title: Võ Thần

text:
Warlord (tiếng Trung: 武神, Hồng Kông: Mou San, Mo Son, bính âm: Wǔ Shēn, hay còn được xuất bản ở Việt Nam với tên gọi Võ Thần) là một bộ manhua (mãn họa) của Hồng Kông được viết bởi Ôn Nhật Lương và thể hiện tranh vẽ bởi Đặng Chí Huy.

Tóm tắt cốt truyện

Câu chuyện bắt đầu vào năm 7067 sau Công nguyên, Trái Đất đã trải qua vô số các cuộc chiến tranh, dân số Trái Đất chỉ còn hơn 500.000 người. Sau khi đại hoàng đế Bạch Thủ Nam (Baak Saunaam) thống nhất Trái Đất và chết đi, các nền văn minh cũng biến mất, tri thức của nhân loại cũng bị hủy diệt theo, kèm theo đó là sự xuất hiện của những Võ Thần, những người có sức manh đặc biệt, và là chỗ dựa cho nhân loại thời kỳ này. Các Võ Thần có mặt ở khắp nơi trong vũ trụ, không riêng gì Trái Đất, như Hỏa Tinh, Thổ Tinh, và cả Mặt Trăng (Nguyệt Cầu).

Với sức mạnh của mình, các Võ Thần vừa có nhiệm vụ bảo vệ cho những người của tộc mình, vừa phải đọ sức hay đánh bại các Võ Thần khác để tranh giành dân cư. Những kẻ yếu hơn hoặc những người không trông cậy vào sức mạnh của Võ Thần, đều đặt hy vọng vào một cuốn sách được viết ra 5000 năm trước, trong thời đại này, hầu hết dân số đều không biết chữ, nên người ta không thể hiểu được nội dung cuốn sách, chỉ biết cuốn sách có tên Địa Ngục Đạo và người viết ra nó là Bạch Thiên Quân - con trai của hoàng đế Bạch Thủ Nam.

Nhân vật chính của bộ truyện là Bạch Võ Nam (Mou Naam), người có khả năng đọc được cuốn sách, xuất thân từ Phong Tộc của Võ Thần Minh Đạo (Ming Dou). Một Võ thần khác là Đại Đao, vì không muốn ai đọc được cuốn sách này, đã truy lùng để giết Bạch Võ Nam, đây là khởi đầu cho cuộc chiến của các Võ thần giữa 2 phe: Thiện và Ác. Nhưng có một thực tế mà các Võ Thần với sức mạnh hùng cường cũng không thể làm thay đổi, đó là quy luật cuộc sống luôn tồn tại Thiện - Ác, và khi một bên mất đi, thì sẽ lại sinh ra một thế lực mới tương đương. Có những Võ thần ban đầu là người tốt, về sau trở nên tàn ác, và cuối cùng lại quay về chính đạo.

Sức mạnh từ trường
Trong thế giới võ thần, kẻ mạnh lĩnh ngộ một loại siêu năng lực gọi là sức mạnh từ trường:

- Điện lưu thôi động: sức mạnh cơ sở của từ trường chuyển động, cơ thể có thể phóng điện, mạnh nhất lên tới vài triệu vôn

- 1 trùng thiên: tương đương từ trường chuyển động 1 vạn thất, tương đương 1 vạn mã lực

- 10 trùng thiên: tương đương 10 vạn thất, có thể cảm giác tư tưởng và ý thức của những người có lực lượng dưới 10 trùng thiên

- 25 trùng thiên: tương đương 25 vạn thất, có thể trùng tổ tế bào: chữa vết thương tức khắc, mọc lại chi thể đã đứt. Trong series Hải Hổ, 25 vạn thất còn gọi là phá tinh cảnh, cường giả đánh vỡ ngôi sao số mệnh, khiến cho mình không còn bị vận mệnh điều khiển.

- 50 trùng thiên: tương đương 50 vạn thất, cảnh giới phản địa tâm hấp lực, có thể điều khiển lực hấp dẫn, tự do lơ lửng bay lượn.

- 75 trùng thiên: tương đương 75 vạn thất, cảnh giới nguyên tử phân liệt, có thể thay đổi kết cấu hạt nhân nguyên tử, biến chất này thành chất khác, đỉnh cao có thể sáng tạo sinh vật.

- 100 vạn thất: cảnh giới tự hủy, là cực hạn của vũ trụ, sức mạnh lớn nhất có thể đạt được trong cơ thể võ thần, tương tự tốc độ ánh sáng hay khoảng cách plank, trước thời đại Võ thần, chỉ có Hải Hổ Bạch Quân Lãng và Bạch Thủ Nam từng phát ra.

- 150 vạn thất: lực lượng phản vật chất, Thiên Vương Cự Sa sử dụng 2 dòng lực lượng 75 vạn thất hỗ kích để tạm thời đạt được.

Cảnh giới hoàn toàn: biểu thị cho năng lực vận dụng sức mạnh từ trường, cùng cấp lực lượng chiến đấu cảnh giới hoàn toàn quyết định thắng bại. Cá biệt có trường hợp võ thần cảnh giới hoàn toàn chênh lệch cực lớn, Bạch Thứ Nam sử dụng điện lưu thôi động giết chết kẻ địch trên 85 vạn thất.

Lưu lượng từ trường: cảnh giới chung cực, có thể phóng xuất nhiều dòng lực lượng cùng một lúc, tối cao 100 vạn cực, võ thần đạt tới cảnh giới chung cực có thể bất tử, chỉ còn 1 tế bào cũng có thể trùng sinh, có thể tạo ra các đối tượng như phản vật chất, lỗ đen lỗ trắng, phá vỡ không gian...

Nhân vật

Võ thần Trái Đất

Hay còn gọi là Đại Địa, đây chính là Trái Đất, nơi mà hoàng đế Bạch Thủ Nam đã thống nhất và tạo nên Hoàng tộc Bạch Gia từ đời này sang đời khác, các đời hoàng đế sau này đều lấy danh hiệu Hải Hổ (Tiger Shark), theo tên của người đầu tiên của Bạch gia là Bạch Quân Lãng, biệt danh Hải Hổ, cha của Bạch Thủ Nam và ông nội của Bạch Thiên Quân.

Hoàng tộc Bạch gia

Hoàng đế Bạch Sầu - Võ Thần Hải Hổ và là hoàng đế thứ 269 của Bạch gia hoàng tộc. Là cha của Bạch Võ Nam, và là một trong những Võ thần mạnh nhất thời đại này. Có trí tuệ tuyệt đỉnh và là người rất si võ, luôn muốn chứng minh mình là vô địch. Ông bị chính Bạch Võ Nam tà ác giết và bị hút nguyên thần.

Tuyết Phi - Vợ của Bạch Sầu, mẹ của Bạch Bất Nhị, mẹ kế của Bạch Võ Nam. Vốn là Võ thần bảo vệ Bạch gia, sau này từ bỏ sức mạnh để làm một người bình thường.

Bạch Võ Nam chính nghĩa - Nhân vật trung tâm của bộ truyện, là người bảo vệ cho bộ lạc Gió (Phong Tộc). Xuất thân là một người có sức mạnh bình thường, nhưng dần dần anh đã khám phá ra xuất thân của mình (con trai cả của Bạch Sầu) và thu thập được sức mạnh, trở thành người đầu tiên sau 5000 năm kể từ thời tổ tiên Bạch Thủ Nam xuất ra được tối cường sát chiêu Địa Ngục Chiến Thần.

Bạch Võ Nam tà ác - Là nhân cách khác tồn tại trong Bạch Võ Nam chính nghĩa, mang mệnh cách "đế giả chiến thần". Nhân cách này được sinh ra khi Bạch Võ Nam chính nghĩa đạt tới "cảnh giới hoàn toàn" dưới áp lực của 2 lần sử dụng "hủy diệt chiến thần" và cuộc đối đầu quyết định với Đại Đao. Sau này Bạch Võ Nam tà ác thoát khỏi thân thể của Bạch Võ Nam chính nghĩa nhờ ký gửi ký ức và gen của hắn vào một ma thần, rồi từ đó một lần nữa trùng sinh. Nhưng vì gen ma thần có vấn đề nên mạng sống của Bạch Võ Nam tà ác bị đe dọa, phải hấp thụ sức mạnh (gen, nguyên thần) của người có cùng huyết thống để duy trì sự sống, và nhờ vậy, hắn ta đã trở thành Võ Thần mạnh nhất trong 5000 năm qua, là người thứ ba trong Bạch gia hoàng tộc (sau Bạch Thủ Nam và Bạch Thứ Nam) đạt được sức mạnh chung cực "cửu thập cửu vạn cửu thiên cửu bách thất sức mạnh" (99,99 vạn thất) và đột phá Địa Ngục Chiến Thần đệ thất trùng. (1 chủ thể và 6 chiến thần).

Bạch Bất Nhị - Con thứ của Bạch Sầu, Hải hổ võ thần-hoàng đế đời thứ 270 của Bạch gia hoàng tộc, có tên gọi khác là Thiên Quân Võ Thần do đã tu luyện trong "Thiên Quân Võ Thần"-máy cường hóa sức mạnh của tổ tiên Bạch Thiên Quân. Sau này Bạch Bất Nhị bị chính anh trai của mình là Bạch Võ Nam tà ác hãm hại và giết chết.

Lôi Áo - còn có tên khác là Vô Tương Võ Thần, mang mệnh cách "nghĩa thiết chi vương", là người mang trong mình dòng máu của cả Bạch gia lẫn Hắc Ám. Vốn là hộ vệ mạnh nhất và là em họ của Bạch Sầu. Sau này nhờ tu luyện trong Thiên Quân Võ Thần mà lãnh ngộ ra bạch sắc tu la đạo với chiêu thức "A Tỳ Vô Gian" có thể phân giải được mọi thứ. Sau đó, Lôi Áo nhận Sát Ám Thiên và Khắc Hổ Nhẫn làm đồ đệ, truyền dạy tu la đạo cho Sát Ám Thiên.

Bạch Thiết Quyền - Anh trai thứ hai của Bạch Sầu, sức mạnh trung bình.

Lôi Kình - Anh trai của Lôi Áo, nhưng có dòng máu hoàng tộc do gần với Bạch gia hơn Lôi Áo. Lôi Kình bị Cuồng Phong giết chết.

Bạch Lộ Bảo - Anh trai thứ tư của Bạch Sầu, là người vô cùng thủ đoạn và tàn ác. Sau này phản Bạch Gia, đi theo Bình Nguyên Tinh rồi tiếp tục phản lại Bình Nguyên Tinh để theo Lam quốc, sau này bị Bạch Võ Nam hút sạch nguyên thần.

Bạch Chính - Anh cả của Bạch Sầu, trong cuộc chiến để giành ngôi với Bạch Sầu, Bạch Chính đã bị Bạch Sầu dùng thủ đoạn giết.

Bạch Thủ Nam - Khai sinh ra Bạch gia hoàng tộc, hoàng đế đầu tiên của Trái Đất 5000 năm trước. Con trai của Hải Hổ Bạch Quân Lãng. Là người thứ hai đạt được sức mạnh 100 vạn thất.

Bạch Thứ Nam - Em trai của Bạch Thủ Nam, kẻ thù không đội trời chung với chính anh trai của mình. Giữa Thủ Nam-Thứ Nam đã có trận chiến long trời lở đất và cuối cùng Bạch Thứ Nam chết dưới Hải Hổ bạo phá quyền 100 vạn thất của Bạch Thủ Nam, vĩnh bất siêu sinh.

Bạch Thiên Quân - Con trai của Bạch Thủ Nam, người sáng tạo ra Thiên Quân Võ Thần, và là người viết Địa Ngục Đạo.

Bạch Kinh Thiên - Con trai của Bạch Thủ Nam và Đồng Đồng (con gái của Lam Mộng), nhưng được Bạch Thứ Nam nuôi dưỡng từ bé. Bạch Kinh Thiên vốn không công nhận Bạch Thủ Nam là cha và hết mực kính trọng Bạch Thứ Nam. Sau này bị Bạch Thủ Nam giết chết.

Bạch Bảo Bảo - Con trai của Bạch Thứ Nam và Đồng Đồng. Từ nhỏ bị cha Bạch Thứ Nam ghét bỏ vì cho rằng Bảo Bảo ngốc nghếch, chỉ biết ăn. Thực ra, Bạch Bảo Bảo là một tuyệt thế thiên tài có một không hai của Bạch gia, khi chiến đấu với Lam Mộng đã đạt tới sức mạnh cửu thập vạn thất, là nhân vật nhỏ tuổi nhất có thể đạt được sức mạnh lớn hơn bát thập vạn thất, mạnh hơn bất kì lớp trẻ nào trong bộ truyện Hải Hổ, và cũng là nhân vật duy nhất sử dụng địa ngục chiến thần với chiến thần đạt đến sức mạnh chung cực, chiến thần của Bạch Bảo Bảo chính là Bạch Quân Lãng với sức mạnh cửu thập cửu vạn cửu thiên thất (99,9 vạn thất).

Bạch Vô Biên - Hải Hổ võ thần-hoàng đế thứ 268 của Bạch gia hoàng tộc. Cha của Bạch Chính - Bạch Sầu và ông nội của Võ Nam.

Bạch Ngũ Thế - Anh thứ ba của Bạch Sầu. Người nhiều thủ đoạn và tham vọng, được cha mình là Vô Biên yêu quý nhất và sau này hi sinh tính mạng để cứu Bạch Vô Biên.

Bạch Thiên Cao - Con trai của Bạch Chính, huynh đệ cùng Phong Tộc với Bạch Võ Nam, sau là Hải Hổ võ thần-hoàng đế đời thứ 271 của Bạch gia hoàng tộc, tên thường gọi là Thiết Mã. Hy sinh bản thân để cứu Bạch Sầu khỏi sự khống chế của Sáng Mộng Giả và cũng bị Bạch Sầu giết chết.

Bạch Quân Lãng - Người đầu tiên trong Bạch Gia có sức mạnh từ trường, là một trong những người mạnh nhất của Trái Đất 5000 năm trước, hiệu Hải Hổ. Là người đầu tiên sáng tạo ra hải hổ bạo phá quyền, lãnh ngộ ra sức mạnh 100 vạn thất. Ông bị giết bởi chính con trai Bạch Thứ Nam.

Hải Đồng - Cháu họ của Bạch Sầu, là người yêu Võ Nam thiện và sau này yêu Sát Ám Thiên.

Chung Cực Phái
Do Chung Cực Võ thần khai sáng. Các đệ tử phái Chung Cực bao gồm

Lưu Tinh: Đại sư huynh của Chung Cực phái, là Chung Cực Võ Thần, là một kẻ có sức mạnh nhưng nhỏ nhen ích kỷ.

Thiên Tôn: Sư đệ của Lưu Tinh, là 1 Võ thần đồng tính, yêu Lưu Tinh và sau khi Lưu Tinh chết thì lại có tình cảm với Cuồng Phong.

Thiên Không: Là Tam Nhãn Võ thần sau này, do bất đồng quan điểm mà tách ra khỏi Chung Cực phái, vốn là một dị nhân có con mắt thứ 3.

Khắc Báo: Tứ đệ trong Chung Cực phái, mang mệnh cách "Bá giả hùng tinh" (sau này là "hung tà hắc thú") được tiếp nhận Thiên nhãn của Tam sư huynh. Sau này Khắc Báo bị Bạch Võ Nam tà ác giết hại.

Nguyệt Cầu

Võ thần Mặt Trăng:

Minh Nguyệt Thánh Vương: Là người giống như Quan Nguyệt Đồng, từ lúc sinh ra đã đạt tới cảnh giới phản trọng lực, nhưng khác với Quan Nguyệt Đồng, Minh Nguyệt Thánh Vương không phát huy được hết sức mạnh vốn có và luôn bị Bạch Thứ Nam đè đầu cưỡi cổ. Sau này chính là người thành lập Ngân Nguyệt phái.

Lam Vô Cực: Là lãnh tụ nguyệt cầu đầu tiên đem quân xâm lược thành công đại địa, là người đầu tiên ngoài Bạch gia hoàng tộc có thể thống nhất vũ trụ. Sau này bị chính huynh đệ thân thiết nhất là Bạch Càn Khôn giết chết.

Ngân Hà: Nguyệt Võ Thần của Nguyệt Cầu, là người họ Bạch, con út của Bạch Vô Biên. Bị Bạch Võ Nam giết chết và hấp thụ nguyên thần.

Cuồng Phong: Người có sức mạnh có thể so sánh với Sát Á, Bạch Sầu, sư huynh của Ngân Hà và được Ngân Hà tôn trọng. Là em của Lam Quốc Thiên Vương Sát Á, nhưng bị chính Sát Á ghen ghét nên bị đẩy khỏi Lam Quốc và trôi đến Nguyệt Cầu. Sau này vì bảo vệ cho Bạch Bất Nhị mà bị chính Bạch Võ Nam giết chết.

Tư lệnh Áo Vân: Là người chưa đạt danh hiệu Võ Thần nhưng có thực lực rất mạnh, được Bạch Sầu đánh giá có tư chất có thể sau này đánh bại mình.

Ngân nguyệt Ngũ thánh: Sư phụ của Cuồng Phong, Ngân Hà, Áo Vân nhưng ít cống hiến, hai người bị Cuồng Phong giết, ba người còn lại bị Lam Quốc hạ sát.

Lam Quốc

Vốn được thành lập sau sự kiện Lam Mộng (cùng thời với Bạch Quân Lãng) rời Trái Đất để thành lập tổ chức bí mật. Tại Lam Quốc, những người có sức mạnh được gọi là các Thiên Vương thay vì Võ Thần như ở Trái Đất.

Lam Đạo Thiên Võ: là người đầu tiên khám phá ra sức mạnh từ trường.

Lam Mộng: là con trai Lam Đạo Thiên Võ, người đứng đầu tổ chức "Lam Mộng", có lý tưởng cực đoan trong việc thanh tẩy đại địa. Lam Mộng sau này bị Bạch Bảo Bảo phế đi sức mạnh từ trường, rồi bị Minh Nguyệt thánh vương giết chết.

Áo Gia: Anh trai của Lam Mộng, là người luôn sẵn sàng bảo vệ cho lý tưởng của Lam Mộng nhưng lại rất nhu nhược. Áo Gia là một võ thần cực mạnh với sát chiêu, một là "Sát Kình Bá Quyền" tế danh với "Hải Hổ bạo phá quyền", hai là "vô cực chấn thiền" có thể đối phó với "địa ngục chiến thần" của Địa Ngục. Ông mạnh ngang ngửa với Hải Hổ, nhưng lại bị Hải Hổ dùng 100 vạn thất đánh bại và giam giữ trên nguyệt cầu. Sau này Áo Gia trở về và trao quả tim của mình cho Bạch Thủ Nam, để Thủ Nam có thêm lần nữa tái chiến với Bạch Thứ Nam.

Quan Nguyệt Đồng: Em gái của Lam Mộng và Áo Gia, vợ của Hải Hổ, mẹ của Thủ Nam và Thứ Nam. Quan Nguyệt Đồng là "người mạnh nhất" do chính Lam Đạo Thiên Võ tạo ra bằng cách tính toán số mạng trong Hoàng Cực Kinh Thế, mới sinh ra đã đạt cảnh giới phản trọng lực 50 vạn thất, nhưng lại là con gái nên không thể chịu được sức mạnh quá lớn đó, dẫn đến chết sớm.

Sát Á: Lãnh đạo tối cao của Lam Quốc, có sức mạnh ngang với Bạch Sầu, là người rất thông minh và cương quyết. Ông và Bạch Sầu chính là hai kỳ phùng địch thủ, và cũng cùng với Bạch Sầu là những người đầu tiên trong thời đại Võ Thần đột phá thất thập ngũ trùng thiên, mở màn thời kì đột phá sức mạnh trong võ thần 300.

Sát Gia: Em trai của Sát Á. Luôn mong muốn vượt qua Sát Á và trở thành lãnh đạo Lam Quốc nhưng không thành.

Sát Ám Thiên: Còn có tên gọi khác là Ám Tu La, Kim Tinh Vương, mang mệnh cách "nhân giả ám đế" là con trai lưu lạc của Sát Á, do kế hoạch của Sát Á đưa con trai mình đi rèn luyện ở nhiều nơi, trở thành nhiều người khác nhau nhưng luôn giấu sức mạnh. Sát Ám Thiên sau này nhận Lôi Áo làm sư phụ, từ "A Tỳ Vô Gian" của Lôi Áo mà sáng ra Hắc Ám Khung Thương, có khả năng vừa phân giải vật chất thành các nguyên tử, vừa định hình vật chất đã bị phân giải, thậm chí chiêu thức này giúp Sát Ám Thiên phân giải chính cơ thể của mình. Sau này Ám Thiên đánh bại Bạch Võ Nam tà ác và sau đó giả dạng "Bạch Võ Nam" để tiếp tục duy trì sự ổn định của Đại Địa...

Cự Sa: Một Thiên vương có sức mạnh tột đỉnh, mang mệnh cách "Bá Giả Thiên Thần", là kẻ có tính cách Bá Đạo, độc ác và nhỏ nhen. Cự Sa là nhân vật đầu tiên ép ra sức mạnh phản vật chất, đồng thời là một đại thiên tài có thể học được bất kể các chiêu thức nào chỉ bằng vài lần tiếp xúc. Ông cũng là người đầu tiên trong Võ Thần 300 đột phá sức mạnh 90 trung thiên, từng một mình chiến đấu với cả thế giới võ thần, thiên vương, áp đảo luôn cả địa ngục chiến thân của Bạch Võ Nam nhưng lại bị Khắc Báo yếu nhược cùng "ý thức của Tam Nhãn võ thần" giết chết.

Bạch Sa: Một trong các Thiên vương mạnh nhất của Lam Quốc, đệ tử của Cự Sa, có đệ đệ là Hắc Sa...

Bình Nguyên Tinh

Trước đây là Sao Thổ, sau cuộc chiến của anh em Bạch Thủ Nam - Bạch Thứ Nam, Sao Thổ đã bị vỡ và chỉ còn lại một nửa, tạo thành một vùng bình nguyên rộng lớn. Đây là nơi ẩn giấu trứng của một loại quái vật ngoài hành tinh (alien) hiếu sát và cuồng bạo.

Lãnh đạo bình nguyên tinh là 4 Võ Thần được chia theo 4 hướng, với các danh xưng là Đông Phương, Nam Thiên, Tây Môn và Bắc Cực.

Đông Phương Liệt Xa và Nam Thiên Ưu Vấn: Là 2 trong số 4 hoàng đế lãnh đạo Bình Nguyên Tinh phát động xâm lược Trái Đất bằng cách ấp nở các trứng của Ma Thần (có hình dạng như các alien) để hủy diệt Trái Đất. Nhưng về sau khi Bạch Võ Nam, Khắc Báo và Lôi Áo phát hiện ra cách khống chế các Ma thần, thì Võ Nam đã dùng Thiết điểu Á Phi do Bạch Sầu để lại kết hợp Ma thần tạo nên Hủy Diệt Chiến Thần, đánh bại Diệt Thế Ma Thần.

Tây Môn Đắc Chí: Có mối thù với Khắc Báo do Khắc Báo giết anh trai mình, là người điềm đạm và rất trung thành với Võ Nam.

Cực Bắc Hổ Đế: Thân phận thật sự của hoàng đế này là La Lạp, người tình cũ của Khắc Báo.

Các nhân vật khác
Địa Ngục: Là lãnh đạo Thiên Quốc trong thời đại Hải Hổ, nghĩa phụ của Bạch Thủ Nam, một nhân vật có trí tuệ tuyệt đỉnh cùng với sức mạnh áp đảo gần như mọi nhân vật khác trong truyện. Cuộc đời Địa Ngục là một chuỗi tháng ngày đau khổ: cha, anh cả bị giết, mẹ tự vẫn, ông bị 2 sư phụ của mình ghét bỏ vì quá vô dụng. Chính vì quá đơn độc, Địa Ngục đã hình thành nên một nhân cách khác, chính là anh trai "Chiến Thần". Chiến Thần này tuy giả mà thật, có thể xuất hiện cùng với Địa Ngục để chiến đấu, và chính từ đó mà Địa Ngục đã sáng tạo ra sát chiêu vô địch "Địa Ngục Chiến Thần", cùng với đó là từ "Đạt Ma kinh" mà lãnh ngộ ra "Địa Ngục chi kiếm". Địa Ngục từng một mình chiến đấu với 3 cường giả mạnh nhất địa cầu lúc bấy giờ và chiến tử do vết thương chí mạng, mặc dù đã đánh bại tất cả đối thủ của mình.

Thiên Đạo: là nghĩa tử của Lam Đạo Thiên Võ, sau này phản bội lại tổ chức Lam Mông, gia nhập tổ chức Hùng Sư và nhận Bạch Thứ Nam làm đệ tử. Thiên Đạo là người sáng tạo ra Thiên Võ Sát Đạo, là một nhân vật tề danh với Áo Gia, Hải Hổ, Địa Ngục, nhưng sau khi em trai Lôi Văn mất thì đã hết đấu chí hùng bá, về quy ẩn. Trong thời gian quy ẩn, ông nhận Bạch Thủ Nam làm đồ đệ và Thủ nam rất kính trọng ông dù ông chẳng dạy được bao nhiêu cho Thủ Nam. Sau này Thiên Đạo bị Hắc Ám giết chết bởi Đệ Ngũ Đạo trong Lục Đạo Luân Hồi của tu la đạo.

Hắc Ám: Là sư đệ của Địa Ngục, tổ tiên của Lôi Áo, và cũng là tình địch của Bạch Thủ Nam. Hắc Ám là kẻ lụy tình bậc nhất trong thời đại Hải Hổ. Ông yêu chỉ một mình Thu Thiên, mặc cho Thu Thiên đã là vợ của Bạch Thủ Nam. Cũng vì quá lụy tình mà Hắc Ám đã bảo vệ cho Thu Thiên trước rất nhiều cường giả của Lam Mộng, để rồi cũng khiến bản thân mình rơi vào trạng thái gần chết, mà cũng từ đó sáng tạo ra "tu la đạo" tối cường, trở thành một trong những môn võ học mạnh nhất, chỉ thua sau "Địa Ngục Chiến Thần". Hắc Ám chết vì dùng hết sinh mệnh lực, thôi động tu la đệ lục đạo đánh bại Bạch Thứ Nam (Thứ Nam không chết, nhưng sát chiêu "Địa Ngục Chiến Thần" đệ tam trùng bị phá). Hắc Ám tuy bị giết nhưng vẫn lưu lại một đứa con là Hắc Lôi Đình. Hắc Lôi Đình ban đầu bị lợi dụng chống lại Bạch gia, nhưng sau này được Bạch Thiên Quân đưa về nhận làm đồ đệ, kết hôn với con gái của Bạch Thiên Quân, tạo nên một nhánh khác của Bạch Gia, chính là tổ tiên của Lôi Áo.

Đại Đao Võ Thần: tên thật là Tung Hoành, con trai của Đại Hải Vô Lượng, đồ đệ của Bạch Chính, sau này giết chết Đại Hải mà thành tử địch của Bạch Võ Nam chính nghĩa. Đại Đao là nhân vật đầu tiên ngộ ra chiêu thức có hiệu ứng "thời gian ngưng đọng" và cũng là người đầu tiên trong thời đại Võ Thần ngộ ra tuyệt học thiêu đốt lực sinh mệnh "vô ngã ma đao". Nhưng cuối cùng Đại Đao vẫn bại tử dưới "Địa Ngục chiến thần" của Bạch Võ Nam chính nghĩa.

Đại Hải: Vô Lượng Võ Thần, là nghĩa phụ của Bạch Võ Nam, cha ruột của Đại Đao, từng là bằng hữu của Bạch Vô Biên nhưng cũng bị Bạch Vô Biên ám toán. Sau này ông được học toàn bộ thần công của chung cực vô lượng, trở thành người gần như mạnh nhất, dễ dàng đánh bại Bạch Vô Biên nhưng cuối cùng vẫn bị con trai Đại Đao giết chết.

Nã Độ: Vô Lượng Võ Thần đời tiếp sau của Bạch Võ Nam, từng là bằng hữu của Võ Nam, và cũng là một võ thần cực.mạnh. Nã Độ trong sự đau đớn vì bị hành hạ, tra tấn thay cho người dân của Vô Lượng đảo mà đã ngộ ra sức mạnh "đau khổ" rất mạnh mẽ, thậm chí có thể ảnh hưởng mạnh đến cường giả mạnh nhất Bạch Võ nam. Về sau bị Bạch Võ nam hút hết sức mạnh và chết.

Lệ Na: người tình thứ hai của Võ Nam, và sau này rời bỏ Võ Nam tà ác đến với Khắc Báo Võ Thần.

Bạch Phong Phong: con trai của Bạch Võ Nam với Hà Tinh Tinh - vợ của Nã Độ, là một đứa trẻ ngoan nhưng khi bị Võ Nam tiêm nhiễm, dần trở thành kẻ ích kỷ nhưng ngu ngốc.

Khắc Hổ Nhẫn: con trai của Khắc Báo Võ Thần và La Hạp, đệ tử chính thức của Cự Sa và cũng là nhị đồ đệ của Lôi Áo, một trong những Võ thần mạnh nhất về cuối truyện. Chính anh là người đã tặng cho Sát Ám Thiên một trái tim nữa để Ám Thiên có thể phát huy sức mạnh 99,5 vạn thất x 2, đồng thời cũng giúp cho Sát Ám Thiên có được điều kiện để thi triển Tu la luân hồi, sát chiêu thiêu đốt sinh mệnh lực để giết chết Võ Nam tà ác.

Đánh giá chung

Võ Thần nhìn chung là một bộ truyện thuần về võ thuật và các tình tiết viễn tưởng, chi tiết trong truyện diễn biến nhanh, ít diễn tả nội tâm cũng như tình cảm nhân vật. Là bộ sách thứ 4 được xuất bản nối tiếp các tình tiết trong phần mở đầu của Gia tộc họ Bạch. Võ Thần là một thế giới rộng lớn, trải khắp vũ trụ và xuyên suốt thời gian hơn 7000 năm, có rất nhiều nhân vật ở các thời đại khác nhau và đều có ảnh hưởng đến các thế hệ Võ Thần tiếp theo.

- Tiger Shark I - Hải Hổ phần I

- Tiger Shark II - Hải Hổ phần II

- Tiger Shark III - Hải Hổ phần III

Đây là phần đầu tiên, bắt đầu mở ra sự hình thành thế giới Võ Thần, nói về Bạch Quân Lãng, người đã khám phá ra sức mạnh của mình, và mỗi thù giữa 2 anh em Bạch Thủ Nam - Bạch Thứ Nam

Võ Thần 300: Chính là phần truyện nói ở trên, con số 300 là số chương mà 2 tác giả thực hiện. Nối tiếp thời đại của Bạch Thủ Nam.

Võ Thần Phi Thiên: Là phần sau thời đại Võ Thần của Bạch Võ Nam, lúc này Bạch Võ Nam tà ác đã bị Sát Ám Thiên đánh bại và đang ẩn mình chờ ngày trở về. Phần này tập trung vào nhân vật Thích Thiên Võ và các cường nhân, mà sau này họ phát hiện ra mình chính là kiếp sau của các Võ Thần thời đại Bạch Võ Nam.

Võ Thần Chung Cực: Phần cuối cùng và kết thúc vĩnh viễn của thời đại Võ Thần. Tại phần này, do âm mưu của Bạch Võ Nam tà ác, mà các cường giả từ thời đại đầu tiên như Hải Hổ Bạch Quân Lãng, Sát Nhân Kình Áo Gia, rồi Cự Sa Thiên Vương, Tam Nhãn Khắc Báo v.v... đều được hồi sinh để tham gia trận chiến cuối cùng xem ai là người mạnh nhất mọi thời đại. Cuối cùng người chiến thắng là Thích Thiên Võ, kiếp sau của Bạch Võ Nam chính nghĩa.

Ngoai truyện:

Bao gồm các truyện ngắn, giải thích nguồn gốc và cuộc đời của các Võ Thần như Bạch Càn Khôn, Phi Sa, Hy Vọng, Phượng Hoàng...

Tham khảo

Truyện tranh Hồng Kông


title: Lan Anh Hoàng hậu

text:
Lan Anh hoàng hậu (chữ Hán: 蘭英皇后), không rõ năm sinh năm mất, là một hoàng hậu nhà Lý trong lịch sử Việt Nam. Bà là vợ của Lý Nhân Tông.

Tiểu sử
Tiểu sử của Lan Anh hoàng hậu hoàn toàn mù mờ. Vì bà chỉ được nhắc đến trong sự kiện lập Hậu của Lý Nhân Tông, bên cạnh bà còn có Khâm Thiên hoàng hậu và Chấn Bảo hoàng hậu. Cả ba bà đều được lập làm hoàng hậu năm Hội Tường Đại Khánh thứ 6 (1115), nhưng đều không có con với Nhân Tông.

Nguyên văn: "Ất Mùi, Hội Tường Đại Khánh năm thứ 6 [1115], (Tống Chính Hòa năm thứ 5). Mùa xuân, tháng giêng, phong ba Hoàng hậu là Lan Anh, Khâm Thiên, Chấn Bảo và 36 cung nhân, Bấy giờ vua không có con trai, cho nên lập nhiều hoàng hậu và cung nhân, làm đàn chạy để cầu tự".

Tham khảo

Hoàng hậu nhà Lý


title: Lệ Thiên hoàng hậu

text:
Lệ Thiên hoàng hậu (chữ Hán: 儷天皇后), không rõ năm sinh năm mất, là một hoàng hậu nhà Lý trong lịch sử Việt Nam. Bà là hoàng hậu của Lý Thần Tông.

Tiểu sử
Thông tin về bà cực kì vắn tắt. Bà là con gái Điện tiền chỉ huy sứ Lý Sơn. Khoảng năm bao nhiêu không rõ, Lý Thần Tông sai Ngoại lang Lý Khánh Thần, Viên ngoại lang Trần Ngọc Độ cùng vợ đi đón bà và Minh Bảo phu nhân, con gái Lê Xương, họ hàng của Thái úy Lê Bá Ngọc.

Năm Thiên Thuận thứ 1 (1128), ngày Ất Sửu, bà được phong làm Lệ Thiên hoàng hậu. Sử không chép bà có người con nào với Thần Tông, và về sau Lý Anh Tông lên ngôi chỉ tôn mẹ đẻ Cảm Thánh phu nhân Lê thị làm Thái hậu, rất có thể lúc này Lệ Thiên hoàng hậu đã qua đời.

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư

Hoàng hậu nhà Lý


title: Linh Chiếu Thái hậu

text:
Linh Chiếu hoàng thái hậu (chữ Hán: 靈詔皇太后, trước năm 1108 - tháng 7, 1161), còn được biết đến là Lê Thái hậu (黎太后) hay Cảm Thánh phu nhân (感聖夫人), một phi tần của Lý Thần Tông, mẹ đẻ của Lý Anh Tông.

Bà chưa từng làm Hoàng hậu khi còn sống, chỉ được tôn Hoàng thái hậu khi Lý Anh Tông nối ngôi và gia tôn cho mẹ đẻ. Lịch sử nhà Lý thường nhắc tới Linh Chiếu Thái hậu với vai trò nhiếp chính thời Anh Tông, cũng là người có vai trò quan trọng giúp con trai bà kế vị ngai vàng. Bên cạnh đó, Thái hậu có mối quan hệ tư tình với Thái úy phụ chính Đỗ Anh Vũ, một quyền thần dưới thời Anh Tông. Theo dòng họ, Đỗ Anh Vũ có họ hàng với Thái úy Việt quốc công Lý Thường Kiệt, phụ chính thời Lý Nhân Tông.

Năm 1150, tức năm Canh Ngọ, Điện tiền chỉ huy sứ Vũ Cát Đái cùng Phò mã Dương Tự Minh, thân vương nổi lên làm cung biến, giam Thái úy Đỗ Anh Vũ trong ngục, xét án phải đày làm nô. Nhưng Hoàng thái hậu tính kế khiến cuối cùng Thái úy phục chức, và ra tay giết hại đồng đảng. Hơn 50 người tham gia bị tử hình hoặc đày ải nơi xa. Đấy gọi là Canh Ngọ cung biến (庚午宮變).

Tiểu sử
Linh Chiếu hoàng thái hậu là con gái trưởng của Phụ Thiên đại vương (輔天大王), mẹ là Thụy Thánh công chúa, con gái của Dự Tông Chính hoàng, bà là chị của Phụng Thánh phu nhân. Tổ phụ của bà là Chân Đăng bảo sở Quan sát sứ họ Lê, có trị sở ở hương Tuế Phong (này là Hương Nộn, huyện Tam Nông), cháu của Ngự Man đại vương Lê Long Đinh, như vậy dòng họ bà là hậu duệ xa của hoàng đế Lê Đại Hành. Tổ mẫu là Ngọc Kiều công chúa, con gái của Phụng Càn vương Lý Nhật Trung, được Lý Thánh Tông nhận làm con gái nuôi.

Bà nhập cung năm 1134, nhận tước hiệu Cảm Thánh phu nhân (感聖夫人). Từ năm 1129, Đỗ Anh Vũ 16 tuổi được hầu Thần Tông ở mành trướng, theo dã sử, lúc này Đỗ Anh Vũ và bà đã gặp gỡ nhau và phải lòng nhau.

Năm 1136, mùa hạ, tháng 4, bà sinh ra Hoàng tử Lý Thiên Tộ (李天祚), là con trai thứ hai của Thần Tông hoàng đế. Khi trước, Thần Tông đã lập Lý Thiên Lộc (李天祿) làm Hoàng thái tử, nhưng bà thấy Thiên Lộc là con người hầu, địa vị thấp hèn, trong khi Thiên Tộ sinh chỉ sau Thiên Lộc 4 năm, địa vị bà lúc đó thuộc hàng chánh cung, nên bèn cùng Phụng Thánh phu nhân tìm cách mà xin việc phế lập ngôi Thái tử.

Năm 1138, tháng 9, Thần Tông hoàng đế bệnh nặng. Bà cùng hai vị phu nhân là Nhật Phụng phu nhân, Phụng Thánh phu nhân đút lót Tham tri chính sự Từ Văn Thông, và dặn rằng: "Nếu có vâng mệnh vua thảo di chiếu thì chớ nên bỏ lời của ba phu nhân". Văn Thông nhận lời. Khi Thần Tông ốm năng, sai soạn di chiếu, Văn Thông chần chừ không viết.

Ba phu nhân vào khóc lóc, nói rằng: "Bọn thiếp nghe người xưa lập con nối thì lập con đích chứ không lập con thứ; Thiên Lộc là con nàng hầu yêu, nếu cho nối ngôi thì ả mẫu thân lại sinh lòng ghen ghét tất tiếm lấn, làm hại mẹ con thần thiếp. Như thế chúng thiếp làm thế nào được?".

Thần Tông hoàng đế cho là phải, xuống chiếu rằng: "Hoàng tử Thiên Tộ tuy tuổi còn thơ ấu, nhưng là con đích, thiên hạ đều biết, nên cho nối nghiệp của trẫm, còn Thái tử Thiên Lộc thì phong làm Minh Đạo Vương".

Ngày 26 tháng 9, năm đó, Thần Tông hoàng đế băng hà. Con trai là Thái tử Thiên Tộ kế vị, tức Lý Anh Tông. Cảm Thánh phu nhân được tôn làm Hoàng thái hậu, tôn hiệu là Hiến Chí hoàng thái hậu (憲至皇太后), ở Quảng Từ cung (瀇慈宮). Theo lệ như Linh Nhân thái hậu trước đây, buông rèm nhiếp chính.

Thùy liêm thính chánh

Tranh đoạt hoàng vị
Theo nghiên cứu của các nhà sử học Hàn Quốc và Việt Nam, khi Thần Tông hoàng đế qua đời, Thái tử Lý Thiên Tộ mới 3 tuổi, triều thần muốn tôn Kiến Hải vương Lý Dương Côn - một người con nuôi khác của Nhân Tông hoàng đế, vốn là con đẻ của Thành Quảng hầu - lên nối ngôi. Nhưng lúc đó Linh Chiếu Thái hậu dựa vào Đỗ Anh Vũ giúp đỡ, khiến Kiến Hải vương bị hạ bệ và phải lưu vong.

Đỗ Anh Vũ là em trai của Chiêu Hiến Thái hoàng thái hậu Đỗ thị, mẹ của Thần Tông hoàng đế. Ông đã nắm hết binh quyền, đã loại hết các địch thủ của thái tử Thiên Tộ, nên Thiên Tộ được đưa lên ngôi. Đỗ Anh Vũ nhân đó muốn giết hết tông tộc của các thân vương.

Năm đầu niên hiệu Thiệu Minh (1138), Đỗ Anh Vũ được phong làm Phụ quốc Thái úy và được ban quốc tính , vì vậy có tài liệu gọi là Lý Anh Vũ. Ông có vợ là Tô thị, họ hàng với Thái phó Tô Hiến Thành, ra vào cung cấm hầu hạ Thái hoàng thái hậu ở Động Nhân cung, ông nhân đó vào cung mà tư thông với Hoàng thái hậu .

Canh Ngọ cung biến
Năm 1141, sau khi dẹp loạn Thân Lợi, Thái úy Đỗ Anh Vũ được ban cho lụa tốt cùng ba phủ Nghệ An, Thanh Hóa và Phú Lương làm phong ấp. Thái úy có công cấm trừ di tục, man dân khoanh tay mà chịu mặc hình; trộm cướp và dân ở biên thùy đều khiếp sợ mà nghe theo sự giáo hóa của triều đình. Từ đó, ông ở trong triều có phần oai phong và hiển hách.

Năm 1150, tức năm Canh Ngọ, Trí Minh vương cùng Phò mã Dương Tự Minh, Điện tiền chỉ huy sứ Vũ Cát Đái đốc xuất quân sĩ kéo đến ngoài cửa Việt Thành, kể tội ông chuyên quyền và tư thông với Thái hậu, rồi xông vào bắt Anh Vũ giam lại ở hiên Cụ Thánh. Thái hậu sai người đưa cơm rượu vào cho Đỗ Anh Vũ và ngầm để vàng trong cơm để ông hối lộ Vũ Cát Đái. Viên Hỏa đầu ở đô Cụ Thánh là Nguyễn Dương khuyên phe Vũ Đái không nên nhận vàng mà nên giết luôn Đỗ Anh Vũ trừ hậu họa nhưng Vũ Đái không nghe. Dương bèn đi tự vẫn, vì e rằng sau này Anh Vũ sẽ báo thù.

Anh Tông hoàng đế khi ấy lên điện xét án, không giết Đỗ Anh Vũ nhưng xử tội đồ làm "Cảo điền nhi", tức là tá điền, phải đi cày ruộng công của triều đình. Thái hậu nghĩ cách giúp Anh Vũ được trở lại như cũ, nên thường mở hội to, tha tội nhân, mong Anh Vũ cũng được dự ân xá. Anh Vũ vì nhiều lần được ân xá được khỏi tội. Hoàng thái hậu nhân đó khuyên Anh Tông phục chức cho ông. Và khi đó, Thái úy Anh Vũ lại bắt đầu tính toán trả thù những người đã hại mình trước đây.

Cuối cùng vào cuối năm 1150, Trí Minh vương xuống tước Hầu, Bảo Ninh hầu xuống tước Minh tự, Bảo Thắng hầu xuống tước Phụng chức, Nội thị là bọn Đỗ Ất 5 người bị "cưỡi ngựa gỗ", bọn Hoả đầu đô Ngọc Giai là Đồng lợi 8 người bị chém ở chợ Tây Giai, bọn Điện tiền đô chỉ huy Vũ Đái 20 người chém bêu đầu ở các bến sông, bọn Phò mã lang Dương Tự Minh 30 người bị tội lưu ở nơi xa độc, những người dự mưu đều bị tội đồ làm điền hoành, khao giáp. Đấy gọi là Canh Ngọ cung biến (庚午宮變).

Cuối đời
Sau sự kiện năm 1150, Anh Tông hoàng đế khi ấy đã 14 tuổi, đến tuổi có thể tự mình thân chính, nhưng Hoàng thái hậu vẫn quyết định giữ mọi quyền hành trong triều. Năm 1158, Thái úy phụ chính Đỗ Anh Vũ từ trần, phụ chính triều Lý trong 20 năm, hưởng thọ 46 tuổi. Thái hậu khi ấy mới giao trả quyền hành lại cho Anh Tông hoàng đế. Dù xảy ra sự kiện năm 1150, Đỗ Anh Vũ vẫn được truy phong "Kiểm hiệu Thái úy Minh chính Bình chương sự Thượng trụ quốc Nguyên soái Đại Đô thống".

Năm Đại Định thứ 22 (1161), mùa thu, tháng 7, Hoàng thái hậu giá băng, không rõ bao nhiêu tuổi, Anh Tông hoàng đế dâng thụy là Linh Chiếu (靈詔).

Tham khảo
 Đại Việt sử ký toàn thư
 Đại Việt sử lược

Chú thích

Nhiếp chính Việt Nam
Phi tần nhà Lý
Hoàng thái hậu Việt Nam


title: Lý Kỳ (hoàng đế)

text:
Lý Kỳ () (314–338), tên tự Thế Vận (世運), thụy hiệu Cung Đô U công (邛都幽公), là một Hoàng đế của nước Thành trong lịch sử Trung Quốc. Ông chiếm lấy ngai vàng sau khi anh trai Lý Việt (李越) ám sát người kế vị vua cha Lý Hùng là Lý Ban, cũng là anh họ của cả hai, vào năm 334. Thời kỳ ông trị vì được xem như là một trong những giai đoạn suy đồi từ sau thời gian trị vì của Lý Hùng. Sau đó ông bị người anh em họ của cha là Hán vương Lý Thọ lật đổ vào năm 338. Lý Kỳ tự sát sau khi bị giáng xuống hàng "công". Lý Thọ nắm lấy ngai vàng và chuyển tên nước từ Thành sang Hán, các nhà sử học xem đây như một nước duy nhất.

Đầu đời
Lý Kỳ là con trai thứ tư của Lý Hùng, vị hoàng đế khai quốc của Thành, với một người thiếp của ông, song Lý Kỳ được Nhâm Hoàng hậu nuôi dưỡng. Khi Lý Kỳ còn trẻ, ông là người thông minh và có uy tín. Khi Lý Hùng hỏi các con trai của mình đi tìm người tải giỏi trong nhân dân để ban cho chức quan, Lý Kỳ là người thành công nhất, vì thế nhiều quan lại Thành Hán là những người do Lý Kỳ phát hiện ra.

Lý Hùng phong cho Lý Ban, con trai của Lý Đãng (李蕩), làm thái tử, song sau khi Lý Hùng chết vào năm 334 và Lý Ban lên kế vị, Lý Kỳ cùng với Lý Việt (李越) đã bất mãn, họ bí mật mưu đồ chống lại Lý Ban. Em trai của Lý Ban là Lý Ngọ (李玝) đã nghe thấy tin đồn về âm mưu này nên đã đề nghị Lý Ban gửi Lý Việt và Lý Kỳ khỏi kinh thành, song Lý Ban không muốn làm như vậy trước khi chôn cất Lý Hùng. Thay vào đó, ông cử Lý Ngọ đến để giảm bớt mâu thuẫn. Đến mùa đông, trong một đêm khi Lý Ban đang mặc đồ tang đứng trước quan tài của Lý Hùng, Lý Việt đã ám sát Lý Ban và anh trai ông là Lý Độ (李都), Lý Kỳ được lập làm hoàng đế sau khi giả mạo một chiếu chỉ của Nhâm thái hậu buộc tội Lý Ban.

Trị vì
Lý Kỳ giao phó phần lớn các công việc chính sự cho anh trai Lý Việt, người được phong làm Kiến Ninh vương. Ông cũng tin tưởng Cảnh Khiên (景騫), Diêu Hoa (姚華), Điền Bao (田褒), và hoạn quan Hứa Phù (許涪), hiếm khi tham khảo ý các triều thần khác, mặc dù trong số họ không có ai là đặc biệt tài năng hay trung thực. Trật tự hòa bình mà Lý Hùng thiết lập bắt đầu xấu đi.

Năm 335, thúc phụ của Lý Ban là La Diễn (羅演) và viên quan Thượng Quan Đạm (上官澹) lập kế hoạch ám sát Lý Kỳ và đưa con trai của Lý Ban lên kế vị. Âm mưu bị phát giác, Lý Kỳ không chỉ hành quyết La Diễn và Thượng Quan Đạm mà còn giết cả mẹ của Lý Ban là La phu nhân.

Năm 336, Lý Kỳ ghen tị với tài năng của cháu trai là Ngũ Lĩnh công Lý Tái (李載), đã vu cáo Lý Tái tội phản nghịch và giết chết.

Cả Lý Kỳ và Lý Việt đều lo sợ trước người anh em họ của Lý Hùng là Hán vương Lý Thọ, vị tướng được kính trọng nhất Thành Hán. Lý Thọ nhận thức được điều này và sợ rằng mình sẽ là mục tiêu tiếp theo bị giết, và bất cứ khi nào đến kinh thành Thành Đô, ông đều lệnh cho các thuộc hạ báo cáo sai về việc Hậu Triệu hay Đông Tấn xâm lược để có thể nhanh chóng trở về. Năm 338, theo lời khuyên của ẩn sĩ Cung Tráng (龔壯), ông lập kế hoạch tấn công Thành Đô cùng với các quân sư La Hằng (羅恆) và Giải Tư Minh (解思明), với cam kết sau khi thành công, ông sẽ trở thành chư hầu của Đông Tấn. Ông sau đó giả mạo một bức thư từ người anh rể Nhâm Điều (任調) rằng Lý Kỳ có kế hoạch giết chết Lý Thục và ông đưa lá thư cho binh lính của mình. Binh lính tin vào điều này và họ sau đó đã tấn công Thành Đô, bắt Lý Kỳ. Người kế tự của Lý Thục là Lý Thế, một sĩ quan trong đội lính tại kinh thành, đã mở cổng thành và chào đón quân Lý Thọ. Lý Thọ cho bắt Lý Việt và các viên quan mà Lý Kỳ tin cậy và buộc Lý Kỳ phải ban lệnh giết chết họ. Ông sau đó giả mạo một chỉ dụ từ Nhâm Thái hậu để phế truất Lý Kỳ và giáng ông thành Cung Đô huyện công. Lý Thục sau một số do dự về việc lên ngôi hay trở thành chư hầu của Tấn, cuối cùng đã chọn trở thành hoàng đế và đổi tên nước sang Hán, thể hiện sự đoạn tuyệt với chế độ của Lý Hùng.

Lý Kỳ, trầm cảm trước việc chỉ là một huyện công nhỏ bé nên đã tự sát vào năm 338.

Tham khảo

 Tấn thư, quyển 121.
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 6.
 Tư trị thông giám, các quyển 95, 96.

Vua Thành Hán
Mất năm 338
Sinh năm 314


title: Lý Thọ

text:
Lý Thọ () (300–343), tên tự Vũ Khảo (武考), gọi theo thụy hiệu là (Thành) Hán Chiêu Văn Đế ((成)漢昭文帝), là một Hoàng đế Thành Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông là anh em họ của người sáng lập nên Thành Hán là Lý Hùng, ông lật đổ con trai của Lý Hùng là Lý Kỳ năm 338. Lý Thọ sau đó muốn đoạn tuyệt với chế độ mà Lý Hùng gây dựng nên đã đổi quốc hiệu từ Thành sang Hán, và còn đi xa hơn nữa khi lập một tông miếu khác. Tuy nhiên, các sử gia không coi chế độ của ông là một nước riêng và gọi chế độ từ khi Lý Hùng sáng lập nên cho đến thời con trai của Lý Thọ là Lý Thế là một nhà nước duy nhất với tên gọi Thành Hán. Lý Thọ ban đầu được biết đến với lòng khoan dung và tiết kiệm, giống như Lý Hùng, song sau đó ông chuyển sang noi theo cách cai trị của Hoàng đế Hậu Triệu là Thạch Hổ khi cai trị một cách khắc nghiệt và ngông cuồng, gây cho người dân gánh nặng rất lớn và làm tổn hại đến Thành Hán.

Dưới thời Lý Hùng trị vì
Lý Thục là con trai của Lý Tương (李驤), đây là một thúc phụ được Lý Hùng tin tưởng và cũng là một quân sư chủ chốt, Lý Tương được ban cho tước hiệu Hán vương. Khi Lý Thọ 18 tuổi, Lý Hùng tin tưởng vào tài năng của Lý Thọ nên đã lập làm tướng, Lý Thọ đảm nhiệm chức vụ ở Tấn Thọ (晉壽, này thuộc Quảng Nguyên, Tứ Xuyên). Sau khi phụ thân qua đời năm 328, Lý Thọ có được một số chức vụ quan trọng và được lập làm Phù Phong công. Trong một chiến dịch vào năm 332 và 333, ông đã lãnh đạo một đội quân Thành Hán chinh phạt Ninh Châu (寧州, nay là Vân Nam và Quý Châu) của Đông Tấn. Quân Thành Hán trước đó đã không thể chinh phục được châu này, do vậy nên khi ông chiến thắng, vị thế của ông đã được củng cố. Sau chiến thắng, ông được lập làm Kiến Ninh vương.

Dưới thời Lý Kỳ cai trị
Sau khi Lý Hùng qua đời năm 334 và người cháu Lý Ban lên kế vị, theo chiếu chỉ của Lý Hùng, Lý Thọ là một trong những đại thần then chốt trong việc điều hành triều đình, cùng với Hà Điểm (何點) và Vương Côi (王瓌). Ông đã không tham gia hay chống lại âm mưu của hai con trai của Lý Hùng là Lý Việt (李越) và Lý Kỳ để lật đổ Lý Ban. Sau khi Lý Việt ám sát Lý Ban trong cùng năm và lập Lý Kỳ làm hoàng đế, Lý Thọ đã được phong làm Hán vương và ban đầu vẫn tiếp tục kiểm soát triều chính. Khi người anh em họ của Lý Kỳ là Lý Thủy (李始) mời Lý Thọ cùng mình hạ bệ Lý Kỳ, Lý Thục đã từ chối và Lý Thủy quay sang cáo buộc Lý Thọ phản nghịch, song Lý Kỳ thay vào đó đã lệnh Lý Thọ đi đánh anh trai của Lý Ban là Lý Ngọ (李玝), người trước đó đã cảnh báo với Lý Ban về âm mưu của Lý Việt và Lý Kỳ. Lý Thọ đã gửi sứ giả đến thuyết phục Lý Ngọ chạy trốn và để cho Lý Ngọ một con đường. Lý Ngọ đào thoát đến Đông Tấn. Sau chiến dịch này, Lý Kỳ phong cho Lý Thọ làm thứ sử Lương Châu (nay là bắc bộ Tứ Xuyên), tại Phù Thành (nay thuộc Miên Dương, Tứ Xuyên).

Dưới thời Lý Kỳ trị vì, vị hoàng đế này luôn nghi ngờ Lý Thọ có thể nổi loạn, và Lý Thọ thường xuyên phải lo lắng về sinh mạng của mình. Cả hai anh em Lý Kỳ và Lý Việt đều lo sợ ông. Vì vậy, bất cứ khi nào Lý Thọ đến kinh thành Thành Đô, ông đều lệnh cho các thuộc hạ gửi báo cáo sai rằng quân Hậu Triệu hoặc Đông Tấn tấn công, nhờ vậy ông ta có thể quay về với lý do phòng thủ. Năm 338, Lý Thọ tham khảo ý kiến của ẩn sĩ Cung Tráng (龔壯), người này khuyên ông nổi loạn và tuyên bố mình là chư hầu của nhà Tấn. Lý Thọ sau đó lập kế hoạch tấn công cùng với các quân sư La Hằng (羅恆) và Giải Tư Minh (解思明). Lý Kỳ nghe được một số tin đồn về việc này, đã nhiều lần cử hoạn quan Hứa Phù (許涪) đến để do thám Lý Thọ và đầu độc huynh đệ nuôi của Lý Thọ là Lý Du (李攸). Lý Thọ phản ứng lại bằng cách giả mạo một bức thư từ người anh em đồng hao là Nhâm Điệu (任調), trong đó nói rắng Lý Kỳ định bắt và giết chết Lý Thọ. Lý Thọ sau đó đưa lá thư cho các binh sĩ của mình xem. Các binh lính tin lời Lý Thọ và chấp thuận hành quân về Thành Đô.

Lý Kỳ đã không dự liệu được cuộc tấn công này, hơn nữa, người kế tự của Lý Thọ là Lý Thế, một viên quan cai quản cận binh kinh thành, đã mở cổng thành nghênh đón quân của phụ thân. Sau đó, Lý Thọ ép Lý Kỳ ra lệnh hành quyết Lý Việt và một số triều thần mà Lý Kỳ tin cậy. Lý Thọ về sau giả mạo một chiếu chỉ của Nhâm thái hậu để phế truất Lý Kỳ và giáng cựu hoàng đế thành Cung Đô huyện công. Lý Kỳ sau đó đã tự vẫn.

Trị vì
La Hằng và Giải Tư Minh đề xuất với Lý Thọ rằng ông chỉ nên xưng làm Thành Đô vương và khuất phục làm chư hầu của Tấn, song Nhâm Diệu, Sái Hưng (蔡興), và Lý Diễm (李艷) đã thuyết phục Lý Thọ lên ngôi hoàng đế. Lý Thọ sau đó đã cải quốc hiệu từ Thành sang Hán và lập một tông miếu mới cho phụ thân ông là Lý Tương và mẫu thân, tuyệt giao với chế độ mà Lý Hùng đã gây dựng nên. Ông khá hổ thẹn về những sự kiện đã diễn ra trong thời Lý Hùng, đến nỗi ông đã ra lệnh rằng các tấu thư của thuộc hạ không được phép nói đến đức của Lý Hùng, tin tưởng rằng ông có thể vượt qua Lý Hùng trên mọi phương diện. Ông yêu cầu Công Tráng ra khỏi nơi ẩn cư và trở thành một quân sư cấp cao, song Công Tráng thất vọng trước việc Lý Thọ đã không trở thành chư hầu của Tấn nên đã từ chối. Ông lập vợ mình làm Diêm Hoàng hậu, lập Lý Thế làm thái tử.

Sau đó vào năm 338, viên quan Nhâm Nhan (任顏), là ruột thịt của Nhâm Thái hậu, đã âm mưu phản nghịch song đã bị phát hiện và bị giết. Lý Thọ đã sử dụng việc này để giết chết tất cả những người con còn sống sót của Lý Hùng.

Mùa xuân năm 339, Thánh Hán bị mất Ninh Châu, là vùng mà Lý Thọ đã chiếm của Tấn vài năm trước đó. Trong vài năm sau đó, Tấn và Thành Hán tiếp tục giao chiến tại nhiều nơi ở Ninh Châu.

Năm 340, hoàng đế Hậu Triệu là Thạch Hổ viết một lá thư cho Lý Thọ nhằm kết liên minh chống Tấn. Lý Thọ chấp thuận và bắt đầu xây dựng quân đội và tích trữ lương thảo, sẵn sàng giao chiến bất chấp phản đối từ Giải Tư Minh. Công Tráng đến Thành Đô và phân tích tình hình cho Lý Thọ rằng nếu như Tấn bị diệt, Lý Thọ sẽ buộc phải khuất phục trước Hậu Triệu. Lý Thọ sau đó đã hủy bỏ kế hoạch tấn công Tấn. Sau đó trong năm, liên minh giữa Thành Hán và Hậu Triệu bị tổn hại nghiêm trọng khi Lý Thọ viết cho Thạch Hổ một bức thư với lời lẽ ngạo mạn, dẫn đến việc Thạch Hổ nhiều lần tấn công.

Vào đầu giai đoạn trị vì, Lý Hùng theo cách thức cai trị của Lý Hùng là khoan dung, song sau đó, khi sứ thần của ông đến Hậu Triệu và thuật lại việc Thạch Hổ giữ trật tự luật pháp một cách nghiêm khắc, Lý Thọ đã thay đổi và trở nên khắc nghiệt hơn và cho bắt đầu xây dựng nhiều công trình nhằm ganh đua với Thạch Hổ. Cũng giống như Thạch Hổ gây ra cho thần dân Hậu Triệu, thần dân Thánh Hán phải chịu gánh nặng và điều này đã khiến họ suy giảm lòng trung thành với đất nước.

Năm 343, Lý Thọ chết, Lý Thế kế vị.

Tham khảo

Vua Thành Hán
Sinh năm 300
Mất năm 343


title: Lưu Hòa

text:
Lưu Hòa có thể là:
 Lưu Hòa, nhân vật thời cuối Đông Hán
 Lưu Hòa, hoàng đế Hán Triệu vào thời Thập lục quốc

Năm sinh không rõ


title: Lưu Hòa (Hán Triệu)

text:
Lưu Hòa () (?-310), tên tự Huyền Thái (玄泰), là hoàng đế thứ hai của nhà Hán Triệu trong lịch sử Trung Quốc. Ông chỉ trị vì trong bảy ngày vào năm 310.

Lưu Hòa là con trai trưởng của hoàng đế sáng lập nên Hán Triệu là Lưu Uyên, mẫu thân ông là Hô Diên Hoàng hậu. Ông được phong làm Lương vương (梁王) vào năm 308. Đầu năm 310, Lưu Uyên lập ông làm thái tử. Ông được mô tả là cao lớn, đẹp trai, hiếu học, song có tính đa nghi và hà tiện.

Trước khi Lưu Uyên chết vào năm 310, ông ta đã ủy thác cho các con trai của mình, cũng là em trai của Lưu Hòa là Lưu Dụ (劉裕), Lưu Long (劉隆) và Lưu Nghệ (劉乂) chỉ huy các đội quân trọng yếu tại kinh thành, một người con trai khác của ông là Lưu Thông cũng được giao một đội quân lớn khác, với mục đích để họ giúp đỡ anh trai mình trong việc quản lý và quân sự. Một nhóm các triều thần, cả người Hung Nô và Hán, được giao các trách nhiệm khác nhau để hỗ trợ Lưu Hòa. Tuy nhiên, ba triều thần đã bị bỏ qua, gồm thúc phụ bên ngoại của Lưu Hòa là Hô Diên Du (呼延攸), Lưu Thặng (劉乘) và Lưu Nhuệ (劉銳). Họ trở nên bất mãn và thuyết phục Lưu Hòa rằng ông không thể an toàn nếu các em trai của ông được giữ các đội quân lớn tại hoặc gần kinh thành. Ba ngày sau cái chết của Lưu Uyên, theo lệnh của Lưu Hòa, các viên quan này bắt đầu mở cuộc tấn công bất ngờ chống lại bốn em trai của Lưu Hòa —Lưu Nhuệ đánh Lưu Thông, Hô Diên Du đánh Lưu Dụ, Lưu Thặng đánh Lưu Long, và Điền Mật (田密) cùng Lưu Tuyền (劉璿) đánh Lưu Nghệ. Tuy nhiên, khi Điền Mật và Lưu Tuyền đang trên đường tiến đánh, họ không những không đánh Lưu Nghệ mà còn hộ tống ông đến cảnh báo Lưu Thông, sau đó chuẩn bị cho cuộc đối đầu. Lưu Nhuệ rút quân của mình. Trong hai ngày tiếp theo, Lưu Dụ và Lưu Long bị đánh bại và bị giết. Hai ngày sau nữa, Lưu Thông bao vây hoàng cung và giết chết Lưu Hòa, Lưu Thặng, Lưu Nhuệ và Hô Diên Du. Ban đầu, ngai vàng được dự định trao cho Lưu Nghệ, song sau đó Lưu Thông đã đoạt lên ngôi hoàng đế.

Tham khảo

Tư trị thông giám•quyển bát thập thất
Tấn thư•tải ký đệ nhất•Lưu Nguyên Hải truyện

Vua Hán Triệu
Mất năm 310
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ


title: Hán Chiêu Vũ Đế

text:
Hán Chiêu Vũ Đế (chữ Hán:漢昭武帝) có thể là những vị quân chủ nhà Hán sau:

Danh sách
Hán Chiêu Vũ Đế Lưu Thông
Hán Chiêu Vũ Đế Trần Hữu Lượng (gọi tắt theo thụy hiệu dài Thánh Văn Đức Kính Ninh Chiêu Vũ Hoàng Đế, đôi khi gọi là Thánh Văn Đế, có thụy hiệu khác là Dạng Đế do Minh Thái Tổ đặt)

Xem thêm
Chiêu Vũ Đế
Văn Vũ Đế
Hiếu Vũ Đế
Thánh Vũ Đế
Trung Vũ Đế
Hán Thủy Tổ
Hán Cao Tổ
Hán Văn Đế
Hán Nguyên Đế
Hán Thương Đế
Hán Ẩn Đế
Hán Đại Đế
Yên Chiêu Vũ Đế
Hán Mẫn Đế
Hán Hiến Đế
Hán Hiếu Nguyên Đế
Hán Huệ Đế
Hán Thiếu Đế

Thụy hiệu


title: Lưu Xán

text:
Lưu Xán () (?-318), tên tự Sĩ Quang (士光), gọi theo thụy hiệu là Hán (Triệu) Ẩn Đế (漢(趙)隱帝), là hoàng đế thứ tư của nhà Hán Triệu trong lịch sử Trung Quốc, ông chỉ trị vì trong một thời gian ngắn ngủi vào năm 318 trước khi bị nhạc phụ mà ông tin tưởng giết hại.

Khi là Hà Nội vương và Tấn vương
Lưu Xán là con trai của Lưu Thông với người vợ cả là Hô Diên Hoàng hậu. Sau khi Lưu Hòa lên ngôi hoàng đế đã cho quân đi giết chết các anh em ruột của mình, Lưu Thông sau đó đã giành lấy ngai vàng từ người huynh trưởng này. Tuy nhiên, Lưu Xán đã không được lập làm thái tử do Lưu Thông đã hứa và lập Lưu Nghệ, anh em dị mẫu của mình và là con trai của Đan Hoàng hậu, làm thái tử. Lưu Xán được lập làm Hà Nội vương và được giao chỉ huy một lực lượng quân lính đáng kể. Ông từng là một trong những đại tướng vào thời kỳ đầu trị vì của Lưu Thông, cùng với người anh em họ của cha mình là Lưu Diệu, Vương Di (王彌), và Thạch Lặc. Ông là một vị tướng có thực quyền, tuy năng lực không bằng Lưu Diệu và Thạch Lặc, ông cũng đã có thành công nhất định trong các trận chiến, mặc dù các trận chiến này phần lớn không đạt được mục đích cuối cùng. Hô Diên Hoàng hậu mất năm 312.

Những năm sau, Lưu Thông ngày càng tin tưởng Lưu Xán, ban cho con trai mình nhiều quyền lực hơn nữa. Tròng thời trai trẻ, Lưu Xán được coi là có khả năng trong việc quản trị và quân sự. Tuy nhiên, sau khi Lưu Thông lập Lưu Xán làm thừa tướng và phong ông làm Tấn vương vào năm 314, Lưu Xán được mô tả là đã trở nên kiêu ngạo và lạm quyền. Ông trở nên thân thiết với những kẻ xu nịnh, không sẵn sàng lắng nghe những lời khuyên trung thực, tàn nhẫn, và bận rộn với việc xây dựng cung điện, giống như phụ hoàng của ông. Ông rất tin tưởng vào nhạc phụ Cận Chuẩn (靳準), một nhân vật nguy hiểm.

Trong khi Lưu Xán không có nhiều động cơ để chống lại thúc phụ là Thái tử Lưu Nghệ, thì vào năm 316, Cận Chuẩn cùng với thân cận Quách Y (郭漪) bịa truyện với Lưu Xán rằng Thái tử Lý Nghệ có kế hoạch nổi loạn, cùng với các huynh đệ của Lưu Xán là Lưu Phu (劉敷) và Lưu Mại (劉勱). Lưu Xán tin vào họ, đặc biệt là sau khi được xem những bằng chứng ngụy tạo, Lưu Thông cũng tin câu truyện của Cận Chuẩn và Quách Y.

Vào mùa xuân năm 317, Lưu Xán cuối cùng đã sẵn sàng cho một kế hoạch nhằm loại bỏ thúc phụ, tức Thái tử Lý Nghệ. Ông thông báo gian dối với Thái tử rằng Bình Dương bị tấn công và rằng thuộc cấp của thái tử nên chuẩn bị để giao chiến. Sau đó, Lưu Xán lại báo cho phụ hoàng rằng Thái tử đã sẵn sàng tấn công và khi người đưa tin của Lưu Thông chứng kiến quân của Thái tử, họ đã tin vào các cáo buộc và báo lại cho Lưu Thông. Lưu Xán sau đó tiếp tục thẩm vấn các thuộc cấp của Thái tử Lý Nghệ, các tộc trưởng người Đê và Khương (do Thái tử chỉ huy, dựa trên việc ông mang tước hiệu Đại Thiền vu) bằng hình thức tra tấn, các tộc trưởng người Đê và Khương buộc phải giả vờ thú nhận âm mưu. Các thuộc hạ và binh lính của Thái tử Lý Nghệ bị thảm sát, ước tính lên tới 15.000 người, còn bản thân Thái tử bị phế truất và sau đó bị Cận Chuẩn ám sát. Khi các bộ lạc người Đê và Khương nổi dậy để trả thù cho các tộc trưởng của họ, Lưu Thông đã cử Cận Chuẩn đến đàn áp, Cận Chuẩn đã giành chiến thắng. Vào mùa thu năm 317, Lưu Thông lập Lưu Xán làm thái tử.

Trị vì
Lưu Thông qua đời vào mùa hè năm 318, Lưu Xán lên kế vị. Ông lập vợ mình làm Cận Hoàng hậu, và con trai Lưu Nguyên Công (劉元公) làm thái tử. Ôn rất tín nhiệm nhạc phụ Cận Chuẩn, tin tưởng người này hơn tất cả những người còn lại, bao gồm cả các huynh đệ của mình. Ông cũng tự cho phép mình hưởng thụ với bốn hoàng hậu của cha, bao gồm con gái của Cận Chuẩn là Cận Nguyệt Hoa (靳月華) và các hoàng hậu họ Phàn, Tuyên và Vương, bỏ bê việc triều chính cho Cận Chuẩn. Theo đề xuất của Cận Chuẩn, ông hạ lệnh bắt giữ và giết chết các huynh đệ là Lưu Ký (劉驥), Lưu Sính (劉逞), Lưu Mại, cùng các đại thần Lưu Cảnh (劉景) và Lưu Nghĩ (劉顗). Ông còn nghĩ đến việc tấn công lãnh địa của tướng Thạch Lặc, nhân vật đang kiểm soát phần phía đông của đế quốc, tin rằng Thạch Lặc phản nghịch. Trong khi đó, sau khi Lưu Xán giết chết các đại thần, Cận Chuẩn bắt đầu tiến hành chính biến và giết chết Lưu Xán, sau đó thảm sát hoàng tộc. Lưu Diệu xưng mình là người kế thừa ngôi vị hoàng đế Hán, song Hán Triệu đã thay đổi nhiều sau cái chết của Lưu Xán.

Tham khảo

 Tấn thư, quyển 102.
 Ngụy thư, quyển 95.
 Tư trị thông giám, các quyển 87, 88, 89, 90.

Hoàng đế Hán Triệu
Tướng Hán Triệu
Vua Trung Quốc bị giết
Mất năm 318
Năm sinh không rõ


title: Hán Ẩn Đế

text:
Hán Ẩn Đế (chữ Hán:漢隐帝) có thể là những vị hoàng đế nhà Hán sau:

Danh sách
Hán Ẩn Đế Lưu Xán, 1 vị vua nhà Hán Triệu thời Ngũ Hồ thập lục quốc
Hán Ẩn Đế Lưu Thừa Hựu, 1 vị vua nhà Hậu Hán thời Ngũ đại thập quốc

Xem thêm
Ẩn Đế
Hán Thủy Tổ
Hán Cao Tổ
Hán Văn Đế
Hán Nguyên Đế
Hán Thương Đế
Hán Hoài Đế
Hán Đại Đế
Hán Chiêu Vũ Đế
Hán Mẫn Đế
Hán Hiến Đế
Hán Hiếu Nguyên Đế
Hán Huệ Đế
Hán Thiếu Đế

Thụy hiệu


title: Lưu Diệu

text:
Lưu Diệu () (?-329), tên tự Vĩnh Minh (永明), là hoàng đế thứ năm của nước Hán Triệu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trở thành hoàng đế vào năm 318 sau khi hầu hết thành viên của hoàng tộc bị ngoại thích Cận Chuẩn (靳準) thảm sát trong một cuộc chính biến. Tuy nhiên, đế quốc đã sớm bị chia làm hai, tướng Thạch Lặc tuyên bố độc lập và lập nước Hậu Triệu. Trong một trận đánh quyết định vào đầu năm 329, Thạch Lặc đã bắt và giết chết Lưu Diệu. Con trai ông là Thái tử Lưu Hi và Nam Dương vương Lưu Dận (劉胤) tiếp tục quản lý đất nước trong gần một năm, song nước Hán Triệu đã sụp đổ vào cuối năm đó.

Đầu đời
Cha của Lưu Diệu là Lưu Lục (劉綠) chết sớm, ông được Lưu Uyên nuôi dưỡng. Khi ông còn trẻ, Lưu Uyên từng ấn tượng với trí thông minh và sức khỏe của ông. Khi ông đã trưởng thành, ông trở nên nổi tiếng với kỹ năng bắn cung và tính hiếu học, mặc dù việc học tập của ông được mô tả là xem sơ qua hơn là đọc một cách cẩn thận, ngoại trừ các sách về kế sách nhà binh, là thể loại ông tập trung thời gian để nghiên cứu. Ông thường phản đối Ngô Hán và Đặng Vũ, thay vào đó so sánh bản thân với đại tướng thời Chiến Quốc là Nhạc Nghị, thừa tướng nhà Hán là Tiêu Hà, và tướng Hán là Tào Tham. Khi mọi người nghe được các lời này, họ thường chỉ trích ông quá kiêu ngạo, song Lưu Thông tôn trọng ông và nói, "Vĩnh Minh nên được so sánh với Thế Tổ (miếu hiệu của Hán Quang Vũ Đế) và Ngụy Vũ Đế (Tào Tháo); Nhạc, Tiêu, và Tào Tham không thể so được với ông."

Khi Lưu Diệu còn trẻ, ông thường cùng với Lưu Thông, theo học tại kinh thành Lạc Dương của nhà Tấn, một lần, ông phạm phải một tội sẽ bị trừng phạt bằng việc xử tử. Vì thế, ông đã trốn đến Triều Tiên (朝鮮, gần Bình Nhưỡng, Bắc Triều Tiên ngày nay, trong trường hợp này không có ý nghĩa là toàn bộ bán đảo). Sau đó, khi được đại xá, ông quay trở về song đã quyết định sống ở vùng núi để phòng bất trắc.

Dưới thời Lưu Uyên trị vì
Sau khi Lưu Uyên xưng làm Hán vương năm 304, lập nước Hán Triệu và tuyên bố độc lập trên thực tế cùng tiến hành chiến tranh với Tấn, Lưu Diệu đã trở thành một tướng chủ chốt. Dưới thời Lưu Uyên trị vì, Lưu Diệu đã tham gia vào nhiều chiến dịch chống quân Tấn và thường giành được thắng lợi, mặc dù vậy ông cũng giống như các tướng Hán Triệu khác, gặp khó khăn trong việc giữ các thành mà họ chiếm được. Năm 307, cùng với người anh em họ Lưu Thông và Vương Di (王彌), ông tiến đánh Lạc Dương song bị đẩy lui. Họ lại thất bại một lần nữ vào năm 309. Lưu Diệu có lẽ đã được lập làm Thủy An vương vào năm 309, khi Lưu Uyên xưng đế.

Dưới thời Lưu Thông và Lưu Xán
Sau khi Lưu Uyên qua đời năm 310, Lưu Thông đã lật đổ huynh trưởng Lưu Hòa sau khi Lưu Hòa muốn giết chết các đệ đệ của mình, Lưu Thông lên ngôi và trở thành Chiêu Vũ Đế. Ông rất tin tưởng vào Lưu Diệu và cho ông giữ một số binh lính lớn, Lưu Diệu phụng sự cho người anh em họ một cách trung thành.

Năm 311, Lưu Diệu cùng với Vương Di, Thạch Lặc, và Hô Diên Yến (呼延晏) đã chiếm Lạc Dương và bắt được Tấn Hoài Đế. Ông lấy chị dâu của Hoài Đế, vợ của Huệ Đế, tức Hoàng hậu Dương Hiến Dung (羊獻容).

Cuối năm đó, sau khi con trai của Lưu Thông là Lưu Xán chiếm Trường An, Lưu Diệu được giao phụ trách cai quản vùng Trường An, mặc dù vậy, sau đó ông đã để mất thành vào tay quân Tấn do Khúc Doãn (麴允) chỉ huy, cho phép Tư Mã Nghiệp (cháu trai của Hoài Đế) chiếm thành và sau đó xưng làm hoàng đế (Tấn Mẫn Đế) vào năm 313 sau khi Lưu Thông giết chết Hoài Đế. Năm 312, khi đang giao chiến cùng với Lưu Xán chống lại thứ sử Tịnh Châu (并州, nay là trung bộ và bắc bộ Sơn Tây) là Lưu Côn (劉琨) và đồng minh là Đại công Thác Bạt Y Lô (拓跋猗盧), Lưu Diệu bị trọng thương và đã bị quân Tấn bắt và súy bị giết, song đã có thể trốn thoát sau đó.

Trong những năm tiếp theo, Lưu Diệu vẫn tiếp tục chiến đấu song phần lớn không thể đạt được mục đích cuối cùng trước quân Tấn, cả quân dưới sự chỉ huy của Mẫn Đế và Nam Dương vương Tư Mã Bảo (司馬保). Tuy nhiên, năm 316, sau khi quân của Mẫn Đế sụp đổ và Tư Mã Bảo không đến viện trợ, Lưu Diệu đã chiếm Trường An và bắt Mẫn Đế (bị Lưu Thông giết vào năm 318). Nhờ công trạng này, Lưu Diệu được Lưu Thông phong làm Tần vương.

Sau đó, hoàng đế ngày càng trở nên tàn ác và ngông cuồng, cùng với đó, hoàng đế ngày cảng tin tưởng lũ hoạn quan và ngoại thích Cận Chuẩn. Năm 318, Lưu Thông lâm bệnh, ông triệu Lưu Diệu và Thạch Lặc hồi kinh làm nhiếp chính cho Thái tử Lưu Xán, song cả Lưu Diệu và Thạch Lặc đều từ chối, có lẽ là họ không muốn tranh chấp quyền lực với Cận Chuẩn, là ngoại thích đầy âm mưu, có con gái kết hôn với cả Lưu Thông và Lưu Xán. Sau đó, khi Lưu Thông qua đời và Lưu Xán kế vị ngai vàng, Cận Chuẩn đã lật đổ Lưu Xán và giết hại toàn bộ thành viên hoàng tộc sống ở kinh thành Bình Dương (平陽, nay thuộc Lâm Phần, Sơn Tây). Trong cuộc thảm sát này, mẹ, anh em cùng các con trai đã bị giết hại.

Khi hay tin về chính biến của Cận Chuẩn, Lưu Diệu và Thạch Lặc dẫn quân của mình đến đánh Cận, khiến người này bị mắc kẹt giữa hai đội quân. Trong khi đó, các thân vương và lão thần Hán Triệu đã chạy thoát khỏi cuộc thám sát tại Bình Dương đã tôn Lưu Diệu làm hoàng đế. Lưu Diệu hứa sẽ không những tha mạng cho Cận Chuẩn mà còn sẽ tiếp tục trao quyền cho Cận nếu Cận đầu hàng. Tuy nhiên, Cận Chuẩn sau đó đã bị ám sát và khi người kế thừa Cận Minh (靳明) đầu hàng Lưu Diệu, Lưu Diệu đã cho thảm sát gia tộc họ Cận. Bình Dương lúc này chỉ còn là đống đổ nát sau chính biến và các cuộc chiến sau đó, Lưu Diệu do vậy quyết định dời đô đến Trường An.

Thời kỳ đầu trị vì
Trong vai trò hoàng đế, Lưu Diệu đã thể hiện sự tài giỏi cả trong vấn đề trị quốc và binh sự, cũng như sẵn sàng lắng nghe ý kiến trái chiều. Tuy nhiên, ông cũng thường bốc đồng và rất dễ giận dữ, trong giai đoạn cuối của thời gian trị vì, ông đã xuất hiện chứng nghiện rượu.

Dấu hiệu bốc đồng đầu tiên của ông đã có lẽ đã góp phần khiến cho Hán Triệu bị chia làm đôi. Năm 319, khi Thạch Lặc sai sứ dâng triều cống cho Lưu Diệu, Lưu Diệu ban đầu rất hài lòng, do Thạch Lặc lúc này đang quản lý phần phía đông của đế quốc nên việc ông ta khuất phục cho thấy ngai vàng của Lưu Diệu sẽ được an toàn. Ông lập Thạch Lặc làm Triệu vương và ban cho một số đặc quyền. Tuy nhiên, khi một thành viên của đoàn sứ thần của Thạch Lặc đệ trình một tấu thư nói rằng Thạch Lặc trên thực tế đã âm mưu về một cuộc tấn công, Lưu Diệu trở nên giận dữ và tàn sát đoàn sứ thần của Thạch Lặc. Khi Thạch Lặc biết tin, ông trở nên căm giận và quyết định tuyên bố độc lập khỏi Hán Triệu.

Năm 319, Lưu Diệu lập Dương Hoàng hậu của nhà Tấn trước đây làm Hoàng hậu, khiến cho bà là người duy nhất trong sử sách Trung Hoa là Hoàng hậu của hai hoàng đế và hai đế quốc. Ông lập con trai mình là Lưu Hy làm thái tử. Ông cũng cho đổi quốc hiệu từ Hán sang Triệu. Sở dĩ Lưu Uyên đặt quốc hiệu "Hán" là để tạo mối liên kết với nhà Hán, là triều đại mà Lưu Uyên tuyên bố là một hậu duệ, song Lưu Diệu cảm thấy đây là thời điểm để kết thúc mối liên kết với nhà Hán và khôi phục một cách rõ ràng mối liên kết với Thiền vu Hung Nô đầu tiên là Mặc Đốn, và do đó quyết định đổi quốc hiệu. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là ông tách triều đại của mình khỏi Lưu Uyên, ông vẫn tiếp tục tôn vinh Lưu Uyên và Lưu Thông.

Vào mùa đông năm 319, Thạch Lặc xưng làm Triệu vương, lập nước Hậu Triệu và chính thức tách khỏi Hán Triệu.

Tính bốc đồng của Lưu Diệu đã dẫn đến một cuộc nổi loạn lớn của người Đê và người Khương vào năm 320. Sau một âm mưu liên quan đến hai tộc trưởng người Đê, Câu Từ (句徐) và Khố Bành (庫彭) bị phát giác, Lưu Diệu đã không chỉ giết Câu và Khố mà còn giết 50 tộc trưởng người Đê khác, ném thi thể họ xuống sông Vị. Khi viên quan Du Tử Viễn (游子遠) cố thuyết phục ông dừng các hành động này, ông đã cho giam giữ Du. Trầm trọng hơn, các bộ lạc người Đê và Khương đã tuyên bố độc lập và lập nước Tần (秦). Sau đó, ông đã thả Du và ủy thác cho Du một đội quân để đàn áp cuộc nổi loạn, Du sau đó đã thuyết phục được hầu hết quân nổi loạn đầu hàng và đánh bại lực lượng còn lại.

Năm 322, trong một chiến dịch chống lại tộc trưởng người Đê Cừu Trì, Dương Nan Địch (楊難敵), Lưu Diệu đã bị mắc một bệnh truyền nhiễm, và trong khi vẫn có thể khuất phục quân của Dương, tướng của ông là Trần An (陳安), một thuộc hạ cũ của Tư Mã Bảo, đã nhầm lẫn rằng Lưu Diệu đã chết, và tuyên bố độc lập, xưng làm Lương vương, kiểm soát hầu hết Tần Châu (秦州, nay là đông bộ Cam Túc). Năm 323, Lưu Diệu khỏi bệnh, đã đích thân tiến đánh đại bản doanh của Trần An tại Thượng Khuê (上邽, nay thuộc Thiên Thủy, Cam Túc). Trần An chạy trốn song cuối cùng đã bị bắt và giết. Tần Châu lại trở thành đất của Hán Triệu.

Sau chiến thắng trước Trần An, Lưu Diệu tiếp tục tây chinh và tiến đánh chư hầu của Tấn là Tiền Lương, đè bẹp toàn bộ các căn cứ của Hậu Lương ở phía đông Hoàng Hà. Ông tuyên bố rằng sẽ băng qua Hoàng Hà đến kinh thành Tiền Lương tại Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc), song thay vào đó ông chỉ muốn hăm dọa vua Tiền Lương là Trương Mậu (khi đó đang mang tước hiệu Tây Bình Thành công của Tấn) chịu khuất phục. Trương Mậu sau đó đã khuất phục quyền bá chủ của Hán Triệu. Lưu Diệu lập Trương Mậu làm Lương Thành vương.

Cuối năm đó, con trai của Lưu Diệu là Lưu Dận, người từng là nô lệ của bộ lạc Hắc Lặc Úc Cúc (黑匿郁鞠) sau khi chạy trốn cuộc thảm sát ở Trường An, do Trần An đã bị đánh bại, đã tiết lộ thân phận với tộc trưởng, người này đã rất ngạc nhiên và hộ tống Lưu Dận đến chỗ Lưu Diệu. (Không rõ bộ lạc này sinh sống ở đâu hay tại sao Lưu Dận phải chờ đến khi Trần An bị đánh bại mới tiết lộ thân phận cho tộc trưởng; có thể Hắc Lặc Úc Cúc ban đầu là đồng minh của Trần An, và Trần An trước khi nổi loạn từng là một tướng Hán Triệu, có thể sẽ nhận ra Lưu Dận và dùng Lưu Dận làm vật trao đổi.) Lưu Diệu đã nghĩ đến việc lập Lưu Dận làm thái tử do Lưu Ân trước đó là thế tử của ông, song do không nỡ phế truất Lưu Hi, con trai của Dương Hoàng hậu, và đặc biệt là do bản thân Lưu Dận không muốn thay thế em trai, Lưu Diệu vẫn để Lưu Hi làm thái tử và lập Lưu Dận làm Vĩnh An vương với danh dự đặc biệt.

Thời kỳ cuối trị vì
Năm 324, trận chiến thực sự đầu tiên giữa Hậu Triệu và Hán Triệu đã nổ ra tại Tân An (新安, nay thuộc Lạc Dương, Hà Nam), mở ra một giai đoạn mới trong đó Hậu Triệu và Hán Triệu tiếp tục giao tranh trong nhiều năm. Năm 325, quân đội hai bên đánh bại trận lớn gần Lạc Dương (hai bên, cùng với quân Tấn, giao tranh trong nhiều tháng), và sau một số thắng lợi ban đầu của Hán Triệu, tướng Hậu Triệu là Thạch Hổ đã đánh bại quân Hán Triệu và bắt tướng Lưu Nhạc (劉岳), sau khi Lưu Diệu đích thân gặp khó khăn trong quân kỷ và không thể đến viện trợ cho Lưu Nhạc. Hậu Triệu sau đó đã nhân cơ hội này để có thể chiếm các vùng đất nay là trung bộ Hà Nam, bắc bộ Giang Tô và tây bộ Sơn Đông.

Đến năm 325, Lưu Diệu lập Lưu Dận làm Nam Dương vương và tiếp tục ban cho ông tước hiệu Đại Thiền vu, đặt quân các bộ lạc Ngũ Hồ dưới quyền chỉ huy của ông. Ông cũng lập hoàng hậu thứ hai, Lưu Hoàng hậu.

Năm 326, Lưu Hoàng hậu qua đời, và theo nguyện vọng của bà, Lưu Diệu cưới chị em họ của bà là Lưu Phương làm hoàng hậu.

Năm 327, tin rằng Hán Triệu đã suy yếu sau thất bại trước Hậu Triệu, Trương Tuấn, cháu trai và người kế thừa Trương Mậu làm người đứng đầu Tiền Lương, đã tuyên bố mình là chư hầu của Tấn và cướp bóc Tịnh Châu của Hán Triệu. Lưu Dận đã dẫn một đội quân đánh bại Tiền Lương, thậm chí đã vượt qua Hoàng Hà, song cuối cùng chiếm lãnh thổ còn lại của Tiền Lương ở phía đông Hoàng Hà.

Vào mùa thu năm 328, Thạch Hổ tấn công Hà Đông quận của Hán Triệu (tương ứng với Vận Thành, Sơn Tây ngày nay). Lưu Diệu đã đích thân dẫn đầu một đội quân đánh bại Thạch Hổ, sau đó tiến về phía nam và bao vây Lạc Dương, chiếm một số quận xung quanh. Điều này đã khiến cho Thạch Lặc kinh ngạc, ông lo lắng rằng Lưu Diệu tiếp theo sẽ đánh kinh thành của Hậu Triệu là Tương Quốc (襄國, nay thuộc Tân Thái, Hà Bắc). Vào mùa đông năm 328, Thạch Lặc đích thân dẫn viện binh đến Lạc Dương. Trong khi đó, khi đang bao vây Lạc Dương, đã không đề phòng trấn giữ Thành Cao quan (nay thuộc Trịnh Châu, Hà Nam), do vậy Thạch Lặc đã có thể đi qua đèo này và đến Lạc Dương.

Khoảng tết năm 329, hai bên giao chiến. Trước trận, Lưu Diệu đã uống một lượng rượu lớn. Con ngựa ông thường cưỡi đã bị co thắt chân, và vì thế ông phải cưỡi một con ngựa nhỏ hơn, và trong trận chiến Thạch Lặc đã tiến hành một cuộc tấn công bất ngờ, con ngựa nhỏ không thể chịu được trọng lượng cơ thể của ông nên đã ngã, Lưu Diệu đã bỏ ngựa của mình. Quân Hậu Triệu đã gây nên nhiều vết thương trên cơ thể ông trước khi bắt ông và đưa đến chỗ tướng Thạch Kham (石堪). Thạch Lặc lệnh cho lính của mình dừng giao tranh và cho phép quân Hán Triệu rút lui.

Thạch Kham giao Lưu Diệu cho Thạch Lặc. Thạch Lặc ra lệnh các vết thương của Lưu Diệu cần được điều trị, và đưa Lưu Diệu về Tương Quốc. Thạch Lặc đặt Lưu Diệu dưới sự cảnh vệ nghiêm ngặt song lại cung cấp đàn bà cho Lưu Diệu, và cũng cho phép các tướng Lưu Nhạc và Lưu Chấn (劉震) đến thăm. Thạch Lặc sau đó lệnh cho Lưu Diệu viết một lá thư cho Lưu Hy và Lưu Dận, bảo họ đầu hàng. Tuy vậy, Lưu Diệu lại viết rằng: "Cùng các quan bảo vệ đế chế. Không cần lo cho ta." Thạch Lặc thấy lá thư và trở nên bực tức, cuối cùng cho giết Lưu Diệu. Năm 329, Thạch Hổ bắt giữ và hành quyết Lưu Hy và Lưu Dận, Hán Triệu diệt vong.

Thông tin gia đình
 Vợ
 Bốc Vương phi, sinh Lưu Dận, truy phong Nguyên Điệu Hoàng hậu
 Hiến Văn Hoàng hậu Dương Hiến Dung, mẹ của Hi, Tập, Xiển (lập 319, mất 322)
 Lưu Hoàng hậu (lập 325, mất 326)
 Hoàng hậu Lưu Phương (lập 326)
 Con
 Lưu Kiệm (劉儉), Lâm Hải vương
 Lưu Dận (劉胤), ban đầu là Thế tử của Tần vương, sau là Vĩnh An vương (lập 323), Nam Dương vương (lập 325, bị giết năm 329)
 Lưu Hi (劉熙), Thái tử (lập 319, bị giết năm 329)
 Lưu Tập (劉襲), Trường Lạc vương (lập 319)
 Lưu Xiển (劉闡), Thái Nguyên vương (lập 319)
 Lưu Xung (劉沖), Hoài Nam vương (lập 319)
 Lưu Sưởng (劉敞), Tề vương (lập 319)
 Lưu Cao (劉高), Lỗ vương (lập 319)
 Lưu Huy (劉徽), Sở vương (lập 319)
 Một con gái sau này trở thành hoàng hậu của hoàng đế Hậu Triệu Thạch Hổ (318–349)

Tham khảo
 Tấn thư, quyển 103.
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 1.
 Tư trị thông giám, các quyển. 85, 86, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 93, 94.

Năm sinh thiếu
Mất năm 329
Vua Hán Triệu
Tướng Hán Triệu
Người nhà Tấn
Vua Trung Quốc bị giết
Năm sinh không rõ


title: Lưu Hi

text:
Lưu Hi () (?-329), tên tự là Nghĩa Quang (義光), là vua cuối cùng của nước Hán Triệu thời Thập lục quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông nguyên là thái tử của Lưu Diệu, hoàng đế thứ năm của nước Hán Triệu. Ông trở thành vua Hán Triệu sau khi cha bị quân Hậu Triệu bắt giữ và sát hại, song đã không thể chống lại quân Hậu Triệu và bị giết ít hơn một năm sau đó.

Lưu Hi là con trai giữa Lưu Diệu và vị Hoàng hậu đầu tiên (song không phải là vợ cả) là Hoàng hậu Dương Hiến Dung, bà trước đây từng là hoàng hậu của Tấn Huệ Đế. Lưu Diệu lên ngôi hoàng đế vào năm 318 sau khi đánh bại cuộc chính biến của ngoại thích Cận Chuẩn (靳準), ông lập Dương Hiến Dung làm hoàng hậu năm 319 và lập Lưu Hi làm thái tử. Bà mất năm 322.

Sau khi bà qua đời, đã xảy ra vấn đề về quyền thừa kế. Đó là việc anh trai của Lưu Hi là Lưu Dận trở về. Dận trước đây là thế tử của Tấn vương Lưu Diệu, người mà Lưu Diệu tưởng đã bị giết trong cuộc chính biến của Cận Chuẩn, trong trên thực tế Dận đã chạy thoát và trở thành nô lệ của bộ lạc Hắc Nặc Úc Cúc (黑匿郁鞠). Năm 323, Lưu Dận tiết lộ thân phận với tộc trưởng và người này đã giao lại cho Lưu Diệu. Lưu Diệu định thay thế vị trí thái tử của Lưu Hi bằng Lưu Dận, do Lưu Dận trước đây là Thế tử, song chú của Lưu Dận là Bốc Thái (卜泰) và viên quan khác là Hàn Quảng (韓廣) đã lên tiếng phản đối, còn bản thân Lưu Dận cũng không muốn thay thế Lưu Hi. Lưu Diệu vì thế vẫn để Lưu Hy làm thái tử và ban cho Lưu Dận danh dự đặc biệt, bao gồm việc Lưu Hi nhường ngôi vị huynh trưởng cho Lưu Dận trong một buổi lễ. Quan hệ giữa hai anh em khá mật thiết cho đến khi bị giết.

Khoảng tết năm 329, Lưu Diệu bị quân Hậu Triệu bắt trong trận chiến. Lưu Hi trên thực tế đã đóng vai trò hoàng đế, và sau khi thảo luận với Lưu Dận, ông quyết định rút từ kinh thành Trường An về phía tây đến Thượng Khuê (上邽, nay thuộc Thiên Thủy, Cam Túc), đô phủ của Tần Châu (秦州, nay là đông bộ Cam Túc), nhằm phòng thù dễ dàng hơn. Tuy vậy, việc rút lui đã gây nên hoảng sợ, và toàn bộ tướng lính của Hán Triệu đã rời bỏ vị trí và chạy về Tần Châu, dễ dàng để lại phần lớn lãnh thổ còn lại của Hán Tiệu cho Hậu Triệu.

Vào mùa thu năm 329, quân Hán Triệu dưới quyền chỉ huy của Lưu Dận đã cố lấy lại Trường An. Ban đầu, ông đã có một số thắng lợi và chiếm lại phần lớn lãnh thổ đã mất về tay Hậu Triệu. Tuy nhiên, lúc ông bao vây Trường An, tướng Thạch Hổ của Hậu Triệu xuất trận và đánh bại ông. Lưu Dận rút quân về phía Thượng Khuê, Thạch Hổ lại đuổi theo và đánh bại ông một lần nữa, chiếm Thượng Khuê. Thạch Hổ giết chết Lưu Hi, Lưu Dận cùng toàn bộ hoàng thân, đại thần và tướng lĩnh của Hán Triệu. Thạch Hổ dùng vũ lực để tái định cư tất cả các quan lại khác và các gia tộc lớn tại Tần Châu và Ung Châu (雍州, nay là trung bộ và bắc bộ Thiểm Tây) về kinh thành Hán Triệu là Tương Quốc (襄國, nay thuộc Tân Hải, Hà Bắc), và tàn sát, tại Lạc Dương, các thành viên quý tộc Hung Nô. Hán Triệu diệt vong.

Tham khảo

 Tấn thư, quyển 103.
 Thập lục quốc Xuân Thu, quyển 1.
 Tư trị thông giám, các quyển 91, 92, 94.

Vua Hán Triệu
Năm sinh thiếu
Mất năm 329
Sinh thế kỷ 4


title: Marco Tardelli

text:
Marco Tardelli (sinh ngày 24 tháng 9 năm 1954) là một cựu cầu thủ bóng đá Ý, hiện là trợ lý huấn luyện viên trưởng cho đội tuyển Cộng hòa Ireland. Vị trí của Tardelli là tiền vệ phòng ngự. Ông là thành viên đội tuyển Italia vô địch thế giới năm 1982 và 5 lần vô địch Serie A. Tardelli nổi tiếng với phong cách thi đấu mạnh mẽ, bền bỉ cùng những cú tắc bóng cực kì quyết liệt, trong sự nghiệp của mình Tardelli còn được biết đến như người hay ghi những bàn thắng quyết định

Sự nghiệp câu lạc bộ

Tardelli sinh ở Capanne di Careggine, tỉnh Lucca xứ Tuscany.

Tardelli bắt đầu sự nghiệp ở câu lạc bộ Pisa ở Serie C. Hai năm sau đó ông chơi ở Serie B cho Como trước khi gia nhập gã khổng lồ Juventus vào tháng 10 năm 1975. Trong một thập kỉ chơi bóng cho câu lạc bộ thành Turin, Tardelli đã giành tất cả các danh hiệu cao quý cấp câu lạc bộ: cúp UEFA, siêu cúp châu Âu, cúp C1 châu Âu và 5 lần vô địch Serie A cùng 3 cúp quốc gia.

Trong trận chung kết lượt đi cúp UEFA năm 1977 gặp Athletic Bilbao, Tardelli đã ghi bàn thắng quyết định giúp Juventus giành thắng lợi, qua đó lên ngôi vô địch. Đây cũng là chiếc cúp châu Âu đầu tiên trong lịch sử Juventus. Tổng cộng Tardelli thi đấu 376 cho Lão phu nhân và ghi 51 bàn thắng.

Trên sân bóng, Tardelli chơi bóng theo phong cách mạnh mẽ và dữ dội đến mức cựu tiền đạo Jimmy Greaves của đội tuyển Anh và câu lạc bộ Tottenham Hotspur từng nói "Anh ấy gây ra nhiều vết sẹo hơn tất cả các bác sĩ phẫu thuật của bệnh viện Harefield làm cùng lúc" (nguyên văn: "Tardelli is responsible for more scar tissue than all the surgeons at Harefield hospital put together.") .

Đội tuyển quốc gia

Tardelli có trận đấu đầu tiên trong màu áo đội tuyển quốc gia ngày 7 tháng 4 năm 1976 gặp Bồ Đào Nha. Tardelli tiếp tục xuất hiện trong màu áo đội tuyển quốc gia ở các giải đấu lớn sau đó như World Cup 1978 hay Euro 1980 và đặc biệt chơi ấn tượng ở World Cup 1982, giải đấu mà Italia giành chức vô địch lần thứ 3 sau 44 năm. Tại giải này Tardelli ghi hai bàn thắng, một trong trận vòng bảng gặp Argentina và bàn còn lại là bàn nâng tỷ số lên 2-0 trong trận chung kết với Tây Đức. Pha ăn mừng bàn thắng của Tardelli trong trận chung kết đã trở thành một hình ảnh cực kì nổi tiếng và là một trong những màn ăn mừng đáng nhớ nhất mọi thời đại. Nước mắt lưng tròng, Tardelli chạy thật nhanh về phía băng ghế huấn luyện với hai bàn tay nắm chặt trước ngực, miệng hét "Marco Tardelli... Marco Tardelli!" và đầu thì lắc mạnh . Màn ăn mừng đó sau này được biết đến với cái tên "Tardelli cry" (Tardelli khóc). Sau này trong trận bán kết World cup 2006, sau khi ghi bàn mở tỉ số trong những phút cuối của hiệp phụ thứ 2, Fabio Grosso cũng có pha ăn mừng làm gợi nhớ lại pha ăn mừng của Tardelli khi xưa.

Tardelli có tổng cộng 81 lần khoác áo đội tuyển quốc gia, trận đấu cuối cùng của ông cho đội tuyển là trận gặp Na Uy tháng 9 năm 1985. Tardelli giải nghệ năm 1988.

Sự nghiệp huấn luyện

Tardelli bắt đầu sự nghiệp huấn luyện ở đội U-16 Italia năm 1988 ngay sau khi treo giày. Hai năm sau đó ông trở thành trợ lý huấn luyện viên cho Cesare Maldini ở đội U-21 Ý. Năm 1993 Tardelli chuyển tới làm việc với Como ở Serie C1. Ông giúp câu lạc bộ lên hạng Serie B, nhưng cũng không thể giúp đội bóng trụ lại lâu hơn.

Năm 1995 Tardelli nhận lời dẫn dắt Cesena, một câu lạc bộ khác ở Serie B. Ông trải qua 3 mùa bóng ở đây trước khi trở thành huấn luyện viên trưởng đội U-21 Italia và giành chức vô địch U-21 châu Âu năm 2000. Thành công này đưa Tardelli trở thành huấn luyện viên trưởng Inter Milan trong mùa giải 2000-01. Tuy vậy chuyến phiêu lưu này nhanh chóng kết thúc do một chuỗi những thất bại thảm hại mà đỉnh điểm là trận thua 0-6 trước đối thủ truyền kiếp cùng thành phố AC Milan. Ông bị sa thải vào tháng 6 năm 2001. Sau đó Tardelli không gặp nhiều may mắn trong công việc huấn luyện ở Bari, đội tuyển Ai Cập và Arezzo

Tardelli có một thời gian ngắn làm việc cho ban lãnh đạo đội bóng cũ Juventus vào năm 2006, trước khi từ chức vào năm 2007 vì bất đồng quan điểm với các nhân vật đứng đầu câu lạc bộ . Tháng 2 năm 2008, Tardelli trở thành trợ lý cho Giovanni Trapattoni ở đội tuyển cộng hòa Ireland cùng với người đồng đội cũ ở Juventus Liam Bardy.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

Quốc tế

|-
|1976||8||0
|-
|1977||7||0
|-
|1978||13||1
|-
|1979||4||2
|-
|1980||12||1
|-
|1981||6||0
|-
|1982||13||2
|-
|1983||4||0
|-
|1984||7||0
|-
|1985||6||0
|-
!Tổng||81||6
|}

Huấn luyện

Thành tích

Juventus
 Serie A: 1976–77, 1977–78, 1980–81, 1981–82, 1983–84
 Coppa Italia: 1979, 1983
 Cúp UEFA: 1977
 UEFA Cup Winners' Cup: 1984
 Siêu cúp châu Âu: 1984
 cúp C1 châu Âu: 1985

Đội tuyển
 FIFA World Cup: 1982

Tham khảo

Liên kết ngoài

Cầu thủ bóng đá Ý
Cầu thủ bóng đá Inter Milan
Cầu thủ bóng đá Juventus
Cầu thủ bóng đá Serie A
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1978
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 1982
Huấn luyện viên bóng đá Ý


title: Cá sáp dầu

text:
Cá hố dầu (danh pháp hai phần: Ruvettus pretiosus, tên tiếng Anh: Castor-oil fish) là một loài cá trong họ Cá thu rắn.

Phân bố
Cá biển; đáy biển khơi; di cư trong biển; phạm vi độ sâu , thường gặp ở độ sâu . Cận nhiệt đới; 55°B- 43°N, 180°T-180°Đ. Thường sinh sống trên thềm lục địa, đôi khi ở vùng biển sâu đến 800 m. Thường sống đơn độc hoặc thành từng cặp gần đáy. Di cư xa bờ.

Đặc điểm
Chiều dài tối đa:  (chiều dài tổng cộng, TL) cá đực/không giới tính; chiều dài phổ biến:  (chiều dài tiêu chuẩn, SL) cá đực/không giới tính; trọng lượng tối đa công bố: . Vây lưng: tia gai 13-15, tia mềm: 15-18; Vây hậu môn: tia gai 0, tia mềm: 15-18. Đốt sống: 32. Da rất thô ráp, các vảy rải rác với các mấu gai xương. Gờ giữa bụng (gờ bụng) trên đường viền bụng. Cơ thể có màu nâu đồng nhất đến nâu sẫm, các chóp vây ngực và vây bụng màu đen, mép vây lưng thứ hai và vây hậu môn màu trắng ở các cá thể non. Thức ăn là cá, động vật giáp xác và mực ống.

Đánh bắt
Chiếc móc gỗ gọi là 'palu' hoặc móc Ruvettus được sử dụng để bắt loài này ở miền nam trung tâm Thái Bình Dương. Thịt rất nhiều dầu, có tính chất tẩy xổ nếu ăn nhiều. Mua bán ở dạng cá tươi và chả cá ở Nhật Bản; cũng được chế biến thành bột cá.

Ẩm thực
Thịt của loài cá này rất nhiều dầu và mặc dù có thể ăn được, nhưng dầu thực tế bao gồm các este sáp, không được tiêu hóa như dầu ăn thông thường. Thịt có hàm lượng dầu khoảng 25%, và với khẩu phần từ vài ounce trở lên thì một số người gặp tác dụng phụ nhuận tràng, như gây tiêu chảy, từ một lượng lớn các este sáp như vậy. Một số người tiêu thụ một lượng lớn cá hố dầu cũng bị đau bụng và nôn mửa.

Cá hố dầu có hương vị hấp dẫn và có thể có giá rẻ hơn đáng kể so với một số loài cá khác, dẫn đến việc một số người bán cá cố tình ghi sai nó là cá chim hoặc thậm chí là cá tuyết, mặc dù chúng hoàn toàn không liên quan. Điều này khiến người tiêu dùng thường ăn với khẩu phần lớn hơn, vì họ cho rằng đó là loại cá mà họ quen thuộc, và sau đó có thể bị tiêu chảy. Vì lý do này, Nhật Bản và Italia đã áp dụng lệnh cấm nhập khẩu cá hố dầu. Australia không cấm bán cá hố dầu nhưng khuyến cáo các nhà bán lẻ và nhà cung cấp dịch vụ ăn uống thông báo cho người tiêu dùng về nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến tiêu thụ cá hố dầu. FDA Hoa Kỳ cũng cảnh báo người tiêu dùng về khả năng dán nhãn sai của cá hố dầu và các tác dụng phụ như tiêu chảy hoặc nôn mửa có thể xảy ra đều gây khó chịu tồi tệ nhất, nhưng không gây nguy hiểm cho sức khỏe. Cá hố dầu vảy lạ (Lepidocybium flavobrunneum), một họ hàng của cá hố dầu, cũng có hàm lượng este sáp cao và thường bị dán nhãn sai tương tự.

Hình ảnh

Tham khảo

P
Động vật được mô tả năm 1833
Cá Ấn Độ Dương
Cá Đại Tây Dương
Cá Thái Bình Dương


title: Banknetvn

text:
Banknetvn là tên viết tắt của Công ty cổ phần thanh toán Quốc gia Việt Nam được thành lập ngày 09 tháng 07 năm 2004 với sự tham gia góp vốn của 56 cổ đông sáng lập gồm 55 ngân hàng hàng đầu Việt Nam và Công ty Điện toán và Truyền số liệu VDC.

Banknetvn đã được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép Hoạt động dịch vụ thanh toán số 06/NHNN-GP ngày 09/07/2004, cho phép Công ty được hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực cung ứng các dịch vụ thanh toán liên quan đến việc phát hành, chấp thuận, thanh toán thẻ ngân hàng, thẻ thanh toán và các hoạt động khác có liên quan.

Năm 2009, Chính phủ phê duyệt Đề án Xây dựng trung tâm thẻ thống nhất Quốc gia NAPAS, trong đó Banknetvn được chọn làm hạt nhân với mục tiêu là kết nối các hệ thống thanh toán thẻ và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Để thực hiện mục tiêu trên, ngày 01/04/2010, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đại diện cho Nhà nước chính thức góp vốn vào Banknetvn và trở thành cổ đông lớn nhất của Banknetvn với tỷ lệ là 61%

Năm 2019, Banknetvn đổi tên thành Napas.

Sản phẩm, dịch vụ
 Chuyển mạch thẻ nội địa
 Kết nối đa quốc gia
 Cổng thanh toán trực tuyến
 Chuyển khoản liên ngân hàng
 Thanh toán hóa đơn điện tử
 Nạp tiền điện thoại
 Tin nhắn thương hiệu

Thành viên
1. Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (VBARD)

2. Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV)

3. Ngân hàng Công thương Việt Nam (ICB)

4. Công ty Điện toán và Truyền số liệu (VDC)

5. Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB)

6. Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương tín (SACOMBANK)

7. Ngân hàng TMCP Đông Á (EAB)

8. Ngân hàng TMCP Sài Gòn Công thương (SAIGONBANK)

9.Bộ Thông tin và Truyền thông

10.Kho bạc Nhà nước Việt Nam

Chú thích

Công nghệ ngân hàng


title: Yoga cười

text:
Yoga cười (Hasyayoga) là một hình thức yoga sử dụng tiếng cười tự kích hoạt.

Khái niệm về Yoga cười được dựa trên quan sát khoa học cơ thể không thể phân biệt giữa tiếng cười giả và thực sự, và tiếng cười giả và tiếng cười thật đều cung cấp các lợi ích sinh lý và tâm lý. Yoga cười kết hợp tiếng cười vô điều kiện với Pranayama (thở yoga), được giả lập như một bài tập cho cơ thể qua trao đổi ánh mắt và vui đùa như trẻ thơ. Sau đó cười trở thành thật sự và lây lan nhanh. Người tập yoga cười có thể cười một cách tự nhiên mà không nhất thiết phải đọc chuyện cười, tiếu lâm hay xem hài kịch.

Yoga cười đã được bác sĩ Madan Kataria người Ấn Độ làm cho trở nên một thói quen tập thể dục phổ biến. Kataria viết về cách luyện tập trong cuốn sách của ông "Cười không cần lý do". Trong giữa thập niên 1990, yoga cười đã được thực hiện vào buổi sáng sớm, chủ yếu của các nhóm nam giới lớn tuổi trong công viên mở. Sau đó, một phiên bản hơn chính thức được tạo ra và phổ biến rộng rãi như "Câu lạc bộ tiếng cười". Yoga Kataria đầu tiên của Câu lạc bộ Tiếng cười bắt đầu vào ngày 13 tháng 3 năm 1995 tại Mumbai, bắt đầu với năm người trong một công viên công cộng địa phương, các khái niệm đã nhanh chóng lây lan trên toàn thế giới. Như năm 2011, có hơn 8.000 câu lạc bộ Tiếng cười trong 65 quốc gia.

Tại Việt Nam, Yoga cười lần đầu tiên được Liên minh Yoga quốc tế YAI (Yoga Alliance International) giới thiệu tại Việt Nam vào năm 2010. Đại diện của tổ chức là Mr Karan đã có rất nhiều buổi hội thảo, trao đổi về Yoga cười tại Việt Nam. .

Tham khảo

 Birklbauer, Walter (2011), Why Laughter Yoga or The Guitar Method: A Neurologic View, ISBN 3-8423-6907-7

C
Cười


title: Tóc giả

text:
Một bộ tóc giả là bộ tóc làm từ lông bờm ngựa, tóc, lông cừu, lông, lông bò Tây Tạng, lông trâu, hoặc vật liệu tổng hợp được đội trên đầu vì lý do thời trang hoặc các lý do thẩm mỹ và phong cách khác nhau, bao gồm tuân thủ văn hóa và tôn giáo.

Một số người đội bộ tóc giả để che giấu thực tế rằng đầu họ là hói, tóc giả có thể được sử dụng như một giải pháp thay thế ít xâm nhập và ít tốn kém với các điều trị để phục hồi tóc. Tóc giả cũng có thể được sử dụng như một phụ kiện trang sức, đôi khi trong một bối cảnh tôn giáo. Diễn viên thường mặc trang phục tóc giả để đóng vai một nhân vật tốt hơn.

Lịch sử

Cổ đại
Người Ai Cập cổ đại đeo tóc giả để che chắn đầu cạo trọc không có tóc khỏi bị chiếu nắng. Họ cũng đội những bộ tóc giả trên mái tóc của mình bằng cách sử dụng sáp ong và nhựa để giữ cho tóc giả tại chỗ. Nền văn hóa cổ xưa khác, bao gồm người Assyria cổ đại, người Phoenicia, người Hy Lạp cổ đại và người La Mã, cũng sử dụng tóc giả. Tóc giả chủ yếu là một hình thức phương Tây ăn mặc ở vùng Viễn Đông, chúng hiếm khi được sử dụng ngoại trừ trong sân khấu truyền thống của Trung Quốc và Nhật Bản. Một số nghệ sĩ châu Á Đông (Geisha Nhật, Kisaeng Triều Tiên) đêo bộ tóc giả (Katsura và gache tương ứng) như là một phần của trang phục truyền thống của họ.

Chú thích

Tham khảo

Làm tóc
Phụ kiện thời trang

hu:Haj#Paróka


title: Cá phèn vây vàng

text:
Cá phèn vây vàng (danh pháp hai phần: Mulloidichthys vanicolensis) là một loài cá trong họ Cá phèn. Cá phèn vây vàng đực có thể dài đến 38 cm. Loài cá này được tìm thấy từ Biển Đỏ đến quần đảo Hawaii, Marquesas, quần đảo phía nam Nhật Bản.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

V
Động vật được mô tả năm 1831


title: Mulloidichthys

text:
Mulloidichthys là một chi cá thuộc họ Cá phèn sinh sống ở vùng biển nhiệt đới. Chúng chủ yếu là Xuất hiện trong rạn san hô và đá san hô ở Đại Tây Dương Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương. 6 loài được công nhận thuộc về chi này.

Các loài

 Cá phèn Mexico, Mulloidichthys dentatus (Gill, 1862).
 Cá phèn sọc vàng kim, Mulloidichthys flavolineatus (Lacépède, 1801).
 Cá phèn vàng, Mulloidichthys martinicus (Cuvier, 1829).
 Cá phèn Mimic, Mulloidichthys mimicus Randall & Guézé, 1980.
 Cá phèn cam, Mulloidichthys pfluegeri (Steindachner, 1900).
 Cá phèn vây vàng, Mulloidichthys vanicolensis (Valenciennes, 1831).

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo


title: Cá phèn vàng

text:
Cá phèn vàng (danh pháp hai phần: Mulloidichthys martinicus) là một loài cá trong họ Cá phèn. Cá phèn vàng được tìm thấy ừ Bermuda và Florida (Mỹ) Brazil, Vịnh Mexico và biển Caribê. Ngoài ra ở Cabo Verde và São Tomé. Con đực có thể dài đến 39,4 cm.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

M
Cá Đại Tây Dương
Động vật được mô tả năm 1829


title: Cá phèn sọc vàng kim

text:
Cá phèn sọc vàng kim (danh pháp hai phần: Mulloidichthys flavolineatus) là một loài cá trong họ Cá phèn. Cá phèn sọc vàng kim thường được tìm thấy ở Biển Đỏ và Đông Phi cho đến Hawaii, quần đảo Marquises, quần đảo Ryukyu và đảo Phục Sinh. Con đực dài tối tối đa 43 cm..

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

F


title: Trường Trung học phổ thông chuyên Nguyễn Thị Minh Khai

text:
Trường THPT Chuyên Nguyễn Thị Minh Khai tỉnh Sóc Trăng, ban đầu có tên là trường Phổ thông trung học cấp II-III chuyên Sóc Trăng, được thành lập theo quyết định số 300/QĐ.TCCB.96 ngày 15/5/1996 của UBND tỉnh Sóc Trăng và chính thức hoạt động vào tháng 9/1996. Năm 1998, trường được đổi tên thành THPT chuyên Nguyễn Thị Minh Khai để phù hợp với tinh thần của Luật Giáo dục.

Lịch sử hình thành
 Ngày 15 tháng 5 năm 1996, ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng ra Quyết định số 300/QĐ.TCCB.96 về việc thành lập trường Phổ thông trung học cấp 2, 3 chuyên tỉnh Sóc Trăng.
 Đến ngày 28 tháng 4 năm 1998, ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng ra Quyết định số 314/QĐ.HC.98 về việc đổi tên trường thành trường Phổ thông trung học chuyên Nguyễn Thị Minh Khai. Căn cứ trên tinh thần Luật Giáo dục trường mang tên trường THPT chuyên Nguyễn Thị Minh Khai đến nay, toạ lạc tại số 66B đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường 3, TP Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.
Từ năm học 1996-1997 trường đã từng bước phát triển để ngày càng đáp ứng nhu cầu nhiệm vụ của trường. Hàng năm trường đều được nhận giấy khen, bằng khen của Sở Giáo dục - Đào tạo và Ủy ban Nhân dân tỉnh Sóc Trăng. Nhiều học sinh đạt giải học sinh giỏi tỉnh, giỏi quốc gia và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Cơ sở vật chất
Hiện trường đang tọa lạc trên khuôn viên với diện tích 16.000 m² tại phường 6, thành phố Sóc Trăng với hệ thống phòng học, phòng thiết bị, thí nghiệm thực hành, thư viện, hội trường, nhà thi đấu, kí túc xá, sân tập thể dục…

Thành tích
Vào những ngày đầu mới thành lập, dù cơ sở vật chất còn thiếu thốn (chỉ có 06 phòng cấp 4, trong đó có 04 phòng học và 02 phòng để trang bị máy tính và làm việc, cùng với trang thiết bị chỉ cơ bản cho việc dạy và học) nhưng trường đã bắt đầu có 02 học sinh giỏi quốc gia vào năm học 1997-1998.

Từ đó đến nay, đã có hơn 9.000 học sinh tốt nghiệp, nhiều học sinh đã đạt danh hiệu học sinh giỏi cấp tỉnh, danh hiệu/ huy chương các kì thi khu vực, và giỏi quốc gia. Những năm gần đây, tỉ lệ đỗ đại học của trường luôn đứng thứ hạng cao trong tỉnh và khu vực.

Đội ngũ giảng dạy
Năm 1996, trường Phổ thông trung học cấp II-III chuyên Sóc Trăng chỉ có 08 cán bộ, giáo viên và nhân viên cơ hữu, đa phần phải thỉnh giảng từ một số trường trong khu vực. Đến nay, toàn trường có 110 cán bộ, giáo viên nhân viên. Trong đó có 01 tiến sĩ, 36 thạc sĩ, 10 cán bộ, giáo viên đang học sau đại học (07 thạc sĩ, 03 nghiên cứu sinh), đảm bảo giảng dạy tất cả các môn.

Tham khảo


title: AndLinux

text:
andLinux là một hệ thống dựa trên Ubuntu bằng cách sử dụng Linux kernel được thiết kế để chạy một môi trường Linux nguyên bản trên hệ thống Windows (2000, XP, 2003, Vista, 7; bản 32-bit). Nó là một phần mềm FLOSS được phát hành theo giấy phép GNU GPL. Nó sử dụng hạt nhân CoLinux để hoạt động, Xming để chạy X Windows, PulseAudio cho âm thanh, và có sự lựa chọn của một trong hai cách sử dụng một phiên bản rút gọn của KDE hoặc XFCE.

Kiến trúc

Xem thêm

 Ubuntu
 Wubi (installer)
 TopologiLinux
 coLinux
 Portable Ubuntu Remix, another Ubuntu-based coLinux distrbution

Liên kết ngoài
 Official website

Chú thích

Virtualization software
Windows-only free software


title: Số ngữ pháp

text:
Trong ngôn ngữ học, số ngữ pháp là một thể loại ngữ pháp của danh từ, tính từ, đại từ, và động từ thỏa thuận thể hiện tính phân biệt trong đếm số (chẳng hạn như "một", "hai", hoặc "ba hoặc nhiều hơn").

Thông thường việc đếm số có tính phân biệt, tuy nhiên không phải luôn luôn việc này có thể tương ứng với số lượng thực tế về mặt thể hiện số đếm của danh từ hoặc đại từ tương ứng.

Chú thích

Tham khảo
 Beard, R. (1992) Number. In W. Bright (ed.) International Encyclopedia of Linguistics.
 Corbett, G. (2000). Number. Cambridge University Press.
 Greenberg, Joseph H. (1972) Numeral classifiers and substantival number: Problems in the genesis of a linguistic type. Working Papers on Language Universals (Stanford University) 9. 1-39.
 Laycock, Henry. (2005) 'Mass nouns, Count nouns and Non-count nouns' Encyclopedia of Language and Linguistics. Oxford: Elsevier.
 Laycock, Henry. (2006) Words without Objects. Oxford: Clarendon Press.
 Lunt, Horace G. (1982) Fundamentals of Russian. Revised edition (1968). Reprinted by Slavica Publishers, Columbus Ohio.

 Mithun, Marianne (1999). The languages of native North America (pp. 81–82, 444-445). Cambridge University Press, ISBN 0-521-23228-7.
 Nicolas, David (2008). "Mass nouns and plural logic". Linguistics and Philosophy 31.2, pp. 211–244 https://web.archive.org/web/20120219021719/http://d.a.nicolas.free.fr/Nicolas-Mass-nouns-and-plural-logic-Revised-2.pdf
 Sprott, Robert (1992). Jemez syntax. (Doctoral dissertation, University of Chicago, USA).
 Sten, Holgar (1949) Le nombre grammatical. (Travaux du Cercle Linguistique de Copenhague, 4.) Copenhagen: Munksgaard.
 Watkins, Laurel J.; & McKenzie, Parker. (1984). A grammar of Kiowa. Studies in the anthropology of North American Indians. Lincoln: University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-4727-3.
 Weigel, William F. (1993). Morphosyntactic toggles. Papers from the 29th Regional Meeting of the Chicago Linguistic Society (Vol. 29, pp. 467–478). Chicago: Chicago Linguistic Society.
 Wiese, Heike (2003). Numbers, language, and the human mind.  Cambridge University Press, ISBN 0-521-83182-2.

 Unicode's plural rules collection http://www.unicode.org/cldr/data/charts/supplemental/language_plural_rules.html


title: Quần đảo Marquises

text:
Quần đảo Marquises hay quần đảo Marquesas (tiếng Pháp: Îles Marquises hay Archipel des Marquises hay Marquises; tiếng Marquises: Te Henua (K) Enana (Bắc Marquises) và Te Fenua ENAT (Nam Marquises), cả hai đều có nghĩa là "Vùng đất của con người") là một nhóm các đảo núi lửa ở Polynesia thuộc Pháp, một cộng đồng hải ngoại của Pháp ở Nam Thái Bình Dương. Marquises có tọa độ 9° 00 vĩ nam, 139° 30 kinh tây. Điểm cao nhất là đỉnh núi Oave (tiếng Pháp: Mont Oave) tại đảo Ua Pu với độ cao 1.230 m trên mực nước biển.

Quần đảo Marquises tạo thành một trong năm đơn vị hành chính (các phân khu hành chính) của Polynesia thuộc Pháp. Thủ đô của quần đảo Marquises phân khu hành chính của Taiohae là khu định cư trên đảo Nuku Hiva. Dân số của quần đảo Marquises là 9.346 người năm theo kết quả điều tra dân số năm 2017.

Tham khảo

Polynésie thuộc Pháp


title: Chiêu Linh Hoàng thái hậu

text:
Chiêu Linh hoàng thái hậu (chữ Hán: 昭靈皇太后, ? - tháng 7, 1200 ), là một Hoàng hậu, Hoàng thái hậu của nhà Lý, vợ của Lý Anh Tông, mẹ của Phế Thái tử Bảo Quốc vương Lý Long Xưởng.

Bà là mẹ đích của Lý Cao Tông, nhưng ở ngôi Thái hậu lại mưu việc phế lập ngôi vị, suýt là làm lung lay triều Lý. May có đại thần Tô Hiến Thành còn đó, sự việc mới được yên, Thái hậu phải rút lui khỏi chính trường.

Hoàng hậu nhà Lý
Không rõ gia thế bà ra sao, chỉ biết bà họ Vũ (武). Năm 1151, bà sinh được hoàng tử trưởng của Anh Tông là Lý Long Xưởng (李龍昶), và Long Xưởng do là Hoàng đích trưởng tử nên được phong làm Thái tử.

Theo Đại Việt sử lược ghi nhận, khi đó có Nguyên phi Từ thị (徐氏) được Anh Tông sủng ái, Vũ hoàng hậu ghen, xui Long Xưởng quyến rũ Từ thị ấy để Anh Tông xa lánh và khinh nhờn bà ta. Từ thị không chịu và tâu thẳng lên Anh Tông, ông tức giận mà phế bỏ Long Xưởng, giáng làm Bảo Quốc vương (保國王).

Đến cuối cùng, Anh Tông lập con nhỏ là Lý Long Cán, con của Thục phi Đỗ Thụy Châu làm Thái tử. Bà mấy lần xin cho Anh Tông phục vị lại cho con mình, nhưng Hoàng đế gạt đi mà nói: "Làm con mà không biết kính trọng đấng song thân (cha mẹ) thì làm sao làm ông vua yêu dân được?"

Năm 1175, tháng 8, Anh Tông hoàng đế băng hà, Long Cán lên ngôi tức Lý Cao Tông. Bà được tôn làm Chiêu Linh hoàng thái hậu, còn Đỗ thị được tôn làm Chiêu Thiên Chí Lý hoàng thái hậu (照天至理皇太后). Tô Hiến Thành được cử làm Thái úy phụ chính.

Hoàng thái hậu nhà Lý
Tân đế Cao Tông lên ngôi khi mới 3 tuổi, Thái hậu nghĩ là Hoàng đế còn nhỏ, bèn mưu đoạt lại ngôi vị cho con trai mình.

Đầu năm 1178, sau khi mãn tang Tiên đế Anh Tông, Thái hậu mở tiệc ở trong điện và chiêu dụ quan lại hòng lập mưu gây sức ép buộc Cao Tông phải thoái vị, nhưng các đại thần đều một lòng nghe theo Thái úy Tô Hiến Thành, người lĩnh quản Cấm binh, khiến mưu sự không thành.

Sau khi thuyết phục các quan viên không được, bà tìm đến Tô Hiến Thành. Biết ông là người trung thực, khó mà mua chuộc, bà sai người đến gặp riêng vợ ông là Lữ phu nhân, đưa hết ngọc ngà châu báu. Ông biết được, than rằng: "Ta là đại thần nhận mệnh tiên đế dặn lại giúp vầy vua bé, nay lấy của đút mà bỏ vua nọ lập vua kia thì làm sao gặp tiên đế ở suối vàng".

Một hôm, Thái hậu lại triệu ông vào mà thuyết phục, lời nói rằng:"Ông đối với nước nhà có thể nói là người trung đấy, nhưng tuổi tác của ông cũng đã đến lúc về chiều rồi vậy mà lại đi giúp một ông vua nhỏ bé thì những việc ông làm ai biết cho ? Chi bằng lập vua lớn tuổi, có lớn tuổi thì kẻ kia mới biết mà đem sự ban thưởng của một vị vua hiền đức đến cho ông, rồi ông sẽ được giàu sang mãi mãi, há không phải đẹp đẽ hay sao?"Nhưng Tô Hiến Thành đáp lại:"Làm việc bất nghĩa mà được giàu sang, kẻ trung thần nghĩa sĩ đâu có vui làm. Lời tiên đế còn ở bên tai, điện hạ lại không nghe việc của Y Doãn, Hoắc Quang ngày xưa sao? Thần không dám vâng mệnh"''. Nói rồi, Tô Hiến Thành vội bước đi. Thái hậu phẫn uất nhưng không làm gì được.

Thấy không thuất phục được Tô Hiến Thành, Thái hậu đành mưu việc tạo binh biến. Trong đêm triệu gấp con trai vào cung bàn kế. Long Xưởng vừa sợ vừa mừng, bèn dùng chiếc ghe nhỏ đi theo sông Tô Lịch để vào cung. Tô Hiến Thành nhận được mật báo, chấn chỉnh quân đội hoàng cung, ngăn cản Long Xưởng vào. Long Xưởng không thể vào được, đành phải rút lui. Việc mưu phế lập không thành. Thái hậu từ đấy từ bỏ việc phế lập, rút lui khỏi chính trường.

Năm Kỷ Mùi (1200), tháng 7, Chiêu Linh Thái hậu mất, không rõ bao nhiêu tuổi. Việc đặt thụy hiệu của bà không được đề cập, cũng không rõ bà có được táng cùng lăng với Lý Anh Tông hay không.

Tham khảo

 Đại Việt sử ký toàn thư
 Đại Việt sử lược

Hoàng hậu nhà Lý