắt quân Khiết Đan công hạ kinh đô Tây Kinh (nay là Lâm Giang, Cát Lâm, Trung Quốc) của Định An Quốc. Kinh đô Tây Kinh thất thủ vào tháng 1 năm 986. Nhân dân Bột Hải dẫn quân Khiết Đan đi bắt vua Ô Huyền Minh. Định An Quốc bị sụp đổ và bị sáp nhập vào lãnh thổ nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông).

Vương quốc Hậu Bột Hải của vương tộc họ Đại tại thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) thuộc Long Tuyền phủ vẫn duy trì tồn tại cho đến tận năm 994 thì bị một thuộc tướng có nguồn gốc từ vương quốc Yên Pha tên là Ô Chiêu Đạc (烏昭度, Oh So-do) lật đổ, đổi quốc hiệu sang Ô Nha (올야, 兀惹, Olya). Kinh thành Hốt Hãn trở thành kinh thành Ô Xá của vương quốc Ô Nha. Tầng lớp thống trị quý tộc họ Ô này là một trong những tầng lớp quý tộc truyền thống của Bột Hải khi xưa. Tuy nhiên người dân của vương quốc Ô Nha đa phần là người Nữ Chân. Sang năm 996, vương quốc Ô Nha (đời vua Ô Chiêu Đạc) trở thành quốc gia chư hầu của nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông). Sau đó vua Ô Chiêu Đạc mất, con là Ô Chiêu Khánh (烏昭慶, Oh So-gyeong) lên kế vị ngôi vua. Từ năm 1004 đến năm 1022 người Nữ Chân và người Thiết Lợi Mạt Hạt đã bắt bớ những người dân Bột Hải của vương quốc Ô Nha và cống nạp hết mình cho nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông), khiến cho vương quốc Ô Nha bị suy yếu nhanh chóng do thiếu con người làm việc, thiếu nhân lực lao động. Cùng năm 1022 vua Ô Chiêu Khánh mất, dòng họ Ô tiếp tục cai trị vương quốc Ô Nha cho đến năm 1114 thì bị bộ tộc Nữ Chân (đời thủ lĩnh Hoàn Nhan A Cốt Đả) tiêu diệt và bị sáp nhập vào bộ tộc Nữ Chân.

Cai trị
Liệt Vạn Hoa (열만화, 烈萬華, Yeol Manhwa, 935? - 954? or 976?)
Ô Huyền Minh (오현명, 烏玄明, Oh Hyeon-myeong, 976 - 986)

Xem thêm
Vương quốc Bột Hải
Hậu Bột Hải
Hưng Liêu

Tham khảo

Vương quốc Bột Hải
Lịch sử Mãn Châu
Lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia châu Á


title: Hậu Bột Hải

text:
Hậu Bột Hải (927 - 994) được vương tộc họ Đại thành lập vào năm 927. Đây là quốc gia kế thừa trực tiếp đầu tiên của vương quốc Bột Hải sau khi nước này bị Khiết Đan chinh phục năm 926. Hậu Bột Hải do gia tộc họ Đại trị vì, song cuối cùng bị Liệt Mạnh Hoa đoạt lấy vương quyền. Nhưng bộ phận còn lại tiếp tục cai trị ở thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) thuộc Long Tuyền phủ cho đến năm 994 mới bị tướng dưới quyền gốc Yên Pha là Ô Chiêu Đạc đoạt lấy vương quyền 1 lần nữa và đổi tên vương quốc thành vương quốc Ô Nha (994 - 1114).

Thành lập
Sau khi chinh phục Dan Gur (vương quốc Bột Hải trong tiếng Khiết Đan) vào đầu năm 926, Gia Luật A Bảo Cơ đổi tên kinh đô Thượng Kinh (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) thành pháo đài Hốt Hãn. Gia Luật A Bảo Cơ đã lập ra vương quốc Đông Đan trên lãnh thổ cũ của vương quốc Bột Hải, với kinh thành đặt ở Phù Dư, và lập Gia Luật Bội làm vương, tước hiệu Nhân Hoàng vương (人皇王), ứng với tước hiệu của bản thân Hoàng đế Gia Luật A Bảo Cơ là Thiên Hoàng đế và tước hiệu của hoàng hậu của ông ta là Địa Hoàng hậu. Gia Luật A Bảo Cơ trao cho con thứ Gia Luật Đức Quang hiệu Nguyên soái thái tử và cho Gia Luật Đức Quang thay thế Gia Luật Bội trông nom Lâm Hoàng (臨潢, nay thuộc Xích Phong, Nội Mông, Trung Quốc), nơi mà trước đây Gia Luật Bội từng phụ trách. Gia Luật A Bảo Cơ còn tiến hành thu biên người Nữ Chân của Bột Hải ở phương nam, gọi là Thục Nữ Chân, người Nữ Chân của Bột Hải ở phương bắc là Sinh Nữ Chân. Gia Luật A Bảo Cơ luôn có ý đồ nam hạ Trung Nguyên.

Gia Luật Bội đã bước lên ngai vàng của vương quốc tại pháo đài Hốt Hãn, kinh đô Thượng Kinh của Bột Hải cũ, nay thuộc Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc. Vương quốc dùng tên Hán là Đông Đan, để tỏ lòng kính trọng với Đại Khiết Đan quốc ở phía tây.

Lãnh thổ của vương quốc Đông Đan bao gồm 19 phủ như vương quốc Bột Hải ngày trước, trong đó vua Gia Luật Bội đã đổi tên Phù Dư phủ thành Hoàng Long phủ:

 Yongcheon (Longquan, Long Tuyền). Thủ phủ của Long Tuyền phủ này là kinh đô Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Hyeondeok (Xiande, Hiển Đức). Thủ phủ của Hiển Đức phủ này là cố đô Trung Kinh (nay là Hòa Long, Cát Lâm, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Yongwon (Longyuan, Long Nguyên). Thủ phủ của Long Nguyên phủ này là cố đô Đông Kinh (nay là Hồn Xuân, Cát Lâm, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Namhae (Nanhai, Nam Hải). Thủ phủ của Nam Hải phủ này là Nam Kinh (nay là Hàm Hưng, Triều Tiên) của vương quốc Đông Đan.
 Amnok (Yalu, Áp Lục). Thủ phủ của Áp Lục phủ này là Tây Kinh (nay là Lâm Giang, Cát Lâm, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Jangnyeong (Changling, Trường Lĩnh). Thủ phủ của Trường Lĩnh phủ này là Hà Châu (nay là Hoa Điện, Cát Lâm, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Hwanglong (Huanglong, Hoàng Long). Thủ phủ của Hoàng Long phủ này là Phù Dư (nay là Tứ Bình, Cát Lâm, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Makhil (Moxie, Mạc Hiệt). Thủ phủ của Mạc Hiệt phủ này là Mạc Châu (nay là A Thành, Hắc Long Giang, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Jeongmi (Dingli, Định Lý). Thủ phủ của Định Lý phủ này là Định Châu (nay là Partizansk, Primorsky Krai, Nga) của vương quốc Đông Đan.
 Anbyeon (Anbian, An Biên). Thủ phủ của An Biên phủ này là An Châu (nay là Olga, Primorsky Krai, Nga) của vương quốc Đông Đan.
 Solbin (Shuaibin, Súy Tân). Thủ phủ của Súy Tân phủ này là Hoa Châu (nay là Ussuriysk, Primorsky Krai, Nga) của vương quốc Đông Đan.
 Dongpyeong (Dongping, Đông Bình). Thủ phủ của Đông Bình phủ này là Y Châu (nay là Mật Sơn, Hắc Long Giang, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Cheolli (Tieli, Thiết Lợi). Thủ phủ của Thiết Lợi phủ này là Đức Lý trấn (nay là Y Lan, Hắc Long Giang, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Hoewon (Huaiyuan, Hoài Viễn). Thủ phủ của Hoài Viễn phủ này là Đạt Châu (nay là Đồng Giang, Hắc Long Giang, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Anwon (Anyuan, An Viễn). Thủ phủ của An Viễn phủ này là Ninh Châu Châu (nay là Dalnerechensk, Primorsky Krai, Nga) của vương quốc Đông Đan.
 Yodong (Liaodong, Liêu Đông). Thủ phủ của Liêu Đông phủ này là Liêu Đông thành (nay là Bạch Tháp, Liêu Ninh, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Sokju (Suzhou, Túc Châu). Thủ phủ của Túc Châu phủ là Túc Châu (nay là Cửu Đài, Cát Lâm, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Dongju (Tongzhou, Đồng Châu). Thủ phủ của Đồng Châu phủ là Đồng Châu (nay là Uông Thanh, Cát Lâm, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.
 Yeongju (Yingzhou, Doanh Châu). Thủ phủ của Doanh Châu phủ là Doanh Châu (nay là Lâm Khẩu, Hắc Long Giang, Trung Quốc) của vương quốc Đông Đan.

Đội quân gồm hàng vạn người Bột Hải của Đại Quang Hiển (Dae Gwang-hyeon, con của cựu vua Đại Nhân Soạn) sau khi thoát khỏi Thượng Kinh thì ẩn nấu trong các làng mạc. Gia Luật A Bảo Cơ mất vào ngày 6 tháng 9 năm 926. Gia Luật Đức Quang lên ngôi vua của Đại Khiết Đan quốc vào ngày 11 tháng 12 năm 927 và mâu thuẫn với vua Gia Luật Bội của vương quốc Đông Đan. Để ngăn cản Gia Luật Bội tạo lập quyền lực riêng tại Đông Đan, Hoàng đế mới Gia Luật Đức Quang đã lệnh cho anh trai mình cùng toàn bộ dân trong thành phải dời đô từ Hốt Hãn thuộc Long Tuyền phủ ở Đông Mãn Châu đến Đông Bình (nay là Liêu Dương) thuộc Liêu Đông phủ ở Tây Mãn Châu trong tháng 12 năm 927. Những người Bột Hải cũ cũng bị cưỡng bách đến Đông Bình. Bản thân Hoàng vương Gia Luật Bội bị đặt dưới sự giám sát của các cận binh hoàng cung do hoàng đế Gia Luật Đức Quang phái đến.

Bột Hải hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của người Khiết Đan, những người đã lập nên vương quốc Đông Đan. Người dân Bột Hải cùng nhau nổi dậy để chống lại những thế lực cai trị mới, và nhiều phong trào phục quốc đã xuất hiện trong khoảng 200 năm. Phong trào phục quốc đầu tiên là Hậu Bột Hải, được hoàng tộc Bột Hải lập nên.

Bắt đầu từ năm 927, người Khiết Đan bắt đầu săn lùng và hành quyết tất cả các thành viên của vương tộc Bột Hải để ngăn chặn việc bất kỳ ai có thể được đưa lại lên ngai vàng Bột Hải, dù là vua hay nữ vương. Tuy nhiên, một vài thành viên của vương tộc vẫn sống sót. Trong số họ có Đại Quang Hiển (Dae Gwang-hyeon) đang ẩn nấu. Một số thành viên gia tộc họ Đại khác đã thống nhất các nhóm kháng cự ở phía tây sông Áp Lục, đánh chiếm thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) thuộc Long Tuyền phủ và lập nên vương quốc Hậu Bột Hải tại thành Hốt Hãn đó trong tháng 12 năm 927.

Giao tranh với vương quốc Đông Đan
Hậu Bột Hải ra đời với sự nỗ lực của các quý tộc Bột Hải cũ để lập nên một vị vua mới họ Đại lên ngai vàng và hồi sinh vương quốc. Những người dân Bột Hải ngay lập tức đã nổi dậy chống lại người Khiết Đan và điều này nằm ngoài tầm kiểm soát của vương quốc Đông Đan (đời vua Gia Luật Bội). Vua Gia Luật Bội liền bổ nhiệm cựu vua Bột Hải là Đại Nhân Soạn (khi đó đã hơn 50 tuổi) làm quan chức cấp cao của vương quốc Đông Đan nhằm xoa dịu sự phẫn nộ của dân chúng Bột Hải. Gia Luật Bội còn lập một thành viên vương tộc Bột Hải là Đại thị làm trắc thất (vương phi) của ông. Tuy nhiên dân chúng Bột Hải vẫn tiếp tục tham gia vào quân đội của vương quốc Hậu Bột Hải để chống lại vương quốc Đông Đan.

Năm 928, quân đội của vương quốc Hậu Bột Hải từ Long Tuyền phủ tiến hành nam hạ, lần lượt đánh chiếm Đồng Châu phủ, Hiển Đức phủ, Long Nguyên phủ, Trường Lĩnh phủ, Áp Lục phủ và Nam Hải phủ của vương quốc Đông Đan (đời vua Gia Luật Bội). Vương quốc Đông Đan chỉ còn lại 12 phủ.

Để tiếp tục quan hệ hữu nghị giữa Bột Hải và Nhật Bản, vương quốc Đông Đan của vua Gia Luật Bội đã cử một phái đoàn ngoại giao qua Biển Nhật Bản vào năm 929. Triều đình Nhật Bản ở Kyoto (đời Thiên hoàng Daigo) đã từ chối phái đoàn của Đông Đan.

Khi vua Hậu Đường Minh Tông của nhà Hậu Đường biết được việc Gia Luật Bội đang bị đặt dưới sự giám sát của Gia Luật Đức Quang thì ông ta đã cử các mật sứ đến khuyên Gia Luật Bội hãy chạy trốn đến nhà Hậu Đường, nhằm tránh bị ám sát. Gia Luật Bội nói rằng: "Ta nhường đế quốc cho hoàng đế, song nay ta bị ngờ vực. Sẽ tốt hơn khi ta đi đến một nước khác mà ở đó ta có thể giống như Ngô Thái Bá". Gia Luật Bội đã mang theo sủng thiếp Cao thị cùng bộ sách to lớn của mình, lên một con thuyền và đi đến Hậu Đường vào năm 930. Tháng 11 âm lịch năm 930, Gia Luật Bội đã đến Đăng Châu của nhà Hậu Đường. Tại đây Gia Luật Bội đã trở thành một khách quý của vua Hậu Đường Minh Tông, thậm chí còn được vị Hoàng đế này ban cho họ Lý của hoàng tộc.

Con trai trưởng của Gia Luật Bội là Gia Luật Nguyễn còn ở lại Đại Khiết Đan quốc, nhưng Gia Luật Nguyễn được hoàng đế Gia Luật Đức Quang coi như con và được tôn lên làm vua của vương quốc Đông Đan, với Đoan Thuận hoàng hậu Tiêu thị làm nhiếp chính của vương quốc Đông Đan.
Cựu vua Bột Hải là Đại Nhân Soạn tiếp tục phò tá cho vua Gia Luật Nguyễn và nhiếp chính Đoan Thuận hoàng hậu Tiêu thị.

Cùng năm 930, các tướng lĩnh của vương quốc Hậu Bột Hải tại Áp Lục phủ và Nam Hải phủ đã tôn thái tử Đại Quang Hiển (con trai của Đại Nhân Soạn) lên làm thủ lĩnh cai trị 2 phủ này. Từ đó vương quốc Hậu Bột Hải chỉ còn cai trị 5 phủ là Long Tuyền phủ, Đồng Châu phủ, Long Nguyên phủ, Hiển Đức phủ và Trường Lĩnh phủ.

Năm 931, Đoan Thuận hoàng hậu Tiêu Thị phái sứ giả từ vương quốc Đông Đan (đời vua Gia Luật Nguyễn) sang nhà Hậu Đường (đời vua Hậu Đường Minh Tông) để bang giao và triều cống.

Từ năm 932 đến năm 935, Đại Quang Hiển cùng vua của vương quốc Hậu Bột Hải họ Đại (không rõ tên) liên tục phát binh tấn công Liêu Đông phủ, Hoàng Long phủ, Túc Châu phủ, Mạc Hiệt phủ, Thiết Lợi phủ, Doanh Châu phủ, Đông Bình phủ và Súy Tân phủ của vương quốc Đông Đan (đời vua Gia Luật Nguyễn). Tuy nhiên phần thắng thường nghiêng về vương quốc Đông Đan.

Vương quốc bị đổi chủ và bị chia cắt
Sau khi chiến bại trước quân đội Đông Đan (đời vua Gia Luật Nguyễn) vào năm 935, vua của vương quốc Hậu Bột Hải họ Đại (không rõ tên) đã bị cựu tri phủ của Nam Hải phủ là Liệt Vạn Hoa (열만화, 烈萬華, Yeol Manhwa) tiến hành đảo chính, bị lật đổ ngôi vua và bị giết chết ở Tây Kinh (nay là Lâm Giang, Cát Lâm, Trung Quốc). Liệt Vạn Hoa đã tự lập làm vua, định đô tại Tây Kinh, đổi tên vương quốc sang Định An, lập ra Định An Quốc trong năm 935.

Một số quý tộc họ Đại người Bột Hải vẫn trấn giữ thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) và cai trị Long Tuyền phủ. Họ tuyên bố không phục tùng vua Liệt Vạn Hoa mà tuyên bố độc lập khỏi Định An Quốc, với quốc hiệu vẫn giữ nguyên là Hậu Bột Hải. Như vậy Định An Quốc chỉ cai trị 4 phủ là Long Nguyên phủ, Hiển Đức phủ, Trường Lĩnh phủ và Đồng Châu phủ.

Cảm thấy không cần thiết để vương quốc Đông Đan tồn tại bên cạnh mình, hoàng đế Gia Luật Đức Quang của Đại Khiết Đan quốc quyết định sáp nhập toàn bộ lãnh thổ vương quốc Đông Đan với 12 phủ (Hoàng Long phủ, Mạc Hiệt phủ, Định Lý phủ, An Biên phủ, Súy Tân phủ, Đông Bình phủ, Thiết Lợi phủ, Hoài Viễn phủ, An Viễn phủ, Liêu Đông phủ, Túc Châu phủ và Doanh Châu phủ) vào lãnh thổ Đại Khiết Đan quốc trong năm 936. Vua Gia Luật Nguyễn và nhiếp chính Đoan Thuận hoàng hậu Tiêu thị của vương quốc Đông Đan trở thành những tông thất của Đại Khiết Đan quốc. Vương quốc Đông Đan từ đây biến mất mãi mãi.

Sau khi chiến bại trước quân đội Đại Khiết Đan quốc (đời vua Gia Luật Đức Quang) vào cuối năm 936, thái tử Đại Quang Hiển cũng tập hợp những người tị nạn Bột Hải, gồm nhiều người dân và quý tộc, tổ chức đào thoát về phía nam đến Cao Ly (đời vua Cao Ly Thái Tổ) ở phía nam vào tháng 1 năm 937, một thực thể mới cũng tự xưng là kế tục của Cao Câu Ly. Nhiều hậu duệ của hoàng tộc Bột Hải tại Cao Ly đã đổi họ thành Thái (Tae, 태, 太) trong khi thái tử Đại Quang Hiển đổi sang họ Vương (Wang, 왕, 王), tên của hoàng tộc Cao Ly. Điều này đã dẫn đến việc Đại Khiết Đan quốc (sang năm 947 gọi là Đại Liêu quốc) cắt quan hệ ngoại giao với Cao Ly song không đe dọa xâm lược. Bột Hải là quốc gia cuối cùng trong lịch sử Triều Tiên nắm giữ bất kể một lãnh thổ đáng kể nào tại Mãn Châu, mặc dù các triều đại Triều Tiên tiếp theo tiếp tục coi mình là người thừa kế của Cao Câu Ly và Bột Hải. Hơn nữa, đó là sự bắt đầu của việc mở rộng lên phía bắc của các triều đại Triều Tiên sau này.

Vua Liêu Cảnh Tông của nhà Liêu đã có Tiêu Xước là hoàng hậu nhưng ông ta vẫn nạp một cô gái thuộc vương tộc Bột Hải làm phi (gọi là Bột Hải phi) và một cô gái họ Mỗ (gọi là Mỗ thị) làm phi.

Năm 975 vua Liêu Cảnh Tông phát động một cuộc xâm lược lớn vào hậu duệ của vương quốc Bột Hải là Định An Quốc (đời vua Liệt Vạn Hoa). Tuy nhiên quân Khiết Đan của Liêu Cảnh Tông đã bị quân Định An Quốc của Liệt Vạn Hoa đánh bại. Quân Khiết Đan của Liêu Cảnh Tông phải lui quân.

Sau cuộc chiến này, một số tướng lĩnh người Bột Hải của nhà Liêu đã nổi dậy đánh chiếm thành Phù Châu (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh, Trung Quốc) của nhà Liêu, lập ra vương quốc Yên Pha (頗頗 Yeonpa), tuyên bố chống lại nhà Liêu của vua Liêu Cảnh Tông. Kinh đô của vương quốc Yên Pha đặt tại Phù Châu.

Gia tộc họ Liệt cai trị Định An Quốc bị thay thế bởi gia tộc họ Ô vào năm 976 sau một cuộc binh biến lớn trên khắp vương quốc. Vua Liệt Vạn Hoa (cũng có thể là con trai của Liệt Vạn Hoa) bị giết chết. Nhiều vương tộc họ Liệt cũng bị giết. Vương quốc Định An nằm dưới quyền của Ô Huyền Minh (오현명, 烏玄明, Oh Hyeon-myeong). Ô Huyền Minh tự lập làm vua của Định An Quốc và bổ nhiệm dòng tộc họ Ô của mình vào các chức vụ quan trọng của Định An Quốc. Thành Tây Kinh (nay là Lâm Giang, Cát Lâm, Trung Quốc) tiếp tục được vua Ô Huyền Minh chọn làm kinh đô của vương quốc.

Năm 981, vua Ô Huyền Minh phái quân Định An Quốc tấn công vương quốc Yên Pha. Quân Yên Pha liên tục bại trận. Quân Định An Quốc bao vây kinh thành Phù Châu (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh, Trung Quốc) của vương quốc Yên Pha. Vua của vương quốc Yên Pha tuyên bố đầu hàng quân Định An Quốc. Vua Ô Huyền Minh sáp nhập lãnh thổ của vương quốc Yên Pha vào lãnh thổ Định An Quốc của mình. Việc này đe dọa đến nhà Liêu của vua Liêu Cảnh Tông. Một số quý tộc và dân chúng Bột Hải của vương quốc Yên Pha đã di tản sang vương quốc Hậu Bột Hải ở kinh thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc).

Tháng 12 năm 985 Tiêu thái hậu của nhà Liêu lại phái quân Khiết Đan chinh phục Định An Quốc (đời vua Ô Huyền Minh). Thành Phù Châu (nay là Khai Nguyên, Liêu Ninh, Trung Quốc), thành Hà Châu (nay là Hoa Điện, Cát Lâm, Trung Quốc) và thành Nô Châu (nay là Thông Hóa, Cát Lâm, Trung Quốc) của Định An Quốc nhanh chóng bị quân Khiết Đan đánh hạ.

Nhân dân Bột Hải trong lãnh thổ Định An Quốc đều không thần phục vua Ô Huyền Minh (do Ô Huyền Minh từng làm binh biến lớn cướp ngôi vua của vua Liệt Vạn Hoa vào 10 năm trước) nên họ đã quy hàng và dẫn dắt quân Khiết Đan công hạ kinh đô Tây Kinh (nay là Lâm Giang, Cát Lâm, Trung Quốc) của Định An Quốc. Kinh đô Tây Kinh thất thủ vào tháng 1 năm 986. Nhân dân Bột Hải dẫn quân Khiết Đan đi bắt vua Ô Huyền Minh. Định An Quốc bị sụp đổ và bị sáp nhập vào lãnh thổ nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông).

Năm 990, Liêu Thánh Tông đem một cô gái họ Tiêu (gọi là Tiêu thị) thuộc vương tộc Bột Hải (cháu gái của hoàng gia Bột Hải) gả cho em trai mình là Gia Luật Long Khánh (耶律隆庆). Sang năm 991, Tiêu thị đó đã hạ sinh Gia Luật Tông Giáo (991 - 1053). Gia Luật Tông Giáo trở thành một tướng Liêu mang hai dòng máu hoàng gia Bột Hải và hoàng gia Khiết Đan.

Vương quốc bị đổi chủ một lần nữa và bị diệt vong

Vương quốc Hậu Bột Hải của vương tộc họ Đại tại thành Hốt Hãn (nay là Ninh An, Hắc Long Giang, Trung Quốc) thuộc Long Tuyền phủ vẫn duy trì tồn tại cho đến tận năm 994 thì bị một thuộc tướng có nguồn gốc từ vương quốc Yên Pha tên là Ô Chiêu Đạc (烏昭度, Oh So-do) lật đổ, đổi quốc hiệu sang Ô Nha (올야, 兀惹, Olya). Kinh thành Hốt Hãn trở thành kinh thành Ô Xá của vương quốc Ô Nha. Tầng lớp thống trị quý tộc họ Ô này là một trong những tầng lớp quý tộc truyền thống của Bột Hải khi xưa. Tuy nhiên người dân của vương quốc Ô Nha đa phần là người Nữ Chân. Khu vực của vương quốc này nằm ở Khabarovsk, Primorsky Krai, Nga ngày nay. Vương quốc Ô Nha đã cố gắng thiết lập mối quan hệ ngoại giao với các nước láng giềng.

Sang năm 996, vương quốc Ô Nha (đời vua Ô Chiêu Đạc) trở thành quốc gia chư hầu của nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông). Sau đó vua Ô Chiêu Đạc mất, con là Ô Chiêu Khánh (烏昭慶, Oh So-gyeong) lên kế vị ngôi vua. Từ năm 1004 đến năm 1022 người Nữ Chân và người Thiết Lợi Mạt Hạt đã bắt bớ những người dân Bột Hải của vương quốc Ô Nha và cống nạp hết mình cho nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông), khiến cho vương quốc Ô Nha bị suy yếu nhanh chóng do thiếu con người làm việc, thiếu nhân lực lao động. Cùng năm 1022 vua Ô Chiêu Khánh mất, dòng họ Ô tiếp tục cai trị vương quốc Ô Nha cho đến năm 1114 thì bị bộ tộc Nữ Chân (đời thủ lĩnh Hoàn Nhan A Cốt Đả) tiêu diệt và bị sáp nhập vào bộ tộc Nữ Chân.

Xem thêm
Vương quốc Bột Hải
Định An Quốc
Hưng Liêu

Tham khảo

 정안국 (定安國)

Vương quốc Bột Hải
Lịch sử Mãn Châu
Lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia châu Á
Cựu quốc gia trong lịch sử Trung Quốc
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Ngụy Đạo Minh

text:
Ngụy Đạo Minh (Hán tự: 魏道明 bính âm: Wèi Dàomíng; 1899 – 18 tháng 5 năm 1978) là một nhà chính trị và viên chức Trung Hoa nổi tiếng. Ông từng là Đại sứ Trung Hoa Dân Quốc tại Hoa Kỳ trong Thế chiến II, Bộ trưởng Ngoại giao trong giai đoạn Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tìm cách loại Trung Hoa Dân Quốc khỏi Liên Hợp Quốc, và cũng là vị Tỉnh trưởng dân sự đầu tiên của Đài Loan (1947-1949), thay thế tướng Trần Nghi.

Tiểu sử

Ngụy Đạo Minh sinh tại Cửu Giang, Giang Tây năm 1899. Cha ông, Wei Tiao-yuan, là một nhà giáo dục danh tiếng và thành viên tích cực trong phong trào cách mạng của bác sĩ Tôn Dật Tiên. Thời trẻ Ngụy Đạo Minh học tại một trường dòng, dù ông tốt nghiệp trường Trung học số 1 Giang Tây năm 1918. Sau đó ông học Pháp ngữ tại Bắc Kinh một năm trước khi sang Pháp năm 1919. Ông nhận học vị Tiến sĩ Luật tại Đại học Paris năm 1926 và trở về Trung Hoa để hành nghề luật sư tại Thượng Hải. Ông bắt đầu tham gia vào Quốc dân đảng. Ở tuổi 29, Ngụy trở thành Viện trưởng Lập pháp viện trẻ nhất. Từ năm 1930-1931, Ngụy là Thị trưởng thành phố đặc biệt Nam Kinh, sau là thủ đô Trung Hoa Dân Quốc.

Là Đại sứ tại Hoa Kỳ từ tháng 9 năm 1942 - năm 1946, Ngụy có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn viện trợ Mỹ cho Trung Hoa Dân Quốc chống Nhật và cộng sản. Những thông cáo của ông thường được New York Times đăng tải, và ông tháp tùng Phu nhân Tưởng Giới Thạch trong chuyến viếng thăm Washington, DC và New York hết sức thành công của bà. Ông từ chức vào tháng 10 năm 1945, viện dẫn lý do cá nhân, người thay thế ông là Cố Duy Quân, sau là Đại sứ tại Vương quốc Anh.

Trong nhiệm kỳ Chủ tịch tỉnh Đài Loan, Ngụy đặt ra các cục Dân vụ, Tài chính, Xây dựng và Giáo dục. Ông cũng chọn ra 13 thành viên của hội đồng tỉnh, bao gồm cả những người gốc Đài Loan. Sau đó ông giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao (kế nhiệm là Trần Thành).

Sau khi đại lục rơi vào tay phe Cộng sản, Ngụy sang Hồng Kông, sau đó sang Đài Loan.

Ngụy là Bộ trưởng Ngoại giao Trung Hoa Dân Quốc trong những năm 1960 và có vai trò quan trông trong việc duy trì viện trợ Mỹ cho Đài Bắc. Ông cũng duy trì liên minh trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc từ chối tư cách thành viên của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Ông từ chức vì lý do sức khỏe năm 1971 khi chiến dịch ngoại giao của Bắc Kinh để trục xuất Trung Hoa Dân Quốc khỏi Liên Hợp Quốc đã gần kề với thắng lợi.

Ông kết hôn với bà Trịnh Dục Tú (鄭毓秀) (1891-1959). Bà là nữ luật sư và thẩm phán đầu tiên trong lịch sử Trung Hoa. Bà nhận học vị Tiến sĩ Luật tại Đại học Sorbonne, Pháp và là người Trung Hoa đầu tiên hành nghề luật tại tô giới Pháp tại Thượng Hải. Bà Trịnh cũng là một trong những người tham gia âm mưu ám sát Viên Thế Khải. Bà ủng hộ phụ nữ có tiếng nói riêng trong hôn nhân, và đưa điều khoản này vào hiến pháp Trung Hoa Dân Quốc. Hồi ký của bà, Những năm tháng cách mạng của tôi (1944), được xuất bản trong khi chồng bà đang làm Đại sứ tại Hoa Kỳ, và được xem là một trong những tác phẩm hồi ký xuất sắc nhất trong lịch sử Trung Quốc hiện đại.

Sau khi về hưu, Ngụy rời Đài Loan sang Brasil. Ông mất tại đó ngày 18 tháng 5 năm 1978, thọ 79 tuổi.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 http://paper.sznews.com/szdaily/20070416/ca2639935.htm

Thị trưởng Nam Kinh
Người Giang Tây
Sinh năm 1900
Mất năm 1978
Bộ trưởng Ngoại giao Trung Hoa Dân Quốc
Tỉnh trưởng Đài Loan


title: Phương Chấn Vũ

text:
Phương Chấn Vũ (chữ Hán: 方振武; bính âm: Fāng Zhènwǔ) (1885 – tháng 12 năm 1941) là một tư lệnh Trung Hoa đầu thế kỷ 20.

Tiểu sử

Phương sinh năm 1885 tại Thọ huyện, Lục An, An Huy, nhà Thanh. Ông tham gia Cách mạng Tân Hợi 1911 và gia nhập quân cách mạng tại Thượng Hải. Tuy nhiên, sau khi Tôn Dật Tiên thất bại trong cuộc cách mạng chống Viên Thế Khải, Phương trốn sang Nhật, trở thành đảng viên Đảng Cách mạng Trung Hoa. Năm 1918, ông trở về Trung Hoa theo lệnh Tôn để chỉ huy một tiểu đoàn trong chính phủ Quảng Đông của Tôn và năm 1921 về Thượng Hải với tư cách một ủy viên trung ương chính phủ Quốc dân đảng mới thành lập. Tuy nhiên, chính phủ mới nhanh chóng chìm trong tranh chấp bè phái, nên Phương bỏ sang phe Chính phủ Bắc Dương, sau phục vụ trong quân đội Phụng hệ dưới quyền Trương Tông Xương tới năm 1925, rồi theo tướng Phùng Ngọc Tường. Ông trở thành Tư lệnh Quân đoàn 3, rồi Tập đoàn quân 4, cũng như tư lệnh đồn trú Tế Nam trước khi lên làm Chủ tịch tỉnh An Huy năm 1929.

Do không ủng hộ Tưởng Giới Thạch, ông bị cách chức giam lỏng vào tháng 10 năm 1929. Sau khi Nhật Bản xâm lược Nhiệt Hà vào tháng 2 năm 1933, Phương gia nhập Phong trào kháng Nhật cứu quốc. Ông tổ chức quân đội của Phong trào và chỉ huy họ Bắc tiến giao chiến với quân Nhật. Ngày 26 tháng 5, Phương hợp quân với Phùng Ngọc Tường tại Trương Gia Khẩu và tổ chức Quân kháng Nhật Nhân dân Sát Cáp Nhĩ, ông là tư lệnh lộ quân phía Bắc, đánh nhau với quân Nhật ở phía đông Sát Cáp Nhĩ. Đội quân này giành được một vài thắng lợi, chiếm lại Đa Luân từ tay quân Nhật và tay sai được một thời gian.

Tuy nhiên, Quân kháng Nhật Nhân dân Sát Cáp Nhĩ sau cùng thất bại trước Lục quân Đế quốc Nhật Bản và bị lực lượng của Tưởng Giới Thạch giải tán, vì Tưởng vẫn muốn hòa đàm với Nhật để rảnh tay trấn áp Đảng Cộng sản và Hồng quân. Sau khi sống tại Quế Lâm một thời gian, Phương phải sang Hồng Kông năm 1939 do sự đe dọa của Quốc dân đảng. Ông lại rời đi sau khi Nhật chiếm Hồng Kông năm 1941, nhưng bị một sát thủ không rõ danh tính ám sát trên đường quay lại Quảng Đông cùng đoàn người tị nạn, vào tháng 12 năm 1941, gần Trung Sơn, Quảng Đông.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Rulers: Fang Zhenwu
 Generals of China: Fang Zhenwu

Xem thêm
Harry Fang

Sinh năm 1885
Mất năm 1941
Người An Huy
Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Người từ Lục An


title: Giấy tờ tùy thân

text:
Giấy tờ tùy thân hoặc giấy tờ cá nhân là những loại giấy tờ có thể giúp xác định đặc điểm và nhận dạng nhân thân của một con người cụ thể. Phạm vi các loại giấy tờ tùy thân được xác định tùy vào quy định pháp luật của từng quốc gia. Nhưng nhìn chung các loại giấy tờ như chứng minh nhân dân (hay thẻ căn cước), hộ chiếu, thẻ công dân, thẻ cư trú... đều được coi là giấy tờ tùy thân. Thông thường, giấy tờ tùy thân là các loại giấy tờ có dán ảnh hợp lệ và có đóng dấu giáp lai lên ảnh tuy nhiên trong một số loại không nhất thiết bắt buộc về chi tiết này..

Phạm vi

Trên thế giới
Ở các nước phát triển, giấy tờ tùy thân (identity document) thường có phạm vi không quá rộng mà chỉ bao gồm một số loại giấy đặc trưng như thẻ công dân (citizenship card), thẻ căn cước hay là chứng minh nhân dân (ID Card), bằng lái xe, thẻ cư trú (resident card), thẻ ngoại kiều (alien registration card) và hộ chiếu (passport).

Trong các loại giấy tờ tùy thân trên, thẻ công dân có tính chất tương tự chứng minh nhân dân và mỗi công dân có thẻ và mã số công dân riêng. Nhà nước quản lý người dân theo mã số này. Hệ thống dữ liệu có khả năng truy xuất mọi thông tin về nhân thân của công dân qua mã số, phục vụ nhanh chóng và hiệu quả cho công tác quản lý.

Thẻ công dân còn được sử dụng rất nhiều trong đời sống hằng ngày, ví dụ như thẻ công dân của Canada còn được dùng khi bầu cử, xin cấp hộ chiếu, xin cấp bảo hiểm xã hội... Thẻ công dân gắn liền với cuộc đời của một con người, vì thế cực kỳ quan trọng.

Ở Đức có hai loại giấy tờ cá nhân: Hộ chiếu và thẻ nhận dạng cá nhân.

Ở Áo: Hộ chiếu, chứng minh nhân dân (Personalausweis), thẻ nhận dạng (Identitätsausweis), giấy phép lái xe, giấy phép sử dụng vũ khí

Ở Thụy Sĩ: hộ chiếu, chứng minh nhân dân, SuisseID.

Tại Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland và Hoa Kỳ không có giấy chứng minh nhân dân hoặc thẻ căn cước tầm cỡ quốc gia - có nghĩa là không có cơ quan chính phủ liên bang nào có quyền cấp thẻ căn cước cho mọi công dân Anh và Hoa Kỳ mà nhiều giấy tờ được cấp bởi một số chính quyền địa phương hay cơ quan chính phủ được sử dụng như giấy tờ tùy thân, như là giấy khai sinh, thẻ an sinh xã hội, bằng lái xe, hay thậm chí là hộ chiếu.

Ở những quốc gia dùng thẻ căn cước thì thường là những giấy tờ khác mà có thể xác định một người, như thẻ an sinh xã hội, thẻ sinh viên, thẻ cơ quan, thẻ hội viên, thẻ khách hàng đặc biệt,... thường không được chấp nhận như là giấy tờ nhận dạng, bởi vì có thể là có quá nhiều cơ quan phát hành, có thể có các định dạng và tiêu chuẩn khác nhau và thường dễ bị giả mạo. Thường thì các tài liệu này mang thêm dòng chữ "Chỉ có giá trị kết hợp với một chứng minh nhân dân hoặc hộ chiếu".

Ở Việt Nam

Về mặt pháp lý, theo quy định của pháp luật hiện hành chỉ chứng minh nhân dân(nay là Thẻ căn cước công dân) và Hộ chiếu mới trực tiếp được coi là giấy tờ tuỳ thân trong đó có quy định khẳng định giấy chứng minh nhân dân (nay là Thẻ căn cước công dân) là một loại giấy tờ tuỳ thân và Hộ chiếu quốc gia được sử dụng thay thế chứng minh nhân dân. Ngoài hai loại giấy tờ trên không còn loại giấy tờ nào khác được quy định trực tiếp là giấy tờ tuỳ thân.

Ngoài ra theo quy định tại Thông tư 01/2008 của Bộ Tư pháp về hướng dẫn Nghị định 158 về đăng ký quản lý hộ tịch có đưa ra khái niệm giấy tờ cá nhân như: Sổ hộ khẩu, Chứng minh nhân dân, học bạ, bằng tốt nghiệp, lý lịch cán bộ, lý lịch đảng viên

Tuy nhiên trên thực tế, một số nơi vẫn còn chưa thống nhất trong cách hiểu về giấy tờ tùy thân. Hiện nay mỗi lĩnh vực lại quy định các loại giấy tờ tùy thân khác nhau. Theo đó, ngay cả Bằng lái xe, Thẻ hội viên, Giấy xác nhận nhân thân, hộ khẩu, giấy khai sinh, bảo hiểm,... cũng là giấy tờ tuỳ thân. Bên cạnh đó, do các cơ quan nhà nước Việt Nam hiện nay quy định phạm vi các loại giấy tờ tùy thân có thể thay thế chứng minh nhân dân là khá rộng, đôi khi lại yêu cầu thêm giấy tờ khác ngoài chứng minh nhân dân như như hộ khẩu) nên người dân không quá coi trọng chứng minh nhân dân vì cho rằng dùng giấy tờ khác thay thế cũng được.

Có nhiều loại giấy tờ khác được chấp nhận thay cho giấy tờ tùy thân, như trong việc tạm giữ người theo thủ tục hành chính, Bộ Công an có quy định người không có giấy tờ tùy thân là người không mang theo chứng minh hoặc hộ chiếu còn giá trị sử dụng hay các giấy tờ có giá trị thay thế hộ chiếu. Trường hợp không mang theo các giấy tờ đó nhưng có những giấy tờ khác có dán ảnh kèm theo như giấy phép lái xe, thẻ sinh viên, thẻ hội viên... thì cũng có thể coi đó là có giấy tờ tùy thân.

Trong lĩnh vực hàng không, hành khách quốc tịch Việt Nam khi bay nội địa có thể xuất trình một trong các loại giấy tờ sau: hộ chiếu, giấy chứng minh nhân dân, giấy chứng minh, chứng nhận của các lực lượng vũ trang, thẻ đại biểu Quốc hội, thẻ đảng viên, thẻ nhà báo, giấy phép lái ôtô, môtô, thẻ kiểm soát an ninh hàng không, thẻ nhận dạng của các hãng hàng không, giấy chứng nhận nhân thân có xác nhận của công an phường xã nơi cư trú. Ngoài ra, trước đây giấy cớ mất chứng minh nhân dân cũng được chấp nhận khi hành khách làm thủ tục bay nội địa. Trong lĩnh vực y tế, người có bảo hiểm y tế khi đến khám bệnh có thể xuất trình thẻ Bảo hiểm y tế có ảnh hoặc giấy tờ tùy thân có ảnh hợp lệ.

Thông thường, các loại giấy tờ có dán ảnh hợp lệ và có đóng dấu giáp lai lên ảnh có thể được chấp nhận. Tuy nhiên, cũng có những loại giấy tờ có đủ các tiêu chuẩn như trên nhưng không được sử dụng như giấy tờ tùy thân, đó là giấy chứng minh thẩm phán, giấy chứng minh hội thẩm, giấy chứng minh kiểm sát viên...

Từ ngày 4 tháng 1 năm 2016, Việt Nam chính thức cấp Thẻ căn cước công dân để thay thế Chứng minh thư nhân dân. Theo đó, Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam đã trình Quốc hội dự thảo luật Căn cước công dân: Công dân sẽ được cấp một mã định danh gồm 12 chữ số, dùng để quản lý công dân theo 4 giai đoạn là từ khi sinh ra đến 14 tuổi, từ 15 tuổi đến 25 tuổi, từ 25 tuổi đến 70 tuổi và từ trên 70 tuổi. Chứng minh thư nhân dân vẫn được dùng song song với Thẻ căn cước công dân. Số định danh cá nhân là dãy số tự nhiên gồm 12 số, có cấu trúc gồm 6 số là mã thế kỷ sinh, mã giới tính, mã năm sinh của công dân, mã tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoặc mã quốc gia nơi công dân đăng ký khai sinh và 6 số là khoảng số ngẫu nhiên.

Sử dụng
Trong hoạt động công chứng, giấy tờ tuỳ thân giúp công chứng viên xác định, nhận dạng đúng chủ thể tham gia Hợp đồng, giao dịch. Việc áp dụng thống nhất giấy tờ tuỳ thân là giấy tờ nào trong hoạt động công chứng có một ý nghĩa rất quan trọng, ngoài việc đảm bảo chính xác trong nhận dạng chủ thể tham gia Hợp đồng, giao dịch nó còn tránh được các công chứng viên áp dụng tuỳ tiện các loại giấy tờ khác được cho là giấy tờ tuỳ thân, góp phần làm giảm tính cạnh tranh không lành mạnh giữa các tổ chức hành nghề công chứng.

Ở Việt Nam có trường hợp người dân phát khổ vì cái vòng luẩn quẩn, có trường hợp Làm đơn xin cấp chứng minh nhân dân thì không được chấp thuận vì không có hộ khẩu; xin nhập hộ khẩu cũng không được giải quyết vì không có chứng minh nhân dân. Muốn xin cấp hộ chiếu về lại thăm người quen cũng không được cấp, vì lý do không có chứng minh nhân dân và hộ khẩu hay trường hợp hơn 80 tuổi vẫn không giấy tờ tùy thân hoặc có nhiều dịch vụ Làm giấy tờ tùy thân số đẹp có thể thay đổi ngày cấp giấy phép lái xe, ngày cấp giấy đăng ký, thậm chí là cả ngày làm chứng minh thư mới. Với chứng minh thư nhân dân, mỗi người chỉ được cấp một số duy nhất, thì dân chơi số quay qua làm ngày cấp đẹp. làm cả chứng minh thư nhân dân cấp mới có dãy số đẹp cho con cái hoặc cho… con sếp. Giấy phép lái xe và giấy đăng ký xe có vẻ như lại là những loại giấy tờ dễ làm số đẹp hơn cả. Ngoài ra có trường hợp sử dụng giấy tờ tùy thân giả mạo để lừa gạt như dùng giấy tờ giả để lừa đảo, đưa người ra nước ngoài...

Chú thích

Giấy tờ tùy thân
Luật pháp


title: My Love Is Your Love

text:
My Love Is Your Love là album phòng thu thứ tư của nghệ sĩ thu âm người Mỹ Whitney Houston, phát hành ngày 17 tháng 11 năm 1998 bởi Arista Records. Đây là album phòng thu đầu tiên của Houston sau tám năm, kể từ I'm Your Baby Tonight (1990), mặc dù cô đã phát hành một số album nhạc phim trong giai đoạn này. Album là sự kết hợp giữa những yếu tố của R&B, hip hop, soul, urban-dance, reggae, và torch song, với sự tham gia hỗ trợ từ nhiều nhà sản xuất như Rodney Jerkins, Soulshock & Karlin, Missy Elliott, Wyclef Jean, David Foster, và Babyface. Nó cũng gây chú ý với việc giới thiệu những yếu tố của hip hop trong âm nhạc của Houston, điều chưa từng xuất hiện ở những bản thu âm trước của cô.

Sau khi phát hành, My Love Is Your Love nhận được những phản ứng tích cực từ các nhà phê bình âm nhạc, trong đó họ gọi đây là một trong những album xuất sắc nhất trong sự nghiệp của cô. Nó cũng giúp Houston nhận được bảy đề cử giải Grammy tại lễ trao giải thường niên lần thứ 42, bao gồm Album R&B xuất sắc nhất và giúp cô chiến thắng giải Grammy lần thứ sáu ở hạng mục Trình diễn giọng R&B nữ xuất sắc nhất với "It's Not Right but It's Okay". Album cũng gặt hái những thành công vượt trội về mặt thương mại, đứng đầu các bảng xếp hạng ở Áo, Hà Lan và Thụy Sĩ, và lọt vào top 5 ở Bỉ, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Na Uy và Vương quốc Anh, cũng như lọt vào top 10 ở một số thị trường khác. Tại Hoa Kỳ, mặc dù chỉ ra mắt và đạt vị trí thứ 13 trên bảng xếp hạng Billboard 200, nhưng sau một loạt những đĩa đơn thành công, nó đã trụ vững trên bảng xếp hạng trong hơn một năm, và được chứng nhận bốn đĩa Bạch kim từ Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ (RIAA). Tính đến nay, My Love Is Your Love đã bán được hơn 15 triệu bản trên toàn thế giới.

Năm đĩa đơn đã được phát hành từ album, và tất cả đều gặt hái những thành công rực rỡ trên toàn cầu. Đĩa đơn đầu tiên, "When You Believe", một bản song ca với Mariah Carey cho nhạc phim Hoàng tử Ai Cập, đã gặt hái những thành công vượt trội về mặt thương mại, lọt vào top 5 ở nhiều quốc gia châu Âu và chiến thắng một giải Oscar cho Bài hát gốc xuất sắc nhất. Ba đĩa đơn tiếp theo, "Heartbreak Hotel", "It's Not Right but It's Okay" và "My Love Is Your Love" đều lọt vào top 5 ở Hoa Kỳ, trong đó "My Love Is Your Love" đã trở thành đĩa đơn thành công nhất của Houston trên toàn cầu kể từ "I Will Always Love You" (1992). "I Learned from the Best" được chọn làm đĩa đơn cuối cùng, lọt vào top 10 ở một số quốc gia và top 30 ở Hoa Kỳ. Để quảng bá album, cô bắt tay thực hiện chuyến lưu diễn My Love Is Your Love World Tour, bao gồm 60 buổi diễn ở châu Âu và Bắc Mỹ, đã trở thành một trong những chuyến lưu diễn thành công nhất của năm 1999.

Danh sách bài hát

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng cuối năm

Xếp hạng thập niên

Chứng nhận

Tham khảo

Album năm 1998
Album của Whitney Houston
Album sản xuất bởi Rodney Jerkins
Album sản xuất bởi Clive Davis