title: Tiêu Kỷ

text:
Tiêu Kỉ (, 508 – 5 tháng 8 năm 553 DL), tên tự Thế Tuân (世詢), cũng được biết đến với tước Vũ Lăng vương (武陵王), là một thân vương và người yêu cầu hoàng vị của triều Lương trong lịch sử Trung Quốc. Ông là hoàng tử nhỏ tuổi nhất của Lương Vũ Đế, và được giao cai quản khu vực này là Tứ Xuyên và Trùng Khánh. Năm 552, tin rằng được Trời định làm hoàng đế, Tiêu Kỉ đã xưng đế và tiến về phía đông để cố gắng đoạt lấy ngôi vị. Năm 553, quân Tây Ngụy đã tấn công lãnh địa của Tiêu Kỉ, còn quân viễn chinh của Tiêu Kỉ đã thất bại trước quân của thất huynh Nguyên Đế, bản thân Tiêu Kỉ chết trong trận chiến.

Bối cảnh
Tiêu Kỉ sinh năm 508, là hoàng thử thứ tám và nhỏ tuổi nhất của Lương Vũ Đế. Mẹ của ông là Cát tu dung. Khi còn thơ ấu, ông được đánh giá là hiếu học, và văn phong của ông được đánh giá là thanh tao và không quá hào nhoáng. Năm 514, Lương Vũ Đế phong Tiêu Kỉ là Vũ Lăng vương, Khi đã đến tuổi thiếu niên, Tiêu Kỉ nhiều lần được thăng chức vào các vị trí quan trọng do là hoàng tử được phụ hoàng sủng ái. Năm 537, Lương Vũ Đế phong Tiêu Kỉ làm thứ sứ của Ích châu (益州, nay là Tứ Xuyên). Trong lúc phụng sự tại Ích châu, Tiêu Kỉ đã tạo ra sự phát triển lớn về kinh tế và cũng mở mang lãnh thổ của Lương vào sâu trong các lãnh địa của tộc man di. Dưới sự quản lý của ông, Ích châu trở nên thịnh vượng và hùng mạnh về quân sự và kinh tế.

Trong loạn Hầu Cảnh

Năm 548, phản tướng Hầu Cảnh tiến hành bao vây kinh thành Kiến Khang, nhiều thứ sử các châu đã cử quân đến Kiến Khang để giúp giải vây cho kinh thành. Tuy nhiên, Tiêu Kỉ ban đầu đã không có bất kỳ hành động nào. Sau khi Kiến Khang thất thủ và Lương Vũ Đế qua đời vào năm 549, Tiêu Kỉ đã hành động vào mùa xuân năm 550 khi phái thế tử Tiêu Viên Chiêu (蕭圓照) dẫn theo 3 vạn quân đi cứu viện. Tiêu Kỉ tuyên bố rằng ông nguyện để đội quân này hành động theo lệnh của hoàng huynh là Tương Đông vương Tiêu Dịch- khi đó trở thành người lãnh đạo các châu. Do lo ngại trước ý định thực sự của Tiêu Kỉ, Tiêu Dịch đã phong cho Tiêu Viên Chiếu làm thứ sử của Tín châu (信州, nay thuộc đông bộ Trùng Khánh) và lệnh cho Tiêu Viên Chiếu dừng quân tại Bạch Đế thành (thủ phủ của Tín châu) và không tiến thêm nữa.

Vào mùa hè năm 550, hòa thượng Tôn Thiên Anh (孫天英) đã phát động một cuộc khởi nghĩa nông dân và tấn công Thành Đô (成都, nay thuộc Thành Đô, Tứ Xuyên), thủ phủ của Ích châu. Tiêu Kỉ dã giao chiến với Tôn Thiên Anh và giết chết người này.

Vào mùa thu năm 550, người dân Lê châu (黎州, nay gần tương ứng với Quảng Nguyên, Tứ Xuyên) -- một châu nhỏ và nằm trong lãnh địa của Tiêu Kỉ— đã nổi dậy và đánh đuổi Lê châu thứ sử Trương Bôn (張賁). Bộ tướng Dương Pháp Sâm (楊法琛) đã dẫn quân tiến vào Lê châu, ông ta đã xúi giục hai gia tộc lớn của Lê châu là họ Vương và họ Giả thỉnh cầu Tiêu Kỉ cho phép Dương Pháp Sâm làm thứ sử. Tiêu Kỉ đã từ chối và tống giam nhi tử của Dương Pháp Sâm là Dương Sùng Ngung (楊崇顒) và Dương Sùng Hồ (楊崇虎). Đáp lại, Dương Pháp Sâm dâng vùng đất đang chiếm giữ cho Tây Ngụy.

Vào mùa đông năm 550, Tiêu Kỉ đã đưa quân rời khỏi Thành Đô và tiến về phía đông theo Trường Giang. Tiêu Dịch nghi ngờ về mục đích của Tiêu Kỉ nên đã viết một lá thư để ngăn ông lại, ghi rằng, "Người dân Ba Thục dũng cảm song dữ tợn, họ dễ dàng trở nên xúc động và khó kiểm soát. Ta cần đệ dõi theo bọn họ, để ta có thể tiêu diệt tên giặc [Hầu Cảnh]." Tiêu Dịch cũng lưu ý: "Xét theo địa lý, đệ và ta giống như Lưu Bị và Tôn Quyền, và chúng ta nên thỏa mãn với lãnh địa của mình. Dựa vào quan hệ huyết thống, chúng ta có thể giống như nước Lỗ và nước Vệ, và có thể tiếp tục giao thiệp." Có lẽ để phản ứng lại với thư của Tiêu Dịch, Tiêu Kỉ đã trở về Thành Đô. Trong khi đó, Tiêu Kỉ phái các bộ tướng Dương Can Vận (楊乾運) và Tiều Yêm (譙淹) đi đánh Dương Pháp Sâm. Vào mùa xuân năm 551, Dương Can Vận đã đánh bại được Dương Pháp Sâm, đánh bật và buộc người này phải chạy trốn, song Dương Can Vận sau đó đã thoái quân trong khi chưa bắt được Dương Pháp Sâm.

Vào mùa hè năm 551, một sự kiện đã khiến mối quan hệ giữa Tiêu Dịch và Tiêu Kỉ trở nên căng thẳng hơn. Nhi tử của Tiêu Kỉ là Giang An hầu Tiêu Viên Chính (蕭圓正) giữ chức thái thú của Tây Dương quận (nay gần tương ứng với Hoàng Cương, Hồ Bắc), nhận được sự ủng hộ rất lớn từ người dân, quân của Tiêu Viên Chính có tới 10 vạn tráng sĩ. Tiêu Dịch trở nên nghi ngờ và đã ban cho chất tôn hàm tướng. Khi Tiêu Viên Chính đến Giang Lăng (江陵, nay thuộc Kinh Châu, Hồ Bắc), thủ phủ của Kinh châu, để cảm tạ bá phụ. Tiêu Dịch đã từ chối gặp chất tôn song phái Nam Bình vương Tiêu Khác (蕭恪) đến đãi tiệc và trút say Tiêu Viên Chính. Sau đó, Tiêu Dịch tiến hành quản thúc Tiêu Viên Chính trong phủ của mình và đoạt lấy đội quân của Tiêu Viên Chính; khiến Tiêu Kỉ phẫn nộ.

Cũng vào hè năm 551, Hầu Cảnh tiến hành tấn công Tiêu Dịch trên quy mô lớn, Tiêu Dịch hy vọng vào sự trợ giúp từ Tây Ngụy nên đã lệnh cho Nghi Phong hầu Tiêu Tuần (蕭循)- thứ sử của Lương châu (梁州, nay thuộc nam bộ Thiểm Tây), từ bỏ thủ phủ Nam Trịnh (南鄭, nay thuộc Hán Trung, Thiểm Tây) và nhượng thành cho Tây Ngụy. Tiêu Tuần không đồng ý với quyết định, cho rằng hành động này không có lý do, song không nhận được phản hồi của Tiêu Dịch. Trong khi đó, thượng trụ Vũ Văn Thái của Tây Ngụy đã cùng với bộ tướng là Đạt Hề Vũ (達奚武) và Vương Hùng (王雄) đã tiến hành một cuộc tấn công theo hai hướng nhắm vào Nam Trịnh. Tiêu Tuần đã phái ký thất tham quân Lưu Phan (劉璠) đi cầu viện Tiêu Kỉ, Tiêu Kỉ đã phái Dương Can Vận đến hỗ trợ Tiêu Tuần. Sau khi hay tin Giản Văn Đế qua đời và Hầu Cảnh trở thành "Đại Hán hoàng đế", Tiêu Dịch mặc dù đã khước từ thỉnh cầu xưng đế song lại bắt đầu cho sản xuất các xe và trang phục chỉ dành cho hoàng đế.

Xưng đế
Vào mùa xuân năm 552, sau khi hay tin Tiêu Dịch tấn công Hầu Cảnh (song không biết tướng Vương Tăng Biện của Tiêu Dịch khi đó đã đánh bại Hầu Cảnh và chiếm Kiến Khang), Tiêu Kỉ đã bình "thất huynh của ta [tức Tiêu Dịch] là một văn sĩ, Làm sao huynh ấy có thể thành công về quân sự?" Vào thời điểm đó, do thấy hoa nở từ các cột trụ trong phủ, và tin rằng đây là một dấu hiện được thần thánh phù trợ, Tiêu Kỉ đã xưng đế. Khi các thuộc hạ là Vương Tăng Lược (王僧略, huynh đệ của Vương Tăn Biện) và Từ Phanh (徐怦) phản đối hành động này, ông đã giết chết họ. Hành động này của ông đã khiến cho Tiêu Huy (蕭撝)-- người được Tiêu Kỉ phong là Tần quận vương—thở dài và nhận xét rằng việc giết người tài giỏi là dấu hiệu của tai họa sắp xảy đến. Trong khi đó, Tiêu Kỉ cũng triệu Lưu Phan đến, có ý định biến Lưu Phan làm người của mình, song Lưu Phan đã từ chối và cương quyết đòi trở về với Tiêu Tuần, Tiêu Kỉ cuối cùng đã nhượng bộ. (Ngay sau đó, Nam Trịnh đã rơi vào tay Vũ Văn Thái.) Tiêu Kỉ đã phong Tiêu Viên Chiếu làm thái tử và phong những nhi tử khác của ông làm vương.

Tiêu Viên Chiếu ở Bạch Đế thành đã cố ý thông tin sai cho cha rằng quân của Tiêu Dịch đang bị quân của Hầu Cảnh đánh bại. Do đó, Tiêu Dịch đã hành quân từ Thành Đô nhằm đối đầu với Hầu Cảnh. Ông để Lưu Huy (蕭撝) và nhi tử là Nghi Đô quận vương Tiêu Viên Túc (蕭圓肅) lưu thủ Thành Đô. Đáp lại, Tiêu Dịch đã cho khắc hình Tiêu Kỉ vào một bảng gỗ, và đích thân đóng đinh vào để nguyền rủa Tiêu Kỉ. Tiêu Dịch cũng phái các tù binh nguyên là quân của Hầu Cảnh đến chỗ Tiêu Dịch để thể hiện rằng Hầu Cảnh đã bị đánh bại. Tuy nhiên, Tiêu Viên Chiếu đã bắt các sứ giả và tù nhân của Tiêu Dịch và tiếp tục cung cấp cho cha mình các thông tin sai, vì thế Tiêu Kỉ đã cho tăng tốc hành quân. Tiêu Dịch lo sợ trước khả năng của Tiêu Kỉ nên đã thỉnh cầu Tây Ngụy tấn công Tiêu Kỉ từ phía sau. Vũ Văn Thái cho rằng có thể đoạt lấy Ích châu nên đã phái Uất Trì Huýnh đem quân đánh Ích châu. Cả Dương Pháp Sâm và Dương Can Vận đều hàng Tây Ngụy, và Uất Trì Huýnh nhanh chóng tiến đến Thành Đô và bao vây thành.

Tiêu Kỉ đã phái Tiều Yêm quay trở về Kiến Khang để cố giải vây, và nay thì ông đã nhận thức được rằng Hầu Cảnh đã bị tiêu diệt. Ông quở trách Tiêu Viên Chiếu, song vẫn quyết định tiến về phía đông để tấn công Tiêu Dịch (nay đã xưng đế, tức Nguyên Đế), bất chấp ý nguyện quay trở về Thành Đô để cứu viện của binh sĩ. Ban đầu, Tiêu Kỉ đã thắng được bộ tướng Lục Pháp Hòa (陸法和) của Tiêu Dịch, và ông đánh xuyên qua Tam Hiệp. Tiêu Dịch đã viết thư cho Tiêu Kỉ, đề xuất hòa bình và hứa để Tiêu Kỉ tiếp tục giữ Ba Thục và có quyền hành động giống như đế vương tại đó. Tuy nhiên, Tiêu Kỉ đã từ chối, song đến khi hay tin Thành Đô có nguy cơ thất thủ và bị quân của Tiêu Dịch ngăn cản, Tiêu Kỉ đã cố gắng chấp thuận hòa bình. Tuy nhiên, vào lúc này, Tiêu Dịch đã nhận thức được các khó khăn của Tiêu Kỉ, do đó đã từ chối hòa bình. Tuy nhiên, bất chấp việc đang ở trong tình thế khó khăn, Tiêu Kỉ đã từ chối phân phát khối tài sản đáng kể của ông cho binh lính để khuyến khích họ chiến đấu, kết quả là nhuệ khí của họ suy giảm.

Vào mùa hè năm 553, các bộ tướng của Tiêu Dịch là Vương Lâm, Tạ Đáp Nhân (謝答仁), và Nhâm Ước (任約), đã đánh bại hậu quân của Tiêu Kỉ và cắt đứt đường rút lui của ông, buộc Tiêu Kỉ phải tiếp tục tiến về phía đông. Bộ tướng khác của Tiêu Dịch là Phàn Mãnh (樊猛) đã tiêu diệt đội quân còn lại của Tiêu Kỉ và bao vây thuyền của ông để ngăn ông trốn thoát. Tiêu Dịch đã phái một mật chỉ cho Phàn Mãnh: "Nếu người đó vẫn còn sống, sẽ không có thắng lợi." Do đó, Phàn Mãn đã lên tàu của Tiêu Kỉ, Tiêu Kỉ đã ném một túi vàng vào Phàn Mãnh, hét lên "Hãy để ta thuê ngươi với số vàng này -- đưa ta đến chỗ thất huynh của ta." Phàn Mãnh đáp lại: "Làm thế nào mà ngươi có thể gặp được Thánh thượng? Nếu ta giết ngươi, số vàng này sẽ đi về đâu?". Phàn Mãnh tiến gần đến chỗ Tiêu Kỉ và giết chết ông. Tiêu Viên Mãn (蕭圓滿) đã cố bảo vệ cha cho đến lúc cuối, và cũng bị giết. Sau khi Tiêu Viên Chính từ chối tự sát, Tiêu Dịch đã bỏ đói Tiêu Viên Chính đến chết, và bắt giữ các nhi tử còn lại của Tiêu Kỉ. Tiêu Dịch cắt bỏ dòng của Tiêu Kỉ ra khỏi hoàng thất, và cải tính của Tiêu Kỉ thành Thao Thiết (饕餮, nghĩa là "tham ăn").

Tham khảo

 Lương thư, quyển 55
 Nam sử, quyển 53
 Tư trị thông giám, các quyển 147, 157, 159, 163, 164, 165.

Vua nhà Lương
Sinh năm 508
Mất năm 553


title: Hoàng Xuân Việt

text:
Hoàng Xuân Việt tên thật là Nguyễn Tùng Nhân (sinh 13 tháng 8 năm 1928 tại Vĩnh Thành, Bến Tre, mất ngày 20 tháng 7 năm 2014) là một học giả, nhà văn, dịch giả, nhà ngôn ngữ học, nhà giáo dục và là một nhà hùng biện. Ông tốt nghiệp cao học tại trường Đại chủng viện Saint Joseph và Saint Sulpice. Ông còn theo học và nghiên cứu chuyên sâu những môn triết học, thần học, xã hội học, phụ nữ học, thiên văn học và năng lực hạnh tâm. Ông có thể sử dụng thành thạo tiếng Hi Lạp, La Tinh, Hán Nôm, Anh, Pháp, Bồ Đào Nha. Hoàng Xuân Việt từng đảm nhiệm vị trí hiệu trưởng của Trường Nhân Xã Học Làm Người (1966 – 1975), Trường Hán Nôm Học Làm Người Nguyễn Trãi (1993 – 2001), và là tác giả của 373 đầu sách trong nhiều lĩnh vực. Cùng với Nguyễn Hiến Lê, Nguyễn Duy Cần, Phạm Cao Tùng, ông là một trong bốn học giả nổi bật trong loại sách "học làm người".

Tiểu sử và sự nghiệp
Học giả Hoàng Xuân Việt sinh ngày 13 tháng 8 năm 1920 tại Vĩnh Thành, Bến Tre. Từ năm 11 tuổi, ông đã theo học tại các chủng viện Công giáo với mong muốn trở thành linh mục. Từ năm 18 tuổi, ông bắt đầu viết những cuốn sách như: Đức tự chủ, Ngón thần để luyện lâm, Đức điềm tĩnh,... Trong khoảng từ năm 1950 – 1957, ông đã viết khoảng 9 tác phẩm. Ngày 29 tháng 6 năm 1957 theo lịch định là ngày ông được thụ phong linh mục, tuy nhiên lễ thụ phong này bị hoãn lại, vì trước đó 2 ngày, cuốn sách Rèn nhân cách của ông được xuất bản mà chưa thông qua Giám mục Ngô Đình Thục.

Năm 2005, ông sang định cư tại Hoa Kỳ, rồi về lại Việt Nam. Ông mất ngày 20 tháng 7 năm 2014 tại nhà riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh

Một số tác phẩm
Sách học làm người

Thơ

Lịch sử

Triết học

Văn hóa - Xã hội - Tôn giáo
Xem quả biết cây – khoảng 400tr
Việt Nam học Thiên Chúa giáo – khoảng 500tr

Từ điển

Đạo đức học liên tôn
Đức Tin nhập lưu văn hóa – khoảng 1000tr
Chủ chăn thứ thiệt - khoảng 400tr
Gương Thầy Trò - Sống Mới xuất bản 1973
Hùng Biện Thánh (Phương pháp thuyết giảng Liên Tôn) khoảng 600tr
Học Không Đủ Làm Ông Vua Con
Thở hơi Đấng hà hơi
Hạch toán tâm lý và lý tưởng các loại Tu Hành – 300tr

Khoa học
Những phát minh khoa học

Tư tưởng
4000 câu "Bật Não Sống" (Tư tưởng cô động) khoảng 1500tr

Chú thích

Tham khảo
Danh sách các tác phẩm của Hoàng Xuân Việt trên Google Books

Học giả Việt Nam
Dịch giả Việt Nam
Người Chợ Lách
Nhà giáo Việt Nam
Nhà văn Việt Nam
Nhà ngôn ngữ học Việt Nam
Tín hữu Công giáo Việt Nam


title: Vụ nổ Bombay 1944

text:
Vụ nổ bom Bombay xảy ra ngày 14 tháng 4 năm 1944 tại bến cảng Victoria, thành phố Bombay khi tàu chở hàng SS Fort Stikine - đang chở hàng hóa hỗn hợp gồm kiện bông, vàng và đạn dược gồm 1.400 tấn thuốc nổ - bắt lửa và bị phá hủy trong hai đợt nổ lớn làm văng tung tóe mảnh vỡ, gây đắm các tàu xung quanh và khơi mào cho một vụ hỏa hoạn làm chết 800 ngườ. Vụ nổ làm rung chuyển cảng Mumbai và khiến 300 người tử vong, gây thiệt hại 20 triệu bảng Anh tính theo thời giá lúc đó.

Chiếc tàu và hàng hóa
Tàu SS Fort Stikine là một chiếc tàu chở hàng có số tấn đăng ký tổng cộng là 7.142, được đóng năm 1942 ở Prince Rupert, British Columbia theo một thỏa thuận thuê-cho thuê và được đặt tên theo Fort Stikine - một tiền đồn của Hudson's Bay Company nằm ở nơi ngày nay là Wrangell, Alaska.

Xuất phát từ Birkenhead vào ngày 24 tháng 2 qua Gibraltar, Port Said và Karachi, chiếc tàu đã đến Bombay ngày 12 tháng 4 năm 1944. Hàng hóa trên tàu gồm 1.395 tấn chất nổ gồm 238 tấn chất nổ "A" nhạy cảm, ngư lôi, mìn , đạn pháo, đạn dược, máy bay chiến đấu Supermarine Spitfire, kiện cotton, các thùng dầu mỏ, gỗ, sắt phế liệu và £1–2 triệu bảng Anh nén vàng trong 31 thùng gỗ thưa.

Tham khảo

Lịch sử Mumbai


title: Kraft zu Hohenlohe-Ingelfingen

text:
Kraft Prinz zu Hohenlohe-Ingelfingen (2 tháng 1 năm 1827 – 16 tháng 1 năm 1892), là một vị tướng chỉ huy pháo binh của quân đội Phổ, đồng thời là nhà văn quân sự đã viết một số tác phẩm về khoa học chiến tranh có ảnh hưởng lớn ở châu Âu thời đó. Trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866, ông đã chỉ huy thành công lực lượng pháo binh trừ bị của Phổ tại trận Königgrätz, và trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871) – cuộc chiến mà ông được nhìn nhận là nhà chỉ huy pháo binh giỏi nhất ở cả hai phía, ông đã đóng một vai trò quan trọng trong chiến thắng của các lực lượng Phổ tại Gravelotte, Sedan và cuộc vây hãm Paris.

Thiếu thời
Kraft Karl August zu Hohenlohe-Ingelfingen sinh ra tại Koschentin ở vùng Hạ Schlesien ngày 2 tháng 1 năm 1827. Ông là con trai của Vương công Adolf zu Hohenlohe-Ingelfingen (1797 – 1873) – từng là Thủ tướng Phổ trong một thời gian ngắn năm 1862, và là một cháu nội của Friedrich Ludwig, Vương công Hohenlohe-Ingelfingen (1746 – 1818), người đã chỉ huy các lực lượng Phổ đầu hàng tại Prenzlau năm 1806.

Do tình cảnh nghèo nàn của các điền trang gia đình ông trong những cuộc chiến tranh của Napoléon, Hohenhole đã nhận được một nền giáo dục nghiêm ngặt từ cha mình, và được gửi tới quân đội Phổ. Tại đây, ông được bổ nhiệm vào lực lượng pháo binh, được xem là binh chủng rẻ tiền nhất của quân chủng lục quân. Ông đã gia nhập Lữ đoàn Pháo binh Cận vệ vào ngày 24 tháng 4 năm 1845, với quân hàm Thiếu úy. Từ năm 1845 cho đến năm 1846, ông học ở Trường Đào tạo Pháo binh và Công binh. Trong kỳ thi sĩ quan sau đó, người ta đã phát hiện ra rằng ông có những năng lực phi thường của một sĩ quan pháo binh. Trong một thời gian ngắn, các sĩ quan cấp trên của ông tỏ ra phẫn nộ trước sự hiện diện của vị hoàng thân, vì lo ngại rằng ông sẽ lợi dụng chức tước của mình cho việc thăng tiến. Tuy nhiên, các mối nghi ngờ đã chấm dứt khi tình hình cho thấy rằng ông không hề dựa vào địa vị xã hội của mình để được thăng tiến trong quân ngũ pháo binh.

Vào ngày 18 tháng 3 năm 1848, ông đã tham gia chiến đấu trên đường phố Berlin. Từ năm 1850 cho đến năm 1853, ông tham dự Viện Hàn lâm Quân sự Phổ. Vào năm 1854, ông trở thành tùy viên quân sự tại Viên, đế đô của Đế quốc Áo.

Con đường thăng tiến
Sau khi phục vụ như một tùy viên quân sự ở Áo và tại biên giới Transilvania trong cuộc Chiến tranh Krym  – cuộc chiến đã góp phần mang lại cho ông kinh nghiệm về việc sử dụng pháo binh, Kraft được bổ nhiệm làm một đại úy trong Bộ Tổng tham mưu, và vào năm 1856 trở thành lính hầu của nhà vua, tuy viện, ông vẫn giữ liên lạc chặt chẽ với binh chủng pháo binh. Vào năm 1864, sau khi được thăng cấp thiếu tá và sau đó là thượng tá, ông đã khước từ vai vế của mình trong Bộ Tổng tham mưu, để trở thành tư lệnh của trung đoàn Pháo dã chiến Cận vệ mới được thành lập. Sang năm sau (1865), ông lên chức đại tá.

Vào năm 1866, cuộc Chiến tranh Áo-Phổ bùng nổ, và đây là lần đầu tiên Kraft thực sự được trải nghiệm trong chiến tranh. Trong đợt tấn công quyết liệt của Quân đoàn Vệ binh Phổ nhằm vào cánh phải của quân Áo tại trận đánh quyết liệt ở Königgrätz-Sadowa vào ngày 3 tháng 7 năm 1866, ông đã chỉ huy thành công vang dội lực lượng pháo binh trừ bị của Vệ binh, và sau cuộc chiến ngắn ngủi này ông dồn năng lực của mình, giờ đã được củng cố bằng kinh nghiệm mà ông rút ra, vào việc huấn luyện chiến thuật cho lực lượng pháo binh Phổ.

Vào năm 1868, Kraft được thăng cấp Thiếu tướng và trao cho quyền chỉ huy Lữ đoàn Pháo binh Cận vệ. Trên cương vị này, ông đã tận dụng các kinh nghiệm của mình để chỉ huy pháo binh Cận vệ Phổ với thành công rất lớn trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871). Có thể thấy, tại trận Sadowa năm 1866, pháo binh Phổ di chuyển chậm đến chiến trường do chỉ đi theo sau đội hình hàng dọc của Phổ. Trái lại, trong trận Gravelotte–St. Privat vào ngày 18 tháng 8 năm 1870, Vương công Hohenlohe đã đặt lực lượng pháo binh của mình dẫn đầu đoàn quân, nhờ đó các khẩu đại bác của Phổ nhập trận nhanh chóng, bẻ gãy được tất cả mọi nỗ lực phản công của quân đội Pháp. Bên cạnh sự triển khai pháo binh mạnh mẽ như vậy, mỗi khẩu đại bác của Kraft còn được ông bố trí một xe goòng, để cho các cỗ pháo của mình luôn luôn được tiếp tế về đạn dược. Ngoài ra, với Kraft, các khẩu pháo của Đức cũng bắn theo một cách thông minh hơn. Có thể thấy, trong trận Sedan vào ngày 1 tháng 9 năm 1870, Hohenlohe đã tiến hành oanh kích một cách có hệ thống toàn bộ khu rừng Bois de la Garenne. Ông đặt 10 khẩu đội pháo của mình trên một cao điểm nhìn ra vị trí phòng ngự của quân Pháp, và chỉ định mỗi khẩu đội nã đạn vào một khu vực khác nhau mà ông đã xác định. Cuộc oanh kích của ông đã làm tê liệt sức kháng cự của quân Pháp. Sau khi sự tập trung hỏa lực "kiểu Napoléon" này tiêu diệt pháo binh Pháp ở tầm bắn xa, người Đức chia pháo binh của mình thành nhiều đơn vị nhỏ để yểm trợ bộ binh tấn công đối phương. Việc yểm trợ này thường được thực hiện ở tầm rất gần, mặc dù quân Phổ chịu nhiều thiệt hại do súng trường Chassepot của Pháp gây ra. Một khi bộ binh Phổ tấn công vị trí của quân Pháp, họ chỉ vấp phải sự kháng cự yếu ớt của địch thủ.

Mặc dù trên thực tế, quân đội Phổ - Đức phải chịu thương vong khoảng 460 sĩ quan và 8.500 binh lính tại Sedan, thắng lợi quyết định của họ đã mang lại cho phía Pháp những thiệt hại rất lớn, và Hohenlohe đã viết trong Thư từ về pháo binh của ông (1888): "Ưu thế của chúng ta thật quá vượt bậc đến mức chúng ta không chịu thiệt hại nào cả". Ngoài ra, cũng chính ông đã trực tiếp chỉ đạo cuộc công pháo vào Paris, khởi đầu từ ngày 5 tháng 1 năm 1871. Vào năm 1873, ông được trao quyền chỉ huy một sư đoàn bộ binh, và 3 năm sau ông lên chức Trung tướng. Trong khi ông nghỉ hưu vào năm 1879, ông được thăng cấp Thượng tướng Bộ binh năm 1883. Đến năm 1889, Đức hoàng (Kaiser) Wilhelm II đã phong ông làm Thượng tướng Pháo binh.

Các tác phẩm
Vương công Hohenlohe đã viết nhiều tác phẩm quân sự, trong đó có một số công trình đã trở nên kinh điển. Những công trình này bao gồm Briefe über Artillerie (Thư từ về Pháo binh, 1887); Briefe über Strategie (1877; được dịch sang tiếng Anh với tên gọi Letters on Strategy – Thư từ về Chiến lược, 1898); và Gespräche über Reiterei (1887; Bàn về Kỵ binh). Ngoài ra, các tác phẩm Briefe über Infanterie và Briefe über Kavallerie (Thư từ về Bộ binh, Thư từ về Kỵ binh, 1889) ít quan trọng hơn, mặc dù chúng chưa đựng những thông tin thú vị về các tư tưởng thịnh hành của người Đức thời bấy giờ.

Hồi ký
Hồi ký của Vương công Hohenlohe (Aus meinem Leben) đã được soạn thảo gần Dresden trong thời gian ông nghỉ hưu, và sự xuất bản tập 1 (1897) đã gây thu hút đến mức mà phải trải qua 8 năm rồi việc xuất bản mới được tiếp tục. Ông qua đời gần Dresden vào năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

 Kurt von Priesdorff: Soldatisches Führertum Band 8, Hanseatische Verlagsanstalt Hamburg, S.76-79
 Bernhard von Poten: Hohenlohe-Ingelfingen, Kraft Prinz zu. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 50, Duncker & Humblot, Leipzig 1905, S. 444–446.

Sinh năm 1827
Mất năm 1892
Người hạt Lubliniec
Tướng Đức
Vương hầu Đức
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Người tỉnh Schlesien
Tướng Phổ
Nhà Hohenlohe-Ingelfingen
Người nhận Huân chương Thánh Georghi hạng tư
Hoàng tử Đức


title: Chùa Đất Sét

text:
Chùa Đất Sét (tên chính thức là Bửu Sơn Tự, chữ Hán: 寶山寺) là một ngôi chùa nổi tiếng của tỉnh Sóc Trăng, vì có hàng ngàn pho tượng bằng đất sét và 4 đôi nến (đèn cầy) cao lớn.

Vị trí
Chùa Đất Sét tọa lạc tại số 286 đường Tôn Đức Thắng thuộc phường 5, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng, Việt Nam.

Nguồn gốc
Chùa Đất Sét được xây dựng vào đầu thế kỷ 20, do dòng họ Ngô tự lập để tu tại gia. Ban đầu, chỉ là một am nhỏ bằng cây lá trên một diện tích nhỏ hẹp, và trong sảnh điện thờ cũng rất đơn sơ. Mãi đến đời trụ trì thứ tư là ông Ngô Kim Tòng, am nhỏ mới được tôn tạo, mở rộng và có thêm nhiều tượng thờ như ngày nay.

Kiến trúc, thờ phụng
Chùa hiện nay tọa lạc trên một diện tích khoảng 400 m2. Cổng tam quan được xây kiên cố, lợp ngói. Ngôi chánh điện ngó về hướng Đông. Phần mặt tiền của điện được xây kiến cố bằng vật liệu thời hiện đại, hai cột chính có đắp nổi hình rồng uốn lượn khá tinh xảo. Phần còn còn lại của điện chỉ là "cột gỗ, mái tôn", không lầu và có kết cấu đơn giản. Cả mái chùa được chống đỡ bằng 24 cây cột cây. Mỗi cây được ốp bằng đất sét, đắp hình rồng uốn lượn và những hoa văn trang trí khác.

Trong nội điện không rộng, và vì chứa nhiều thứ nên chật chội. Ở đây có trên ngàn tượng pho tượng các vị Phật, Tiên, Thánh, Thần...và linh thú do ông Ngô Kim Tòng làm ra trong suốt 42 năm (từ 1928 đến 1970) để thờ và trang trí . Tất cả được làm chủ yếu từ đất sét, có pha trộn bột hương (nhang) cùng với keo ô dước để không bị nứt nẻ, và đều được sơn phết tỉ mỉ bằng sơn và dầu bóng.

Qua sự sắp xếp các pho tượng thờ: A Di Đà, Di Lặc, Quan Thế Âm, Khổng Tử, Ngọc Hoàng Thượng đế, Lão Tử, Diêu Trì Kim Mẫu, v.v... đã nói lên tư tưởng "Tam giáo đồng nguyên" (Phật, Nho, Lão) của người lập chùa và các thế hệ truyền thừa. Và cũng vì chùa Đất Sét lập ra để tu tại gia nên chùa không có sư, không nhận tiền công đức của khách thập phương. Hiện nay chùa do người trong gia đình thay nhau quản lý .

Hiện vật

Chùa Đất Sét không chỉ nổi tiếng bởi hàng ngàn pho tượng làm bằng đất sét, cột chùa cũng được ốp bằng đất sét, mà còn được nhiều người biết đến bởi 4 đôi nến (đèn cầy) cao lớn được đúc năm 1940. Trong đó, có ba đôi mà mỗi cây cao 2,6 m, ngang 1 m, và được đúc bằng 200 kg sáp. Cặp còn lại nhỏ hơn, và mỗi cây được đúc bằng 100 kg sáp. Tổng cộng là 1,4 tấn sáp. Để đúc được nó phải dùng sáp nguyên chất, chặt nhỏ, cho vào chảo nấu lỏng, đổ vào khuôn (dùng tôn lợp nhà cuộn lại). Sau một tháng, nến nguội rồi mới gỡ khuôn ra và trang trí. Hiện nay, hai nến nhỏ vẫn cháy suốt ngày đêm từ khi ông Ngô Kim Tòng qua đời (ngày 18 tháng 7 năm 1970) mà vẫn chưa hết. Phỏng tính bình quân mỗi cây nến cháy suốt ngày đêm phải mất 70-80 năm. Ngoài ra, tại đây còn có 3 cây hương (nhang), mỗi cây cao 1,5 m, nặng 50 kg và hiện chưa được đốt.

Về phần các hiện vật khác (cũng đều làm bằng đất sét), đáng chú ý có:
-Pho tượng "Bảo tòa thỉnh Phật trụ thế truyền tháp luận" có đến 1000 cánh sen, mỗi cánh sen là một vị thần ngự. Phía dưới đài sen lại có "Bát quái Thiên tiên" gồm 8 cung, đó là Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài". Mỗi cung có hai tiên nữ đứng hầu; dưới đài sen và Bát quái có Tứ Đại Thiên vương trấn giữ.
-Tháp Đa Bảo cao 3,5 m, có 13 tầng với 208 cửa vị thần, và dưới chân tháp có 126 con rồng nâng đỡ tháp.

Ngoài ra, còn có lục long đăng (có 3 chóp đỉnh lớn), 7 lư hương nhỏ và các cặp Kim Lân, Thanh Sư, Bạch Tượng, Bạch Hổ, Long Mã... đều là những hiện vật được tạo tác khá tinh xảo .

Tháng 3 năm 2011, chùa Đất Sét đã được UBND tỉnh Sóc Trăng công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa (thuộc lĩnh vực kiến trúc – nghệ thuật) cấp tỉnh.

Tiểu sử Ngô Kim Tòng

Cha là ông Ngô Kim Đính, và mẹ là bà Đỗ Thị Ngọc. Ông là người con thứ 4 (nên thường được gọi là Cậu Năm, theo cách gọi của người miền Nam).
Vì gia đình nghèo, nên ông chỉ học hết lớp 3 trường làng, rồi ở nhà để coi sóc am tu của ông bà để lại. Năm 18 tuổi, ông đến xã Phú Hữu (huyện Long Phú) thuê 2 công đất để làm rẫy. Vì thiếu ăn, lại làm quá sức, nên ông ngã bệnh. Sau khi được cha mẹ rước về nhà chữa trị và khỏi bệnh, ông đi đào đất sét đem về phơi khô, giã nhuyễn,...rồi nhào nắn nên những cốt tượng theo trí tưởng tượng của minh. Với lòng say mê hiếm có, ông đã miệt mài vừa làm, vừa học để làm ra tác phẩm, chứ không kinh qua trường lớp.

Năm ông 38 tuổi, cha ông mất. Kể từ đó, ông và người chị ba cùng nối nghiệp cha, trường chay tu học, và ông trở thành người kế thừa đời thứ tư của dòng họ "Ngô Cư Sĩ Học Phật Tu Nhơn". Sau khi tạo tác xong những tác phẩm bằng đất sét, bằng sáp...đã kể trên, ông mất vào ngày 18 tháng 7 năm Canh Tuất (1970), hưởng thọ 62 tuổi (tuổi ta).

Khen ngợi tài năng và sức sáng tạo của ông, một nhà văn đã nói: "Có thể nói Cậu Năm Ngô Kim Tòng là người sống vì đất. Suốt 42 năm miệt mài với từng gánh đất, nâng niu từng vốc đất, cậu đã tạo dáng cho đất, phả hồn thiêng vào đất, tạo nhịp đập trái tim cho đất để trăm năm sau đất cất tiếng nói thay người".... Hiện nay, trong chùa Đất Sét có bàn thờ ông.

Ảnh

Nguồn tham khảo
 Ngôi chùa đất sét độc nhất tại Việt Nam trên website Đạo Phật ngày nay đăng ngày 21/01/2012.
 Chùa Đất Sét Sóc Trăng: Ngôi chùa độc nhất vô nhị trên báo Đất Mũi online ngày 14/08/2006.
 Chùa Đất Sét là di tích Lịch sử-Văn hóa cấp tỉnh trên website Du lịch Sóc Trăng truy cập ngày 13/4/2013

Chú thích

Tham khảo

Chùa tại Sóc Trăng
Di tích tại Sóc Trăng


title: Nhân Duệ Vương hậu

text:
Nhân Duệ Vương hậu Lý thị (인예왕후 이씨; 1031 ? – 1092), là con gái của Thái úy Lý Tử Uyên và Kê Lâm Quốc Đại phu nhân Kim thị. Bà là vị vương hậu thứ hai của vua Cao Ly Văn Tông.

Lý thị nhập cung cùng với 2 người em gái, sơ phong Diên Hòa Cung chủ (延德宮主). Năm Văn Tông thứ 6 (1052) được thăng vị Vương hậu. Dưới thời trị vì của con bà là Cao Ly Tuyên Tông, Lý Vương hậu được tôn làm Vương thái hậu. Năm 1092, thái hậu qua đời, được truy thụy là Nhân Duệ Thánh Thiện Hiếu Mục Vương thái hậu (仁睿聖善孝穆王太后), cho táng tại Đới lăng (戴陵).

Bà là mẹ của cả ba vua: Thuận Tông, Tuyên Tông và Túc Tông; là bà nội của Hiến Tông và Duệ Tông. Ngoài ra bà còn sinh hạ cho Văn Tông thêm 7 vương tử và 4 vương nữ khác. Hai người em gái của bà là Nhân Kính Hiền phi (인경현비) và Nhân Tiết Hiền phi (인절현비; ? – 1082) cũng là những phi tần của Văn Tông.

Gia quyến
Cha: Lý Tử Uyên.
Mẹ: Kê Lâm Quốc Đại phu nhân.
Chú: Lý Tử Tường. Con là Lý Dự, sinh ra Trinh Tín Hiền phi, là một cung phi của Cao Ly Tuyên Tông.

Anh chị em
 Lý Đĩnh
 Lý Tư Nghĩa, cùng với Hán Sơn hầu Vương Quân (con của Cao Ly Tuyên Tông) âm mưu phản nghịch, bị lưu đày tới Thanh Nguyên.
 Nguyên Tín Cung chủ, mẹ của Hán Sơn hầu, cũng bị đày tới Thanh Nguyên.
 Lý Hiệt
 Lý Thạc
 Tư Túc Vương hậu, nguyên phi của Cao Ly Tuyên Tông, mẹ của Cao Ly Hiến Tông.
 Lý Ỷ
 Thiều Hiển, xuất gia.
 Lý Hạo
 Lý Tư Khiêm
 Thuần Đức Vương hậu, nguyên phi của Cao Ly Duệ Tông, mẹ của Cao Ly Nhân Tông.
 Có hai người con gái là thứ phi của Nhân Tông, bị phế.
 Trường Khanh Cung chủ, thứ phi của Cao Ly Thuận Tông, tư thông với lính hầu nên bị phế.
 Lý Chuyên
 Lý Nhan
 Nhân Kính Hiền phi, cung phi của Cao Ly Văn Tông.
 Nhân Tiết Hiền phi, cung phi của Cao Ly Văn Tông.

Hậu duệ
 Cao Ly Thuận Tông Vương Huân (고려 순종 왕훈; 1047 – 1083).
 Cao Ly Tuyên Tông Vương Vận (고려 선종 왕운; 1049 – 1094).
 Cao Ly Túc Tông Vương Ngung (고려 숙종 왕옹; 1054 – 1105).
 Đại Giáo Quốc Sư Vương Hú (대각국사 의천; 1055 – 1101), xuất gia, hiệu là Nghĩa Thiên (義天; 의천). Ông là người khai sáng trường phái Phật giáo Thiên Đài Tông.
 Thường An công Vương Tú (상안공 왕수; ? – 1095), sơ phong Bình Nhưỡng hầu (平壤侯; 평양후).
 Đạo Sinh Tăng Thống Vương Sanh (도생승통 왕탱; ? – 1112), xuất gia.
 Kim Quan hầu Vương Bỉ (금관후 왕비; ? – 1092). Không con.
 Biện Hàn hầu Vương Âm (변한후 왕음; ? – 1086). Không con.
 Lạc Lãng hầu Vương Thầm (낙랑후 왕침; ? – 1083). Không con.
 Thông Huệ Thủ Tòa Vương Cảnh (총혜수좌 왕경), xuất gia.
 Tích Khánh Cung chúa (적경궁주; ? – 1113), lấy anh/em cùng cha là Phù Dư công Vương Toại.
 Bảo Ninh Cung chúa (보령궁주; ? – 1113), lấy em họ là Lạc Lãng hầu Vương Anh.
 2 công chúa chết sớm.

Tham khảo

Vương hậu Cao Ly
Phi tần Cao Ly


title: Legio IV Flavia Felix

text:
Legio Quarta Flavia Felix (Quân đoàn Flavian Thứ Tư May Mắn), là một quân đoàn La Mã được Vespasianus thành lập trong năm 70, từ đống tro tàn của Legio IV Macedonica. Quân đoàn đã có mặt ở Thượng Moesia trong nửa đầu của thế kỷ thứ 4. Biểu tượng của quân đoàn là một con sư tử.

Trong cuộc khởi nghĩa Batavia, quân đoàn IV Macedonica đã chiến đấu cho Vespasianus, nhưng hoàng đế lại không tin tưởng binh lính của mình, có lẽ bởi vì họ đã ủng hộ Vitellius hai năm về trước. Do đó IV Macedonica đã bị giải tán, và một quân đoàn thứ tư mới gọi là Flavian Felix đã được hoàng đế thành lập, ông đã ban cho quân đoàn tên họ của mình, Flavia. Do biểu tượng của quân đoàn là một con sư tử, có lẽ nó đã được thành lập vào tháng 7 hoặc tháng 8 năm 70.

IV Flavia Felix đã đóng quân ở Burnum, Dalmatia (Kistanje ngày nay), tại đây nó thay thế XI Claudia. Sau cuộc xâm lược của người Dacia vào năm 86, Domitianus di chuyển quân đoàn tới Thượng Moesia, ở Singidunum (Belgrade hiện nay, Serbia), mặc dù có một số bằng chứng về sự hiện diện của quân đoàn này, một trong các vexillatio của nó ở Viminacium (gần Kostolac ngày nay, Serbia), căn cứ của VII Claudia.

Trong năm 88, quân đoàn thứ tư đã tham gia cuộc xâm lược trả đũa nhằm vào Dacia (xem chiến tranh Dacia lần thứ hai của Domitianus). Nó cũng tham gia vào các cuộc chiến tranh Dacia của Trajan, và có mặt trong chiến thắng ở trận Tapae lần hai. Quân đoàn cũng tham gia vào trận chiến cuối cùng và cũng là trận đánh quyết định trong cuộc chiến tranh chống lại người Dacia, chinh phục kinh đô của họ, Sarmisegetusa.

Những bia kỷ niệm của IV Flavia Felix cũng đã được tìm thấy tại Aquincum (Budapest). Điều này cho thấy rằng một tiểu đơn vị của nó đã thay thế II Adiutrix trong thời gian quân đoàn này tham gia các cuộc chiến tranh của Lucius Verus chống lại đế chế Parthia (từ năm 162-166).

Trong các cuộc chiến tranh Marcomanni (từ năm 166-180 CN), quân đoàn thứ tư đã chiến đấu trên sông Danube chống lại các bộ tộc người Đức.

Sau cái chết của Pertinax, IV Flavia Felix đã ủng hộ Septimius Severus chống lại hai đối thủ tranh giành ngôi vị là Pescennius Niger và Clodius Albinus.

Quân đoàn có thể chiến đấu trong một trong một số cuộc chiến tranh chống lại nhà Sassanid, nhưng nó vẫn lưu lại Thượng Moesia cho đến nửa đầu thế kỷ thứ 4.

Quân đoàn La Mã này đã xuất hiện trong phần đầu của phim Võ sĩ giác đấu, trong đó Maximus Decimus Meridius là vị tướng của quân đoàn và chỉ huy chiến dịch ở Germania chống lại người Marcomani.

Xem thêm
Danh sách các quân đoàn La Mã
Lê dương La Mã
Legio IIII Macedonica

Tham khảo

Liên kết ngoài
livius.org account of Legio IIII Flavia Felix
Reenactment Legion based in Southern Ontario, Canada portraying IIII Flavia Felix

04 Flavia Felix
Chấm dứt thế kỷ 4
Đơn vị quân sự thành lập năm 70


title: Phân thứ lớp Cá xương thật

text:
Phân thứ lớp Cá xương thật (Teleostei) là một trong ba nhóm cá thuộc lớp Cá vây tia (Actinopterygii). Nhóm này hình thành từ đầu kỷ Tam điệp, và bao hàm 20.000 -30.000 loài cá xếp trong khoảng 40 bộ, bằng với tất cả số loài của các nhóm động vật có xương sống khác cộng lại; như vậy phần lớn các loài cá tồn tại hiện nay đều thuộc nhóm này. Hai nhóm cá vây tia khác là phân thứ lớp Cá toàn xương (Holostei) và phân lớp Cá sụn hóa xương (Chondrostei) có thể là các nhóm cận ngành.

Đặc điểm
Các loài Cá xương thật có hàm trên và mảnh trước hàm chuyển động được và có cấu trúc thay đổi tương ứng với cấu trúc của hệ thống cơ hàm. Sự thay đổi này giúp cho chúng có thể đưa quai hàm ra phía trước miệng. Vây đuôi của cá có dạng đồng hình, tức là cả thùy trên và thùy dưới đều cân xứng và kích thước, hình dạng giống nhau. Cột sống cá kết thúc tại phần gốc của vây đuôi, đặc điểm này giúp phân biệt phân thứ lớp Cá xương thật với các nhóm cá khác có cột sống kéo dài đến tận thùy trên của vây đuôi.

Là một nhóm loài lớn, các loài Cá xương thật có đặc điểm hình thái rất đa dạng, từ loài cá tuế chỉ dài hơn 7mm cho đến loài cá maclin dài hơn 3,5 mét hay cá thái dương nặng đến hơn 900 kg. Sự đa dạng lớn này khiến việc định nghĩa nhóm Cá xương thật thông qua hình dáng và cấu trúc không phải là điều dễ dàng.

Sinh thái và hành vi
Các loài Cá xương thật có mặt ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới, từ môi trường nước ngọt đến cả nước mặn, bao hàm các vùng nước triều, vùng duyên hải, thềm lục địa, biển khơi và vùng biển thẳm, từ các vùng biển băng giá ở hai cực Trái Đất đến các suối nước ấm có nhiệt độ lên đến 38 độ bách phân. Tuy nhiên, mỗi loài Cá xương thật thường có xu hướng sống giới hạn trong một loại môi trường nào đó trong một giai đoạn sống nhất định, và các môi trường sống khác nhau thường có sự hiện diện của những loài cá có khác biệt lớn về vòng đời, sinh sản, hành vi, hình dáng.

Quy mô lớn của phân thứ lớp Cá xương thật cũng dẫn đến sự đa dạng trong tập tính sinh sản. Phần lớn một lứa đẻ của chúng "sản xuất" ra rất nhiều trứng, phân tán ra khắp nơi nhưng chỉ có một số ít sống sót đến lúc trưởng thành. Trong đó cá nước ngọt thường đẻ trứng chìm xuống đáy nước, còn cá biển đẻ trứng trôi nổi trong nước. Một số khác ấp trứng trong miệng, một số canh chừng trứng và cá con suốt một thời gian dài sau khi đẻ. Một số loài cá là lưỡng tính, có khả năng tự thụ tinh, một số loài là cá đực trong một giai đoạn sống, nhưng trở thành cá cái trong giai đoạn khác. Ít nhất 12 loài có khả năng đẻ trứng thai, và nhiều loài khác có đặc tính sinh sản chưa được rõ ràng.

Vai trò
Số lượng phong phú của nhiều loài Cá xương thật kích thước lớn, tỉ như cá hồi và cá bơn lưỡi ngựa, giúp cho nhóm cá này đóng vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống con người với tư cách là một nguồn thực phẩm chủ yếu cũng như là điều kiện cho lĩnh vực câu cá giải trí phát triển. Ngoài ra, sự đa dạng của nhóm Cá xương thật xét về cả đặc điểm hình thái, cấu trúc cơ thể, tập tính môi trường sống - với mức độ lớn hơn tất cả các loài thú, chim, bò sát và lưỡng cư cộng lại - khiến chúng chiếm một vị trí chủ đạo trong ngành nuôi cá cảnh, một ngành công nghiệp với doanh thu lên đến hàng triệu Mỹ kim.

Phân loại và tiến hóa

Hóa thạch sớm nhất của phân thứ lớp Cá xương thật có niên đại từ kỷ Tam điệp sớm. Đến kỷ Crêta chúng đã thống trị các môi trường sống nước ngọt lẫn nước mặn trên Trái Đất. Một số nhóm Cá xương thật nguyên thủy nhất có thể kể đến bao gồm các bộ Pholidophoriformes, Leptolepidiformes, Tselfatiformes và Osteoglossomorpha. Theo danh sách dưới đây, phân thứ lớp này bao hàm 12 siêu bộ, tuy nhiên thông tin này có thể thay đổi vì quá trình nghiên cứu và phân loài các loài cá này vẫn còn tiếp diễn.
 Siêu bộ Osteoglossomorpha
 Bộ Osteoglossiformes, cá rồng
 Bộ Hiodontiformes, cá răng lợn
 Siêu bộ Elopomorpha
 Bộ Elopiformes, bao hàm cá cháo biển và cá cháo lớn
 Bộ Albuliformes, cá mòi đường
 Bộ Notacanthiformes, bao hàm halosaurs và spiny eels
 Bộ Anguilliformes, bao hàm cá chình
 Bộ Saccopharyngiformes, bao hàm rắn biển Gulper
 Siêu bộ Clupeomorpha
 Bộ Clupeiformes, bao hàm cá trích và cá trổng
 Siêu bộ Ostariophysi
 Bộ Gonorynchiformes, bao hàm cá măng sữa
 Bộ Cypriniformes, bao hàm cá ngạnh, cá chép, cá ngựa vằn, cá vàng, cá chạch, cá tuế, cá lòng tong
 Bộ Characiformes, bao hàm cá hình cọc, cá bút chì, cá rìu nước ngọt, cá răng đao, cá vây vuông.
 Bộ Gymnotiformes, bao hàm cá chình điện và cá dao
 Bộ Siluriformes,  cá da trơn
 Siêu bộ Protacanthopterygii
 Bộ Argentiniformes, bao hàm cá mắt thùng và cá đầu trơn (trước đây thuộc bộ Osmeriformes)
 Bộ Salmoniformes, bao hàm cá hồi và cá hồi sông
 Bộ Esociformes  cá chó
 Bộ Osmeriformes, bao hàm cá ốtme và cá sữa
 Siêu bộ Stenopterygii (có thể là một phần của siêu bộ Protacanthopterygii)
 Bộ Ateleopodiformes, cá mũi keo
 Bộ Stomiiformes, bao hàm cá mõm cứng và cá rìu biển
 Siêu bộ Cyclosquamata (có thể là một phần của siêu bộ Protacanthopterygii)
 Bộ Aulopiformes, bao hàm cá bướu Bombay và cá thằn lằn không vảy
 Siêu bộ Scopelomorpha
 Bộ Myctophiformes, bao hàm cá đèn lồng
 Siêu bộ Lampridiomorpha
 Bộ Lampriformes, bao hàm cá mái chèo, cá Mặt Trăng và cá vây cứng
 Siêu bộ Polymyxiomorpha
 Bộ Polymixiiformes,  cá râu quai nón
 Siêu bộ Paracanthopterygii
 Bộ Percopsiformes, bao hàm cá hang mù và cá tuế cát
 Bộ Batrachoidiformes,  cá cóc
 Bộ Lophiiformes, cá cần câu
 Bộ Gadiformes, cá tuyết
 Bộ Ophidiiformes, cá ngọc trai
 Siêu bộ Acanthopterygii
 Bộ Mugiliformes,  cá đối
 Bộ Ariniformes, bao hàm cá suốt và cá cầu vồng
 Bộ Beloniformes, bao hàm cá chuồn
 Bộ Cetomimiformes
 Bộ Cyprinodontiformes bao hàm các loại cá diệt lăng quăng
 Bộ Stephanoberyciformes
 Bộ Beryciformes, bao hàm cá răng nanh và cá quả thông
 Bộ Zeiformes, bao hàm cá dây gương
 Bộ Gobiesociformes,
 Bộ Gasterosteiformes bao hàm cá gai, cá chìa vôi, cá ngựa
 Bộ Syngnathiformes, bao hàm cá ngựa và cá chìa vôi
 Bộ Synbranchiformes, bao hàm lươn
 Bộ Tetraodontiformes, bao hàm cá nóc gai và cá nóc
 Bộ Pleuronectiformes,  cá thân bẹt, tỉ như các loài cá bơn
 Bộ Scorpaeniformes, bao hàm cá mù làn và cá bống biển
 Bộ Perciformes 40% số loài cá bao gồm cá rô đồng, cá vược, cá hoàng đế, cá bống trắng, cá rô tía, cá thu, cá rô, cá nâu, bàng chài

Chú thích

Tham khảo
 Rust, S.; McDowall, R. (compilers) 2009: Checklist of New Zealand Chordata: New Zealand Mesozoic and Cenozoic teleost fishes (represented by fossil skeletons). P. 539 in Gordon, D.P. (ed.) New Zealand inventory of biodiversity. Volume 1. Kingdom Animalia. Radiata, Lophotrochozoa, Deuterostomia. Canterbury University Press, Christchurch, New Zealand ISBN 978-1-877257-72-8
 Schwarzhans, W. (compiler) 2009: Checklist of New Zealand Chordata: New Zealand Cenozoic teleost fishes (represented by fossil otoliths). pp. 540–541 in Gordon, D.P. (ed.) New Zealand inventory of biodiversity. Volume 1. Kingdom Animalia. Radiata, Lophotrochozoa, Deuterostomia. Canterbury University Press, Christchurch, New Zealand. ISBN 978-1-877257-72-8


title: Trưa Thượng Hải

text:
Trưa Thượng Hải (tựa gốc tiếng Anh: Shanghai Noon) là một bộ phim hài hước - hành động - võ thuật Mỹ của đạo diễn Tom Dey, có sự tham gia của Thành Long và Owen Wilson vào hai vai chính trong phim. Phim được phát hành vào ngày 26 tháng 5 năm 2000 tại Mỹ. Phần tiếp theo của phim có tựa là Shanghai Knights đã được phát hành vào năm 2003.

Nội dung
Bộ phim lấy bối cảnh năm 1881, khi vuơng triều Thanh ở Trung Hoa nghe tin công chúa Pei-Pei bị bắt cóc thì liền cử ba thị vệ giỏi nhất hoàng cung hộ tống vị quan ngự sử Chon đem vàng qua Mỹ chuộc công chúa về. Một người lính tên Chon Wang, cháu của quan ngự sử, thường học lỏm ngoại ngữ trong các buổi học của công chúa, cảm thấy có cách nhiệm vì đã lơ là để công chúa bị kẻ gian dụ dỗ. Dù không được chọn nhưng anh vẫn tình nguyện xin đi theo.

7 tuần sau, nhóm của Chon đến tiểu bang Nevada. Chon Wang nhìn thấy chú mình bị một băng cướp giết chết nên anh nhảy khỏi xe lửa đuổi theo bọn cướp, anh lạc mất những thị vệ còn lại. Kẻ cầm đầu băng cướp là Roy O'Bannon bị các đồng bọn phản bội và chôn sống trong hoang mạc. Chon khi bị rơi khỏi tàu đã tìm thấy Roy và đưa anh ta đôi đũa để tự đào đất lên. Roy lúc đó chỉ đường qua loa cho Chon tìm thành phố Carson.

Chon đi qua một ngọn núi tuyết, khi đến khu rừng, anh đã đánh bại một nhóm thổ dân của bộ lạc Crow, giúp đỡ cậu bé của bộ lạc Sioux. Hành động nghĩa hiệp của Chon làm ông Tù trưởng bộ lạc da đỏ Sioux cảm kích, và gả con gái tên là Lá Rơi cho anh, Chon đành miễn cưỡng làm phò mã. Ngày hôm sau Chon tiếp tục đi tìm thành phố Carson, anh vào một quán rượu để hỏi đường rồi tình cờ gặp lại Roy. Roy lộ tẩy về vụ chỉ sai đường đi, Chon tức giận đánh nhau với Roy. Bọn côn đồ trong quán cũng lao vào đánh Chon và Roy, cả hai bất đắc dĩ phải hợp sức chống trả. Cảnh sát ập đến dẹp loạn, nhưng chỉ bắt giữ đúng 2 người Chon và Roy.

Tối hôm đó Lá Rơi - cô vợ Chon - phá cửa phòng giam giải cứu hai người. Chon và Roy kết bạn với nhau, Roy dạy Chon cách bắn súng và cưỡi ngựa. Roy dẫn Chon đến thành phố Carson, cả hai bất ngờ nhận ra họ đang bị truy nã. Chon và Roy bỏ chạy sau khi Chon hạ gục hết đám cảnh sát của tên cảnh sát trưởng điên rồ Nathan Van Cleef.

Buổi tối Chon và Roy tìm quán trọ nghỉ ngơi, họ tiếp tục chạm trán Van Cleef, cả hai lại bị cảnh sát bắt. Chon nhận ra kẻ chủ mưu bắt cóc công chúa Pei-Pei chính là tên phản quốc Lo Fong, cũng là đồng bọn của Van Cleef. Sáng sớm Van Cleef định treo cổ Chon và Roy nhưng Lá Rơi giải cứu họ lần nữa. Chon liều lĩnh đi đến khu đất của Lo Fong để tìm công chúa Pei-Pei. Anh nhìn thấy công chúa đang ở cùng nhiều công nhân của Lo Fong. Công chúa không thể bỏ trốn vì cô lo lại Lo Fong dọa sẽ giết những người công nhân con tin nếu công chúa trốn. Chon suýt bị Lo Fong giết, Roy cưỡi ngựa đến giải cứu Chon kịp thời.

3 thị vệ Trung Hoa gặp Lo Fong trong một nhà thờ chính tòa để đàm phán, họ đưa 100 lượng vàng cho Lo Fong đúng như yêu cầu của hắn, đổi lại hắn phải thả công chúa ra. Cuộc trao đổi trở nên rắc rối khi Chon và Roy xuất hiện. Chon cùng 2 thị vệ Trung Hoa giao chiến với Lo Fong, nhưng một người trong họ, là trưởng đoàn, một mực dùng vũ lực ép Chon tuân mệnh lệnh của hoàng đế Trung Hoa.

Một mình Lo Fong đánh bại cả ba, hắn tính giết công chúa, Chon cố gắng bảo vệ cô. Cuối cùng Chon cũng giết được Lo Fong bằng cách treo cổ hắn lên tháp chuông. Trong khi đó, Roy đấu súng với Van Cleef, cuối cùng Roy bắn gục Van Cleef bằng viên đạn cuối cùng còn sót lại. Công chúa Pei-Pei không còn muốn trở về Trung Hoa nữa, cô bắt đầu yêu Chon và muốn định cư tại Mỹ. Lá Rơi cũng thích thú với vẻ lãng tử của Roy nên đã chia tay Chon và hẹn hò với Roy. Sau ngày hôm đó Chon và Roy trở thành cảnh sát, trong lúc đang đi dạo thì cả hai nhìn thấy một băng cướp nhảy lên xe lửa, họ quyết định đuổi theo bắt bọn cướp đó. Bộ phim kết thúc.

Diễn viên
 Thành Long vai Chon Wang
 Owen Wilson vai Roy O'Bannon
 Lucy Liu vai Công chúa Pei-Pei
 Brandon Merrill vai Công chúa da đỏ Lá Rơi
 Roger Yuan vai Lo Fong
 Xander Berkeley vai Nathan Van Cleef
 Kate Luyben vai Fifi
 Jason Connery vai Calvin Andrews
 Walton Goggins vai Wallace
 Rafael Báez vai Vasquez
 Adrien Dorval vai Blue
 Russell Badger vai Tù trưởng bộ lạc Sioux
 Simon R. Baker vai Lông Nhỏ
 Henry O vai Chú của Chon Wang
 Vu Vinh Quang vai Lính Trung Hoa
 Eric Chen vai Lính Trung Hoa
 Regent Or vai Hoàng đế Trung Hoa

Tham khảo

Liên kết ngoài
Shanghai Noon tại Internet Movie Database
Shanghai Noon tại AllMovie
Shanghai Noon tại Rotten Tomatoes
Shanghai Noon tại Box Office Mojo
Danh sách súng trong phim.
Trailer phim.

Phim năm 2000
Phim tiếng Anh
Phim tiếng Trung Quốc
Phim tiếng Quan thoại
Phim hành động hài Mỹ
Phim võ thuật Mỹ
Phim Viễn Tây Mỹ
Phim đôi bạn
Phim đôi bạn Mỹ
Thành Long
Phim đạo diễn đầu tay
Phim hài võ thuật
Phim tội phạm
Phim về tội phạm
Phim về bắt cóc
Phim lấy bối cảnh ở hoang mạc
Phim lấy bối cảnh ở Trung Quốc
Phim quay tại Trung Quốc
Phim hài thập niên 2000
Phim hành động thập niên 2000
Phim lấy bối cảnh ở thế kỷ 19
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1880


title: Legio IV Macedonica

text:
Legio Quarta Macedonica (Quân đoàn Macedonia thứ tư), là một quân đoàn La Mã được Julius Caesar thành lập trong năm 48 trước Công nguyên cùng với những lính lê dương người Ý. Quân đoàn này sau đó đã bị hoàng đế Vespasianus giải tán trong năm 70. Biểu tượng của quân đoàn là một con bò đực (như tất cả các quân đoàn khác của Caesar) và cung Ma Kết.

Vào thời điểm quân đoàn được thành lập năm 48 TCN, Cộng hòa La Mã khi ấy đang trên đà suy tàn một cách nhanh chóng. Caesar thì đã vượt qua sông Rubicon vào năm trước và đang bắt đầu một cuộc nội chiến. Pompeius, Cato trẻ và phần còn lại của phe bảo thủ trong viện nguyên lão đã bỏ trốn sang Hy Lạp. Caesar lúc này chuẩn bị cho việc truy đuổi và, trong quá trình chuẩn bị, ông đã cho thành lập Legio IV. Những trận đánh đầu tiên mà quân đoàn tham gia đó là Dyrrhachium và ở Pharsalus, nơi Caesar đánh bại Pompeius. Sau trận chiến này, quân đoàn đóng quân tại tỉnh Macedonia, và vì thế nó có được tên riêng cho mình.

IV Macedonica luôn đứng về phía người con nuôi của Julius Caesar, Octavian, đầu tiên chống lại những kẻ ám sát Caesar trong trận Philippi vào năm 42 trước Công nguyên, sau đó chống lại Marcus Antonius trong trận thủy chiến Actium vào năm 31 trước Công nguyên.

Octavian, lúc này là Augustus, đã phái quân đoàn tới Hispania Tarraconensis trong năm 30 trước Công nguyên, và nó đã tham gia vào các cuộc chiến tranh Cantabria. Trong năm 25 trước Công nguyên, quân đoàn còn là đóng vai trò là lực lượng quyết định trong trận Vellica dưới sự chỉ huy của chính Augustus. Sau khi Augustus hoàn toàn giành chiến thắng vào năm 13 trước Công nguyên, quân đoàn lưu lại trên địa bàn tỉnh này, nhưng binh sĩ của nó thì lại đóng quân rải rác khắp bán đảo Iberia.

Trong năm 43, quân đoàn đã được chuyển tới Thượng Germania, để thay thế vai trò là đơn vị đồn trú của Moguntiacum (Mainz ngày nay) cho XIV Gemina. Cùng với XXII Primigenia, quân đoàn đã ủng hộ Vitellius, thống đốc của Thượng Germania, trong Năm Tứ hoàng đế (năm 69), đầu tiên chống lại Otho, sau đó là Vespasianus, người cuối cùng sẽ trở thành hoàng đế sau này.

Trong cuộc khởi nghĩa Batavia (năm 69/70), IV Macedonica đã bảo vệ Mainz và chiến đấu dưới quyền Potillius Cerealis chống lại quân khởi nghĩa. Hành động của họ xứng đáng không bị quở trách nhưng Vespasianus lại không tin tưởng những binh sĩ của mình, có thể là do họ đã từng ủng hộ Vitellius. Quân đoàn đã bị giải tán vào năm 70, nhưng nó lại được tái lập lại ngay sau đó dưới tên Legio IIII Flavia Felix.

Chú thích

Liên kết ngoài
livius.org account of Legio IV Macedonica
Legio IV MACEDONICA - reenactment site (in Spanish)

Lê dương La Mã


title: Assassin's Creed (trò chơi điện tử)

text:
Assassin's Creed (tạm dịch: Tôn chỉ của Sát thủ) là một trò chơi điện tử hành động - phiêu lưu lén lút được phát triển bởi Ubisoft Montreal và xuất bản bởi Ubisoft. Đây là phần đầu tiên trong dòng trò chơi Assassin's Creed. Trò chơi phát hành lần đầu trên Xbox 360, sau đó trên Play Station 3 vào tháng 11/2007, trong khi đó bản dành cho Microsoft Windows ra mắt tháng 4/2008.

Cốt truyện đặt trong một chuỗi lịch sử hư cấu xen lẫn các sự kiện có thực, tập trung vào cuộc chiến hàng thế kỉ trước giữa các Assassin (Sát thủ), những người đấu tranh cho hoà bình và tự do, với các Templar (Hiệp sĩ dòng Đền), những kẻ mong muốn hoà bình có được qua thống trị. Trò chơi lấy bối cảnh cuộc Thập tự chinh thứ ba tại vùng Đất Thánh năm 1191, xoay quanh tổ chức The Secret Order of Assassins (tạm dịch: Hội Sát thủ Bí mật), dựa trên các Hashashin có thực. Người chơi vào vai một người đàn ông thời hiện đại tên là Desmond Miles. Bằng việc sử dụng cỗ máy "Animus", Miles có thể xem và kiểm soát ký ức của tổ tiên của mình là Altaïr Ibn-La'Ahad, một sát thủ.

Thông qua Animus, người chơi dần khám phá ra một cuộc chiến giữa hai phe, Sát thủ và Hiệp sĩ dòng Đền, nhằm tranh giành cổ vật "Piece of Eden" (tạm dịch: Mảnh ghép Địa Đàng) có khả năng kiểm soát tâm trí. Trò chơi nhận được phần lớn đánh giá tích cực và giành nhiều giải thưởng tại hội chợ E3 năm 2006. Phần tiếp theo, Assassin's Creed II, đã được ra mắt vào tháng 11/2009. Kể từ sau thành công của Assassin's Creed II, các phiên bản tiếp theo đã được phát hành hàng năm, mang đến nhiều nhân vật sát thủ và thời điểm lịch sử khác nhau.

Tóm tắt

Cốt truyện
: Nội dung sau đây có thể cho bạn biết trước nội dung của game.Desmond Miles, một nhân viên quán rượu, bị bắt cóc bởi công ty y dược Abstergo Industries. Desmond bị ép phải sử dụng Animus, một thiết bị cho phép tái hiện ký ức di truyền từ tổ tiên người dùng. Trong trường hợp của Desmond, họ tìm kiếm thông tin về tổ tiên của anh là Altaïr Ibn-La'Ahad, một Sát thủ trong thời kì cuộc Thập tự chinh thứ ba. Ký ức của Altaïr cho thấy khi ông đang ngăn chặn Rober de Sablé đánh cắp Hòm Giao ước từ một ngôi đền, ông đã vô tình vi phạm ba tôn chỉ của hội Huynh đệ Sát thủ (không làm hại dân lành; hoạt động cẩn trọng, kín đáo và không làm hại huynh đệ) Chính vì thế, lãnh đạo của hội Sát thủ là Al Mualim đã giáng chức của Altaïr xuống Người mới vào (Novice) và giao cho ông nhiệm vụ để chuộc lỗi, đó là hành thích chín Hiệp sĩ dòng Đền: Tamir, một kẻ làm ăn ở chợ đen; Talal, một tay buôn nô lệ; bác sĩ Garnier de Nablus; Abu'l Nuquod, một thương nhân giàu có; Hầu tước William V của Montferrat, đứng đầu thành Acre; Mald Addin (dựa trên nhân vật Baha ad-Din ibn Shaddad), đứng đầu thành Jerusalem; Jubair al Hakim (dựa trên nhân vật Ibn Jubayr), đứng đầu thành Damascus; Sibrand và Robert de Sablé.

Trong khi tiến hành các vụ hành thích, Altaïr phát hiện ra mỗi mục tiêu đều đang tìm kiếm vị trí của "Pieces of Eden" (các Mảnh ghép Địa đàng), những cổ vật tương tự cái de Sablé đánh cắp. Sau một hồi đụng độ kịch liệt với de Sablé, Altaïr nhận ra đó thực chất là Maria, hầu gái của de Sablé giả dạng hắn. Tuy nhiên ông đã tha chết cho Maria. Sau đó ông xác định được vị trí của de Sablé và đối đầu hắn trước mặt vua Richard I, buộc tội de Sablé mưu phản. Vua Richard cho cả hai quyết đấu và để Chúa quyết định xem ai là người nói thật. Altaïr đánh bại de Sablé và trong lúc hấp hối, hắn thừa nhận sự tồn tại của Hiệp sĩ dòng Đền thứ mười, đó chính là Al Mualim. Ông ta mượn tay Altaïr hạ sát chín người còn lại nhằm độc chiếm Mảnh ghép Địa đàng.

Trở lại thành trì của hội Sát thủ, Altaïr thấy Al Mualim đang sử dụng Apple of Eden (Quả táo Địa đàng), một trong các Mảnh ghép để điều khiển trí óc dân chúng. Altaïr cùng với các sát thủ trung thành khác buộc phải chiến đấu với dân thường và các sát thủ bị Al Mualim kiểm soát để lao vào cuộc chiến với ông ta. Altaïr vượt qua được những cám dỗ từ Quả táo, giết chết Al Mualim. Altaïr ngạc nhiên khi nhìn thấy Quả táo đang hiển thị một bản đồ ba chiều cho thấy địa điểm của các cổ vật tương tự được chôn giấu khắp thế giới

Tại thời điểm này, Desmond bị mang ra khỏi Animus để thủ tiêu. Anh biết được rằng Abstergo chính là tổ chức Hiệp sĩ dòng Đền thời hiện đại. Họ định sử dụng bàn đồ ba chiều mà Altaïr tìm thấy nhằm thu thập tất cả các Mảnh ghép Địa đàng, sử dụng cho việc giải quyết vấn đề dân số thế giới trước thảm hoạ 2012. Desmond được cứu bởi Lucy Stillman, một nữ sát thủ núp dưới vỏ bọc nhà khoa học của Abstergo. Ở một mình trong phòng, Desmond sử dụng Eagle vision (nhãn quan Đại bàng) - một khả năng đặc biệt được tổ tiên di truyền thông qua Bleeding Effect (Hiệu ứng Chảy máu) lúc dùng Animus - để đọc những tin nhắn viết bằng máu trên tường và sàn nhà bởi đối tượng thí nghiệm trước, Subject 16 (Đối tượng 16) cảnh báo về ngày tận thế.

Lối chơi

Assassin's Creed là một trò chơi điện tử hành động - phiêu lưu trong đó người chơi vào vai Altaïr Ibn-La'Ahad, được tái hiện thông qua nhân vật Desmond Miles. Mục đích của trò chơi là thực hiện các cuộc hành thích được giao bởi Al Mualim, lãnh đạo của hội Sát thủ. Để đạt được mục đích, người chơi phải đi từ trụ sở đầu não của Hội, băng qua một phần của vùng Đất Thánh được gọi là Kingdom (Vương quốc), tới một trong ba thành phố - Jerusalem, Acre hoặc Damascus - để tìm người của Hội tại đó. Người này sẽ cung cấp nơi ẩn náu và thông tin về mục tiêu, đồng thời yêu cầu người chơi thực hiện một số nhiệm vụ khác bao gồm nghe lén, tra hỏi, móc túi và một vài việc cho người cấp tin cũng như các bằng hữu sát thủ. Người chơi có thể tham gia vào các hoạt động ngoài lề khác trong môi trường thế giới mở này bao gồm trèo tháp cao để định vị thành phố, giải cứu người dân bị đe doạ hoặc quấy rối bởi quân lính. Có nhiều yêu cầu ngoài lề nhưng không ảnh hưởng đến cốt truyện, chẳng hạn như giết các thành viên của Hiệp sĩ dòng Đền hay thu thập những lá cờ. Sau khi hoàn thành mỗi vụ hành thích, người chơi sẽ quay trở lại trụ sở của Hội để nhận vũ khí tân tiến hơn và mục tiêu mới. Người chơi có thể tùy chọn thứ tự hành thích đối với một số mục tiêu.

Tham khảo

Trò chơi điện tử năm 2008
Trò chơi điện tử năm 2007
Trò chơi PlayStation 3
Trò chơi Xbox 360
Trò chơi trên Windows
Trò chơi điện tử khoa học viễn tưởng
Trò chơi điện tử thế giới mở


title: Hiến Ai Vương hậu

text:
Hiến Ai Vương hậu (Hangul: 헌애왕후, Hanja: 獻哀王后; 964 – 20 tháng 1, 1029), hay Thiên Thu Vương thái hậu (천추왕태후, 千秋王太后), là một Vương hậu của nhà Cao Ly. Bà là vợ, đồng thời là chị/em họ của Cao Ly Cảnh Tông, mẹ ruột của Cao Ly Mục Tông. Bà cũng là cháu nội của người sáng lập nên nhà Cao Ly - Cao Ly Thái Tổ.

Lịch sử
Không rõ tên thật của bà. Tuy mang dòng máu hoàng tộc của họ Vương nhưng bà và người em gái là Hiến Trinh Vương hậu (cũng là vợ thứ của Cảnh Tông, thông gian với Cao Ly An Tông sinh ra Cao Ly Hiển Tông) lại lấy họ Hoàng Phủ của bà nội, tức Thần Tĩnh Vương thái hậu Hoàng Phủ thị (신정왕태후 황보씨; 900 – 983).

Bà là con gái của vương tử Vương Húc (왕욱), về sau được truy tôn là Cao Ly Đới Tông. Anh ruột của bà là Cao Ly Thành Tông, quốc vương thứ sáu của Cao Ly.

Năm 679, khi mới 15 tuổi, bà cùng em gái là Hiến Trinh Vương hậu (khi đó mới 13 tuổi) được gả cho vua Cao Ly Cảnh Tông. Sang năm 680, bà sinh người con trai duy nhất của bà với vua Cao Ly Cảnh Tông là Vương Tụng. Năm 681, vua Cao Ly Cảnh Tông qua đời, người con trai duy nhất của ông ta là Vương Tụng khi đó chỉ mới 1 tuổi nên một tông thất khác là Vương Trị đã kế vị, tức là vua Cao Ly Thành Tông, anh ruột của bà.

Vừa lên ngôi vua, vua Cao Ly Thành Tông đã phong cho bà thành Sùng Đức công chúa. Năm 990, Cao Ly Thành Tông phong cho con của bà là Vương Tụng làm người kế vị của mình do ông ta không sinh được con trai.

Sau khi vua Cao Ly Thành Tông qua đời vào năm 997, con trai bà là Vương Tụng lên làm vua, tức là Cao Ly Mục Tông. Cao Ly Mục Tông được nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) chấp thuận. Bà được phong làm thái hậu ngự tại cung Thiên Thu, nên được gọi là Thiên Thu Vương thái hậu (천추왕태후). Dù vua Cao Ly Mục Tông đã trưởng thành nhưng bà vẫn lâm triều nhiếp chính cho Cao Ly Mục Tông.

Tuy nhiên, sau khi lên làm Thái hậu và làm nhiếp chính cho vua Cao Ly Mục Tông, bà lại có một người con trai với tình nhân là Kim Trí Dương (金致陽) vào năm 1003.

Đầu năm 1009, Kim Trí Dương lộng quyền, đốt phá cung điện, âm mưu giết vua Cao Ly Mục Tông để đưa con trai của hắn lên ngôi.

Trước hỗn loạn này, Mục Tông cho đòi tướng Khang Triệu (康兆) về cung cứu giá. Ngay lập tức, Khang Triệu chạy về Khai Thành, giết Kim Trí Dương và đứa con 6 tuổi của hắn cùng những người ủng hộ hắn. Còn về phần Thiên Thu Vương thái hậu, bà bị lưu đày đến Hoàng Châu.

Không ngờ, một số kẻ thù trong triều của Khang Triệu đã phao tin rằng ông ta đang chuẩn bị âm mưu chiếm ngai vàng. Việc này nhanh chóng đến tai vua Cao Ly Mục Tông, và ông ta chuẩn bị cho người giết Khang Triệu. Nhưng Khang Triệu nhanh hơn, đã dẫn quân đánh vào hoàng cung Khai Thành, giết sạch toàn bộ kẻ thù của ông ta, và kể cả vua Cao Ly Mục Tông vào năm 1009. Sau đó ông ta đã đưa một tông thất là Vương Tuân (王詢, 왕순) lên ngôi, tức Cao Ly Hiển Tông. Khang Triệu đã thành lập nên chế độ cai trị Cao Ly bằng quân sự.

Mùa thu năm 1010, tận dụng thời cơ triều đình Cao Ly đang có tranh giành quyền lực khi Khang Triệu (Gang Jo) vừa giết vua Cao Ly Mục Tông, quân Khiết Đan nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) một lần nữa lại tấn công Cao Ly với lý do báo thù cho Cao Ly Mục Tông.

Quân Liêu tấn công lần đầu nhưng không chiếm được pháo đài của Hueng hwa, nơi tướng Yang Kyu trấn giữ. Tuy nhiên pháo đài của Cao Ly ở Hueng hwa vẫn nhanh chóng bị quân Liêu chiếm đóng, hai tướng Cao Ly giữ pháo đào là Yang Kyu và Kim Suk-heung đều tử trận. Quân Liêu đánh chiếm thành Seoyeong, bắt sống Đại Đạo Tú (khi đó đã hơn 70 tuổi, con trai của thái tử Đại Quang Hiển, hậu duệ dời thứ 11 của Đại Dã Bột - đệ của Bột Hải Cao Vương).

Quân Liêu nhanh chóng nam hạ tiến đánh đến Hoàng Châu - nơi Thiên Thu Vương thái hậu đang bị lưu đày. Dân gian lưu truyền rằng Thiên Thu Vương thái hậu đã lãnh đạo dân quân tại Hoàng Châu đứng lên chống trả lại quân Liêu rất ác liệt. Nhưng do lực lượng mỏng hơn nên Thiên Thu Vương thái hậu phải rút lui khỏi Hoàng Châu. Quân Liêu chiếm đóng Hoàng Châu rồi tiếp tục nam hạ đến Tongju giao tranh với Khang Triệu (Gang Jo). Khang Triệu đại thắng quân Liêu nhưng sau đó vì khinh địch mà bị quân Liêu bắt giết vào ngày 24 tháng 11 âm lịch năm 1010 (tức là ngày 31 tháng 12 dương lịch năm 1010), Tongju rơi vào tay quân Liêu.

Quân Liêu tiếp tục nam hạ, rồi chiếm đóng và đốt cháy kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly. Khương Hàm Tán (Gang Gam-han) đã thúc giục vua Cao Ly Hiển Tông trốn khỏi cung điện Khai Thành (Kaesong), không đầu hàng quân Liêu xâm lược. Cao Ly Hiển Tông làm theo lời khuyên của Khương Hàm Tán và trốn thoát khỏi kinh đô đang bốc cháy. Cao Ly Hiển Tông và Khương Hàm Tán cùng triều đình Cao Ly di chuyển sâu về phía nam đến tận thành Naju.

Sau đó Cao Ly Hiển Tông hứa sẽ tái khẳng định mối quan hệ triều cống với nhà Liêu với điều kiện quân Liêu phải rút lui. Một cuộc nổi dậy của nhân dân Cao Ly (trong đó có Thiên Thu Vương thái hậu tham gia) đã bắt đầu quấy rối lực lượng quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya. Không thể thiết lập được chỗ đứng và tránh các cuộc phản công của quân Cao Ly đã tập hợp lại, quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya đã rút lui vào năm 1011 khi không giành được lợi lộc gì to lớn, mặc khác cuộc xâm lược Cao Ly lần này đã khiến cho nhà Liêu lãng phí nguồn tài nguyên quý giá và làm giảm ngân khố quốc gia.

Sau cuộc chiến thì Thiên Thu Vương thái hậu quay về nơi lưu đày là Hoàng Châu để tiếp tục sinh sống.

Vào tháng 12 năm 1018, 100.000 quân Liêu dưới sự chỉ huy của tướng quân Xiao Baiya đã xâm lược Cao Ly lần nữa. Khương Hàm Tán (Gang Gam-chan) chỉ huy quân Cao Ly đánh bại quân Liêu của Xiao Baiya tại Heunghwajin.

Quân Liêu vượt qua Seoyeong, tiến đến Hoàng Châu thì bị dân quân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy liên tục tập kích, quấy phá suốt ngày đêm. Nhờ quân số vượt trội nên quân Liêu của Xiao Baiya vẫn chiếm được Hoàng Châu. Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy dân quân Cao Ly rút về phía nam. Quân Liêu nam hạ chiếm Tongju rồi tiến tới kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly nhưng bị đánh bại bởi lực lượng Cao Ly do tướng Khương Hàm Tán chỉ huy.

Khương Hàm Tán sau đó đã cắt đứt nguồn cung cấp lương thực cho quân Liêu và cho quân tiến hành quấy rối họ không ngừng. Quân Liêu tiếp tục tiến về kinh đô Khai Thành nhưng gặp phải sự kháng cự gay gắt và các cuộc tấn công liên tục từ quân dân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy. Kiệt sức, tướng Liêu là Xiao Baiya nhận ra rằng nhiệm vụ không thể hoàn thành nên quyết định rút lui về phía bắc. Kết cục đại quân Liêu của Xiao Baiya đã bị Khương Hàm Tán đánh tan tác ở Quy Châu (Gwiju). Quân đội của Khương Hàm Tán tiêu diệt gần hết 90.000 quân Liêu trong trận Quy Châu này. Nhiều người khác bị quân Cao Ly bắt sau khi đầu hàng dọc theo bờ sông. Chỉ có tướng Xiao Baiya và vài nghìn quân Liêu còn lại may mán sống sót và thoát khỏi thất bại nặng nề ở Quy Châu.

Khương Hàm Tán trở về kinh đô Khai Thành (Kaesong) và được chào đón như một anh hùng quân sự đã cứu Cao Ly. Sau chiến tranh, Khương Hàm Tán từ giã quân đội và triều đình để nghỉ ngơi vì ông ta đã quá già và đã trở thành anh hùng dân tộc. Thiên Thu Vương thái hậu thì quay về nơi lưu đày là Hoàng Châu để tiếp tục sinh sống.

Đầu năm 1029, nhờ công lao trong các cuộc chiến chống quân Liêu xâm lược, Thiên Thu Vương thái hậu được vua Cao Ly Hiển Tông cho quay về triều đình Khai Thành (Kaesong). Bà qua đời tại Sùng Đức cung vào ngày 20 tháng 1 năm 1029, thọ 65 tuổi. Thụy là Ưng Thiên Khải Thánh Tĩnh Đức Hiến Ai Vương thái hậu (Hangul: 應天啟聖靜德獻哀王太后; Hanja: 응천계성정덕헌애왕태후).

Trong văn hóa đại chúng
 Được diễn bởi Chae Shi-ra trong phim truyền hình Thái hậu Cheonchu (Empress Cheonchu) (2008)

Tham khảo

Người Cao Ly
Phi tần Cao Ly
Sinh năm 964
Mất năm 1029


title: Balto (phim)

text:
Balto hay Balto - A dog's journey là một phim hoạt hình/live-action (phim do người đóng) của đạo diễn Simon Wells (từng làm bộ phim Hoàng tử Ai Cập), do hãng Amblin Entertainment sản xuất năm 1995, phát hành bởi Walt Disney Pictures. Bộ phim thuộc thể loại lịch sử, phiêu lưu, dựa trên câu chuyện có thật về chú chó Balto đã dẫn đầu một đoàn chó kéo xe, mang kháng sinh về cứu trẻ em bị dịch bạch hầu ở thị trấn Nome, Alaska vào năm 1925. "Balto" là phim hoạt hình cuối cùng được sản xuất bởi hãng hoạt hình Amblimation của Steven Spielberg. Hai phần tiếp theo của bộ phim được phát hành dưới dạng video là "Balto II: Wolf Quest" (2002) và "Balto III: Wings of Change" (2004). Ở Việt Nam, phim từng được lưu hành dưới dạng băng đĩa với tên "Chú chó Balto".

Tóm tắt nội dung
Mở đầu phim là cảnh một bà cụ dẫn cháu gái đi dạo quanh công viên Trung tâm ở New York để tìm bức tượng chú chó Balto. Khi hai bà cháu ngồi nghỉ ở ghế đá, bà cụ đã kể cho đứa cháu nghe câu chuyện tuổi thơ của mình. Bối cảnh chuyển từ live-action sang hoạt hình từ đây.

Năm 1925, thị trấn Nome thuộc bang Alaska, Mỹ là một nơi xa xôi hẻo lánh, quanh năm chìm trong băng tuyết. Bấy giờ, phương tiện nhanh nhất và đáng tin cậy nhất của người dân là những xe trượt tuyết do chó kéo. Ở thị trấn Nome, có một chú chó lai sói lang thang tên Balto. Cậu bị cả chó lẫn con người kì thị xa lánh, sống cô đơn cùng ngỗng già Boris và hai con gấu bắc cực Muk & Luk. Ngỗng già Boris gần như là một người cha đối với Balto, ông luôn khuyên nhủ cậu tránh xa khỏi những rắc rối nhưng bản tính bướng bỉnh của Balto ít khi chịu nghe theo lời khuyên ấy. Trong cuộc đua chó hằng năm của thị trấn, Balto đã liều mạng chạy ra đường đua, lấy lại chiếc mũ cho Rosy - chủ của Jenna, cô chó Husky mà Balto thầm yêu. Rosy muốn cảm ơn Balto nhưng bị cha mình ngăn cản vì sợ con chó lai sói có thể cắn cô bé. Mặc cảm và tủi thân, Balto còn bị sỉ nhục bởi Steele - con chó Husky kéo xe nổi tiếng của thị trấn, và đàn em của hắn.

Không lâu sau, dịch bệnh bạch hầu ập đến thị trấn Nome, nhiều đứa trẻ rơi vào cảnh thập tử nhất sinh, trong đó có cô bé Rosy. Bác sĩ đã hết thuốc kháng sinh đặc trị (antitoxin) do bệnh nhân quá đông, bão tuyết lại đang hoành hành, khiến mọi đường vận chuyển thuốc như đường hàng không, đường biển, đường xe lửa, đều bị vô hiệu hóa. Văn phòng thống đốc ở Juneau đánh điện tín cho Nome, thông báo rằng sẽ gửi thuốc đến thị trấn Nenana bằng xe lửa. Nome phải dùng chó kéo xe để mang thuốc về. Thị trấn Nome quyết định tổ chức cuộc đua tìm kiếm những con chó kéo xe giỏi nhất, thành lập một đội chó chở thuốc kháng sinh về từ Nenana, cách Nome 600 dặm. Đội chó của Steele chiến thắng và được chọn nhưng khi lấy thuốc trở về, đội chó bị lạc. Thấy thị trấn Nome dần mất hi vọng cứu sống bọn trẻ bị bệnh, Balto quyết định lên đường tìm lại đội chó chở kháng sinh. Ngỗng Boris cùng hai chú gấu bắc cực Muk và Luk đi theo giúp đỡ Balto. Giữa chặng đường, cả nhóm bị gấu tấn công, Jenna (vẫn âm thầm đi theo Balto từ lúc rời thị trấn) đã xông ra cứu Balto kịp thời nhưng sau đó bị thương nặng. Balto nhờ Boris, Muk và Luk đưa Jenna trở về Nome chữa trị, bản thân cậu sẽ đi tiếp một mình. Jenna tặng Balto khăn quàng cổ của cô, hi vọng nó sẽ làm cậu cảm thấy ấm áp hơn. Trước khi chia tay, ngỗng Boris nói với Balto: "Một con chó không thể hoàn thành chuyến đi này một mình, nhưng... một con sói thì có thể." (A dog can not make this journey alone, but... maybe a wolf can)

Trên đường đi, Balto dùng móng cào vỏ cây để đánh dấu đường về. Cuối cùng, cậu tìm thấy đội chó chở kháng sinh dưới một thác nước đóng băng. Cậu cố gắng thuyết phục Steele để cậu đem thuốc về trước nhưng hắn từ chối và đánh Balto rất dã man. Trong lúc hai con chó giằng co, Steele cắn khăn quàng trên cổ Balto làm chiếc khăn tuột ra. Steel mất đà ngã xuống vực nhưng không chết. Những con chó kéo xe còn lại đồng loạt nhường cho Balto làm đội trưởng, dẫn tất cả quay về Nome. Steele phá rối họ bằng cách đánh dấu đường sai vị trí, khiến đội kéo xe lạc đến bờ vực, Balto và thùng thuốc bị ngã xuống vực sâu. Kiệt sức và đau đớn, Balto bắt đầu mất hi vọng đem kháng sinh quay về, cậu nằm khóc dưới đáy vực. Bỗng một con sói trắng (linh hồn của mẹ Balto) đã hiện ra, hú lên những tràng dài để nhắc nhở cậu về dòng máu sói mạnh mẽ bên trong mình. Nhờ thế, Balto gượng dậy, kéo được thùng thuốc lên khỏi vực và tiếp tục chỉ huy đội chó trở về Nome. Để tránh bị lạc đường lần nữa, Balto đã sử dụng khả năng đánh hơi, đưa cả đội đi đúng hướng.

Trong khi đó, Steele trở về Nome trước nhờ dấu chỉ đường của Balto, bịa chuyện với những con chó khác và Jenna rằng Balto và cả đội chó kéo xe đã chết. Jenna quyết không tin, cô biết chắc Balto còn sống nên đã đem một ngọn đèn bão lên đỉnh đồi tuyết, làm tín hiệu soi đường cho cậu quay lại. Thời gian trôi qua, đúng lúc thị trấn và ba người bạn thân của Balto gần như tuyệt vọng, Balto đã dẫn đầu đội chó kéo xe mang thuốc về thành công. Steele bị phát hiện là kẻ dối trá, hèn nhát và bị tất cả đồng loại xa lánh. Sau khi được tiêm kháng sinh kịp thời, Rosy cùng những trẻ em ở Nome khỏi bệnh bạch hầu, Jenna và Balto đoàn tụ với nhau. Balto từ một chú chó lang thang, nay đã trở thành anh hùng của mọi người.

Kết thúc câu chuyện, phim lại chuyển từ hoạt hình về phim do người đóng. Bà già kể câu chuyện chính là cô bé Rosy năm xưa. Khi tìm thấy bức tượng Balto trong công viên Trung tâm, hai bà cháu cùng tưởng niệm chú chó anh hùng và chặng đường dài mà đội chó đã vượt qua, nhờ lòng dũng cảm, sự trung thực và trí thông minh. Trước khi ra về, bà đã nói với bức tượng: "Cảm ơn Balto. Ta đã không thể sống sót nếu không có ngươi." (Thank you, Balto. I would have been lost without you.)

Nhân vật
Balto
Lồng tiếng: Kevin Bacon
Nhân vật chính diện của bộ phim, một chú chó lai sói lông xám, sống lang thang ở thị trấn Nome. Cha của Balto thuộc giống Husky, mẹ là con sói trắng tên Aniu. Vì dòng máu lai, Balto luôn bị cả con người, chó và sói ghét bỏ, cậu thực sự không biết mình thuộc về nơi đâu. Niềm đam mê của Balto là theo dõi những cuộc đua chó của Nome và ước sẽ có ngày trở thành chó kéo xe. Trong phim, Balto là nhân vật duy nhất có thật trong lịch sử, còn lại chỉ là nhân vật hư cấu.

Boris
Lồng tiếng: Bob Hoskins
Một con ngỗng Nga lớn tuổi, chăm sóc cho Balto từ bé. Ông khá nhút nhát, hay cằn nhằn và không thích bị lâm vào rắc rối nhưng sẵn sàng ở bên Balto mỗi khi cần. Boris từng nói ông sẽ không bao giờ theo đàn ngỗng khác di cư về phương Nam, cho đến khi Balto đủ khôn lớn để "tự đứng trên bốn chân của mình." Boris còn được coi là chú nuôi của anh em gấu Bắc Cực Muk và Luk.

Muk và Luk
Lồng tiếng: Phil Collins
Hai anh em gấu bắc cực sống cùng Balto và Boris, rất sợ nước và không biết bơi nên bị đồng loại xa lánh. Boris nhận xét rằng tuy hoàn cảnh của Balto và Muk, Luk giống nhau nhưng tính cách hai bên lại khác nhau như nước với lửa. Trong hành trình đi tìm đội chó chở thuốc bị lạc, khi Balto bị gấu tấn công và rơi xuống một hồ nước đóng băng, Muk và Luk đã liều mình lao xuống hồ cứu bạn, từ đó chúng tự nhiên biết bơi.

Jenna
Lồng tiếng: Bridget Fonda
Cô chó Husky lông màu nâu đỏ, rất duyên dáng, xinh đẹp và mạnh mẽ. Cô rất mến Balto, vì thế luôn phớt lờ những lời chế nhạo về cậu. Sau khi nghe Steele nói dối là Balto đã chết, Jenna bác bỏ điều đó và cầm đèn bão đi lên đỉnh đồi, chiếu đèn vào những mảnh vỡ thủy tinh màu, tạo thành cực quang hiện trên vách núi (đây là trò chơi mà Balto đã dạy cô). Dấu hiệu ấy đã soi đường cho Balto và đội chó kéo xe quay về.

Rosy
Lồng tiếng: Juliette Brewer
Người thủ vai Rosy lúc già: Miriam Margolyes
Cô chủ nhỏ của Jenna, một đứa trẻ tốt bụng, nhân hậu. Cô bé là người duy nhất trong thị trấn đối xử tốt với Balto mà không chút kì thị. Rosy là động lực mạnh nhất thôi thúc Balto đem kháng sinh về cứu thị trấn Nome. Sau này, khi đã thành một bà già, Rosy đã kể cho cháu gái mình nghe về Balto. Chiếc mũ lông mà Balto từng lấy giúp Rosy ở cuộc đua chó năm xưa, giờ được truyền lại cho cháu của cô.

Steele
Lồng tiếng: Jim Cummings
Con chó Husky màu đen trắng, kéo xe giỏi nhất thị trấn Nome. Steele là nhân vật phản diện chính trong phim, một con chó hèn nhát, dối trá, bạo lực, là tình địch của Balto. Hắn luôn muốn chứng tỏ bản thân mình với Jenna và tìm cách bôi xấu Balto. Ngoài mặt, đàn em của Steele lúc nào cũng tỏ ra tôn kính, xun xoe hắn, kì thực bọn chúng luôn nói xấu sau lưng Steele vì ghét hắn. Cuối phim, khi các con chó khác biết Balto đã đem thuốc về thành công, Steele đã bị tẩy chay và ghét bỏ vì những lời khoác lác trước kia của hắn.

Những lời thoại đáng nhớ trong phim

Nhạc phim
Toàn bộ nhạc nền trong "Balto" đều do James Horner sáng tác.

Danh sách bản nhạc trong phim theo CD gốc phát hành ở Hoa Kỳ
"Reach For The Light" (ca khúc chủ đề chính của phim Balto và là bài hát có lời duy nhất). Trình bày: Steve Winwood. (4 phút 24 giây)
"Balto's Story Unfolds" (4 phút 40 giây)
"The Dogsled Race" (1 phút 41 giây)
"Rosy Goes To The Doctor" (4 phút 5 giây)
"Boris & Balto" (1 phút 29 giây)
"The Journey Begins" (5 phút 6 giây)
"Grizzly Bear" (5 phút 23 giây)
"Jenna/Telegraphing The News" (2 phút 22 giây)
"Steele's Treachery" (4 phút 38 giây)
"The Epidemic's Toll" (3 phút 29 giây)
"Heritage Of The Wolf" (5 phút 54 giây)
"Balto Brings The Medicine!" (4 phút 53 giây)
"Reach For The Light" (phiên bản đầy đủ). Trình bày: Steve Winwood. (5 phút 27 giây)

Lời và lời dịch bài hát "Reach for the light"

Lời bài hát:
Deep in the night
The winds blow cold
And in a heartbeat
The fear takes hold

Deep in the storm
There's a place that's soft and still
Where the road waits to be taken
If you only will

The voices inside you
Can lead your soul astray
Believe in what you dream
Don't turn away
Don't you turn away

Reach for the light
You might touch the sky
Stand on the mountaintop
And see yourself flying
Reach for the light
To capture a star
Come out of the darkness
And find out who you are

Somewhere in time
The truth shines through
And the spirit knows
What it has to do

Somewhere in you
There's a power with no name
It can rise to meet the moment
And burn like a flame

And you can be stronger
Than anything you know
Hold on to what you see
Don't let it go
Don't you let it go

Now, there's no turning back
When your destiny is calling
Listen to the thunder roll
And let your heart break free

Reach for the light
You might touch the sky
Stand on the mountaintop
And see yourself flying
Reach for the light
To capture a star
Come out of the darkness
And find out who you are

Reach for the light.

Lời dịch:
Sâu thẳm trong đêm,
Gió lạnh cuộn thổi,
Và trong nhịp đập trái tim
Nỗi sợ hãi đang bao trùm.

Sâu trong tâm bão
Vẫn còn một vùng yên tĩnh,
Nơi có con đường đang chờ để khai phá
Chỉ cần bạn cố gắng kiếm tìm.

Giọng nói bên trong bạn
Có thể khiến tâm hồn bạn lạc lối.
Hãy tin vào những gì bạn ước ao,
Đừng ngoảnh đi,
Bạn đừng vội ngoảnh đi nhé.

Hãy đi theo ánh sáng,
Bạn có thể chạm tới bầu trời,
Đứng vững trên đỉnh núi
Bạn sẽ thấy mình bay cao.
Hãy đi theo ánh sáng,
Bạn sẽ nắm bắt cả những vì sao.
Hãy ra khỏi bóng tối
Và tìm ra bạn thực sự là ai.

Lúc này, ở nơi nào đó
Một sự thật vẫn sáng bừng soi rọi.
Và tâm trí bạn biết rõ
Điều gì bạn phải làm.

Đâu đó sâu trong con người bạn
Là một sức mạnh không tên,
Chỉ đợi thời cơ để trỗi dậy
Và cháy lên như ngọn lửa.

Và bạn có thể trở nên mạnh mẽ
Hơn bất cứ điều gì bạn biết.
Hãy khắc nghi những gì bạn thấy.
Đừng từ bỏ,
Bạn đừng từ bỏ nhé.

Bây giờ đã không còn đường lui nữa
Số mệnh đang kêu gọi bạn
Hãy lắng nghe tiếng sấm rền
Và để trái tim bạn được tự do.

Hãy đi theo ánh sáng,
Bạn có thể chạm tới bầu trời,
Đứng vững trên đỉnh núi
Bạn sẽ thấy mình bay cao.
Hãy đi theo ánh sáng,
Bạn có thể bắt lấy những vì sao.
Hãy ra khỏi bóng tối
Và tìm ra bạn thực sự là ai.

Hãy luôn đi theo ánh sáng.

Hai phần tiếp theo của Balto
Hai phần phim hoạt hình tiếp theo của "Balto" được Universal Cartoon Studios phát hành dưới dạng DVD. Phần 2 "Wolf Quest" (Sứ mệnh Sói) phát hành năm 2002 trên các kênh truyền hình của Sinclair Broadcast Group, một công ty viễn thông có độ phủ sóng rộng nhất trên các đài truyền hình địa phương Hoa Kỳ. Phần 2 kể về đàn chó con của Balto và Jenna, nhân vật chính là Aleu với hành trình khám phá dòng máu sói trong huyết quản cô bé.

Phần 3 "Wings of Change" (Đôi cánh của sự đổi thay) phát hành năm 2004. Cốt truyện vẫn là về hậu duệ của Balto nhưng lần này, nhân vật chính là Kodi, một trong những đứa con trai của Balto.

Cả hai phần phim đều là hư cấu, không hề dựa trên sự thật lịch sử nào về chú chó Balto.

Sự khác biệt giữa phim và lịch sử
Trong phim "Balto", thị trấn Nome chỉ cử một đội chó kéo xe đầu tiên và duy nhất đi chuyển thuốc về. Trong lịch sử, nhiều đội chó kéo xe đã luân phiên nhau chuyển kháng sinh về thị trấn. Balto chỉ là thủ lĩnh của đội chó kéo xe cuối cùng trên chặng đường vận chuyển thuốc. Chặng đường dài nhất, nguy hiểm nhất được vượt qua bởi đội chó kéo xe của con chó đầu đàn có tên Togo. Thực ra, tạo hình của Balto trong phim dựa trên hình mẫu Togo ngoài đời, còn chú chó Balto thật là giống Husky lông đen, không phải là chó lai sói lông xám.

Trong phim, Balto và những chú chó kéo xe đã tự xoay xở để chuyển thuốc đến nơi an toàn, trong khi người đánh xe (musher) bị ngất xỉu suốt quãng đường về. Trên thực tế, điều này hoàn toàn không có thật.

Trong lịch sử, Balto không phải là một chú chó lang thang như phim đã miêu tả. Từ khi sinh ra, Balto đã là thú nuôi của người đánh xe nổi tiếng Leonhard Seppala (người này cũng là chủ của chú chó Togo ở trên). Leonhard đã đào tạo Balto thành chó dẫn đầu đoàn kéo xe. Trong chặng đường chuyển kháng sinh về Nome, Leonhard Seppala là người kéo xe của đội do Togo cầm đầu. Đội cuối cùng của Balto được dẫn dắt bởi Gunnar Kaasen, nhân viên của Leonhard.

Chú thích

Liên kết ngoài

"Balto" trên wikipedia tiếng Anh
Balto: Universal Studios  - Restored version of the original 1995 official Balto site.

Balto  – Keyframe - the Animation Resource

Phim năm 1995
Phim thiếu nhi Mỹ
Hoạt hình Mỹ
Phim của Universal Pictures
Phim lấy bối cảnh ở thành phố New York
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 1920
Phim với các sự vật được nhân hoá
Phim hoạt hình Mỹ thập niên 1990
Phim của Amblin Entertainment
Phim hoạt hình Mỹ
Phim Mỹ
Phim lấy bối cảnh năm 1925
Phim có cả phần người đóng và hoạt hình


title: Chuyến bay 904 của Lion Air

text:
Chuyến bay 904 của Lion Air 904 (JT 904, LNI 904) là một chuyến bay chở khách trong nước theo lịch trình trên máy bay PK-LKS, một chiếc Boeing 737-8GP vận hành bởi Lion Air bay giữa Bandung và Denpasar, Indonesia. Ngày 13 tháng 4 năm 2013, vào khoảng 03:00 (07:00 GMT), chiếc máy bay hạ cánh khẩn cấp vào một biển ven bờ cạn, cự ly 0,6 hải lý (1,1 km) so với đê chắn sóng bảo vệ ngưỡng đường băng 9, trong khi cố gắng hạ cánh tại Denpasar. Thân máy bay của máy bay bị gãy đôi thành hai phần. Có 101 hành khách và 7 thành viên phi hành đoàn trên máy bay. Tổng cộng có 22 người bị thương trong vụ tai nạn, tuy nhiên không có trường hợp tử vong nào. Ban đầu, cơ quan chức năng cho rằng máy bay bị trượt quá đường băng trước khi lao xuống biển. Tuy nhiên, phát ngôn viên của Lion Air - Edward Sirait - khẳng định máy bay chưa kịp tới đường băng đã đập thẳng bụng xuống mặt biển. Thời điểm xảy ra tai nạn trời nhiều mây và có mưa.
Chiếc máy bay này có số đuôi PK-LKS, là một chiếc Boeing 737-8GP mới được chuyển từ Malindo Air sang cho Lion Air.

Tham khảo

Flight 904
Lion Air
Tai nạn và sự cố hàng không tại Indonesia
2013 ở Indonesia
Lion Air


title: Legio XIV Gemina

text:
Legio quarta decima Gemina (Quân đoàn đôi thứ mười bốn) là một quân đoàn của đế quốc La Mã, nó được Julius Caesar thành lập vào năm 57 trước Công nguyên. Tên riêng Gemina của nó (sinh đôi trong tiếng Latin) cho thấy quân đoàn là kết quả của sự hợp nhất giữa hai quân đoàn trước đó, một trong số đó là quân đoàn thứ mười bốn chiến đấu trong trận Alesia, quân đoàn kia là quân đoàn Martia. Tên riêng Victrix (chiến thắng) của nó đã được Augustus thêm vào sau khi nó tham gia cuộc chiến tranh Pannonia vào khoảng năm 9 SCN. Biểu tượng của quân đoàn là Ma Kết, như nhiều quân đoàn khác được Caesar thành lập hoặc những tia sét bắt chéo của thần Jupiter

Quân đoàn XIV GMV được Caesar thành lập ở Cispaline Gaul và tham gia vào cuộc chinh phục xứ Gaul của ông. Hạn nhập ngũ của họ là 16 năm, giống như các quân đoàn khác (sau này Augustus nâng lên thành 20 năm). Trong nhiều năm sau vụ thảm sát tại Atuatuca, họ được coi như là một quân đoàn kém may mắn. Họ thường xuyên bị bỏ lại ở hậu phương để bảo vệ doanh trại trong các trận chiến và các cuộc tấn công.

Quân đoàn XIV GMV sau này đã chiến đấu dưới quyền tướng Germanicus Caesar chống lại Arminius. Một thập kỷ trước khi chiến dịch này xảy ra, Arminius đã thành công trong việc tiêu diệt toàn bộ ba quân đoàn trong trận chiến rừng Teutoburg, một trong những thảm họa lớn nhất trong lịch sử quân đội La Mã. Họ đã giành được một chiến thắng quyết định cho Germanicus, và điều này giúp cho ông có được một cuộc diễu binh mừng chiến thắng.

XIV Gemina Martia Victrix đã đóng quân tại Moguntiacum, Thượng Germania kể từ năm 9 SCN, và nó là một trong bốn quân đoàn được sử dụng bởi Aulus Plautius và Claudius trong cuộc xâm lược Britain của La Mã vào năm 43, và nó cũng tham gia vào việc đánh bại Boudicca trong năm 60 hoặc 61. Đây là trận chiến sẽ khiến nó vào lịch sử như một trong những quân đoàn La Mã vĩ đại nhất. theo Tacitus và Dio, Quân đoàn XIV đã đánh bại đạo quân lên tới 230.000 người của Boudicca, với lực lượng ít ỏi của họ chỉ gồm 10.000 Binh sĩ và quân trợ chiến. Sau đó, quân đoàn đóng quân ở Britain trong vài năm tiếp theo và vào năm 68, họ đóng quân tại Gallia Narbonensis.

Trong năm 89, thống đốc của Thượng Germania, Lucius Antonius Saturninus, đã nổi dậy chống lại Domitianus cùng với sự ủng hộ của quân đoàn XIV của XXI Rapax, nhưng cuộc khởi nghĩa đã bị đàn áp.

Sau khi quân đoàn XXI bại trận trong năm 92, XIV Gemina đã được phái đến Pannonia để thay thế nó, và đóng quân tại Vindobona (Viên). Sau khi một cuộc chiến tranh với người Sarmatia và các cuộc chiến tranh Dacia của Trajanus(từ năm 101-106), quân đoàn đã được chuyển đến Carnuntum, tại đây quân đoàn lưu lại trong ba thế kỷ tiếp theo. Một số tiểu đơn vị của quân đoàn thứ mười bốn đã chiến đấu trong các cuộc chiến tranh chống lại người Mauri, dưới thời Antoninus Pius, và quân đoàn cũng đã tham gia chiến dịch Parthia của Hoàng đế Lucius Verus. Trong cuộc chiến tranh chống lại người Marcomanni, hoàng đế Marcus Aurelius đã đặt trụ sở của mình tại Carnuntum.

Trong năm 193, sau cái chết của Pertinax, viên tướng chỉ huy quân đoàn thứ mười bốn, Septimius Severus, đã được các  quân đoàn ở Pannonia tuyên bố là hoàng đế. XIV Gemina đã chiến đấu cho vị hoàng đế của nó trên đường tiến quân đến Rome nhằm tấn công kẻ tiếm vị Didius Julianus (năm 193), và góp phần vào việc đánh bại Pescennius Niger (năm 194), và có thể chiến đấu trong chiến dịch Parthia mà kết thúc với việc cướp phá kinh thành của đế chế Parthia, Ctesiphon (năm 198).

Trong giai đoạn hỗn loạn sau thất bại của Valerianus, quân đoàn XIIII Gemina đã ủng hộ kẻ tiếm vị Regalianus chống lại Hoàng đế Gallienus (năm 260), sau đó là Gallienus chống lại Postumus của đế quốc Gallia (nó nhận được danh hiệu VI Pia VI-Fidelis ("sáu lần trung thành, sáu lần trung nghĩa"), và sau khi Gallienus qua đời, là cho Hoàng đế Gallia Victorinus (năm 269-271).

Xem thêm
Danh sách các quân đoàn La Mã

Chú thích

Legions of Rome Stephen Dando-Collins

Liên kết ngoài
 Legio XIV Gemina  at livius.org

Lê dương La Mã


title: Adalbert của Phổ (1811–1873)

text:
Hoàng thân Adalbert của Phổ (sinh ngày 29 tháng 10 năm 1811 tại Berlin – mất ngày 6 tháng 6 năm 1873 tại Karlsbad), tên khai sinh là Heinrich Wilhelm Adalbert là một hoàng tử Phổ, từng là một vị chỉ huy đầu tiên của lực lượng "Hải quân quốc gia Đức" (Reichsflotte) do Quốc hội Frankfurt thành lập năm 1848 (lực lượng này đã giải tán năm 1852), và được Friedrich Wilhelm IV phong làm Tổng chỉ huy tối cao của lực lượng Hải quân Phổ năm 1849, về sau ông đã được phong hàm Đô đốc của lực lượng Hải quân Phổ vào năm 1854. Ông chỉ huy Hải quân Phổ cho đến khi cuộc Chiến tranh Pháp-Đức kết thúc năm 1871. Trên cương vị này, ông đã hết mình xây dựng lực lượng Hải quân, mặc dù quân chủng này chưa thể đóng một vai trò quan trọng trong các cuộc chiến tranh thống nhất nước Đức (1864 – 1871), khi mà Adalbert đã phục vụ trong đại bản doanh của tướng Steinmetz trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ và Chiến tranh Pháp-Đức. Ông được ghi nhận vì lòng dũng cảm và xem nhẹ cái chết của mình trong những cuộc chiến tranh này.

Ông được nhìn nhận là người sáng lập hàng đầu của lực lượng hải quân non trẻ của Đức, do bản tường trình của ông năm 1848 đã báo trước về một cường quốc hải quân độc lập và do ông thành lập Bộ Hải quân Phổ vào năm 1853. Qua vai trò của mình đối với Hải quân Phổ - Đức, ông đã hỗ trợ đắc lực đến thành công của quá trình cải cách quân đội Phổ của tướng Albrecht von Roon.

Cuộc đời
Adalbert là con trai của Hoàng thân Friedrich Wilhelm Karl, người đã qua đời năm 1851, và Nữ Bá tước Amelia Marie Anna xứ Hesse-Homburg. Qua đó, ông là cháu nội của vua Phổ Friedrich Wilhelm II, cháu gọi vua Friedrich Wilhelm III bằng bác đồng thời là em họ của vua Friedrich Wilhelm IV và Wilhelm I, vua Phổ và Hoàng đế Đức về sau này. Cũng giống như mọi hoàng tử khác trong Hoàng gia Phổ, ông bị buộc phải gia nhập quân đội ngay từ thuở thiếu thời, và được đưa vào quân đoàn pháo binh Phổ. Nhưng, khác với phần lớn Hoàng tộc Hohenzollern, ông có lòng đam mê du lịch và mong muốn được nhìn thấy các nước khác.. Và, để trau dồi tinh thần của mình (chứ không như phần lớn các du khách ở địa vị xã hội cao thời bấy giờ), ông đã đi nhiều nơi ở châu Âu, châu Á và châu Mỹ: vào năm 1826, ông đến Hà Lan. Năm 1832, ông tới Anh và Scotland. Năm 1834, tới Sankt-Peterburg và Moskva. Năm 1837, tới miền Trung Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Hy Lạp và quần đảo Ionia. Vào năm 1842, vua xứ Sardegna đã điều một tàu khu trục nhỏ phục vụ cho ông, và trên chiếc tàu này vị vương thân Phổ đã đến Genova, Gibraltar, Tangiers, Madeira, và Teneriffe. Ngoài ra, ông cũng vượt đại dương và khám phá bờ biển Brasil. Sau khi trở về nước, ông đã cho xuất bản một cuốn sách nói về chuyến hành trình của mình, tựa là "Ausmeinem Reisetagebuche", trong các năm 1842 – 1843. Tác phẩm này đã được dịch sang tiếng Anh và xuất bản tại Luân Đôn vào năm 1848.

Khi ông 29 tuổi, Adalbert được bổ nhiệm làm Chuẩn tướng trong lực lượng pháo binh Cận vệ Hoàng gia, và vào năm 1840, ông lên chức Thiếu tướng. Đến năm 1843, ông trở thành Tướng thanh tra của pháo binh Phổ, và năm 1848 ông được phong cấp Trung tướng. Vào năm 1848, chính phủ lâm thời cách mạng của "Đế quốc Đức" (Quốc hội Frankfurt) đã mời ông làm cố vấn cho việc thành lập một lực lượng Hải quân quốc gia Đức, và được bổ nhiệm làm chủ tịch ủy ban dân tộc về vấn đề hải quân. Adalbert vốn dĩ đã nghiên cứu về ngành hải quân của các cường quốc khác, nhất là Anh. Những hoạt động của ông với vai trò là người tổ chức Hải quân quốc gia Đức đã dẫn đến việc ông viết một bản tường trình mang tên "Denkschrift fiber die Bildnng einer deutschen Flotte" vào tháng 5 năm 1848, trong đó ông đề ra những phương án tốt nhất để xây dựng một lực lượng hải quân có thể bảo vệ quyền lợi của nước Đức. Theo đó, tiến trình phải được thực hiện qua 3 bước: phòng ngự bờ biển, phòng ngự tích cực và bảo vệ quyền thương mại, và cuối cùng sẽ xây dựng một cường quốc hải quân độc lập. Qua đó, theo thời gian, Đức sẽ trở thành một quốc gia có khả năng quyết định tương lai của ngành hải quân của mình, và bản tường trình góp phần khiến ông trở thành một trong những người sáng lập hạm đội Đức.

Không lâu sau đó, để đối phó với Đan Mạch trong cuộc Chiến tranh Schleswig lần thứ nhất, vua Friedrich Wilhelm IV đã nâng cấp đội tàu (Küstenflotille) thành lực lượng hải quân của Phổ, và vào tháng 3 năm 1849 nhà vua ban chỉ dụ phong Adalbert làm Tổng tư lệnh tối cao của Hải quân Phổ, và với sắc chỉ này Adalbert đã trở thành chỉ huy của hai lực lượng hải quân riêng biệt: Hải quân quốc gia Đức và Hải quân Đức. Điều đó cũng chứng tỏ rằng hạm đội của nước Phổ phản động hầu như không hề hợp tác với hạm đội của Quốc hội Frankfurt. Việc vua Phổ đàn áp Quốc hội Frankfurt năm 1849 và hòa ước với Đan Mạch năm 1850 đã chấm dứt mọi hy vọng về một lực lượng hải quân Đức thống nhất, đồng thời làm chậm tiến trình phát triện của hải quân Phổ. Hạm đội Frankfurt bị giải tán vào năm 1852, và giờ đây Adalbert phải chú tâm vào việc xây dựng Hải quân Phổ. Mặc dù Bộ Chiến tranh Phổ phản đối mọi sự phát triển của Hải quân, Hoàng thân Adalbert đã thuyết phục nhà vua loại hải quân ra khỏi quyền kiểm soát của Bộ Chiến tranh và thành lập Bộ Hải quân Vương quốc Phổ (Königliche Preussische Admiralität) vào tháng 11 năm 1853, mặc dù bộ này không phải là lúc nào cũng độc lập. Dù ông không phải là Bộ trưởng Bộ Hải quân, đến năm 1854, Adalbert được vua phong làm "Đô đốc của Các bờ biển Phổ", trong khi ông vẫn tiếp tục giữ cương vị Tổng tư lệnh tối cao của Hải quân. Trái với niềm tin của lục quân rằng hải quân chỉ có chức năng bảo vệ bờ biển, Adalbert chủ trương mở rộng sứ mệnh của hải quân ra ngoài bờ biển của Phổ. Vào ngày 7 tháng 8 năm 1856, Adalbert chỉ huy tàu hộ tống Danzig tiến vào biển Địa Trung Hải trong chiến dịch bên ngoài vùng lãnh hải nước nhà đầu tiên của Hải quân Phổ, để chống lại bọn hải tặc Riff ở Bắc Phi. Tuy nhiên, trong khi quân ông chỉ có 90 người, 500 tên hải tặc đã buộc họ phải rút lui, với 24 người chết và bị thương. Bản thân Adalbert cũng bị trúng đạn ở bắp vế.

Vào năm 1859, ông cũng tổ chức một lực lượng hải quân và phái đến Đông Á, với các mục đích khoa học và ngoại giao. Sau khi vua Wilhelm I lên ngôi, Adalbert đã khuyến khích Wilhelm tích cực xây dựng lực lượng Hải quân Phổ. Vào năm 1864, trong cuộc Chiến tranh Schleswig lần thứ hai, Adalbert đã tuần tra cùng với hạm đội của mình trên biển Baltic. Trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866, tình hình cho thấy là bờ biển nước Phổ không bị đe dọa, và ông chuyển đến binh đoàn của Thái tử Friedrich Wilhelm. Hoàng thân Adalbert đã tham gia trong bộ tham mưu của Quân đoàn V dưới quyền tướng Steinmetz. Ông liên tiếp chứng tỏ sự can đảm và không sợ chết của mình trong các trận đánh ở Nachod và Skalitz, và điều đó khiến cho ông được binh lính Phổ mến mộ. Vào năm 1870, ông dẫn một đội tàu đến thăm các hải cảng của Anh. Trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871), các tàu thuyền của ông đã trú ẩn ở Wilhelmshaven. Ông nhận thấy hải quân Phổ - Đức chưa đủ mạnh, và một lần nữa, cũng giống như năm 1866, ông theo dõi cuộc chiến ở đại bản doanh của lục quân dưới quyền tướng Steinmetz. Vào ngày 14 tháng 8, ông dong ngựa lên phía trước Trung đoàn bộ binh Jäger số 7 thuộc Lữ đoàn Goltz trong chiến trận. Trong trận Gravelotte vào ngày 18 tháng 8 năm 1870, ông luôn luôn đứng ở tuyến đầu, và điều này đã phấn khích tinh thần của binh sĩ Phổ. Tại trận chiến này, con ngựa mà ông cưỡi đã bị bắn chết, và một con ngựa khác bị thương. Sau đó, ông dành vài tuần ở Metz, dù không có một hoạt động quân sự thực sự nào. Đến tháng 10, ông được triệu tập đến Tổng hành dinh của quân đội Phổ - Đức tại Versailles. Sau cuộc Chiến tranh Pháp-Đức, ông từ giã sự nghiệp quân sự vào năm 1871, tuy vậy ông vẫn không từ bỏ mọi mối liên hệ của mình với lực lượng Hải quân Đế quốc Đức mới thành lập. Ông qua đời hai năm sau đó do bị đau gan.

Gia đình
Vào năm 1850, Hoàng thân Adalbert kết hôn không đăng đối với Theresa Elsser, một vũ công tài năng, và cuộc hôn nhân này đã mang lại cho Theresa Elsser tước hiệu là Nữ Nam tước von Barnim. Người con duy nhất của họ, Nam tước Adalbert von Barnim, sinh năm 1841, đã qua đời năm 12 tháng 7 năm 1860 tại Ai Cập.

Tổ phụ

Chú thích

Sinh năm 1811
Mất năm 1873
Người Berlin
Người Bá quốc Brandenburg
Vương tộc Hohenzollern
Đô đốc Hải quân Đế quốc Đức
Sĩ quan hải quân Phổ
Tướng Phổ
Nhân vật trong Cách mạng 1848
Hoàng tử Phổ
Nhà văn quân sự Đức
Nhà lý luận quân sự
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ


title: Legio VII Claudia

text:
Legio Septima Claudia Pia Fidelis ('Quân đoàn Claudia thứ bảy) là một quân đoàn La Mã. Giống như tất cả các quân đoàn khác của Caesar, biểu tượng của nó là một con bò đực, cùng với sư tử.

Quân đoàn Thứ bảy, thứ sáu, thứ tám và thứ chín đều được Pompeius thành lập ở Tây Ban Nha trong năm 65 trước Công nguyên. Cùng với các quân đoàn VIII, IX và X, quân đoàn VII là một trong những đạo quân lâu đời nhất trong quân đội của đế quốc La Mã. Họ được lệnh tới Cisalpine Gaul vào khoảng năm 58 trước Công nguyên và hành quân cùng với Caesar trong suốt cuộc chiến tranh xứ Gaul. Ông cũng đã đề cập đến quân đoàn VII trong ghi chép của mình về cuộc chiến chống lại người Nervii, và có vẻ như quân đoàn này đã được sử dụng trong các cuộc viễn chinh khắp miền Tây xứ Gaul dưới sự chỉ huy của Crassus, viên tướng dưới quyền Caesar. Trong năm 56 TCN, quân đoàn VII đã có mặt trong chiến dịch Venetic. Trong cuộc khủng hoảng do Vercingetorix gây ra, quân đoàn đã chiến đấu ở khu vực lân cận của Lutetia, nó phải đã có mặt tại Alesia và quân đoàn chắc chắn đã tham gia vào chiến dịch càn quét người Bellovaci.

Legio VII là một trong hai quân đoàn sử dụng trong cuộc xâm lược Britain của Caesar, và nó đóng một vai trò quan trọng trong Trận Pharsalus vào năm 48 trước Công nguyên. Quân đoàn sau đó tồn tại ít nhất cho đến cuối thế kỷ thứ 4, bảo vệ khu vực trung lưu sông Danube.

Tiberius Claudius Maximus, người lính La Mã dâng đầu của Decebalus lên cho hoàng đế Trajan, đã từng phục vụ trong Legio VII Claudia.

Xem thêm
Danh sách các quân đoàn La Mã

Chú thích

Liên kết ngoài
 livius.org account

Lê dương La Mã


title: Phụng Thánh phu nhân

text:
Phụng Thánh phu nhân (chữ Hán: 奉聖夫人, 1108 - 18 tháng 9, 1171), là một phi tần của hoàng đế Lý Thần Tông, em gái của Linh Chiếu hoàng thái hậu, mẹ của Lý Anh Tông.

Năm 1138, Thần Tông hoàng đế bệnh nặng. Phu nhân đã giúp Linh Chiếu hoàng thái hậu tính kế, cuối cùng giúp được Anh Tông hoàng đế kế thừa hoàng vị, công lao hiển hách. Bà rất được Anh Tông kính trọng, thường cho dự triều nghi cùng Hoàng thái hậu trong điện.

Tiểu sử
Phu nhân có tên húy là Lan Xuân (蘭春), là con gái út của Phụ Thiên đại vương (輔天大王), mẹ là Thụy Thánh công chúa - con gái của Dự Tông Chính hoàng. Tổ phụ của phu nhân là Chân Đăng bảo sở Quan sát sứ họ Lê, có trị sở ở hương Tuế Phong (này là Hương Nộn, huyện Tam Nông), cháu của Ngự Man đại vương Lê Long Đinh, như vậy dòng họ Thái hậu là hậu duệ xa của hoàng đế Lê Đại Hành. Tổ mẫu là Ngọc Kiều công chúa, con gái của Phụng Càn vương Lý Nhật Trung, được Lý Thánh Tông nhận làm con gái nuôi.

Năm 1134, Thần Tông hoàng đế lấy chị bà là Linh Chiếu hoàng thái hậu, sau thấy bà đoan trang hiền thục, ưa nhìn nên đón vào cung. Khi bà mới vào trong cung đã hiểu rõ đạo lý làm vợ, lên trên tông thất thì giữ bền phong độ nữ lưu. Ăn mặc điểm trang ắt đúng độ, nói năng cử chỉ đúng phép, Thần Tông dần có thiện cảm.

Năm 1136, bà được sắc phong làm Phụng Thánh phu nhân (奉聖夫人), ngang hàng với chị bà là Cảm Thánh phu nhân (感聖夫人). Bấy giờ, phu nhân giữ bền tâm hạnh, sửa mình theo giáo hóa Nho gia, giữ trọn bổn phận dâu hiền, phụng thờ tiên tổ không thiếu sót mà ân huệ lẽ mọn cũng thấm xuống tận gia nhân. Đạo đức của phu nhân sánh ngang Nga Hoàng, Nữ Anh vợ của Thuấn, dâng lời phò trí giúp mưu; cũng giống như Thái Nhâm Thái Khương giúp nhà Chu, trước hết nêu cao đạo đế.

Tranh đoạt Hoàng vị
Thần Tông hoàng đế khi trước đã lập Lý Thiên Lộc (李天祿) làm Hoàng thái tử, nhưng Linh Chiếu hoàng thái hậu thấy Thiên Lộc là con người hầu, địa vị thấp hèn, trong khi Lý Thiên Tộ (李天祚), con của Thái hậu, sinh chỉ sau Thiên Lộc mà địa vị lại cao hơn, nên Thái hậu bèn cùng phu nhân tìm cách mà xin Thần Tông chuyện phế lập.

Năm 1138, tháng 9, Thần Tông hoàng đế bệnh nặng. Thái hậu cùng hai vị phu nhân là Nhật Phụng phu nhân, Phụng Thánh phu nhân đút lót Tham tri chính sự Từ Văn Thông, và dặn rằng: "Nếu có vâng mệnh vua thảo di chiếu thì chớ nên bỏ lời của ba phu nhân". Văn Thông nhận lời. Khi Thần Tông ốm năng, sai soạn di chiếu, Văn Thông chần chừ không viết.

Ba phu nhân vào khóc lóc, nói rằng: "Bọn thiếp nghe người xưa lập con nối thì lập con đích chứ không lập con thứ; Thiên Lộc là con nàng hầu yêu, nếu cho nối ngôi thì ả mẫu thân lại sinh lòng ghen ghét tất tiếm lấn, làm hại mẹ con thần thiếp. Như thế chúng thiếp làm thế nào được?".

Thần Tông hoàng đế cho là phải, xuống chiếu rằng: "Hoàng tử Thiên Tộ tuy tuổi còn thơ ấu, nhưng là con đích, thiên hạ đều biết, nên cho nối nghiệp của trẫm, còn Thái tử Thiên Lộc thì phong làm Minh Đạo Vương".

Ngày 26 tháng 9, năm đó, Thần Tông hoàng đế băng hà. Con trai là Thái tử Thiên Tộ kế vị, tức Lý Anh Tông. Cảm Thánh phu nhân được tôn làm Hoàng thái hậu, tôn hiệu là Hiến Chí hoàng thái hậu (憲至皇太后), ở cung Quảng Từ. Theo lệ như Linh Nhân thái hậu trước đây, buông rèm nhiếp chính.

Cuối đời
Sau khi Thần Tông hoàng đế băng hà, phu nhân gào khóc theo đưa xe tang rồi nguyện ở lại trông coi lăng tẩm, giữ lòng không trễ biếng mà đạo đức của phu nhân vẫn rõ ràng; chẳng cần tu đạo Thượng thừa mà giáo hóa của phu nhân được hoàn bị. Phu nhân dung nhan đoan chính, tính tình kín đáo, mừng giận không lộ ra nét mặt; dùng người thì khiến họ vui mà ở lại, chẳng cần roi vọt bức bách.

Bấy giờ, phu nhân thường vào cung hầu chị mình đương là Hiến Chí hoàng thái hậu đang làm nhiếp chính. Thường ngày rằm, mồng một, phu nhân đều đến dự chầu. Anh Tông với phu nhân một lòng kính mến, chuyện trò rất mực ân cần, mà không điều gì lầm lỗi. Mỗi khi phu nhân dự tính việc gì đều yết kiến riêng đế và Hoàng thái hậu.

Anh Tông hoàng đế và Hoàng thái hậu khi rảnh rỗi thường xa giá đến chỗ bà để thăm, thấy nơi ở đơn giản nhưng nề nếp, bèn khen phẩm cách của bà và than rằng: "Đúng là bậc phu nhân thời thịnh trị ngày trước". Bia mộ chí ghi lại rằng:

Năm 1171, tháng 9, phu nhân lâm bệnh nặng, Anh Tông hoàng đế chạy chữa mọi cách cũng không khỏi, sang ngày 18 tháng 9 bà qua đời ở độ 63 tuổi. Lý Anh Tông rất xót thương, nghỉ thiết triều, giảm bữa ăn để tỏ lòng, lại sắc ban lễ phúng gấp bội lệ thường, rồi sai làm lễ táng theo nghi thức của hoàng hậu tại núi Phác Sơn, phía Tây chùa Diên Linh Phúc Thánh.

Bài thơ trên bia mộ
Sau khi Phụng Thánh phu nhân mất, Anh Tông sai quốc sử thuật đạo đức tốt đẹp của phu nhân ghi vào bia mộ.

Bài minh ghi rằng:

Long bàn hổ phục dậng tú khí,Trung giang vãng vãng sản hào quý.
Phu nhân ý hạnh hiển đương thì,Thần bà xước hợp vi dị.
Ngọc lâu đài cung thất á hậu,Tâm đồng cầm sắt vô đố kỵ.
Cung xa yến giá phụng lăng tẩm,Sử vô phong vũ nan đồ chí.
Nhật quá cao sơn khí yêm yêm,Nhân gian thống tích sán nhiên lệ.
Tuế phong tân mộ lập trinh mân,Truyền dân du cổ thiên vạn thế.

Dịch thơ:

Rồng cuộn hổ chầu mang tú khí,Đất trên sông sinh người hào quý.
Phu nhân đức hạnh rạng đương thời,Thần bá yểu điệu thật linh dị.
Lầu ngọc, gác vàng sánh chính cung,Cầm sắt một lòng không đố kị.
Ở lại bên lăng phụng thờ vua,Gió táp mưa sa, mộ không hủy.
Ác lặn sau non, khí thảm trầm,Người đời xót thương chan chứa lụy.
Dựng bia mộ mới hương Tuế-phong,Truyền lại tiếng thơm ngàn vạn kỷ.

Phát triển nghề Hát xuân
Hát xuân là một nghệ thuật ca hát có từ đời Hùng Vương, ban đầu được hình thành từ các Mỵ nương ở tầng lớp trên của xã hội Văn Lang, sau dần phổ biến trong dân gian.

Theo lời truyền tụng của người dân làng An Thái (Phong Châu, Phú Thọ), có lần đi du xuân qua đất Phù Ninh, tình cờ, Phụng Thánh phu nhân thấy những người đang làm ruộng, đánh cá, hái củi và cả lũ trẻ mục đồng đang nô đùa, vừa chơi vừa hát. Nghe những điệu hát vừa lạ vừa hay bèn cho gọi mọi người lại hỏi chuyện về nguồn gốc của điệu hát và sai hầu cận ghi chép lại. Không chỉ có vậy, sau đó, phu nhân còn tổ chức cho sưu tầm các câu hát truyền miệng ghi vào sách vở, được tất cả gần 2.000 câu; tập hợp những người am hiểu trong các phường chia ra từng tiết mục rành mạch gồm có năm đoạn lề lối; 14 đoạn quả cách; chín giọng vặt là tạo sự bài bản cho nghệ thuật hát Xuân; cho phục dựng thành điệu hát lễ ở một số đình đền thờ vua Hùng, tạo điều kiện cho các phường hát đến những nơi này trình diễn. Chính Phụng Thánh phu nhân đã giúp cho môn nghệ thuật này được phổ biến rộng. Nhớ công ơn trong việc bảo tồn và phát triển hát Xuân, các phường hát đã kiêng tên bà nên gọi chệch đi là hát Xoan.

Có thể nói, Phụng Thánh phu nhân là người mở đầu cho việc từng bước hoàn thiện hát Xoan, sau bà nhiều trí thức, Nho sĩ, quan lại mà nổi tiếng nhất là tiến sĩ Đỗ Nhuận (phó soái hội Tao Đàn đời Lê Thánh Tông), họ đã thu thập văn bản, sửa chữa câu từ, biến hát Xoan tuy phong phú về lời điệu nhưng còn mộc mạc, thô sơ chưa có nề nếp rõ ràng trở thành những câu hát, điệu múa thanh thoát, đẹp đẽ bóng bẩy hơn, có bài bản được cố định thành quy cách nghiêm ngặt, mặt du nhập thêm vào nội dung Xoan những chi tiết không phải của thời Hùng Vương.

Phu nhân lúc còn ở kinh đô, danh vọng và thế lực sánh với bậc đế vương, thường vinh hiển thì không quên tiên tổ, cội nguồn nguyện được mở thắng duyên để đền đáp ơn quyến ngộ của tiên thánh. Lại mong khi từ giã cõi đời được gần gũi mẹ cha. Cho nên vào năm 1145, sau 8 năm hương khói, chăm sóc lăng mộ Lý Thần Tông; bà xin về hương Tuế Phong là nơi đất đẹp có núi đồi thanh tú vây quanh, sông hồ xanh biếc bao bọc ở thế rồng ấp hổ chầu để chọn đất dựng chùa tu hành, vua Lý Anh Tông đã ra sắc chỉ đặc ân cấp cho nhân công, cho gỗ ngói để dựng chùa, đó chính là chùa Diên Linh Phúc Thánh.

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư
 Bà hoàng phi triều Lý và nghệ thuật hát Xoan

Chú thích

Phi tần nhà Lý