title: Blackburn Firecrest

text:
Blackburn B-48 Firecrest, định danh SBAC YA.1, là một mẫu tiêm kích đột kích hải quân, do hãng Blackburn Aircraft chế tạo.

Quốc gia sử dụng

Không quân Hải quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Brown, Eric. "The Firebrand...Blackburn's baby 'battleship'". Air International, July 1978, Vol 15 No 1. Bromley, UK:Fine Scroll. các trang 25–31, 46–47.
 Buttler, Tony. "Something Useful! Blackburn's 'Firecrest', Son of Firebrand". Air Enthusiast. No. 82, July/August 1999. Stamford, UK:Key Publishing. các trang 55–59. ISSN 0143-5450.
 Jackson, A.J. Blackburn Aircraft since 1909. London:Putnam, 1968. ISBN 0-370-00053-6.
 Mason, Francis K. The British Fighter since 1912. Annapolis, Maryland, USA:Naval Institute Press, 1992. ISBN 1-55750-082-7.
 Williams, Ray. Fly Navy; Aircraft of the Fleet Air Arm since 1945. Airlife, 1989, ISBN 1-85310-057-9

Liên kết ngoài
Brief mention in 'Flight' of an appearance at an airshow

Firecrest
Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay tiêm kích Anh
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Anh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Buddy Holly

text:
Charles Hardin Holley (7 tháng 9 năm 1936 – 3 tháng 2 năm 1959), được biết tới nhiều nhất với nghệ danh Buddy Holly, là một ca sĩ - nhạc sĩ chơi đa nhạc cụ và là một trong những người khai sinh ra nhạc rock and roll. Những đóng góp của ông chỉ được thực sự đánh giá cao sau vụ tai nạn máy bay thảm khốc khiến ông qua đời, với những lời phê bình ấn tượng như của Bruce Eder "người đem tới sức sáng tạo lớn nhất cho thời kỳ đầu của rock and roll". Ảnh hưởng Holly có tác động mạnh mẽ tới những hậu bối sau này, trong đó có cả The Beatles, Elvis Costello, The Rolling Stones, Don McLean, Bob Dylan, Steve Winwood, Eric Clapton và có vai trò lớn hơn nữa với làn sóng nhạc pop sau này. Holly nằm trong nhóm những nghệ sĩ đầu tiên được đề cử tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll vào năm 1986. Năm 2004, tạp chí Rolling Stone bình chọn ông ở vị trí số 13 trong danh sách "100 nghệ sĩ vĩ đại nhất". Tiểu hành tinh 16155 Buddy phát hiện vào năm 2000 được đặt theo tên ông.

Tham khảo

Thư mục

 Amburn, Ellis (1996). Buddy Holly: A Biography. St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-14557-6.
 Bustard, Anne (2005). Buddy: The Story of Buddy Holly. Simon & Schuster. ISBN 978-1-4223-9302-4.
 Dawson, Jim; Leigh, Spencer (1996). Memories of Buddy Holly. Big Nickel Publications. ISBN 978-0-936433-20-2.
 Gerron, Peggy Sue (2008). Whatever Happened to Peggy Sue?. Togi Entertainment. ISBN 978-0-9800085-0-0.
 Goldrosen, John; Beecher, John (1996). Remembering Buddy: The Definitive Biography. New York: Da Capo Press. ISBN 0-306-80715-7.
 Goldrosen, John (1975). Buddy Holly: His Life and Music. Popular Press. ISBN 0-85947-018-0
 Gribbin, John (2009). Not Fade Away: The Life and Music of Buddy Holly. London: Icon Books. ISBN 978-1-84831-034-6
 Dave Laing, Professor. Buddy Holly (Icons of Pop Music). Đại học Indiana Press. ISBN 0-253-22168-4.
 Lehmer, Larry (1997). The Day the Music Died: The Last Tour of Buddy Holly, the Big Bopper, and Ritchie Valens. Schirmer Trade Books. ISBN 0-02-864741-6 hoặc 978-0028647418.
 Mann, Alan (1996). The A-Z of Buddy Holly. Aurum Press (2nd edition). ISBN 1-85410-433-0 hoặc 978-1854104335.
 McFadden, Hugh (2005). Elegy for Charles Hardin Holley, in Elegies & Epiphanies. Belfast: Lagan Press.
 Norman, Philip (1996). "Rave On: The Biography of Buddy Holly" hoặc "Buddy: The Biography of Buddy Holly" (1997), ISBN 0-684-83560-6 hoặc ISBN 0-330-35223-7.
 Peer, Elizabeth and Ralph II (1972). Buddy Holly: A Biography in Words, Photographs and Music Australia: Peer International. ASIN B000W24DZO.
 Peters, Richard (1990). The Legend That Is Buddy Holly. Barnes & Noble Books. ISBN 0-285-63005-9 hoặc 978-0285630055.
 Rabin, Stanton (2009). OH BOY! The Life and Music of Rock 'n' Roll Pioneer Buddy Holly. Van Winkle Publishing (Kindle). ASIN B0010QBLLG.
 Tobler, John (1979). The Buddy Holly Story. Beaufort Books.
 VH1's Behind the Music "The Day the Music Died" interview with Waylon Jennings

Liên kết ngoài

 Buddy Holly news archives at the Lubbock Avalanche-Journal
 Buddy Holly and the Crickets.com
 Buddy Holly Lives.info

 Buddy Holly – sessions and cover songs
 Telegraph article  on the last songs written by Buddy Holly
 'The Day the Music Died' at The Death of Rock: The Archive
 The Texas Experience – John Connally Presents Buddy Holly, from the Texas Archive of the Moving Image

Sinh năm 1936
Mất năm 1959
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll
Người đoạt giải Grammy Thành tựu trọn đời
Nam ca sĩ Mỹ
Người Mỹ gốc Anh
Ca sĩ Mỹ thế kỷ 20
Ca sĩ nhạc rock Mỹ
Người viết bài hát Mỹ
Người được ghi danh tại Đại sảnh Danh vọng Nhạc sĩ
Ca sĩ kiêm sáng tác nhạc đồng quê người Mỹ
Ca sĩ nhạc đồng quê người Mỹ
Nam ca sĩ tự sáng tác Mỹ
Nghệ sĩ guitar chính
Người Lubbock, Texas


title: Giuse Nguyễn Tấn Tước

text:
Giuse Nguyễn Tấn Tước (sinh 1958) là một Giám mục Giáo hội Công giáo Rôma người Việt Nam. Ông hiện là Giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường, và Chủ tịch Ủy ban Truyền thông xã hội của Hội đồng Giám mục Việt Nam nhiệm kỳ 2022 – 2025 Ông từng đảm nhận vai trò Chủ tịch Ủy ban Truyền thông xã hội trong ba nhiệm kỳ 2013 – 2016, 2016 – 2019 và 2019 – 2022. Khẩu hiệu Giám mục của ông là "Ngài phải lớn lên" (Ga 3,30).

Thân thế và tu tập
Giám mục Giuse Nguyễn Tấn Tước sinh ngày 22 tháng 9 năm 1958, trong một gia đình Công giáo tại Giáo xứ Mỹ Hảo, Tổng giáo phận Sài Gòn (nay thuộc Giáo phận Phú Cường), thuộc xã Chánh Hiệp, quận Châu Thành (nay thuộc phường Chánh Mỹ, thành phố Thủ Dầu Một), tỉnh Bình Dương. Khởi đầu con đường tu tập, năm 1971, cậu bé Tước được gia đình gửi vào học tại Tiểu chủng viện Thánh Giuse Phú Cường đến năm 1978 thì tốt nghiệp. Con đường tu trì của chủng sinh Tước bị gián đoạn hai năm, năm 1980 cậu tiếp tục theo học chương trình Đại chủng viện tại Giáo phận Phú Cường đến năm 1988 thì hoàn tất.

Linh mục
Ngày 4 tháng 4 năm 1991, Phó tế Giuse Nguyễn Tấn Tước được thụ phong linh mục tại Nhà thờ chính tòa Phú Cường, do Giám mục Louis Hà Kim Danh làm chủ lễ. Sau khi thụ phong, ngày 8 tháng 5 năm 1991, ông được cử đi làm công tác phụng vụ tại Giáo xứ Thala (Trảng Bàng, Tây Ninh), với chức vị linh mục phó giáo xứ, phụ giúp cho linh mục chính xứ Gioakim Nguyễn Văn Nghị trong công việc mục vụ giáo xứ. Giám mục Giáo phận chọn linh mục Tước làm linh mục chính xứ Tha La sau khi Linh mục Gioankim Nghị qua đời vào ngày 15 tháng 7 năm 1995.

Ngày 2 tháng 12 năm 1999, ông được cử đi du học tại Học viện Công giáo Paris. Ông trở về Việt Nam sau khi kết thúc khóa học với văn bằng Cử nhân Giáo luật. Về nước ngày 11 tháng 7 năm 2006, linh mục Tước được bổ nhiệm làm Giám đốc trung tân huấn luyện các ứng sinh linh mục, đồng thời phụ trách ơn gọi trong giáo phận.

Giám mục
Ngày 14 tháng 3 năm 2011, văn phòng báo chí Tòa Thánh loan tin bổ nhiệm linh mục Giuse Nguyễn Tấn Tước, hiện đang là Giám đốc Trung tâm Mục vụ Giáo phận Phú Cường, đã được Giáo hoàng Biển Đức XVI bổ nhiệm làm Giám mục phó Giáo phận Phú Cường. Lễ Tấn phong Tân giám mục được cử hành vào ngày 29 tháng 4 cùng năm. Giám mục Chủ phong cho Tân giám mục Giuse là Giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường Phêrô Trần Đình Tứ, phụ phong là hai giám mục: Giám mục Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu, giám mục Phụ tá Giáo phận Xuân Lộc và Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản, giám mục chính tòa Giáo phận Ban Mê Thuột.

Giám mục Giuse Nguyễn Tấn Tước chọn khẩu hiệu Giám mục: Ngài phải lớn lên (Ga 3,30). Giám mục Giuse cho rằng: khẩu hiệu này nói lên tâm niệm của đời giám mục là tìm cách khiến Chúa Kitô lớn lên tại chính con người mình, trở nên "đồng hình đồng dạng với Đức Kitô" và Đức Kitô cũng phải được lớn lên cả nơi những người mà giám mục được gọi mời yêu thương phục vụ. Nói về hình ảnh huy hiệu Giám mục của mình, Tân giám mục cho biết hình ảnh trọng tâm trong huy hiệu là Chúa Kitô với tư thế tượng trưng sự nối kết đất trời và liên kết với những người xung quanh. Các hình người nhỏ là biểu tượng các tín hữu, trong đó có giám mục với mục đích dắt dìu tín hữu theo bước Chúa Kitô với hy vọng được lớn lên trong chính Chúa.

Ngày 30 tháng 6 năm 2012, Giám mục Nguyễn Tấn Tước kế vị chức vụ Giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường, kế nhiệm Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ xin từ chức vì lý do tuổi tác. Ông chính thức nhậm chức ngày 25 tháng 8 cùng năm.

Các giám mục Việt Nam từ 27 giáo phận họp Đại hội XV Hội đồng Giám mục Việt Nam tại trung tâm Mục vụ Tổng giáo phận Hà Nội vào đầu tháng 10 năm 2022. Trong khuôn khổ đại hội, các giám mục đã sắp xếp và bầu chọn nhân sự trong hội đồng. Kết quả, các giám mục tiếp tục chọn Giám mục Giuse Nguyễn Tấn Tước đảm trách vai trò Chủ tịch Uỷ ban Truyền thông Xã hội thuộc Hội đồng Giám mục trong nhiệm kỳ 2022 – 2025.

Tông truyền
Giám mục Giuse Nguyễn Tấn Tước được tấn phong giám mục năm 2011, thời Giáo hoàng Biển Đức XVI, bởi:
 Chủ phong: Giám mục Phêrô Trần Đình Tứ, giám mục chính tòa Giáo phận Phú Cường.
 Hai vị phụ phong: Giám mục Tôma Aquinô Vũ Đình Hiệu, giám mục Phụ tá Giáo phận Xuân Lộc và Giám mục Vinh Sơn Nguyễn Văn Bản, giám mục chính tòa Giáo phận Ban Mê Thuột

Giám mục Giuse Nguyễn Tấn Tước là Giám mục phụ phong cho giám mục:
 Năm 2022, giám mục Đa Minh Đặng Văn Cầu, hiện đang là Giám mục chính tòa Giáo phận Thái Bình.

Tóm tắt chức vụ

Xem thêm
 Danh sách giám mục người Việt
 Danh sách giám mục Việt Nam còn sống theo tuổi

Chú thích

Liên kết ngoài
 Tiểu sử trên  trang Giáo phận Phú Cường
 Cánh đồng truyền giáo Phú Cường còn bao la, báo Công giáo và Dân tộc.

Giám mục Công giáo người Việt
Nhân vật còn sống
Người họ Nguyễn tại Việt Nam


title: Marcianus

text:
Marcianus (; 392 – 457) là Hoàng đế Đông La Mã từ năm 450 đến 457. Triều đại của ông đã đánh dấu sự phục hồi của Đế quốc Đông La Mã từ trọng trách bảo vệ triều đình khỏi những mối đe dọa bên ngoài đến việc cải cách kinh tế và tài chính. Mặc khác, chính sách biệt lập của Marcianus đã bỏ rơi Đế quốc Tây La Mã khiến họ không đủ sức ngăn chặn các cuộc tấn công của người rợ, đã được thể hiện qua các chiến dịch tàn phá nước Ý của Attila và vụ cướp phá thành Rome của người Vandal năm 455. Về sau ông được Giáo hội Chính Thống giáo Đông phương phong thánh.

Tiểu sử

Nắm quyền

Marcianus sinh vào năm 392 ở Illyricum hoặc Thracia. Vốn là con trai của một người lính, phần lớn thuở ban đầu ông chỉ là một người lính vô danh, thành viên của một đơn vị quân đội đóng ở Philippopolis. Marcianus cùng đơn vị của ông đã được triều đình Đông La Mã điều động tham gia vào cuộc chiến tranh chống lại quân Ba Tư nhà Sassanid (có thể là chiến tranh La Mã-Sassanid năm 421-422), nhưng trong lúc hành quân sang phía Đông thì đột nhiên ông ngã bệnh ở Lycia; vào lúc này cấp bậc của ông có thể là tribunus và chỉ huy đơn vị của mình.

Sau khi khỏi bệnh, ông được triều đình triệu về Constantinopolis giữ chức domesticus phụng sự dưới quyền các tướng Ardaburius và Aspar trong mười lăm năm. Từ năm 431 đến 434, trong khi đang chiến đấu ở châu Phi dưới trướng Aspar, Marcianus bị người Vandal bắt giữ làm tù binh, theo một truyền thuyết sau này cho biết ông được quân sĩ mang ra diện kiến trước mặt vua Geiseric (428-477), mà ông biết được nhờ vào một điềm báo trong mơ rằng về sau Marcianus sẽ làm hoàng đế và rồi ra lệnh thả ông ngay lập tức với điều kiện phải lập lời thề trước chư thần sẽ không bao giờ khởi binh chống lại người Vandal.

Dựa vào ảnh hưởng của các tướng, ông được phong làm đội trưởng đội vệ binh rồi về sau thăng lên đến chức nghị viên. Sau khi hoàng đế Thedosius II mất vào năm 450, ông được người vợ mới cưới Pulcheria và cũng là chị của hoàng đế tiền nhiệm chọn lên ngôi hoàng đế trị vì một Đế quốc La Mã ngày càng suy yếu và kiệt quệ bởi những cuộc tàn phá của người Hun.

Trị vì

Sau khi trở thành Hoàng đế, Marcianus đã từ chối các khoản cống nạp nhục nhã cho Attila Rợ Hung (434-453), vốn đã quen với việc nhận cống nạp từ thời Theodosius II để tránh các cuộc tấn công vào Đế quốc Đông La Mã. Nhận thấy sẽ không bao giờ chiếm được thủ đô Constantinopolis, Attila đã chuyển sang uy hiếp lãnh thổ của Đế quốc Tây La Mã và tiến hành các chiến dịch nổi tiếng của ông ở Gaul năm 451 và Ý năm 452 trong khi để mặc Marcianus hùng cứ một phương.

Nhờ vậy mà Marcianus đã có thể tiến hành cải cách tài chính, kiểm tra việc chi tiêu lãng phí và phục hồi số dân ở các tỉnh bị tàn phá. Ông còn điều quân đẩy lùi các cuộc tấn công ở Syria và Ai Cập năm 452 và đàn áp các vụ nổi loạn trên biên giới Armenia vào năm 456. Sự kiện đáng chú ý khác trong thời ông trị vì là việc triệp tập Công đồng Chalcedon năm 451 với mục đích cố gắng làm trung gian giữa các phe phái Thần học.

Marcianus thường phớt lờ những vấn đề của Đế quốc Tây La Mã, để lại một nửa lung lay ở phía Tây của Đế quốc mặc cho số phận định đoạt. Ông thậm chí chẳng làm gì để ra tay cứu giúp triều đình phía Tây trong các chiến dịch của Attila và sống đúng theo lời hứa năm xưa là làm ngơ trước các vụ tàn phá của Geiseric ngay cả khi người Vandal cướp phá thành Roma vào năm 455. Tuy nhiên đã có những tranh luận gần đây cho rằng Marcianus đã tích cực tham gia nhiều hơn trong việc hỗ trợ Đế quốc Tây La Mã hơn những sử gia trước đó đã từng tin vào việc những dấu tay của Marcianus có thể được phân biệt rõ trong các sự kiện dẫn đến, bao gồm cả cái chết của Attila.

Một thời gian ngắn trước khi Attila mất đột ngột vào năm 453, giữa đôi bên lại xảy ra xung đột lần nữa. Tuy nhiên, vị vua người Hun dũng mãnh này đã chết trước khi chiến tranh nổ ra. Trong một giấc mơ, Marcianus tuyên bố ông đã nhìn thấy cây cung của Attila bị hỏng ngay trước mặt ông, và một vài ngày sau đó, ông nhận được tin rằng kẻ thù lớn của ông đã qua đời.

Chẳng bao lâu thì Marcianus lâm trọng bệnh và mất vào ngày 27 tháng 1 năm 457, một số học giả cho rằng rất có thể ông đã mắc phải bệnh hoại tử trong một chuyến hành hương dài ngày. Thi thể của ông được chôn cất tại Nhà thờ các Thánh Tông Đồ ở Constantinople cùng với Pulcheria.

Mặc dù thời gian trị vì ngắn ngủi và việc bỏ rơi Đế quốc Tây La Mã cho các rợ tàn phá thì Marcianus vẫn được xem là một trong những Hoàng đế Đông La Mã giỏi nhất. Giáo hội Chính Thống giáo Đông phương đã phong thánh cho ông và Pulcheria với ngày lễ của họ được tổ chức vào ngày 17 tháng 2 hằng năm.

Hôn nhân
Marcia Euphemia là người con gái duy nhất được biết đến của Marcianus, bà được cha gả cho Anthemius, về sau là Hoàng đế Tây La Mã. Riêng mẹ của bà thì hiện vẫn chưa rõ danh tính.

Pulcheria là người vợ thứ hai của Marcianus. Pulcheria đã thề nguyện sẽ theo Chúa suốt đời với tư cách của một trinh nữ ngoan đạo. Cuộc hôn nhân thứ hai chỉ đơn thuần là một liên minh chính trị nhằm đưa Marcianus làm thành viên kế thừa ngôi vị của Nhà Theodosius thông qua hôn nhân. Do vậy cuộc hôn nhân của Marcianus với Pulcheria cũng không được vẹn toàn vì nó vốn mang màu sắc chính trị, do đó Euphemia chưa bao giờ có thêm một người anh em nào khác.

Ảnh hưởng văn hóa
Vai Marcianus do ngôi sao điện ảnh Hollywood Jeff Chandler đóng trong phim Sign of the Pagan (1954).

Xem thêm
 Flavia (thị tộc)

Chú thích

Tham khảo

 Arnold Hugh Martin Jones, "Marcianus 8", The Prosopography of the later Roman empire: A.D. 260–395, Volume 1, Cambridge University Press, 1987, ISBN 0-521-20159-4, p. 714-5.

Liên kết ngoài
 Marcian at the DIR

Sinh năm 392
Mất năm 457
Thánh Kitô giáo thế kỷ thứ 5
Hoàng đế La Mã thế kỷ thứ 5
Hoàng đế Byzantine thế kỷ thứ 5
Chôn cất tại nhà thờ các Thánh Tông Đồ
Thánh Công giáo La Mã người Hy Lạp
Thánh người Hy Lạp
Nhà Theodosius
Quan chấp chính Đế quốc La Mã
Chấp chính quan của Đế quốc La Mã


title: Đền Thái

text:
Đền Thái nằm trên một ngọn đồi thấp có tên là Đồi Đình thuộc thôn Trại Lốc, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh. Đền được xây dựng từ thời Trần và là nơi thờ ba vị vua đầu tiên của triều Trần là Trần Thái Tổ (Trần Thừa- Bố của Trần Thái Tông, được vua Trần Thái Tông tôn lên làm Thượng Hoàng), Trần Thái Tông và Trần Thánh Tông.

Trải qua thời gian dài bị thiên nhiên và chiến tranh huỷ hoại, tàn phá, đền chỉ còn là phế tích. Năm 1993, nhân dân trong vùng xây dựng lại ngôi đền nhỏ như ngày nay và đặt tên chữ là Đại Vương đền, tên thường gọi là đền Thái.


title: Thần tốc

text:
Thần tốc (tựa tiếng Anh: Faster) là một bộ phim hành động - tâm lý Mỹ của đạo diễn George Tillman Jr. thực hiện, được công chiếu vào năm 2010. Phim có sự tham gia của Dwayne Johnson, Billy Bob Thornton và Oliver Jackson-Cohen.

Câu khẩu hiệu của bộ phim là Slow justice is no justice (dịch tiếng Việt: Công lý chậm là không có công lý).

Nội dung

Sau khi ở tù mười năm, người đàn ông biệt danh Driver được trả tự do, vừa ra tù thì anh liền lấy xe chạy đến một công ty rồi dùng súng bắn chết ông nhân viên trong công ty này. Một lát sau, cảnh sát có mặt tại hiện trường. Thám tử Cicero cho thám tử Cop biết trước đây hai anh em Driver từng bị một băng cướp xông vào nhà sát hại, anh trai Driver là Gary bị cắt cổ, còn Driver bị tên trùm bắn vào đầu. May mắn là Driver còn sống, nhưng anh phải ở tù vì trước đó anh và Gary có đi cướp ngân hàng, Driver luôn nuôi ý chí trả thù cho anh mình khi ở trong tù. Thám tử Cicero còn nói ông nhân viên văn phòng bị giết vừa rồi chính là mục tiêu đầu tiên trong danh sách của Driver.

Driver đã có trong tay thông tin của những mục tiêu kế tiếp vì anh có thuê người điều tra trong mười năm qua. Tay sát thủ tài giỏi Killer được một khách hàng bí ẩn thuê đi truy sát Driver, Killer hứa với cô vợ Lily rằng anh ta sẽ bỏ nghề khi xử lý xong Driver. Hôm sau, Driver đến căn hộ của mục tiêu thứ hai rồi giết ông này. Driver và Killer bắt đầu chạm trán nhau ở hành lang, diễn ra trận đấu súng, sau đó cả hai đều biến mất. Killer phải thừa nhận Driver cũng khôn ngoan và nhanh nhẹn không kém gì mình, anh ta quyết truy sát Driver cho bằng được. Driver đến bang Nevada, mục tiêu thứ ba đang làm bảo vệ hộp đêm tại nơi đây, chính gã này đã cắt cổ Gary mười năm trước. Driver rời đi sau khi dùng dao đâm mấy nhát vào người mục tiêu thứ ba, xe cứu thương nhanh chóng đưa gã này vào bệnh viện cấp cứu.

Trên đường đi, Driver nghe tin mục tiêu thứ ba đang được cứu chữa tại bệnh viện nên quay trở lại. Vào phòng cấp cứu, Driver rút súng bắn mục tiêu thứ ba cho gã chết thật sự. Thám tử Cop đang có mặt ở bệnh viện, Cop định bắt giữ Driver nhưng anh ta biến mất rất nhanh. Driver và Killer tiếp tục chạm trán nhau trên xa lộ, nhưng Driver chỉ bắn vào bánh xe của Killer chứ không giết Killer. Driver về nhà mẹ anh, nhờ bà cụ băng bó vết thương mà Killer gây ra. Sáng sớm, Driver tìm được mục tiêu thứ tư, ông này giờ đây đã trở thành người truyền giáo nhân hậu. Driver quyết định tha mạng cho mục tiêu thứ tư, bởi vì anh biết ông ta là người tốt, ông ta không đáng chết.

Driver gặp lại Killer lần nữa, cả hai chỉ nói chuyện mà không hề xả súng vào nhau. Bỗng dưng thám tử Cop xuất hiện, phim tiết lộ ông ta từng là trùm của băng cướp năm xưa, lúc đó chính tay ông ta đã bắn vào đầu Driver. Cop bắn vào đầu Driver lần nữa, Killer hiểu ra khách hàng bí ẩn thuê anh cũng chính là Cop. Nghĩ rằng Driver đã chết, Killer lấy xe chạy về nhà. Driver bất ngờ tỉnh lại rồi bắn chết Cop, nhờ có miếng xương kim loại trong đầu mà Driver vẫn còn sống sau phát đạn của Cop. Thám tử Cicero cùng lực lượng cảnh sát đến nơi, họ thấy xác chết của Cop, còn Driver thì đã biến mất. Trả xong mối thù cho người anh trai Gary, Driver lái xe qua bang khác để bắt đầu cuộc sống mới.

Diễn viên
Dwayne Johnson vai Driver / James Cullen
Billy Bob Thornton vai Cop / Slade Humphries
Oliver Jackson-Cohen vai Killer
Maggie Grace vai Lily
Carla Gugino vai Cicero
Matt Gerald vai Gary Cullen
Courtney Gains vai Prescott Ashton / Mục tiêu thứ nhất
John Cirigliano vai Kenneth Tyson / Mục tiêu thứ hai
Lester Speight vai Hovis Nixon / Mục tiêu thứ ba
Adewale Akinnuoye-Agbaje vai Alexander Jarod / Mục tiêu thứ tư
Moon Bloodgood vai Marina Humphries
Tom Berenger vai Người cai ngục
Mike Epps vai Roy Grone
Xander Berkeley vai Trung sĩ Mallory
Annie Corley vai Bà Cullen
Jennifer Carpenter vai Nan Porterman
Michael Irby vai Vaquero

Tham khảo

Liên kết ngoài
Faster tại Internet Movie Database
Faster tại AllMovie
Faster tại Rotten Tomatoes
Faster tại Box Office Mojo
Faster tại Metacritic
Danh sách súng trong phim.
Trailer phim.

Phim năm 2010
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim hành động Mỹ
Phim hành động giật gân Mỹ
Phim giật gân Mỹ
Phim chính kịch Mỹ
Phim tâm lý Mỹ
Phim của CBS Films
Phim của Castle Rock Entertainment
Phim trinh thám cảnh sát
Phim tội phạm
Phim về tội phạm
Phim về giết người
Phim về trả thù
Phim về cướp ngân hàng
Cướp ngân hàng trong các tác phẩm giả tưởng
Phim lấy bối cảnh ở nhà tù
Phim lấy bối cảnh ở hoang mạc
Phim lấy bối cảnh ở Los Angeles
Phim lấy bối cảnh ở California
Phim quay tại Los Angeles
Phim quay tại California
Phim hành động thập niên 2010
Phim hành động giật gân thập niên 2010
Phim chính kịch thập niên 2010
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2010


title: Chiến tranh Marcomanni

text:
Các cuộc chiến tranh Marcomanni (thường được người La Mã biết đến với tên gọi "Chiến tranh với người German và Sarmatia" - Bellum Germanicum et Sarmaticum) là một loạt các cuộc chiến tranh kéo dài hơn một mười hai năm từ khoảng năm 166 đến năm 180. Đấy là những cuộc đọ sức giữa Đế quốc La Mã, chủ yếu chống lại các bộ tộc German là người Marcomanni và Quadi cùng với người Iazyges cũng như các cuộc xung đột liên quan với một số dân tộc man rợ khác dọc hai bên toàn bộ chiều dài biên giới đông nam châu Âu của đế quốc La Mã, sông Danube. Cuộc chiến chống lại người German và người Sarmatia chiếm phần quan trọng dưới Triều đại của hoàng đế La Mã Marcus Aurelius, và trong suốt các chiến dịch của mình chống lại họ, ông bắt đầu viết tác phẩm triết học của mình,Suy Ngẫm, và trong tập thứ hai mang ghi chú "Ở giữa người Quadi tại Granua ".

Bối cảnh

Trong những năm tiếp theo sau khi kết thúc Triều đại của Antoninus Pius, đế quốc La Mã bắt đầu bị tấn công từ mọi phía. Một cuộc chiến tranh với Parthia đã kéo dài từ năm 161 tới năm 166 (dưới sự đồng chỉ huy của Marcus Aurelius và Lucius Verus), và mặc dù nó đã kết thúc thắng lợi, cuộc chiến tranh đã để lại hậu quả to lớn và không lường trước được cho đế quốc. Đạo quân chiến thắng trở về đã mang theo một đại dịch (được gọi là dịch hạch Antonine), mà cuối cùng nó sẽ giết chết khoảng 5 triệu người, và làm suy yếu Đế quốc một cách nghiêm trọng. Đồng thời, ở Trung Âu, những bước đi đầu tiên của cuộc Đại Di cư đã bắt đầu diễn ra, khi mà người Goth di chuyển về phía tây và họ gây áp lực lên các bộ tộc người Đức sinh sống ở khu vực này. Kết quả là, các bộ tộc người Đức cùng với những tộc người du mục khác đã tiến hành các cuộc tấn công dọc theo biên giới phía bắc của đế quốc La Mã, đặc biệt là vào Gaul và trên khu vực sông Danube.

Chiến tranh Marcomanni lần thứ nhất

Những cuộc xâm lược đầu tiên
Bắt đầu từ năm 162 và tiếp tục cho đến năm 165, một cuộc xâm lược của người Chatti và người Chauci ở các tỉnh Raetia và thượng Germania đã bị đẩy lui. Vào cuối năm 166 hoặc đầu năm 167, một lực lượng gồm 6.000 người Langobardi và Lacringi đã xâm chiếm Pannonia. Cuộc xâm lược này đã bị các lực lượng địa phương đánh bại tương đối dễ dàng(Các vexillatio của Legio I Adiutrix dưới sự chỉ huy của Candidus và Ala I Ulpia Contariorum được chỉ huy bởi Vindex), nhưng họ mới chỉ đánh dấu sự khởi đầu của những gì sẽ xảy đến. Sau sự việc này, viên thống đốc quân sự của Pannonia, Marcus Iallius Bassus, đã bắt đầu cuộc đàm phán với 11 bộ lạc  Trong các cuộc đàm phán này, vua Ballomar của người Marcomanni, một chư hầu của La Mã, đã đóng vai trò như một trung gian hòa giải. Trong sự kiện này, một thỏa thuận đình chiến đã được thoả thuận và các bộ lạc đã rút khỏi lãnh thổ La Mã, nhưng không có thỏa thuận lâu dài nào đã đạt được. Trong cùng năm đó, các bộ tộc Vandal (người Astingi và Lacringi) và bộ tộc Sarmatia là người Iazyges đã xâm chiếm Dacia, họ đã thành công trong việc giết chết thống đốc của nó, Calpurnius Proculus. Để chống lại những bộ tộc này, Legio V Macedonica, một cựu chiến binh của chiến dịch Parthia, đã được chuyển từ hạ Moesia tới Thượng Dacia.

Cuộc viễn chinh đầu tiên ở Pannonia của người La Mã (Năm 168)
Trong thời gian đó, khi mà bệnh dịch hạch đang hoành hành bên trong đế quốc, Marcus Aurelius đã không thể làm nhiều hơn, và cuộc chinh phạt mà ông đã lập kế hoạch do đích thân ông lãnh đạo đã bị hoãn lại cho đến tận năm 168. Vào mùa xuân năm đó, Marcus Aurelius, cùng với Lucius Verus khởi hành từ Roma, và thiết lập trụ sở tại Aquileia. Hai hoàng đế đã giám sát việc tổ chức lại của hệ thống phòng thủ của Ý và Illyricum, cùng với đó xây dựng hai quân đoàn mới, Legio II Italica và Legio III Italica, và vượt qua dãy núi An Pơ để tiến vào Pannonia. Người Marcomanni và người Victuali đã vượt qua sông Danube để tiến vào địa bàn tỉnh này, nhưng ít nhất là theo Historia Augusta, với việc quân đội triều đình đang tiến gần tới Carnuntum là rõ ràng đủ để thuyết phục họ rút lui. Hai vị hoàng đế sau đó trở lại Aquileia để trú đông, nhưng trên đường đi, trong tháng 1 năm 169, Lucius Verus đã qua đời. Marcus tiếp đó quay trở lại Roma để trông nom đám tang của vị đồng hoàng đế.

Cuộc viễn chinh chống người Iazyges của người La Mã và cuộc Đại Xâm lược của người German vào năm 170
Vào mùa thu năm 169, Marcus đã khởi hành từ Roma cùng với người con rể Claudius Pompeianus, người sẽ trở thành phụ tá thân cận nhất của ông trong cuộc chiến tranh. Người La Mã đã tập trung lực lượng của họ và có ý định chinh phục các bộ lạc độc lập (đặc biệt là người Iazyges) sống ở khu vực giữa sông Danube và tỉnh Dacia của La Mã. Người Iazyges đã đánh bại và giết Claudius Fronto, tổng đốc La Mã của Hạ Moesia. Tuy nhiên, trong khi quân đội La Mã lại đang vướng vào chiến dịch này và có được ít nhiều tiến triển, một số bộ lạc đã tranh thủ cơ hội này để vượt qua biên giới và tấn công lãnh thổ của người La Mã.

Về phía đông, người Costoboci vượt qua sông Danube và tàn phá Thrace và tràn xuống khu vực Balkan, tới tận Eleusis, gần Athens, tại đây họ đã phá hủy đền thờ của giáo phái Eleusian.

Tuy nhiên, cuộc xâm lược quan trọng và nguy hiểm nhất là của người Marcomanni ở phía tây. Vị vua của họ, Ballomar, đã tổ chức một liên minh các bộ tộc người Đức. Họ vượt qua sông Danube và giành được một chiến thắng quyết định trước một đạo quân La Mã gồm 20.000 binh sĩ gần Carnuntum. Ballomar sau đó dẫn phần lớn đạo quân của ông ta tiến của phía Nam hướng đến Ý, trong khi phần còn tàn phá Noricum. Người Marcomanni đã san bằng Opitergium (Oderzo) và bao vây Aquileia. Đây là lần đầu tiên một đạo quân thù địch tiến vào Italia kể từ năm 101 trước Công nguyên, sau khi Gaius Marius đánh bại người Cimbri và người Teuton. Quân đội của viên pháp quan thái thú Furius Victorinus đã cố gắng để giải vây cho thành phố, nhưng họ đã bị đánh bại và bản thân viên tướng của nó cũng tử trận.

Không có sự đồng thuận giữa các học giả về năm xảy ra cuộc Đại xâm lược của người Đức nhằm vào Aquileia. Một số tác giả, như nhà viết tiểu sử của Marcus Aurelius, Frank McLynn, đã chấp nhận thời điểm diễn ra thất bại gần Carnuntum là năm 170, và đặt thời điểm của cuộc Đại xâm lược của người Đức là vào ba năm trước đó. Họ xác nhận rằng nó đã xảy ra vào năm 167 bởi vì vào năm 170, người Đức sẽ bị kìm chân bởi Praetentura Italiae et Alpium - hệ thống công sự đã được dựng lên trong năm 168-169 nhằm để ngăn chặn con đường tiến quân vào miền Bắc Italy xuyên qua dãy núi An Pơ. Một lập luận nữa là sự hoảng loạn đã đè nặng lên Roma vào năm 167-168 sẽ là không có ý nghĩa nếu các bộ tộc người Đức vẫn còn ở bờ bên kia của sông Danube. Cũng không có nguồn nào đề cập đến việc hoàng đế đang ở mặt trận trước khi thảm họa xảy ra, trong khi vào năm 170 Marcus Aurelius đã hiện diện ở đó. McLynn cho rằng Marcus Aurelius và Lucius Verus đến Aquileia vào năm 168 để khôi phục lại sĩ khí sau thảm họa và vì Aquileia không có ý nghĩa về mặt địa lý, hậu cần và quân sự như là một căn cứ tiền phương cho việc phát động một chiến dịch trên sông Danube ở Pannonia.

Người La Mã phản công và thất bại của người Marcomanni

Thảm họa này buộc Marcus Aurelius phải đánh giá lại các ưu tiên của mình. Quân đội từ các vùng biên giới khác nhau đã được phái đến chống lại Ballomar. Họ nằm dưới sự chỉ huy của Claudius Pompeianus, cùng với vị hoàng đế tương lai Pertinax vốn là một trong những phụ tá của ông. Một bộ tư lệnh quân sự mới, praetentura Italiae et Alpium đã được thành lập để bảo vệ các tuyến đường tới Ý, và hạm đội Danube cũng được tăng cường. Aquileia đã được giải vây và vào cuối năm 171, những kẻ xâm lược đã bị đánh đuổi ra khỏi lãnh thổ La Mã. Hoạt động ngoại giao đã diễn ra sôi nổi ngay sau đó, vì người La Mã đã cố gắng để lôi kéo các bộ lạc man rợ khác nhau nhằm chuẩn bị cho một cuộc vượt sông Danube. Một hiệp ước hòa bình được ký kết với người Quadi và người Iazyges, trong khi các bộ lạc người Vandal, người Hasdingi và Lancringi đã trở thành đồng minh của La Mã.

Vào năm 172, người La Mã vượt qua sông Danube và tiến vào lãnh thổ của người Marcomanni. Mặc dù chỉ có vài chi tiết được biết đến, người La Mã đã giành được thắng lợi, họ đã chinh phục người Marcomanni và các đồng minh của họ, người Varistae hoặc Naristi và người Cotini. Thực tế này được thể hiện rõ từ việc Marcus Aurelius sử dụng tước hiệu "Germanicus", và việc đúc những đồng tiền xu với dòng chữ "Germania capta" ("chinh phục Germania"). Trong chiến dịch này, thủ lĩnh của người Naristi đã bị viên tướng La Mã Marcus Valerius Maximianus giết chết.

Trong năm 173, người La Mã tiến hành chiến dịch chống lại người Quadi vì họ đã phá vỡ hiệp ước và giúp đỡ những bà con của mình. Người La Mã đã đánh bại và chinh phục họ. Trong chiến dịch này, một sự cố nổi tiếng được gọi là "phép lạ của cơn mưa", đã xảy ra, sau này nó đã được mô tả trên cột trụ của Marcus Aurelius và trên những đồng tiền xu. Theo Cassius Dio, Legio XII Fulminata đã bị một đạo quân đông đảo của người Quadi bao vây và gần như họ đã buộc phải đầu hàng vì sự nóng bức và khát. Tuy nhiên, họ đã được cứu thoát bởi một cơn mưa bất chợt và giúp cho những người La Mã thoát được cơn khát, trong khi sét lại đánh vào người Quadi  Những người đương thời và các sử gia đã coi đó là sự can thiệp của thần thánh: Dio nói rằng cơn mưa này đã được triệu hồi nhờ một pháp sư Ai Cập cầu nguyện với thần Mercury, trong khi những nhà văn Thiên Chúa giáo như Tertullian cho rằng đó là một lời cầu nguyện của các tín đồ Kitô.

Trong cùng năm, Didius Iulianus, viên tướng chỉ huy ở biên giới Rhine, đã đẩy lùi một cuộc xâm lược của người Chatti và người Hermunduri, và trong khi đó người Chauci tiến hành cướp bóc bờ biển của Gallia Belgica.

Trong năm tiếp theo, người La Mã đã tiến đánh người Quadi, nhân lúc người Quadi đã lật đổ vị vua thân La Mã của họ, Furtius, và tôn đối thủ của ông ta là Ariogaesus, lên thay. Marcus Aurelius từ chối công nhận ông ta và quay trở lại, lật đổ và lưu đày ông ta tới Alexandria. Như vậy, vào cuối năm 174, cuộc chinh phục người Quadi đã được hoàn tất, họ đã buộc phải giao nộp con tin và cung cấp những đội quân trợ chiến cho quân đội La Mã, trong khi các đơn vị đồn trú đã được bố trí trên toàn lãnh thổ của họ.

Sau điều này, người La Mã tập trung sự chú ý của họ vào người Iazyges sống trong khu vực đồng bằng của sông Tisza (expeditio sarmatica). Trong năm 175, sau một vài chiến thắng, một hiệp ước đã được ký kết. Theo các điều khoản của nó, vua Iazyges,Zanticus phải trao trả 100.000 tù binh La Mã và ngoài ra còn phải cung cấp 8.000 kỵ binh trợ chiến, hầu hết trong số đó (5500 người) đã được phái đến Britain. Nhờ vào điều này, Marcus Aurelius đã lấy tước hiệu chiến thắng Sarmaticus.

Marcus Aurelius có thể đã có ý định tiến hành chiến dịch tiến đánh các bộ lạc còn lại, và cùng với những cuộc chinh phục gần đây của mình, ông dự định thành lập hai tỉnh La Mã mới, Marcomannia và Sarmatia, nhưng các kế hoạch này của ông đã bị gián đoạn do cuộc nổi loạn của Avidius Cassius ở phía Đông.

Marcus Aurelius sau đó hành quân về phía đông với quân đội của mình, kèm theo những phân đội quân trợ chiến của người Marcomanni, Quadi và Naristi dưới quyền Marcus Valerius Maximianus. Sau khi dập tắt thành công cuộc nổi loạn của Cassius, hoàng đế trở lại Roma lần đầu tiên trong gần 8 năm. Vào ngày 23 tháng 12 năm 176, cùng với con trai mình, Commodus, ông đã tổ chức một cuộc diễu binh chiến thắng chung cho các chiến thắng trước các bộ lạc người Đức("de Germanis" và "de Sarmatis"). Trong lễ kỷ niệm này, cây cột trụ Aurelianus đã được dựng lên và mô phỏng theo cột trụ Trajan.

Chiến tranh Marcommani lần thứ hai

Vào năm 177, người Quadi đã đứng lên khởi nghĩa, tiếp ngay sau đó là các dân tộc láng giềng của họ, người Marcomanni và Marcus Aurelius một lần nữa tiến quân về phía bắc và bắt đầu chiến dịch Đức lần thứ hai của mình (secunda expeditio germanica). Ông đã đến Carnuntum trong tháng 8 năm 178, và bắt đầu lên đường dập tắt cuộc khởi nghĩa và lại y như chiến dịch đầu tiên của mình, đầu tiên ông tiến quân chống lại người Marcomanni, và vào năm 179-180 là chống lại người Quadi. Dưới sự chỉ huy của Marcus Valerius Maximianus, người La Mã đã chiến đấu và chiếm ưu thế trước người Quadi trong một trận chiến quyết định tại Laugaricio (gần Trenčín ngày nay, Slovakia). Người Quadi bị đuổi về phía tây, sâu hơn vào Đại Germania, tại viên pháp quan thái thú Tarutenius Paternus sau đó đã giành được một chiến thắng quyết định khác trước họ, nhưng vào ngày 17 tháng 3 năm 180, hoàng đế qua đời ở Vindobona (Viên ngày nay).

Vị hoàng đế kế vị ông, Commodus đã có rất ít quan tâm đến việc theo đuổi chiến tranh. Chống lại lời khuyên từ những vị tướng lĩnh lâu năm của mình, sau khi đàm phán một hiệp ước hòa bình với người Marcomanni và Quadi, ông quay về Roma vào đầu mùa thu năm 180, tại đó ông tổ chức một lễ diễu binh chiến thắng vào ngày 22 tháng mười. Tuy nhiên, các cuộc hành quân chống lại người Iazyges, người Buri và "người Dacia tự do" sống ở khu vực giữa sông Danube và tỉnh Dacia của La Mã vần tiếp tục diễn ra. Không có nhiều điều được biết đến về cuộc chiến này, ngoại trừ việc các tướng lĩnh La Mã bao gồm Marcus Valerius Maximianus, Pescennius Niger và Clodius Albinus. Ở một mức nào, những chiến thắng mà họ đã giành được coi là đủ để Commodus tự lấy tước hiệu "Germanicus Maximus" cho bản thân mình vào giữa năm 182.

Kết quả
Cuộc chiến tranh này đã phơi bày sự yếu kém của khu vực biên giới phía bắc đế quốc La Mã, và từ đó, một nửa trong số các quân đoàn La Mã (16 trong tổng số 33 quân đoàn) sẽ đóng quân dọc theo sông Danube và sông Rhine.

Chú thích

Nguồn
 The Historia Augusta, Lives of Marcus Aurelius 1 & 2, Lucius Verus and Commodus (Loeb Classical Library edition).
 Cassius Dio, Historia romana, Books LXXII & LXXIII
 Herodian, History of the Roman Empire since the Death of Marcus Aurelius , Book I, Ch. 1-6
 The column of Marcus Aurelius in Rome, which depicts the campaign

Liên kết ngoài
  Marco Aurelio y la frontera del Danubio
 Marcus Aurelius and Barbarian Immigration in the Second Century Roman Empire
 The Marcomannic Wars

La Mã cổ đại
Chiến tranh
Chiến tranh liên quan tới Đế quốc La Mã


title: Chính sách hai con

text:
Chính sách hai con là chính sách được chính phủ một số quốc gia áp dụng để giới hạn mỗi gia đình chỉ cho phép có hai con. Chính sách này được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam và được áp dụng cho một số đối tượng tại Trung Quốc. Mới đây, Philippines cũng đã thảo luận về việc áp dụng chính sách này. Mặc dù không quy định trong luật, vào những năm 70, người dân Hồng Kông cũng rất được khuyến khích có tối đa hai con, và đây từng là một phần của chiến lược kế hoạch hóa gia đình của vùng lãnh thổ này.

Việt Nam
Việt Nam đã có chính sách hai con vào những năm 1960, và đã áp dụng lại lần nữa từ những năm 1990. Nhờ kế hoạch hóa gia đình mà tỉ lệ sinh ở Việt Nam đã giảm, trong khi trước đây, trung bình tỉ lệ này là 4 trẻ em/phụ nữ. Năm 2003, chính sách này đã được tạm dừng. Năm 2008, có thông tin cho rằng chính phủ đang cân nhắc khôi phục chính sách này.

Trung Quốc
Trong suốt thập kỷ 70, công dân Trung Quốc được khuyến khích mỗi gia đình có hai con. Chính Cách mạng Văn hóa và sự căng thẳng do nó mang đến là những nhân tố chính cho việc áp dụng chính sách này. Trong thời gian này, tỉ lệ sinh đã giảm mạnh từ 6 trẻ/phụ nữ xuống còn gần 3 trẻ/phụ nữ.

Hồng Kông

Tại Hồng Kông, chiến dịch "Chỉ hai là đủ" vào những năm 1970 khuyến khích mỗi gia đình chỉ sinh hai hoặc ít hơn. Chiến dịch này đã góp phần giảm tỉ lệ sinh trong những thập kỷ tiếp theo.

Xem thêm
Kế hoạch hóa gia đình
Chính sách một con

Tham khảo

Luật kiểm soát sinh sản
Chính sách một con
Quá tải dân số
Sinh thái học dân số


title: She Loves You

text:
"She Loves You" là ca khúc được viết bởi John Lennon và Paul McCartney, được The Beatles phát hành dưới dạng đĩa đơn vào năm 1963. Đĩa đơn này đã phá hàng loạt kỷ lục tại các bảng xếp hạng ở Anh, cùng với đó là thiết lập kỷ lục ở Mỹ khi là một trong số 5 ca khúc cùng của The Beatles thống trị 5 vị trí cao nhất ở Billboard Hot 100 vào ngày 4 tháng 4 năm 1964. Đây là đĩa đơn bán chạy nhất tại Anh vào năm 1963.

Năm 2004, tạp chí Rolling Stone xếp "She Loves You" ở vị trí số 64 trong danh sách "500 bài hát vĩ đại nhất". Tới năm 2009, để kết thúc chương trình "Beatles Weekend", đài BBC Radio 2 đã tuyên bố đây chính là đĩa đơn bán chạy nhất tại Anh của The Beatles theo số liệu chính thức được lấy từ The Official Charts Company.

Thành phần tham gia sản xuất
Theo Ian MacDonald
 John Lennon – hát chính, acoustic guitar.
 Paul McCartney – hát bè, bass.
 George Harrison – hát bè, lead guitar.
 Ringo Starr – trống.
 George Martin – sản xuất.
 Norman Smith – kỹ thuật viên.

Tham khảo

Thư mục

Liên kết ngoài
Ghi chép của Alan W. Pollack về "She Loves You".
The Beatles Bible entry
The Beatles Interview Database entry
Beatles Music History! entry
Seth Swirsky's interview with Norman Smith

Bài hát của The Beatles
Bài hát năm 1963
Đĩa đơn năm 1963
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Đĩa đơn quán quân tại Na Uy
Đĩa đơn của Capitol Records
Đĩa đơn của Parlophone
Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart
Bài hát sản xuất bởi George Martin
Bài hát viết bởi Lennon-McCartney


title: Cây cứt lợn (định hướng)

text:
Trong tiếng Việt, cây cứt lợn thường dùng để chỉ:
Cây cứt lợn có danh pháp khoa học: Ageratum conyzoides
Tùy từng địa phương, một số loài cây khác cũng được gọi là cây (hoa) cứt lợn:
Xuyến chi: Bidens pilosa
Hy thiêm: Siegesbeckia orientalis
Bông ổi: Lantana camara

Tham khảo


title: Philip Roth

text:
Philip Roth (19 tháng 3 năm 1933 – 22 tháng 5 năm 2018) là một tiểu thuyết gia người Mỹ gốc Do Thái. Ông nhận được sự chú ý lần đầu thông qua tiểu thuyết Goodbye, Columbus, miêu tả một chân dung khiếm nhã và hài hước của đời sống người Mỹ Do Thái và ông nhận được Giải thưởng Sách Quốc gia hạng mục tiểu thuyết. Các tác phẩm của ông gồm có Báo ứng, Vết nhơ của người, cuốn tiểu thuyết đã được dựng thành phim cùng tên do Anthony Hopkins và Nicole Kidman đóng vai chính.

Philip Roth sinh ở Newark, New Jersey, nơi trở thành khung cảnh cho những tiểu thuyết đầu tiên của ông. Cha ông là người bán bảo hiểm thuộc dòng dõi Áo – Hung. Từ những năm 1960 Roth làm việc ở Đại học Quốc gia Iowa, Princeton, Đại học bang New York, Đại học Pennsylvania và nhiều nơi khác. Từ 1988 ông là Giáo sư Ưu tú tại Cao đẳng Hunter, New York. Roth được nhiều giải thưởng như Guggenheim fellowship (1959), National Book Award (1960, 1995), Rockefeller fellowship (1966), National Book Critics Circle award (1988, 1992), và PEN/Faulkner Award (1993, 2000). Năm 1998 Roth nhận huân chương Quốc gia về Nghệ thuật tại Nhà Trắng và năm 2001 ông đã nhận được giải thưởng cao nhất của Viện Hàn lâm Văn học Nghệ thuật Hoa Kỳ, huy chương vàng về tiểu thuyết. Năm 2011, Roth đoạt giải Tư 'Man Booker International Prize', trị giá 60.000£.

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thông tinh
 Literary Encyclopedia biography
 The Philip Roth Society
 Philip Roth looks back on a legendary career, and forward to his final act
 American Master's Philip Roth: Unmasked.

Phỏng vấn

Roth interview – from NPR's "Fresh Air", September 2005
Roth interview – from The Guardian, December 2005
Roth interview  – from Open Source
Roth interview – from Der Spiegel, February 2008
Roth interview – from the London Times, ngày 17 tháng 10 năm 2009
Roth  – CBC, Writers and Company.

Sinh năm 1933
Mất năm 2018
Tác giả giành giải Man Booker
Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 20
Tiểu thuyết gia Mỹ thế kỷ 21
Cựu sinh viên Đại học Chicago
Người đoạt giải Man Booker quốc tế
Người đoạt Huy chương Nghệ thuật Quốc gia
Nam tiểu thuyết gia Mỹ


title: Cuộc chinh phục Britannia của La Mã

text:
Cuộc chinh phục Britannia của La Mã là một quá trình diễn ra dần dần, bắt đầu có kết quả vào năm 43 dưới thời hoàng đế Claudius, và viên tướng của ông, Aulus Plautius đã trở thành vị thống đốc đầu tiên của Britannia. Đảo Anh đã thường xuyên là mục tiêu của các cuộc xâm lược, trên kế hoạch và thực tế, bởi các đạo quân của Cộng hòa La Mã và đế quốc La Mã. Cũng giống như với các khu vực khác ở phía rìa của đế quốc, Britannia đã có được các mối liên hệ ngoại giao và thương mại với những người La Mã trong suốt gần một thế kỷ kể từ lúc các cuộc viễn chinh của Julius Caesar diễn ra vào năm 55 và 54 trước Công nguyên.

Từ giữa năm 55 trước Công nguyên tới thập niên 40 sau công nguyên, hiện trạng triều cống, con tin, và các quốc gia chư hầu mà không có sự chiếm đóng quân sự trực tiếp, bắt đầu bằng cuộc xâm lược Britannia của Caesar, phần lớn vẫn còn nguyên vẹn. Augustus đã chuẩn bị tiến hành các cuộc xâm lược vào năm 34 trước Công nguyên, năm 27 trước Công nguyên và 25 trước Công nguyên. Kế hoạch đầu tiên và thứ ba phải hoãn lại do các cuộc khởi nghĩa ở những nơi khác trong đế quốc, lần thứ hai là do người Briton dường như đã sẵn sàng để đạt được một thỏa thuận Theo tác phẩm Res Gestae của Augustus, hai vị vua người Anh, Dumnovellaunus và Tincomarus, đã chạy trốn tới Roma dưới triều đại của ông

Vào những năm 40 sau công nguyên, tình hình chính trị bên trong Britannia dường như trở nên sự náo động. Người Catuvellauni đã thay chỗ người Trinovantes để trở thành vương quốc hùng mạnh nhất ở phía đông nam Britannia, tiếp quản cố đô Camulodunum (Colchester) của người Trinovantes, và đang dồn ép bộ tộc láng giềng của họ là người Atrebates, vốn cai trị bởi con cháu của Commius, đồng minh cũ của Julius Caesar.

Caligula cũng đã lên kế hoạch tiến hành một chiến dịch chống lại người Anh vào năm 40, nhưng việc thực hiện nó lại kỳ lạ: theo Suetonius, ông ta đã sắp xếp quân đội của mình trong đội hình chiến đấu và phải quay mặt về phía eo biển Manche và ra lệnh cho họ để tấn công chỗ nước ứ đọng. Sau đó, ông ta cho quân lính đi thu thập vỏ sò, coi chúng như là "cướp bóc từ đại dương, nhờ có Capitol và Cung điện". Các nhà sử học hiện nay không chắc chắn liệu điều đó có nghĩa là một sự trừng phạt mỉa mai dành cho một cuộc nổi loạn của binh sĩ hoặc do sự loạn trí của Caligula. Chắc chắn nỗ lực xâm lược này đã tạo sự sẵn sàng cho quân đội và tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc xâm lược của Claudius có thể diễn ra vào 3 năm sau đó (ví dụ như một ngọn hải đăng được Caligula xây dựng tại Boulogne-sur-Mer, mô hình cho một cái khác được xây dựng ngay sau năm 43 tại Dubris).

Sự chuẩn bị của Claudius
Vào năm 43 SCN, hoàng đế Claudius đã cho xây dựng một đạo quân xâm lược, có thể bằng cách tập hợp lại quân đội của Caligula, nhằm để khôi phục ngai vàng cho Verica, một vị vua lưu vong của người Atrebates. Aulus Plautius, một vị nguyên lão ưu tú đã được giao trọng trách chỉ huy toàn bộ bốn quân đoàn, tổng cộng khoảng 20.000 người, cộng với số quân trợ chiến tương đương. Các quân đoàn tham chiến là:

Legio II Augusta
Legio IX Hispana
Legio XIV Gemina
Legio XX Valeria Victrix

Quân đoàn II Augusta vào lúc này đang nằm dưới sự chỉ huy của vị hoàng đế tương lai, Vespasianus. Ba vị tướng chỉ huy các quân đoàn khác được đề cập trong các ghi chép đó là: Gnaeus Hosidius Geta, có thể đã chỉ huy IX Hispana, và anh trai của Vespasianus,Titus Flavius Sabinus II được đề cập bởi Dio Cassius (Dio nói rằng Sabinus là cấp dưới của Vespasianus, nhưng vì Sabinus là anh trai và bước vào sự nghiệp chính trị trước Vespasianus nên ông ta khó có thể là một quan bảo dân quân đội). Gnaeus Sentius Saturninus được đề cập bởi Eutropius

Vượt biển và đổ bộ
Đạo quân xâm lược chính dưới quyền Aulus Plautius đã vượt biển theo ba đạo. Cảng xuất phát của cuộc xâm lược thường được coi là ở Boulogne, và nơi đổ bộ chính là tại Rutupiae (Richborough, trên bờ biển phía đông của Kent). Không có nơi nào trong số các địa điểm này là chắc chắn. Dio không đề cập đến cảng xuất phát, và mặc dù Suetonius nói rằng đạo quân thứ hai dưới quyền Claudius đã khởi hành từ Boulogne, thì cũng không nhất thiết rằng toàn bộ lực lượng xâm lược cũng đã như vậy. Richborough có một cảng tự nhiên lớn mà sẽ thích hợp cho điều này, cùng với đó những bằng chứng khảo cổ học cho thấy rằng đã có sự chiếm đóng của quân đội La Mã ở đó vào khoảng thời điểm thích hợp. Tuy nhiên, Dio nói rằng những người La Mã đã đi thuyền từ đông sang tây, và một cuộc hành trình từ Boulogne tới Richborough là từ nam đến bắc. Một số nhà sử học cho rằng họ đã khởi hành từ Boulogne đến Solent, đổ bộ ở trong vùng lân cận của Noviomagus (Chichester) hoặc Southampton, trong lãnh thổ trước kia được cai trị bởi Verica. Một giải thích khác có thể là khởi hành từ cửa sông Rhine tới Richborough, đó sẽ là từ đông sang tây.

Những trận chiến trên sông
Cuộc kháng chiến của người Briton được lãnh đạo bởi Togodumnus và Caratacus, con trai của Cunobelinus, vị vua của người Catuvellauni. Một lực lượng lớn của người Briton đã chạm trán với những người La Mã tại một điểm băng qua sông được cho là gần Rochester trên sông Medway. Trận chiến đã xảy ra trong hai ngày. Hosidius Geta đã suýt nữa bị bắt sống, nhưng ông ta đã được cứu thoát và quay lại trận chiến một cách dứt khoát tới mức ông đã được ban cho một cuộc diễu binh chiến thắng(ornamenta triumphalia).

Người Briton đã bị đẩy lùi trở lại sông Thames. Người La Mã đã truy đuổi họ qua bên kia sông và khiến cho họ mất người nhiều người trong các đầm lầy của Essex. Cho dù việc người La Mã đã sử dụng một cây cầu hiện có cho mục đích này hoặc xây dựng một cây cầu tạm thời là không chắc chắn. Ít nhất đã có một bộ phận của đội quân trợ chiến người Batavia bơi qua sông như một lực lượng riêng biệt.

Togodumnus qua đời ngay sau trận chiến trên sông Thames. Plautius đã dừng lại và báo tin cho Claudius tham gia truy đuổi đến cùng với ông ta. Theo Cassius Dio, Plautius đang cần sự giúp đỡ của hoàng đế để đánh bại người Briton, lúc này đang quyết tâm trả thù cho Togodumnus. Tuy nhiên, Claudius vốn không phải là người lính. Khải hoàn môn Claudius cho biết rằng ông đã tiếp nhận sự đầu hàng của mười một vị vua mà gặp bất kỳ tổn thất nào, và Suetonius nói rằng Claudius đã tiếp nhận sự đầu hàng của người Briton mà không cần chiến đấu hoặc đổ máu  Có khả năng là người Catuvellauni đã hầu như là nản chí và điều này cho phép hoàng đế xuất hiện như là nhà chinh phục trong cuộc hành quân cuối cùng về Camulodunum. Mười một bộ lạc ở khu vực Đông Nam Britannia đã đầu hàng Claudius và người La Mã đã chuẩn bị để di chuyển xa hơn về phía tây và phía bắc. Người La Mã sau đó thiết lập thủ phủ mới của họ tại Camulodunum và Claudius quay trở về Roma để tôn vinh chiến thắng của mình. Caratacus đã trốn thoát và sẽ tiếp tục cuộc kháng chiến ở phía tây.

Từ năm 44 tới năm 60

Vespasianus đã nắm quyền chỉ huy một đạo quân tiến về phía tây, trên đường tiến quân của mình, ông chinh phục các bộ lạc và đánh chiếm các oppidum ở bất cứ nơi nào ông đặt chân tới, và tiến xa ít nhất tới tận Exeter mà dường như nơi này sẽ trở thành một căn cứ ban đầu cho Legio II Augusta và có thể đã tới tận Bodmin. Quân đoàn Chín đã được phái về phía bắc hướng tới Lincoln và trong vòng bốn năm kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược, có khả năng là một khu vực phía nam của tuyến đường từ Humber đến cửa sông Severn đã nằm dưới sự kiểm soát của người La Mã.

Vào cuối năm 47, thống đốc mới của Britannia, Ostorius Scapula, đã bắt đầu một chiến dịch chống lại các bộ lạc của xứ Wales ngày nay, và ở đồng bằng Cheshire. Người Silures ở phía đông nam xứ Wales đã gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho Ostorius và họ đã quyết liệt bảo vệ biên giới xứ Wales của mình. Bản thân Caratacus đã bị đánh bại trong trận Caer Caradoc và trốn sang bộ lạc chư hầu của La Mã là người Brigantes, vốn chiếm đóng khu vực Pennines. Tuy nhiên, nữ hoàng của họ, Cartimandua lại không thể hoặc không sẵn sàng để bảo vệ ông ta, và bà đã giao nộp ông ta cho những kẻ xâm lược nhằm đổi lại bằng sự đình chiến với những người La Mã. Ostorius qua đời và ông được thay thế bằng Aulus Gallus, người đã đưa biên giới xứ Wales xuống dưới sự kiểm soát của La Mã nhưng ông ta cũng không tiến xa hơn về phía bắc hoặc tây, có lẽ vì Claudius muốn tránh những gì mà ông coi là một cuộc chiến khó khăn và ít đem lại lợi ích trong địa hình miền núi của vùng cao Britannia. Khi Nero đã trở thành hoàng đế vào năm 54, ông ta dường như đã quyết định tiếp tục cuộc xâm lược và bổ nhiệm Quintus Veranius là thống đốc, một người vốn có kinh nghiệm đối phó với các bộ tộc vùng đồi ở Tiểu Á. Veranius và người kế nhiệm ông Gaius Suetonius Paulinus đã tiến hành một chiến dịch thành công ở xứ Wales, và nổi tiếng với việc phá hủy trung tâm của các druid tại Mona hoặc Anglesey vào năm 60 và được các sử gia sau này gọi là cuộc thảm sát Menai. Sự chiếm đóng hoàn toàn xứ Wales đã bị hoãn lại khi mà cuộc khởi nghĩa của Boudica nổ ra và buộc người La Mã phải quay trở về phía đông nam. Người Silures đã không hoàn toàn bị chinh phục cho đến khoảng năm 76 SCN khi chiến dịch kéo dài của Sextus Julius Frontinus nhằm chống lại họ bắt đầu có được những thành công.

Từ năm 60 tới năm 78
Sau khi dập tắt thành công cuộc khởi nghĩa của Boudica, một số thống đốc La Mã mới đã tiếp tục cuộc chinh phục về phía viền phía bắc. Cartimandua đã buộc phải yêu cầu người La Mã trợ giúp cho mình sau khi chồng bà, Venutius, nổi loạn. Quintus Petillius Cerialis đã đưa quân đoàn của mình từ Lincoln tiến xa tới tận York và đánh bại Venutius gần Stanwick vào khoảng năm 70. Điều này dẫn đến việc người Brigantes đã La tinh hóa và bộ tộc Parisii dần đồng hóa hơn nữa vào trong đế quốc. Frontinus đã được phái đến Britannia thuộc La Mã trong năm 74 SCN để kế nhiệm Quintus Petillius Cerialis làm thống đốc của đảo này. Ông ta đã chinh phục người Silures và các bộ tộc thù địch khác của xứ Wales, thiết lập một căn cứ mới tại Caerleon cho Legio II Augusta và một mạng lưới các pháo đài nhỏ hơn cách xa khoảng 15–20 km cho các đơn vị quân trợ chiến của mình. Trong nhiệm kỳ của mình, ông có thể đã thiết lập pháo đài tại Pumsaint ở phía tây xứ Wales, chủ yếu là để khai thác các mỏ vàng tại Dolaucothi. Ông thôi giữ chức thống đốc vào năm 78 sau công nguyên, và sau đó được bổ nhiệm làm ủy viên về nước ở Rome. Thống đốc mới là Gnaeus Julius Agricola vốn nổi tiếng qua cuốn tiểu sử tán dương ông ta được viết bởi người con rể, Tacitus.

Agricola (tổng đốc từ năm 78 tới năm 84)

Đến Britannia vào giữa mùa hè năm 78, Agricola nhận thấy rằng một số các bộ tộc bị đánh bại trước đó đã dần tái lập lại sự độc lập của họ. Đầu tiên, ông đối phó với người Ordovices ở miền bắc xứ Wales, họ trước đó đã tiêu diệt một ala kỵ binh trợ chiến của người La Mã vốn đóng quân trong lãnh thổ của họ. Nhờ vào hiểu biết về địa hình do ông từng phụng vụ trong quân ngũ ở Britannia trước đây, Agricola đã có thể tiến quân một cách nhanh chóng, đánh bại và hầu như tiêu diệt họ. Sau đó ông xâm lược Anglesey, buộc cư dân ở đây phải cầu hòa. Năm sau, ông tiến đánh người Brigantes ở miền bắc nước Anh và người Selgovae dọc theo bờ biển phía nam của Scotland, sử dụng sức mạnh quân sự áp đảo để thiết lập lại sự kiểm soát của người La Mã

Scotland trước thời Agricola
Chi tiết về những năm đầu diễn ra sự chiếm đóng của La Mã ở miền Bắc nước Anh không rõ ràng nhưng nó bắt đầu không sớm hơn năm 71, vì Tacitus nói rằng trong năm đó Petillius Cerialis (thống đốc từ năm 71 tới năm 74) đã tiến hành một cuộc chiến tranh thắng lợi trước người Brigantes. Tacitus đã ca ngợi cả Cerialis và người kế nhiệm ông Julius Frontinus (thống đốc từ năm 75 tới năm 78), nhưng lại không cung cấp thêm thông tin về các sự kiện tới trước năm 79 mà liên quan đến các vùng đất hoặc các dân tộc sống ở phía bắc của người Brigantes.

Đặc biệt, những bằng chứng khảo cổ học đã chỉ ra rằng người La Mã đã tiến hành chiến dịch và xây dựng doanh trại quân đội ở phía bắc dọc theo Gask Ridge. Trong quá trình mô tả các chiến dịch của Agricola, Tacitus không tuyên bố một cách rõ ràng rằng đây thực sự là một sự trở lại vùng đất trước đây bị Roma chiếm đóng, tại đây sự chiếm đóng của người La Mã hoặc đã bị các cư dân ở đây lật đổ, hoặc đã bị những người La Mã từ bỏ.

Agricola ở Caledonia
Tacitus ghi lại rằng sau khi kết hợp sử dụng cả quân sự và ngoại giao để dẹp tan sự bất mãn giữa những người Briton đã bị chinh phục trước đó, Agricola đã cho xây dựng nhiều pháo đài trong lãnh thổ của họ vào năm 79. Trong năm 80, ông hành quân đến Vịnh Tay (một số nhà sử học cho rằng ông ta dừng lại dọc theo Vịnh Forth cùng năm đó) và không trở về phía nam cho đến tận năm 81, vào lúc đó ông đã tiến hành củng cố các vùng đất mới được ông chinh phục, và trong các vùng đất nổi loạn mà ông đã tái chinh phục. Vào năm 82 ông đã đi thuyền tới Kintyre hoặc tới bờ biển Argyll, hoặc cả hai. Trong năm 83 và 84, ông tiến về phía bắc dọc theo phía đông của Scotland và bờ biển phía bắc bằng cả quân bộ và hải quân, ông đã tiến hành chiến dịch thắng lợi chống lại cư dân của nó, và giành được một chiến thắng quan trọng trước các dân tộc miền Bắc Britannia dưới sự chỉ huy của Calgacus trong trận Mons Graupius.

Trước khi được triệu hồi vào năm 84, Agricola đã cho xây dựng một mạng lưới đường giao thông quân sự cùng các pháo đài để bảo đảm sự chiếm đóng của La Mã. Những pháo đài trước đó đã được tăng cường và những pháo đài mới được thiết lập ở phía đông bắc Scotland dọc theo ranh giới cao nguyên Scotland, củng cố quyền kiểm soát đối với những thung lũng hẹp mà cho phép tới và ra khỏi khu vực cao nguyên Scotland. Hệ thống đường giao thông quân sự và tiếp tế dọc theo đông nam Scotland và phía đông bắc nước Anh (ví dụ như đường Dere) cũng đã được tăng cường. Ở nơi xa nhất về phía nam của Caledonia, vùng đất của người Selgovae (xấp xỉ Dumfriesshire ngày nay và Stewartry của Kirkcudbright) cũng đã có rất nhiều pháo đài được thiết lập chắc chắn, không chỉ thiết lập sự kiểm soát hiệu quả ở đó mà nó cũng hoàn tất hệ thống thành lũy quân sự vây quanh khu vực nam trung tâm Scotland (hầu hết vùng cao nguyên phía nam, Teviotdale và miền tây Tweeddale). Trái ngược những hành động của người La Mã nhằm chống lại người Selgovae, các vùng lãnh thổ của người Novantae, người Damnonii, và người Votadini đã không có pháo đài nào được thiết lập, và không có gì để chỉ ra rằng là người La Mã đã có chiến tranh với họ.

Từ năm 84 tới năm 96
Năm 84SCN, Agricola đã được hoàng đế Domitianus triệu hồi về Roma. Những người kế nhiệm ông đã không có tên trong bất cứ tài liệu nào còn sót lại, nhưng có vẻ như họ không thể hoặc không muốn tiếp tục cuộc chinh phục xa về phía bắc. Pháo đài tại Inchtuthil đã bị triệt phá trước khi nó được hoàn thành và các doanh trại khác của hệ thống Gask Rigde ở Perthshire, vốn được dựng lên nhằm củng cố sự hiện diện của người La Mã ở Scotland sau khi kết thúc trận Mons Graupius, đã bị từ bỏ trong khoảng một vài năm.

Thất bại trong việc chinh phục Caledonia

Người La Mã sau đó đã rút quân về một phòng tuyến được thiết lập như là một trong những limes của đế quốc (tức là một phòng tuyến biên giới), đó là trường thành Hadrianus. Một nỗ lực đã được thực hiện nhằm để đưa phòng tuyến này tiến xa về phía bắc đến khu vực sông Clyde-sông Forth trong năm 142 khi mà trường thành Antoninus được xây dựng. Nhưng nó lại một lần nữa bị bỏ rơi sau hai thập kỷ. Người La Mã sau đó tiếp tục rút về đoạn trường thành Hadrian được xây dựng sớm và vững chắc hơn ở khu vực biên giới sông Tyne-Vịnh Solway, nơi này đã được xây dựng vào khoảng năm 122. Tuy vậy, quân đội La Mã lại tiếp tục thâm nhập sâu hơn về phía bắc Scotland ngày nay nhiều lần hơn. Thật vậy, đã có một mật độ lớn các doanh trại hành quân của người La Mã ở Scotland hơn bất cứ nơi nào khác ở châu Âu như là một kết quả của ít nhất bốn nỗ lực lớn nhằm chinh phục vùng đất này. Đáng chú ý nhất là vào năm 209 khi hoàng đế Septimius Severus, tuyên bố tiến hành chiến dịch chống lại liên minh của người Caledonia do sự khiêu khích từ sự hiếu chiến của bộ tộc Maeatae. Ông đã sử dụng ba quân đoàn của đạo quân đồn trú ở Britannia (được tăng cường bởi hai quân đoàn Parthica mới được thành lập gần đây), 9.000 vệ binh hoàng gia với sự hỗ trợ của kỵ binh, và một số lượng lớn quân trợ chiến với sự tiếp tế từ biển của hạm đội Britannia, hạm đội Rhine và hai đội tàu chuyển từ khu vực sông Danube tới cho mục đích này. Đến năm 210, chiến dịch của Severus đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, bất chấp chiến thuật du kích của người Caledonia và mức độ thương vong nặng nề rõ ràng của người La Mã.

Chiến dịch của Severus đã bị cắt ngắn sau khi ông mắc một căn bệnh thập tử nhất sinh. Ông quay về Eboracum và qua đời ở đó vào năm 211. Mặc dù con trai ông, Caracalla vẫn tiếp tục chiến dịch vào năm sau, ông ta đã sớm dàn xếp hòa bình. Người La Mã sau đó sẽ không bao giờ tiến hành chiến dịch tiến sâu vào Caledonia một lần nào nữa.

Xem thêm
Britannia cổ đại
Britannia thuộc La Mã
Itius Portus
Tổng đốc La Mã của Britannia
Pugnaces Britanniae

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm
The Great Invasion, Leonard Cottrell, Coward-McCann, New York, 1962, hardback. Was published in the UK in 1958.
Tacitus, Histories, Annals and De vita et moribus Iulii Agricolae
A.D. 43, John Manley, Tempus, 2002.
Roman Britain, Peter Salway, Oxford, 1986
Miles Russel - Ruling Britannia - History Today 8/2005 p5-6
Francis Pryor. 2004. Britain BC. New York: HarperPerennial.
Francis Pryor. 2004. Britain AD. New York: HarperCollins.
George Shipway - Imperial Governor. 2002. London: Cassell Military Paperbacks.

Triều đại Julio-Claudianus
La Mã cổ đại
Chiến tranh
Xung đột thế kỷ 1
Triều đại Julia-Claudia
Chiến tranh liên quan tới Đế quốc La Mã
Xung đột thế kỷ 1 TCN


title: Dương Hạo

text:
Dương Hạo (, 586?-618), thường được biết đến theo tước hiệu Tần vương (秦王), là một trong những người xưng đế của triều Tùy vào những năm cuối của triều đại này.

Bối cảnh
Dương Hạo là một cháu nội của Tùy Văn Đế- vị hoàng đế khai quốc của triều Tùy và là một trong 2 người con trai của Tần vương Dương Tuấn - hoàng tử của Tùy Văn Đế. Mẹ ông là Thôi vương phi. Năm 597, do tức giận và đố kị trước việc phu quân sủng ái các tiểu thiếp, Thôi vương phi đã bỏ độc vào dưa dâng cho Dương Tuấn ăn. Dương Tuấn lâm bệnh và phải đi từ nơi trấn thủ tại Tịnh châu (并州, nay gần tương ứng với Thái Nguyên, Sơn Tây) đến kinh thành Trường An để điều trị. Sau đó, việc Thôi vương phi hạ độc phu quân đã bị phát giác. Tùy Văn Đế hạ lệnh bà phải bị ly hôn và đưa trả bà về nhà người huynh Thôi Hoằng Độ (崔弘度), và sau đó lệnh cho bà phải tự sát.

Dương Tuấn đã không bao giờ hoàn toàn khỏi bệnh và qua đời vào năm 600. Tùy Văn Đế viện lý do rằng tội Thôi vương phi đã làm ô uế Dương Hạo còn em trai của Dương Hạo là Dương Trạm (楊湛) lại do tiểu thiếp sinh ra, do đó Tùy Văn Đế đã không cho phép ai kế tự tước hiệu Tần vương. Mặc dù Tùy Văn Đế ra lệnh rằng các thành viên trong gia quyến của Dương Tuấn phải đi đưa ma, song cả Dương Hạo và Dương Trạm đều bị loại ra khỏi lễ tang.

Dưới thời Tùy Dạng Đế trị vì
Tùy Văn Đế qua đời vào năm 604, bác ruột của Dương Hạo là Dương Quảng đã đăng cơ kế vị, tức Tùy Dạng Đế. Năm 606, Tùy Dạng Đế phong cho Dương Hạo tước Tần vương và phong cho Dương Trạm tước Tế Bắc hầu. Năm 613, Dương Hạo nhậm chức đô úy của Hà Dương quận (河陽, nay gần tướng ứng với Tiêu Tác, Hà Nam) khi tướng Dương Huyền Cảm nổi dậy gần đó. Tùy Dạng Đế khi đó đang ở tiền tuyến tấn công Cao Câu Ly, hoàng đế đã phái tướng Vũ Văn Thuật (宇文述) rút quân khỏi Cao Câu Ly để đánh Dương Huyền Cảm, khi đó Vũ Văn Thuật và Dương Hạo đã trao đổi thư tín, họ còn gặp nhau và hợp quân đánh Dương Huyền Cảm. Tuy nhiên, sau khi dập tắt được cuộc nổi dậy của Dương Huyền Cảm, Dương Hạo bị kết tội vì đã giao thiệp với hạ thần triều đình (một hành động không được phép đối với các thân vương) và bị bãi chức.

Vào mùa xuân năm 618, Tùy chìm sâu vào trong các cuộc nổi dậy, Dương Hạo cùng với Tùy Dạng Đế ở tại Giang Đô (江都, nay thuộc Dương Châu, Giang Châu) khi tướng Vũ Văn Hóa Cập (con của Vũ Văn Thuật) tiến hành chính biến và sát hại Tùy Dạng Đế. Các lãnh đạo chính biến cũng sát hại nhiều người thân của Tùy Dạng Đế cũng như các hạ thần cao cấp. Tuy nhiên, do Dương Hạo là bạn với Vũ Văn Trí Cập (em của Vũ Văn hóa Cập), Vũ Văn Trí Cập đã thuyết phục Vũ Văn hóa Cập tha cho Dương Hạo, sau đó, Dương Hạo được tuyên bố là hoàng đế theo một chiếu chỉ nhân danh Tiêu hoàng hậu (chính thất của Tùy Dạng Đế), song quyền lực thực tế nằm trong tay Vũ Văn hóa Cập.

Trị vì
Vũ Văn hóa Cập ngay sau đó đã từ bỏ Giang Đô và dẫn tàn dư triều Tùy và Kiêu Quả quân tinh nhuệ tiến về phía Bắc. Trong khi tiến quân, Dương Hạo trên thực thế bị quản thúc trong 'Thượng thư tỉnh' (尚書省), bị canh gác nghiêm ngặt. Các thánh chỉ do Dương Hạo phê chuẩn, song ông thậm chí còn không được diện kiến với các quan lại. Ngay sau đó, Vũ Văn hóa Cập đã giao chiến với thủ lĩnh khởi nghĩa Lý Mật song đã phải chịu một số thất bại và cuối cùng phải triệt thoái đến Ngụy huyện (魏縣, nay thuộc Hàm Đan, Hà Bắc). Nhận thấy sức mạnh quân sự của mình bị suy yếu, Vũ Văn hóa Cập chán nản. Sau đó, Vũ Văn hóa Cập quyết tâm phải trở thành hoàng đế trong lúc vẫn còn sống, và do đó đã đầu độc Dương Hạo, tự xưng là hoàng đế của nước Hứa.

Tham khảo

 Tùy thư, quyển 45.
 Bắc sử, quyển 71.
 Tư trị thông giám, các quyển 179, 180, 185, 186.

Hoàng đế nhà Tùy
Sinh năm 586
Mất năm 618


title: Vũ Văn Hóa Cập

text:
Vũ Văn Hóa Cập (, ? - 619) là một tướng lĩnh của triều Tùy trong lịch sử Trung Quốc. Năm 618, ông đã lãnh đạo một cuộc binh biến chống lại và giết chết Tùy Dạng Đế. Sau đó, ông đưa cháu (gọi bằng bác) của Tùy Dạng Đế là Dương Hạo lên làm hoàng đế và dẫn đội Kiêu Quả quân (驍果军) định tiến về đông đô Lạc Dương. Ông nhiều lần bại trận dưới tay Lý Mật, , và cuối cùng là Đậu Kiến Đức. Thấy mình sắp thất bại, ông ta đã giết Dương Hạo và tự xưng là hoàng đế của nước Hứa (許). Năm 619, ông bị Đậu Kiến Đức bắt giết.

Bối cảnh
Vũ Văn Hóa Cập là con trưởng của Vũ Văn Thuật, một thuộc cấp thân tín của Tấn vương Dương Quảng. Vũ Văn Thuật đã đóng một vai trò lớn trong việc giúp Dương Quảng thay thế vị trí thái tử của Dương Dũng vào năm 600. Sau đó, Vũ Văn Hóa Cập trở thành một chỉ huy thị vệ trong Đông cung. Ông thường cưỡi ngựa chạy với tốc độ cao trên những đường phố tại kinh thành Trường An, cầm một ná bắn đá và bắn các hòn đá ra từ nó. Ông ta đã từng vài lần bị bãi miễn quan chức vì nhận tiền hối lộ, nhưng sau đó đều được Dương Quảng thuyết phục Tùy Văn Đế phục chức cho. Dương Quảng gả con gái của mình là công chúa Nam Dương cho em trai Vũ Văn Hóa Cập là Vũ Văn Sĩ Cập.

Năm 604, Tùy Văn Đế qua đời, Dương Quảng lên kế vị, tức là Tùy Dạng Đế. Tùy Dạng Đế phong Vũ Văn Hóa Cập làm thái phó thiếu khanh. Năm 607, khi Tùy Dạng Đế viếng thăm quận Du Lâm (nay gần tương ứng với Du Lâm, Thiểm Tây), Vũ Văn Hóa Cập cùng một em trai khác là Vũ Văn Trí Cập (宇文智及) đã tham gia vào việc buôn bán vốn bị cấm với người Đột Quyết. Tùy Dạng Đế đã tức giận định xử tử, nhưng sau đã xá miễn, chỉ giáng anh em họ xuống làm nô bộc cho Vũ Văn Thuật.

Năm 616, do phía Bắc đất nước đắm chìm trong các cuộc khởi nghĩa nông dân, Tùy Dạng Đế đã nghe theo đề xuất của Vũ Văn Thuật mà đến Giang Đô (nay thuộc Dương Châu, Giang Tô). Vũ Văn Thuật cùng các con tháp tùng Tùy Dạng Đế đến đó, song đến mùa đông năm 616, Vũ Văn Thuật qua đời. Tùy Dạng Đế nhớ tới công lao của Vũ Văn Thuật nên đã phong Vũ Văn Hóa Cập làm 'hữu đồn vệ tướng quân', cũng phục chức cho Vũ Văn Trí Cập. Tùy Dạng Đế cũng cho phép Vũ Văn Hóa Cập kế tập tước Hứa quốc công của Vũ Văn Thuật.

Binh biến chống lại Tùy Dạng Đế
Tùy Dạng Đế cho rằng mình đang được đội Kiêu Quả quân tinh nhuệ bảo vệ chắc chắn ở Giang Đô, nên không muốn trở về phương Bắc hỗn loạn, suy tính việc dời đô từ Trường An đến Đan Dương (nay thuộc Nam Kinh, Giang Tô). Trong khi đó, các binh sĩ Kiêu Quả phần lớn đều quê ở vùng Quan Trung (quanh kinh thành Trường An), thấy rằng hoàng đế không định trở về Trường An, do nhớ nhà đã suy tính đến việc đào ngũ. Một vài chỉ huy của quân Kiêu Quả như: Tư Mã Đức Kham (司馬德戡), Bùi Kiền Thông (裴虔通), và Nguyên Lễ (元禮); đã lập mưu đào ngũ. Hai chỉ huy âm mưu bỏ trốn là Triệu Hành Xu (趙行樞, bạn của Vũ Văn Trí Cập) và Dương Sĩ Lãm (楊士覽, cháu của Trí Cập), thảo luận kế hoạch đào ngũ với Trí Cập. Vũ Văn Trí Cập cho rằng nếu các binh sĩ Kiêu Quả đào ngũ, thì chắc sẽ bị truy lùng và bị xử tử; nên ông ta đề xuất tiến hành binh biến. Theo đề xuất của Triệu Hành Xu và Tiết Thế Lương (薛世良), các chỉ huy Kiêu Quả quân đã mời Vũ Văn Hóa Cập làm thủ lĩnh của họ. Vũ Văn Hóa Cập bị cho là người nhát gan, ban đầu khi nhận được lời mời thì hoảng sợ, song cuối cùng đã chấp thuận.

Vào cuối mùa xuân năm 618, các chỉ huy Kiêu Quả quân đã tiến hành âm mưu của mình, và do họ vốn là những người tin cẩn nên đã nhanh chóng tiến được vào cung. Ban đầu, họ tuyên bố rằng chỉ muốn yêu cầu Tùy Dạng Đế trở về Trường An, song ngay sau đó đã bắt đầu tố cáo tội trạng của Tùy Dạng Đế, cũng như sát hại con nhỏ của Tùy Dạng Đế là Dương Cảo. Tùy Dạng Đế đã quyết định tự sát bằng thuốc độc, song do không thể nhanh chóng tìm được thuốc độc, theo yêu cầu của Dạng Đế, một chỉ huy quân Kiêu Quả là Lệnh Hồ Hành Đạt (令狐行達) đã lấy chiếc khăn cuốn của Dạng Đế để siết cổ giết chết Dạng Đế.

Ban đầu Vũ Văn Hóa Cập định tôn Dương Tú (em trai của Dạng Đế) lên ngôi, song các thủ lĩnh binh biến khác phản đối ý này, đem giết Dương Tú và các nhi tử cùng các thành viên khác trong hoàng tộc nhà Tùy. Nhiều quan lại cấp cao, bao gồm thừa tướng Ngu Thế Cơ (虞世基), Bùi Uẩn (裴蘊), Lai Hộ Nhi (來護兒), Viên Sung (袁充), Vũ Văn Hiệp (宇文協), Vũ Văn Bạc (宇文皛), và Tiêu Củ (蕭矩), đã bị giết. Trừ Tần vương Dương Hạo, chắt của Tùy Dạng Đế, và là bạn với Trí Cập, nên được Trí Cập tha. Vũ Văn Hóa Cập cũng tha cho hai trọng trần khác là Bùi Củ (裴矩) (do đối đãi tốt với Kiêu Quả quân) và Tô Uy (蘇威) (do bị Dạng Đế không tin dùng khi trị vì).

Nhiếp chính cho Dương Hạo
Vũ Văn Hóa Cập tự xưng là đại thừa tướng, và trên thực tế trở thành người nhiếp chính. Vũ Văn Hóa Cập ban một chiếu chỉ nhân danh Tiêu hoàng hậu, tuyên bố Dương Hạo là hoàng đế, song không cho phép Dương Hạo thực sự nắm bất cứ quyền lực nào của triều đình. Ngay sau đó, Vũ Văn Hóa Cập tập hợp quần thần của Tùy Dạng Đế, bao gồm cả các phi tần và thị nữ, cũng như các quan lại, và bắt đầu tiến về phía tây bắc, hướng đến đông đô Lạc Dương, để tướng Trần Lăng (陳稜) trấn giữ Giang Đô. Trên đường, các chỉ huy của Kiêu Quả quân gồm Mạch Mạnh Tài (麥孟才), Tiền Kiệt (錢傑), và Thẩm Quang (沈光) đã cố tiến hành một cuộc phản binh biến nhằm lật đổ Vũ Văn Hóa Cập và trả thù cho Tùy Dạng Đế, song họ chỉ có thể giết được kẻ đồng mưu Nguyên Mẫn (元敏) trước khi bị bao vây và bị giết.

Trong khi đó, Vũ Văn Hóa Cập bắt đầu sống xa hoa, dùng các đồ vật và cho thực thi các lễ nghi chỉ thích hợp với hoàng đế. Do không sẵn lòng từ bỏ kho châu báu của Tùy Dạng Đế, Vũ Văn Hóa Cập đã cho mang nó theo, tiêu tốn rất nhiều nhân lực. Sửng sốt trước cách cư xử của Vũ Văn Hóa Cập, Tư Mã Đức Kham, Triệu Hành Xu cùng một vài chỉ huy khác đã lập mưu chống lại Vũ Văn Hóa Cập, theo đó Tư Mã Đức Kham sẽ trở thành thủ lĩnh thay thế. Tuy nhiên, khi họ bí mật đề nghị sự trợ giúp từ thủ lĩnh khởi nghĩa chống Tùy là Mạnh Hải Công (孟海公) ở gần đó, Mạnh Hải Công đã không nhanh chóng hồi đáp, và âm mưu bị lộ, Vũ Văn Hóa Cập đã phái Vũ Văn Sĩ Cập đi bắt giữ Tư Mã Đức Kham. Vũ Văn Hóa Cập quở trách Tư Mã Đức Kham:
dữ công lục lực cộng định hải nội, xuất vu vạn tử. Kim thủy sự thành, nguyện đắc đồng thủ phú quý, công hựu hà vi phản dã? (chúng ta đã cố gắng cùng nhau bình thiên hạ, thoát ra khỏi cả vạn người tử nạn. Bây giờ chúng ta đã thực hiện được nó, và nay là lúc chúng ta chia sẻ phú quý với nhau. Tại sao ngươi lại âm mưu chống lại ta?)
Tư Mã Đức Kham đáp lại:
bổn sát hôn chủ, khổ kì độc hại. Lập túc hạ nhi hựu thậm chi, bức vu vật tình, bất hoạch dĩ dã. (Chúng ta giết chết Tùy Dạng Đế là do không thể chịu nổi sự vô đạo và tàn bạo của ông ta, và chúng ta ủng hộ ngươi. Song nhà ngươi còn tệ hơn cả vua Tùy Dạng Đế. Ta buộc phải làm điều này).
Vũ Văn Hóa Cập sau đó xử tử Tư Mã Đức Kham.

Khi tiến đến Lạc Dương, quân của Vũ Văn Hóa Cập đã phải giao chiến với Ngõa Cương quân của Lý Mật - một thủ lĩnh khởi nghĩa chống Tùy. Ban đầu, Vũ Văn Hóa Cập không thể vượt qua Lý Mật, bèn vòng qua đánh chiếm lấy Đông quận (nay thuộc An Dương, Hà Nam). Cả Lý Mật và các quan lại cũ triều đình nhà Tùy ở Lạc Dương đều lo sợ trước động thái tiếp sau của Vũ Văn Hóa Cập, đã liên minh với nhau, theo đó Lý Mật công nhận Dương Đồng là vua. Vũ Văn Hóa Cập vài lần tiến đánh Lý Mật song đã không thể thắng thế. Lý Mật biết rằng nguồn cung lương thực của Vũ Văn Hóa Cập đang cạn kiệt, vì thế đã giả vờ nghị hòa với Vũ Văn Hóa Cập, đồng ý tiếp tế lương thực cho quân của Vũ Văn Hóa Cập, song ngầm lập kế thu giữ lương thực và tấn công Hóa Cập khi Hóa Cập đã cạn lương. Tuy nhiên, Vũ Văn Hóa Cập đã biết được kế của Lý Mật, và quay sang tấn công bất ngờ Lý Mật, Lý Mật suýt mất mạng nhưng được bộ tướng Tần Thúc Bảo cứu, và đẩy lui được Vũ Văn Hóa Cập. Vũ Văn Hóa Cập không thể tìm được lương thực nên buộc phải tiến về phía bắc để tránh xa Lý Mật, Lý Mật cũng không lùng theo. Nhiều binh sĩ của Vũ Văn Hóa Cập đã hàng Lý Mật, song ông vẫn giữ được khoảng 2 vạn lính.

Sau khi đến Ngụy huyện (nay thuộc Hàm Đan, Hà Bắc), thuộc hạ thân tín của Vũ Văn Hóa Cập là Trương Khải (張愷) đã âm mưu chống lại ông. Vũ Văn Hóa Cập đã phát hiện ra âm mưu và xử tử Trương Khải cùng những người đồng mưu, song vào thời điểm này các tướng sĩ của ông ngày càng nản chí và ngày càng nhiều người đào ngũ. Vũ Văn Hóa Cập tin rằng ngày thất bại đã đến gần nên muốn đoạt lấy ngôi vua. Vào mùa thu năm 618, Vũ Văn Hóa Cập đã hạ độc giết chết Dương Hạo và xưng làm hoàng đế của nước Hứa.

Làm hoàng đế
Vào mùa xuân năm 619, Vũ Văn Hóa Cập tấn công Nguyên Bảo Tàng, một tướng cũ của Lý Mật. (Lý Mật đã bị tướng Tùy Vương Thế Sung đánh bại vào mùa thu năm 618 phải chạy sang quy thuận nhà Đường). Nguyên Bảo Tàng sau cũng đầu hàng Đường. Sau đó, tướng nhà Đường là Lý Thần Thông (李神通), em họ của Đường Cao Tổ, đã tiến đánh Vũ Văn Hóa Cập. Vũ Văn Hóa Cập chống không nổi Lý Thần Thông, phải chạy về phía đông đến Liêu Thành. Lý Thần Thông đuổi theo và bao vây Liêu Thành.

Ở Liêu Thành, Vũ Văn Hóa Cập cố dùng châu báu mang theo để lôi kéo các thủ lĩnh khởi nghĩa chống Tùy khác đến giúp mình. Vương Bạc đã chấp thuận, và tiến vào Liêu Thành, giúp Hóa Cập phòng thủ. Nhưng cũng đúng lúc Vũ Văn Hóa Cập cạn kiệt lương thực và quyết định đầu hàng Lý Thần Thông. Phó thủ Thôi Dân Cán (崔民幹) đề xuất rằng Lý Thần Thông hãy cho Vũ Văn Hóa Cập đầu hàng, song Lý Thần Thông đã từ chối vì muốn phô trương sức mạnh và đoạt lấy kho báu của Vũ Văn Hóa Cập. Trong khi đó, Vũ Văn Hóa Cập đã phái Vũ Văn Sĩ Cập ra ngoài thành tìm lương thực, và Vũ Văn Sĩ Cập đã cung cấp một số lương thực cho Liêu Thành. Do vậy, quân của Vũ Văn Hóa Cập đã phục hồi phần nào, và do đó ông đã rút đề nghị đầu hàng và tiếp tục kháng cự.

Tuy nhiên, Hạ vương Đậu Kiến Đức - một thủ lĩnh khởi nghĩa chống Tùy khác, vốn đã định đánh Vũ Văn Hóa Cập, đã tiến đến buộc Lý Thần Thông phải rút lui. Nhưng Đậu Kiến Đức cũng bao vây Liêu Thành, Vương Bạc đã mở cổng thành nghênh đón quân Hạ tiến vào. Đậu Kiến Đức bắt giữ Vũ Văn Hóa Cập và xưng thần khi gặp Tiêu hoàng hậu, tuyên bố để tang Dạng Đế và úy lạo các quan lại nhà Tùy. Đậu Kiến Đức bắt và hành hình Vũ Văn Trí Cập, Dương Sĩ Lãm cùng một vài thuộc hạ khác của Vũ Văn Hóa Cập. Sau đó, Đậu Kiến Đức giải Vũ Văn Hóa Cập cùng các con của Vũ Văn Hóa Cập là Vũ Văn Thừa Cơ và Vũ Văn Thừa Chỉ đến căn cứ của ông ta tại Tương Quốc (nay thuộc Hình Đài, Hà Bắc) và xử trảm. Trước khi bị hành quyết, Vũ Văn Hóa Cập chỉ nói một câu: "Bất phụ Hạ vương!" (Tôi chưa từng gây hại cho Hạ Vương!).

Người em của Vũ Văn Hoá Cập, Vũ Văn Sĩ Cập, do ở ngoài Liêu Thành nên thoát nạn, sau quy phục nhà Đường và trở thành nhân vật quan trọng của chính quyền Đường Cao Tổ, Đường Thái Tông.

Thông tin gia tộc
 Cha
 Vũ Văn Thuật, tướng quân nhà Tuỳ
 Con
 Vũ Văn Thừa Cơ (bị Đậu Kiến Đức xử trảm năm 619)
 Vũ Văn Thừa Chỉ (bị Đậu Kiến Đức xử trảm năm 619)
 Ít nhất một người con nữa
 Anh em cùng mẹ
 Vũ Văn Trí Cập, tướng nhà Tuỳ (bị Đậu Kiến Đức xử trảm năm 619)
 Vũ Văn Huệ Cập (宇文惠及), tướng nhà Tuỳ, mất sớm. Trong tiểu thuyết Thuyết Đường, cái chết của ông được miêu tả là do bị Tần Thúc Bảo giết chết.
 Anh em khác mẹ
 Vũ Văn Sĩ Cập, tướng nhà Tuỳ, nhưng ông này nghe theo lời khuyên của người bạn Dương Nghĩa Thần (còn gọi Uý Trì Nghĩa Thần, tướng nhà Tuỳ, đóng quân ở đài Đông Lăng) và đầu hàng Lý Uyên (Đường Cao Tổ) trước khi Vũ Văn Hoá Cập tự xưng hoàng đế. Ông là người duy nhất trong gia tộc còn sống sau năm 619 và sau này trở thành tể tướng nhà Đường.

Hình tượng gia tộc Vũ Văn trong dân gian
Trong hí kịch, tiểu thuyết dã sử, như  và , ông có một con trai tên Vũ Văn Thành Đô (宇文成都), người được xem là đệ nhất dũng sĩ nhà Tuỳ, và hai người con khác tên là Vũ Văn Thành Long (宇文成龙) và Vũ Văn Thành Hổ (宇文成虎).

Tham khảo

 Tùy thư, quyển 85.
 Bắc sử, quyển 79.
 Tư trị thông giám, các quyển 183, 185, 186, 187.

Nhân vật quân sự nhà Tùy
Vua Trung Quốc
Năm sinh thiếu
Mất năm 619
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ


title: Điều kỳ diệu ở thành Bern

text:
Điều kỳ diệu ở thành Bern là tựa tiếng Việt của phim Đức Das Wunder von Bern của đạo diễn Sönke Wortmann, sản xuất năm 2003, từ kịch bản mà ông viết chung với Rochus Hahn. Phim kể về chiến thắng phi thường của đội bóng đá quốc gia Tây Đức trong giải vô địch bóng đá thế giới 1954 ở Bern, Thụy Sĩ. Ngoài ra phim này còn nói về những khó khăn của một tù nhân chiến tranh trở về quê nhà hội nhập vào gia đình, mà đã sống nhiều năm không có ông. Nhưng song song với thành công trên của nước Đức ông ta càng ngày càng gần gũi trở lại với con trai và gia đình.

Tóm lược
Chuyện phim xảy ra vào năm 1954. Richard Lubanski (đóng bởi Peter Lohmeyer), công nhân hầm mỏ được gởi ra chiến trường, là tù nhân chiến tranh, sau những năm dài bị giam giữ tại Liên Xô được về với gia đình ở thành phố Essen (vùng Ruhrgebiet), có cảm tưởng như mình đang sống với những người xa lạ. Những người con của ông bây giờ đã trưởng thành, có đời sống riêng của họ. Con trai lớn, Bruno, dò hỏi vai trò của ông dưới thời Hitler. Ingrid con gái ông, thì cặp bồ với một người lính Anh (kẻ thù cũ). Vợ ông, sau nhiều năm phải lãnh trách nhiệm cho cả gia đình, có những tư tưởng độc lập. Còn đứa con trai út, Matthias, mà ông chưa bao giờ thấy trước đó, thì hâm mộ đá banh, và những cầu thủ bóng đá lừng danh, những tên tuổi mà ông chưa bao giờ nghe tới. Nhất là cầu thủ quốc gia Helmut Rahn của đội Rot-Weiß-Essen, người mà nó ngưỡng mộ nhất và xem như là cha nó. Bởi vậy ông gặp khó khăn hòa nhập vào đời sống gia đình.

Còn Helmut Rahn thì nản lòng vì không được huấn luyện viên Sepp Herberger cho là cầu thủ chính, vòng đầu chỉ được cho đá trong trận đấu với đội Hungary. Nhưng rồi thì đội Đức, được coi là ít có khả năng thắng, đã lọt vào chung kết.
Rồi từ từ quan hệ giữa cha và con út tốt đẹp và gần gũi hơn sau những khó khăn ban đầu. Cũng như Helmut Rahn, một tấm gương lớn của Matthias, ban đầu không được cho đấu, đã đá vô quả 3-2 đưa tới chiến thắng cho nước Đức, gây nên tinh thần yêu nước và hứng khởi cho người Đức sau nhiều năm buồn thảm vì thua trận.
Phim cũng nói về một cặp vợ chồng, vợ xuất thân từ một gia đình giàu có, chồng là phóng viên thể thao. Cả hai mang lại cho cuốn phim một phần vui tươi, và cũng cho thấy cái nhìn khác biệt của đàn ông và phụ nữ về bóng đá.

Sách báo
 Christof Siemes: Das Wunder von Bern. Roman. Nach einem Drehbuch von Sönke Wortmann und Rochus Hahn. Mit zahlreichen Originalaufnahmen und einer Geschichte der Fußball-Weltmeisterschaft 1954. Kiepenheuer & Witsch, Köln 2003, ISBN 3-462-03343-3.
 Maik Wieczorek: Der Einfluss des Kameramanns auf den deutschen Kinofilm. Eine Fallstudie zum Film 'Das Wunder von Bern' und seinem Kameramann Tom Fährmann. VDM Verlag Dr. Müller, Saarbrücken 2011, ISBN 978-3-639-35273-3.
 Sonja Witte: „Das Wunder von Bern. Katharsis der Nation", in: kittkritik (Hg.) Deutschlandwunder. Wunsch und Wahn in der postnazistischen Gesellschaft, Ventil Verlag, Mainz 2007,ISBN 978-3-931555-71-9

Liên kết ngoài
 Filmheft der deutschen Bundeszentrale für politische Bildung (PDF-Format)

Chú thích

Phim Đức
Phim năm 2003
Phim lấy bối cảnh năm 1954
Phim lấy bối cảnh ở Đức
Phim tiếng Đức


title: Shooter

text:
Xạ thủ hoặc Thiện xạ (tựa tiếng Anh: Shooter) là một bộ phim Mỹ thuộc thể loại hình sự, hành động và tâm lý của đạo diễn Antoine Fuqua thực hiện. Phim được phát hành vào năm 2007, có sự tham gia của nam diễn viên Mark Wahlberg. Shooter dựa theo một tiểu thuyết có tên "Point of Impact" của nhà văn Stephen Hunter.

Nội dung

Trung sĩ Bob Lee Swagger là xạ thủ bắn tỉa cừ khôi trong quân đội Mỹ, anh giải ngũ được ba năm thì Đại tá Isaac Johnson nhờ anh hợp tác với ông để truy bắt một tên sát thủ có ý định ám sát Tổng thống, bởi vì chỉ có lính bắn tỉa giỏi mới hiểu được suy nghĩ của bọn sát thủ. Swagger kiểm tra ba thành phố mà Tổng thống sẽ đi qua, anh nói với Johnson rằng vị trí thích hợp nhất để bắn tỉa là Philadelphia, tuy nhiên anh không biết mình đang bị Johnson gài bẫy.

Một tuần sau, Johnson ra lệnh cho thuộc hạ của ông bắn Tổng thống, thực ra viên đạn không trúng Tổng thống mà trúng Tổng giám mục. Johnson đổ tội ám sát cho Swagger khiến anh bị lực lượng cảnh sát và lính chính phủ truy đuổi, sau đó bị truy nã khắp nước Mỹ. Khi không còn đường chạy, Swagger đã đến nhà người đồng đội cũ đã tử trận ở Kentucky rồi xin cô vợ góa bụa Sarah Fenn cho mình ẩn náu. Sarah đồng ý cho Swagger ở lại, cô chữa trị vết thương cho anh, dần dần cả hai nảy sinh tình cảm với nhau.

Đặc vụ FBI Nick Memphis đã kiểm tra hiện trường vụ ám sát, anh có thông tin chứng minh Swagger không phải là hung thủ, vì thế anh suýt bị bọn thuộc hạ của Johnson thủ tiêu. Swagger đến cứu Nick kịp thời, sau đó Nick đi theo Swagger. Ngày hôm sau, Swagger dẫn Nick đến gặp một người chuyên gia về súng đạn ở Tennessee để hỏi ông ta vài điều, ông chuyên gia nói với Swagger rằng người xạ thủ thật sự của Johnson đang ở Virginia. Ngay lập tức, Swagger và Nick đến Virginia. Swagger vào nhà người xạ thủ và ông này cho anh biết Đại tá Johnson và Thượng nghị sĩ Charles Meachum đã từng dẫn binh lính đi tàn sát 400 dân thường ở Ethiopia, châu Phi. Swagger ghi âm toàn bộ lời nói của người xạ thủ để có chứng cứ buộc tội Johnson, nói chuyện xong thì người xạ thủ lấy súng tự tử.

Sau đó Swagger và Nick chạm trán một đội quân lính đánh thuê, nhờ có dùng bom ống và bom napan nên cả hai nhanh chóng tiêu diệt hết bọn lính. Vài ngày sau, Swagger hẹn gặp Johnson và Meachum trên một núi tuyết để trao đổi. Johnson sẽ thả Sarah ra, còn Swagger sẽ đưa máy ghi âm cho Johnson. Họ chưa thương lượng xong thì lực lượng FBI đến nơi, Swagger đành phải đầu hàng. Cảnh sát đưa Swagger về gặp các quan chức cao cấp, trong phòng họp còn có Sarah, Nick và Johnson. Swagger giải thích rõ ràng xong thì được trả tự do, mặc dù anh có tiết lộ với hội đồng về chuyện Johnson giết dân châu Phi nhưng cuộc tàn sát đó không nằm trong lãnh thổ nước Mỹ nên Johnson không bị kết tội.

Tối hôm đó Swagger tấn công vào căn nhà gỗ của Johnson, anh bắn chết Johnson, Meachum và vài đặc vụ khác rồi cho nổ tung căn nhà. Swagger đã trả xong mối thù, anh ra khỏi khu rừng và lên một chiếc xe, nơi Sarah đang chờ anh.

Diễn viên
 Mark Wahlberg vai Trung sĩ Bob Lee Swagger
 Danny Glover vai Đại tá Isaac Johnson
 Michael Peña vai Đặc vụ Nick Memphis
 Kate Mara vai Sarah Fenn
 Ned Beatty vai Thượng nghị sĩ Charles F. Meachum
 Rade Šerbedžija vai Michailo Sczerbiak
 Elias Koteas vai Jack Payne
 Rhona Mitra vai Đặc vụ Alourdes Galindo
 Lane Garrison vai Hạ sĩ Donnie Fenn
 Jonathan Lloyd Walker vai Brent Dobbler
 Justin Louis vai Đặc vụ Howard Purnell
 Tate Donovan vai Russ Turner
 Alan C. Peterson vai Sĩ quan Stanley Timmons
 Brian Markinson vai Bộ trưởng Tư pháp Russert
 Levon Helm vai Ông Rate
 Tom Butler vai Tổng thống Mỹ
 Dean McKenzie vai Tổng giám mục
 Melissa McCarthy vai Chủ tiệm tạp hóa

Tham khảo

Liên kết ngoài
Shooter tại Internet Movie Database
Shooter tại Rotten Tomatoes
Shooter tại AllMovie
Shooter tại Metacritic
Shooter tại Box Office Mojo
Trailer phim.

Phim năm 2007
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim hành động Mỹ
Phim hành động giật gân Mỹ
Phim giật gân Mỹ
Phim hình sự Mỹ
Phim tâm lý Mỹ
Phim của Paramount Pictures
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim dựa trên tiểu thuyết
Phim dựa trên tiểu thuyết Mỹ
Phim về trả thù
Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ trong văn hóa đại chúng
Phim lấy bối cảnh ở Philadelphia
Phim lấy bối cảnh ở Pennsylvania
Phim lấy bối cảnh ở châu Phi
Phim quay tại Vancouver
Phim quay tại British Columbia
Phim quay tại Canada
Phim hành động thập niên 2000
Phim giật gân thập niên 2000
Phim hành động giật gân thập niên 2000
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2000
Phim lấy bối cảnh năm 2004
Phim lấy bối cảnh năm 2007


title: Quản lý dự án theo chuỗi găng

text:
Quản lý dự án theo chuỗi găng (tiếng Anh: Critical chain project management, hay CCPM) là một phương pháp lập kế hoạch và quản lý dự án mà đặt sự nhấn mạnh chính trên các nguồn lực cần thiết để thực hiện nhiệm vụ dự án. Nó được phát triển bởi Eliyahu M. Goldratt. Quản lý dự án theo chuỗi găng trái ngược với các phương pháp quản lý dự án truyền thống có nguồn gốc từ phương pháp Đường găng và thuật toán PERT, trong đó nhấn mạnh thứ tự công việc và lịch trình (tiến độ) cứng nhắc.

Trong các phương pháp quản lý dự án truyền thống, 30% thời lượng thực hiện bị mất và tài nguyên thường bị tiêu thụ bởi những kỹ thuật gây lãng phí thời gian như đa nhiệm, hội chứng sinh viên ("nước đến chân mới nhảy"),...

Tham khảo

Quản lý dự án
Sách kinh doanh
Sản xuất và phát hành
Quản lý


title: Ramzan Kadyrov

text:
Akhmadovich Kadyrov (; , ) (sinh ngày 5 tháng 10 năm 1976) là một chính khách Chechnya. Ông là người đứng đầu Chechnya thuộc Nga. Ông là con trai Akhmad Kadyrov, một người Chehnya ly khai sau đó quay sang hợp tác với Nga, được Nga cử làm Tổng thống Chenya và bị ám sát vào tháng 5 năm 2004. Tháng 2 năm 2007, Kadyrov thay thế Alu Alkhanov làm Tổng thống, ngay sau khi ông bước sang tuổi 30, là tuổi tối thiểu yêu cầu cho chức vụ này. Ông ủng hộ Tổng thống Nga Vladimir Putin và đã được trao Huân chương Anh hùng Nga, danh hiệu cao quý nhất của Nga. Kadyrov đã tham dự các cuộc tranh giành quyền lực bạo động; với các lãnh chúa chính quyền Chechnya Sulim Yamadayev và Said-Magomed Kakiev về quyền hạn đối với quân đội, và với Alu Alkhanov về quyền hạn chính trị. Hiện tại, ông vừa là Tổng thống Chehnya vừa là một chỉ huy cao cấp (quân hàm thượng tướng) của Vệ binh quốc gia Nga

Đầu đời
Kadyrov sinh ra ở Tsentaroy, tại Checheno-Ingush ASSR, tại CHXHCNXV Nga, một phần của Liên Xô. Ông là con trai thứ hai trong gia đình Akhmad và Aimani Kadyrov và là con út của họ. Kadyrov cố gắng giành được sự tôn trọng của cha mình, Akhmad Kadyrov, một imam.  Akhmad đã ủng hộ lời kêu gọi thánh chiến chống lại người Nga trong Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất nhưng đã đổi phe và tuyên bố trung thành với Nga trong Chiến tranh Chechnya lần thứ hai. Vào đầu những năm 1990, khi Liên Xô tan rã, người Chechnya đã tiến hành đấu thầu giành độc lập.

Trong Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất, ông đã chiến đấu cùng người cha chống lại các lực lượng vũ trang Nga. Sau sau chiến tranh, Ramzan là tài xế riêng và vệ sĩ của cha anh là Akhmad, người đã trở thành mufti phe ly khai của Chechnya. Lực lượng dân quân Kadyrovite được thành lập trong Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất, khi  Akhmad Kadyrov tuyên bố thánh chiến chống lại Nga. Gia đình đào thoát sang phía Nga khi bắt đầu Chiến tranh Chechnya lần thứ hai vào năm 1999. Kể từ đó, Kadyrov lãnh đạo dân quân của mình với sự hỗ trợ từ Dịch vụ An ninh Liên bang (FSB)] của Nga , bao gồm cả việc cung cấp thẻ ID dịch vụ, trở thành người đứng đầu Dịch vụ An ninh của Tổng thống Chechnya sau này được gọi là Kadyrovites.

Sự nghiệp chính trị
Sau khi cha ông, Tổng thống khi đó, bị ám sát vào ngày 9 tháng 5 năm 2004, Ramzan được bổ nhiệm làm Phó Thủ tướng đầu tiên của Cộng hòa Chechnya vào ngày 10 tháng 5 năm 2004. Khi em gái của ông bị cảnh sát Dagestan giam giữ vào tháng 1 năm 2005, Kadyrov và khoảng 150 người đàn ông có vũ trang đã lái xe đến tòa nhà Cảnh sát thành phố Khasavyurt (GOVD), người của Kadyrov đã bao vây GOVD, buộc các sĩ quan trực ban của họ dựa vào tường và tấn công họ, sau đó họ rời khỏi tòa nhà cùng với Zulay Kadyrova.

Tháng 11 năm 2005, trong đó thủ tướng Chechnya Sergey Abramov bị thương trong một vụ tai nạn giao thông, Kadyrov được bổ nhiệm làm thủ tướng vào ngày 18 tháng 11 năm 2005. Ông ngay lập tức tiến hành thực hiện các yếu tố của luật Sharia, chẳng hạn như tuyên bố cấm sản xuất cờ bạc và rượu.

Vào ngày 1 tháng 3 năm 2006, Sergey Abramov từ chức thủ tướng và nói với hãng tin Itar-Tass rằng ông làm như vậy "với điều kiện Ramzan Kadyrov lãnh đạo chính phủ Chechnya .

Kadyrov được Alkhanov bổ nhiệm làm Thủ tướng Cộng hòa Chechnya vào ngày 4 tháng 3 năm 2006. Ngay sau khi nhậm chức, Kadyrov đã phê duyệt dự án xây dựng dinh tổng thống trên một Mảnh đất  bên Sông Sunzha ở trung tâm thành phố đổ nát Grozny. Ước tính tiêu tốn khoảng 1,5 tỷ roubles ($54 triệu USD) để xây dựng.

Đứng đầu Cộng hòa Chenya

Vào ngày 15 tháng 2 năm 2007, Putin đã ký một sắc lệnh cách chức Alkhanov và đưa Kadyrov trở thành quyền tổng thống của Chechnya. Vào ngày 2 tháng 3 2007, sau khi Putin đề cử Kadyrov làm tổng thống Chechnya, quốc hội Chechnya đã phê chuẩn đề cử này. Trong những ngày tiếp theo, những thay đổi nghiêm trọng đã diễn ra trong cơ cấu hành chính của nước cộng hòa, ảnh hưởng đến cả các quan chức cấp cao và cấp trung. Cựu phó thủ tướng Odes Baysultanov (anh họ của Kadyrov) đã được bổ nhiệm vào vị trí thủ tướng còn trống.

Kadyrov nói rằng các vi phạm nhân quyền đã là "dĩ vãng" ở nước cộng hòa của ông, bác bỏ các cáo buộc tra tấn mới do Hội đồng Châu Âu] đưa ra. Vào ngày 19 tháng 3 năm 2007, Kadyrov tuyên bố sẽ chấm dứt mọi hoạt động du kích còn lại ở Chechnya trong vòng hai tháng. Ngày 5 tháng 4 năm 2007, Kadyrov tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Chechnya. Ông đã bổ nhiệm người em họ của mình là Odes Baysultanov làm Thủ tướng vào ngày 10 tháng 4.

Sau vụ tấn công bằng bom xe vào Yunus-bek Yevkurov, tổng thống của nước láng giềng Cộng hòa Ingushetia vào ngày 22 tháng 6 năm 2009, Kadyrov tuyên bố rằng Điện Kremlin đã ra lệnh cho anh ta chiến đấu với quân nổi dậy ở đó, và trong chuyến thăm sau đó của anh ta với nước cộng hòa vào ngày 24 tháng 6 cam kết trả thù tàn nhẫn.

Vào cuối tháng 12 năm 2009, Kadyrov tuyên bố rằng những người nổi dậy còn lại đang được "Phương Tây" tài trợ. Ông cũng gợi ý rằng Nga nên tấn công Georgia và Ukraine "Đó là nỗi đau riêng của Nga; tại sao chúng ta luôn phải chịu đựng nếu chúng ta có thể loại bỏ điều này mãi mãi?". Vào đầu tháng 8 năm 2010, Kadyrov đã tuyên bố rằng chỉ còn lại 70 chiến binh Hồi giáo ở Chechnya. Trong cùng tháng, ông đề xuất đổi chức danh Tổng thống Cộng hòa Chechnya thành Người đứng đầu Cộng hòa Chechen. Vào ngày 12 tháng 8, ông cũng kêu gọi tổng thống của tất cả các nước cộng hòa Bắc Kavkaz kiến nghị Đuma Quốc gia thay đổi chức danh của họ, nói rằng chỉ nên có một tổng thống ở Nga.

Nỗ lực ám sát
Một nỗ lực ám sát nhằm vào Kadyrov và một thành viên quốc hội Adam Delimkhanov đã bị cảnh sát ngăn chặn vào ngày 23 tháng 10 năm 2009. Thứ trưởng Nội vụ Chechnya Roman Edilov cho biết cảnh sát đã bắn chết người điều khiển chiếc ô tô chạy quá tốc độ chở một chiếc xe tăng 200 lít sau khi nổ súng cảnh cáo ngay trước khi Kadyrov đến một công trường xây dựng. Người điều khiển chiếc xe sau đó được xác định là một thủ lĩnh chiến binh (được gọi là Urus-Martan emir Beslan Bashtayev).

Said-Emi Khizriev, người đóng vai trò tổ chức vụ tấn công, đã bị giết bởi cảnh sát Nga, những người đã cố gắng bắt giữ anh ta tại làng Michurin ở Grozny. Khizriev đã lên kế hoạch và thực hiện tham gia vào các vụ nổ tại hai trạm xăng ở Gudermes vào mùa xuân năm trước, cũng như trong một cuộc tấn công vũ trang vào một câu lạc bộ thể thao trong thành phố

Vào ngày 5 tháng 3 năm 2023, Microsoft News đưa tin rằng Kadyrov đang ở trong một "tình trạng nghiêm trọng" và các nguồn tin không xác định cho biết ông đã bị đầu độc bởi GRU, Vào tháng 2, một đồng minh thân cận của Kadyrov, Tướng Apti Alaudinov được cho là đã bị đầu độc bởi một lá thư tẩm chất độc.

Chiến trang Nga-Ukraina
Trong Chiến tranh Nga-Ukraina, Kadyrov được cho là đã tham gia vào các hoạt động của Nga bên ngoài Kyiv. Trong một video mà anh ấy đăng trên Telegram, anh ấy kêu gọi các lực lượng Ukraine đầu hàng "nếu không bạn sẽ kết thúc". Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Điện Kremlin không có thông tin về việc Kadyrov có ở Ukraine hay không. The Telegraph báo cáo rằng trong hai lần Kadyrov nói rằng anh ta đang ở Ukraine, ông đã được chứng minh là không.

Vào ngày 28 tháng 3 năm 2022, Tổng thống Putin thăng cấp trung tướng cho Kadyrov. Ngày 26 tháng 5, Kadyrov đe dọa Ba Lan, bởi Ba Lan cung cấp vũ khí cho Ukraine. Ngày 10 tháng 9, Kadyrov, buồn bã trước việc rút quân của Nga ở Izium, đã kêu gọi ban bố thiết quân luật và huy động quân đội đầy đủ ở Nga. Vào ngày 1 tháng 10 năm 2022, Kadyrov kêu gọi Nga sử dụng vũ khí hạt nhân năng suất thấp ở Ukraine, để đáp trả việc Nga mất thị trấn quan trọng Lyman của Ukraine. Hai ngày sau, ông thông báo rằng anh ấy sẽ triển khai ba người con trai chưa đủ tuổi vị thành niên, 14, 15 và 16, là lính trẻ em ra tiền tuyến ở Ukraine, một tội ác chiến tranh có thể xảy ra .

Vào ngày 5 tháng 10 năm 2022, Kadyrov thông báo rằng Tổng thống Putin đã thăng cấp cho ông từ trung tướng lên quân hàm đại tướng.

Xem thêm

 Chính trị của Chechnya

Tham khảo

Sinh năm 1976
Chính khách Nga
Quân nhân Nga
Nhân vật còn sống
Người Chechnya


title: The Green Mile (phim)

text:
The Green Mile (tạm dịch: Dặm xanh) là một bộ phim chính kịch năm 1999 của Mỹ, do Frank Darabont đạo diễn dựa trên cuốn tiểu thuyết cùng tên của Stephen King. Tác phẩm có sự góp mặt của Tom Hanks (trong vai Paul Edgecomb), Michael Clarke Duncan (vai John Coffey) cùng một số diễn viên tên tuổi khác như David Morse, Bonnie Hunt và James Cromwell. Phim kể về cuộc đời của Paul, một viên chức coi ngục tử tù trong thời kỳ Đại suy thoái tại Hoa Kỳ, cùng với những hiện tượng siêu nhiên mà anh chứng kiến.

Bộ phim được công chiếu vào ngày 10 tháng 12 năm 1999 tại Hoa Kỳ và nhận được những đánh giá tích cực từ các nhà phê bình. Tác phẩm là một thành công thương mại khi thu về 290 triệu USD so với kinh phí bỏ ra 60 triệu USD. Phong cách hình ảnh và dàn diễn viên phim đều được khen ngợi. Ngoài ra, The Green Mile còn gặt hái được 4 đề cử Oscar: Giải Oscar cho nam diễn viên phụ xuất sắc nhất (Michael Clarke Duncan), Giải Oscar cho phim xuất sắc nhất, Giải Oscar cho hòa âm hay nhất và Giải Oscar cho kịch bản chuyển thể xuất sắc nhất.

Nội dung
Trong một viện dưỡng lão ở Louisiana vào năm 1999, nhân vật chính Paul Edgecomb bật khóc khi xem bộ phim Top Hat. Bạn ông, Elaine, bắt đầu lo lắng, và Paul giải thích với bà rằng bộ phim làm cho ông nhớ lại những sự kiện xảy ra vào năm 1935, khi ông là một cai ngục, phụ trách cai quản khu tử tù, nơi thường được gọi là "Dặm xanh".

Năm 1935, Paul cùng với các sĩ quan Brutus Howell, Dean Stanton, Harry Terwilliger và Percy Wetmore đảm nhiệm vai trò cai quản khu tử tù. Paul, người bị mắc bệnh nhiễm trùng bàng quang, nhận một tù nhân mới tên là John Coffey, một người đàn ông da đen to lớn nhưng có tính cách trái ngược với vẻ ngoài. John bị kết án tử hình vì tội cưỡng hiếp và sát hại hai cô bé da trắng. Một trong những tù nhân khác là một người Mỹ bản địa tên Arlen Bitterbuck, bị buộc tội giết nhiều người và là người đầu tiên bị đưa lên ghế điện. Percy thể hiện mình là một con người độc ác, nhưng, với tư cách là cháu trai của Đệ nhất phu nhân Louisiana, hắn không thể bị trừng trị. Percy thường ngược đãi tù nhân Eduard Delacroix, đánh gãy tay ông, dẫm chết Ngài Jingles (chuột cưng của Del) và liên tục gọi ông là "tên đồng tính". Paul nói với Percy rằng hắn phải làm đơn chuyển đến một bệnh viện tâm thần ngay sau khi hắn hành quyết Del. Tại nơi hành quyết, Percy cố tình không ngâm miếng bọt biển và giật điện Del, khiến ông phải chịu một cái chết đau đớn và khủng khiếp.

John bắt đầu bộc lộ sức mạnh siêu nhiên của mình; anh chữa chứng nhiễm trùng bàng quang của Paul, hồi sinh Ngài Jingles và chữa lành khối u não cho Melinda Moores, vợ của trưởng cai ngục nhà tù. Sau đó anh truyền lại nỗi đau này cho Percy, dưới ảnh hưởng của nó hắn ta đã bắn chết tù nhân William Wharton. Wharton trước đó bị bắt vì tội giết người và là một kẻ gây rối; hắn tấn công những bảo vệ khi được đưa đến nhà tù, làm trò ngông hai lần mà sau đó khiến Paul phải ra lệnh nhốt hắn vào phòng biệt giam của khu, cũng như đe doạ Percy, xúc phạm chủng tộc John, đồng thời chịu trách nhiệm cho tội ác của John. John sau đó truyền sức mạnh cho Paul để anh hiểu rõ mọi chuyện, và khi làm như vậy, John cũng truyền sức mạnh siêu nhiên của mình vào Paul. Percy sau đó bị đưa đến nhà thương điên.

Mặc dù Paul phiền muộn về sự vô tội của John, nhưng John nói với Paul rằng anh ấy muốn chết, vì anh ấy không muốn chứng kiến sự tàn nhẫn của thế giới này. John cũng bộc bạch rằng anh chưa bao giờ xem một bộ phim chiếu rạp nào trước đây, nên anh đã được đưa đi xem tác phẩm Top Hat cùng với những bảo vệ khác như một yêu cầu cuối cùng. John bị tử hình vào tối hôm đó; khi ấy, anh đề nghị không được trùm khăn lên đầu vì sợ bóng tối.

Paul kết thúc câu chuyện bằng cách nói với Elaine rằng John là vụ hành quyết cuối cùng của ông và Brutus; cả hai sau đó đã xin nghỉ việc và chuyển đến trại cải huấn thiếu niên.

Elaine nhận ra rằng, Paul đã có một người con trai lớn vào năm 1935, thế nên ông phải già hơn nhiều so với vẻ bề ngoài. Paul tiết lộ rằng ông đã 108 tuổi. Ông sống lâu như vầy là nhờ sức mạnh mà John truyền lại. Chuột của Del, Ngài Jingles, vẫn còn sống khỏe mạnh. Bộ phim sau đó chuyển sang cảnh Paul tham dự đám tang của Elaine, và suy nghĩ rằng nếu sức mạnh của John có thể làm một con chuột sống được bao lâu, thì ông sẽ sống được nhiều hơn bấy lâu.

Diễn viên
 Tom Hanks vai Paul Edgecomb
 David Morse vai Brutus "Brutal" Howell
 Bonnie Hunt vai Jan Edgecomb
 Michael Clarke Duncan vai John Coffey
 James Cromwell vai cai ngục Hal Moores
 Michael Jeter vai Eduard Delacroix
 Graham Greene vai Arlen Bitterbuck
 Doug Hutchison vai Percy Wetmore
 Sam Rockwell vai William "Wild Bill" Wharton
 Barry Pepper vai Dean Stanton
 Jeffrey DeMunn vai Harry Terwilliger
 Patricia Clarkson vai Melinda Moores
 Harry Dean Stanton vai Toot-Toot
 Dabbs Greer vai Paul già
 Bill McKinney vai Jack Van Hay
 Brent Briscoe vai Bill Dodge
 Eve Brent vai Elaine Connelly
 William Sadler vai Klaus Detterick
 Paula Malcomson vai Marjorie Detterick
 Evanne và Bailey Drucker vai Kathy và Cora Detterick
 Gary Sinise vai Burt Hammersmith

Sản xuất
Darabont đã chuyển thể tiểu thuyết của Stephen King, Dặm xanh, thành kịch bản trong vòng 8 tuần.

Bộ phim được quay tại Warner Hollywood Studios, Tây Hollywood, California, và tại các địa điểm ở Shelbyville, Tennessee, Blowing Rock, Bắc Carolina cũng như Nhà tù bang Tennessee. Terence Marsh chịu trách nhiệm thiết kế cảnh quan nội thất.

Hơn 30 con chuột đã được huấn luyện để đóng vai Ngài Jingles.

Tuyển vai
Hanks và Darabont đã gặp nhau trong bữa tiệc chiêu đãi tại lễ trao Giải Oscar năm 1994. Stephen King nói rằng ông đã hình dung ra Hanks đóng vai này và rất vui khi Darabont nhắc đến tên mình. Hanks ban đầu được cho là thủ vai cả Paul Edgecomb lúc về già, nhưng những đồ trang điểm không giúp anh trông giống một người đàn ông lớn tuổi. Vì thế nên Greer đã được mời vào vai Edgecomb già.

Duncan cho biết anh có được vai diễn của mình nhờ Bruce Willis, người mà anh cùng làm việc trong bộ phim Armageddon vào một năm trước đó. Theo Duncan, Willis đã giới thiệu anh với Darabont sau khi nghe thấy cuộc hội thoại tuyển vai John Coffey. Cầu thủ bóng rổ Shaquille O’Neal từng được cân nhắc cho vai John Coffey.

Morse không hề biết gì về kịch bản cho đến khi anh được đề nghị tham gia bộ phim. Morse nói rằng anh đã rơi nước mắt sau khi đọc xong nó. Darabont muốn Cromwell thủ vai nhân vật này ngay từ đầu, và sau khi đọc kịch bản, Cromwell đã cảm động và đồng ý.

Nhạc phim
Bản nhạc phim của The Green Mile, Music from the Motion Picture The Green Mile, được phát hành vào ngày 19 tháng 12 năm 1999 bởi Warner Bros. Nó chứa 37 bản nhạc, chủ yếu là của Thomas Newman. Bản nhạc cũng chứa bốn ca khúc: "Cheek to Cheek" của Fred Astaire, "I Can't Give You Anything but Love, Baby" của Billie Holiday, "Did You Ever See a Dream Walking?" của Gene Austin và "Charmaine" của Guy Lombardo.

Đón nhận

Doanh thu
Tại Hoa Kỳ, The Green Mile được phát hành vào ngày 10 tháng 12 năm 1999 và thu về 136 triệu USD. Ở tất cả các lãnh thổ khác, bộ phim thu về 150 triệu USDP, với tổng doanh thu trên toàn thế giới là 290,7 triệu USD.

Phương tiện tại gia
Bộ phim được phát hành trên đĩa VHS và DVD vào ngày 13 tháng 6 năm 2000. Phim đã thu về 17,45 triệu USD từ DVD và VHS vào ngày 18 tháng 6 năm 2000.

Đánh giá chuyên môn
The Green Mile đã nhận được nhiều đánh giá tích cực từ giới chuyên môn. Trên Rotten Tomatoes, tác phẩm đạt tỉ lệ đồng thuận 78% dựa trên 134 bài đánh giá, với điểm số trung bình là 6,8/10. "Mặc dù The Green Mile có thời lượng dài, nhưng các nhà phê bình nói rằng đó là một trải nghiệm dữ dội, đầy cảm xúc". Tác phẩm cũng có số điểm 61/100 trên Metacritic dựa trên 36 nhà chuyên môn, cho thấy "những đánh giá chung thuận lợi". Khán giả được khảo sát bởi CinemaScore đã cho bộ phim điểm "A", trên thang điểm từ A+ đến F.

Giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Phim chính kịch Mỹ
Phim chính kịch thập niên 1990
Phim của Warner Bros.
Phim lấy bối cảnh ở Louisiana
Phim quay tại California
Phim Mỹ
Nhạc nền phim của Thomas Newman
Phim lấy bối cảnh năm 1935
Phim lấy bối cảnh năm 1999
Phim của Castle Rock Entertainment
Phim về tội phạm
Phim về tuổi già