title: Lễ Ngũ Tuần

text:
Lễ Ngũ Tuần có thể chỉ đến:
Lễ Ngũ Tuần (Do Thái giáo)
Lễ Chúa Thánh Thần Hiện Xuống của Kitô giáo


title: Phương pháp khoa học

text:
Phương pháp khoa học là một bộ các kỹ thuật nhằm nghiên cứu các hiện tượng, mục đích là để thu được kiến thức mới, hoặc chỉnh sửa và gắn kết với các kiến thức trước. Để được coi là khoa học, phương pháp điều tra phải được dựa vào việc thu thập chứng cứ thực nghiệm hoặc chứng cứ đo lường được, tuân thủ theo những nguyên tắc lý luận cụ thể. Từ điển tiếng Anh Oxford định nghĩa phương pháp khoa học là: "một phương pháp hay thủ tục đặc trưng của khoa học tự nhiên từ thế kỷ 17, bao gồm quan sát có hệ thống, đo lường, và thí nghiệm, và xây dựng, kiểm định và sửa đổi các giả thuyết".

Một đặc điểm nổi trội của phương pháp khoa học so với các cách thức thu thập kiến thức khác là việc các nhà khoa học cố gắng để thực tế chứng minh cho thực tế, ủng hộ một lý thuyết khi những dự đoán về một lý thuyết được xác nhận và thách thức một lý thuyết khi những dự đoán đó là sai. Cách thức tiến hành của các dạng điều tra rất đa dạng, nhưng phương pháp khoa học có những đặc trưng có thể nhận diện so với những phương pháp thu thập kiến thức khác. Các nhà khoa học đề xuất các giả thuyết như là những lý giải cho hiện tượng, và thiết kế các nghiên cứu thực nghiệm để kiếm định các giả thuyết này thông qua những dự đoán từ chúng. Những bước này đều phải lặp lại nhằm ngăn chặn những sai lầm hoặc lúng túng trong bất cứ một thí nghiệm cụ thể nào. Các lý thuyết bao hàm nhiều dạng điều tra có thể kết nối rất nhiều những giả thuyết rút ra độc lập thành một cấu trúc gắn kết và hỗ trợ nhau. Ngược lại, các lý thuyết có thể giúp hình thành nên các giả thuyết mới và đặt một nhóm các giả thuyết vào một bối cảnh.

Nghiên cứu khoa học phải thật khách quan hết mức có thể nhằm giảm thiểu những diễn giải thiên vị về kết quả. Một điều nữa là các phương pháp luận và dữ liệu nghiên cứu nên được lập thành tài liệu, lưu trữ và chia sẻ để các nhà nghiên cứu khác có thể xem xét, tạo điều kiện để xác minh kết quả.

Chú thích

Đọc thêm

 Bauer, Henry H., Scientific Literacy and the Myth of the Scientific Method, University of Illinois Press, Champaign, IL, 1992
 Beveridge, William I. B., The Art of Scientific Investigation, Heinemann, Melbourne, Australia, 1950.
 Bernstein, Richard J., Beyond Objectivism and Relativism: Science, Hermeneutics, and Praxis, University of Pennsylvania Press, Philadelphia, PA, 1983.

 Brody, Baruch A. và Capaldi, Nicholas, Science: Men, Methods, Goals: A Reader: Methods of Physical Science, W. A. Benjamin, 1968
 Brody, Baruch A., and Grandy, Richard E., Readings in the Philosophy of Science, 2nd edition, Prentice Hall, Englewood Cliffs, NJ, 1989.
 Burks, Arthur W., Chance, Cause, Reason — An Inquiry into the Nature of Scientific Evidence, University of Chicago Press, Chicago, IL, 1977.
 Alan Chalmers. What is this thing called science?. Queensland University Press and Open University Press, 1976.

 .
 Dewey, John, How We Think, D.C. Heath, Lexington, MA, 1910. Reprinted, Prometheus Books, Buffalo, NY, 1991.
 Earman, John (ed.), Inference, Explanation, and Other Frustrations: Essays in the Philosophy of Science, University of California Press, Berkeley & Los Angeles, CA, 1992.
 Fraassen, Bas C. van, The Scientific Image, Oxford University Press, Oxford, UK, 1980.
 .
 Gadamer, Hans-Georg, Reason in the Age of Science, Frederick G. Lawrence (trans.), MIT Press, Cambridge, MA, 1981.
 Giere, Ronald N. (ed.), Cognitive Models of Science, vol. 15 in 'Minnesota Studies in the Philosophy of Science', University of Minnesota Press, Minneapolis, MN, 1992.
 Hacking, Ian, Representing and Intervening, Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science, Cambridge University Press, Cambridge, UK, 1983.
 Heisenberg, Werner, Physics and Beyond, Encounters and Conversations, A.J. Pomerans (trans.), Harper and Row, New York, NY 1971, pp. 63–64.
 Holton, Gerald, Thematic Origins of Scientific Thought, Kepler to Einstein, 1st edition 1973, revised edition, Harvard University Press, Cambridge, MA, 1988.
 Kuhn, Thomas S., The Essential Tension, Selected Studies in Scientific Tradition and Change, University of Chicago Press, Chicago, IL, 1977.
 Latour, Bruno, Science in Action, How to Follow Scientists and Engineers through Society, Harvard University Press, Cambridge, MA, 1987.
 Losee, John, A Historical Introduction to the Philosophy of Science, Oxford University Press, Oxford, UK, 1972. 2nd edition, 1980.
 Maxwell, Nicholas, The Comprehensibility of the Universe: A New Conception of Science, Oxford University Press, Oxford, 1998. Paperback 2003.
 . Memoir of a researcher in the Avery–MacLeod–McCarty experiment.
 McComas, William F., ed. , from The Nature of Science in Science Education, pp53–70, Kluwer Academic Publishers, Netherlands 1998.
 Misak, Cheryl J., Truth and the End of Inquiry, A Peircean Account of Truth, Oxford University Press, Oxford, UK, 1991.

 Piattelli-Palmarini, Massimo (ed.), Language and Learning, The Debate between Jean Piaget and Noam Chomsky, Harvard University Press, Cambridge, MA, 1980.
 Popper, Karl R., Unended Quest, An Intellectual Autobiography, Open Court, La Salle, IL, 1982.
 Putnam, Hilary, Renewing Philosophy, Harvard University Press, Cambridge, MA, 1992.
 Rorty, Richard, Philosophy and the Mirror of Nature, Princeton University Press, Princeton, NJ, 1979.
 Salmon, Wesley C., Four Decades of Scientific Explanation, University of Minnesota Press, Minneapolis, MN, 1990.
 Shimony, Abner, Search for a Naturalistic World View: Vol. 1, Scientific Method and Epistemology, Vol. 2, Natural Science and Metaphysics, Cambridge University Press, Cambridge, UK, 1993.
 Thagard, Paul, Conceptual Revolutions, Princeton University Press, Princeton, NJ, 1992.
 Ziman, John (2000). Real Science: what it is, and what it means. Cambridge, UK: Cambridge University Press.

Liên kết ngoài

 An Introduction to Science: Scientific Thinking and a scientific method  by Steven D. Schafersman.
 Introduction to a scientific method
 Theory-ladenness by Paul Newall at The Galilean Library
 Lecture on Scientific Method by Greg Anderson
 Using the scientific method for designing science fair projects
 SCIENTIFIC METHODS an online book by Richard D. Jarrard
 Richard Feynman on the Key to Science (one minute, three seconds), from the Cornell Lectures.

Phương pháp khoa học
Nghiên cứu khoa học
Cách mạng khoa học
Triết học khoa học


title: Băng tần Ku

text:
{{DISPLAYTITLE:Băng tần Ku}}

Băng tần Ku () là một phần của phổ điện từ trong dải sóng cực ngắn. Ký hiệu Ku chỉ ()—nói cách khác là băng tần trực tiếp nằm dưới băng K. Trong các ứng dụng radar, băng Ku có tần số 12-18 GHz theo định nghĩa chính thức về băng tần dùng cho radar theo chuẩn 521-2002 của IEEE.

Băng tần Ku chủ yếu được dùng cho vệ tinh thông tin, đáng chú ý nhất là dùng cho các dịch vụ phát quảng bá và cố định, và cho các ứng dụng cụ thể như vệ tinh theo dõi và chuyển tiếp dữ liệu của NASA được dùng cho liên lạc với tàu con thoi và trạm ISS. Các vệ tinh dùng băng Ku cũng được dùng cho backhaul và đặc biệt cho vệ tinh từ địa điểm xa trở về các studio của đài truyền hình để chỉnh sửa và phát sóng. Băng tần này được chia thành nhiều đoạn khác nhau đối với từng khu vực địa ly theo quy định của Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU).

Một số tần số trong băng này dùng để đo tốc độ xe đang chạy, đặc biệt là ở châu Âu.

Ưu điểm
So với băng C, băng Ku không phải hạn chế công suất để tránh gây nhiễu cho các hệ thống vi ba mặt đất, do đó công suất đường lên và đường xuống có thể tăng. Công suất cao hơn cũng có nghĩa là chảo anten thu cũng nhỏ hơn. Khi công suất tăng, kích thước chảo anten thu có thể giảm.

Băng Ku cũng cung cấp cho một người dùng tính linh hoạt nhiều hơn. Kích thước chảo anten nhỏ nên người dùng cho thể chọn vị trí đặt chảo sao cho phù hợp nhất với hoàn cảnh của mình. Đối với người dùng cuối, băng Ku nói chung là rẻ hơn và cho phép anten nhỏ hơn (vì tần số cao hơn và chùm tia tập trung hơn). Băng Ku cũng ít bị suy hao bởi mưa hơn so với băng Ka.

Anten trạm mặt đất của trạm điều khiển vệ tịnh đòi hỏi phải bám vị trí vệ tinh chính xác hơn khi vệ tinh hoạt động ở băng Ku so với băng C. Độ chính xác thông tin phản hồi cần cao hơn và anten có thể yêu cầu một hệ thống điều khiển vòng kín để duy trì vị trí của anten trạm mặt đất.

Nhược điểm
Tuy nhiên có hệ thống băng Ku cũng có một số nhược điểm. Đặc biệt là ở tần số cao hơn 10 GHz, ở những vùng có mưa lớn thì suy hao cường độ tín hiệu lớn (còn gọi là fading do mưa). Vấn đề này có thể khắc phục giảm nhẹ được, tuy nhiên bằng cách triển khai một chiến lược quỹ năng lượng đường truyền thích hợp khi thiết kế tuyến vệ tinh, và tăng công suất cao hơn để bù đắp tổn hao gây bởi fading do mưa. Băng Ku không chỉ dùng cho truyền dẫn truyền hình, mà còn được dùng để truyền dẫn thoại/audio.

Phổ tần số cao hơn của băng Ku bị suy hao nhiều hơn so với phổ tần vệ tinh dùng băng C. Một hiện tượng tương tự như fading do mưa là fading do tuyết (xảy ra ở những vùng có tuyết rơi hoặc băng tích tụ đáng kể làm thay đổi tiêu điểm của chảo anten thu) cũng xảy ra trong mùa đông. Ngoài ra, vệ tinh băng Ku thường cần công suất nhiều hơn để truyền so với vệ tinh băng C. Trong điều kiện fading do mưa và tuyết, tổn hao của băng Ka và Ku có thể giảm nhẹ bằng cách dùng lớp phủ chống nước theo nguyên lý hiệu ứng lá sen.

Các băng tần sóng cực ngắn khác
Phổ sóng cực ngắn thường được định nghĩa là phổ điện từ trong dải tần số 1.0 GHz đến 30 GHz, nhưng một số định nghĩa cũ hơn tính cả các tần số thấp hơn. Hầu hết các ứng dụng phổ biến trong dải tần 1,0 đến 30 GHz. Các băng tần số sóng cực ngắn, được định nghĩa bởi Hiệp hội Vô tuyến Anh (RSGB), được thể hiện trong bảng dưới đây. Chú ý là các tần số trên 30 GHz thường được gọi là "sóng mm". Tần số 30 GHz tương ứng với bước sóng 10 mm, hay 1 cm.

Chú thích: "Băng tần P " đôi khi được dùng không chính xác cho băng tần Ku. "P" có nghĩa là "previous" (trước) là băng tần radar dùng ở Anh có dải tần 250 đến 500 MHz, hiện nay băng tần hoàn toàn lỗi thời theo tiêu chuẩn 521 của IEEE, xem  và  . Đối với các định nghĩa khác, xem Letter Designations of Microwave Bands

Tại Việt Nam

Tham khảo

Liên kết ngoài
Frequency allocation information, mostly for U.S.
Spectrum allocation chart

Phổ vô tuyến


title: Chủ nghĩa Vandal

text:
Chủ nghĩa Vandal, bắt nguồn từ người Vandal được đặt tên bởi người La Mã, là thuật ngữ nói về hành vi liên quan tới văn hóa: sự phá hoại văn hóa, hoặc làm hỏng những gì đẹp đẽ và đáng tôn kính. Thuật ngữ này cũng dùng để chỉ những hành vi phá hoại tài sản như graffiti hay làm mất uy tín tài sản mà không có sự chấp thuận của chủ nhân tài sản đó.

Tham khảo

Tội phạm

Tội ác
Phá hoại


title: Băng tần Ka

text:
{{DISPLAYTITLE:Băng tần Ka}}

Băng tần Ka (phát âm: "Kay-A") bao gồm các tần số trong dải 26,5–40 GHz. Băng Ka là một phần của băng K nằm trong phổ điện từ. Ký hiệu Ka để chỉ "K-above" — có nghĩa là băng tần nằm trên của băng K. Băng tần 30/20 GHz được dùng cho vệ tinh thông tin, đường lên hoặc dùng 27,5 GHz hoặc dùng 31 GHz, và dùng cho radar bám mục tiêu tầm gần độ phân giải cao trên máy bay quân sự. Một số tần số được dùng để đo tốc độ phương tiện cơ giới. Tàu vũ trụ Kepler dùng dải tần số này cho đường xuống để truyền các dữ liệu khoa học thu thập được bởi kính thiên văn không gian.

Tên gọi "Băng tần Ka" bắt nguồn từ thuật ngữ tiếng Đức là Kurz-above, "kurz" có nghĩa là ngắn trong tiếng Đức.

Trong vệ tinh thông tin, băng Ka cho phép băng thông cao hơn, và sẽ được dùng cho các vệ tinh Iridium Next trong tương lai. Băng Ka nhạy cảm hơn đối với việc suy giảm cường độ tín hiệu do mưa hơn so với băng Ku và băng C.

Các băng tần sóng cực ngắn khác
Phổ sóng cực ngắn thường được định nghĩa là phổ điện từ trong dải tần số 1.0 GHz đến 30 GHz, nhưng một số định nghĩa cũ hơn tính cả các tần số thấp hơn. Hầu hết các ứng dụng phổ biến trong dải tần 1,0 đến 30 GHz. Các băng tần số sóng cực ngắn, được định nghĩa bởi Hiệp hội Vô tuyến Anh (RSGB), được thể hiện trong bảng dưới đây. Chú ý là các tần số trên 30 GHz thường được gọi là "sóng mm". Tần số 30 GHz tương ứng với bước sóng 10 mm, hay 1 cm.

Chú thích: "Băng tần P " đôi khi được dùng không chính xác cho băng tần Ku. "P" có nghĩa là "previous" (trước) là băng tần radar dùng ở Anh có dải tần 250 đến 500 MHz, hiện nay băng tần hoàn toàn lỗi thời theo tiêu chuẩn 521 của IEEE, xem  và  . Đối với các định nghĩa khác, xem Letter Designations of Microwave Bands

Tham khảo

Phổ vô tuyến


title: Băng tần Q

text:
Băng tần Q  là một phần của phổ điện từ, có tần số nằm trong dải 33 tới 50 GHz. Nó nằm ở trên và có một phần trùng với băng Ka của IEEE (26.5 to 40 GHz). Nó nằm dưới băng tần V (50–75 GHz) theo định nghĩa của IEEE.

Băng Q được dùng chủ yếu cho các vệ tinh thông tin, thông tin vi ba mặt đất và nghiên cứu thiên văn vô tuyến, chẳng hạn như kính thiên văn QUIET. Nó cũng được dùng cho radar điều tra tính chất bề mặt Trái Đất.

Các băng tần sóng cực ngắn khác
Phổ sóng cực ngắn thường được định nghĩa là phổ điện từ trong dải tần số 1.0 GHz đến 30 GHz, nhưng một số định nghĩa cũ hơn tính cả các tần số thấp hơn. Hầu hết các ứng dụng phổ biến trong dải tần 1,0 đến 30 GHz. Các băng tần số sóng cực ngắn, được định nghĩa bởi Hiệp hội Vô tuyến Anh (RSGB), được thể hiện trong bảng dưới đây. Chú ý là các tần số trên 30 GHz thường được gọi là "sóng mm". Tần số 30 GHz tương ứng với bước sóng 10 mm, hay 1 cm.

Chú thích: "Băng tần P " đôi khi được dùng không chính xác cho băng tần Ku. "P" có nghĩa là "previous" (trước) là băng tần radar dùng ở Anh có dải tần 250 đến 500 MHz, hiện nay băng tần hoàn toàn lỗi thời theo tiêu chuẩn 521 của IEEE, xem  và  . Đối với các định nghĩa khác, xem Letter Designations of Microwave Bands

Thao khảo

Xem thêm

Phổ vô tuyến


title: Cảnh quan văn hóa Lednice–Valtice

text:
Phong cảnh văn hóa Lednice - Valtica ) là một tổ hợp văn hóa-tự nhiên rộng 283,09 km² ở Cộng hòa Séc, Vùng Nam Moravia, gần Břeclav và Mikulov. Nó được hình thành từ giữa thế kỷ 17 và thế kỷ 20. Tháng cảnh được tạo nên với vẻ đẹp của lâu đài Lednice, lâu đài Valtice và những vườn hoa sặc sỡ tạo thành một trong những vườn phong cảnh rộng lớn nhất châu Âu.

Năm 1996, Khu thắng cảnh Lednice–Valtice đã được UNESCO đưa vào danh sách di sản thế giới cạnh một địa điểm khác Khu bảo tồn cảnh quan Pálava vào năm 1996.
==Tham khảo==

Di sản thế giới tại Cộng hòa Séc
Lâu đài Cộng hòa Séc


title: Lâm Chánh Anh

text:
Lâm Chánh Anh (; tên khai sinh: Lâm Căn Bảo 林根寶; 27/12/1952 - 8/11/1997) là diễn viên, chỉ đạo võ thuật, đạo diễn và nhà sản xuất phim của điện ảnh Hồng Kông. Ông nổi tiếng là người có kỷ luật và biết tự chủ. Lâm Chánh Anh là một diễn viên và đạo diễn võ thuật tài năng. Với vai trò làm diễn viên, chỉ đạo hành động, đạo diễn và giảng viên, ông đã làm rất nhiều người cảm động với tính bộc trực và tinh thần chuyên nghiệp. Ông đã để lại một huyền thoại màn ảnh, được nhiều thế hệ trên khắp thế giới yêu thích. Chánh Anh qua đời vì ung thư tại bệnh viện Thánh Teresa tại Hồng Kông vào ngày 8 tháng 11 năm 1997.

Tiểu sử

Tuổi thơ
Lâm Chánh Anh (林正英) sinh tại Hồng Kông thuộc Anh ngày 27/12/1952 vào năm Nhâm Thìn, tên thật là Lâm Căn Bảo (林根寶). Gia đình ông rất nghèo. Cả cha và mẹ đều làm đầu bếp và không hề được đi học. Chánh Anh là đứa con thứ 3 trong gia đình 6 anh em. Ông đi học tại trường tiểu học Shun Yi ở Hồng Kông, nhưng cuối cùng bỏ học sau 2 năm. Cha ông gửi ông tới học tại Học viện Hý kịch Trung Quốc dưới sự hướng dẫn của sư phụ Fan Fok Fa.

Vì có thân hình nhỏ gọn, Chánh Anh thường đóng thế cho các diễn viên nữ. Tuy nhiên, sư phụ ông phàn nàn rằng Chánh Anh là một đứa trẻ tinh nghịch và bướng bỉnh. Vì thế chỉ sau nửa năm, sư phụ ông đành phải cho ông lên sàn diễn với vở kịch "White Beach" (Bãi biển trắng). Nhưng chỉ sau 5 năm, Chánh Anh nhận ra rằng ngành kịch đang chìm dần vào quên lãng. Ông bắt đầu tham gia vào ngành điện ảnh qua sự giới thiệu của một người bạn.

Thời niên thiếu
Vào tuổi 17, Chánh Anh trở thành thầy dạy võ và diễn viên đóng thế tại Shaw Brothers Studio với tiền lương $HK60/ngày. Ông trả cho thầy mình 1/3 số tiền, và đem về cho gia đình 1/3. Số tiền còn lại ông dùng đãi bạn bè mình. Chánh Anh từng nói đó là một trong những ngày hạnh phúc nhất cuộc đời mình.

Chánh Anh từng thách đấu với Lý Tiểu Long trong một khách sạn vì ông không tin rằng Lý Tiểu Long mạnh như lời đồn. Ông đặt một chiếc gối trước ngực, Tiểu Long đá cả ông và chiếc gối bay vào trong phòng. Tiểu Long rất ấn tượng với cá tính của ông và ngay sau đó viết thư mời ông trở thành phụ tá riêng cho mình. Khi đó Lâm Chánh Anh 19 tuổi.

Chánh Anh bắt đầu làm việc cho Lý Tiểu Long và cùng chỉ đạo võ thuật cho những bộ phim của Tiểu Long như Đường Sơn Đại Huynh, Tinh Võ Môn, Long Tranh Hổ Đấu, Mãnh Long Quá Giang, Tử Vong Du Hí. Lúc còn trẻ, Chánh Anh rất nóng tính và thường xuyên đánh nhau. Trong quá trình quay phim "Đường Sơn Đại Huynh", ông bị bắt giữ do đánh nhau, và Tiểu Long phải bảo lãnh ông ra khỏi tù. Mặc dù không được đi học nhiều, nhưng Chánh Anh có những cuộc bàn luận sôi nổi với Tiểu Long và Tiểu Long rất thích điều này.

Khi Lý Tiểu Long qua đời, Chánh Anh rất đau buồn. Sau đó ông gia nhập nhóm diễn viên đóng thế do Hồng Kim Bảo đứng đầu.

Thập niên 1980

Chánh Anh làm việc với vai trò chỉ đạo võ thuật và diễn viên đóng thế trong nhóm của Hồng Kim Bảo. Tài năng võ thuật của ông bắt đầu được chú ý trong bộ phim "The Magnificent Butcher" (Lâm Thế Vinh). Ông đóng vai sát thủ cầm quạt và trình diễn màn võ thuật với Nguyên Bưu.

Vào năm 1982, Chánh Anh đoạt giải thưởng điện ảnh Hồng Kông cho bộ phim Phá Gia Chi Tử (Bại Gia Tử). Những màn đấu võ trong phim được đánh giá là một trong những pha võ thuật về Vịnh Xuân hay nhất trong phim ảnh. Chánh Anh đóng vai Lương Nhị Đệ, người thầy nghiêm khắc của Lương Tán.

Nhưng sự thành công không đến với ông cho đến năm 1985, khi bộ phim Cương Thi Tiên Sinh làm bùng nổ thể loại phim ma cà rồng. Ông cũng được đề cử nam diễn viên xuất sắc trong bộ phim này.

Trong những năm tiếp theo, Chánh Anh tiếp tục xuất hiện trong vai thầy pháp trong các bộ phim về cương thi như Cương Thi Tiên Sinh II (1986), Cương Thi Tiên Sinh III (1987), Cương Thi Đấu Ma Cà Rồng (1989), Đặc Cảnh Diệt Ma (1990), Cương Thi Vật Cương Thi II (1990).

Chánh Anh cũng tham gia vào các thể loại phim khác như Song Long Xuất Hải (1984), Họa Bì (1988), Trường Học Trong Lửa (1988), Sự Phục Thù (1988). Ông chứng minh rằng khả năng diễn xuất của mình cũng xuất sắc như khả năng võ thuật. Nhiều người nghi ngờ rằng sự thành công của Cương Thi Tiên Sinh có phải là một điều may mắn xảy ra trong sự nghiệp diễn xuất của ông bởi vì điều đó mãi mãi gắn liền tên tuổi Lâm Chánh Anh với vai thầy pháp trong phim cương thi. Mặc dù ông có rất nhiều vai diễn làm xao động lòng người trong các bộ phim thể loại khác.

Năm 1989, Chánh Anh làm đạo diễn cho bộ phim đầu tiên của mình Cương Thi Đấu Ma Cà Rồng. Ông vào vai người thầy pháp như thường lệ, Tiền Tiểu Hào vào vai học trò của ông. Vì chi phí làm phim vượt quá kế hoạch, ông đã không nhận tiền đạo diễn. Mặc dù bộ phim không nhận được sự thành công vượt trội như các bộ phim trước, nhưng tính cương trực của ông làm cho người khác suy nghĩ về mục đích của nghề làm phim.

Thập niên 1990
Sự thành công vang dội của Cương Thi Tiên Sinh bắt đầu trở thành gánh nặng đối với Chánh Anh khi ông luôn bị gán với vai thầy pháp. Vào thập niên 90, điện ảnh Hồng Kông bắt đầu đi xuống, các vai diễn và phim hay cũng ít đi. Chánh Anh không hề dừng lại mà tiếp tục đảm nhận vai thầy pháp và các vai phụ trong những bộ phim kinh phí thấp.

Năm 1990, ông trở thành nhà sản xuất cho bộ phim Đặc Cảnh Diệt Ma. Ông cũng tham gia vào bộ phim với vai trò diễn viên và chỉ đạo võ thuật. Màn đấu võ trong phim giữa ông và nhóm người Nhật được ông dàn dựng. Một lần nữa, khán giả thấy được tài năng của ông trong vai trò chỉ đạo võ thuật.

Một số bộ phim ma của Chánh Anh trong thập niên 90 gồm có Thượng đế Cũng Phải Cười III (1991), Thiên Địa Huyền Môn (1991), Ma Cà Rồng Chúa (1991), Thần Chuối (1992). Ngoài ra, khả năng diễn xuất của ông cũng được thể hiện trong các bộ phim thể loại khác như Tay Súng Thần (1992), Nước Mắt Người Yêu (1992).

Năm 1995, mặc dù ngành công nghiệp phim đang tiến triển chậm, hãng ATV mời Lâm Chánh Anh đóng vai chính trong bộ phim truyền hình Ma Đạo Tranh Bá. Ông được trả $HK 1 triệu để tham gia vào bộ phim, một con số khổng lồ đối với khi ông còn là một diễn viên đóng thế với $HK60/ngày. Ông vào vai Mao Tiểu Phương, một người thầy pháp chuyên diệt trừ ma quỷ và cứu giúp dân lành. Sự thành công của bộ phim làm sống lại sự nghiệp của Lâm Chánh Anh. Trong quá trình quay phim, Lâm Chánh Anh và Uyển Quỳnh Đan bắt đầu có tình cảm với nhau. Trong bộ phim, Uyển Quỳnh Đan vào vai Chung Quân và phải lòng Mao Tiểu Phương (Lâm Chánh Anh đóng). Điều bất ngờ là khi bộ phim kết thúc, cả hai người cũng thật sự yêu nhau.

Phần II của bộ phim Ma Đạo Tranh Bá được quay vào năm 1996 và có tựa đề Diệt Ma Hiệp Đạo. Bộ phim một lần nữa nhận được rất nhiều sự ủng hộ ở Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan.

Không lâu sau đó, Chánh Anh ký tiếp hợp đồng với ATV để diễn xuất trong bộ phim Duyên Kiếp Luân Hồi. Bộ phim là câu chuyện tình yêu với dàn diễn viên chính trong Diệt Ma Hiệp Đạo. Chánh Anh đóng vai phụ trong bộ phim này. Tuy nhiên đây không phải là vai diễn cuối cùng trong sự nghiệp của ông. Vai diễn cuối cùng của ông là trong bộ phim Hiệp Khách Hòa Thượng (1997). Đây không phải là vai thầy pháp nhưng lại rất ấn tượng. Một vài người cho rằng Lâm Chánh Anh đang thật sự diễn tả cái chết của chính mình.

Mùa hè năm 1997, phần III của Ma Đạo Tranh Bá bắt đầu được sản xuất nhưng bị ngừng nửa chừng khi Lâm Chánh Anh đã qua đời vì ung thư. Căn bệnh của ông là do di truyền.

Gia đình
Lâm Chánh Anh lập gia đình vào năm 1983 và có hai người con, 1 trai và 1 gái. Ông ly dị vào năm 1988, tòa xử quyền nuôi con thuộc về người cha.

Trong quá trình làm phim Ma Đạo Tranh Bá, Lâm Chánh Anh và Uyển Quỳnh Đan đã nảy sinh tình cảm. Hai người tiến đến với nhau nhưng sau đó Chánh Anh chủ động chia tay với Quỳnh Đan và dọn đến nơi khác ở. Sau khi Chánh Anh mất, Quỳnh Đan từng thổ lộ:
"Thật ra anh ấy đang bị bệnh, từ đầu đến cuối tôi đã luôn luôn biết. Lúc đó anh ấy không muốn bị ai làm phiền nên dọn tới một nơi không ai biết để ở. Cũng không cho tôi đi thăm anh ấy. Trước lúc đi anh ấy có nói: "Anh không ở bên cạnh em, em hãy tự chăm sóc cho bản thân mình, nếu gặp phải khó khăn gì thì hãy nhờ em trai của em giúp đỡ giải quyết..." Tôi không muốn anh ấy đi, nhưng tôi tôn trọng quyết định của anh ấy. Anh ấy là một người đàn ông một khi đã quyết định một chuyện, thì không gì có thể thay đổi được. Là một diễn viên, anh ấy muốn cho người ta thấy những giây phút đẹp đẽ nhất... Anh ấy không muốn tôi nhìn thấy anh ấy bị bệnh. Vì anh ấy biết rằng tôi sẽ rất buồn nếu tôi nhìn thấy anh ấy như vậy".

Qua đời

Lời đồn về bệnh ung thư
Mùa hè năm 1997, Chánh Anh liên tục ra vào bệnh viện. Lời đồn rằng ông bị bệnh ung thư bắt đầu lan rộng. Nhưng ông một mực đòi rời khỏi bệnh viện để sắp xếp xong công việc. Nhiều bạn bè gọi điện hỏi thăm nhưng ông đều nói rằng đó chỉ là tin đồn không có thực.

Không ai biết lúc nào Chánh Anh phát hiện rằng mình bị bệnh ung thư vì ông không cho phép gia đình tiết lộ bệnh tình của mình. Một số người bạn thân của Chánh Anh nói rằng họ biết ông đang bị bệnh, nhưng vì biết rõ tính khí của Chánh Anh nên không ai dám hỏi. Tiền Gia Lạc nói về Lâm Chánh Anh trong một cuộc phỏng vấn:
"Có 1 lần tôi phải phóng xuyên qua bức tường kính dày 10ft. Nhưng trước đó tôi phải nhảy từ tầng 2 xuống tầng 1 trên 1 chiếc tàu. Tất cả mọi người đều biết thực hiện pha diễn đó sẽ rất đau. Hồng Kim Bảo muốn tôi thực hiện cảnh quay đó. Nhưng Lâm không cho tôi làm và tự mình thực hiện pha hành động đó. Đó thực sự là một pha diễn đau đớn. Anh ấy bị thương sau khi thực hiện cảnh quay đó. Như tôi đã nói, những người đóng thế trong thập niên 80 giống như một gia đình. Không có ai có sự ích kỷ.

Anh ấy rất tốt với tôi. Anh ấy thậm chí mời tôi làm diễn viên chính cho một bộ phim sau này. Anh ấy là một người nhiệt tình. Anh ấy không nói chuyện trôi chảy nhưng lại sử dụng bộ óc rất nhiều. Anh ấy dạy chúng tôi không được lười nhác, làm gì cũng phải cố gắng hết sức. Anh ấy luôn làm một tấm gương tốt cho chúng tôi. Anh ấy có niềm đam mê đối với phim ảnh. Thậm chí khi anh ấy bị bệnh ở giai đoạn cuối của đời mình, anh ấy không để cho chúng tôi thấy rằng anh ấy đang trong cơn đau đớn. Anh ấy thậm chí còn quay phim với chúng tôi nữa. Tôi nghĩ rằng anh ấy là một người anh hùng thực sự. Tôi rất nhớ anh ấy".

Những tuần cuối
Lâm Chánh Anh chia tay với Uyển Quỳnh Đan khi họ đang yêu nhau. Hai tuần trước khi mất, ông dọn tới nhà chị mình sống. Ông từ chối mọi cuộc viếng thăm từ bạn bè, người thân và con mình. Ông bắt đầu bị bất tỉnh lần này đến lần khác vào đầu tháng 11. Gia đình của Chánh Anh phải đưa ông tới bệnh viện Thánh Teresa. Ông đã ở trong tình trạng hôn mê và sức khỏe trở nên yếu dần.

Ngày 8 tháng 11 năm 1997, Lâm Chánh Anh qua đời vì bệnh ung thư tại bệnh viện Teresa vào lúc 12h30 trưa, 1 tháng trước khi ông tròn 45 tuổi.

Tang lễ
Yêu cầu của Lâm Chánh Anh là có một tang lễ nhỏ, nên sau khi ông mất gia đình của ông tạm thời không đưa tin ra công chúng và chuẩn bị cử hành tang lễ chỉ vào vài ngày sau. Tang lễ được cử hành vào ngày 13 tháng 11 năm 1997 với sự tham gia của gia đình và bạn bè thân. Bộ trang phục thầy pháp Chánh Anh mặc lúc đóng phim cùng những quần áo và mắt kính ông yêu thích nhất đều được chôn chung với ông.

Sau tang lễ, thi thể của ông được hỏa táng và chôn tại Hoa Kỳ. Dòng chữ trên mộ ghi:
One Smile Returns To The West (Một nụ cười trở về Tây phương)

Phần 1 của bộ phim Khử Tà Diệt Ma do ATV sản xuất năm 1998 là bộ phim để tưởng nhớ Lâm Chánh Anh. Bộ phim có sự góp mặt của dàn diễn viên trong Diệt Ma Hiệp Đạo. Cốt truyện xoay quanh người kế thừa cuối cùng của Mao Tiểu Phương - nhân vật Lâm Chánh Anh đóng trong Ma Đạo Tranh Bá và Diệt Ma Hiệp Đạo.

Một số phim chọn lọc

Phim điện ảnh
Lâm Chánh Anh đã làm đạo diễn võ thuật/hành động cho 32 bộ phim, tham gia diễn xuất trong 130 bộ phim và làm đạo diễn, nhà sản xuất phim cho một số bộ phim khác.
Một số phim phổ biến tại Việt Nam gồm có:

Khu Ma Đạo Trưởng (1993) (Diễn viên)
Tay Súng Thần (1992) (Diễn viên)
Nhất Đại Tôn Sư Hoàng Phi Hồng (1992) (Diễn viên)
Cương Thi Biến Thế (1992) (Diễn viên)
Thượng đế Cũng Phải Cười III (1991) (Diễn viên)
Ma Cà Rồng Chúa (1991) (Diễn viên)
Cương Thi Vật Cương Thi II (1990) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Đặc Cảnh Diệt Ma (1990) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật/Nhà Sản Xuất)
Cương Thi Đấu Ma Cà Rồng (1989) (Diễn viên/Đạo diễn)
 Quần Long Hí Phụng (1989)
Nữ Vô Địch Maria (1988) (Diễn viên)
Cương Thi Tiên Sinh III (1987) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Anh Hùng Đặc Vụ (1987) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Cương Thi Tiên Sinh II (1986) (Diễn viên)
Phú Quý Liệt Xa (1986) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
 Phi Ưng Phương Đông (1986) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Cương Thi Tiên Sinh (1985) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Ngôi Sao May Mắn (1985) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Trái Tim Rồng (1985) (Diễn viên)
Kỳ Mưu Diệu Kế Ngũ Phúc Tinh (1983) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Phá Gia Chi Tử / Bại Gia Tử (1981) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Quỷ Đả Quỷ / Cương Thi Vật Cương Thi (1980) (Diễn viên/Chỉ Đạo Võ thuật)
Lâm Thế Vinh (1979) (Diễn viên)

Phim truyền hình
Ma Đạo Tranh Bá (1995)
Diệt Ma Hiệp Đạo (1996)
Duyên Kiếp Luân Hồi (1996)
Hiệp Khách Hòa Thượng (1997)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Lâm Chánh Anh tại Internet Movie Database
Lâm Chánh Anh tại HKMDB
Lâm Chánh Anh tại HongKong Cinemagic

Sinh năm 1952
Mất năm 1997
Nam diễn viên điện ảnh Hồng Kông
Đạo diễn phim Hồng Kông
Nhà sản xuất phim Hồng Kông
Chỉ đạo hành động Hồng Kông
Diễn viên đóng thế
Diễn viên phim võ thuật
Chỉ đạo hành động
Nam diễn viên Hồng Kông thế kỉ 20


title: Điện thoại thông minh

text:
Điện thoại thông minh hay smartphone là khái niệm để chỉ các loại thiết bị di động kết hợp điện thoại di động các chức năng điện toán di động vào một thiết bị. Chúng được phân biệt với điện thoại phổ thông bởi khả năng phần cứng mạnh hơn và hệ điều hành di động mở rộng, tạo điều kiện cho phần mềm rộng hơn, internet (bao gồm duyệt web qua băng thông rộng di động) và chức năng đa phương tiện (bao gồm âm nhạc, video, máy ảnh và chơi game), cùng với các chức năng chính của điện thoại như cuộc gọi thoại và nhắn tin văn bản. Điện thoại thông minh thường chứa một số chip IC kim loại-oxit-bán dẫn (MOS), bao gồm các cảm biến khác nhau có thể được tận dụng bởi phần mềm của chúng (chẳng hạn như từ kế, cảm biến tiệm cận, phong vũ biểu, con quay hồi chuyển hoặc gia tốc kế) và hỗ trợ giao thức truyền thông không dây (chẳng hạn như Bluetooth, Wi-Fi hoặc định vị vệ tinh).

Điện thoại thông minh ban đầu được tiếp thị chủ yếu hướng tới thị trường doanh nghiệp, cố gắng kết nối chức năng của thiết bị trợ lý kỹ thuật số cá nhân PDA độc lập với hỗ trợ điện thoại di động, nhưng bị hạn chế bởi hình thức cồng kềnh, thời lượng pin ngắn, mạng di động tương tự chậm và sự non nớt của các dịch vụ dữ liệu không dây. Những vấn đề này cuối cùng đã được giải quyết với việc thu nhỏ theo cấp số nhân và thu nhỏ bóng bán dẫn MOS xuống mức dưới micromet (định luật Moore), pin lithium-ion được cải tiến, mạng dữ liệu di động kỹ thuật số nhanh hơn (định luật Edholm) và các nền tảng phần mềm hoàn thiện hơn cho phép di động hệ sinh thái thiết bị để phát triển độc lập với các nhà cung cấp dữ liệu.

Vào những năm 2000, nền tảng i-mode của NTT DoCoMo, BlackBerry, nền tảng Symbian của Nokia, và Windows Mobile bắt đầu giành được sức hút trên thị trường, với các mẫu máy thường có bàn phím QWERTY hoặc đầu vào màn hình cảm ứng điện trở và nhấn mạnh khả năng truy cập để gửi email và internet không dây. Sau sự phổ biến ngày càng tăng của iPhone vào cuối những năm 2000, phần lớn smartphone có kiểu dáng mỏng, dạng thanh, với màn hình điện dung lớn, hỗ trợ các cử chỉ đa chạm thay vì bàn phím vật lý và cho phép người dùng tải xuống hoặc mua các ứng dụng bổ sung từ cửa hàng tập trung và sử dụng lưu trữ và đồng bộ hóa đám mây, trợ lý ảo cũng như các dịch vụ thanh toán di động. Smartphone đã thay thế phần lớn PDA và PC cầm tay.

Cải tiến phần cứng và giao tiếp không dây nhanh hơn (do các tiêu chuẩn như LTE) đã thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp smartphone. Trong quý 3 năm 2012, một tỷ smartphone đã được sử dụng trên toàn thế giới. Doanh số bán smartphone toàn cầu đã vượt qua con số doanh số của điện thoại phổ thông vào đầu năm 2013.Những điện thoại thông minh phổ biến nhất hiện nay dựa trên nền tảng của 2 hệ điều hành thành công nhất là Android của Google và iOS của Apple.

Lịch sử
Điện thoại thông minh đời đầu chủ yếu được tiếp thị cho thị trường doanh nghiệp, nhằm kết hợp chức năng của các thiết bị PDA độc lập với khả năng hỗ trợ điện thoại di động, nhưng bị hạn chế bởi thiết kế cồng kềnh, thời lượng pin ngắn, mạng di động analog chậm và sự non nớt của các dịch vụ dữ liệu không dây. Những vấn đề này cuối cùng đã được giải quyết với sự phát triển theo cấp số nhân và thu nhỏ của bóng bán dẫn MOS xuống cấp độ sub-micron (luật Moore), việc cải thiện pin lithium-ion, mạng dữ liệu di động kỹ thuật số nhanh hơn (luật Edholm) và nền tảng phần mềm trưởng thành hơn cho phép hệ sinh thái thiết bị di động phát triển độc lập với nhà cung cấp dữ liệu.

Trong những năm 2000, nền tảng i-mode của NTT DoCoMo, BlackBerry, nền tảng Symbian của Nokia và Windows Mobile bắt đầu chiếm được thị phần, với các mẫu máy thường có bàn phím QWERTY hoặc màn hình cảm ứng điện trở và nhấn mạnh vào việc truy cập email push và internet không dây.

Tiền thân
nhỏ|IBM Simon và đế sạc (1994)
Đầu những năm 1990, kỹ sư Frank Canova của IBM nhận ra rằng công nghệ chip và không dây đang trở nên đủ nhỏ để sử dụng trong các thiết bị cầm tay. Thiết bị thương mại đầu tiên có thể được gọi một cách chính xác là "điện thoại thông minh" bắt đầu với tư cách là một nguyên mẫu có tên "Angler" được phát triển bởi Canova vào năm 1992 khi đang làm việc tại IBM và được trình diễn vào tháng 11 năm đó tại triển lãm thương mại ngành máy tính COMDEX. Một phiên bản tinh chỉnh đã được đưa ra thị trường cho người tiêu dùng vào năm 1994 bởi BellSouth dưới tên gọi Simon Personal Communicator. Ngoài việc thực hiện và nhận các cuộc gọi di động, Simon được trang bị màn hình cảm ứng có thể gửi và nhận fax và email. Nó bao gồm sổ địa chỉ, lịch, lịch hẹn, máy tính, đồng hồ giờ thế giới và sổ ghi chép, cũng như các ứng dụng di động vision khác như bản đồ, báo cáo chứng khoán và tin tức.

IBM Simon được sản xuất bởi Mitsubishi Electric, công ty đã tích hợp các tính năng của Simon với công nghệ radio di động của riêng mình. Simon có màn hình tinh thể lỏng (LCD) và hỗ trợ thẻ PC. Simon không thành công về mặt thương mại, đặc biệt là do kiểu dáng cồng kềnh và thời lượng pin hạn chế, sử dụng pin NiCad thay vì pin nickel-kim loại hydride thường được sử dụng trong điện thoại di động vào những năm 1990 hoặc pin lithium-ion được sử dụng trong điện thoại thông minh hiện đại.

Thuật ngữ "điện thoại thông minh" không được đặt ra cho đến một năm sau khi Simon ra mắt, xuất hiện trong các ấn phẩm in từ năm 1995, mô tả thiết bị PhoneWriter Communicator của AT&T.  Ericsson lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ "smartphone" vào năm 1997 để mô tả một khái niệm thiết bị mới, GS88.

Điện thoại thông minh đời đầu
nhỏ|Một số điện thoại thông minh BlackBerry, vốn rất phổ biến vào giữa đến cuối những năm 2000
Cho đến khi Danger Hiptop được giới thiệu vào năm 2002, những chiếc điện thoại sử dụng kết nối dữ liệu hiệu quả vẫn còn hiếm bên ngoài Nhật Bản. Danger Hiptop đã thành công ở mức độ vừa phải với người tiêu dùng Hoa Kỳ với tên gọi T-Mobile Sidekick. Sau đó, vào giữa những năm 2000, người dùng doanh nghiệp ở Hoa Kỳ bắt đầu sử dụng các thiết bị dựa trên Windows Mobile của Microsoft và sau đó là điện thoại thông minh BlackBerry của Research In Motion. Người dùng Mỹ đã phổ biến thuật ngữ "CrackBerry" vào năm 2006 do tính chất gây nghiện của BlackBerry. Ở Hoa Kỳ, chi phí cao của các gói dữ liệu và sự khan hiếm tương đối của các thiết bị có khả năng Wi-Fi có thể tránh sử dụng mạng dữ liệu di động đã khiến việc áp dụng điện thoại thông minh chủ yếu dành cho các chuyên gia kinh doanh và "người dùng sớm".

Ngoài Hoa Kỳ và Nhật Bản, Nokia đã thành công với những chiếc điện thoại thông minh dựa trên Symbian, ban đầu được phát triển bởi Psion cho các thiết bị tổ chức cá nhân của họ, và Symbian là hệ điều hành điện thoại thông minh phổ biến nhất ở châu Âu vào giữa đến cuối những năm 2000. Ban đầu, điện thoại thông minh Symbian của Nokia tập trung vào doanh nghiệp với dòng Eseries, tương tự như các thiết bị Windows Mobile và BlackBerry tại thời điểm đó. Từ năm 2002 trở đi, Nokia bắt đầu sản xuất điện thoại thông minh dành cho người tiêu dùng, được phổ biến bởi dòng Nseries tập trung vào giải trí. Cho đến năm 2010, Symbian là hệ điều hành điện thoại thông minh được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới.

Bản chất của các hệ điều hành được điều chỉnh như Palm OS, các phiên bản "Pocket PC" của Windows Mobile sau này và giao diện UIQ được thiết kế ban đầu cho các PDA dựa trên bút cảm ứng trên các thiết bị Symbian OS đã khiến một số điện thoại thông minh đời đầu có giao diện dựa trên bút cảm ứng. Điều này cho phép sử dụng bàn phím ảo và/hoặc nhập liệu viết tay, do đó cũng cho phép nhập dễ dàng các ký tự Châu Á.

Đến giữa những năm 2000, phần lớn điện thoại thông minh đều có bàn phím QWERTY vật lý. Hầu hết sử dụng kiểu dáng "thanh bàn phím", giống như dòng BlackBerry, điện thoại thông minh Windows Mobile, Palm Treos và một số dòng Nokia Eseries. Một số mẫu khác đã ẩn bàn phím QWERTY vật lý đầy đủ của chúng trong kiểu dáng trượt, giống như dòng Danger Hiptop. Thậm chí một số mẫu chỉ có bàn phím số sử dụng nhập liệu văn bản T9, chẳng hạn như dòng Nokia Nseries và các mẫu khác trong dòng Nokia Eseries. Màn hình cảm ứng điện trở với giao diện dựa trên bút cảm ứng vẫn có thể được tìm thấy trên một số điện thoại thông minh, chẳng hạn như Palm Treos, đã bỏ nhập liệu viết tay sau một vài mẫu ban đầu có sẵn trong các phiên bản có Graffiti thay vì bàn phím.

Những phát triển khác trong những năm 2010
Chiếc điện thoại thông minh đầu tiên có cảm biến vân tay là Motorola Atrix 4G vào năm 2011. Vào tháng 9 năm 2013, iPhone 5S được ra mắt với tư cách là chiếc điện thoại thông minh đầu tiên trên nhà mạng lớn của Mỹ kể từ Atrix có tính năng này. Một lần nữa, iPhone đã phổ biến khái niệm này. Một trong những rào cản của việc đọc vân tay đối với người tiêu dùng là những lo ngại về bảo mật, tuy nhiên Apple đã có thể giải quyết những lo ngại này bằng cách mã hóa dữ liệu vân tay này lên Bộ xử lý A7 nằm bên trong điện thoại cũng như đảm bảo rằng thông tin này không thể truy cập được bởi các ứng dụng của bên thứ ba và không được lưu trữ trong iCloud hoặc máy chủ của Apple.

Năm 2012, Samsung ra mắt Galaxy S3 (GT-i9300) với tính năng sạc không dây có thể lắp thêm, phát lại video bật lên, bộ xử lý lõi tứ biến thể 4G-LTE (GT-i9305).

Năm 2013, Fairphone ra mắt chiếc điện thoại thông minh "có đạo đức xã hội" đầu tiên tại London Design Festival để giải quyết những lo ngại về việc tìm nguồn vật liệu trong sản xuất tiếp theo là Shiftphone vào năm 2015. Vào cuối năm 2013, QSAlpha bắt đầu sản xuất một chiếc điện thoại thông minh được thiết kế hoàn toàn xung quanh bảo mật, mã hóa và bảo vệ danh tính.

Vào tháng 10 năm 2013, Motorola Mobility công bố Dự án Ara, một ý tưởng cho một nền tảng điện thoại thông minh mô-đun sẽ cho phép người dùng tùy chỉnh và nâng cấp điện thoại của họ bằng các mô-đun bổ sung được gắn từ tính vào khung. Ara được Google giữ lại sau khi bán Motorola Mobility cho Lenovo, nhưng đã bị gác lại vào năm 2016. Cùng năm đó, LG và Motorola đều ra mắt điện thoại thông minh có dạng mô-đun hạn chế cho các phụ kiện; LG G5 cho phép cài đặt các phụ kiện thông qua việc tháo ngăn chứa pin, trong khi Moto Z sử dụng các phụ kiện được gắn vào mặt sau của thiết bị một cách từ tính.

Microsoft, dựa trên khái niệm "Webtop" tồn tại trong thời gian ngắn của Motorola, đã công bố chức năng cho hệ điều hành Windows 10 dành cho điện thoại cho phép các thiết bị được hỗ trợ kết nối với màn hình, bàn phím và chuột để sử dụng như một máy tính để bàn.

Samsung và LG từng là những nhà sản xuất "cuối cùng đứng vững" cung cấp các thiết bị hàng đầu với pin có thể thay thế người dùng. Nhưng vào năm 2015, Samsung đã tuân theo xu hướng tối giản do Apple thiết lập, giới thiệu Galaxy S6 mà không có pin có thể thay thế người dùng. Ngoài ra, Samsung đã bị chỉ trích vì loại bỏ các tính năng lâu đời như MHL, MicroUSB 3.0, khả năng chống nước và hỗ trợ thẻ MicroSD, trong đó hai tính năng sau đã quay trở lại vào năm 2016 với Galaxy S7 và S7 Edge.

Tính đến năm 2015, tỷ lệ trung bình sở hữu điện thoại thông minh trên toàn cầu là 43%. Statista dự báo rằng sẽ có 2,87 tỷ người sở hữu điện thoại thông minh vào năm 2020. Cũng trong thập kỷ đó, việc triển khai nhanh chóng mạng di động LTE và tính sẵn sàng chung của điện thoại thông minh đã làm tăng mức độ phổ biến của các dịch vụ truyền hình trực tuyến và các ứng dụng TV di động tương ứng. Các công nghệ chính bắt đầu xu hướng vào năm 2016 bao gồm tập trung vào trải nghiệm thực tế ảo và thực tế tăng cường dành cho điện thoại thông minh, đầu nối USB-C mới được giới thiệu và cải thiện công nghệ LTE.

Năm 2016, độ phân giải màn hình có thể điều chỉnh được từ các hệ điều hành máy tính để bàn đã được giới thiệu trên điện thoại thông minh để tiết kiệm pin, trong khi tốc độ làm mới màn hình thay đổi trở nên phổ biến vào năm 2020. Năm 2018, những chiếc điện thoại thông minh đầu tiên có cảm biến vân tay được nhúng trong màn hình OLED đã được công bố, tiếp theo vào năm 2019 là một triển khai sử dụng cảm biến siêu âm trên Samsung Galaxy S10. Năm 2019, phần lớn điện thoại thông minh được phát hành đều có nhiều hơn một camera, chống nước với xếp hạng IP67 và IP68 và mở khóa bằng nhận dạng khuôn mặt hoặc máy quét vân tay.nhỏ|Giao diện này của kính ngắm camera lần đầu tiên được Apple giới thiệu với iOS 7 vào năm 2013. Đến cuối những năm 2010, một số nhà cung cấp điện thoại thông minh khác đã loại bỏ giao diện của họ và triển khai các biến thể của giao diện này.

Những phát triển khác trong những năm 2020
Năm 2020, những chiếc điện thoại thông minh đầu tiên có khả năng mạng 5G tốc độ cao đã được công bố.

Kể từ năm 2020, điện thoại thông minh ngày càng ít được bán kèm với các phụ kiện cơ bản như bộ đổi nguồn và tai nghe, vốn thường được bao gồm trong hộp đựng sản phẩm. Xu hướng này bắt đầu với iPhone 12 của Apple, sau đó là Galaxy S21 của Samsung và Mi 11 của Xiaomi, vài tháng sau khi họ chế giễu xu hướng này trong các quảng cáo của mình.
nhỏ|Tích hợp di động/máy tính để bàn: điện thoại thông minh Librem 5 có thể được sử dụng như một máy tính để bàn cơ bản.
Với sự phát triển của PinePhone và Librem 5 trong những năm 2020, đã có những nỗ lực mạnh mẽ để biến GNU/Linux nguồn mở cho điện thoại thông minh thành một lựa chọn thay thế chính cho iOS và Android. Hơn nữa, phần mềm liên quan cho phép hội tụ (vượt ra ngoài hội tụ và các ứng dụng lai) bằng cách cho phép sử dụng điện thoại thông minh như một máy tính để bàn khi được kết nối với bàn phím, chuột và màn hình.

Vào đầu những năm 2020, các nhà sản xuất bắt đầu tích hợp kết nối vệ tinh vào các thiết bị điện thoại thông minh để sử dụng ở những khu vực xa xôi, nơi không có sẵn cơ sở hạ tầng truyền thông mặt đất cục bộ, chẳng hạn như mạng điện thoại cố định và di động. Do hạn chế về ăng-ten trong các điện thoại thông thường, trong giai đoạn đầu triển khai, kết nối vệ tinh sẽ bị giới hạn ở các dịch vụ nhắn tin vệ tinh và dịch vụ khẩn cấp vệ tinh.

Bán hàng
Kể từ năm 1996, số lượng điện thoại thông minh xuất xưởng đã có sự tăng trưởng tích cực. Vào tháng 11 năm 2011, 27% tổng số ảnh được tạo ra được chụp bằng điện thoại thông minh có camera. Vào tháng 9 năm 2012, một nghiên cứu kết luận rằng 4 trên 5 chủ sở hữu điện thoại thông minh sử dụng thiết bị để mua sắm trực tuyến. Doanh số bán hàng điện thoại thông minh toàn cầu đã vượt qua doanh số bán hàng của điện thoại tính năng vào đầu năm 2013. Lượng xuất xưởng điện thoại thông minh trên toàn thế giới đạt hơn 1 tỷ chiếc vào năm 2013, tăng 38% so với 725 triệu chiếc của năm 2012 và chiếm 55% thị phần điện thoại di động vào năm 2013, tăng từ 42% vào năm 2012. Năm 2013, doanh số bán hàng điện thoại thông minh bắt đầu giảm lần đầu tiên. Trong quý 1 năm 2016, lần đầu tiên lượng xuất xưởng giảm 3% so với cùng kỳ năm ngoái. Tình trạng này là do thị trường Trung Quốc đang trưởng thành. Một báo cáo của NPD cho thấy rằng ít hơn 10% công dân Mỹ đã chi 1.000 đô la trở lên cho điện thoại thông minh, vì chúng quá đắt đối với hầu hết mọi người, mà không đưa ra các tính năng đặc biệt sáng tạo, và trong bối cảnh Huawei, Oppo và Xiaomi giới thiệu các sản phẩm có bộ tính năng tương tự với giá thấp hơn. Năm 2019, doanh số bán hàng điện thoại thông minh giảm 3,2%, mức giảm lớn nhất trong lịch sử điện thoại thông minh, trong khi Trung Quốc và Ấn Độ được ghi nhận là đã thúc đẩy hầu hết doanh số bán hàng điện thoại thông minh trên toàn thế giới.  Dự đoán rằng việc áp dụng rộng rãi 5G sẽ giúp thúc đẩy doanh số bán hàng điện thoại thông minh mới.

Theo nhà sản xuất
Năm 2011, Samsung có thị phần xuất xưởng cao nhất trên toàn thế giới, theo sau là Apple. Năm 2013, Samsung có thị phần 31,3%, tăng nhẹ so với 30,3% năm 2012, trong khi Apple có thị phần 15,3%, giảm so với 18,7% năm 2012. Huawei, LG và Lenovo đều có thị phần khoảng 5%, cải thiện đáng kể so với con số năm 2012, trong khi các hãng khác có thị phần khoảng 40%, tương đương với con số của năm trước. Chỉ có Apple mất thị phần, mặc dù lượng xuất xưởng của họ vẫn tăng 12,9%; các hãng còn lại đều có mức tăng trưởng đáng kể về lượng xuất xưởng từ 36 đến 92%.

Trong quý 1 năm 2014, Samsung có thị phần 31% và Apple có thị phần 16%. Trong quý 4 năm 2014, Apple có thị phần 20,4% và Samsung có thị phần 19,9%. Trong quý 2 năm 2016, Samsung có thị phần 22,3% và Apple có thị phần 12,9%. Trong quý 1 năm 2017, IDC báo cáo rằng Samsung đứng đầu, với 80 triệu chiếc, tiếp theo là Apple với 50,8 triệu chiếc, Huawei với 34,6 triệu chiếc, Oppo với 25,5 triệu chiếc và Vivo với 22,7 triệu chiếc.

Mảng kinh doanh di động của Samsung có doanh thu bằng một nửa so với Apple. Hoạt động kinh doanh của Apple đã tăng trưởng rất nhanh chóng trong những năm 2013 đến 2017. Realme, một thương hiệu thuộc sở hữu của Oppo, là thương hiệu điện thoại phát triển nhanh nhất thế giới kể từ quý 2 năm 2019. Tại Trung Quốc, Huawei và Honor, một thương hiệu thuộc sở hữu của Huawei, có 46% thị phần kết hợp và tăng trưởng 66% hàng năm tính đến năm 2019, trong bối cảnh chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc đang gia tăng. Năm 2019, Samsung có thị phần 74% điện thoại thông minh 5G tại Hàn Quốc.

Phê bình và các vấn đề

Tác động xã hội
Năm 2012, một nghiên cứu của Đại học Nam California phát hiện ra rằng hoạt động tình dục ở tuổi vị thành niên không được bảo vệ thường xuyên hơn ở những người sở hữu điện thoại thông minh. Một nghiên cứu do Trung tâm Nghiên cứu Ánh sáng của Viện Polytechnic Rensselaer (RPI) (LRC) đã kết luận rằng điện thoại thông minh, hoặc bất kỳ thiết bị nào có đèn nền, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chu kỳ ngủ. Một số người có thể trở nên gắn kết với điện thoại thông minh từ mặt tâm lý, gây ra lo âu khi bị tách khỏi thiết bị. Một "smombie" (một sự kết hợp của “smartphone” và “zombie”) là một người đi bộ sử dụng điện thoại thông minh và không chú ý khi họ đi bộ, có thể gây ra tai nạn trong quá trình này, một hiện tượng xã hội ngày càng tăng. Vấn đề về người dùng điện thoại thông minh di chuyển chậm đã dẫn đến việc tạo ra một “làn di động” tạm thời cho việc đi bộ ở Trùng Khánh, Trung Quốc. Vấn đề về người dùng điện thoại thông minh bị phân tâm đã dẫn thành phố Augsburg, Đức, nhúng đèn giao thông cho người đi bộ vào lề đường.

Trong khi lái xe
nhỏ|Một người dùng tham khảo ứng dụng bản đồ trên điện thoại
Sử dụng điện thoại di động trong khi lái xe là phổ biến, nhưng nó được coi là nguy hiểm do khả năng gây mất tập trung và tai nạn. Do số vụ tai nạn liên quan đến việc thực hiện cuộc gọi trên điện thoại và nhắn tin trong khi lái xe, một số khu vực pháp lý đã sử dụng cuộc gọi trên điện thoại trong khi lái xe bất hợp pháp. Nhiều khu vực pháp lý đã ban hành luật cấm sử dụng điện thoại di động cầm tay. Tuy nhiên, nhiều khu vực pháp lý cho phép sử dụng một thiết bị rảnh tay. Lái xe trong khi sử dụng thiết bị rảnh tay không an toàn hơn sử dụng điện thoại cầm tay để thực hiện các cuộc gọi, như kết luận của các nghiên cứu chéo, edịch tễ học, mô phỏng , và meta phân tích. Trong một số trường hợp, các hạn chế chỉ nhắm vào trẻ vị thành niên, những người là chủ sở hữu giấy phép mới đủ điều kiện (ở mọi lứa tuổi) hoặc lái xe trong khu vực trường học. Ngoài gọi thoại, các hoạt động như nhắn tin trong khi lái xe, duyệt web, chơi trò chơi video hoặc sử dụng điện thoại nói chung cũng có thể làm tăng nguy cơ gặp sự cố.nhỏ|Một biển báo dọc theo Bellaire Boulevard ở Southside Place, Texas (Greater Houston) quy định rằng việc sử dụng điện thoại di động trong lúc lái xe bị cấm từ 7:30 sáng đến 9:00 sáng và từ 2:00 chiều đến 4:15 chiều.

Hợp pháp
Một "cuộc chiến bằng sáng chế" giữa Samsung và Apple bắt đầu khi Apple tuyên bố rằng điện thoại Galaxy S Android ban đầu đã sao chép giao diện và có thể là phần cứng của iOS của Apple cho iPhone 3GS. Ngoài ra còn có việc cấp phép và tranh chấp bằng sáng chế điện thoại thông minh liên quan đến  Sony Mobile, Google, Apple Inc., Samsung, Microsoft, Nokia, Motorola, HTC, Huawei và ZTE, cùng nhiều công ty khác. Cuộc xung đột này là một phần của "cuộc chiến bằng sáng chế" rộng lớn hơn giữa các tập đoàn công nghệ và phần mềm đa quốc gia. Để bảo vệ và tăng thị phần, các công ty được cấp bằng sáng chế có thể kiện để ngăn chặn đối thủ sử dụng các phương pháp mà bằng sáng chế bao gồm. Kể từ những năm 2010, số lượng các vụ kiện, kiện ngược và khiếu nại thương mại dựa trên bằng sáng chế và thiết kế trên thị trường điện thoại thông minh và các thiết bị dựa trên hệ điều hành điện thoại thông minh như Android và iOS đã tăng lên đáng kể. Các vụ kiện ban đầu, kiện ngược, phán quyết, thỏa thuận cấp phép và các sự kiện lớn khác bắt đầu vào năm 2009 khi thị trường điện thoại thông minh bắt đầu phát triển nhanh hơn vào năm 2012.

Y tế
Cùng với sự gia tăng số lượng ứng dụng y tế di động trên thị trường, các cơ quan quản lý nhà nước đã bày tỏ mối quan ngại về tính an toàn khi sử dụng các ứng dụng này. Những mối quan ngại này đã được chuyển thành các sáng kiến quy định trên toàn thế giới với mục đích bảo vệ người dùng khỏi lời khuyên y tế không đáng tin cậy. Theo những phát hiện của các chuyên gia y tế trong những năm gần đây, việc sử dụng điện thoại thông minh quá mức trong xã hội có thể dẫn đến đau đầu, rối loạn giấc ngủ và thiếu ngủ, trong khi nghiện điện thoại thông minh nghiêm trọng có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe thể chất, chẳng hạn như gù lưng, cơ bắp. thư giãn và dinh dưỡng không đều.

Bảo mật
Phần mềm độc hại trên điện thoại thông minh dễ dàng được phân phối qua một kho ứng dụng không an toàn.  Thông thường, phần mềm độc hại được ẩn trong các phiên bản lậu của các ứng dụng hợp pháp, sau đó được phân phối qua các kho ứng dụng của bên thứ ba.  Rủi ro phần mềm độc hại cũng đến từ cái gọi là "tấn công cập nhật", nơi một ứng dụng hợp pháp sau đó được thay đổi để bao gồm thành phần phần mềm độc hại, mà người dùng sau đó cài đặt khi họ được thông báo rằng ứng dụng đã được cập nhật. Ngoài ra, một trong ba vụ cướp vào năm 2012 ở Hoa Kỳ liên quan đến việc trộm cắp điện thoại di động. Một bản kiến nghị trực tuyến đã kêu gọi các nhà sản xuất điện thoại thông minh cài đặt công tắc tiêu diệt trong thiết bị của họ. Năm 2014, "Find my iPhone" của Apple và "Android Device Manager" của Google có thể xác định vị trí, vô hiệu hóa và xóa dữ liệu khỏi các điện thoại đã bị mất hoặc bị đánh cắp. Với BlackBerry Protect trong phiên bản OS 10.3.2, các thiết bị có thể được hiển thị không thể phục hồi ngay cả với các công cụ phục hồi hệ điều hành của riêng BlackBerry nếu xác thực không chính xác hoặc bị hủy liên kết khỏi tài khoản của họ.

Các tài liệu bị rò rỉ được công bố bởi WikiLeaks, có tên mã là Vault 7 và có niên đại từ năm 2013 đến 2016, chi tiết về khả năng của Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA) thực hiện giám sát điện tử và chiến tranh mạng, bao gồm khả năng xâm nhập vào hệ điều hành của hầu hết các điện thoại thông minh (bao gồm iOS và Android). Năm 2021, các nhà báo và nhà nghiên cứu đã báo cáo về việc phát hiện phần mềm gián điệp, có tên là Pegasus, được phát triển và phân phối bởi một công ty tư nhân, có thể và đã được sử dụng để lây nhiễm cho điện thoại thông minh iOS và Android thường xuyên — một phần thông qua việc sử dụng lợi dụng 0 ngày — mà không cần bất kỳ tương tác của người dùng hoặc dấu hiệu đáng kể nào đối với người dùng và sau đó có thể được sử dụng để trích xuất dữ liệu, theo dõi vị trí người dùng, quay phim qua camera và kích hoạt micro bất cứ lúc nào. Phân tích lưu lượng dữ liệu của các điện thoại thông minh phổ biến chạy các biến thể của Android cho thấy việc thu thập và chia sẻ dữ liệu mặc định đáng kể mà không có tùy chọn từ chối đối với phần mềm được cài đặt trước này.

Các hướng dẫn về bảo mật thiết bị di động đã được NIST và nhiều tổ chức khác ban hành. Để tiến hành cuộc họp riêng tư trực tiếp, ít nhất một trang web khuyến nghị người dùng tắt điện thoại thông minh và tháo pin.

Ngủ
Việc sử dụng điện thoại thông minh vào ban đêm có thể gây rối loạn giấc ngủ do ánh sáng xanh và màn hình sáng chói, ảnh hưởng đến mức melatonin và chu kỳ giấc ngủ. Để giảm thiểu những vấn đề này, chức năng "Chế độ ban đêm" đã được phát triển thông qua một số ứng dụng cho Android và phần mềm f.lux cho iPhone đã bẻ khóa để thay đổi nhiệt độ màu của màn hình thành màu ấm hơn dựa trên thời gian trong ngày nhằm giảm lượng ánh sáng xanh được tạo ra. iOS 9.3 đã tích hợp một tính năng tương tự, cấp độ hệ thống được gọi là "Night Shift." Một số nhà sản xuất thiết bị Android đã vượt qua sự miễn cưỡng ban đầu của Google trong việc biến Chế độ ban đêm thành một tính năng tiêu chuẩn trong Android và đã bao gồm phần mềm cho nó trên phần cứng của họ với các tên khác nhau, trước khi Android Oreo thêm nó vào hệ điều hành cho các thiết bị tương thích.

Ngoài ra, cũng có giả thuyết rằng đối với một số người dùng, việc nghiện sử dụng điện thoại, đặc biệt là trước khi đi ngủ, có thể dẫn đến "sự suy giảm bản ngã." Nhiều người cũng sử dụng điện thoại làm đồng hồ báo thức, điều này cũng có thể dẫn đến mất ngủ.

Sự thay thế của máy ảnh kỹ thuật số chuyên dụng
Vào những năm 2010, doanh số bán hàng của máy ảnh compact chuyên dụng đã giảm mạnh do máy ảnh điện thoại di động ngày càng được coi là một thiết bị thay thế máy ảnh đủ tốt.

Việc tăng sức mạnh xử lý trong điện thoại di động đã cho phép xử lý hình ảnh nhanh và quay phim độ phân giải cao, với độ phân giải Full HD 1080p đạt được vào năm 2011 và độ phân giải 4K 2160p được phá vỡ vào năm 2013.

Tuy nhiên, do thiết kế và hạn chế về không gian, điện thoại thông minh thiếu một số tính năng được tìm thấy ngay cả trên máy ảnh compact giá rẻ, bao gồm thẻ nhớ và pin có thể thay đổi nóng để hoạt động gần như không gián đoạn, các nút và núm vật lý để lấy nét, chụp và zoom, giá đỡ ba chân có ren vít, đèn flash xenon nạp tụ điện vượt quá độ sáng của đèn flash LED trên điện thoại thông minh và tay cầm tiện dụng để cầm chắc hơn khi chụp cầm tay, giúp cho thời gian phơi sáng lâu hơn. Vì máy ảnh chuyên dụng có thể rộng rãi hơn, nên chúng có thể chứa cảm biến hình ảnh lớn hơn và có tính năng zoom quang học.

Kể từ cuối những năm 2010, các nhà sản xuất điện thoại thông minh đã khắc phục một phần hạn chế về zoom quang học bằng cách kết hợp thêm các camera sau với mức độ phóng đại cố định.

Tuổi thọ
nhỏ|Rác thải điện tử ở Agbogbloshie
Đối với các điện thoại di động được phát hành kể từ nửa sau của những năm 2010, tuổi thọ hoạt động thường bị giới hạn bởi pin tích hợp không được thiết kế để có thể thay đổi. Tuổi thọ của pin phụ thuộc vào cường độ sử dụng của thiết bị được cấp nguồn, trong đó hoạt động (sử dụng lâu hơn) và các tác vụ yêu cầu nhiều năng lượng hơn sẽ làm pin hết sớm hơn.

Pin lithium-ion và lithium-polymer, thường được sử dụng trong các thiết bị điện tử cầm tay, sẽ bị hao mòn nhanh hơn khi sạc đầy hơn, xả sâu hơn và khi không sử dụng trong thời gian dài khi cạn pin, trong đó việc tự xả có thể dẫn đến độ sâu xả có hại.

Các nhà sản xuất đã ngăn chặn một số điện thoại thông minh hoạt động sau khi sửa chữa bằng cách liên kết số serial duy nhất của các thành phần với thiết bị để nó sẽ từ chối hoạt động hoặc vô hiệu hóa một số chức năng trong trường hợp không khớp xảy ra sau khi thay thế. Việc khóa số serial lần đầu tiên được ghi nhận vào năm 2015 trên iPhone 6, điện thoại này sẽ không hoạt động được do phát hiện thay thế nút "home". Sau đó, một số chức năng đã bị hạn chế trên điện thoại thông minh Apple và Samsung khi phát hiện thay thế pin không được nhà cung cấp ủy quyền.

Xem thêm
 Nghiện smartphone
 Điện thoại di động và an toàn lái xe
 Thây ma điện thoại

Tham khảo

Máy chủ điện toán đám mây
Hàng điện tử gia dụng
Thiết bị thông tin
Máy tính di động
Điện toán cá nhân


title: Antôn Nguyễn Hữu Quỳnh

text:
Antôn Nguyễn Hữu Quỳnh (1768 - 7 tháng 10 năm 1840) là một giáo dân Công giáo Việt Nam, được Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong thánh vào năm 1988.

Thân thế
Antôn Nguyễn Hữu Quỳnh sinh năm 1768 tại làng Mỹ Hương, xã Mỹ Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, thuộc Giáo phận Hà Tĩnh trong một gia đình Công giáo. Bởi vì ông là người con thứ năm nên cũng được gọi là Năm Quỳnh. Theo gia phả, ông là con cháu đời thứ 15 của Nguyễn Trãi (1380-1442). Thuở nhỏ, Quỳnh theo làm đệ tử Giám mục Labartette Bình để được học làm linh mục, nhưng vì hai người anh trai của Quỳnh cũng có ý định đi tu nên gia đình gọi Quỳnh về nối dõi tông đường. Năm 1800, Quỳnh gia nhập quân đội của Nguyễn Ánh và đã góp công trong chiến thắng với quân của Cảnh Thịnh nên được sắc phong làm Vệ úy. Khi Nguyễn Ánh lên ngôi lấy hiệu là Gia Long (1802) thì Quỳnh xin giải ngũ để trở về quê sinh sống.

Giúp đời, truyền đạo
Ông dành nhiều thời gian để học thêm về nghề thuốc và dần dần trở thành một lương y nổi tiếng khắp vùng. Tiền ông kiếm được khá nhiều nhưng đã dành phần lớn bố thí cho người dân nghèo, chữa bệnh miễn phí cho họ. Lòng nhân ái của ông được biểu hiện rõ nét khi trong làng gặp bệnh dịch tả, ông đã bỏ ra cả hàng trăm quan tiền để phát thuốc nuôi dưỡng và chăm sóc các bệnh nhân. Ngoài ra, ông còn phụ trách dạy giáo lý Công giáo trong làng thay cho các linh mục, tu sĩ khi thời kỳ bắt đạo diễn ra.

Tử đạo
Năm 1838, vua Minh Mạng ra lệnh truy nã linh mục thừa sai Candalh Kim. Ông Quỳnh lén đưa linh mục này đi trốn ở Kim Sen, đây là một trang trại cũ của tổ tiên. Khi ấy, quan sai lính đến nhà ông khám xét, lôi các đầy tớ ra đánh đập tra khảo, một người sợ quá đã khai ra chỗ trú ẩn đó. Quân lính kéo đến trang trại Kim Sen, sau khi bắt ông Quỳnh và tịch thu sách đạo, họ liền áp giải ông về Đồng Hới. Dọc đường, ông Quỳnh nhắn tin một người con kín đáo đến gặp và hối lộ cho binh lính 50 quan tiền để đốt sổ ghi tên những người tín hữu trong xứ, để họ được an thân.

Ông Quỳnh bị giam ở Đồng Hới và chịu nhiều cảnh nhục hình vì không chịu bước qua cây Thánh Giá. Ông Quỳnh bị giam hai năm, trong thời gian đó, quan nóng lòng nên ba bốn lần gởi sớ về kinh đô xin nhanh xử tử ông, nhưng vua Minh Mạng cứ trì hoãn bởi vì vua biết ông là người đã được lòng dân. Đến ngày 10 tháng 7 năm 1840, vua Minh Mạng chấp thuận cho quan tỉnh Quảng Bình xử giảo ông.

Suy tôn
Giáo hoàng Lêô XIII suy tôn ông Antôn Nguyễn Hữu Quỳnh lên bậc Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900, và ngày 19 tháng 6 năm 1988, Giáo hoàng Gioan Phaolô II suy tôn ông lên bậc Hiển thánh.

Tham khảo
Trang mạng Tin Mừng

Thánh Công giáo Việt Nam
Sinh tại Lệ Thủy, Quảng Bình


title: Quần đảo Solovetsky

text:
Quần đảo Solovetsky (), hoặc Solovki () là một quần đảo nằm trong vịnh Onega của Bạch Hải, Nga.

Về đơn vị hành chính, quần đảo thuộc huyện Solovetsky, Arkhangelsk. Xét về mặt đơn vị đô thị, nó một khu dân cư nông thôn Solovetskoye thuộc huyện Primorsky. Trung tâm hành chính của cả quần đảo nằm tại Solovetsky, và hầu hết dân cư cũng đều sống trên đảo Solovetsky. Theo điều tra dân số năm 2010, dân số của quần đảo là 861 người.

Địa lý

Quần đảo có tổng diện tích là  bao gồm 6 hòn đảo:

 Đảo Bolshoy Solovetsky,
 Đảo Anzersky (Anzer),
 Bolshaya Muksalma,
 Malaya Muksalma
 Bolshoy Zayatsky,
 Maly Zayatsky,

Quần đảo chia tách cửa vịnh Onega với Bạch Hải. Vị trị gần nhất trên đất liền với quần đảo là tại Bán đảo Onega.

Quần đảo chủ yếu là đồi núi, với điểm cao nhất đạt 107 mét. Hầu hết diện tích quần đảo được bao phủ bởi những cánh rừng Thông châu Âu và Vân sam Na Uy với một phần là đầm lầy. Ngoài ra, quần đảo còn có rất nhiều hồ nước liên kết với nhau tạo thành một hệ thống kênh rạch. Một tính năng thú vị của hòn đảo chính là các mê cung đá, như là mê cung đá trên đảo Bolshoi Zayatsky.

Tu viện

Trong quá khứ, quần đảo là nơi thiết lập Tu viện Solovetsky của Chính thống giáo Đông phương. Nó được hình thành trong nửa sau của thế kỷ 15 bởi hai thầy tu tới từ tu viện Kirillo-Belozersky. Tới thế kỷ 16, nơi đây đã nổi tiếng như là một vùng đất giàu có và trung tâm tôn giáo có ảnh hưởng nhất tại Nga.

Thành lũy và nhà thờ lớn của nó được dựng lên trong suốt giai đoạn đầu của Ivan Đệ tứ theo lệnh của Tổng Giám mục Philip II của Moskva. Trong suốt thời kỳ Sa hoàng trong lịch sử nước Nga, tu viện nổi tiếng như là một pháo đài vững mạnh đẩy lùi các cuộc tấn công của kẻ thù, như là Chiến tranh Livonian (thế kỷ 16), chiến tranh Ba Lan-Muscovite (thế kỷ 17), hay Chiến tranh Krym (thế kỷ 19), Nội chiến Nga (thế kỷ 20).

Năm 1974, cảnh quan văn hóa lịch sử của đảo Solovetsky đã được công nhận là một di tích lịch sử, bảo tàng kiến trúc và khu bảo tồn thiên nhiên của Liên Xô. Năm 1992, nó được ghi vào danh sách Di sản thế giới của UNESCO như là một ví dụ nổi bật về khu định cư và truyền bá tôn giáo trong môi trường khắc nghiệt của Bắc Âu, cho thấy sự đáng ngưỡng mộ về đức tin và sự kiên trì của cộng đồng tôn giáo thời Trung cổ.

Trại lao động

Sau cuộc Cách mạng Tháng Mười, hòn đảo đã có sự tai tiếng như là địa điểm của trại tù đầu tiên của hệ thống gulag Liên Xô. Trại được khánh thành vào năm 1921, trong khi Vladimir Lenin vẫn giữ quyền lãnh đạo Liên Xô. Trại đã được đóng cửa vào năm 1939, vào đêm trước của Thế chiến II. Ngay khi bắt đầu chiến tranh, có một trại huấn luyện sinh viên hải quân cho Hạm đội Phương Bắc.

Giao thông
Quần đảo được kết nối với đất liền bởi sân bay Solovki và các chuyến tàu biển (thường chỉ vào mùa hè) từ Arkhangelsk, Kem và Belomorsk.

Xem thêm
 Danh sách các đảo của Nga

Tham khảo

Đọc thêm
 Brumfield, William. Solovki: Architectural Heritage in Photographs (Moscow: Tri Kvadrata, 2008). ISBN 978-5-94607-052-2. . In English and in Russian.

Liên kết ngoài

 Photo gallery of Solovetskiye Islands
 http://whc.unesco.org/en/list/632 World Heritage Site

Solovetsky
Quần đảo Solovetsky
Quần đảo của Bắc Băng Dương
Solovetsky
Solovetsky
Solovetsky
Trại cải tạo lao động của Liên Xô


title: Tây Kavkaz

text:
Tây Kavkaz (tiếng Nga: Западный Кавказ) là vùng phía tây của Kavkaz kéo dài 275.000 ha từ Biển Đen tới đỉnh Elbrus, miền nam nước Nga. Khu vực được UNESCO công nhận là di sản thế giới bao gồm rìa phía tây của dãy núi Kavkaz. Nó được biết đến như là khu vực núi cao rộng lớn duy nhất của châu Âu không chịu sự tác động đáng kể nào của con người. Một loạt các môi trường sống thay đổi liên tục trong khu vực diện tích nhỏ, từ vùng đất thấp cho đến những đỉnh núi cao, sông băng. Khu vực này cách khoảng 50 km về phía băc thành phố nghỉ mát Sochi.

Khu dự trữ sinh quyển
Tây Kavkaz cũng bao gồm Khu dự trữ sinh quyển Nhà nước Kavkaz (Tiếng Nga Кавказский государственный природный биосферный заповедник) là khu bảo tồn thiên nhiên nghiêm ngặt (loại Ia của IUCN). Khu dự trữ được thành lập bởi chính phủ Liên Xô vào năm 1924 tại Krasnodar, Adygea, Karachay-Cherkessia để bảo tồn loài Thông Nordmann cao đến 85 mét (được cho là những cây cao nhất châu Âu) cùng một khu rừng độc đáo có sự xuất hiện của loài Thanh tùng châu Âu và Hoàng dương châu Âu ở Sochi.

Khoảng một phần ba các loài thực vật núi cao trong khu vực là loài đặc hữu. Tây Kavkaz cũng bao gồm phần diện tích của Vườn quốc gia Sochi (IUCN II). Nơi đây nổi tiếng với loài báo Ba Tư và Bò bizon Kavkaz, một loài đã bị tuyệt chủng vào năm 1927.

Di sản thế giới
Khu vực di sản thế giới Tây Kavkaz được UNESCO công nhận là Di sản thế giới vào năm 1999 bao gồm các khu vực bảo vệ rộng lớn của núi cao, đồng cỏ với sự đa dạng sinh học tuyệt vời, cùng nhiều loài thực vật đặc hữu, động vật hoang dã quý hiếm. Di sản bao gồm các khu bảo tồn thiên nhiên:
 Công viên tự nhiên Bolshoy Thach
 Khu bảo tồn thiên nhiên Kavkaz
 Vườn quốc gia Sochi
 Di tích thiên nhiên Dãy Buijnij
 Di tích thiên nhiên thượng nguồn sông Tsitsa
 Thượng nguồn sông Pshecha và Di tích thiên nhiên Pshechashcha

Tham khảo

Đọc thêm
Алтухов Михаил Данилович, Литвинская Светлана Анатольевна. Охрана растительного мира на Северо-Западном Кавказе. Krasnodar: Краснодарское книжное издательство, 1989.
Кавказский заповедник. In Заповедники СССР. Заповедники Кавказа. Moscow: Мысль, 1990. P. 69-100. ISBN 5-244-00432-8

Liên kết ngoài

UNESCO World Heritage Site: Western Caucasus
Western Caucasus  at Natural Heritage Protection Fund
Russian page about the Western Caucasus
Caucasian Reserve Website
 http://whc.unesco.org/en/list/900 World Heritage Site

+
Dãy núi Nga
Địa mạo vùng Krasnodar
Sochi
Địa mạo Kavkaz
Rừng Nga
Khu dự trữ sinh quyển Nga
Di sản thế giới tại Nga
Nam Nga


title: Lực Euler

text:
Trong cơ học cổ điển, gia tốc Euler (đặt tên theo Leonhard Euler), cũng có thể biết đến như là gia tốc phương vị hay gia tốc ngang, là một loại gia tốc xuất hiện khi một hệ quy chiếu quay không đều được sử dụng để khảo sát chuyển động và có sự biến đổi vận tốc góc của trục hệ quy chiếu.

Gia tốc Euler
Bài chi tiết: Hệ quy chiếu quay
Hướng và độ lớn của gia tốc Euler được cho bởi:

với:
 là vectơ vận tốc góc của hệ quy chiếu;
 là vectơ bán kính từ gốc tọa độ (tâm quay).

Lực Euler
Sử dụng gia tốc trên, lực Euler là:

với:
 là khối lượng của vật mà lực Euler nào tác dụng.

Xem thêm
Lực quán tính
Hiệu ứng Coriolis
Lực quán tính ly tâm
Hệ quy chiếu quay
Gia tốc góc

Tham khảo

Lực quán tính
Cơ học cổ điển
Cơ học
Vật lý học
Xoay tròn
Leonhard Euler


title: Phêrô Đoàn Công Quí

text:
Phêrô Đoàn Công Quí (1826 – 1859) là một linh mục Công giáo người Việt, ông còn là một trong 117 vị thánh tử đạo Việt Nam.

Tiểu sử
Ông sinh năm 1826 tại thôn Hưng Định, tổng Bình Chánh Thượng, huyện Bình An, phủ Phước Long, trấn Biên Hòa, nay là phường Hưng Định, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương, thuộc Giáo phận Phú Cường, là con trai út của ông Antôn Đoàn Công Miêng và bà Anê Nguyễn Thị Trường, gia đình vốn dòng đạo đức, quyền quý, nguyên quán ở Huế đã từng phò vua giúp nước. Ông bà là người di cư từ miền Trung (Huế) vào Nam và muốn Quí theo đường học vấn đàng hoàng để làm vẻ vang cho dòng tộc, nhưng Quí lại thường đến với linh mục nhà thờ họ Búng tên là Tám. Một thời gian sau, cậu xin phép cha mẹ được ở và theo học luôn với linh mục này, thỉnh thoảng mới về thăm gia đình. Tên của các anh chị của cậu Phêrô Quí là: Phêrô Đoàn Công Thới, Maria Đoàn Thị Bường, Augustinô Đoàn Công Đã, Micae Đoàn Công Rạng, Antôn Đoàn Công Báu.

Năm 1847, linh mục Tám giới thiệu Thầy Quí với linh mục Gioan Miche (Mịch) – sau này là Giám mục – để xin học tiếng Latinh và theo đường tu tập. Về sau, Thầy Quí gia nhập chủng viện Thánh Giuse ở Thị Nghè, tỉnh Gia Định. Năm 1848, với chức thầy giảng, thầy được gửi đi du học tại đại chủng viện của Hội Thừa sai Paris bên Penang (Mã Lai) để học triết học, thần học, ngoại ngữ và văn chương. Sau 7 năm được hướng dẫn, học tập và tu đức tương đối đầy đủ, Thầy lên đường trở về quê hương vào ngày 11.4.1855 trong bối cảnh vua Tự Đức ra sắc chỉ cấm đạo Công giáo gay gắt. Trong tình thế ấy, Giám mục Lefèvre (Ngải) giao cho ông nhiệm vụ chăm sóc, dạy dỗ, động viên giáo dân tại các họ đạo địa phương, lúc này phụ thân đã qua đời. Năm 1858, ông được truyền chức linh mục tại nhà thờ Thủ Dầu Một. Một thời gian phục vụ tại các giáo xứ vùng Lái Thiêu, Gia Định và Kiến Hòa, linh mục Phêrô Đoàn Công Quí chuyển về Vĩnh Long làm linh mục phó xứ Cái Mơn.

Cuộc bách hại đạo Công giáo của vua Tự Đức ngày càng khốc liệt, quân lính bao vây Dòng Mến Thánh Giá Cái Mơn để lùng bắt giáo sĩ, nhưng vì không bắt được ai nên họ bắt giam một nữ tu để tra khảo. Nghe tin đó, linh mục Quí muốn nộp mạng để lính tha cho các nữ tu nhưng giáo dân đã ngăn cản ông thực hiện việc này. Linh mục bề trên của giáo phận là Borelle (Hòa) giao cho linh mục Quí cải trang thành dân thường để đi thăm viếng, an ủi và ban các bí tích cho các giáo dân nên ông mới nguôi ý định nộp mạng.

Ngày 27 tháng 12 năm 1858, linh mục Quí được bổ nhiệm về giáo họ Đầu Nước ở Cù Lao Giêng (tỉnh An Giang). Với tính tình vui vẻ, hiền lành, hòa đồng với mọi người, các giáo hữu rất trân trọng và kính mến, linh mục Quí luôn an ủi những người đau khổ, nhủ bảo những kẻ khô khan nguội lạnh, thương yêu giúp đỡ những ai túng thiếu... nhờ đó mà tinh thần đạo đức rất sốt nóng, phấn khởi lan rộng.

Ngày 7 tháng 1 năm 1859 (nhằm lễ Ba Vua), quan quân triều đình bao vây nhà ông trùm họ (còn gọi là ông Câu) Emmanuel Lê Văn Phụng để bắt đạo trưởng Tây (tức các giáo sĩ phương Tây), các giáo dân khác báo tin và một linh mục đề nghị với linh mục Quí cùng đi trốn, nhưng ông không đi mà chạy vào ẩn nấp dưới sàn nhà ông Phụng. Thấy binh lính chuẩn bị đánh đòn chủ nhà để tra khảo, linh mục Quí tự ra nhận mình là đạo trưởng, nhưng binh lính không chịu và nói chắc chắn là còn có đạo trưởng Tây ở trong nhà này. Khi một em bé chỉ và nói linh mục Quí là đạo trưởng thì binh lính liền trói ông, ông Phụng và 32 giáo dân khác rồi giải về Châu Đốc.

Quan thẩm vấn linh mục này nhiều điều và hứa sẽ tha cho ông nếu ông tuyên bố bỏ đạo nhưng ông vẫn kiên quyết không bao giờ bỏ đạo Công giáo. Quan ra lệnh tống giam ông và đồng thời dùng nhiều phương kế dụ dỗ, đe dọa, tra tấn để ông đổi ý nhưng ông vẫn không chịu. Sau cùng, quan thảo bản án trảm quyết gửi về kinh đô xin ý kiến.

Ngày 30 tháng 7 năm 1859, linh mục Đoàn Công Quí và ông Lê Văn Phụng nhận án tử và ra pháp trường xử trảm ngày hôm sau. Thi hài họ được an táng tại nhà thờ Năng Gù, về sau được cải táng về chủng viện Cù Lao Giêng vào năm 1959.

Giáo hoàng Piô X suy tôn chân phước cho linh mục Phêrô Đoàn Công Quí vào ngày 2 tháng 5 năm 1909. Ngày 19 tháng 6 năm 1988, Giáo hoàng Gioan Phaolô II suy tôn ông lên bậc hiển thánh. Ngày nay, tên của ông được đặt cho một đại chủng viện ở Việt Nam là Đại chủng viện Thánh Quí

Tên Quí hay Quý?

Tên của ông thường được viết là Phêrô Đoàn Công Quý, nhưng có ý kiến cho rằng viết tên "Quí" thì chính xác hơn. Một số nguồn sau đây củng cố ý kiến này:
Theo linh mục Jean Claude Pernot, đã từng sống và làm việc với vị thánh, sau này kể lại ở Paris luôn ghi: "le prêtre Qui" hoặc "P. Quí"
Linh mục Borelle rất quen biết với ông Câu Phụng và linh mục Phêrô Quí, đã viết bài tường thuật rất tỉ mỉ được đăng trong tập san của Hội Truyền Bá Đức Tin, số 33, năm 1860, cũng ghi rõ: P. Quí.
Trong bản ghi nguồn gốc họ đạo Búng, linh mục Martin (MEP) thuộc Hội Thừa sai Paris, ngày 10-2-1911, cũng ghi "le Bienheureux Pierre Quí (trang 6 và trang 10).
Trong sách "Thánh Giáo Yếu Lý" vấn đáp, năm 1953, do nhà xuất bản Tân Định, in lần thứ 11, trang 102, "Những điều vinh hạnh đặc biệt của địa phận Sài Gòn", có viết: Ngày 02-5-1909, Đức Giáo Tông Piô X phong lên bậc Á Thánh: cha Phêrô Quí, ông trùm Emmanuel Phụng, cha Phaolô Lộc, cha Phêrô Lựu, ông trùm Giuse Lựu và Phaolô Hạnh.
Adrien Launay, trong "Les trente cinq Vénérablles Serviteurs de Dieu", P. Lethielleux, Libraire - Editeur, 1907, trang 151 - 157, viết là "cha P. Quí".
Ngày 17 tháng 2 năm 1960, Giám mục Simon Hòa Nguyễn Văn Hiền khánh thành tượng đài ông tại họ đạo Búng, tại chân đế tượng ghi rằng: Thánh Phê rô Đoàn Công Quí.
Ngày 31 tháng 7 năm 1967, khi viết tờ xin làm gia phả đầy đủ cho ông, người cháu đời thứ tư của ông là Đoàn Công Tần viết rằng: "Tông chi than tộc Á Thánh Đoàn Công Quí".

Chú thích

Tài liệu tham khảo:
 Adrien LAUNAY, MEP, "Les trente-cinq Vénérablé Serviteurs de Dieu - Francais - Annamites - Chinois" - pp. 151–168 - Paris P. LETHIELLEUX, libraire - Éditteur 1907
 Archives.mepasie.org (Missions Etrangères de Paris)
 Monographie de la Chrétienté de Búng.
 L.E. Louvet: "La Cochinchine Religieuse", p. 287
 Linh mục Phaolô Vân, cha sở họ đạo Cù Lao Giêng: "Hạnh Cha Quí và Lý Phụng tử đạo" - 20-6-1090 séminaire Culaogiêng.
 Seminaire Religieuse "Nam Kỳ Địa Phận", No 6-12
 Lịch sử Họ Đạo Búng (Phú Cường) - 2007
 Phan Phát Huồn, "Việt Nam Giáo Sử", quyển 1, Cứu Thế Tùng Thư, Sài Gòn, 1965, trang 470-472
 Lm Dũng Lạc Trần Cao Tường, "Thánh Emmanuel Lê Văn Phụng" tại http://vietcatholic.net/cttdvn/duongsong/levanphung.html
 Bài tường thuật của cha Borelle (người rất quen biết ông Câu Phụng), đăng trong tập san của Hội Truyền Bá Đức Tin số 33 năm 1860.
 Lời kể của một số giáo dân kỳ cựu ở Giáo xứ Cù Lao Giêng.
 DÒNG DÕI THÁNH QUÍ - Gia phả họ Đoàn ở Búng và Bình Sơn: http://hodaobung.com/Bai-viet/705/gia-pha-ho-doan-o-bung-va-binh-son.aspx

D
D
D
D


title: Đồng nghĩa

text:
Đồng nghĩa có thể chỉ đến những nghĩa sau:

 Ngôn ngữ học: Từ đồng nghĩa
 Sinh học: Danh pháp đồng nghĩa

Xem thêm
 Đôn Nghĩa


title: Cầu Vĩnh Thịnh

text:
Cầu Vĩnh Thịnh là cây cầu bắc qua sông Hồng, nối thị xã Sơn Tây thuộc thành phố Hà Nội với huyện Vĩnh Tường thuộc tỉnh Vĩnh Phúc, trên quốc lộ 2C thuộc tuyến đường vành đai 5 thành phố Hà Nội. Cầu Vĩnh Thịnh.

Đặc điểm
Cầu Vĩnh Thịnh được thiết kế với chiều rộng mặt cầu 16,5m bao gồm 4 làn xe. Các làn xe đều rộng 3.5m và bảo đảm tốc độ 80 km/h. Đây cũng là cầu dài nhất Việt Nam.

Dự án
Tổng mức đầu tư của dự án là 2.323 tỷ VND, bao gồm nguồn vốn đầu tư vay từ Quỹ hợp tác phát triển kinh tế Hàn Quốc và vốn đối ứng của Việt Nam. Chủ đầu tư là Bộ giao thông Vận tải.

Thi công và hoàn thiện
Cầu Vĩnh Thịnh được khởi công xây dựng vào ngày 18 tháng 12 năm 2011

Cầu được thông xe vào ngày 08/06/2014

Tổng chiều dài thực tế là 5.487m, trong đó phần cầu dài 4.480m, còn lại là đường dẫn trên cạn.

Chú thích

Vĩnh Thịnh
Vĩnh Thịnh


title: Quản (nước)

text:
Quản (; khoảng 1046–1040 BC) là một tiểu quốc chư hầu nằm trên địa phận tỉnh Hà Nam ngày nay. Kinh đô của Quản là Quản Thành () nay thuộc quận Quản Thành của Trịnh Châu và sức mạnh của nó bị giới hạn ở khu vực xung quanh.

Quản được thành lập ngay sau khi nhà Chu được hình thành, Quản là một thái ấp dành cho người em trai của Chu Vũ Vương, người này được phong tước hiệu "Quản thúc". Ba anh em Quản thúc, Hoắc thúc (霍叔) và Sái thúc được gọi là "Tam giám", các lãnh thổ của họ có chức năng bảo vệ cho xứ sở của thiên tử nhà Chu, trong đó Quản là một trọng trấn ở phía đông. Tuy nhiên, sau khi Chu Vũ Vương mất, Tam giám và Vũ Canh đã nổi loạn chống nhiếp chính vương Chu Công. Chu Công xuất binh tiêu diệt, nước Quản bị phế. Vua duy nhất của Quản là Quản Thúc Tiên.

Tham khảo

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)
Trịnh Châu
Cựu quốc gia quân chủ
Trung Quốc thế kỷ 11 TCN


title: Ngạc (nước)

text:
Ngạc () là một nước chư hầu nằm tại miền trung Trung Quốc từ thời nhà Thương (1600–1046 TCN) cho đến khi bị diệt vào năm 863 TCN. Ngạc đã chuyển từ đất gốc tại miền nam tỉnh Hà Nam hiện nay<ref>{{chú thích web|url=http://www.ezgd.net.cn/200907/c2298.htm|title=Hữu quan "Ngạc" đích bộ phận tư liệu (有关 "鄂"的部分资料)|language=zh|access-date =21 tháng 10 năm 2010|archive-date = ngày 3 tháng 3 năm 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303211705/http://www.ezgd.net.cn/200907/c2298.htm|url-status=dead}}</ref> đến vùng đất thuộc tỉnh Hồ Bắc hiện nay. Vua của nước Ngạc là một trong Tam công, các chức quan cao cấp do Trụ Vương bổ nhiệm vào thời cuối nhà Thương (1600–1046 TCN)

Nguồn gốc
Có một số thuyết khác nhau về nguồn gốc của Ngạc, trong đó có thuyết nói rằng các cư dân ban đầu của Ngạc có nguồn gốc Bách Việt  hay thuộc văn hóa Đại Khê. Thuyết khác cho rằng với thời nhà Thương, các hậu duệ của Hoàng Đế mang họ Cật'' (姞) được Trụ Vương của nhà Thương ban cho đất đại xung quanh huyện Hương Ninh, tỉnh Sơn Tây hiện nay và hình thành nên nước Ngạc.

Lịch sử
Trụ Vương muốn lấy một khuê tú của Cửu hầu (九侯), tức vua của nước Cửu làm tì thiếp, song cô là một người con gái có phẩm hạnh và côi vị trí này thiếp kém. Trong cơn giận dữ, Trụ Vương đã cho giết chết cả Cửu hầu và khuế tú của ông và cho băm nhỏ thi thể của hầu tước. Ngạc hầu, nhìn thấy sự bất công trong việc đối đãi của thiên tử với Cửu hầu nên đã từ bỏ thân phận chư hầu của mình và cũng bị Trụ Vương sát hại.

Trong những năm đầu dưới thời Tây Chu (1046–771 TCN), nước Tấn dịch chuyển đến đất Ngạc và buộc Ngạc phải nam tiến đến phần phía bắc của thành phố Nam Dương của tỉnh Hà Nam hiện nay. Tuy nhiên sau khi di dời, Ngạc lại gặp phải mối đe dọa đến từ nước Sở, do vậy, vào thời giữa của Tây Chu, Ngach lại phải thiên di một lần nữa, lần này cũng là nam tiến và nơi đến thuộc địa phận tỉnh Hồ Bắc hiện nay, định cư tại phía đông của Ngạc Châu.

Sau một cuộc nổi loạn tại Ngạc, năm 863 TCN, tức năm thứ 7 dưới thời trị vì của Chu Di Vương, vua nước Sở là Hùng Cừ (熊渠) đã diệt nước Ngạc và ban đất Ngạc cho con trai là Hùng Chí (熊摯). Việc tiêu diệt nước Ngạc được ghi lại trên một đỉnh đồng được gọi là Vũ Đỉnh (禹鼎).

Di sản
Hùng Chí tiếp tục sống tại đất cũ của Ngạc ở Ngạc Châu, Hồ Bắc sau cái chết của vua cha. Năm vị tử tước sau đó của Sở đều cư trú tại Ngạc Châu trong khi người thứ sáu là, Hùng Ngạc (熊鄂) đã quyết định để nơi này là kinh đô thay thế của Sở. Sở Cung Vương (楚共王) (trị vì 590–560 TCN) đã ban cho người con trai thứ ba đất Ngạc. Năm 323 TCN, tức năm thứ sáu dưới thới trị vì của Sở Hoài Vương (楚懷王), nhà vua đã ban đất Ngạc cho người em trai của mình là Hùng Khải (熊启). Với việc Sở bị Tần diệt vào năm 223, Ngạc Châu trở thành một huyện của triều đại do Tần Thủy Hoàng lập nên.

Ngày nay, Ngạc (鄂) vẫn là một tên gọi tắt của tỉnh Hồ Bắc.

Tham khảo

Các nước chư hầu Trung Quốc cổ đại
Chư hầu nhà Thương
Tây Chu
Lịch sử Hà Nam (Trung Quốc)
Lịch sử Hồ Bắc
Ngạc Châu


title: Hàn (Tây Chu)

text:
Hàn (), là một tiểu quốc chư hầu tồn tại vào thời kỳ Tây Chu và đầu thời Xuân Thu, tập trung quanh khu vực Hàn Thành thuộc tỉnh Thiểm Tây và Hà Tân thuộc tỉnh Sơn Tây ngày nay. Nước Hàn do một người con trai của Chu Vũ Vương lập nên, ông được sử sách gọi là Hàn hầu (韓侯) vào thế kỷ 11 TCN. Những vị vua nước Hàn mang tước hiệu hầu tước và mang họ Cơ (姬). Năm 757 TCN, Hàn bị Tấn chinh phục. Sau khi Tấn Vũ công thay thế Tấn hầu Dẫn làm vua nước Tấn, ông đã cấp đất Hàn cho Hàn Vạn (韓萬) vào thế kỷ 8 TCN. Hàn Vạn là tổ tiên các vua nước Hàn (403 TCN–230 TCN).

Tham khảo

Lịch sử Sơn Tây
Vận Thành
Vị Nam


title: Khổng Tú Quỳnh

text:
Khổng Tú Quỳnh (sinh ngày 22 tháng 11 năm 1991) là một nữ ca sĩ kiêm diễn viên người Việt gốc Hoa.

Tiểu sử
Khổng Tú Quỳnh sinh ngày 22 tháng 11 năm 1991 tại Thành phố Hồ Chí Minh, cô là người Hoa.

Sự nghiệp

2007 - 2008: Lần đầu tiên đứng trước sân khấu lớn và khởi nghiệp ca hát
Khổng Tú Quỳnh từng là người mẫu trên các báo tuổi teen, tuy nhiên chưa hề xuất hiện trên sân khấu lớn bao giờ. Cô được quản lý Thảo Minh Châu phát hiện sau một lần làm MC cho một chương trình.

Sau khi gia nhập công ty NewGen Entertainment, lần đầu tiên cô xuất hiện trên sân khấu lớn hơn 5000 người với ca khúc "Tiệm bánh Dâu Tây" và đã gây ấn tượng với khán giả, từ lúc đó mà Khổng Tú Quỳnh có nickname là "cô bé Dâu Tây". Cô càng thành công hơn sau khi thể hiện các ca khúc như Nhớ lắm, Lạnh,... Được gọi là "Idol sáng giá cho văn hóa 9x" nên cô nàng "Dâu Tây" được nhiều thương hiệu lựa chọn làm đại sứ như Game Chiến Quốc, nước hoa Fres, Gummy. Cô cũng đã có một shop thời trang mang tên Kira.

2009: Ra mắt hai album và tham gia bộ phim đầu tiên
Ngày 9 tháng 8 năm 2009, album Dâu Tây’s Story được phát hành, được xem như là một món quà cảm ơn sự ủng hộ của các khán giả đã dõi theo Khổng Tú Quỳnh trong suốt chặng đường âm nhạc của cô. Tặng kèm album là một bộ phim ngắn cùng tên với album.

Ngày 9 tháng 9 năm 2009, Khổng Tú Quỳnh ra mắt album online Try To Up với hình ảnh "ECHIC BOI" cá tính và thử sức hát và nhảy với dòng nhạc "underground", Khổng Tú Quỳnh cũng quay MV R&B buồn tặng kèm album. Sau album này, phong cách của Khổng Tú Quỳnh cũng trưởng thành hơn và những sản phẩm âm nhạc về sau của cô cũng khác so với trước kia.

Cuối năm 2009, cô tham gia phim Công chúa Teen và Ngũ hổ tướng với vai Dâu Teen, đóng cặp với NSƯT Hoài Linh.

2010: Dự án song ca và tham gia hai bộ phim
Năm 2010 cô kết hợp với ca sĩ Tim ra mắt ca khúc Không giới hạn, ca khúc này lọt vào khá nhiều BXH âm nhạc sau khi phát hành, cô cũng tham gia đóng 2 MV ca nhạc của ca sĩ Tim. Sau dự án này, Khổng Tú Quỳnh tham gia phim Màu của tình yêu, cô vào vai họa sĩ Kỳ Nguyên. Vào tháng 6, cô ra mắt ca khúc Vội vàng và sang Anh để biểu diễn cho đêm chung kết cuộc thi Hoa hậu người Việt toàn châu Âu. Ngoài việc biểu diễn, cô cũng quay MV cho ca khúc này tại đây.

Cuối năm 2010, Khổng Tú Quỳnh vào vai Thương trong phim Thiên sứ 99, đóng cặp với Ngô Kiến Huy.

Năm 2011: Được đài truyền hình Nhật phỏng vấn và single Tìm chốn bình yên
Tháng 5 năm 2011, Khổng Tú Quỳnh được đài truyền hình Nhật Bản NHK phỏng vấn, cô chia sẻ về những ngày chạm ngõ nghệ thuật. Sau đó cô ra mắt single Tìm chốn bình yên và tặng kèm 2 MV là Tìm chốn bình yên và Đã từng yêu. Cô cũng tham gia đóng MV ca nhạc của Ngô Kiến Huy.

Năm 2012: Album Mãi mãi bên anh và single Điều sẽ đến
Đầu năm 2012, Khổng Tú Quỳnh phát hành album Mãi mãi bên anh và MV tặng kèm cùng tên. Sau album này, Khổng Tú Quỳnh ra mắt single Điều sẽ đến, đây là ca khúc nhạc sĩ Đỗ Phương viết riêng cho giọng ca của Khổng Tú Quỳnh, phù hợp với phong cách 'sexy lady' mà cô đang theo đuổi.

Cuối năm 2012, Khổng Tú Quỳnh cùng Ngô Kiến Huy ra mắt single chung Yêu em, single tặng kèm 2 MV. Khổng Tú Quỳnh và Ngô Kiến Huy chia sẻ quay MV xong cả hai ốm đúng 3 ngày vì phải dầm mưa nhân tạo khi quay đi quay lại từ tối đến sáng hôm sau.

Năm 2013: Phát hành single Cảm giác yêu
Đầu năm 2013, Khổng Tú Quỳnh ra mắt single Cảm giác yêu. Khổng Tú Quỳnh chia sẻ đây là một trong những sản phẩm âm nhạc mà cô vô cùng tâm huyết, bởi toàn bộ nội dung MV trong single là do chính cô viết ra sau nhiều đêm trằn trọc suy nghĩ. Một thời gian sau, cô được chương trình Giọng hát Việt chọn để làm MC hậu trường, đồng hành cùng chương trình và các thí sinh.

Vào tháng 7 năm 2013, Khổng Tú Quỳnh phát hành album The G-Invasion cùng các ca sĩ khác, album do công ty ca sĩ Đăng Khôi phát hành. Sau đó cô cùng các ca sĩ như Thanh Duy, Hương Giang,... ra mắt ca khúc và MV Tình yêu đau đớn thế.

2014 - 2015: Trở lại với single Đừng cố níu kéo và tham gia Cùng nhau tỏa sáng
Vào tháng 8 năm 2014, Khổng Tú Quỳnh đã tách ra khỏi công ty quản lý cũ là công ty NewGen, sau đó cô vào vai Quỳnh - nickname bé Dâu trong phim Không nói được. Sau bộ phim, cô đầu quân vào công ty mới là công ty 6th Sense Entertainment, cũng là công ty quản lý Đông Nhi hiện giờ.

Năm 2015, sau khi vào công ty mới, Khổng Tú Quỳnh đã tung ra MV Đừng Cố Níu Kéo đánh dấu sự trở lại sau một thời gian im ắng. Sau đó cô dự thi chương trình Cùng nhau tỏa sáng trong đội Tươi xanh và tham gia phim Mắt nai với vai Mắt Nai. Sau bộ phim này, Khổng Tú Quỳnh lắng lại để tiếp tục luyện tập tại công ty mới trước khi ra sản phẩm âm nhạc tiếp theo.

2017: MV Yêu Không Đường Lui và MV Yêu em và hãy như lời anh hứa
Vào tháng 5 năm 2017 Khổng Tú Quỳnh và Ngô Kiến Huy đã cùng nhau ra mắt MV Yêu Không Đường Lui kỷ niệm 7 năm yêu nhau. MV được quay tại Hàn Quốc theo dạng travel blogger.

Ngày 14 tháng 8 năm 2017, tròn 2 năm kể từ ngày ra mắt single "Đừng cố níu kéo", ca sĩ Khổng Tú Quỳnh trở lại với ca khúc và MV cùng tên "Yêu em và hãy như lời anh hứa". Ca khúc do Thiều Bảo Trang sáng tác dành tặng riêng cho Khổng Tú Quỳnh. "Yêu em và hãy như lời anh hứa" là một bản phối đậm phong cách tropical, mang hơi hướng vui tươi, trẻ trung, đầy sức sống. Nội dung ca khúc là lời thổ lộ của một cô gái với chàng trai mà mình gửi gắm tình cảm. Cô bày tỏ niềm khát khao hạnh phúc, khát khao yêu thương và nguyện mong cho đôi lứa mãi mãi dài lâu.

Album, single đã phát hành

Đĩa đơn

Album

Diễn xuất

Phim truyền hình

Phim điện ảnh

Phim ngắn

Đóng MV

TV show

 Và nhiều chương trình khác

Giải thưởng
 Giải nhì kịch thành phố.
 Hot V teen tháng của tạp chí VTM năm 2006.
 Giải nhất Gương mặt thế hệ ấn tượng của web "Thế hệ 8X".
 Giải thưởng Người mẫu báo Mực Tím
 Giải thưởng MV của năm của Zing Music Awards năm 2010

Chú thích

Sinh năm 1991
Nhân vật còn sống
Nữ ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam
Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Người Việt gốc Hoa
Người Thành phố Hồ Chí Minh
Nữ ca sĩ thế kỷ 21
Người họ Khổng


title: Phúc Âm hóa

text:
Phúc Âm hóa (hoặc truyền bá Phúc Âm, rao giảng Tin Mừng/Tin Lành, loan báo Tin Mừng) là việc thuyết giảng Phúc Âm để loan truyền thông điệp và lời dạy của Giêsu, hoặc truyền bá đức tin Kitô giáo đến những đối tượng khác nhau. Đây là quá trình mà người Kitô hữu tìm cách truyền bá nội dung các sách Phúc Âm và những kiến thức về nó đến với những người ngoài Kitô giáo. Hiểu đơn giản, đó là quá trình đến với những người không biết Chúa Kitô để làm cho họ biết Chúa Kitô và lời và tư tưởng của ông.

Một định nghĩa mang tính hàn lâm hơn là: "Rao giảng Tin Mừng của Chúa Giêsu Kitô qua quyền năng của Chúa Thánh Thần với mục tiêu là mời gọi tất cả những người nghe mình trở nên tin vào Giêsu". Rao giảng Tin Mừng là công việc cốt lõi của tất cả các giáo hội Kitô giáo nói chung và từng cá nhân Kitô hữu nói riêng vì họ tin rằng đó là lệnh truyền của Chúa Giêsu.

Công việc Phúc Âm hóa nói chung thường được gọi là truyền giáo, và người thực hiện được gọi nhà truyền giáo. Nhưng những hoạt động rao giảng Phúc Âm mang tính tổ chức và nghiên cứu chiến lược thường được gọi là thừa sai và người thực hiện được gọi là nhà thừa sai, đa phần họ là giáo sĩ hoặc tu sĩ.

Bên cạnh đó, thuật ngữ "tái rao giảng Tin Mừng" (hoặc "Tân Phúc-Âm-hóa") chỉ những hoạt động rao giảng Phúc Âm theo cách thức mới mẻ và phù hợp với thời đại, hoặc tiếp xúc lại với những Kitô hữu không còn thực hành đức tin Kitô giáo của họ.

Tham khảo

Thuật ngữ Kitô giáo
Nhà truyền giáo
Kinh Thánh


title: Phosphor đỏ

text:
Phosphor đỏ là một dạng thù hình quan trọng của phosphor. Phosphor đỏ là chất bột màu đỏ có cấu trúc polyme nên khó nóng chảy và khó bay hơi hơn phosphor trắng. Phosphor đỏ tồn tại dưới dạng chất rắn vô định hình. Nó được tạo ra bằng cách đun nóng phosphor trắng đến 250 °C (482 °F) hoặc để phosphor trắng dưới ánh sáng mặt trời, ở nhiệt độ cao hơn, phosphor đỏ kết tinh lại.

Phosphor đỏ không bốc cháy ở nhiệt độ dưới 250oC trong khi phosphor trắng bốc cháy ở 30oC. Phosphor đỏ không tan trong các dung môi thông thường, dễ hút ẩm và chảy rữa, không phát quang trong bóng tối (phosphor trắng phát quang màu lục trong bóng tối ở nhiệt độ thường). Khi đun nóng không có không khí, phosphor đỏ chuyển thành hơi, khi làm lạnh thì hơi đó ngưng tụ thành phosphor trắng.

Trong phòng thí nghiệm, người ta thường dùng phosphor đỏ chứ không phải phosphor trắng vì tính an toàn của nó so với phosphor trắng. Phosphor đỏ còn được dùng trong ngành công nghiệp diêm, thuốc nổ, pháo hoa.....

Tham khảo

Phosphor

en:Allotropes of phosphorus#Red phosphorus