title: Serie A 2011-12

text:
Giải vô địch bóng đá Ý 2011–12 (Serie A 2011–12), hay còn được gọi là Serie A TIM vì lý do tài trợ, là mùa giải thứ 80 của Serie A kể từ khi giải đấu được thành lập, và là mùa giải thứ 2, Serie A được tổ chức bởi 1 hội đồng riêng biệt với Serie B. Giải được bắt đầu từ ngày 9 tháng 9 năm 2011 và kết thúc vào ngày 13 tháng 5 năm 2012. Ban đầu, giải theo kế hoạch sẽ khởi tranh từ ngày 27 tháng 8, nhưng sau đó phải hoãn lại do một cuộc đình công của cầu thủ. Lịch thi đấu được đưa ra vào ngày 27 tháng 7 năm 2011.

Đội vô địch Serie A 2011–12 đồng thời cũng là đội dẫn đầu giai đoạn lượt đi là câu lạc bộ Juventus, đây là danh hiệu scudetto thứ 28 của câu lạc bộ, và cũng là lần vô địch đầu tiên kể từ mùa giải 2002–03. Juventus đã trải qua một mùa giải bất bại và là câu lạc bộ đầu tiên tại Ý đạt được thành tích này kể từ khi giải đấu nâng lên 38 trận/mùa. Trước đó còn có 2 câu lạc bộ khác là: Perugia, bất bại mùa giải 1978–79 (30 trận/mùa) mặc dù chỉ đứng thứ 2 chung cuộc và Milan lập lại kì tích đó ở mùa giải 1991–92 (34 trận/mùa).

Kể từ khi Serie A bị tụt xuống vị trí thứ 4 trên Bảng xếp hạng hệ số của UEFA vào cuối mùa giải 2010–11, giải đấu chỉ còn lại 3 suất tham dự UEFA Champions League 2012–13.

Câu lạc bộ tham dự

Nhân sự và tài trợ

Thay đổi huấn luyện viên
Tại Ý, các huấn luyện viên chỉ được dẫn dắt một câu lạc bộ trong một mùa giải. Vì lý do trên, một "mùa giải" chỉ được tính là bắt đầu khi trận đấu đầu tiên khởi tranh, do đó Roberto Donadoni và Stefano Pioli, những người mất công việc tại Cagliari và Palermo vào ngày 12, 31 tháng 8 năm 2011 vẫn có thể đảm nhận chức huấn luyện viên tại Parma vào tháng 1 năm 2012 và Bologna vào tháng 10 năm 2011 bởi vì trận đấu đầu tiên được diễn ra vào ngày 9 tháng 9 năm 2011.

Trong mùa giải

Bảng xếp hạng

|| rowspan="11" style="background:#f9f9f9;"|

1. Lecce sau khi rớt hạng xuống Serie B lại tiếp tục bị tòa án tư pháp liên bang đánh tụt hạng xuống Lega Pro Prima Divisione do sự tham gia của câu lạc bộ vào vụ scandal Scommessopoli.

Vị trí các đội sau mỗi vòng đấu

kết quả thi đấu

Số liệu thống kê

Vua phá lưới

Bảng kiến tạo
.

Chú thích

Liên kết ngoài

Serie A
Ý năm 2011
Ý năm 2012


title: Ninh Sơn, Việt Yên

text:
Ninh Sơn là một xã thuộc thuộc huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Ninh Sơn nằm ở phía nam huyện Việt Yên,  có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Nếnh và xã Quảng Minh
Phía tây giáp xã Tiên Sơn
Phía nam giáp xã Quang Châu và tỉnh Bắc Ninh
Phía bắc giáp xã Trung Sơn.

Xã Ninh Sơn có diện tích 7,99 km², dân số năm 2022 là 9.268 người, mật độ dân số đạt 1.160 người/km².

Hành chính
Xã Ninh Sơn được chia thành 7 thôn: Cao Lôi, Giá Sơn, Hữu Nghi, Mai Vũ, Ninh Động, Nội Ninh, Phúc Ninh.

Lịch sử
Tên một số làng của Ninh Sơn cũng có những thay đối: làng Cao Lôi trước đây gọi là làng Chối, Mai Vũ là Mai Đường, rồi Mai Đình, Hữu Nghi là Hữu Lân, bốn làng Nội Ninh, Phúc Ninh, Mai Vũ, Ninh Động có tên chung là Tứ đình Nội. Có làng đã ghi vào văn tự, sổ sách như: Chối, Mai Đường, Mai Đình, Hữu Lân, nhưng cũng có những tên gọi chỉ tồn tại trong dân gian, trong quan hệ giao lưu như Nội. Tên làng cũ sau này đã được thay bằng tên mới.

Đầu thế kỷ XIX, các xã: Ninh Động, Mai Vũ, Phúc Ninh, Nội Ninh, Giá Sơn, Hữu Nghi thuộc tổng Quang Biểu, huyện Việt Yên, phủ Bắc Hà, trấn Kinh Bắc; xã Cao Lôi thuộc tổng Mật Ninh, huyện Yên Dũng, phủ Bắc Hà, trấn Kinh Bắc.

Cuối thế kỷ XIX – tồn tại đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, xã Ninh Động, Mai Vũ, Phúc Ninh, Nội Ninh, Giá Sơn, Hữu Nghi thuộc tổng Quang Biểu cắt về tổng Mật Ninh, huyện Việt Yên.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, xã Ninh Sơn được thành lập trên cơ sở các xã cũ: Ninh Động, Mai Vũ, Phúc Ninh, Nội Ninh, Hữu Nghi. Xã Cao Lôi cùng với Khả Lý Thượng và Khả Lý Hạ lập thành xã Khả Cao, xã Giá Sơn cùng với Chu Xá, Nam Ngạn, Đạo Ngạn lập thành xã Chu Ngàn.

Ngày 2 tháng 5 năm 1949, Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu I ban hành Quyết định số 223/QĐ-UB về việc hợp nhất 3 xã: Ninh Sơn, Khả Cao, Quang Trung (gồm 2 làng Mật Ninh, Sen Hồ và làng Giá Sơn cắt từ Chu Ngàn sang) thành xã Quảng Minh.

Tháng 10 năm 1954, chia xã Quảng Minh thành xã Ninh Sơn và xã Quảng Minh.

Văn hóa

Làng quan họ
Xã Ninh Sơn có tới 4 làng quan họ cổ thuộc danh sách 23 làng quan họ Bắc Giang được quy hoạch bảo tồn và đưa vào phát triển du lịch văn hóa là Làng quan họ Hữu Nghi, Làng quan họ Giá Sơn, Làng quan họ Mai Vũ và Làng quan họ Nội Ninh.

Chú thích

Tham khảo


title: Quang Châu

text:
Quang Châu là một xã thuộc thuộc huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Quang Châu nằm ở phía nam huyện Việt Yên, cách trung tâm huyện khoảng 7 km về phía nam, có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Vân Trung và tỉnh Bắc Ninh
Phía tây giáp xã Ninh Sơn
Phía nam giáp tỉnh Bắc Ninh
Phía bắc giáp thị trấn Nếnh.

Xã Quang Châu có diện tích 9,01 km², dân số năm 2022 là 17.352 người, mật độ dân số đạt 1.926 người/km².

Hành chính
Xã Quang Châu được chia thành 8 thôn: Chu Xá, Đạo Ngạn 2, Đạo Ngạn 1, Đông Tiến, Nam Ngạn, Núi Hiểu, Quang Biểu, Tam Tầng.

Lịch sử
Thời Nhà Nguyễn, huyện Yên Việt (sau huyện Việt Yên, phủ Bắc Hà (sau Thiên Phúc năm 1823, sau đó phủ Đa Phúc), trấn kinh Bắc (sau là tỉnh Bắc Ninh năm 1831). Tổng Quang Biểu có thay đổi:
Đổi tên xã Đông Xá thành Đông Tiền, rồi Đông Tiến
Thành lập xã Đạo Ngạn trên cơ sở một phần xã Nam Ngạn
Đổi tên xã Hữu Lân thành xã Hữu Nghi
Đổi tên xã Mai Đình đổi thành xã Mai Đường, rồi Mai Vũ.

Năm 1892, tổng Quang Biểu còn lại 4 xã: Quang Biểu, Đông tổng Mật Ninh, huyện Việt Yên từ phủ Đa Phúc chuyển về Phủ Lạng Giang, tổng Quang Biểu từ huyện Việt Yên chuyển sang huyện Yên Dũng.

Năm 1899, tổng Quang Biểu thành lập lập thêm xã Chu Xá.

Năm 1910, tổng Quang Biểu có 5 xã thuộc huyện Việt Yên.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945, hợp nhất các xã Chu Xá, Nam Ngạn, Đạo Ngạn thành xã Chu Ngàn và xã Quang Biểu, Đông Tiến hợp thành xã Quang Tiến thuộc huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.

Tháng 7 năm 1949, hợp nhất xã Quang Tiến và xã Chu Ngàn thành xã Quang Châu.

Văn hóa

Làng quan họ
Xã Quang Châu có 3 làng quan họ cổ thuộc danh sách 23 làng quan họ Bắc Giang được quy hoạch bảo tồn và đưa vào phát triển du lịch văn hóa là Làng quan họ Quang Biểu, Làng quan họ Núi Hiểu và Làng quan họ Tam Tầng.

Chú thích

Tham khảo


title: Vân Hà, Việt Yên

text:
Vân Hà là một xã thuộc huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Vân Hà có vị trí địa lý:
Phía bắc giáp Tiên Sơn
Các phía còn lại giáp tỉnh Bắc Ninh qua sông Cầu.

Xã Vân Hà có diện tích 2,95 km², dân số năm 2022 là 8.708 người, mật độ dân số đạt 2.952 người/km².

Đây là một xã nổi tiếng với làng nghề gốm Thổ Hà và rượu Làng Vân, hơn nữa ở đây còn là nơi chứa đựng di sản dân ca quan họ Bắc Giang trong không gian quan họ bờ bắc sông Cầu.

Địa hình
Vân Hà thuộc vùng trung du tương đối bằng phẳng. Độ cao thấp dần từ Bắc xuống Nam; chênh cao giữa các khu đồng lớn, khoảng 1,5-2,5m đất đai màu mỡ thuận lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp.

Khí hậu
Khí hậu của xã mang đầy đủ tính chất của khí hậu nhiệt đới gió mùa. Trong năm có 4 mùa rõ rệt: mùa hạ khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, hướng gió chủ yếu là Đông Nam; mùa đông khí hậu lạnh và khô, hướng gió chủ yếu là gió Đông Bắc.

Tài nguyên nước
Vân Hà là xã có sông Cầu chảy qua, có nhiều ao hồ và hệ thống kênh mương được phân bố khá đồng đều chủ yếu ở khu vực phía bắc của xã phục vụ cho sản xuất nông nghiệp.

Nước ngầm
Tầng khai thác phổ biến ở độ sâu trung bình từ 12–20 m có thể khai thác phục vụ sinh hoạt. Tuy nhiên hiện nay trên địa bàn xã chưa có đánh giá chi tiết về trữ lượng cũng như chất lượng của nước ngầm.

Tài nguyên đất
Tổng diện tích đất tự nhiên toàn xã là 285.02 ha, trong đó: đất nông nghiệp là 134 ha, đất phi nông nghiệp là 151.02 ha.

Lịch sử
Sau năm 1954, xã Sơn Hà chia thành Vân Hà và xã Tiên Sơn.

Văn hóa

Làng quan họ

Xã có 1 làng quan họ cổ thuộc danh sách 23 làng quan họ Bắc Giang được quy hoạch bảo tồn và đưa vào phát triển du lịch văn hóa là làng quan họ Thổ Hà.

Đền Vân
Đền Vân là di tích lịch sử văn hóa lâu đời trên địa bàn xã Vân Hà, huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang. Cũng giống như các làng cổ khác thuộc lưu vực sông Cầu, sông Thương, sông Cà Lồ. Làng Vân thờ đức thánh Tam Giang – những vị tướng nổi tiếng trung quân ái quốc dưới thời Triệu Việt Vương.

Theo truyền thuyết thánh Tam Giang: Ngày xưa ở làng Vân Mẫu, thành phố Bắc Ninh có một người con gái tên là Phùng Từ Nhan. Năm 18 tuổi, Từ Nhan chiêm bao thấy thần Long từ trên trời hạ xuống quấn mình trên sông Lục Đầu, sau đó bà mang thai 14 tháng và sinh hạ được cái bọc 5 con: 4 trai 1 gái. Do là con trời ban cho nên bà lấy họ Trương của Ngọc Hoàng đặt cho các con là Trương Hống, Trương Hát, Trương Lừng, Trương Lẫy và Trương Đạm Nương. Thời gian sau đó, Ngọc Hoàng sai Lã Tiên Ông xuống trần dạy văn võ cho 5 người con tại bãi Tràng Học gần nhà Cổ Trạch. Năm anh em đều văn võ song toàn, lớn lên hưởng ứng lời kêu gọi của Triệu Việt Vương, họ xung phòng làm tướng tiến đánh giặc Lương ở đầm Dạ Trạch và giành thắng lợi lớn. Trương Hống được phong tướng trấn giữ làng Tiên Tảo (Sóc Sơn, Hà Nội), Trương Hát được phong tướng trấn giữ làng Tam Lư (Từ Sơn, Bắc Ninh).

Khi Triệu Quang Phục lên ngôi vua, Lý Phật Tử đã đem quân đánh lại nhưng không thắng, bèn dùng kế cầu hôn gả con. Trương Hống và Trương Hát đã can Triệu Việt Vương nhưng Vua không nghe nên bị mắc mưu rồi bị đánh bại. Lý Phật Tử đoạt được ngôi vua, biết các ông là tướng tài giỏi bèn cho người mời ra làm quan. Song các ông nhất lòng trung quân, mắng lại rằng: “Tôi trung chẳng thờ hai vua, huống hồ hắn là kẻ vong ơn bội nghĩa?” Biết không thể khuất phục được, Lý Phật tử lệnh truy bắt các ông khắp nơi. Các ông biết không thoát được liền tự vẫn ở dòng sông Cầu để giữ trọn tấm lòng trung với vua. Ngọc Hoàng Thượng đế cảm thương đã sắc phong Trương Hống, Trương Hát làm thần sông. Nhân dân 372 làng dọc theo sông Cầu và các nơi hai ông từng đóng quân đánh giặc đều thương tiếc, lập đền thờ làm Thần. Các triều đại nhà Ngô, Đinh, Lê, Lý sau đó được âm phù giữ yên bờ cõi nên đều phong anh em họ Trương là Đức thánh Tam Giang - đại vương thượng đẳng thần. Thánh Tam Giang còn gắn liền với huyền thoại ra đời tác phẩm Nam quốc sơn hà, bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của người Việt.

Chú thích

Tham khảo


title: Tiên Sơn, Việt Yên

text:
Tiên Sơn là một xã thuộc huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Tiên Sơn có vị trí địa lý:
Phía đông giáp xã Ninh Sơn
Phía tây giáp tỉnh Bắc Ninh
Phía nam giáp xã Vân Hà và tỉnh Bắc Ninh
Phía bắc giáp xã Trung Sơn và huyện Hiệp Hòa

Xã Tiên Sơn có diện tích 14,46 km², dân số năm 2022 là 12.489 người, mật độ dân số đạt 864 người/km².

Hành chính
Xã Tiên Sơn được chia thành 6 thôn: Lương Viên, Kim Sơn, Hạ Lát (Tiên Lát Hạ), Phù Tài, Thần Chúc, Thượng Lát (Tiên Lát Thượng).

Lịch sử
Xã Tiên Sơn là xã Tiên Lát, huyện Việt Yên, phủ Lạng Giang, trấn Kinh Bắc cũ.

Ngày 2 tháng 5 năm 1949, Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu I ban hành Quyết định số 223/QĐ-UB về việc hợp nhất ba xã: Yên Hà, Thần Chúc, Tiên Sơn thành xã Sơn Hà.

Sau năm 1954, xã Sơn Hà chia thành Vân Hà và xã Tiên Sơn.

Văn hóa

Làng quan họ
Xã Tiên Sơn có 3 làng quan họ cổ thuộc danh sách 23 làng quan họ Bắc Giang được quy hoạch bảo tồn và đưa vào phát triển du lịch văn hóa là Làng quan họ Thần Chúc, Làng quan họ Tiên Lát Thượng và Làng quan họ Tiên Lát Hạ.

Chú thích

Tham khảo


title: Quảng Minh, Việt Yên

text:
Quảng Minh là một xã thuộc huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, Việt Nam.

Địa lý
Xã Quảng Minh có vị trí địa lý:
Phía đông giáp thị trấn Nếnh
Phía tây giáp xã Ninh Sơn và xã Trung Sơn
Phía nam giáp thị trấn Nếnh và xã Ninh Sơn
Phía bắc giáp thị trấn Bích Động.

Xã Quảng Minh có diện tích 5,46 km², dân số năm 2022 là 11.225 người, mật độ dân số đạt 2.056 người/km².

Hành chính
xã Quảng Minh được chia thành 5 thôn: Đình Cả, Đông Long, Kẻ, Khả Lý Hạ, Khả Lý Thượng.

Lịch sử
Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, xã Quảng Minh ngày nay thuộc tổng Mật Ninh, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, các làng Sen Hồ, Mật Ninh hợp lại thành
xã Quang Trung và các làng Khả Lý Thượng, Khả Lý Hạ, Cao Lôi hợp lại thành xã Khả Cao.

Ngày 2 tháng 5 năm 1949, Ủy ban Kháng chiến hành chính Liên khu I ban hành
Quyết định số 233-CP/4 về việc sáp nhập 3 xã: Quang Trung, Khả Cao, Ninh Sơn thành
xã Quảng Minh.

Cuối năm 1954, tách thôn Cao Lôi (xã Khả Cao cũ) thuộc xã Quảng Minh để thành lập xã Ninh Sơn.

Ngày 20 tháng 2 năm 2003, Chính phủ ra Nghị định số 16/2003/NĐ-CP về việc thành lập thị trấn Nếnh trên cơ sở 211,97 ha diện tích tự nhiên và 2.861 nhân khẩu của thôn Sen Hồ thuộc xã Quảng Minh.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính thành lập thị trấn Nếnh, xã Quảng Minh còn lại 550,30 ha diện tích tự nhiên và 9.007 nhân khẩu.

Văn hóa

Làng quan họ
Xã Quảng Minh có tới 4 làng quan họ cổ thuộc danh sách 23 làng quan họ Bắc Giang được quy hoạch bảo tồn và đưa vào phát triển du lịch văn hóa là làng quan họ Đông Long, làng quan họ Mật Ninh, làng quan họ Khả Lý Thượng và làng quan họ Đình Cả.

Chú thích

Tham khảo


title: Mansoor Al-Jamri

text:
Mansoor al-Jamri () (cũng Mansour và Mansur) là nhà báo người Bahrain nổi tiếng về việc bênh vực quyền tự do báo chí và tự do ngôn luận ở nước ông.

Tiểu sử
Mansoor sinh tại Bahrain ngày 17.12.1961, là con của Sheik Abdul-Amir Al-Jamri người lãnh đạo tinh thần phái Hồi giáo Shia ở Bahrain. Ông học tập ở Vương quốc Anh.

Sau khi những cải cách chính trị được đưa ra ở Bahrain, ông từ Vương quốc Anh trở về Bahrain trong tháng 12 năm 2001 và lập ra tờ nhật báo độc lập Al-Wasat của Bahrain, đảm nhiệm chức trưởng ban biên tập (chủ bút) của nhật báo này. Ngày 3.4.2011, ông bị chính phủ Bahrain buộc phải từ chức trong vụ Nổi dậy ở Bahrain 2011–2012, nhưng sau đó ngày 4.8.2001 ông được Ban giám đốc báo bổ nhiệm lại vào chức vụ cũ.

Chống phân biệt chủng tộc ở Bahrain
Mansoor là người chỉ trích thẳng thừng cái mà ông gọi là phân biệt chủng tộc tại Bahrain, ông nói với phóng viên báo Los Angeles Times trong năm 2011 rằng chính phủ Bahrain thi hành một chế độ "phân biệt chủng tộc... Họ đã làm một quyết định là không ưa một nửa dân số, và họ muốn loan truyền nỗi sợ hãi trong số dân này và làm cho họ mất nhân tính".

Giải thưởng
Dr. Al-Jamri đã được Ủy ban bảo vệ các nhà báo trao Giải Tự do Báo chí Quốc tế năm 2011 chung với 3 người khác.

Tham khảo

Liên kết ngoài
Al-Wasat Newspaper
"Islam21"

Nam giới Bahrain
Nhà báo Ả Rập
Sinh năm 1961
Nhân vật còn sống


title: Natalya Radina

text:
Natalya Radina là nhà báo người Belarus, trưởng ban biên tập trang web tin tức độc lập "Hiến chương 97", nơi công bố nhiều bài báo chỉ trích chế độ cai trị của tổng thống Aliaksandr Lukašenka.

Hoạt động
Tiếp theo cuộc tranh cãi về vụ bầu cử tổng thống Belarus năm 2010—trong đó ứng cử viên ủng hộ dân chủ Andrej Sannikau bị thua Aliaksandr Lukašenka, người thường được gọi là "nhà độc tài cuối cùng của châu Âu"—một số lớn những người phản đối đã xuống đường biểu tình chống cuộc bầu cử gian lận. Radina và ban biên tập đã đăng lên trang Hiến chương 97 rất nhiều bài chứng minh bằng tài liều các vụ bắt bớ và gây thương tích cho những người biểu tình phản đối bởi "Lực lượng an ninh" nhà nước Belarus.

Ngày 21.12.2010, trụ sở của trang Hiến chương 97 đã bị các nhân viên mật vụ của Ủy ban An ninh Nhà nước Cộng hòa Belarus bố ráp. Radina chỉ kịp post lên trang này câu: "Tất cả chúng tôi đều ở trong tay KGB" rồi bị bắt đem đi.

Sau đó bà bị truy tố tội "gây mất trật tự công cộng có tổ chức", một tội danh có thể bị xử phạt 15 năm tù giam. Tổ chức Ân xá Quốc tế đã gọi bà là tù nhân lương tâm và đòi chính quyền Belarus thả bà ra, và Ủy ban bảo vệ các nhà báo cũng đòi như vậy.

Natalya Radina được phóng thích ngày 31.1.2011 với điều kiện là bà phải lìa bỏ thủ đô Minsk về cư ngụ ở thành phố quê hương Kobrin, không được đi khỏi thành phố này và hàng ngày phải tới trình diện với cảnh sát; ngoài ra, hộ chiếu của bà bị tịch thu, và bà bị cấm không được nói gì về vụ việc của mình.

Do không thể làm việc được, Radina đã trốn sang Nga trong tháng 3 năm 2011. Bà sống trốn tránh ở Moskva trong 4 tháng rồi xin được tỵ nạn ở Litva, nơi bà hiện đang sống. Bà tiếp tục làm trưởng ban biên tập trang tin Hiến chương 97.

Giải thưởng
Tháng 11 năm 2011, Ủy ban bảo vệ các nhà báo đã trao tặng Radina Giải Tự do Báo chí Quốc tế, "để công nhận lòng dũng cảm trong nghề báo". Trong bài diễn văn nhận giải, Radina đã chê trách "sự dửng dưng của nước ngoài" đối với nạn độc tài tiếp tục của Aleksandr Lukashenko và kêu gọi các chính phủ nước ngoài hãy nhớ rằng "tất cả Belarus ngày nay là một nhà tù lớn".

Tham khảo

Nhà hoạt động dân chủ
Nữ giới Belarus
Nhân vật còn sống
Năm sinh thiếu
Nhà báo
Sinh năm 1979


title: Đoàn Viết Hoạt

text:
Đoàn Viết Hoạt sinh năm 1942 tại làng Mai Lĩnh, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (nay là thôn Mai Lĩnh, phường Đồng Mai, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội) là một nhà báo người Việt Nam, học hàm Giáo sư, nguyên phụ tá Viện trưởng Viện Đại học Vạn Hạnh của Việt Nam Cộng hòa. Ông đã được trao Giải Tự do Báo chí Quốc tế năm 1993, Giải Nhân quyền Robert F. Kennedy năm 1995 và Giải Bút vàng Tự do năm 1998 vì những thành tích phấn đấu, đóng góp trong việc bênh vực quyền tự do báo chí và các quyền tự do dân chủ, nhân quyền ở Việt Nam. Đoàn Viết Hoạt còn là thành viên danh dự của PEN Club Mỹ, Canada, áo, Thụy Sĩ, Pháp và Ba Lan. Ông được nhiều tổ chức hải ngoại coi là nhà hoạt động dân chủ và bị chính quyền trong nước chỉ trích, cho rằng ông là Việt gian và phản động.

Sự nghiệp

Thời kỳ Việt Nam Cộng hòa
Năm 1954, Đoàn Viết Hoạt theo gia đình di cư vào miền Nam Việt Nam. Năm 1961, sau khi tốt nghiệp tú tài, ông theo học tại Trường Đại học Sư phạm Sài Gòn. Năm 1965, ông tốt nghiệp đại học và tham gia giảng dạy Anh ngữ ở một số trường phổ thông trung học, như Nguyễn Đình Chiểu, Mỹ Tho và Chu Văn An tại Sài Gòn. Năm 1966, Năm 1966, ông được học bổng của Asia Foundation đi du học tại Mỹ từ 1967-1971, lấy bằng tiến sĩ Quản trị học đường (College administration) tại Đại học Florida. Về nước, ông giảng dạy tại Viện Đại học Vạn Hạnh và giữ chức Phó Viện trưởng cho đến năm 1975.

Thời kỳ Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
Sau khi Sài Gòn thất thủ, Viện Đại học Vạn Hạnh bị giải thể. Đoàn Viết Hoạt không có điều kiện tham gia vào công tác giảng dạy, ông chuyển sang hoạt động chính trị. Ông gia nhập vào các tổ chức, nhóm phản đối chính quyền mới.

Ngày 29 tháng 7 năm 1976, ông bị bắt giam với cáo trạng "Tuyên truyền tư tưởng phản động chống phá Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam", bị buộc tội là có quan hệ mật thiết với Mỹ và bị tòa án tuyên phạt 12 năm tù giam. Ngày 9 tháng 2 năm 1988, ông được trả tự do sau khi chấp hành xong án phạt tù. Sau khi ra tù, Đoàn Viết Hoạt tiếp tục tham gia tổ chức Diễn đàn tự do - một tổ chức người Việt hải ngoại ở Mỹ do Hồ Văn Đồng đứng đầu. Ông là sáng lập viên của tạp chí Diễn đàn Tự do - một ấn phẩm bất hợp pháp, với nội dung đòi hỏi chính quyền thay đổi chấp thuận một hệ thống đa đảng.

Ngày 17 tháng 11 năm 1990, ông bị chính quyền bắt giữ do bài phê bình của ông đăng trên Diễn đàn Tự Do. Ngày 31 tháng 3 năm 1993 Tòa sơ thẩm tuyên phạt ông 20 năm tù giam. Tại phiên tòa phúc thẩm sau đó, ông đã được tòa giảm án xuống còn 15 năm tù giam. Trong thời gian Đoàn Viết Hoạt thụ án, vợ ông, bà Trần Thị Thức, thực hiện vận động tìm kiếm sự ủng hộ của thế giới.

Ngày 29 tháng 8 năm 1998, sau 8 năm thi hành án phạt tù, ông đệ đơn lên Chính phủ Việt Nam xin đặc xá tha tù trước thời hạn để xuất cảnh đi Mỹ đoàn tụ gia đình, và tự nguyện cam kết từ bỏ mọi hoạt động chống phá Nhà nước Việt Nam. Đơn này được Chính phủ Việt Nam chấp nhận. Sự kiện này được coi là kết quả can thiệp của nhiều tổ chức quốc tế, trong đó PEN Club Poland. Ngày 01 tháng 9 năm 1998, ông xuất cảnh đi Mỹ và cư trú tại thủ đô Washington DC.

Các hoạt động tại Mỹ
Sau khi đến Mỹ, nhận lời mời của một số tổ chức, Đoàn Viết Hoạt đi nhiều nơi tham gia nhiều buổi diễn thuyết kêu gọi người Việt tại Hoa Kỳ tiếp tục đấu tranh. Đoàn Viết Hoạt cùng với Trần Thanh Hiệp, Lý Tòng Bá, Ngô Vương Toại, Đỗ Mạnh Tri, Vũ Thiện Hân, Nguyễn Chí Thiện sáng lập ra Diễn đàn dân chủ và Nhóm Dân chủ Việt Nam do Phạm Hoàng đứng đầu để tiếp tục kêu gọi đấu tranh thúc đẩy quá trình dân chủ ở Việt Nam. Ông cùng với các cộng sự đã đề ra Lộ trình dân chủ toàn diện, qua đó thực thi các biện pháp tập hợp lực lượng, liên kết với những nhân vật bất đồng chính kiến ở Việt Nam, thực hiện phương châm "chuyển lửa về quê nhà" thực hành đấu tranh bất bạo động lật đổ chế độ chính trị tại Việt Nam.

Ngày 01 tháng 5 năm 2002, Đoàn Viết Hoạt cùng với Phạm Hoàng đã liên kết với các tổ chức Phục hưng Việt Nam, Liên minh các lực lượng dân tộc Việt Nam tổ chức một cuộc Hội thảo con đường dân chủ, qua đó thống nhất phương thức hoạt động đấu tranh tại Việt Nam. Ngoài ra, ông còn liên kết với Đỗ Hoàng Điềm, Đỗ Thành Công và Nguyễn Ngọc Sáng đề ra phương thức đẩy mạnh các hoạt động chống nhà nước cộng sản Việt Nam tại Mỹ. Ngày 10 tháng 7 năm 2004, tại thành phố Dallas, bang Texas, ông hội đàm với Nguyễn Gia Kiểng, Vũ Thư Hiên, Mai Viết Triết và Nguyễn Hữu Chánh cùng tổ chức Hội nghị Thống nhất các tổ chức người Việt tại Mỹ để thành lập Chính phủ lâm thời, nhằm tập trung cho công cuộc đấu tranh ở Việt Nam. Tuy nhiên không đạt kết quả khả quan.

Đoàn Viết Hoạt cùng với Vũ Quốc Dụng, Nguyễn Ngọc Bích lập ra Mạng lưới dân chủ để thống nhất kế hoạch đấu tranh tại Việt Nam theo phương thức đấu tranh "bất bạo động". Năm 2004, Mạng lưới dân chủ đã tổ chức buổi họp mặt dân chủ 2004 tại Mỹ để đẩy mạnh lộ trình dân tộc và dân chủ và xúc tiến kế hoạch vận động cho dân chủ Việt Nam; lập kế hoạch vận động trong nước, đề ra hướng phát triển lực lượng vào trí thức, thanh niên trong nước, nhằm tạo dựng những ngọn cờ đấu tranh. Mạng lưới dân chủ đã tổ chức tuần tưởng niệm tháng Tư đen, ngày quốc hận 30 tháng 4 với các hoạt động biểu tình tuần hành trước Sứ quán Việt Nam tại Mỹ, cùng thời điểm với các hoạt động kỷ niệm ngày lễ lớn tại Việt Nam.

Đoàn Viết Hoạt chủ trương liên hệ và tài trợ tiền cho những nhân vật bất đồng chính kiến trong nước như Nguyễn Văn Đài, Lê Thị Công Nhân để hình thành "ngọn cờ" trong học sinh, sinh viên, giới luật sư trong nước; qua đó hình thành và phát triển các tổ chức đối lập. Từ đầu năm 2008 đến nay, Đoàn Viết Hoạt liên hệ với một số tổ chức quốc tế theo phương châm đấu tranh bất bạo động để liên kết và có nguồn tài chính hỗ trợ.

Nhận định
Với quá trình hoạt động lâu dài tại Việt Nam và ở Mỹ, Đoàn Viết Hoạt được nhiều tổ chức của người Việt Nam tại Mỹ đánh giá cao, coi ông là một nhà dân chủ ở hải ngoại. Chính quyền Việt Nam chỉ trích Đoàn Viết Hoạt, cho rằng ông là Việt gian, phản động đang lợi dụng chiêu bài "chống Cộng" để bợ đỡ các thế lực bên ngoài để kiếm tiền. Theo báo Công an Nhân dân, ngày 30 tháng 4 năm 2008, trên tờ Đông Dương thời báo tại Mỹ có bài viết cho rằng chuyên lợi dụng chiêu bài "chống Cộng" để kiếm tiền của ông đã phá vỡ cuộc sống bình yên của cộng đồng người Việt tại Mỹ.

Chú thích

Nhân vật bất đồng chính kiến Việt Nam
Nhà báo Việt Nam
Nhà hoạt động dân chủ người Việt Nam
Giải thưởng báo chí
Sinh tại Hà Đông


title: Tốt Bản

text:
Tốt Bản là một tiểu quốc bộ tộc xuất hiện ở miền bắc bán đảo Triều Tiên vào khoảng thế kỷ 1 TCN.

Năm 37 TCN, Đông Minh Vương (Jumong) chạy khỏi Đông Phù Dư để trốn khỏi nguy cơ bị xử tử bởi Thái tử Đông Phù Dư là Đại Tổ, người đã sẵn có lòng ghen ghét với ông. Sau khi chạy trốn, Jumong lập nên một vương quốc mới vào năm 37 TCN gọi là Cao Câu Ly trong khu vực Tốt Bản.

Tốt Bản cũng là kinh đô đầu tiên của vương quốc Cao Câu Ly từ năm 37 TCN – 3 CN.

Tham khảo

Xem thêm
 Phù Dư Quốc
 Cao Câu Ly

Cao Câu Ly
Lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: A La Già Da

text:
A La Già Da (아시량국, 阿尸良國)), và Alla (안라, 安羅, An La), là một thành bang của liên minh Già Da vào thời Tam Quốc Triều Tiên. Lãnh thổ thành bang thuộc địa phận huyện Haman ngày nay. Khi chính sách đối ngoại mang tính đối đầu của Đại Già Da thất bại. A La Già Da và các chính sách ít mang tính đối đầu hơn của nó đã giúp đỡ liên minh trong thập niên 540.

Trong thế kỷ thứ 6, liên minh Già Da không thể mạo hiểm để có thái độ thù địch với Tân La hay Bách Tế. A La Già Da đã đưa ra một thỏa thuận quan trọng trong nỗ lực theo đuổi các giải pháp ngoại giao nhằm duy trì nền độc lập của mình, bao gồm cả việc tổ chức đàm luận giữa Bách Tế, Tân La và Nụy Quốc (Nhật Bản).

Liên minh Già Da đã bị suy yếu phần lớn vào thời điểm đó, các thành bang phía tây bắc của liên minh nằm dưới sự ảnh hưởng của Bách Tế trong khi các thành bang ở phía tây nam chịu ảnh hưởng của Tân La. A La Già Da tìm cách duy trì nền độc lập của mình bằng cách tự liên minh mình với Cao Câu Ly, và sau đó mời Cao Câu Ly xâm lược Bách Tế và năm 548. Nỗ lực nhằm làm suy yếu ảnh hướng của Bách Tế này đã không thành công khi Cao Câu Ly thất bại trong chiến tranh.

Năm 553, Tân La đã đè bẹp Bách Tế trong một cuộc chiến và chiếm được khu vực Gyeonggi (bồn địa sông Hán), chấm dứt 120 năm liên minh giữa hai nước. Tân La bắt đầu sáp nhập các thành bang Già Da dã chịu ảnh hưởng của mình từ trước và xâm chiếm các thành bang còn lại nằm trong tầm ảnh hưởng của Bách Tế. A La Già Da đầu hàng Tân La vào năm 559.

Xem thêm
 Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Già Da
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên


title: Đại Già Da

text:
Đại Già Da là một thành bang thuộc liên minh Già Da vào thời Tam Quốc Triều Tiên. Lãnh thổ Đại Già Da ngày nay thuộc huyện Goryeong, tỉnh Gyeongsang Bắc của Hàn Quốc.

Theo "địa chí" trong Tam quốc sử ký, Đại Già Da tồn tại trong khoảng 520 năm bắt đầu từ vị vua đầu tiên là, Ijinashi (이진아시왕, 伊珍阿豉王, Y Trân A Thị Vương), cho tới vị vua cuối cùng là Doseolji (도설지왕, 道設智王, Đạo Thiết Trí Vương). Đại Già Da có 16 vị vua từ Ininashi đến Doseolji song chỉ có năm người là còn được biết đế. Vua Haji (하지왕, 荷知王, Hà Tri Vương) đã từng cử sứ thần sang Nam Tề (南齊) vào năm 479. Theo sử sách Trung Hoa, ông được xếp hàng thứ ba, tức dưới Bách Tế và Tân La.

Đại Già Da phát triển nhanh chóng và đóng một vai trò quan trọng trong liên minh Già Da vào thế kỷ thứ 5, một phần vì có nghề chế tác đồ sắt thép tiên tiến, nhưng sự tiến triển của nó và toàn liên minh bị giới hạn bởi hai nước láng giềng là Tân La và Bách Tế, là những thực thể đã phát triển đầy đủ và có tính tập trung cao hơn. Những phát hiện trong tư liệu cổ và các bằng chứng khảo cổ đã cho thấy một xã hội phân tầng quý tộc ở mức cao tại Đại Già Da và liên minh Già Da trong thời điểm này.

Hà Tri Vương liên minh với Bách Tế và Tân Laddeerr chống lại Cao Câu Ly vào năm 481 CN. Đại Già Da cũng liên minh với Bách Tế để chống Tân La trong trận đánh ở thành Gwansan năm 554 CN, song cả Bách Tế và Già Da đều phải chịu thiệt hại nặng nề. Chính sách đối đầu làm cho các thành viên khác của liên minh Già Da xa lánh, và Đại Già Da đã mất vị trí lãnh đạo liên minh cho A La Già Da (Ara Gaya).

Đại Già Da đã thất bại trước đội quân của tướng Tân La Kim Isabu (Kim Dị Tư Phu) vào năm 562 CN; Tân La, vốn đẵn sang hợp nhất phần lớn liên minh Già Da, đã xâm lược Đại Già Da như là một hình phạt do việc thành bang này đã liên minh với Bách Tế vào năm 554.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên
Già Da

Tham khảo

Liên kết ngoài
Cyber Museum of Daegaya

Già Da
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Cựu quốc gia Đông Á


title: Cổ Ninh Già Da

text:
Cổ Ninh Già Da là một trong các thành bang bộ lạc của liên minh Già Da vào thời Tam Quốc Triều Tiên. Lãnh thổ của thành bang này tập trung tại thành phố Sangju, tỉnh Gyeongsang Bắc của Hàn Quốc hiện nay. Truyền thuyết cho rằng một vị vua Thái Tổ là người sáng lập nên Cổ Ninh Già Da, và ông là người được chôn cất trong lăng mộ ở núi Obong tại Hamchang-eup, Sangju.

Một liên minh bằng con đường hôn nhân được hình thành giữa Tân La và Cổ Ninh Già Da vào năm 522. Vì vậy, Cổ Ninh Già Da không tham gia tấn công Tân La cùng với liên minh Bách Tế-Đại Già Da vào năm 538. Tuy nhiên, điều này cũng không giúp đem lại lợi ích lâu dài cho thành bang. Theo cả Tam quốc sử ký và Nihonshoki (Nhật Bản thư kỷ), Cổ Ninh Già Da đã thất bại trước Tân La vào năm 562, tức cùng năm mà Đại Già Da bị tàn phá.

Các thành viên của gia tộc Kim ở Hamchang nhận nguồn gốc của mình là các vị vua của Cổ Ninh Già Da.

Xem thêm
Lịch sử Triều Tiên

Tham khảo

Già Da
Cựu quốc gia trong lịch sử Triều Tiên
Gyeongsang Bắc


title: Bách thanh mào trắng phương bắc

text:
Bách thanh mào trắng phương bắc hay Bách thanh mông trắng (danh pháp hai phần: Eurocephalus rueppelli là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae).. Loài này sinh sống ở rừng cây bụi khô, bán sa mạc, và đất trồng cây keo mở ở đông Phi từ phía đông nam Sudan và miền nam Ethiopia Tanzania. Tên nhị thức của loài này được đặt để kỷ niệm nhà tự nhiên học người Đức và thám hiểm Eduard Rüppell.

Mô tả
Bách thanh mào trắng phương bắc có kích thước dài 19–23 cm. Con trưởng thành có mào và đít trắng, viền mắt màu đen, lưng màu nâu và đôi cánh và đuôi màu đen. Cổ họng, ngực và bụng có màu trắng, và hai bên sườn có màu nâu. Con trống con mái tương tự, nhưng con non có chóp đầu màu nâu, bên đầu trắng, và ngực màu xám. Cách chúng bay giống như con vẹt.

Chú thích

Tham khảo

R
Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Bách thanh xám lớn

text:
Bách thanh xám lớn (danh pháp hai phần: Lanius excubitor) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae).. Loài này hợp với bách thanh xám phương nam (L. meridionalis), bách thanh xám Trung Quốc (L. sphenocercus) và Bách thanh đầu to (L. ludovicianus) tạo thành một liên loài sinh học. Trong các loài bách thanh xám lớn, có chín phân loài. Bộ lông con trống và con mái tương tự nhau, màu xám ngọc trai ở trên với một màu đen, mặt nạ mắt và phần dưới màu trắng.

Chúng sinh sản ở khu vực thường về phía bắc 50 ° vĩ độ phía bắc ở miền bắc châu Âu và châu Á, và ở Bắc Mỹ (nơi nó được gọi là bách thanh phía bắc) phía bắc của vĩ độ 55 ° phía bắc Canada và Alaska. Hầu hết các quần thể di chuyển về phía nam vào mùa đông khu vực ôn đới. Bách thanh xám lớn là loài ăn thịt, động vật gặm nhấm chiếm gần một nửa trong chế độ ăn uống.

Chú thích

Xám lớn
Động vật được mô tả năm 1758


title: Bách thanh xám phương nam

text:
Bách thanh xám phương nam (danh pháp hai phần: Lanius meridionalis) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae). Đây là loài có mối liên hệ chặt chẽ với Bách thanh xám lớn hay bách thanh phương bắc, mà nó được sử dụng để được xem xét là cùng loài, nơi chúng cùng phân bố, chúng không giao phối và được phân cách bởi sự lựa chọn của môi trường sống.

Loài L. m. pallidirostis sinh sản ởmiền nam châu Âu và Bắc Phi. Nó là hơi nhỏ hơn và đậm hơn so với Great Shrike xám, và thích khô nước mở.

Loài L. m. pallidirostis sinh sản ở Trung Á và mùa đông ở vùng nhiệt đới. Nó có lợt hơn nhiều bách xanh xám phương nam, và đôi khi được chia như là một loài riêng biệt. Nó cũng thích môi trường sống khô cằn hơn với thảm thực vật thưa thớt.

Chúng ăn côn trùng, chim và động vật gặm nhấm nhỏ. Giống như chim bách thanh khác, nó đậu trên một cành cây nhô lên, chúng xiên xác chết trên gai hoặc dây thép gai là một "tủ đựng thịt".

Chú thích

Tham khảo

M
Chim Azerbaijan
Chim Pakistan
Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Nadira Isayeva

text:
Nadira Isayeva hoặc Isaeva () là nhà báo người Nga, người nổi tiếng quốc tế về vụ tường thuật những vấn đề an ninh ở vùng Bắc Kavkaz.

Hoạt động
Isayeva là tổng biên tập tuần báo Chernovik ở Dagestan, một tờ báo được tổ chức Phóng viên không biên giới mô tả là "tờ báo độc lập hàng đầu của Dagestan". Trong vai tổng biên tập, bà đã cho đăng hàng loạt bài chỉ trích chiến thuật của Cục An ninh Liên bang (Federal Security Service) trong đấu tranh chống Nổi dậy ở Bắc Kavkaz.

Năm 2008, bà xuất bản bài phỏng vấn một nhà cựu lãnh đạo quân du kích trong đó đối tượng cáo buộc chính quyền địa phương là tham nhũng và có quan hệ với điện Kremli. Sau đó, ngày 31.7.2008 bà bị bắt giữ và cáo buộc tội "kích động hận thù đối với cán bộ thực thi pháp luật" theo luật chống hành động quá khích cùng các cáo buộc khác. Nếu bị xử phạt, bà có nguy cơ bị lãnh án 5 năm tù giam. Các phóng viên Magomed Magomedov, Artur Mamayev và Timur Mustafayev của tuần báo Chernovik cũng bị buộc tội, cùng với luật sư Biyakai Magomedov của họ.

Phiên tòa xét xử bắt đầu từ tháng 1 năm 2010, với lời buộc tội của công tố viên là những bài báo của Isayeva đã "công khai biện minh cho chủ trương khủng bố". Công tố viên cũng đòi bà phải bị khảo sát nhiều về tâm lý và ngôn ngữ, mà vụ án phần lớn dựa vào. Sau sự phản đối của luật sư bảo vệ, những phát hiện của các khảo sát này bị lật ngược bởi "Trung tâm khảo sát pháp lý liên bang" tại Moskva, và vụ án xét xử Isayeva cùng các đồng nghiệp của bà đã bị bãi bỏ vào ngày 19.5.2011. Sau khi được tha bổng, Isayeva nói rằng mình xem vụ này như "một thử nghiệm về thể chế tự do báo chí" ở Dagestan.

Vụ đăng bài phỏng vấn cùng vụ truy tố Isayeva đã thu hút sự chú ý của giới báo chí và nhiều tổ chức tự do báo chí. Ban biên tập báo The Washington Post của Hoa Kỳ đã ca ngợi việc làm của Isayeva, gọi bà là "nhà báo thượng hạng" và là "người hùng". Nhóm tự do báo chí ARTICLE 19 của Vương quốc Anh lên án việc truy tố Isayeva như hành động của "xu hướng" quấy nhiễu của chính quyền đối với các phóng viên Dagestan. Cả hai tổ chức Phóng viên không biên giới và Ủy ban bảo vệ các nhà báo đều hoan nghênh việc tha bổng bà,

Ngày 15.12.2011 Gadzhimurat Kamalov, chủ tờ Chernovik và là đồng nghiệp thân thiết của Isayeva, đã bị một tay súng vô danh bắn chết. Ủy ban bảo vệ các nhà báo mô tả cái chết của ông là "một cú đánh giết chết tự do báo chí" và "một mất mát lớn đối với nghề báo chí độc lập ở Bắc Kavkaz, nơi nguy hiểm nhất cho các phóng viên ở Nga".

Giải thưởng
Năm 2010 Ủy ban bảo vệ các nhà báo đã trao tặng bà Giải Tự do Báo chí Quốc tế.

Tham khảo

Nhân vật còn sống
Nhà báo Nga
Năm sinh thiếu


title: Acetylen

text:
Acetylen (bắt nguồn từ từ tiếng Pháp acétylène /asetilɛn/), tên hệ thống: ethyn) là hợp chất hóa học có công thức hóa học là  hay . Đây là hydrocarbon và là alkyn đơn giản nhất. Acetylen là một khí không màu, sử dụng rộng rãi làm nhiên liệu và tiền chất tổng hợp các hợp chất. Acetylen không ổn định ở dạng nguyên chất, do đó thường được xử lý trong dung dịch. Acetylen nguyên chất không có mùi, nhưng trong sản phẩm hóa chất thương mại thì thường có mùi đặc trưng do tạp chất divinyl sulfide và phosphin.

Với tính chất của một alkyn, acetylen là hợp chất không bão hòa (không no) vì hai nguyên tử carbon liên kết với nhau bằng liên kết ba. Liên kết ba carbon-carbon khiến cấu trúc bốn nguyên tử trong phân tử này cùng nằm trên một đường thẳng, góc liên kết CCH là 180°.

Khám phá
Edmund Davy là người đầu tiên phát hiện acetylen vào năm 1836. Ông là người sử dụng acetylen trong "bộ chế hòa khí hydro". Đây là một phát hiện tình cờ khi ông cố gắng điều chế kim loại kali. Ông nung kali carbonat với carbon ở nhiệt độ rất cao, tạo ra sản phẩm phụ là mà ngày nay gọi là kali carbide, (K2C2), cho chất này phản ứng với nước để giải phóng khí mới. Năm 1860, nhà hóa học người Pháp Marcellin Berthelot tiếp tục phát hiện ra khí này và đặt tên là acétylène. Công thức thực nghiệm của Berthelot cho acetylen là C4H2, đặt tên là " quadricarbure d'hydrogène " (hydro quadricarbide). Sở dĩ công thức trên không chính xác vì nhiều nhà hóa học thời đó đã sử dụng sai nguyên tử khối của carbon (6 thay vì 12). Berthelot điều chế loại khí này bằng cách cho hơi của các hợp chất hữu cơ (methanol, ethanol, v.v.) đi qua ống nung nóng và thu sản phẩm. Ông cũng phát hiện ra rằng acetylen hình thành bằng cách phóng điện qua hỗn hợp khí cyanide và hydro. Acetylen còn được điều chế trực tiếp bằng cách cho hydro đi qua giữa các cực của hồ quang carbon.

Điều chế
Acetylen không tồn tại trong tự nhiên.

Acetylen sản xuất tại Trung Quốc chủ yếu dựa vào quá trình đốt cháy một phần khí tự nhiên.

Đốt cháy một phần hydrocarbon
Từ thập niên 1950, acetylen chủ yếu được sản xuất bằng cách đốt cháy một phần khí methan.  là sản phẩm phụ được thu hồi trong quá trình sản xuất ethylen bằng cách cracking hydrocarbon. Khoảng 400 000 tấn được sản xuất bằng phương pháp này vào năm 1983.  trong ethylen là sản phẩm phụ không mong muốn vì tính chất dễ nổ và khả năng hủy hoại chất chất xúc tác Ziegler–Natta.  được hydro hóa chọn lọc thành ethylen, thường sử dụng chất xúc tác là Pd–Ag.

Đốt cháy một phần khí methan tạo ra acetylen theo phương trình phản ứng:

Dehydro alkan
Các alkan nặng nhất trong dầu mỏ và khí tự nhiên bị "bẻ gãy" thành các phân tử nhẹ hơn và dehydro ở nhiệt độ cao:

Phản ứng cuối cùng này được thực hiện trong quá trình phân hủy yếm khí khí methan bằng plasma vi sóng (microwave plasma). Ưu điểm của công nghệ này là không phát thải  và hydro là một sản phẩm thứ cấp.

Phương pháp hóa carbon
Cho đến những năm 1950, khi dầu thay thế than đá làm nguồn khử carbon chủ yếu, acetylen (và các cấu phần thơm có trong nhựa than đá) là nguồn hóa chất hữu cơ chính trong ngành hóa chất.  được điều chế bằng cách thủy phân calci carbide, một phản ứng được Friedrich Wöhler phát hiện vào năm 1862 và vẫn quen thuộc với sinh viên:

Sản xuất calci carbide cần nhiệt độ cao, ~ 2000 °C trong lò hồ quang điện. Ở Mỹ, quá trình này là một phần quan trọng của cuộc cách mạng hóa học cuối thế kỷ 19 nhờ dự án thủy điện khổng lồ ở thác Niagara.

Liên kết
Theo lý thuyết liên kết hóa trị, trong mỗi nguyên tử carbon, orbital 2s lai hóa với một orbital 2p tạo thành orbital lai hóa sp. Hai orbital 2p còn lại không bị lai hóa. Hai đầu của hai orbital lai hóa sp xen phủ lên nhau để tạo thành liên kết σ mạnh giữa các nguyên tử carbon, trong khi ở hai đầu còn lại, các nguyên tử hydro cũng liên kết bằng liên kết σ. Hai quỹ đạo 2p tạo thành một cặp liên kết π yếu hơn.

Vì acetylen là một phân tử đối xứng tuyến tính nên cấu trúc phân tử có nhóm điểm (point group) D∞h.

Tính chất vật lý

Dạng vật chất
Ở áp suất khí quyển, acetylen không thể tồn tại ở thể lỏng và không có điểm nóng chảy. Điểm ba trên biểu đồ pha tương ứng với điểm nóng chảy (−80,8 °C) ở áp suất tối thiểu mà acetylen thể lỏng có thể tồn tại (1,27 atm). Ở nhiệt độ dưới điểm ba, acetylen thể rắn có thể chuyển trực tiếp thành thể hơi (khí) bằng cách thăng hoa. Điểm thăng hoa ở áp suất khí quyển là −84,0 ° C.

Các tính chất khác
Ở nhiệt độ phòng, độ hòa tan của acetylen trong aceton là 27,9 g/kg. Hòa tan  cùng một lượng dimethylformamide (DMF), độ hòa tan là 51 g. Ở 20,26 bar, độ hòa tan aceton và DMF lần lượt là 689,0 và 628,0 g. Những dung môi này được sử dụng trong bình chứa khí điều áp.

Các ứng dụng

Hàn xì
Khoảng 20% acetylen được ngành công nghiệp khí công nghiệp cung cấp để hàn và cắt, dưới dạng oxyacetylen. Đốt cháy acetylen với oxy tạo ra ngọn lửa tỏa ra nhiệt độ lên tới trên , giải phóng 11,8 kJ /g. Oxyacetylene là loại khí đốt thông thường có nhiệt độ nóng nhất. Acetylene là ngọn lửa hóa học tự nhiên nóng thứ ba sau dicyanoacetylen, nhiệt độ có thể lên tới  và cyanogen, nhiệt độ có thể lên tới . Hàn oxy-acetylen là một quá trình hàn phổ biến trong những thập kỷ trước. Sự phát triển và ưu điểm của quy trình hàn hồ quang đã làm cho hàn oxy-acetylen gần như "tuyệt chủng". Việc sử dụng acetylen để hàn đã giảm đáng kể. Mặt khác, thiết bị hàn oxy-acetylen khá linh hoạt - không chỉ vì mỏ hàn được ưa chuộng hơn cho một số loại hàn sắt hoặc thép (như trong một số ứng dụng nghệ thuật nhất định), mà còn bởi vì nó dễ dàng hàn đồng, hàn đồng thau., gia nhiệt kim loại (để ủ hoặc tôi, uốn hoặc tạo hình), nới lỏng các đai ốc và bu lông bị ăn mòn, và còn nhiều ứng dụng khác. Hàn oxyacetylene được sử dụng ở những nơi không có điện. Để sử dụng trong hàn và cắt, áp suất phải được kiểm soát nhờ bộ điều chỉnh, vì trên , nếu chịu một sóng xung kích (ví dụ: do cháy ngược), acetylen phân hủy nhanh chóng thành hydro và carbon.

Hóa chất
Một trong những ứng dụng hóa học chính là ethynyl hóa formaldehyde. Acetylen tác dụng với aldehyde và keton tạo thành rượu α-ethynyl:

Phản ứng tạo ra butynediol, với sản phẩm phụ là rượu propargyl. Chất xúc tác là đồng(I) acetylide.

Ngoài quá trình ethynyl hóa, acetylen còn phản ứng với carbon monoxide, phản ứng tạo ra acid acrylic hoặc các ester acrylic. Phản ứng cần xúc tác kim loại. Các dẫn xuất này tạo thành các sản phẩm như sợi acrylic, thủy tinh, sơn, nhựa và polyme. Ngoại trừ Trung Quốc, việc sử dụng acetylen làm nguyên liệu hóa học đã giảm 70% từ năm 1965 đến năm 2007 do những cân nhắc về chi phí và môi trường.

Ứng dụng
Năm 1881, nhà hóa học người Nga Mikhail Kucherov mô tả phản ứng hydrat hóa acetylen thành acetaldehyde bằng cách sử dụng các chất xúc tác như thủy ngân(II) bromide. Trước khi có quy trình Wacker, phản ứng này được tiến hành ở quy mô công nghiệp.

Phản ứng trùng hợp acetylen với xúc tác Ziegler–Natta tạo ra polyacetylen. Polyacetylene là một chuỗi các trung tâm CH và các liên kết đơn và đôi xen kẽ. Đây là một trong những chất bán dẫn hữu cơ được phát hiện đầu tiên. Phản ứng của polymer với iod tạo ra vật liệu dẫn điện cao. Mặc dù những vật liệu như vậy không hữu ích nhưng những khám phá này đã dẫn tới sự phát triển của chất bán dẫn hữu cơ. Giải Nobel Hóa học năm 2000 được trao tặng cho Alan J. Heeger, Alan G MacDiarmid và Hideki Shirakawa về đề tài này.

Vào thập niên 1920, acetylen nguyên chất đã được sử dụng thực nghiệm làm thuốc gây mê dạng hít.

Acetylene đôi khi được sử dụng để thấm carbon (nghĩa là làm cứng) thép khi lượng lớn thép có trong lò nung.

Acetylene được sử dụng để làm bay hơi carbon trong quá trình xác định niên đại bằng carbon phóng xạ. Vật liệu carbon trong mẫu khảo cổ được xử lý bằng kim loại lithi trong lò nghiên cứu chuyên dụng nhỏ để tạo thành lithi carbide (còn gọi là lithi acetylide). carbide sau đó có thể phản ứng với nước để tạo thành khí acetylen, sau đó dẫn khí vào máy quang phổ khối nhằm đo tỷ lệ đồng vị của carbon-14 và carbon-12.

Quá trình đốt cháy acetylen tạo ra ánh sáng mạnh, sáng. Sự phổ biến của đèn caride thúc đẩy quá trình thương mại hóa acetylen vào đầu thế kỷ 20. Vào thời điểm này, acetylen được sử dụng trong ngọn hải đăng ven biển, đèn đường, và ô tô và đèn pha khai thác mỏ đeo trên mũ bảo hộ lao động. Trong hầu hết các ứng dụng này, việc đốt trực tiếp acetylen gây nguy cơ hỏa hoạn. Do vậy mà acetylen bị thay thế bằng đèn sợi đốt, sau này là đèn LED công suất thấp nhưng mà độ sáng cao. Tuy nhiên, đèn acetylen vẫn được sử dụng hạn chế ở các khu vực xa xôi hoặc khó tiếp cận và ở các quốc gia có hệ thống điện lưới còn hạn chế.

Xuất hiện trong tự nhiên
Liên kết ba C≡C giàu năng lượng và khả năng hòa tan khá cao của acetylen trong nước làm cho nó trở thành cơ chất thích hợp cho vi khuẩn. Đã tìm thấy một số vi khuẩn sống bằng acetylen. Enzym acetylene hydratase xúc tác quá trình hydrat hóa acetylen để tạo ra acetaldehyde:

Acetylene là một hóa chất khá phổ biến trong vũ trụ, thường gắn liền với bầu khí quyển của các hành tinh khí khổng lồ. Acetylen được phát hiện là tồn tại trên Enceladus, một vệ tinh của Sao Thổ. Acetylen tự nhiên được cho là hình thành từ quá trình phân hủy xúc tác các hydrocarbon chuỗi dài ở nhiệt độ  trở lên. Vì nhiệt độ như vậy rất khó xảy ra trên một thiên thể nhỏ ở xa như vậy nên phát hiện này có khả năng gợi ý về các phản ứng xúc tác bên trong vệ tinh đó, khiến thiên thể này trở thành địa điểm đầy hứa hẹn để tìm kiếm hóa học tiền sinh học.

Phản ứng

Phản ứng vinyl hóa
Trong các phản ứng vinyl hóa, các hợp chất H−X phản ứng cộng với liên kết ba. Alcohol và phenol phản ứng với acetylen tạo ra vinyl ether. Thiol tạo ra vinyl thioether. Vinylpyrrolidone và vinylcarbazole sản xuất trong công nghiệp bằng cách vinyl hóa 2-pyrrolidone và carbazole.

Quá trình hydrat hóa acetylen là phản ứng vinyl hóa, nhưng vinyl alcohol tạo thành sẽ đồng phân hóa thành acetaldehyde. Phản ứng được xúc tác bởi muối thủy ngân. Phản ứng này từng là công nghệ chủ đạo để sản xuất acetaldehyde, nhưng đã bị quy trình Wacker thay thế. Quy trình Wacker tạo ra acetaldehyde bằng cách oxy hóa ethylen, một nguyên liệu rẻ tiền hơn. Quá trình hydrochlor hóa biến đổi acetylen thành vinyl chloride cũng được thay thế bằng quá trình oxychlor hóa ethylene.

Vinyl acetat được sử dụng thay cho acetylen cho một số phản ứng vinyl hóa, đứng hơn là phản ứng transvinyl hóa. Các ester của vinyl acetat đã được sử dụng để tổng hợp vinyl format.

Hóa học cơ-kim
Acetylene và các dẫn xuất của nó (2-butyn, diphenylacetylen, v.v.) tạo thành phức chất với các kim loại chuyển tiếp (phức alkyn kim loại chuyển tiếp). Liên kết của acetylen với kim loại có phần giống với liên kết của phức ethylen. Các phức chất này là chất trung gian trong nhiều phản ứng xúc tác như trimer hóa alkyn thành benzen, phản ứng tetramer hóa thành cyclooctatetraen, và carbonyl hóa thành hydroquinone:

  trong điều kiện 50–, 20–.

Acetylide kim loại có dạng , ví dụ: đồng(I) acetylide và bạc acetylide.

Phản ứng acid-base
Acetylen có pKa bằng 25, acetylen bị deproton hóa bởi một siêu base để tạo thành acetylide:

HC#CH + RM -> RH + HC#CM

Nhiều loại chất hóa học cơ kim và hợp chất vô cơ đều có tính chất trên.

Hydro hóa
Acetylen có thể được hydro hóa một phần thành ethylen, cung cấp nguyên liệu cho nhiều loại nhựa polyethylen. Halogen phản ứng cộng vào liên kết ba.

An toàn và xử lý
Acetylen không độc hại, nhưng khi được tạo ra từ calci carbide thì một số tạp chất độc hại như phosphine và arsine khiến hỗn hợp khí có mùi giống tỏi. Acetylen cũng rất dễ cháy, giống như hầu hết các hydrocarbon nhẹ, do đó nó được sử dụng trong hàn. Hầu hết các bộ điều chỉnh và đồng hồ đo áp suất trên thiết bị đều báo cáo áp suất đo được và giới hạn an toàn đối với acetylen là 101 kPagage, hoặc 15 psig. Do đó, lưu trữ aceton hoặc dimethylformamide (DMF) dưới dạng hòa tan, để trong bình chứa khí chứa lớp làm đầy có tính chất xốp (Agamassan), giúp vận chuyển và sử dụng an toàn. Nên sử dụng bình chứa acetylen ở vị trí bình thẳng đứng để tránh lấy phải aceton trong quá trình sử dụng.

Đồng xúc tác cho quá trình phân hủy acetylen và do đó acetylen không được vận chuyển trong ống đồng.

Bình chứa khí phải được bảo quản ở khu vực cách ly với các chất oxy hóa để tránh phản ứng trầm trọng hơn trong trường hợp cháy/rò rỉ. Không nên cất giữ bình khí chứa acetylen trong không gian chật hẹp, được đậy kín, trong nhà để xe và tòa nhà để tránh trường hợp nếu có rò rỉ ngoài ý muốn thì có nguy cơ cháy nổ cao.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Acetylene Production Plant and Detailed Process
Acetylene at Chemistry Comes Alive!

Movie explaining acetylene formation from calcium carbide and the explosive limits forming fire hazards
Calcium Carbide & Acetylene at The Periodic Table of Videos (University of Nottingham)
CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Acetylene
Khí công nghiệp
Nhiên liệu thể khí
Alkyn
Bài viết có liên kết Dự án Gutenberg
Quản lý CS1: khác
Bản mẫu webarchive dùng liên kết wayback
Trang có bản dịch chưa được xem lại


title: Bách thanh xám Trung Hoa

text:
Bách thanh xám Trung Hoa (danh pháp hai phần: Lanius sphenocercus) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae). Loài này sinh sống ở Trung Quốc, Nhật Bản, bán đảo Triều Tiên, Mông Cổ và Nga. Nó sinh sống trong các khu rừng ôn đới.

Chú thích

Tham khảo
Images at ADW

C
Chim châu Á
Động vật được mô tả năm 1873


title: Phạm Trường Long

text:
Phạm Trường Long (; sinh tháng 5 năm 1947) là Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA). Ông từng là Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 18, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Phó Chủ tịch Ủy ban Quân sự Trung ương Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Phó Bí thư Đảng ủy Quân khu, Tư lệnh Quân khu Tế Nam.

Tiểu sử

Thân thế
Phạm Trường Long là người Hán sinh tháng 5 năm 1947 tại Đan Đông, tỉnh Liêu Ninh.

Giáo dục
Tháng 2 đến tháng 12 năm 1975, Phạm Trường Long theo học tại Học viện Pháo binh Tuyên Hóa.

Tháng 10 năm 1980 đến tháng 8 năm 1982, ông theo học lớp hoàn thành tại Học viện Quân sự Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Tháng 8 năm 1992 đến tháng 12 năm 1994, ông theo học chuyên ngành quản lý kinh tế lớp hàm thụ cán bộ lãnh đạo tại Trường Đảng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Sự nghiệp
Tháng 1 năm 1969, Phạm Trường Long gia nhập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, nhận nhiệm vụ chiến sĩ, Tiểu đội trưởng thuộc đại đội 3, Tiểu đoàn pháo binh 122, Trung đoàn Pháo binh, Quân đoàn 16 Lục quân, Quân khu Thẩm Dương. Tháng 9 năm 1969, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tháng 10 năm 1971, ông được cử làm Trung đội trưởng chỉ huy đại đội 3, Tiểu đoàn pháo binh 122, Trung đoàn Pháo binh, Quân đoàn 16 Lục quân. Tháng 10 năm 1973, ông chuyển sang làm Chỉ đạo viên chính trị đại đội 1, Tiểu đoàn pháo binh 152, Trung đoàn Pháo binh, Quân đoàn 16 Lục quân. Tháng 5 năm 1976, ông được bổ nhiệm làm Phó Trung đoàn trưởng Trung đoàn Pháo binh, Quân đoàn 16 Lục quân. Tháng 5 năm 1979, ông được bổ nhiệm giữ chức Phó Trung đoàn trưởng kiêm Tham mưu trưởng Trung đoàn Pháo binh, Quân đoàn 16 Lục quân. Tháng 8 năm 1982, ông được bổ nhiệm làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn Pháo binh, Quân đoàn 16 Lục quân.

Tháng 9 năm 1985, ông được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng Sư đoàn 48, Tập đoàn quân 16 Lục quân. Tháng 9 năm 1990, ông được điều sang làm Sư đoàn trưởng Sư đoàn 46, Tập đoàn quân 16 Lục quân. Tháng 2 năm 1993, ông được bổ nhiệm giữ chức Tham mưu trưởng Tập đoàn quân 16 Lục quân. Tháng 3 năm 1995, ông được thăng chức Tư lệnh Tập đoàn quân 16 Lục quân, Quân khu Thẩm Dương. Tháng 12 năm 2000, ông được bổ nhiệm giữ chức Tham mưu trưởng Quân khu Thẩm Dương. Tháng 12 năm 2003, ông được điều động làm Trợ lý Tổng Tham mưu trưởng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Tháng 9 năm 2004, Phạm Trường Long được bổ nhiệm giữ chức Phó Bí thư Đảng ủy Quân khu, Tư lệnh Quân khu Tế Nam.

Ngày 4 tháng 11 năm 2012, tại phiên bế mạc Hội nghị toàn thể lần thứ 7 của Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVII, Phạm Trường Long được bầu làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc. Ngày 15 tháng 11 năm 2012, tại phiên họp toàn thể đầu tiên của Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVIII, ông được bầu giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa 18, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Sáng ngày 15 tháng 3 năm 2013, kỳ họp thứ nhất Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc Trung Quốc (NPC) khóa 12 đã tiến hành phiên họp toàn thể thứ 5 bầu ông làm Phó Chủ tịch Ủy ban Quân sự Trung ương Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Tháng 10 năm 2017, tại Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XIX, Phạm Trường Long được miễn nhiệm chức vụ Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Sự cố ngoại giao
Đoàn đại biểu quân sự cấp cao Trung Quốc do Thượng tướng Phạm Trường Long, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, bất ngờ rút ngắn chuyến thăm dự kiến hai ngày (18-19/6/2017). Trên trang web của Bộ Quốc phòng Trung Quốc đăng rõ hẳn một bài rằng ông Phạm Trường Long nói thẳng vào mặt các nhà lãnh đạo Việt Nam ở Hà Nội rằng các đảo ở Nam Hải là của Trung Quốc từ xa xưa. Ngày 22/06, Tiến sĩ Hà Hoàng Hợp, nhà nghiên cứu người Việt ở Singapore nói theo ông biết thì "phía Việt Nam đã mời Thượng tướng Trung Quốc về" vì các phát biểu của ông ta. Theo ông Hợp, tuyên bố của Tướng Phạm nghe "như là một lời đe dọa quân sự" đối với Việt Nam.

Lịch sử thụ phong quân hàm

Tham khảo

Liên kết ngoài
Tiểu sử Phạm Trường Long

Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Nhân vật còn sống
Người Liêu Ninh
Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVIII
Người họ Phạm tại Trung Quốc


title: Bóng đá trên thế giới

text:
Phần lớn các quốc gia ở châu Âu có 2 giải đấu bóng đá chính: 1 giải có danh tiếng hơn, thường tổ chức theo thể thức vòng tròn 2 lượt tính điểm, dành riêng cho các câu lạc bộ xuất sắc nhất, và 1 giải đấu cúp cho tất cả các câu lạc bộ trong nước. Ở Châu Mỹ La tinh, các giải đấu thường tổ chức theo nhiều giai đoạn hoặc chia thành 2 giải Apertura (giải mở) và Clausura (giải đóng). Để có cái nhìn tổng quát về bóng đá nữ, xem "Bóng đá nữ trên thế giới".

Châu Phi (CAF)

 † Zanzibar là thành viên của CAF nhưng không phải là thành viên của FIFA.

Châu Á (AFC)

Châu Âu (UEFA)

Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Caribe (CONCACAF)

Nam Mỹ (CONMEBOL)

Châu Đại Dương (OFC)

 † Niue và Palau là thành viên không chính thức của OFC.

NF-Board

Xem thêm
 Bóng đá nữ trên thế giới
 Danh sách các đội tuyển bóng đá quốc gia

Tham khảo

Địa lý nhân văn
Bóng đá theo quốc gia
Danh sách bóng đá


title: Sak Sutsakhan

text:
Sak Sutsakhan ( 8 tháng 2 năm 1928 – 29 tháng 4 năm 1994) là chính trị gia Campuchia kiêm sĩ quan cấp cao trong Lực lượng Vũ trang Quốc gia Khmer. Ông là vị Tổng thống cuối cùng của nước Cộng hòa Khmer chỉ tạm quyền trong vài ngày ngắn ngủi từ ngày 13 tháng 4 đến 17 tháng 4 năm 1975. Ngoài ra Sak Sutsakhan còn là người thuộc lực lượng thân Mỹ gọi là "Khmer Sâ" (Khmer Trắng).

Tiểu sử

Thuở ban đầu
Sutsakhan sinh ngày 8 tháng 2 năm 1928 tại tỉnh Battambang trong một gia đình trí thức giàu có. Ông là em họ của Nuon Chea, một thành viên nổi bật của Khmer Đỏ. Lúc nhỏ ông theo học tại Học viện Quân sự Hoàng gia Campuchia và Trường Tổng tham mưu Pháp tại Paris; ra trường với thành tích thuộc loại khá, ông được bổ nhiệm làm sĩ quan cấp thấp rồi cảnh sát trưởng trong quân đội của Lực lượng Vũ trang Hoàng gia Khmer (FARK), về sau ông gia nhập đảng Sangkum của Hoàng thân Norodom Sihanouk và trở thành Bộ trưởng Quốc phòng trẻ nhất thế giới vào năm 1957 ở tuổi 29.

Thời Cộng hòa Khmer

Sau cuộc đảo chính Campuchia năm 1970, Sihanouk bị tướng Lon Nol lật đổ và dẫn tới sự thành lập nước Cộng hòa Khmer vào tháng 10 năm 1970. Sutsakhan tiếp tục sự nghiệp trong quân đội của chế độ mới, bây giờ đổi tên thành Lực lượng Vũ trang Quốc gia Khmer (FANK) và chẳng mấy chốc ông thăng tiến rất nhanh. Ông từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Quốc phòng nhiều lần và là chỉ huy của Lực lượng Biệt kích FANK, đối với các quan sát viên Mỹ thì Sutsakhan còn nổi tiếng vì mức độ hiểu biết, thông thạo về quân sự, chính trị và đặc biệt không tham nhũng như đa phần các quan chức đồng nghiệp cùng thời.

Tuy nhiên, nước Cộng hòa Khmer đã phải đối mặt với cuộc nội chiến Campuchia giữa lực lượng Khmer Đỏ và quân đội Bắc Việt đang trú đóng tại biên giới phía đông của đất nước, trải qua nhiều năm chiến tranh ác liệt, cuối cùng Khmer Đỏ bắt đầu tràn vào các tỉnh và tổng công kích dữ dội vào đầu năm 1975. Trước nguy cơ khó tránh khỏi sụp đổ cộng thêm sức ép từ việc Mỹ cắt viện trợ nên vào ngày 1 tháng 4 năm 1975, Tổng thống Lon Nol quyết định từ chức và trốn khỏi đất nước sang định cư tại Hawaii. Kế đó, người Mỹ và quyền Tổng thống Saukam Khoy ra lệnh di tản nhân viên cùng quan chức chính phủ rời khỏi Phnom Penh vào ngày 12 tháng 4, bảy thành viên Ủy ban Tối cao do tướng Sak Sutsakhan làm chủ tịch, tiến hành việc chuyển giao quyền lực từ một nước Cộng hòa sắp lung lay. Sutsakhan nhậm chức Tổng thống và Chủ tịch Hội đồng Nhà nước vào ngày 13 tháng 4, trong những ngày cuối cùng đó ông cố gắng đàm phán lệnh ngừng bắn có điều kiện với quân Khmer Đỏ đang vây chặt Phnom Penh. Sutsakhan còn ở lại cho đến khi lực lượng Cộng sản tiến vào thủ đô ngày 17 tháng 4, sợ rằng sẽ bị sát hại, ông đã kịp thời trốn thoát cùng gia đình trên chiếc trực thăng cuối cùng để rời khỏi Sân vận động Olympic. Sutsakhan đã kết hôn và có bốn người con.

Lưu vong và KPNLF

Sutsakhan sang định cư tại Hoa Kỳ và trở thành công dân Mỹ vào cuối thập niên 1970. Sau khi Khmer Đỏ bị quân đội Nhân dân Việt Nam đánh bại và trục xuất vào năm 1979, chính trị gia Son Sann và cựu tướng lĩnh FANK Dien Del đã thành lập Mặt trận Giải phóng Nhân dân Khmer (KPNLF), một phong trào gồm đa phần nhữg người ủng hộ chế độ cộng hòa và không cộng sản với mục đích đánh đuổi chế độ do Việt Nam hậu thuẫn là nước Cộng hòa Nhân dân Campuchia. KPNLF ban đầu là một liên minh các nhóm kháng chiến hỗn tạp khác nhau và thậm chỉ cả nửa trộm cướp đặt trụ sở tại các trại tị nạn dọc biên giới Thái Lan-Campuchia, Sutsakhan trở về nước vào năm 1981, giúp tuyển mộ và mang lại tính hợp pháp đáng kể cho tổ chức này. Ông được bầu làm chỉ huy cánh vũ trang KPNLF, Lực lượng Vũ trang Giải phóng Quốc gia Nhân dân Khmer (KPNLAF) và cố gắng áp đặt một cấu trúc tập trung vào các phe phái vũ trang của lực lượng này.

Năm 1982, một liên minh chính trị chính thức là Liên minh Chính phủ Kampuchea Dân Chủ được thành lập giữa KPNLF, phe bảo hoàng FUNCINPEC của Hoàng thân Norodom Sihanouk và tàn quân của Khmer Đỏ. Sau năm 1985, Sutsakhan gặp gỡ với Son Sen của Khmer Đỏ và con trai của Sihanouk là Hoàng thân Norodom Ranariddh, người chỉ huy cánh quân sự của FUNCINPEC là Lực lượng Quốc gia Sihanouk (ANS), thỏa thuận hợp tác quân sự giữa ba phong trào.

Đến năm 1985, Sutsakhan và Sann bắt đầu bất đồng về việc tiến hành chiến tranh, đặc biệt là về vấn đề hợp tác với phái bảo hoàng (ANS), rốt cuộc Sutsakhan đành nhượng bộ và ủng hộ. Kết quả việc chia rẽ trong KPNLF đã cản trở các hoạt động của lực lượng vũ trang này: mặc dù họ đạt được một số thành công ban đầu ở phía tây bắc Campuchia, nhưng lại bị thiệt hại nặng nề bởi một cuộc tấn công từ phía Việt Nam trong năm 1984-1985 và phần lớn chỉ giới hạn trong chiến tranh du kích sau thời điểm này.

Sau khi Hiệp định Hòa bình Paris ký kết năm 1991, Sutsakhan ly khai khỏi Son Sann và KPNLF, tiến đến việc thành lập Đảng Dân chủ Tự do Campuchia và tham gia vào cuộc bầu cử năm 1993 nhưng thất bại. Ít lâu sau ông qua đời vì bạo bệnh tại Phnom Penh vào ngày 29 tháng 4 năm 1994, hưởng thọ 66 tuổi.

Ấn phẩm
Vào năm 1980, Sutsakhan cho xuất bản cuốn The Khmer Republic at War and the Final Collapse (Cộng hòa Khmer trong chiến tranh và sự sụp đổ cuối cùng), được giới sử học coi là nguồn thông tin chính về cuộc nội chiến Campuchia. Sách được bán trực tuyến tại địa chỉ .

Chú thích

Tham khảo
Corfield, J. Khmers Stand Up! a history of the Cambodian government 1970-1975, 1994
Shawcross, W. Sideshow: Kissinger, Nixon and the Destruction of Cambodia, 1979

Sinh năm 1928
Mất năm 1994
Bộ trưởng Quốc phòng Campuchia
Nhân vật chống cộng Campuchia
Tổng thống Campuchia
Quân nhân trong Chiến tranh Việt Nam
Nguyên thủ quốc gia Campuchia
Người Khmer
Tướng lĩnh Campuchia


title: Trương Hựu Hiệp

text:
Trương Hựu Hiệp (; sinh năm 1950) là Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA). Ông hiện là Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX, hiện là Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương; nguyên Chủ nhiệm Bộ Phát triển Trang bị Quân ủy Trung ương Trung Quốc.

Tiểu sử
Trương Hựu Hiệp nguyên quán là người huyện Vị Nam, tỉnh Thiểm Tây, sinh năm 1950 tại Bắc Kinh. Thân phụ là Trương Tông Tốn, nguyên Bộ trưởng Bộ Tổng hậu cần Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc.

Trương Hựu Hiệp gia nhập vào Giải phóng quân Nhân dân Trung Quốc vào năm 1968. Năm 1976， được bổ nhiệm làm Đại đội trưởng thuộc Trung đoàn 118, Sư đoàn 40, Quân đoàn 14 đồn trú tại Vân Nam. Trong Chiến tranh biên giới Việt-Trung, 1979, được xem là có biểu hiện tích cực, được thăng làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 119. Năm 1984, được thăng Phó tư lệnh rồi Tư lệnh Sư đoàn 40. Cuối năm 1990, được thăng Phó tư lệnh rồi Tư lệnh Tập đoàn quân 13, Quân khu Thành Đô. Năm 1997, được phong hàm Thiếu tướng.

Tháng 12 năm 2005, Trương Hựu Hiệp được bổ nhiệm giữ chức Phó tư lệnh Quân khu Bắc Kinh. Tháng 9 năm 2007; được bổ nhiệm là Tư lệnh Quân khu Thẩm Dương, hàm Trung tướng. Tháng 6 năm 2011, được thăng quân hàm Thượng tướng. Tháng 10 năm 2012, được bổ nhiệm làm Chủ nhiệm Tổng bộ Trang bị.

Tháng 1 năm 2016, Trương Hựu Hiệp được bổ nhiệm giữ chức vụ Chủ nhiệm đầu tiên của Bộ Phát triển Trang bị Quân ủy Trung ương Trung Quốc. Tháng 9 năm 2017, Trương Hựu Hiệp được miễn nhiệm chức vụ Chủ nhiệm Bộ Phát triển Trang bị, thay thế ông là Trung tướng Lý Thượng Phúc.

Ngày 24 tháng 10 năm 2017, tại phiên bế mạc Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XIX, Trương Hựu Hiệp được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX. Sáng ngày 25 tháng 10 năm 2017, phiên họp toàn thể đầu tiên của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX đã bầu Trương Hựu Hiệp giữ chức vụ Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc.

Xem thêm

 Danh sách Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX

Chú thích

Nhân vật còn sống
Người Bắc Kinh
Sinh năm 1950
Người họ Trương
Thượng tướng Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc
Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XX
Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX
Ủy viên Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVIII


title: Lon Nil

text:
Lon Nil (? – 1970) là em trai của Thủ tướng Campuchia Lon Nol và là nạn nhân chết trong vụ đảo chính năm 1970.

Nil là con út của Lon Hin, một quan chức huyện trong thời kỳ thực dân Pháp. Giống như người anh trai Lon Nol, ông học tại Trường Lycée Chasseloup-Laubat ở Sài Gòn, Việt Nam và tiếp nối truyền thống gia đình là vào làm việc trong bộ máy an ninh nhà nước thuộc địa sau khi tốt nghiệp. Cuối cùng, ông trở thành ủy viên cảnh sát huyện Memot thuộc tỉnh Kampong Cham.

Trong khi Hoàng thân Norodom Sihanouk đang thực hiện chuyến công du ra nước ngoài ở Bắc Kinh, Trung Quốc, thì vào ngày 18 tháng 3 năm 1970, Hoàng thân Sirik Matak đã trợ giúp Lon Nol tổ chức một cuộc bỏ phiếu của Quốc hội để truất phế chức vụ Quốc trưởng của Sihanouk và thâu tóm mọi quyền hành vào trong tay nhằm thực hiện sự thống trị tối cao và tiến tới việc thành lập nước Cộng hòa Khmer.

Ngày 23 tháng 3 cùng năm, Sihanouk công khai tuyên bố kháng chiến tại Trung Quốc và kêu gọi nhân dân Campuchia nổi dậy chống chính phủ phe đảo chính. Một cuộc bạo loạn nổ ra ở Kampong Cham do đám đông dân chúng hưởng ứng lời kêu gọi từ Sihanouk đã xông vào dinh thống đốc tỉnh và giết chết một số quan chức ủng hộ Lon Nol nhất là hai đại biểu Quốc hội, Kim Phon và Saoun Sos. Lon Nol liền gửi người em trai tới Kampong Cham để theo dõi tình hình ở đó, Nil được chọn một phần do ông là chủ sở hữu đồn điền cao su trong khu vực và khá quen thuộc địa hình nơi đấy. Vào ngày 28 tháng 3, tại Tonle Bet, Nil bị một đám đông công nhân ủng hộ Sihanouk từ đồn điền Chup vây chặt và bắt sống, rồi lôi ra đánh cho đến chết ở giữa chợ của thị trấn.

Có tin đồn dai dẳng rằng các thành viên của đám đông đã cắt gan từ cơ thể Lon Nil; sau đó đưa vào một nhà hàng Trung Quốc buộc chủ nhà hàng phải nấu chín và cắt ra từng phần. Sau đó chuyển ra ngoài phục vụ cho người dân trong khu vực ngay lập tức. (Mặc dù việc ăn gan của kẻ thù được coi là một hành động truyền thống của việc trả thù trong văn hóa Khmer, thế nhưng nó không được coi là một chuyện tầm thường dù đã trở thành một phương tiện tuyên truyền phổ biến, như lời buộc tội thường xuyên của hai phe dựa theo cam kết của lực lượng mỗi bên trong cuộc nội chiến Campuchia sau đó). Một cư dân ở Kampong Cham kể từ sau sự cố đấy nói rằng đám đông đã làm điều đặc biệt này "để bày tỏ sự tức giận cùng cực của họ" đối với Lon Nol.

Ngay khi nghe được tin về tai nạn bi thương của người em trai, Lon Nol lập tức điều quân đội tới đàn áp dữ dội các cuộc biểu tình, gây ra cái chết của hàng trăm người dân thường Campuchia.

Tham khảo

Năm sinh không rõ
Mất năm 1970
Nil
Chính trị gia bị xử tử
Chính khách Campuchia
Nhân vật chống Cộng Campuchia
Nhân vật trong chiến tranh Việt Nam
Năm sinh thiếu


title: Bách thanh đầu to

text:
Bách thanh đầu to (danh pháp hai phần: Lanius ludovicianus) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae). Chúng là thành viên duy nhất của Họ Bách thanh đặc hữu Bắc Mỹ, phía Bắc liên quan đến bách thanh xám lớn (L. excubitor) hiện diện ở phía bắc của phạm vi của nó mà còn ở các miền Cổ bắc.

Chú thích

Tham khảo

L
Chim Mỹ
Chim đặc hữu Bắc Mỹ
Động vật được mô tả năm 1766
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Bách thanh xám nhỏ

text:
Bách thanh xám nhỏ (danh pháp hai phần: Lanius minor) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae).. Bề ngoài nó tương tự như bách thanh xám lớn (L. excubitor) và bách thanh xám phương nam (L. meridionalis). Nó sinh sản ở đông nam châu Âu và châu Á.

Mô tả
Loài này thích vùng đất thấp khô mở, và nổi bật trên đường dây điện thoại. Chúng hơi nhỏ hơn so với bách thanh xám lớn, và có cái trán đen và đôi cánh tương đối dài.

Loài này ăn côn trùng, chim và thằn lằn nhỏ. Giống như chim bách thanh khác, nó đậu trên cành cây nhô ra, và xiên xác chết trên gai hoặc dây thép gai là một "tủ đựng thịt".

Đây là một loài chim lang thang ít thấy ở Tây Âu, bao gồm Anh, thường là sống qua mùa xuân.

Chú thích

Tham khảo

  Database entry includes justification for why this species is of least concern

Liên kết ngoài

Oiseaux Pictures
Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta

M
Chim châu Á
Chim châu Âu
Chim Azerbaijan
Động vật được mô tả năm 1788
Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Bách thanh mặt nạ

text:
Bách thanh mặt nạ (danh pháp hai phần: Lanius nubicus) là một loài chim thuộc Họ Bách thanh (Laniidae). Chúng sinh sản ở đông nam châu Âu và kết thúc phía đông của Địa Trung Hải, với quần thể riêng biệt ở miền tây Iran. Nó là một loài phổ biến ở Thổ Nhĩ Kỳ, Cyprus, Israel và Syria. Nó là di cư, trú đông ở phía đông bắc châu Phi.

Vì đây là một loài chim nhập cư tầm ngắn, một con chim ở Scotland vào tháng 10 năm 2004 là một ví dụ đáng chú ý của loài lang thang, mặc dù một con xuất hiện ở Anh kỷ lục thứ hai ở nhà thờ Thánh của Đức Maria trong quần đảo Scilly trong tháng 11 năm 2006.

Chú thích

Tham khảo

N
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1823
Chim châu Phi
Chim châu Á


title: Cu cu

text:
Cu cu thông thường (danh pháp hai phần: Cuculus canorus), còn gọi là đại đỗ quyên (大杜鹃), bố cốc (布谷), quách công, là một loài chim thuộc Chi Cu cu, họ Cuculidae.. Loài chim qua tiết cốc vũ (hết mùa Xuân) mới kêu, qua tiết hạ chí (qua giữa Hè) rồi thôi, tiếng như giục người cấy lúa, nên gọi là chim bố cốc. Loài này là một loài di cư rộng lớn vào mùa hè sang châu Âu và châu Á, và mùa đông ở châu Phi. Nó là một loài bố mẹ ký sinh, đẻ nhờ vào tổ loài chim khác, đặc biệt là Prunella modularis, Anthus pratensis và Acrocephalus scirpaceus.

Phân bố và môi trường sống

Bản chất là một con chim của đất mở, cu cu thông thường là loài chim di cư mùa hè phổ biến rộng rãi đến châu Âu và châu Á, và mùa đông trong Châu Phi. Chim đến ở châu Âu trong tháng Tư và rời đi vào tháng Chín. Cu cu thông thường cũng đã hiện diện như một loài lang thang ở các nước bao gồm Barbados, Hoa Kỳ, Greenland, đảo Faroe, Iceland, Indonesia, Palau, Seychelles, Đài Loan và Trung Quốc.

Hình ảnh

Chú thích

C
Chim Đại lục Á Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Phi


title: Định lý bánh mì dăm bông

text:
Trong lý thuyết độ đo, định lý bánh mì dăm bông, còn gọi là định lý Stone–Tukey theo Arthur H. Stone và John Tukey, phát biểu rằng với mọi n "đối tượng" đo được trong không gian n chiều, có thể chia tất cả chúng thành hai nửa có cùng độ đo (hay thể tích) bằng một siêu phẳng  chiều. Ở đây mỗi đối tượng là một tập hợp có độ đo hữu hạn để khái niệm chia thành hai nửa có cùng thể tích là có nghĩa.

Tên gọi

Tên gọi định lý bánh mì dăm bông xuất phát từ trường hợp  và ba đối tượng bao gồm một lát dăm bông và hai lát bánh mì tạo thành một bánh mì kẹp. Có thể cắt cả ba lát làm hai nửa bằng nhau bằng một nhát cắt (nghĩa là một mặt phẳng). Trong không gian hai chiều, định lý này được gọi là định lý bánh kếp do phải cắt hai bánh kếp mỏng trên đĩa bằng một nhát cắt thẳng (nghĩa là một đường thẳng).

Định lý bánh mì dăm bông đôi khi còn được gọi là "định lý bánh mì dăm bông và pho mát", theo trường hợp đặc biệt n = 3 và ba đối tượng là

 một miếng dăm bông,
 một lát pho mát, và
 hai lát bánh mì (coi là một đối tượng không liên thông).

Định lý khẳng định rằng có thể cắt dăm bông và pho mát thành hai nửa sao cho mỗi nửa có cùng một lượng dăm bông, pho mát, và bánh mì. Có thể coi hai lát bánh mì là một đối tượng do định lý chỉ yêu cầu thể tích của đối tượng trên mỗi nửa biến thiên liên tục khi mặt phẳng cắt di chuyển trong không gian.

Định lý bánh mì dăm bông không liên quan đến định lý kẹp.

Quy về định lý Borsuk–Ulam

Định lý bánh mì dăm bông có thể được chứng minh bằng cách quy về định lý Borsuk–Ulam. Chứng minh dưới đây là của  và một số người khác, trong đó trường hợp đặc biệt  đã được chứng minh bởi Stefan Banach.

Đặt  là n đối tượng ta muốn chia đôi. Đặt S là mặt cầu đơn vị n chiều trong không gian Euclid , có tâm ở gốc tọa độ. Với mỗi điểm p trên mặt của S, ta xác định một lớp các siêu phẳng afin vuông góc với vectơ từ gốc tọa độ đến p. "Nửa dương" của mỗi siêu phẳng là nửa được vectơ đó chỉ tới. Theo định lý giá trị trung gian, mọi lớp các siêu phẳng xác định như trên đều chứa một siêu phẳng chia đôi đối tượng : nếu tịnh tiến siêu phẳng vô hạn về một hướng, toàn bộ  nằm ở nửa dương, mặt khác nếu tịnh tiến siêu phẳng vô hạn về phía kia thì toàn bộ  nằm ở nửa âm, nên tồn tại một phép tịnh tiến sao cho độ đo của  ở nửa dương là đúng một nửa. Nếu có nhiều hơn một siêu phẳng thỏa mãn tính chất trên thì ta chọn điểm chính giữa của khoảng tịnh tiến trong đó  được chia đôi. Như vậy với mỗi điểm p trên mặt cầu S, ta chọn được một siêu phẳng  vuông góc với vectơ từ gốc tọa độ tới p và chia đôi .

Định nghĩa hàm f từ mặt cầu  chiều S tới không gian Euclid  chiều  như sau:
độ đo của  trên nửa dương của , độ đo của  trên nửa dương của ,..., độ đo của  trên nửa dương của .
Hàm f là liên tục. Theo định lý Borsuk–Ulam, tồn tại hai điểm đối cực p và q trên mặt cầu S sao cho . Hai điểm đối cực p và q tương ứng với hai siêu phẳng  và  bằng nhau nhưng có nửa dương ngược nhau. Do đó,  nghĩa là  có cùng độ đo trên nửa dương và nửa âm của  (hay ), với mọi . Vì vậy  (hay ) là lát cắt cần tìm để chia đôi .

Phiên bản rời rạc và trong hình học tính toán

Trong hình học rời rạc và hình học tính toán, định lý bánh mì dăm bông thường được dùng để chỉ trường hợp đặc biệt khi mỗi đối tượng là một tập hợp hữu hạn các điểm. Độ đo được dùng ở đây là độ đo đếm: đếm số lượng điểm nằm ở mỗi phía của siêu phẳng. Trong trường hợp hai chiều, định lý có thể phát biểu như sau:

Với một tập hợp hữu hạn bất kì các điểm trên mặt phẳng tô màu xanh và đỏ, tồn tại một đường thẳng đồng thời chia đôi tập các điểm đỏ và tập các điểm xanh, nghĩa là số điểm đỏ nằm ở hai phía của đường thẳng là như nhau và tương tự với các điểm xanh.

Trong trường hợp đặc biệt khi có các điểm nằm trên đường thẳng được chọn, "chia đôi" được hiểu là ở mỗi phía của đường thẳng có không quá một nửa số điểm. Trường hợp đặc biệt này là cần thiết chẳng hạn khi tất cả các điểm thẳng hàng và tất cả các điểm đỏ nằm ở một phía của đường thẳng và các điểm xanh nằm ở phía kia. Có thể xây dựng ví dụ sao cho số điểm ở hai phía không bằng nhau bằng cách thêm một điểm không nằm trên đường thẳng trong ví dụ trên.

Trong hình học tính toán, định lý bánh mì dăm bông dẫn tới bài toán bánh mì dăm bông. Trong không gian hai chiều, bài toán phát biểu như sau: cho  điểm trên mặt phẳng, mỗi điểm tô màu xanh hoặc đỏ, tìm một lát cắt bánh mì dăm bông. Đầu tiên,  mô tả thuật toán cho một trường hợp đặc biệt khi các điểm được tách rời, nghĩa là, có một đường thẳng sao cho mọi điểm đỏ nằm ở một phía và mọi điểm xanh nằm ở phía kia. Thuật toán của Megiddo giải quyết trường hợp này trong thời gian tuyến tính. Sau đó,  đưa ra một thuật toán cho trường hợp tổng quát trong hai chiều chạy trong thời gian , trong đó  là Ký hiệu O lớn. Cuối cùng,  tìm ra một thuật toán tối ưu chạy trong thời gian . Thuật toán này được mở rộng ra không gian nhiều chiều bởi . Cho  tập hợp điểm ở vị trí tổng quát trong không gian  chiều, thuật toán tìm ra một siêu phẳng  chiều sao cho số lượng điểm của mỗi tập hợp ở hai phía của siêu phẳng là như nhau.

Tham khảo
.
.
.
.
.
.
.

Tham khảo

Liên kết ngoài
  (tiếng Anh)
ham sandwich theorem trên trang Earliest known uses of some of the words of mathematics (tiếng Anh)
Ham Sandwich Cuts bởi Danielle MacNevin (tiếng Anh)
Minh họa tương tác trong không gian 2 chiều (tiếng Anh)

Định lý trong lý thuyết độ đo
Bánh mì


title: Bánh mì kẹp giăm bông

text:
Bánh mì kẹp giăm bông (tiếng Anh: Ham sandwich) là một loại bánh mì kẹp rất phổ biến, có thể đem đi nướng hoặc để tươi, đồng thời món ăn cũng được chế biến chung với nhiều loại topping như pho mát hoặc các loại rau quả như xà lách, cà chua, hành tây và dưa chuột muối chua thái lát. Mù tạt, mayonnaise cùng những biến tấu của chúng cũng được sử dụng rộng rãi.

Bánh mì cắt lát, pho mát cắt lát và giăm bông cắt lát nấu chín là những mặt hàng thực phẩm có rất nhiều trong các siêu thị phương Tây, và do đó, cách chế biến của món bánh mì kẹp giăm bông rất dễ dàng và nhanh gọn. Ngoài ra, chúng cũng là nguyên liệu phổ biến của suất ăn trưa.

Lịch sử
Bánh mì kẹp giăm bông là một trong những loại bánh mì kẹp hai lát xuất hiện sớm nhất; tính đến năm 1850, đã có ít nhất 70 người bán hàng rong ở Luân Đôn chào bán món ăn.

Bánh mì kẹp giăm bông và pho mát
Các chuyên gia ẩm thực từng tranh luận
về nguồn gốc của bánh mì kẹp giăm bông và pho mát trong vài năm. Giả thuyết hàng đầu về việc ai là người đầu tiên tạo ra món ăn này đã được nhắc đến trong The Larousse Gastronomique 1961. Cuốn sách lưu ý rằng Patrick Connolly, một người Ireland nhập cư đến Anh vào thế kỷ 18, đã bán một món bánh mì:

Kết hợp phần còn lại của lợn (đã được ướp muối và cắt lát) với topping là pho mát Leicester, cùng sốt lòng đỏ trứng (một dạng của mayonnaise) trong một chiếc bánh mì tròn ổ nhỏ. Món ăn này có tên khá thiếu tính sáng tạo là Connolly và đôi khi, cái tên đó vẫn còn được sử dụng tại một số vùng thuộc Midlands của Anh.

Tại Anh, dưa chuột muối chua (ngọt và nhúng dấm, làm theo kiểu của thương hiệu Branston) là món ăn kèm phổ biến với loại bánh mì kẹp này; sau đó, chúng được gọi là bánh mì kẹp giăm bông, pho mát và dưa chuột muối chua.

Theo lời kể lại của người bán đồ ăn tại sân bóng chày Harry Stevens trong một cuộc phỏng vấn năm 1924, thì vào năm 1894, bánh mì kẹp giăm bông và pho mát là thứ đồ ăn duy nhất được bán ở các sân bóng chày ở New York; trong khi đó, món frankfurters được cho bán năm 1909.

Một phụ nữ người Anh khi đi qua Đảo Ellis trong một chuyến đi đến Hoa Kỳ (vào năm 1923), đã viết rằng:

Tôi đã sợ hãi và run rẩy khi nghe rất nhiều câu chuyện về sự ngược đãi đối với người nước ngoài ở nơi đó.... Những người phục vụ rất tốt bụng và không hề thô bạo với chúng tôi. Đó là vào giờ trưa... trong chốc lát, những người khuân vác đã mang theo các giỏ bánh mì kẹp giăm bông và pho mát rất ngon, cũng như cà phê cho người lớn và sữa cho trẻ sơ sinh.

Richard E. Byrd đã mang theo bánh mì kẹp giăm bông và pho mát trên chuyến bay xuyên vùng cực của ông vào năm 1926. Năm 1927, các nhà du hành xuyên Đại Tây Dương Clarence Chamberlin và Charles A. Levine cũng mang theo loại bánh mì kẹp này.

Biến tấu

Trong ẩm thực Pháp, croque-monsieur là một loại bánh mì kẹp giăm bông và pho mát, thường được nướng lò hoặc rán.

Trong ẩm thực Brasil, món bánh mì kẹp nướng này được gọi là misto-quente (theo nghĩa đen là "hỗn hợp nóng").

Bánh mì kẹp kiểu Cuba có thành phần chính là giăm bông, pho mát cùng bánh mì Cuba vỏ cứng, thường được nướng trong dụng cụ ép nướng bánh mì (panini press). Những biến tấu của loại bánh mì kẹp này phổ biến ở cả Cuba lẫn Nam Florida.

Tiêu dùng
Hiệp hội bánh mì Anh cho biết bánh mì kẹp giăm bông là loại bánh mì kẹp phổ biến nhất ở Anh, và một cuộc khảo sát mà họ thực hiện vào năm 2001 đã cho thấy rằng giăm bông là loại nhân được yêu thích thứ hai (sau pho mát). 70% trong số 1,8 tỷ chiếc bánh mì kẹp được tiêu thụ ở Pháp vào năm 2008 là bánh mì kẹp giăm bông, khiến một công ty phân tích kinh tế của Pháp đã bắt đầu lập 'chỉ số jambon-beurre', tương tự như Chỉ số Big Mac, dùng để so sánh giá cả của loại đồ ăn này trên toàn quốc.

Chiếc bánh mì kẹp giăm bông dài nhất thế giới do người bán thịt Nico Jimenez tạo ra ở Pamplona, Tây Ban Nha vào năm 2009.

Sức khỏe
Năm 2009, Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới đã khuyến cáo việc cha mẹ cho con ăn quá nhiều bánh mì kẹp giăm bông sẽ làm cho chúng dễ bị mắc ung thư ruột, vì loại thịt chế biến sẵn có nguy cơ gây ung thư rất cao.

Một chiếc bánh mì kẹp giăm bông bị nghi ngờ là nguyên nhân gây ra dịch tả lợn ở Anh vào năm 2000.

Ảnh hưởng văn hoá
Chánh án bang New York Sol Wachtler đã được Tom Wolfe trích dẫn trong The Bonfire of the Vanities như sau: "Một đại bồi thẩm đoàn sẽ 'truy tố một chiếc bánh mì kẹp giăm bông', nếu như đó là điều bạn muốn."

Một cái bánh mì kẹp giăm bông biết nói đã xuất hiện trong một loạt truyện thám tử tư nhiều tập trực tuyến vào cuối những năm 1990, và vào năm 1999, các nhà sản xuất của tác phẩm đã khởi kiện khi một nhân vật tương tự xuất hiện trong một video quảng cáo nước cam Florida, mặc dù sau đó đơn kiện đã được rút lại.

Cái tên "bánh mì kẹp giăm bông" đôi khi được sử dụng (đặc biệt là bởi Sở Cảnh sát New Orleans) để chỉ một khẩu súng mà cảnh sát đặt tại hiện trường vụ án để tạo bằng chứng giả.

Hình ảnh

Xem thêm
 Danh sách các món ăn từ giăm bông
 Danh sách các món bánh mì kẹp
 Pho mát nướng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Bánh mì kẹp


title: Brookesia micra

text:
Brookesia micra là một loài bò sát thuộc họ tắc kè phân bố tại một hòn đảo nhỏ kế bên đảo Madagascar và là một trong những loài bò sát nhỏ nhất thế giới đã được phát hiện vào năm 2012 cùng với 04 loài mới khác.

Tắc kè Brookesia micra chỉ bằng con ruồi, thậm chí không lớn hơn con ruồi bao nhiêu và với chiều dài khoảng 3cm, tương đương bằng đầu que diêm. Các chuyên gia của Đại học bang San Diego thuộc Hoa Kỳ tiến hành phân tích gien đối với loài tắc kè này, từ kích thước Brookesia micra cho thấy tắc kè tại Madagascar có thể đã tiến hóa từ một tổ tiên không giống với họ hàng đầy màu sắc và to lớn ở các nơi khác trên thế giới.

Chú thích

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 2012
M
Động vật bò sát Madagascar
Động vật đặc hữu Madagascar


title: Khu dân cư tồi tàn

text:
Khu dân cư tồi tàn hay khu dân cư lụp xụp đôi khi còn gọi là khu ổ chuột là một khu vực đông dân cư với nhiều dãy nhà sát nhau, được xây dựng bằng các vật liệu tạm bợ, được bố trí theo kiểu xếp củi và nằm trong tình trạng xuống cấp hoặc tồi tàn, lụp xụp, và không được đầu tư nâng cấp. Đây là nơi sinh sống cho những người hay nhiều hộ gia đình có điều kiện thu nhập thấp, nghèo khổ. Nhưng nơi này có mặt chủ yếu ở các quốc gia đang phát triển thậm chí còn ở một số khu vực của các quốc gia phát triển.

Đặc điểm
Khu dân cư có các dãy nhà có kết cấu tạm bợ, hạ tầng chắp vá, không đảm bảo điều kiện sống. Những vật liệu xây dựng nhà cửa ở đây thường làm từ phế liệu, ván ép, tôn kim loại và tấm nhựa nói chung khu vực này đều sử dụng bằng vật liệu dễ cháy như gỗ, ván, tăng bạt, gác gỗ, mái lợp tôn, giấy dầu... còn bên trên thì dây điện giăng kín. Không giống như những khu phố ổ chuột, những khu dân cư này thường tập trung tại ngoại ô hoặc vùng ven của thành phố, nó cũng thường không đảm bảo vệ sinh, điện, dịch vụ điện thoại. Nơi đây còn là khu vực ẩn chứa nhiều tệ nạn xã hội như tội phạm, tự sát, ma túy, bệnh tật, các băng đảng xã hội đen, nhưng nó cũng hàm chứa những văn hóa cộng đồng riêng.

Cháy là một mối nguy hiểm đặc biệt cho khu phố dạng này không chỉ cho việc thiếu các trạm chữa cháy và xe cứu hỏa gặp khó khăn vì khó chạy vào được khu vực này khi thiếu vắng mạng lưới đường phố đủ rộng. Chỉ cần một tia lửa điện là có thể xảy ra cháy và có nguy cơ cháy nổ, ô nhiễm môi trường. Một ngọn lửa đã quét qua những ngọn đồi của khu vực Shek Kip Mei, Hồng Kông, vào cuối năm 1953 đã thiêu rụi khu vực có hơn 53.000 cư dân lấn chiếm vô gia cư, khiến chính quyền phải lập nên một hệ thống nhà cố định cho việc tái định cư.

Một số nơi

Ở Việt Nam, nhiều thành phố lớn cũng có tình trạng nhiều khu dân cư "nhà không số, phố không tên", che chắn tạm bợ bằng đủ thứ vật liệu từ tôn, ván ép, thùng giấy, thậm chí áo mưa hay bao ni lông, không đảm bảo các điều kiện để sinh sống và an toàn cháy nổ. Chính quyền một số nơi như Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã tạo điều kiện cho người dân vay vốn tự nâng cấp, chỉnh trang nhà ở tại các khu dân cư lụp xụp, nâng chất lượng nhà ở nông thôn... Thay dần nhà lụp xụp bằng chung cư cao tầng trong quy hoạch tập trung chỉnh trang đô thị Các khu vực này được nâng cấp theo hai hướng: khu vực dân cư quá nghèo được khảo sát đưa vào dự án thực hiện trong vòng năm năm, giải quyết cơ bản tình hình thấp kém về hạ tầng và các dịch vụ đô thị; các khu dân cư còn lại thực hiện theo phương châm Nhà nước và nhân dân cùng làm. Một quan chức cho biết đã giải tỏa khoảng 30% số nhà lụp xụp.

Chú thích

Quy hoạch đô thị
Vô gia cư


title: Sáo Java

text:
Sáo Java hay sáo đuôi trắng hay sáo trâu (Acridotheres javanicus) là một loài chim thuộc họ Sáo. Nó là một loài thích nghi rất tốt ở phần lớn khu vực Đông Nam Á và hiện nay đã thâm nhập vào Ấn Độ cũng như các vùng phụ cận. Thật ra, sáo Java và sáo Ấn Độ (A. tristis) được xem là cùng loài (conspecific) và hai loài này có sự giao thoa và cạnh tranh với nhau trong một số khu vực như Ấn Độ, Malaysia và Singapore.

Sáo Java có giọng khá trong trẻo và, giống như sáo châu Âu, có khả năng bắt chước một số âm thanh ở mức độ nào đó - mặc dù chúng không có khả năng nhại tiếng nói của con người như loài yểng hay nhồng (Gracula religiosa). Chúng có bộ lông màu đen với chỏm đuôi, chỏm cánh và mặt trong của cánh màu trắng cùng chiếc mỏ, căp chân và vầng lông quanh mắt màu vàng. Lông bụng của chúng đôi khi có những đốm xám hay trắng. Phần lông trên đầu có thể dựng đứng thành một chỏm cao hình mào.

Giống như các loài sáo khác, sáo Java là loài động vật ăn tạp, sống thành từng bầy và có khả năng thích nghi tốt với nhiều loại môi trường khác nhau, kể cả ở các thành phố hay các ruộng lúa, nơi chúng săn bắt các côn trùng bám trên lưng những con trâu, nhiều khi chúng cưỡi trên lưng các con trâu đó giống như loài chim thuộc chi Buphagus.

Loài A. grandis và A. javanicus đôi khi thường bị nhầm lẫn với nhau và gần đây vẫn có ý kiến xem nó là một phân loài của sáo bụng phẳng A. cinereus.

Sáo Java đẻ từ 2-6 trứng một lứa và có tuổi thọ chừng 8-20 năm. Chúng ăn trái cây, ngũ cốc, các loại côn trùng tỉ như kiến, sâu và các thức ăn thừa của con người cho chúng.

Chú thích

Tham khảo

J
Chim Malaysia
Động vật được mô tả năm 1850
Chim Singapore


title: Sáo Polynesia

text:
Sáo Polynesia (danh pháp hai phần: Aplonis tabuensis) là một loài chim thuộc Họ Sáo. Loài này sinh sống trong khu vực từ quần đảo Solomon tới Tonga.

Chúng được tìm thấy ở American Samoa, Samoa, Fiji, Niue, Tonga, quần đảo Santa Cruz, và Wallis và các đảo Futuna. Môi trường sống tự nhiên của nó là rừng cận nhiệt đới hoặc nhiệt đới khô và rừng nhiệt đới ẩm ướt. Phân loài khác nhau tồn tại trong suốt này phạm vi rộng, sẫm màu hơn một số màu sắc và một số màu nhẹ hơn.

Chế độ ăn uống trái cây và côn trùng.

Trên các hòn đảo nơi sáo Samoa hiện diện, sáo Polynesia khó thấy hơn và ở trong rừng, ăn trái cây cứng hơn và khó ăn hơn.

Chú thích

Tham khảo

T
Động vật được mô tả năm 1788
Chim Samoa thuộc Mỹ
Chim Fiji
Chim Polynesia
Chim Samoa
Chim Tonga


title: Sáo đá xanh

text:
Sáo đá xanh (danh pháp hai phần: Sturnus vulgaris) là một loài chim thuộc Họ Sáo (Sturnidae). Đây là loài chim sáo đá có nguồn gốc ôn đới châu Âu và Tây Á, nó có mười hai phân loài. Nó cũng đã được du nhập vào Úc, New Zealand, Canada, Hoa Kỳ, Mexico, Peru, Argentina, quần đảo Falkland, Brazil, Chile, Uruguay, Nam Phi và Fiji.

Mô tả

Sáo đá xanh dài từ , sải cánh  và cân nặng . Đuôi dài , và chiều dài sống mỏ là . Con trống trưởng thành có phía dưới ít đốm hơn con mái trưởng thành. Lông cổ họng lâu dài và chùng hơn, và được sử dụng như là một tín hiệu trong biểu hiện. Chim non có màu nâu xám, và mùa đông đầu tiên của chúng giống như con trưởng thành mặc dù thường giữ lại một số đặc điểm lông lúc còn non màu nâu đặc biệt là trên đầu trong phần đầu của mùa đông. Cặp chân chắc, hơi đỏ hồng. Mỏ hình nón hẹp với một đầu nhọn, trong mùa hè, mỏ con mái màu vàng, và màu vàng với một cuống mỏ màu xám xanh ở con trống, trong khi vào mùa đông, và ở con non, mỏ có màu đen ở cả hai giới. Việc thay lông diễn ra mỗi năm một lần, vào cuối mùa hè sau khi kết thúc mùa sinh sản, lông tươi nổi bật nghiêng trắng (lông ngực) hoặc da bò (cánh và lông trở lại). Việc giảm các đốm trong mùa sinh sản được thực hiện bằng cách rụng bớt các lông đốm trắng. Chim sáo đá xanh đi chứ không phải là nhảy lò cò. Dáng bay khá mạnh mẽ và trực tiếp, chúng trông có hình tam giác, cánh và đuôi ngắn trong khi bay.

Chú thích

Tham khảo

Động vật đô thị
V
Chim châu Á
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Chim Bắc Cực


title: Soki

text:
Soki(ソーキ) là một món ăn vùng Okinawa, Nhật Bản. Sōki là món sườn hầm, đây là loại sườn đã được rút xương, chỉ còn để lại sụn. Món này thường được ăn với mì soba.

Món ăn

Sōki soba
Mì soba vùng Okinawa với sườn hầm đặt phía trên cùng: Đầu tiên, sườn được luộc để loại bỏ lượng mỡ dư thừa, rồi được hầm với rượu awamori (để làm mềm miếng thịt), nước tương và đường trong vòng 3, 4 tiếng đồng hồ. Sau đó, sườn được đặt vào tô mì soba vùng Okinawa.

Sōki jiru
Đây là món súp có sōki, tảo bẹ konbu, và củ cải trắng, nêm thêm muối và nước tương. Đầu tiên, sườn được luộc để tránh có quá nhiều mỡ chảy ra, rồi được hầm trong nước súp cho đến khi mềm.

Trên các đảo chính của Nhật Bản, konbu được dùng để tạo vị cho món súp rồi được bỏ đi, nhưng riêng ở Okinawa thì họ vẫn để lại konbu.

Tham khảo

Món ăn Nhật Bản
Ẩm thực Okinawa


title: Lục Giả

text:
Lục Giả (, 240 TCN-170 TCN) là mưu thần nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông tham gia giúp Hán Cao Tổ trong chiến tranh với nước Sở và thuyết phục vua Nam Việt là Triệu Đà thần phục nhà Hán.

Đi sứ Nam Việt
Lục Giả là người nước Sở, làm môn khách theo Lưu Bang. Ông nổi tiếng là người có tài biện luận. Lục Giả ở gần Lưu Bang, thường đi sứ sang các chư hầu.

Trong lúc các chư hầu cuối thời Tần nổi lên tranh bá Trung Nguyên thì ở phía Nam, quan nhà Tần là Triệu Đà chiếm cứ vùng Lĩnh Nam, tự lập làm vua nước Nam Việt.

Năm 202 TCN, Lưu Bang diệt Hạng Vũ thống nhất thiên hạ lên làm vua, tức là Hán Cao Tổ. Hán Cao Tổ sai Lục Giả đi sứ Nam Việt phong cho Triệu Đà làm Nam Việt Vương.

Khi Lục Giả đến, Triệu Đà vẫn dùng tác phong sinh hoạt của người Việt bản địa, búi tóc, ngồi xổm tiếp Lục Giả. Lục Giả bèn thuyết phục Triệu Đà:
 Túc hạ là người Trung Quốc, bà con thân thích, anh em, mồ mả ở Chân Định… Thiên tử nghe nói nhà vua làm vua ở Nam Việt, không giúp Thiên tử giết bọn bạo nghịch; các quan văn võ muốn đem binh đến trừng trị nhà vua. Nhưng Thiên tử thương trăm họ mới khó nhọc khổ sở, cho nên hãy cho họ nghỉ ngơi, sai tôi trao ấn quân vương, chặt phù, cho sứ thần đi lại. Nhà vua nên ra đón từ xa, quay mặt về hướng Bắc xưng thần mới phải, thế mà lại muốn lấy nước Việt mới lập, chưa bình định xong, xưng hùng xưng bá ở đây. Nếu vua Hán quả biết điều đó thì sẽ sai đào mồ đốt mả của cha ông nhà vua, diệt dòng họ, sai một viên tướng cầm mười vạn quân đến Việt. Thế thì nước Việt sẽ giết nhà vua mà đầu hàng Hán như trở bàn tay thôi.

Triệu Đà bèn ngồi lại ngay ngắn như người Trung Quốc, xin lỗi Lục Giả. Triệu Đà rất quý trọng Lục Giả, giữ ông lại uống rượu mấy tháng và tặng cho ông một cái túi ngọc đáng giá ngàn vàng, lại cho một món quà khác cũng có giá trị như món đồ trên. Triệu Đà theo lời Lục Giả, xưng thần với nhà Hán.

Lục Giả trở về tâu lên việc Nam Việt quy phục, Hán Cao Tổ phong cho ông làm Thái trung đại phu.

Soạn sách Tân Thư
Lục Giả thường hay đến nói chuyện Kinh Thi, Kinh Thư với Lưu Bang. Lưu Bang tỏ thái độ khinh thị sách vở vì bản thân mình từng chinh phục thiên hạ bằng vũ lực. Lục Giả giảng giải cho Lưu Bang:
Nhà vua ngồi trên mình ngựa lấy được thiên hạ, nhưng có thể ngồi trên lưng ngựa mà cai trị thiên hạ không? Vả chăng, các vua Thành Thang, Vũ Vương lấy được thiên hạ một cách nghịch, nhưng lại giữ thiên hạ một cách thuận. Dùng cả văn lẫn vũ là cái thuận lâu dài. Ngày xưa, vua Ngô Phù Sai, Trí Bá đều hết sức mạnh mà vẫn bị diệt vong, nhà Tần dùng hình pháp không thay đổi nên cuối cùng họ Doanh bị diệt. Giả sử trước đây sau khi nhà Tần đã thôn tính thiên hạ, lại thi hành nhân nghĩa, theo phép tắc của các vị thánh ngày xưa thì bệ hạ làm sao mà có được thiên hạ?

Lưu Bang nghe xong có vẻ hơi thẹn, bèn bảo Lục Giả viết sách lý giải tại sao Tần mất thiên hạ và tại sao Lưu Bang được thiên hạ, đồng thời lý giải những việc tồn vong của các quốc gia từ xưa. Lục Giả theo lời, bèn viết sách thuật những bằng chứng về sự tồn tại hay sự diệt vọng của một nước, tất cả mười hai thiên. Mỗi khi một thiên đưa lên, lần nào cũng khen, gọi sách là Tân Thư.

Giúp Trần Bình
Thời Hán Huệ Đế, Lã thái hậu cầm quyền chính muốn phong người họ Lã làm vương, không thích các quan đại thần có tài biện luận. Lục Giả tự thấy không thể dự việc triều chính nên cáo bệnh xin về nhà.

Thế lực họ Lã rất lớn, chuyên quyền muốn uy hiếp vị vua còn nhỏ tuổi. Hữu thừa tướng là Trần Bình sợ sức mình không thể can ngăn, thường rất lo lắng. Lục Giả đến thăm, vào thẳng chỗ ngồi. Ông đoán ngay tâm tư của Trần Bình. Trần Bình hỏi kế ông. Lục Giả nói:
Khi thiên hạ yên thì người ta chú ý đến ông thừa tướng, khi thiên hạ nguy thì người ta chú ý đến ông tướng quân. Thừa tướng và tướng quân hòa hợp với nhau thì các kẻ sĩ theo, các kẻ sĩ theo thì thiên hạ tuy có biến nhưng cái quyền vẫn không bị chia sẻ. Cho nên muốn lo việc xã tắc là ở trong tay hai vị mà thôi. Tôi thường nói với quan thái thú Giáng Hầu, nhưng Giáng Hầu (Chu Bột) với tôi là chỗ bạn chơi, xem thường lời nói của tôi. Tại sao ông không đi lại vui vẻ với thái úy và liên kết thân mật với nhau?

Trần Bình dùng kế của ông, bèn đem năm trăm cân vàng biếu Chu Bột làm lễ chúc thọ có đủ tiệc rượu và âm nhạc. Chu Bột cũng đáp lại như vậy. Từ đó hai người thân mật, liên kết với nhau chặt chẽ. Sau khi Lã hậu mất, Trần Bình và Chu Bột cùng nhau lật đổ họ Lã, lập con thứ tư của Lưu Bang là Hán Văn Đế lên ngôi vua.

Đi sứ Nam Việt lần hai
Hán Văn Đế muốn giữ yên bờ cõi với Nam Việt vì nước này từng gây hấn trong thời Lã hậu cầm quyền, lại muốn cử người đi sứ. Trần Bình lại tiến cử Lục Giả. Ông được phong làm thái trung đại phu, phụng mệnh đi sứ Nam Việt lần thứ hai.

Trong thời gian chống Lã hậu, Triệu Đà dùng xe hoàng ốc, từng gọi mệnh lệnh của mình là "chế" như thiên tử nhà Hán. Lục Giả thuyết phục Triệu Đà bỏ xe hoàng ốc và thôi không gọi mệnh lệnh là chế, giữ đúng nghi lễ của chư hầu. Triệu Đà ưng thuận, quy phục Hán Văn Đế.

Không rõ sau này Lục Giả mất năm nào. Ông sống từ thời nhà Tần đến thời Hán Văn Đế, hoạt động trong khoảng hơn 30 năm.

Xem thêm
 Triệu Đà
 Lịch Tự Cơ
 Lưu Bang

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Lục Giả, Lịch Sinh liệt truyện
 Nam Việt Úy Đà liệt truyện

Chú thích

Nhân vật chính trị Tây Hán
Người nhà Tần