title: Lục khanh

text:
Lục khanh (chữ Hán: 六卿) là sáu gia tộc quyền thần giữ chức khanh (卿), được hưởng thế tập ở nước Tấn thời Đông Chu trong lịch sử Trung Quốc. Sự hùng mạnh của nước Tấn thời Xuân Thu có đóng góp không nhỏ của các gia tộc này, không chỉ với chính trường nội bộ nước Tấn mà còn cả quan hệ giữa các nước chư hầu đương thời. Tuy nhiên, chính ảnh hưởng quá lớn của các gia tộc này đối với chính trường nước Tấn, cũng dẫn đến sự diệt vong của nước Tấn, hình thành các quốc gia Tam Tấn: Hàn - Triệu - Ngụy.

Cơ sở hình thành
Theo chế độ phân phong của nhà Chu, các con cháu của các quân chủ chư hầu không có quyền thừa kế ngôi vị, vẫn có thể được phong tại các "thái ấp", được quyền thế tập, hình thành những tiểu quốc phụ dung cho quốc gia chư hầu đó, gọi là các "công thất".

Ngoài ra, theo quan chế nhà Chu, triều đình đứng đầu bởi quân chủ, dưới có các quan, xếp theo thứ bậc là Khanh (卿), Đại phu (大夫), Sĩ (士), gọi gộp là "khanh sĩ". Các khanh sĩ ở các nước chư hầu được hưởng lợi tức từ các "thực địa" (đất ăn lộc) do quân chủ ban cho, thuộc tầng lớp quý tộc, có quyền truyền thừa, hình thành những gia tộc có thế lực, gọi là các "tư gia".

Trong đó, Khanh là quan chức cao nhất, có vùng "thực địa" rộng nhất, hưởng lộc bằng 1/10 vị quân chủ. Đã thế, chức quan Khanh thường do gia tộc công thất nắm giữ, lẽ dĩ nhiên là có thế lực nhất, hưởng lộc từ cả thái ấp lẫn thực địa.

Sự trỗi dậy của các tư gia
Chế độ tông pháp của nhà Chu duy trì được hơn 300 năm thì sụp đổ. Nhà Chu từ khi dời sang phía đông (Đông Chu) để tránh sự uy hiếp của tộc Khuyển Nhung thì ngày càng suy yếu, chỉ còn danh hiệu thiên tử trên danh nghĩa. Các nước chư hầu bắt đầu phá vỡ trật tự cũ, không giữ quan hệ vua tôi như trước.

Ngay từ đầu thời Đông Chu, hai chi trưởng – thứ nước Tấn tại đất Dực và đất Khúc Ốc đã nổ ra chiến tranh giành ngôi vị quân chủ. Chiến tranh kéo dài gần 100 năm, trải qua 4 thế hệ mới kết thúc bằng thắng lợi của chi thứ Khúc Ốc với kết quả 5 vua Tấn ngành trưởng bị giết. Cuộc chiến chấm dứt khiến hàng loạt người trong công thất ngành trưởng bị tiêu diệt.

Trong cuộc chiến giành ngôi vị, Tấn Vũ công dựa nhiều vào sự giúp đỡ từ các gia tộc có thế lực nhất. Tấn Hiến công kế vị, một mặt thanh trừng nội tộc để độc quyền ngôi vị, một mặt thông qua chiến tranh mở rộng lãnh thổ. Sau khi Hiến công chết, các hậu duệ của ông rơi vào cuộc tranh giành ngôi vị khiến các họ công thất ngày một tổn thất. Trước khi Tấn Văn công lên ngôi, cũng phải trải qua nhiều năm lưu lạc, nhờ sự phò tá của một số triều thần mà ổn định được ngôi vị.

Trong hơn 40 năm tranh giành ngôi vị quân chủ và phát triển ngôi bá chủ chư hầu, các gia tộc công thất bị tàn sát phần lớn và bị suy yếu đến mức, vua Tấn phải dựa vào các gia tộc tư gia trong việc phát triển đất nước trong các hoạt động ngoại giao và quân sự. Các gia tộc tư gia lập nhiều công trạng và được vua Tấn phong thưởng nhiều thực địa, thế lực ngày càng lớn mạnh. Bên cạnh đó, một số gia tộc công thất, tồn tại được qua các cuộc thanh trừng, sau nhiều đời, cũng hóa thành gia tộc tư gia khi mối liên hệ gia tộc với ngôi quân chủ trở nên lỏng lẻo.

Một số dòng tộc lớn nước Tấn
Đương thời, quý tộc tại các nước chư hầu có thái ấp thực địa lớn, được hưởng quyền phụ dung, thường đổi họ theo tên đất được phong, từ đó hình thành các gia tộc khác nhau. Khi Tấn Văn công lên ngôi, chính sự nước Tấn bắt đầu ổn định. Thế lực các gia tộc cũng phát triển, nổi bật có một số gia tộc như sau:

 Dương Thiệt (羊舌) thị: gốc họ Cơ, thuộc dòng công thất. Đời Cơ Đột được Tấn Hiến công phong làm đại phu ăn lộc đất Dương Thiệt.
 Hàn (韩) thị: gốc họ Cơ, thuộc dòng công thất. Đời Cơ Vạn được Tấn Vũ công phong thực ấp ở Hàn Thành.
 Khích (郤, còn đọc là Khước) thị: gốc họ Cơ, thuộc dòng công thất. Đời Thúc Hổ được phong thực ấp ở đất Khích.
 Loan (欒) thị: gốc họ Cơ, thuộc dòng công thất. Đời Tân Phụ phò tá Khúc Ốc Hoàn Thúc, được phong thực ấp ở đất Loan.
 Ngụy (魏) thị: hậu duệ của Tất công Cao, lưu lạc đến Tấn. Đến đời Tất Vạn, có công lao phò tá Tấn Hiến công tiêu diệt các nước Hoạch, Ngụy và Cảnh, được phong thực ấp ở đất Ngụy. Đời Ngụy Thù có công tòng vong Tấn Văn công thời lưu vong ở nước ngoài.
 Hồ (狐) thị: Đời Hồ Đột gả con gái cho Tấn Hiến công, được phong làm đại phu. Hồ thị là họ ngoại của Tấn Văn công và Hồ Yển có công tòng vong Tấn Văn công thời lưu vong ở nước ngoài.
 Phạm (范) thị: hậu duệ của khanh sĩ nhà Chu là Đỗ bá, đời Thấp Thúc lưu lạc sang Tấn làm chức Sĩ sư, đổi sang họ Sĩ, sau được phong làm đại phu ăn lộc ở đất Phạm.
 Tiên (先) thị: được phong làm đại phu ăn lộc ở đất Nguyên. Đời Tiên Chẩn có công tòng vong Tấn Văn công thời lưu vong ở nước ngoài.
 Triệu (趙) thị: gốc họ Doanh, được Chu Mục vương phong làm đại phu, lấy Triệu Thành làm thực ấp. Đời Triệu Túc được Tấn Hiến công hưởng thực ấp ở đất Cảnh. Đời Triệu Thôi có công tòng vong Tấn Văn công thời lưu vong ở nước ngoài.
 Tuân (荀) thị: gốc họ Nguyên. Đời Nguyên Thị Ảm có công lao phò tá Tấn Vũ công tiêu diệt các nước Dực, Tuân, được phong thực ấp ở đất Tuân. Sau hình thành ra Trí thị và Trung Hành (còn gọi là Trung Hàng) thị.

Ngoài ra còn có các gia tộc họ Kỳ, Tư, Đồ, Tục, Khánh, Bá... đều là những gia tộc lớn, phát triển nhờ được phong thưởng qua công trạng mà họ đóng góp với vua Tấn. Các gia tộc này trở thành thế lực mới và vua Tấn ngày càng phải dựa nhiều vào họ..

Binh lực át thiên tử
Theo binh chế nhà Chu, quân đội được chia làm ngũ (5 lính), lượng (5 ngũ), tốt (4 lượng), lữ (5 tốt), sư (5 lữ), quân (5 sư). Về lý thuyết, mỗi quân có 12.500 người. Theo nguyên tắc, thiên tử có sáu quân, vạn cỗ chiến xa; các chư hầu có ba hoặc hai, một quân và có ngàn cỗ, trăm cỗ chiến xa hay vài chục cỗ chiến xa tùy theo lớn nhỏ.

Tuy nhiên, vào thời Đông Chu, thế lực của Thiên tử nhà Chu đã suy yếu. Với sự sút giảm lớn về đất đai, chỉ còn giới hạn ở Lạc Dương và các vùng xung quanh, triều đình Chu không còn có thể duy trì sáu quân thường trực (lục quân), nên phải cần sự trợ giúp của các chư hầu hùng mạnh xung quanh để bảo vệ họ khỏi các cuộc cướp bóc và để giải quyết các cuộc tranh giành quyền lực bên trong.

Nước Tấn để giữ được ngôi vị bá chủ luôn phải duy trì một đội quân hùng mạnh để can thiệp vào các nước chư hầu khác khi cần và nhất là ngăn ngừa sự tranh chấp ngôi bá chủ của nước Sở, nước Tề. Thời Tấn Vũ công đã tổ chức đạo quân, đến thời Tấn Hiến công mở rộng thành 2 đạo để phục vụ việc xâm chiếm mở rộng lãnh thổ. Năm 633 TCN, Tấn Văn công mới tổ chức thành 3 đạo quân thường trực, phân thành Thượng - Trung - Hạ. Mỗi đạo do một Tướng quân chỉ huy và một Tá quân làm phụ tá. Với đội quân thường trực này, nước Tấn có một binh lực chính quy hùng hậu, tạo sức mạnh để tranh bá chư hầu.

Khác với các chư hầu khác bấy giờ, việc chỉ huy các đạo quân ở nước Tấn không giao cho công thất để tránh nội loạn mà giao cho các tư gia, các chỉ huy được lựa chọn theo khả năng, có thực quyền chủ động trên chiến trường, đồng thời cũng tham gia chấp chính trong triều. Trong các đạo quân thì đạo Trung quân quan trọng nhất, vì vậy chỉ huy đạo quân này được xếp vào bậc Khanh. Trung quân tướng trong triều đứng ở bậc Chính khanh, nắm quân sự gọi là Nguyên soái, nắm quyền cao nhất về chính trị quân sự chỉ sau quân chủ. Trung quân tá cũng xếp vào bậc Khanh, gọi là Thứ khanh. Chỉ huy các đạo quân còn lại cũng được xếp vào bậc Đại phu. Cách tổ chức này bộ máy chính trị quân sự hợp nhất này được gọi là Nhị khanh Tứ đại phu.

Chính khanh Nguyên soái đầu tiên của nước Tấn là Khích Hộc (郤縠, còn đọc là Khước Cốc). Các chỉ huy còn lại được xếp theo thứ bậc gồm Khích Trăn (郤溱, còn đọc là Khước Trăn) là Thứ khanh Trung quân tá, Hồ Mao làm Thượng quân tướng, Hồ Yển Thượng quân tá, Loan Chi Hạ quân tướng và Tiên Chẩn Hạ quân tá. Ngoài ra, Tấn Văn công còn tôn Triệu Thôi lên bậc Khanh, làm cố vấn, Tuân Lâm Phụ, Ngụy Thối (魏焠, còn đọc là Ngụy Thù) làm hộ vệ. Tuy nhiên, trước khi quân Tấn giao chiến với quân Sở tại trận Thành Bộc thì Khích Hộc ốm chết. Tiên Chẩn do có công lấy thành Ngũ Lộc của nước Vệ, được Tấn Văn công thăng làm Chính khanh Nguyên soái, Tư Thần thay làm Hạ quân tá.

Sau trận Thành Bộc, uy thế nước Tấn lên cao, bắt đầu lấn át nhà Chu. Do khi phát động chiến tranh, hầu như toàn bộ quân đội nước Tấn đều đi viễn chinh, trong nước bỏ trống. Do vậy, trước chiến dịch công hãm nước Trịnh, Tấn Văn công cho lập thêm 3 đạo quân nữa để chuyên việc viễn chinh, nhưng để tránh tiếng có 6 quân ngang với thiên tử nhà Chu, nên gọi là Tam hành, cho Tuân Lâm Phụ làm Trung hành tướng. Vì vậy, về sau gia tộc của Tuân Lâm Phụ phát triển thành Trung Hành (中行) thị. Hai đạo còn lại do Đồ Kích làm Hữu hành tướng và Tiên Miệt làm Tả hành tướng. Sau chiến dịch công hãm nước Trịnh, năm 629 TCN, Tấn Văn công bãi bỏ Tam hành, tổ chức thành 2 đạo quân mới là Tân thượng quân và Tân hạ quân, giao cho Triệu Thôi làm Tân thượng quân tướng, Cơ Trịnh Phủ làm Tân thượng quân tá, Tư Anh (con Tư Thần) làm Tân hạ quân tướng, Tiên Đô làm Tân hạ quân tá. Ngoài ra, thăng Tư Thần làm Hạ quân tướng, phong Khích Khuyết làm Hạ quân tá.

Việc Tấn Văn công tổ chức 5 đạo quân, trên thực tế đã phá vỡ quy định kềm chế binh lực chư hầu của nhà Chu. Bên cạnh đó, việc triệu vua Chu đến hội chư hầu, đặt vua Chu chỉ còn hình thức, trên thực tế quân chủ nước Tấn mới là Bá chủ. Mặc dù vậy, trên danh nghĩa vua Chu vẫn là Thiên tử, vì vậy, ngay sau khi kế vị, đã cho thu gọn 5 đạo quân lại thành 3 đạo để tránh tiếng chư hầu lấn át Thiên tử. Sau khi Tiên Chẩn tử trận, Tương công cho Tiên Thả Cư kế chức cha là Trung quân Nguyên soái, Triệu Thôi đổi sang làm Trung quân tá. Sau khi Triệu Thôi, Loan Chi, Tiên Thả Cư và Tư Thần chết, Tương công tổ chức lại quân đội, cho Hồ Xạ Cô (còn gọi là Giả Quý) làm Trung quân Nguyên soái, Triệu Thuẫn làm Trung quân tá, Cơ Trịnh Phủ làm Thượng quân tướng, Tuân Lâm Phụ làm Thượng quân tá, Tiên Miệt làm Hạ quân tướng, Tiên Đô làm Hạ quân tá. Sau Tương công cho đổi Triệu Thuẫn lên làm Trung quân Nguyên soái, Hồ Xạ Cô xuống làm Trung quân tá.

Các khanh tộc lộng quyền
Hai đời quân chủ nước Tấn là Văn công, Tương công có uy tín và năng lực kiềm chế được các khanh tộc, sau khi Tấn Tương công chết, nước Tấn bắt đầu rơi vào nội loạn bởi các quyền thần và sự tranh chấp quyền lực giữa các khanh tộc.

Hồ thị lưu vong
Tính đến đời Tương công, họ Hồ đã phát triển thành khanh tộc lớn, từng có công giúp dòng thứ nước Tấn giành ngôi vị, loại trừ công thất và mở mang bờ cõi, lại có công tòng vong, là họ ngoại của Tấn Văn công. Đời Hồ Xạ Cô từng làm Chính khanh trước khi bị Tương công hạ xuống bậc Thứ khanh.

Nguyên trước khi chết, Tương công di mệnh cho Chính khanh nước Tấn là Triệu Thuẫn phò tá con mình là Thế tử Di Cao lên ngôi. Tuy nhiên, sau khi cân nhắc, Triệu Thuẫn đã quyết định không lập Thế tử Di Cao, vốn còn nhỏ tuổi, mà lập một công tử lớn tuổi lên ngôi vị quốc quân. Phe cánh của Thứ khanh Hồ Xạ Cô muốn đón em Tương công là công tử Lạc, vốn làm quan ở nước Trần, lên ngôi. Tuy nhiên, Triệu Thuẫn ép các triều thần đón công tử Ung, cũng là em Tương công, đang làm con tin ở nước Tần, lên ngôi. Mâu thuẫn Hồ thị và Triệu thị bùng nổ khi Triệu Thuẫn cho người giết chết công tử Lạc và để trả đũa, Hồ Xạ Cô cũng cho người giết Dương Xử Phụ, người từng khuyên Tấn Tương công nên dùng Triệu Thuẫn thay Hồ Xạ Cô ở chức Chính khanh. Nhân cơ hội này, Triệu Thuẫn cho diệt trừ vây cánh của Hồ Xạ Cô, bức Hồ Xạ Cô phải lưu vong ra nước ngoài. Hồ thị từ đó mất hẳn vai trò trên chính trường nước Tấn.

Triệu Thuẫn giết vua
Hồ Xạ Cô lưu vong, Triệu Thuẫn cho một người thuộc vây cánh mình là Tiên Khắc thay vào vị trí Trung quân tá. Tuy nhiên, bấy giờ áp lực của triều thần trở lại, buộc Triệu Thuẫn phải lập Di Cao lên ngôi quốc quân, lúc đó mới 7 tuổi lên ngôi quốc quân, tức Tấn Linh công. Triệu Thuẫn cho quân phục kích đánh Tần tại đất Linh Hồ, giết công tử Ung, bất ngờ trở mặt với nước Tần.

Hành động chuyên quyền của Triệu Thuẫn làm nảy sinh mâu thuẫn trong nội bộ nước Tấn tức thì. Các tướng Tiên Miệt, Sĩ Hội phản đối Triệu Thuận, lưu vong sang Tần. Các tướng Cơ Trịnh Phủ, Sĩ Cốc, Lương Ích Nhĩ, Khoái Khắc nổi loạn, giết chết Tiên Khắc, bị Triệu Thuẫn giết chết. Do Linh công còn quá nhỏ, Triệu Thuẫn chuyên quyền, bổ nhiệm các tướng thân cận mình vào các chức vụ chủ chốt như Tuân Lâm Phụ làm Trung quân tá thay Tiên Khắc, Khước Khuyết thăng làm Thượng quân tướng thay Cơ Trịnh Phủ, Du Biền làm Thượng quân tá, Loan Thuẫn làm Hạ quân tướng thay Tiên Miệt, Tư Giáp (con Tư Thần) làm Hạ quân tá thay Tiên Đô. Ngoài ra có Đề Di Minh làm Xa hữu, Hàn Quyết làm Tư mã.

Cuộc nội loạn làm tổn hao nguyên khí của nước Tấn không ít. Tấn bắt đầu suy, không kềm chế nổi tham vọng bá chủ của Sở. Bên cạnh đó, do thái độ trở mặt đã kết oán với Tần, một đồng minh thân cận với Tấn suốt 2 đời quân chủ Văn công, Tương công. Năm 615 TCN, Tần tấn công Tấn, nhưng do lương thảo ít nên phải rút quân. Nhờ uy thế thắng trận, Triệu Thuẫn thay Tư Giáp bằng Tư Khắc, con Tư Giáp, làm Hs quân tá; đồng thời dùng mưa đưa Sĩ Hội về nước, giảng hòa và phong làm Đại phu.

Tấn Linh công lớn lên ham mê tửu sắc, vui chơi không lo việc triều chính, xây cất trang trí cung điện và giết người vô tội. Triệu Thuẫn nhiều lần can ngăn. Còn Linh công lâu ngày chán ghét Triệu Thuẫn, hai lần sai lực sĩ đi ám sát Triệu Thuẫn nhưng đều không thành công. Triệu Thuẫn sợ hãi, bỏ trốn khỏi cung.

Tháng 9 năm đó, em Triệu Thuẫn là Triệu Xuyên mang quân đánh úp vào cung giết chết Tấn Linh công rồi đón Triệu Thuẫn về nước, lập chú Linh công là công tử Hắc Đốn lên ngôi, tức Tấn Thành công.

Năm 588 TCN, Tấn Cảnh công bắt đầu đặt ra Lục khanh cho 6 họ đại phu lớn: Trí, Phạm, Trung Hàng, Hàn, Triệu, Ngụy.

Nỗ lực của họ Loan
Sự suy yếu của các họ công thất là cơ hội cho các đại phu nổi lên nắm quyền lực. Sau khi được Tấn Cảnh công thăng làm khanh năm 588 TCN, thế lực của các "tư gia" ngày càng lớn hơn và cuộc tương tranh ngày càng ác liệt. Ngay giữa các họ tư gia và các họ công thất cũng có chia rẽ và quan hệ với nhau khá phức tạp và đấu tranh lẫn nhau, nhưng kẻ bị tiêu diệt cuối cùng trong cuộc đấu tranh là các họ công thất.

Thời Tấn Tương công, họ Hồ bị đánh bại phải chạy sang nước Địch. Thời Tấn Lệ công, họ Khước bị diệt. Bản thân Tấn Lệ công trong cuộc đấu tranh cũng bị Loan Thư và Tuân Yển giết chết.

Các họ Tiên, Tục, Khánh, Tư lần lượt bị diệt, không còn trong chính trường nước Tấn.

Đến thời Tấn Bình công, mâu thuẫn giữa công thất và tư gia nổ ra thành nội chiến tại nước Tấn. Họ Loan có mâu thuẫn với các đại phu, bị gièm pha phải chạy sang nương nhờ Tề Trang công. Năm 550 TCN, Tề Trang công giúp quân cho Loan Doanh lẻn về thành Khúc Ốc nước Tấn.

Loan Doanh muốn lật đổ quyền hành của các đại phu nước Tấn, bèn tập hợp lực lượng ở thành Khúc Ốc. Trong số lục khanh, Loan Doanh chỉ được lòng họ Ngụy, nên ngầm sai người về Giáng đô nhờ Ngụy Thư giúp làm nội ứng.

Tháng 4 năm 550 TCN, Loan Doanh mang quân đánh úp Giáng đô. Con Phạm Mang là Phạm Ưởng dò biết Ngụy Thư định giúp cho Loan Doanh, tìm cách ngăn trở khiến Ngụy Thư bị giữ chân trong triều, không thể ra mặt điều quân giúp họ Loan. Liên quân lục khanh cuối cùng đánh bại họ Loan. Loan Doanh bại trận phải rút về thành Khúc Ốc.

Lục khanh mang quân đánh thành, cuối cùng hạ thành và diệt tộc họ Loan tại Khúc Ốc.

Công thất bị loại bỏ
Từ khi họ Loan là công thất lớn nhất bị diệt, các khanh đại phu ra mặt chuyên quyền, vua Tấn còn ít quyền lực. Dù vẫn duy trì ngôi bá chủ trên danh nghĩa, các vua Tấn không có thực quyền. Nhiều cuộc chiến tranh chấp ngôi bá chủ với nước Sở và can thiệp vào các nước chư hầu khác do các khanh đại phu quyết định, điều động binh sĩ; tiến đánh và rút lui đều do họ quyết định, các vua chư hầu nhỏ phải cầu cạnh họ. Năm 516 TCN, Vệ Linh công và Tống Cảnh công sai sứ sang Tấn, đề nghị nước Tấn giúp Lỗ Chiêu công về nước, trị tội họ Quý nước Lỗ chuyên quyền. Nhưng đại phu họ Quý nước Lỗ sai sứ sang đút lót cho đại phu họ Phạm để nước Tấn đừng giúp vua Lỗ. Lục khanh tâu với Tấn Khoảnh công rằng họ Quý không có lỗi. Vì vậy nước Tấn không ra tay giúp Lỗ Chiêu công.

Năm 514 TCN, lục khanh nhân cơ hội Tấn Khoảnh công không bằng lòng với mấy người cùng họ công thất là Kỳ Doanh và Dương Tự Ngã, bèn dùng pháp luật buộc tội và giết chết hai người. Tấn Khoảnh công diệt hẳn hai họ công thất, khiến vây cánh họ vua Tấn ngày càng yếu không có ai giúp.

Lục khanh chia đất của họ Kỳ làm 7 huyện, đất họ Dương thành 3 huyện, chia nhau và cho con cháu mình vào triều làm quan. Thế lực vua Tấn suy trong khi lục khanh càng mạnh.

Lục khanh tương tranh
Đi đôi với cuộc đấu tranh với các quý tộc cũ "công thất", các quý tộc mới "tư gia" cũng chia rẽ và đấu tranh với nhau trên chính trường.

Đương thời, các thế lực mới nổi đều áp dụng những biện pháp đổi mới cho phát triển sản xuất, nhưng mức độ và phương pháp thực hiện thì có sự khác nhau khá lớn.

Về chế độ ruộng đất, lục khanh đều phá bỏ chế độ cũ trước đây: "100 bước bằng 1 mẫu". Nhưng quy định mới mà họ đặt ra cũng khác nhau. Họ Phạm và họ Trung Hàng quy định "1 mẫu bằng 160 bước", họ Trí quy định "1 mẫu bằng 180 bước" còn họ Hàn, họ Triệu và họ Ngụy quy định "1 mẫu bằng 200 bước". Do diện tích canh tác của người lao động có tiêu chuẩn nhất định, nếu quy định diện tích từng mẫu lớn thì canh tác được nhiều, có lợi cho sản xuất.

Giữa các họ lục khanh dần dần nảy sinh mâu thuẫn. Năm 497 TCN thời Tấn Định công, Triệu Ưởng đến Hàm Đan, gặp tướng trấn thủ là Triệu Ngọ vốn là người cùng họ xa, hỏi xin 500 hộ dân mà Vệ Linh công đã dâng nộp. Triệu Ngọ ban đầu bằng lòng, sau nghe thủ hạ can ngăn, bèn thác cớ không đáp ứng.

Triệu Ưởng giận Triệu Ngọ bèn mang quân tấn công Hàm Đan. Triệu Ngọ là cháu gọi Tuân Dần (Trung Hàng Dần) bằng cậu; nhà Tuân Dần lại thông gia với Phạm (Sĩ) Cát Xạ. Vì vậy Tuân Dần và Sĩ Cát Xạ ủng hộ Triệu Ngọ, bèn cùng nhau đánh Triệu Ưởng. Triệu Ưởng chạy về cố thủ ở Tấn Dương.

Theo luật nước Tấn, người làm loạn đầu tiên phải bị tử hình, do đó họ Phạm và họ Trung Hàng được Tấn Định công ủng hộ, mang quân vây Tấn Dương. Nhưng các đại phu khác là Trí (Tuân) Lịch, Hàn Bất Tín, Ngụy Xỉ lại có tư thù với họ Phạm và họ Trung Hàng, bèn mang quân giúp Triệu Ưởng.

Thế 4 họ mạnh lên, Tấn Định công lại ngả theo phe bốn họ Hàn, Ngụy, Trí, Triệu. Tuân Dần và Sĩ Cát Xạ thua trận phải bỏ chạy về thành Triều Ca. Hàn Bất Tín và Ngụy Xỉ xin hộ với Tấn Định công về lỗi khơi mào loạn của Triệu Ưởng. Định công bằng lòng tha tội Triệu Ưởng, cho giữ chức như cũ.

Nước Tề thấy Tấn loạn, Tề Cảnh công sai người chở thóc đến Triều Ca giúp Phạm Cát Xạ và Tuân Dần. Triệu Ưởng ngăn chặn không được.

Năm 494 TCN, bốn họ Ngụy, Hàn, Trí, Triệu hạ được thành Triều Ca. Tuân Dần và Phạm Cát Xạ chạy trốn sang Hàm Đan.

Năm 490 TCN, Triệu Ưởng lại hạ Hàm Đan, họ Phạm và Trung Hàng chạy sang Bách Nhân. Triệu Ưởng lại mang quân vây bức thành Bách Nhân, Tuân Dần và Phạm Cát Xạ chạy sang nước Tề. Từ đó quyền hành nước Tấn trong tay 4 họ thượng khanh Trí, Hàn, Triệu, Ngụy.

Liên minh ngăn chặn nỗ lực của vua Tấn
Trong số 4 họ thì họ Trí nắm quyền lớn nhất, nên được gọi là 'Bá', hàm ý đứng đầu trong số các quan Khanh nước Tấn.

Sau khi họ Phạm và họ Trung Hàng bị diệt, đất đai của hai họ theo lẽ nên thuộc về vua Tấn. Tuy nhiên, năm 458 TCN, Trí Dao cùng 3 họ kia tự ý chia nhau phong ấp của họ Phạm và Trung hàng, không đếm xỉa gì đến Tấn Xuất công. Tấn Xuất Công yếu thế, đất đai ít ỏi, không ngăn được sự chuyên quyền của bốn nhà, nên liên lạc tìm ngoại viện từ các nước Tề, Lỗ để tiêu diệt bốn quan Khanh. Tuy nhiên, vào thời kỳ nào, ở Tề và Lỗ tình hình cũng không sáng sủa hơn. Tề bị lũng đoạn bởi quyền lực các Đại phu, trước có họ Thôi, họ Khánh, sau đến họ Điền; còn Lỗ bị lũng đoạn bởi Tam quý (Mạnh tôn thị, Thúc tôn thị, và Quý tôn thị). Các gia tộc quyền thần giữa các nước còn ngầm liên kết, hỗ trợ nhau. Năm 452 TCN, xung đột bùng phát, bốn nhà tấn công Tấn Xuất Công. Tấn Xuất Công bỏ nước trốn sang Tề, chết trên đường bỏ trốn.

Trí Bá lập chắt của Tấn Chiêu công là Cơ Kiêu lên ngôi, tức là Tấn Ai công. Từ đó quyền hành vua Tấn chẳng còn gì, chỉ ngồi làm vì. Tồn tại được thêm trăm năm thì chính thức bị xóa sổ, khi ba nhà Hàn, Triệu, Ngụy được nhà Châu liệt vào hàng chư hầu. Đó là sự kiệnHàn, Triệu, Ngụy chia ba nước Tấn.

Tông chủ Lục khanh

Triệu thị
 Triệu Túc (?-?)
 Triệu Thành tử Triệu Thôi (636 TCN-622 TCN)
 Triệu Tuyên tử Triệu Thuẫn (621 TCN-601 TCN)
 Triệu Trang tử Triệu Sóc (600 TCN-587 TCN)
 Triệu Văn tử Triệu Vũ (583 TCN-541 TCN)
 Triệu Cảnh thúc Triệu Thành (540 TCN-518 TCN)
 Triệu Giản tử Triệu Ưởng (517 TCN-476 TCN)
 Triệu Tương tử Triệu Vô Tuất (475 TCN-425 TCN)
 Triệu Hoàn tử Triệu Gia (424 TCN)
 Triệu Hiến tử Triệu Hoán (423 TCN-409 TCN)
 Triệu Tịch (tức Triệu Liệt hầu), năm 403 TCN được phong chư hầu

Ngụy thị
 Tất Vạn (?-?)
 Ngụy Mang Quý (?-?)
 Ngụy Vũ tử Ngụy Sưu (?-?)
 Ngụy Điệu tử Ngụy Khỏa (?-?)
 Ngụy Chiêu tử Ngụy Giáng (?-556 TCN)
 Ngụy Hiến tử Ngụy Thư (555 TCN-509 TCN)
 Ngụy Giản tử Ngụy Thủ (509 TCN-?)
 Ngụy Tương tử Ngụy Mạn Đa (?-482 TCN)
 Ngụy Hoàn tử Ngụy Câu (481 TCN-446 TCN)
 Ngụy Tư (tức Ngụy Văn hầu), năm 403 TCN được phong chư hầu

Hàn thị
 Hàn Vũ tử Hàn Vạn
 Hàn Cầu Bá
 Hàn Giản
 Hàn Tử Dư
 Hàn Hiến tử Hàn Quyết
 Hàn Tuyên tử Hàn Khởi (?-514 TCN)
 Hàn Trinh tử Hàn Tu (513 TCN-?)
 Hàn Giản tử Hàn Bất Tín
 Hàn Trang tử Hàn Canh
 Hàn Khang tử Hàn Hổ (?-425 TCN)
 Hàn Vũ tử Hàn Khải Chương (424 TCN-409 TCN)
 Hàn Kiền, tức Hàn Cảnh hầu, năm 403 TCN được phong chư hầu

Trí thị (năm 453 TCN diệt vong)
 Trí Trang tử Tuân Thủ
 Trí Vũ tử Tuân Oanh (?-560 TCN)
 Trí Trang tử Tri Sóc (truy tôn)
 Trí Điệu tử Tuân Doanh (559 TCN-532 TCN)
 Trí Văn tử Tuân Lịch (531 TCN-493 TCN)
 Trí Tuyên tử Tuân Thân (492 TCN-?)
 Trí Tương tử Tuân Dao, (?-453 TCN)

Trung Hàng thị (năm 490 TCN bị diệt)
 Trung Hàng Hoàn tử Tuân Lâm Phủ (632 TCN-593 TCN)
 Trung Hàng Tuyên tử Tuân Canh (592 TCN-576 TCN)
 Trung Hàng Hiến tử Tuân Yển (575 TCN-554 TCN)
 Trung Hàng Mục tử Tuân Ngô (553 TCN-?)
 Trung Hàng Văn tử Tuân Dần (?-490 TCN)

Phạm thị
 Phạm Vũ tử Sĩ Hội (593 TCN-?)
 Phạm Văn tử Sĩ Tiếp (?-575 TCN)
 Phạm Tuyên tử Sĩ Mang (574 TCN-547 TCN)
 Phạm Hiến tử Sĩ Ưởng (546 TCN-?)
 Phạm Chiêu tử Sĩ Cát Xạ (?-490 TCN)

Xem thêm
Tấn (nước)
Chư hầu nhà Chu
Ba nhà chia Tấn

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Chu bản kỷ
 Tấn thế gia
 Trương Tú Bình, Vương Hiểu Minh (1998), Một trăm sự kiện của Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 3, tập 5, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
 Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), Cố sự Quỳnh Lâm, Nhà xuất bản Thanh Hoá

Chú thích

Nước Tấn


title: Cassandra

text:
Trong thần thoại Hy Lạp, Casandra (Tiếng Hy Lạp cổ ) là con gái vua Priam  và hoàng hậu Hecuba của thành Troy. Vẻ đẹp của cô khiến thần Apollo si mê và thần đã trao cho cô một món quà là quyền nhìn thấy được tương lai. Trong một dị bản khác, cô được những con rắn trong đền thờ thần Apollo liếm vào tai nên có thể nghe thấy tương lai.

Khi Cassandra từ chối tình cảm của Apollo, cô bị Apollo nguyền rủa rằng "cô và con cháu của cô sẽ thấy được tương lai nhưng không một ai sẽ tin vào điều đó". Cassandra là nhân vật chính trong các sử thi và các vở bi kịch.

"Tâm trạng Cassandra" là thuật ngữ dùng để thể hiện trạng thái tâm lý bất lực khi không thể nói, giúp đỡ người khác trong khi bản thân có khả năng.

Còn lời cảnh báo Cassandra là cảnh báo trước một sự cố không may, mà không ai muốn nghe hoặc không tin vào nó.

Xem thêm
114 Kassandra

Tham khảo

Xem thêm
 Clarke, Lindsay. The Return from Troy. HarperCollins (2005). ISBN 0-00-715027-X.
 Marion Zimmer Bradley. The Firebrand. ISBN 0-451-45924-5
 Patacsil, Par. Cassandra. In The Likhaan Book of Plays 1997-2003. Villanueva and Nadera, eds. University of the Philippines Press (2006). ISBN 971-542-507-0
 Ukrainka, Lesya. Cassandra. Original Publication: Lesya Ukrainka. Life and work by Constantine Bida. Selected works, translated by Vera Rich. Toronto: Published for the Women's Council of the Ukrainian Canadian Committee by University of Toronto Press, 1968. Pp. 181–239
 Schapira, Laurie L. The Cassandra Complex: Living with Disbelief: A Modern Perspective on Hysteria. Toronto: Inner City Books  (1988). ISBN 0-919123-35-X. (This work is mentioned in the Cassandra (Metaphor) page in the Wiki.)

Người trong chiến tranh thành Troia
Nhân vật Iliad
Phụ nữ thần thoại Hy Lạp
Công chúa trong thần thoại Hy Lạp
Nhân vật trong thần thoại Hy Lạp
Người Troia


title: Danh sách quốc gia nhiều tỷ phú nhất thế giới năm 2012

text:
Dưới đây là bảng thống kê 10 quốc gia có nhiều tỉ phú nhất thế giới tính đến năm 2012. Hoa Kỳ vẫn là quốc gia đứng đầu thế giới về số tỷ phú trong năm 2012 và tăng 25 người so với năm 2011.

Chú thích


title: Nicotiana attenuata

text:
Nicotiana attenuata là loài thực vật thuộc chi Nicotiana, thường được biết đến là coyote tobacco. Đây là một loài hoang dại mọc ở miền Tây Bắc Châu Mỹ, từ British Columbia tới Texas và Bắc Mexico. Đây là loài thường niên, cao lớn nhất khoảng 1 mét. Lá rộng, có thể tới 10 cm dài. Phần lá dưới thường hình bầu dục và phần lá thân thường dài và nhọn. Hoa dạng chùm hữu hạn inflorescence, màu trắng hồng hoặc trắng xanh. Hoa có dạng loa kèn với chiều dài từ 2 tới 3 cm. Cánh hoa dạng hợp và đầu cánh hoa thường là màu trắng. Bầu quả dạng capsule

Loài cây này thường được sử dụng với mục đích dược liệu bởi những người Châu Mỹ bản địa và được sử dụng như là thuốc hút smoked bởi những người Hopi, Apache, Navajo, Paiute.

Khi cây thuốc lá dại này bị tấn công bởi con sâu thuốc lá sâu sừng thuốc lá (Manduca sexta), nó sẽ tiết ra các hợp chất mùi để dẫn dụ bọ cánh cứng Geocoris tới tiêu diệt sâu gây hại.

Hình ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

Jepson Manual Treatment
USDA Plants Profile
GRIN Species Profile
Photo gallery

A
Thuốc lá
Thực vật California
Thực vật Texas
Thực vật Tây Bắc Hoa Kỳ
Thực vật Tây Nam Hoa Kỳ


title: Cốc biển

text:
Cốc biển là một chi chim biển duy nhất trong họ cùng tên Fregatidae. Có 5 loài trong chi này. Chúng có đôi cánh, đuôi, và mỏ dài và con đực có túi bướu cổ màu đỏ, nó được bơm căng lên vào mùa sinh sản để thu hút con cái.

Phân loại học

Từ nguyên
Họ Frigate được nhà tự nhiên học người anh Eleazar Albin sử dụng năm 1738 trong quyển A Natural History of the Birds. Quyển sách cũng minh họa chim trống red gular pouch. Nó có nguồn gốc do những người đi biển Pháp đặt tên là la frégate—một loại tàu frigate. Thuật ngữ này đã được nhà tự nhiên học người Pháp Jean-Baptiste du Tertre đề cập tới khi mô tả loài chim này năm 1667.

Christopher Columbus đã gặp loài này khi đi qua quần đảo Cape Verde trong chuyến hải hành đầu tiên qua Đại Tây Dương năm 1492. Trong nhật ký của ông ngày 29 tháng 9, ông đã sử dụng từ rabiforçado, tiếng Tây Ban Nha hiện đại là rabihorcado hay forktail. Ở vùng Caribe, Cốc biển được gọi là chim Man-of-War theo các thủy thủ người Anh. Tên này được nhà thám hiểm người Anh William Dampier ghi trong quyển sách của ông An Account of a New Voyage Around the World xuất bản năm 1697:

Phân loại
Cốc biển từng được xếp cùng nhóm với cormorant, và Sulidae (gannet và boobies) cũng như pelican trong chi Pelecanus theo Linnaeus năm 1758 trong ấn phẩm tái bản lần 10 của quyển Systema Naturae. Ông đã mô tả các đặc điểm khác biệt giữa bộ lô vũ thẳng ở đầu, He described the distinguishing characteristics as a straight bill hooked at the tip, linear nostrils, mặ trần, và chân có màng đầy đủ. Chi Fregata được nhà tự nhiên học người Pháp Bernard Germain de Lacépède xác định năm 1799. Louis Jean Pierre Vieillot đã mô tả chi này có tên Tachypetes năm 1816 đối với Cốc biển lớn. Tên chi Atagen đã được nhà tự nhiên học người Đức Paul Möhring đặt năm 1752, mặc dù điều này không có giá trị vì nó ra đời trước khi bắt đầu chính thức phân loại của Linnaean.

Năm 1874, nhà động vật học người Anh Alfred Henry Garrod đã xuất bản một nghiên cứu nơi ông đã xem xét nhiều nhóm chim khác nhau và ghi nhận muscles of a selected group of five chúng có thể hiện hay không.

Các loài
 Chi Fregata
 Fregata magnificens
 Fregata aquila
 Fregata andrewsi
 Fregata minor
 Fregata ariel

Tham khảo

Tài liệu
Harrison, Peter (1988). Seabirds: An Identification Guide. London: Christopher Helm. ISBN 0-7470-1410-8

Liên kết ngoài

 Frigatebird videos on the Internet Bird Collection

Chim biển
Họ Cốc biển


title: Số lạ

text:
Trong lý thuyết số, số lạ là số tự nhiên phong phú nhưng không nửa hoàn hảo.
Nói cách khác, tổng các ước thực sự (các ước số bao gồm 1 nhưng không phải chính nó) của số lạ lớn hơn số lạ đó, nhưng không có tập con nào của các ước số đó mà tổng của nó bằng với chính số đó.

Các ví dụ

Số lạ nhỏ nhất là 70. Các ước số thực sự của nó là: 1, 2, 5, 7, 10, 14 và 35; tổng của các ước số này là 74, nhưng không có tập con nào của các ước số  mà tổng của nó bằng 70. Số 12 được gọi là số phong phú nhưng không phải là số lạ, bởi vì các ước số chia hết của 12 là 1, 2, 3, 4 và 6 có tổng là 16, tuy nhiên 2 + 4 + 6 = 12 (tổng của một tập con trong các ước số thực sự).

Dãy số các số lạ là:
 70, 836, 4030, 5830, 7192, 7912, 9272, 10430,... .

Các tính chất

Có vô số số lạ. Ví dụ như, 70p là lạ với mọi số nguyên tố p ≥ 149. Thậm chí, tập các số lạ có mật độ tiệm cận dương.

Hiện nay ta vẫn chưa biết liệu có tồn tại số lạ lẻ. Nếu có tồn tại thì số đó phải lớn hơn 1021.

Sidney Kravitz chứng minh rằng với k là số nguyên dương, Q là số nguyên tố lớn hơn 2k, và

cũng là số nguyên tố và lớn hơn 2k, thì

là số lạ.
Với công thức này ông tìm ra số lạ lớn sau:

Số lạ nguyên thủy
Một tính chất của số lạ đó là nếu n lạ và p là số nguyên tố lớn hơn tổng các ước σ(n), thì pn cũng là số lạ. Tính chất dẫn tới định nghĩa số lạ nguyên thủy, tức số lạ không phải bội của các số lạ khác . Chỉ có 24 số lạ nguyên thủy nhỏ hơn 1 triệu so với 1765 số lạ nói chung dưới 1 triệu. Cách sinh của Kravitz đưa ra số lạ nguyên thủy bởi mọi số  đều nguyên thủy, nhưng việc tồn tại vô số k và Q sao cho R là nguyên tố không được đảm bảo. Do đó người ta giả thuyết rằng có vô số số lạ nguyên thủy, Melfi đã chứng minh rằng sự vô hạn của số lạ nguyên thủy là hệ quả của giả thuyết Cramer.
Số lạ nguyên thủy có lên tới 16 ước nguyên tố và 14712 chữ số đã được tìm thấy.

Xem thêm
 Số không chạm tới được

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hàm ước số
Vấn đề chưa được giải quyết trong toán học
Chuỗi số nguyên


title: Kasa

text:
Kasa có thể đề cập đến:

Gasa (thơ), một dạng thơ Triều Tiên
Karakasa Kozō, tinh thần hay quỷ dữ trong truyện ngụ ngôn Nhật Bản
Kasa (mũ), mũ Nhật Bản
Lady Kasa, Nhà thơ Nhật Bản
Kasa (vương quốc) tiền thân của Senegal


title: Quận của Pháp

text:
101 tỉnh của Cộng hòa Pháp được phân chia thành 342 quận,. Một quận của Pháp được phân chia thành các tổng và xã, không phân biệt đô thị hay nông thôn, cũng không có tư cách pháp nhân và vì thế các viên chức quận không do dân chúng bầu lên.

Thủ phủ của một quận được gọi là quận lị (sous-préfecture). Khi một quận gồm có tỉnh lị (thủ phủ) của tỉnh thì tỉnh lị đó đóng vai trò vừa là quận lị và vừa là tỉnh lị.

Vai trò và hành chính
Việc điều hành một quận là trách nhiệm của một quận trưởng (), phụ giúp tỉnh trưởng ().

Không giống như các vùng, tỉnh và xã, các quận không có tư cách pháp nhân theo công luật. Vì thế, quận không có hội đồng quận và cũng không có các viên chức dân cử điều hành.

Lịch sử
Khái niệm về quận được đề nghị vài lần như một cuộc cải tổ hệ thống hành chính trong khoảng thời gian giữa thế kỷ 15 và 18. Nổi bật là đề nghị của một quan chức thuộc vùng Bretagne là Caze de La Bove trong cuốn hồi ký của ông có tựa đề Mémoire concernant les subdélégués de l'intendance de Bretagne năm 1775.

Quận được thành lập sau Cách mạng Pháp vào ngày 28 tháng 5 năm thứ 8 lịch cộng hòa (tức là 17 tháng 2 năm 1800). Trong một vài giai đoạn nào đó trong lịch sử Pháp, quận đã phục vụ vai trò trong việc bầu lên lập pháp, đặc biệt trong Đệ tam Cộng hòa Pháp. Năm 1926, 106 quận bị chính phủ bắt ngưng hoạt động. Một số quận này được tái phục chế vào năm 1942.

Thống kê
Đa số tỉnh chỉ có ba hoặc bốn quận. Các tỉnh Paris và Belfort có chỉ một quận trong khi đó tỉnh Moselle có đến 9 quận. Tỉnh Mayotte không có quận nào.

Tham khảo

Xem thêm
 Phân cấp hành chính Pháp
 Quận
 Quận của Paris

Phân cấp hành chính Pháp
Đơn vị hành chính địa phương cấp 3 theo quốc gia
Phân vùng quốc gia châu Âu


title: Cộng đồng đô thị tại Pháp

text:
Tại Cộng hòa Pháp, cộng đồng đô thị () là một hình thức hòa nhập nhất của một liên xã. Cộng đồng đô thị bao gồm một thành phố (một xã thành thị) và các khu ngoại ô độc lập (các xã độc lập).

Các cộng đồng đô thị đầu tiên được Nghị viện Pháp thành lập vào ngày 31 tháng 12 năm 1966. Ban đầu chỉ có 4 cộng đồng đô thị tại các vùng đô thị Bordeaux, Lille, Lyon và Strasbourg. Sau đó, các cộng đồng đô thị khác được thành lập tại các vùng đô thị khác. Mục đích của các cộng đồng đô thị là đạt được sự hợp tác và điều hành chung giữa các thành phố lớn và các khu ngoại ô độc lập của chúng. Bước đi này thường xảy ra sau các nỗ lực không thành nhằm nhập các xã nằm bên trong một vùng đô thị lại với nhau. Địa vị của các cộng đồng đô thị đã được Luật Chevènement thay đổi vào năm 1999.

Không như các cộng đồng khối dân cư và các cộng đồng xã, các xã không thể rời một cộng đồng đô thị một cách tự do.

Tính đến ngày 1 tháng 1 năm 2009, có 16 cộng đồng đô thị tại Pháp (tất cả đều nằm trên Chính quốc Pháp) với tổng dân số kết hợp là 7,47 triệu người. Tất cả các khu vực đô thị tại Pháp có trên nửa triệu dân là các cộng đồng đô thị, trừ khu vực đô thị Paris. Île-de-France, một trong số các vùng của Pháp, cung cấp đơn vị hành chính kết hợp một cách hữu hiệu bao gồm khu vực đô thị Paris. Một số cộng đồng đô thị tương đối nhỏ; nhỏ hơn nhiều cộng đồng khối dân cư.

Cộng đồng đô thị được một hội đồng, gọi là "conseil communautaire" (hội đồng cộng đồng) điều hành.  Mỗi hội đồng thị xã riêng biệt sẽ cử một đại diện của họ tham dự vào hội đồng cộng đồng. Hội đồng được lãnh đạo bởi một chủ tịch và phó chủ tịch do hội đồng bầu lên. Chủ tịch hội đồng cộng đồng đô thị trong nhiều trường hợp có thể là vị thị trưởng của thành phố chính, hoặc của thành phố đông dân nhất. Các thị trưởng của các thành phố khác cũng thường là phó chủ tịch cơ quan hành chính cộng đồng đô thị.

Danh sách 16 cộng đồng đô thị
(Xếp theo dân số tính đến lần điều tra dân số tháng 1 năm 2006)

Cộng đồng đô thị Lyon (Grand Lyon) – 1.253.179 người
Cộng đồng đô thị Lille Métropole – 1.107.861 người
Cộng đồng đô thị Marseille Provence Métropole – 1.023.972 người
Cộng đồng đô thị Bordeaux (CUB) – 702.522 người
Cộng đồng đô thị Đại Toulouse – 651.584 người
Cộng đồng đô thị Nantes (Nantes Métropole) – 579.131 người
Cộng đồng đô thị Nice Côte d'Azur – 512.160 người
Cộng đồng đô thị Strasbourg (CUS) – 467.376 người
Cộng đồng đô thị Đại Nancy (Grand Nancy) – 258.526 người
Cộng đồng đô thị Brest (Brest Métropole Océane) – 210.117 người
Cộng đồng đô thị Dunkerque (Dunkerque Grand Littoral) – 200.417 người
Cộng đồng đô thị Le Mans Métropole – 184.958 người
Cộng đồng đô thị Arras – 91.438 người
Cộng đồng đô thị Creusot Montceau – 90.406 người
Cộng đồng đô thị Cherbourg – 85.588 người
Cộng đồng đô thị Alençon – 49.634 người

Tham khảo


title: Xã liên kết tại Pháp

text:
Tại Pháp, các xã liên kết () được thành lập theo Đạo luật sáp nhập xã ngày 16 tháng 7 năm 1971 (cũng còn có tên là Đạo luật Marcellin). Đạo luật cho phép các xã độc lập trước đó duy trì một số cơ quan như
 một xã trưởng, một nhân viên lục sự, một viên chức điều tra tội phạm.
 một văn phòng xã trưởng
 một trung tâm cộng đồng

Ngày 1 tháng 1 năm 2006, có 730 xã liên kết tại Pháp. Đa số các xã liên kết được lập trong vòng 4 năm sau khi Đạo luật Marcellin được thông qua.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Code officiel géographique 2006

Phân cấp hành chính Pháp


title: Kiểm toán

text:
Kiểm toán là một "kiểm tra độc lập thông tin tài chính của bất kỳ thực thể nào, cho dù có định hướng lợi nhuận hay không, bất kể quy mô hoặc hình thức pháp lý của nó khi kiểm tra như vậy được thực hiện với quan điểm bày tỏ ý kiến trên đó"  Nó cũng cố gắng đảm bảo sổ sách kế toán được duy trì đúng cách bởi mối quan tâm theo yêu cầu của pháp luật. Kiểm toán đã trở thành một hiện tượng phổ biến như vậy trong khu vực doanh nghiệp và công cộng mà các học giả đã bắt đầu xác định một "Hội kiểm toán". Kiểm toán viên nhận thức và nhận ra các đề xuất trước khi họ kiểm tra, thu thập bằng chứng, đánh giá tương tự và đưa ra ý kiến trên cơ sở phán đoán của kiểm toán viên, được đưa vào kết quả báo cáo kiểm toán.

Bất kỳ vấn đề có thể được kiểm toán. Kiểm toán là một biện pháp tự vệ từ thời cổ đại (Loeb & Shamoo, 1989). Kiểm toán cung cấp sự bảo đảm của bên thứ ba để nhiều bên liên quan rằng vấn đề là miễn phí từ tài liệu sai sót trọng yếu. Thuật ngữ này được áp dụng thường xuyên nhất để kiểm toán các thông tin tài chính liên quan đến pháp nhân. Các lĩnh vực thường được kiểm toán khác bao gồm: thư ký và tuân thủ, kiểm soát nội bộ, quản lý chất lượng, quản lý dự án, quản lý nước và bảo tồn năng lượng.

Theo kết quả của một cuộc kiểm toán, các bên liên quan có thể đánh giá và nâng cao hiệu quả hiệu quả của quản lý rủi ro, kiểm soát và quy trình quản trị đối với vấn đề này.

Từ "kiểm toán" (audit) xuất phát từ chữ Latin audire, có nghĩa là "nghe".

Tham khảo

Kiểm toán


title: Kiểm toán công nghệ thông tin

text:
Kiểm toán Công nghệ Thông tin (tiếng Anh: Information Technology Audit, viết tắt IT Audit) là việc kiểm soát các quản lý điều khiển bên trong các Công trình hạ tầng xã hội Công nghệ thông tin (IT). Việc thẩm định các bằng chứng thu nhằm xác định nếu hệ thống thông tin là các tài sản được bảo vệ an toàn, duy trì tính toàn vẹn dữ liệu, và hoạt động có hiệu quả nhằm đạt các mục tiêu, mục đích của tổ chức. Những đánh giá này có thể thực thi trong việc kết hợp Kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán nội bộ, hoặc những hình thức tham gia xác nhận khác.

Kiểm soát Công nghệ Thông tin còn được gọi là kiểm toán "xử lý dữ liệu tự động" (ADP) hay "kiểm toán máy tính". Trước đây, tiền thân của thuật ngữ IT Audit là "kiểm toán xử lý dữ liệu điện tử (EDP)".

Mục đích

Kiểm toán Công nghệ Thông tin khác với Kiểm toán báo cáo tài chính. Trong khi mục đích kiểm toán tài chính là đánh giá một tổ chức có gắn với tiêu chuẩn thực hành kế toán, mục đích của kiểm toán Công nghệ Thông tin là đánh giá về các thiết kế hệ thống kiểm soát nội bộ và sự hiệu quả mang lại. Trong môi trường hệ thống thông tin (IS), kiểm toán là một sự kiểm soát hệ thống thông tin, đầu vào, đầu ra và các quá trình xử lý.

Quy trình kiểm toán

Các bước sau là quy trình kiểm toán cơ bản trong Kiểm toán Công nghệ Thông tin:
 Lên kế hoạch
 Nghiên cứu và đánh giá điều khiển
 Thực nghiệm và đánh giá điều khiển
 Báo cáo
 Theo dõi

Chứng chỉ chuyên nghiệp
 Certified Information System Auditor (CISA)
 Certified in Risk and Information Systems Control (CRISC)
 Certified Internal Auditor (CIA)
 Certification and Accreditation Professional (CAP)
 Certified Computer Professional (CCP)
 Certified Information Privacy Professional (CIPP)
 Certified Information Systems Security Professional (CISSP)
 Certified Information Security Manager (CISM)
 Certified Public Accountant (CCNA)
 Certified Internal Controls Auditor (CICA)
 Forensics Certified Public Accountant (FCPA)
 Certified Fraud Examiner (CFE)
 Chartered Accountant (CA)
 Chartered Certified Accountant (CCA)
 GIAC Certified System & Network Auditor (GSNA)
 Certified Information Technology Professional (CITP), kiểm toán viên phải có 3 năm kinh nghiệm trước khi lấy chứng chỉ.

Xem thêm
Thám tử máy tính
Thám tử máy tính
Phân tích dữ liệu (Công nghệ thông tin)
Hành vi bất thường và vi phạm pháp luật
 Chuẩn AICPA: SAS 99 Xem xét gian lận trong kiểm toán báo cáo tài chính
Nghiên cứu trường hợp gian lận máy tính

Tham khảo

Liên kết ngoài
 A career as Information Systems Auditor , by Avinash Kadam (Network Magazine)
 IT Audit Careers guide
 Federal Financial Institutions Examination Council  (FFIEC)
 Information Systems Audit & Control Association (ISACA)
 Open Security Architecture- Controls and patterns to secure IT systems
 American Institute of Certified Public Accountants (AICPA)
 IT Services Library  (ITIL)

Kiểm toán công nghệ thông tin
Xử lý dữ liệu


title: Bạc má Nhật Bản

text:
Bạc má Nhật Bản (danh pháp khoa học: Parus minor), cũng gọi là Bạc má phương Đông, là một loài chim thuộc họ Bạc má thay thế bạc má lớn tương tự ở Nhật Bản và Viễn đông Nga vượt quá sông Amur, bao gồm quần đảo Kuril. Cho đến gần đây, loài này được phân loại như là một phân loài của bạc má lớn, nhưng nghiên cứu Nga đã chỉ ra rằng hai loài cùng tồn tại ở vùng Viễn Đông nước Nga mà không trộn lẫn vào nhau hoặc thường xuyên lai giống.

Chú thích

Tham khảo

 Päckert M, Martens J, Eck S, Nazarenko AA, Valchuk, OP, Petri B, Veith M (2005). "The great tit (Parus major) – a misclassified ring species", Biological Journal of the Linnean Society, 86(2).
 Japanese Tit  at Avibase

M
Động vật được mô tả năm 1848
Chim Nhật Bản


title: Thanh Thủy (diễn viên)

text:
Thanh Thủy, tên khai sinh là Huỳnh Thị Thanh Thủy (sinh ngày 24 tháng 9 năm 1963), là một nữ diễn viên người Việt Nam. Bà từng đoạt năm giải Mai Vàng của báo Người lao động và nhiều giải thưởng khác.

Mặc dù được đào tạo chính quy ngành đạo diễn tại Trường Nghệ thuật Sân khấu 2, Thanh Thủy lại nổi tiếng với vai trò diễn viên. Thanh Thủy có khả năng diễn xuất đa dạng từ bi đến hài và được mệnh danh là "nghệ sĩ của muôn mặt". Bà phần nhiều tham gia diễn xuất kịch nói tại sân khấu IDECAF, 5B Võ Văn Tần, Nụ cười Mới,... cũng như tham gia các phim truyền hình và các vở kịch truyền hình ngắn. Bà cũng từng là MC trong loạt kịch thiếu nhi Chuyện Ngày Xưa trên HTV7 và Ngày xửa ngày xưa trên sân khấu kịch Idecaf với vai két La La của nhóm Líu Lo (2000 - 2005).

Tiểu sử
Sinh ra trong một gia đình công chức, mặc dù cả gia đình cũng như chính bản thân đều muốn theo nghề giáo, nhưng Thanh Thủy lại thành danh trên sân khấu với vai trò diễn viên. Thanh Thủy tin sự ảnh hưởng của ông nội - một họa sĩ đã từng là giảng viên mỹ thuật Trường Mỹ thuật Biên Hòa - Đồng Nai đã hướng chị đến với nghệ thuật.

Thanh Thủy tốt nghiệp đạo diễn nhưng thành công với vai trò diễn viên trong nhiều thể loại cũng như sân khấu cải lương. Sự nghiệp của chị trải qua nhiều thăng trầm. Năm 23 tuổi khi tốt nghiệp, Thanh Thủy làm giáo viên phụ giảng khóa đào tạo diễn viên điện ảnh đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thầy Nguyễn Văn Phúc và cô Kim Chi được 4 năm. Khi ra trường, chị đã từng cùng Mỹ Dung, Phùng Nguyên mở tiệm bán quần áo trên đường Cống Quỳnh. Tiệm đóng cửa, chị về quê gần 3 năm cho đến khi nhận lời xuất hiện lại trong chương trình ca nhạc hài kịch "Việt Nam thương nhớ" của nghệ sĩ Minh Phượng. Tuy chương trình thành công lớn, nhưng Thanh Thủy vẫn ngần ngại quay lại với nghề. Về sau, Thu Hồng - là biên tập viên Ban văn nghệ Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh - đưa Thanh Thủy về làm vở "Trở về mái nhà xưa" diễn tại Nhà hát kịch - sân khấu nhỏ 5B Võ Văn Tần. Khi đó chị mới nhận ra niềm khao khát với nghề và muốn theo nghề trở lại. Thanh Thủy chia sẻ: "Trong vở diễn có đoạn Lê Na nói về quá khứ của mình, nỗi khao khát được quay lại mái nhà xưa, lúc đó tôi khóc đến nỗi không nói rõ câu thoại".

Chị cũng đã từng lập nhóm tấu hài với Quốc Thảo và Minh Phượng, từng là bạn diễn ăn ý của Nghệ sĩ ưu tú Thành Lộc trong các vở hài kịch ở Sân khấu IDECAF như Cậu đồng, Cô chủ quán xinh đẹp, Cái tráp vàng, Người tốt thành Tứ Xuyên... cũng như cùng nghệ sĩ ưu tú Hoài Linh tham gia nhiều vở hài kịch thành công trên sân khấu Nụ cười Mới của ông bầu Hữu Lộc như Người nhà quê, Chuyện sân ga...

Một người bạn đã giới thiệu Thanh Thủy với chồng là anh Tráng vào năm 1991 khi đi nghe đêm hòa nhạc do Nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn biểu diễn tại Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh. Họ quen nhau rồi tiến đến hôn nhân vào năm 1993. Gia đình Thanh Thủy có hai con trai riêng của chồng và hai con gái: Nhật Thanh và Giang Thanh.

Sự nghiệp

Phim đã tham gia

Cái bóng bên chồng vai Bà Thy  (2007)
Mùi ngò gai  vai  Bà Phượng (2006)
Bỗng dưng muốn khóc vai  Mẹ Bảo Nam (2008)
Tam nam vẫn phú vai  Bà Xuyên (2009)
Chiếc giường chia đôi  vai Dì Huệ (2011)
Mua láng giềng gần vai Bà Diễm Vân (2011)
Ai cũng có Tết vai Bà Thiên Hảo  (2011)
 Cô thắm về làng vai Thím Năm (2016)
Osin nổi loạn vai Dạ Khê (2015)
Gia đình hết sẩy vai  Bà Sáu (2019)
Cá Rô, em yêu anh  vai  Thím Một (2010)
Tết Tết Tết  vai  Bà Tư Hiền  (2015)
Người Nhà Quê  vai  Bà Tám  (2017)
Cuộc Phiêu Lưu Hai Lúa 2  vai Bà Tư Măng  (2015)
Hàng xóm vai bà Huyền (2014)
Cưới chạy kịp Xuân vai  Bà Ba tỵ  (2012)
 Cô thắm về làng 2 vai Thím Năm (2017)
Vừa Đi Vừa Khóc  vai bà Hoa   (2014)
Người đẹp lỡ thì /Chào tình yêu vai Mẹ Tam lang  và ngọc nga (2012)
Chuyện gì đang xảy ra?  vai Bà Sáu (2016)
Bếp của mẹ vai Bà Hạnh (2013)
Người mẹ nhí vai Bà  Mai Liên (2006)
Đồng hồ cát  vai  Bà Hoà (2008)
Tổ ấm lạ kỳ vai  Bà Thủy (2021)
 Cô thắm về làng 3 vai Thím Năm (2018)
Cô nàng  nặng cân vai Bà Lam (2012)
Ầu ơ ví dầu  vai  Bà Tuyết (2012)
Khát vọng thượng lưu  vai Bà Thu (2012)
Lênh đênh phận bạc vai  cô Tám (2014)
Năm sau con lại về vai  Bà Lương (2014)
Những nàng công chúa nổi tiếng vai Bà Nga (2011)
Hồi xuân
Gia đình Dr.Beo vai  Bà Lang Ba (2015)
Lấy chồng cho mẹ  vai Bà Thúy (2017)
Khúc nam ai vai Dì Trang (2012)
Hương tình vai Bà Hà (2011)
Tết ơi! Xuân à! vai Bà Thìn ( 2011)
Gọi tình yêu quay về  vai Liên (1994)
Vợ tui tui sợ vai Bà Tư (2017)
Trời ơi! Tức muốn chết vai Bà Lan  (2021)
Đại kê chạy đi 2  vai  Bà Thủy (2020)
Sát thủ hoa hồng trắng vai Bà Hòa (2015)
Oan gia ngang trái vai Bà Hội Đồng (2018)
Lần đầu làm mẹ vai Bà Hai Nhân (2018)
Sau ánh hào quang vai  Bà Hồng (2009)
Thiên thần hộ mệnh vai Bà Tâm (2021)
Vực thẳm chiều trôi vai  Bà Thủy  (2020)
Hello cô Ba vai Bà Năm (2012)
Cưới ngay kẻo lỡ vai  Mẹ của Hồ Sơn ( 2012)
Báu vật ngày xuân vai  Bà Xuân (2015)
Yêu anh em dám không? vai  Bà Tám (2013)
Vực thẵm tình yêu vai Bà Hồng Hoa (2012)
Tám công sở vai Mỹ Mỹ (2016)
Cô gái xấu xí vai  Bảo Chân (2008)
Người hoàn hảo vai Bà Phước Lợi  (2010)
Chết lúc nửa đêm  vai  ý Tá Trực (2008)
Cát bụi hè đường  vai Mẹ Hiếu  (1994)
Gia đình  vui nhộn  vai Bà Mị Cà  (2016)
 Sóng gió gia đình vai Mẹ của Lan Phương  (2010)
 The Call  vai  Mẹ của Anh Đức (2018)
 Sắc màu hạnh phúc  vai  Bà Ngoại (2011)
 Mùa Hạ yêu  dấu vai Bà Châu (2011)
  Cô thắm về làng 4 vai Thím Năm (2019)
 Ngốc Ơi tuổi 17 vai Mẹ Chan Chan (2019)
 Bánh mi ông màu vai Bà Vân (2020)
 Hổng cần đàn ông  vai Bà Tâm (2020)
 Thiếu gia ở đợ vai  Mẹ của Hải (2020)
 Bánh mi ông màu 2 vai Bà Vân (2021)
 Mẹ ác ma  cha thiên sứ vai Bà Nội (2021)
 Trời ơi! Tức muốn chết vai Bà Lan (2021)
 Thấy Mai là thấy tết vai Bà Mai (2022)
 Oan gia đại chiến vai Bà Hằng Nga (2022)
 Hẻm 168 vai Bà Cưng (2022)
 Những trái tim nhảy nhót vai  Bà Nội (2022)
 Thanh xuân mãi cháy vai Bà Hoa (2022)
 Tết này có má có ba vai  Bà Xuân  (2023)
 Đường về nhà xa Quá 3 vai  Bà Lai (2023)
 Xóm đường ray vai Bà Hai Đời (2023)

Kịch thiếu nhi

Tấm Cám - Người dẫn chuyện
Nàng công chúa ngủ trong rừng - Két Lala / Người dẫn chuyện
Dế Mèn phiêu lưu ký - Bọ Xít Vợ
Hoàng tử Sọ Dừa - Chúa Lửa
Cô Bé Lọ Lem - Mẹ Kế Hoa Mắc Cỡ
Người đẹp và quái vật - Bà Bình
Nàng tiên cá - Cá Chỉ Vàng Mê Lô
Công chúa Chích Chòe - Bà Tiên
Aladin và đủ thứ thần - Rắn Độc A La Xào
Huyền thoại Nữ thần Lee Kim Chi - Lee Kim Chi /Nữ Thần Mặt Trăng
Nàng Bạch Tuyết lạc bảy chú lùn - Bà Ngoại / Quàng Khăn Vàng
Natra đại náo thủy cung - Công Chúa Thủy Tề / Na Ná
Sơn Tinh Thủy Tinh - Cô Nhím Giám Thị / Rồng 3 Đầu
Chuyện thần tiên xứ Phù Tang - Nữ Thần Mặt Trời
Chàng lang thang và nàng Tùy Tiện - Xí Bùm Bum
Lá Cờ Thêu 6 Chữ Vàng - Giặc
Phù thủy lắm chiêu - Bà Lão
Tề Thiên đại chiến Hồng Hài Nhi - Bà La Sát / Thiết Phiến công chúa
Cậu bé khoai lang tây và ba bà tiên - Thần Mùa Xuân
Võ công tiểu quái - Tiểu Thơ Đơ
Tề Thiên Đại Thánh đại náo Thiên cung - Nàng Tiên Cá Mê Ly
Cô bé tí hon lạc vào xứ thần tiên - Phù Thủy Bất
Con gái nàng tiên cá - Bạch Tuộc Bảy Búa
Ông già và cục bướu - Yêu Tinh
Hai người  bạn đồng hành - Cô Gái & Hổ
Lọ nước thần - Chim Sẻ & Thầy Pháp
Câu chuyện dưới ánh trăng - Dê
Người hóa dế - Quan & Đứa Trẻ Hàng Xóm
Vị hoàng tử hạnh phúc - Én & Bà Mẹ
Bí mật của nhà vua - Hoàng Hậu
Hũ bạc của ông già đốt than - Vợ Ông Già Đốt Than
Hai chị em rắn thần - Hắc Xà
Con gái người chăn cừu - Con Gái Người Chăn Cừu / Công Nương
Chú rùa thần kỳ - Dân Làng
Chiếc gương diệu kỳ - Bồ Câu
Nàng công chúa kiêu căng - Hoàng Hậu / Bà Lão
Cây rìu vàng - Người Anh
Nàng công chúa và bầy thiên nga - Phù Thủy
Hoa tuyết - Mẹ Kế
Vị thần lửa và chú chim nhỏ - Chim Mẹ
Chiếc vòng của sự thật - Bé Xạo
Cái lu thần - Vợ Quan Phụ Mẫu
Cô bé dũng cảm - Cô Bé Tóc Dài & Dân Làng
Bông hoa kỳ lạ - Ngọc
Sự tích mặt trăng - Bà Mẹ / Nữ Thần Mặt Trăng
Tình bạn - Vợ Ông Chúa
Quả cam quý - Bà Mẹ
Heo con xây nhà - Heo Mẹ
Người bạn tốt - Dê Tím & Mẹ Dê Trắng
Câu chuyện mùa xuân - Chim Én
Ai làm việc nhiều hơn - Cô Mắt
Thương mẹ - Bà Mẹ
Kết bạn - Bướm Hoa
Hai anh em - Nông Dân Trồng Bắp, Bà Chủ Vườn Bông Vải, Bà Lão, Bà Tiên
Hạt giống tốt - Quân Sư Nương Nương Bà Bà
Nụ cười - Hoa Cát Tiên
Sự tích chim quốc - Vợ Nhân
Bà chúa tuyết - Bà Chúa Tuyết
Cô bé rơm - Mũm Mĩm
Sự tích con khỉ - Bà Bá Hộ
Gia tài của cha - Người Giúp Việt Mộng Ná
Đôi giày đỏ - Bà Chủ
Món quà của vị thần muôn thú - Đom Đóm
Cha đỡ đầu - Bà Mẹ
Hoàng tử không cười - Quỷ U Sầu / Thiên Thần
Bác sĩ nha khoa - Khỉ
Cô gái lắm lời - Lời
Ông thầm dỏm - Thỏ
Niềm vui của mặt trời - Gà Trống
Món quà quý nhất - Cò
Ba điều khờ dại - Chim Đại Bàng & Nữ Tì Cũng Liệu
Lớp học trong rừng - Thúy Hổ / Cọp Laser
Anh chàng mưu trí – mua bóng râm - Lính & Dân Làng
Sự tích trái thơm - Bà Mẹ Già
Hạt lúa của sẻ con - Chim Heo
Sự tích hoa râm bụt - Bà Mẹ
Câu chuyện anh học trò - Ông Thần
Cuộc phiêu lưu của cậu bé hạnh phúc
Cây tre trăm đốt - Bà Phú Hộ
Sự tích cây vú sữa - Mẹ Nhân
Phạm Công Cúc Hoa - Tào Phượng Loan
Cái chum kỳ diệu - Vợ Trộm
Câu chuyện đêm trăng đẹp nhất - Chị Đom Đóm
Aladdin lạc vào xứ sở Đầm Sen - Aladdin
 Nàng công chúa và chiếc áo tầm gai - Chim lợn

Kịch người lớn

Sợi dây đay
Cậu đồng
Cô chủ quán xinh đẹp
Cái tráp vàng
Người tốt thành Tứ Xuyên
Trở về mái nhà xưa
Xóm nhỏ Sài Gòn: vai Đông Nghi (Giải Mai Vàng cho nữ diễn viên kịch nói năm 1998)
Tiếng chim vườn Ngọc Lan: vai Ngọc Lan (đạo diễn Minh Nguyệt)
Hãy khóc đi em: vai cô giáo Hạnh (đạo diễn Ái Như)
Bí mật vườn Lệ Chi: vai Thần Phi Nguyễn Thị Anh (đoạt giải Mai Vàng nữ diễn viên kịch nói được yêu thích nhất năm 2007)
Cánh đồng bất tận: vai Sương (đạo diễn Minh Nguyệt)
Ngàn năm tình sử: vai cung nữ Thuận Khanh
29 anh về
Dạ khúc
Tiếng vạc sành
Thị Hến, hồng nhan mắc nạn
Châu về hợp phố
Nắng chiều
Tình gần
Tôi chờ ông đạo diễn
Khúc nguyệt cầm
Những giấc mơ riêng
Ba chàng lính Ngự Lâm
Nhân danh công lý
Sông dài
Nụ cười của biển
Trái tim trong trắng
Phía sau đôi mắt
Màu của tình yêu
Ngụ ngôn năm 2000
Hoa xuyến chi
Kỷ niệm một thời áo trắng
Trái tim người lính
Chuyện làng Ung
Đứa con tiền kiếp
Sát thủ hai mảnh
Vườn xưa yên ắng
Chuyện văn chương
Phép lạ
Bóng tối cuộc đời
Con vịt mồi
Nhà búp bê
Trái tim kiêu hãnh
Bông hồng cài áo
Người mua hạnh phúc
Câu chuyện cổ tích
Đi tìm những gì đã mất
Hào quang trong bóng tối
Cuộc đời bị đánh cắp
Con thú thủy tinh
Hoài Thu của tôi
Khúc nhạc lòng của vị mục sư
Chàng và Nàng
Chuyện bây giờ mới kể
Thây ma sống
Bản tuyên chiến thầm lặng
Tình 281
Lửa thử vàng
Tình yêu và người lính
Kỷ niệm ngày cưới
Tất cả đều là con tôi
Tin ở hoa hồng
Ngôi nhà không có đàn ông
Ngày ấy 20 năm
Chuyến xe cuối cùng
Tiếng hát cuộc đời
Lôi vũ
Ghen tuông kì cục án
Cô gái ngồi trên gốc cây gãy
Thiên thần không cánh
Tứ hỉ đạo náo Sài Gòn
Đùa với tình yêu
Thuốc đắng dã tật
Người nhà quê
Tôi là ai?
Ai sợ ai
Ảo ảnh tình
Nữ quái tống tiền
Vũ điệu tử thần
Quan thích...thích làm quan
Cuộc chơi nghiệt ngã
Yêu đi thôi
12 bà mụ
Chuyện vợ chồng
Bầu rượu càn khôn
Oan tình ai thấu
Sân khấu cuộc đời
Một cuộc đời bị đánh cắp
Nghịch bước trên con đường
Lửa thử vàng
Gót sen 3 tấc
Nơi ấy dòng sông vẫn chảy
Giải độc đắc
Thử yêu lần nữa
Đụng độ
Áo dài xưa
Trắng xanh vàng đỏ
Chuyện vợ chồng

Đạo diễn sân khấu
Ả cave nhà hàng Maxim
Chuyện làng Ung
Tiếng vạc sành (đoạt Giải Mai Vàng 2003 dành cho đạo diễn sân khấu)
Quan thích, thích làm quan
Bão tố ngoài khơi
Giông tố
Bản tuyên chiến thầm lặng
Chiếc vòng cầu hôn
Nơi ấy dòng sông vẫn chảy
Lửa thử vàng
Thị Hến, hồng nhan mắc nạn
Dạ khúc
Ai có chờ hoa nở
Ngày ấy sau 20 năm
Khoảng tối phía sau
Tìm con cá lặng
Thiên thần không cánh
Quán cây bần
Cũng cần có nhau
Vạn phước gia
Song hỷ

Giám khảo
Cười xuyên Việt 2015, 2016
Cười Xuyên Việt - Tiếu Lâm Hội
Tiếu lâm tứ trụ
Hoán đổi cặp đôi
Sao nối ngôi
Làng hài mở hội
Lò võ tiếu lâm
Và tôi vẫn hát
Tinh hoa hội tụ
Sao nối ngôi phiên bản thiếu nhi
Cặp đôi hài hước
Tinh hoa hội tụ

 Và nhiều chương trình khác

Giải thưởng
Huy chương vàng Liên hoan sân khấu mùa thu 1998
Diễn viên ấn tượng năm 2000
Huy chương vàng Liên hoan kịch nói toàn quốc 2009
Huy chương vàng Liên hoan kịch nói toàn quốc 2018

Tham khảo

Liên kết ngoài
FC Thanh Thủy tại Facebook

Sinh năm 1963
Nhân vật còn sống
Nghệ sĩ hài Việt Nam
Nữ diễn viên sân khấu Việt Nam
Đạo diễn sân khấu Việt Nam
Nữ diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nữ diễn viên truyền hình Việt Nam
Người dẫn chương trình Việt Nam
Người Biên Hòa
Người giành giải Mai vàng
Người họ Huỳnh tại Việt Nam


title: Bạch trạch

text:
Bạch trạch ( hay ) là một loài linh vật trong thần thoại Trung Hoa và Á Đông. Tên "Bạch trạch" mang nghĩa là "đầm lầy trắng". Theo truyền thuyết, Hoàng Đế đã gặp Bạch trạch khi ông đang trên đường vi hành ở các vùng lãnh thổ phía Đông của mình. Khi gặp Hoàng Đế, Bạch trạch đã giới thiệu cho ông biết thông tin về 11.520 loài linh thú và quái vật trong tự nhiên cũng như cách phòng chống sự quấy nhiễu và xâm hại của chúng. Tất cả những chỉ dẫn này đều được ghi lại trong một tác phẩm gọi là Bạch trạch đồ (白泽图/白澤圖, Bái Zé Tǘ). Tác phẩm hiện nay đã thất truyền nhưng một số phần nội dung của nó vẫn còn nằm rải rác trong một số tài liệu sau này.

Ở Nhật Bản
Theo truyền thuyết, một sinh vật tên gọi kutabe, được biết đến tương tự với Bạch Trạch của Trung Quốc, từng xuất hiện một lần tại núi Tateyama, quận Toyama và “Đã dự báo trước về một dịch bệnh chết người sắp xảy đến trong vài năm tới. Bạch Trạch liền truyền lệnh hãy dùng hình ảnh của nó như một lá bùa phòng dịch bệnh, và từ đó hakutaku được thờ phụng như một thần dược tinh thần chống bệnh tật."

Người Nhật miêu tả hakutaku như một “thú có hình dáng giống bò hoặc một con sư tử khổng lồ với 9 mắt và sáu sừng, được xếp bên sườn mỗi bên 3 và 2, có khuôn mặt giống con người. Hakutaku cũng thường được miêu tả là có thân sư tử và 8 mắt, đầu có một hoặc nhiều sừng”. Tuy nhiên, cũng có nhiều ghi chép khác nhau về số lượng các con mắt phụ của bạch trạch, và đôi khi chỉ có một mắt phụ ở giữa trán. Nó còn được biết đến như là một thần thú “thông minh và có thể đọc, hiểu được tiếng người.”

Trong Thiền phái và văn hóa Nhật Bản, D T Suzuki đã miêu tả hakutaku như sau “Một sinh vật thần thoại, cả người giống như một cánh tay và có đầu giống con người. Người xưa tin rằng sinh vật này có thể ăn những cơn ác mộng và những tai nạn kinh khủng. Do đó, người ta cũng hi vọng nó có thể ăn tất cả những bệnh tật tai ương mà con người gặp phải. Họ thường treo hình bạch trạch ở cổng hoặc trong nhà.

Tham khảo

Sinh vật thần thoại Trung Quốc
Sinh vật thần thoại Nhật Bản
Động vật thần thoại Trung Hoa
Động vật thần thoại Nhật Bản


title: Ếch cây Helen

text:
Ếch cây Helen (tên khoa học Rhacophorus helenae) là một loài ếch bay được phát hiện ở Việt Nam và công bố năm 2013, đặt tên theo Helen M. Rowley, mẹ của người phát hiện và mô tả loài này. Loài này sinh sống ở Bình Thuận và Đồng Nai, từ Khu bảo tồn thiên nhiên Núi Ông, tỉnh Bình Thuận đến rừng phòng hộ đầu nguồn thuộc vùng Thác Mai, Tân Phú, Đồng Nai.

Mô tả
Ếch cây Helen có thân dài 72,3 - 85,5 mm ở con đực và 89,4 - 90,7 mm ở con cái.

Chúng có mặt trên lưng và đầu màu xanh lá cây hoặc xanh dương với những đốm trắng. Bụng và đầu màu trắng. Chúng sinh sống trên cây và có màng chân lớn giúp chúng phi từ cây này sang cây khác hoặc xuống đất. Loài này đang bị đe dọa mất môi trường sống.

Chú thích

Tham khảo

 A New Species of Large Flying Frog (Rhacophoridae: Rhacophorus) from Lowland Forests in Southern Vietnam Journal of Herpetology, 46(4):480-487. 2012,
 Rhacophorus helenae trên Amphibiaweb
 New flying frog species found in Vietnam  Gemma Black, Cosmos Online, 9/1/2013
 Photos: Australian biologist discovered new species of flying frog in Vietnam 10/1/2013 5:15 AM PST
 Flying Frog: New Species Found In Vietnam Sky, 5:59pm UK, 10/1/2013
 Huge new flying frog discovered in Vietnam  ALYCE TAYLOR, Australian Geographic, 9/1/2013
 Australian biologist gets the jump on new species of flying frog  Thuy Ong, Elaine Lies & Nick Macfie, Reuters 10/1/2013 1:59am EST

 Fliegender Frosch in Vietnam entdeckt AFP 15/1/2013

 Phát hiện một loài ếch cây mới thuộc giống Rhacophorus ở miền Nam Việt Nam
 Phát hiện loài ếch cây mới ở Việt Nam Trang Nguyên, VnExpress, 8/1/2013, 16:59 GMT+7
 Phát hiện loài ếch bay mới ngay ở TP Hồ Chí Minh Linh Vũ (Vietnam+) 15/01/2013 | 16:37:00

H
Động vật lưỡng cư Việt Nam
Động vật đặc hữu Việt Nam
Động vật được mô tả năm 2012


title: Ếch sừng Surinam

text:
Ếch sừng Surinam còn được gọi là ếch sừng Amazon (danh pháp hai phần: Ceratophrys cornuta) là một loài ếch dài đến 20 cm được tìm thấy trong phần phía bắc của Nam Mỹ. Nó có một miệng đặc biệt rộng, và có u nổi như sừng trên đôi mắt. Cá cái đẻ tới 1.000 quả trứng tại một thời điểm, và quấn chúng xung quanh các cây thủy sinh. Loài ếch này ăn ếch nhái, thằn lằn, chuột nhắt. Nòng nọc của con ếch có sừng Surinam tấn công lẫn nhau (và tấn công nòng nọc của các loài ếch nhái khác) ngay sau khi nở. Loài này đã từng được coi là cùng loài với Ceratophrys ornata. Tranh chấp này sau đó đã được giải quyết bởi vì con ếch sừng Surinam sống ở một môi trường sống khác nhau hơn so với người anh em họ nhỏ hơn của chúng không giao phối lẫn nhau trong tự nhiên (nhưng sẽ làm như vậy trong điều kiện nuôi nhốt). Loài này đã được biết bắt con mồi vào các loài ếch có sừng khác, đặc biệt là Ceratophrys ornata.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

  Database entry includes a range map and justification for why this species is of least concern
 Animal, Smithsonian Institution, 2005, pg. 445
 Ditmar's Reptiles of the World: 1937

C
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật lưỡng cư Brasil
Động vật lưỡng cư Colombia
Động vật lưỡng cư Ecuador
Động vật lưỡng cư Guyane thuộc Pháp
Động vật lưỡng cư Guyana
Động vật lưỡng cư Peru
Động vật lưỡng cư Suriname


title: Ếch sừng Argentina

text:
Ếch sừng Argentina (tên khoa học Ceratophrys ornata), cũng gọi là ếch mỏ rộng Argentina hoặc ếch Pacman, là loài ếch sừng phổ biến nhất, từ những khu rừng mưa của Argentina, Uruguay và Brazil. Nó là loài phàm ăn, nó sẽ cố gắng nuốt bất cứ thứ gì chuyển động gần miệng rộng của nó, chẳng hạn như côn trùng, và động vật gặm nhấm, thằn lằn và ếch. Đặc điểm nổi bật nhất loài ếch này là miệng của nó, chiếm khoảng một nửa kích thước tổng thể của nó. Màu sắc thường là màu xanh lá cây tươi sáng với những mảng màu đỏ, mặc dù màu xanh đậm, cũng có con màu đen và bạch.

Con cái có thể dài tới 16,5 cm từ mỏ đến đít và con đực dài 11,5 cm. Tuổi thọ 6-7 năm, tuy nhiên chúng có thể sống thọ 10 năm trong điều kiện nuôi nhốt. Nó sống ở quanh các vùng Bắc Mỹ vá Nam mỹ tùy theo điều kiện tự nhiên và môi trường của từng con.Loài ếch sừng này nuôi rất phổ biến

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

All About Frogs
Pacmanfrog.com - An informative website on Pacman Frogs

O
Động vật lưỡng cư Argentina
Động vật được mô tả năm 1843
Động vật lưỡng cư Brasil
Động vật lưỡng cư Uruguay


title: Ba nhà chia Tấn

text:
Ba nhà chia Tấn (chữ Hán: 三家分晋 Tam gia phân Tấn) là kết quả cuối cùng của cuộc đấu tranh quyền lực trong nội bộ nước Tấn – bá chủ chư hầu thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc. Ba họ khanh đại phu mạnh nhất trải qua cuộc đấu tranh hơn 2 thế kỷ trở thành những lực lượng mạnh nhất và cùng nhau chia nước Tấn làm ba: Hàn, Triệu, Ngụy.

Đấu tranh giữa các tư gia với công thất

Ba họ Hàn, Triệu, Ngụy ban đầu là những quan lại phục vụ dưới quyền vua nước Tấn. Do có công lao, họ được phong thưởng thực ấp và trở thành những thế lực quý tộc mới, cùng với các họ đại phu khác như Trí, Phạm, Trung Hàng gọi là "tư gia". Các họ tư gia cùng các quý tộc cũ là dòng dõi thân thích với vua nước Tấn như họ Loan, họ Khước, họ Hồ, họ Tiên… chia nhau nắm quyền chính giúp vua Tấn làm bá chủ chư hầu.

Để giành ngôi bá chủ và duy trì ngôi vị này sau đó, các vua Tấn nhờ vào đóng góp công trạng của các đại phu trong các hoạt động ngoại giao và quân sự. Thế lực của đại phu ngày càng lớn mạnh và vua Tấn ngày càng phải dựa nhiều vào họ. Năm 588 TCN, Tấn Cảnh công bắt đầu đặt ra Lục khanh cho 6 họ đại phu lớn: Trí, Phạm, Trung Hàng, Hàn, Triệu, Ngụy; đồng thời lập ra 6 đạo quân, mỗi đạo có 12.500 người.

Thế lực của các "tư gia" ngày càng lớn hơn và cuộc tương tranh với công thất ngày càng ác liệt. Khoảng năm 550 TCN, lục khanh liên minh diệt họ Loan – họ công thất lớn nhất, sau đó diệt họ Dương Thiệt và họ Kỳ. Vây cánh họ vua Tấn ngày càng yếu, không có ai giúp Tấn Khoảnh công.

Giữa các họ lục khanh dần dần nảy sinh mâu thuẫn. Năm 497 TCN thời Tấn Định công, bốn họ Triệu, Trí, Hàn, Ngụy mâu thuẫn với họ Phạm và Trung Hàng. Hai phe đánh nhau. Vua Tấn ban đầu ngả theo phe họ Phạm và Trung Hàng, sau thấy phe 4 họ mạnh lên bèn ngả theo phe bốn họ Hàn, Ngụy, Trí, Triệu. Tuân Dần (họ Trung Hàng) và Sĩ Cát Xạ (họ Phạm) thua trận phải bỏ chạy về thành Triều Ca.

Năm 494 TCN, bốn họ Ngụy, Hàn, Trí, Triệu hạ được thành Triều Ca. Tuân Dần và Phạm Cát Xạ chạy trốn sang Hàm Đan.

Năm 490 TCN, Triệu Ưởng lại hạ Hàm Đan, họ Phạm và Trung Hàng chạy sang Bách Nhân. Triệu Ưởng lại mang quân vây bức thành Bách Nhân, Tuân Dần và Phạm Cát Xạ chạy sang nước Tề. Từ đó quyền hành nước Tấn trong tay 4 họ thượng khanh Trí, Hàn, Triệu, Ngụy.

Trong số 4 họ thì họ Trí nắm quyền lớn nhất, có tước Bá, ba họ kia chỉ có tước Tử. Năm 458 TCN, bốn khanh tự ý lấy đất cũ của họ Phạm và họ Trung Hàng chia nhau làm ấp phong, không cần lệnh của Tấn Xuất công. Đất đai thuộc quyền Tấn Xuất công cai quản không bằng bốn nhà, vì vậy vua Tấn bất bình, sai sứ đi liên lạc với các nước Tề và Lỗ cầu viện tấn công 4 họ đại phu lộng quyền.

Tuy nhiên, tại các nước Tề và Lỗ lúc đó, quyền hành cũng nằm trong tay các quyền thần nên họ chỉ củng cố quyền lực mà không muốn giúp vua Tấn. Năm 452 TCN, bốn họ đại phu cùng nhau khởi binh chống lại Tấn Xuất công. Tấn Xuất công không chống nổi, phải bỏ chạy sang nước Tề rồi chết giữa đường.

Ba họ diệt Trí bá
Sau khi Tấn Xuất công bỏ chạy ra nước ngoài và qua đời, Trí bá Tuân Dao muốn thôn tính cả nước Tấn nhưng chưa dám, bèn lập con của Cơ Kỵ là Cơ Kiêu lên ngôi, tức là Tấn Ai công.

Trong 4 họ đại phu, Trí bá mạnh nhất, nắm chính sự nước Tấn. Trí Bá muốn lần lượt thôn tính 3 họ kia để chiếm cả nước Tấn. Năm 455 TCN, Trí bá trước hết thực hiện kế "tằm ăn lá dâu", ra lệnh ép 3 họ kia cùng hiến đất để thôn tính dần, nhân danh vua Tấn ra lệnh trưng dụng đất đai và dân chúng mỗi nhà 100 dặm và số dân ở đó để chuẩn bị đánh nước Việt. Ba nhà kia biết Trí Bá có ý xấu song không thống nhất được cách đối phó. Hàn Khang tử là người đầu tiên bỏ ra 100 dặm đất và một vạn hộ khẩu cắt cho họ Trí, Ngụy Hoàn tử cũng phải cắt nhượng, riêng Triệu Tương tử không chịu. Trí bá Tuân Dao nổi giận, bèn hợp quân với họ Hàn và Ngụy đánh Triệu. Năm 455 TCN, Trí bá dẫn trung quân, họ Hàn dẫn hữu quân, họ Ngụy dẫn tả quân cùng tiến đánh Triệu. Triệu Vô Tuất thế yếu, phải rút về cố thủ ở Tấn Dương (nay là Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây).

Ba họ Trí, Hàn, Ngụy vây Tấn Dương hơn 1 năm chưa hạ được. Tuân Dao dẫn nước Tấn Thủy (sông Phần) rót vào thành. Nước ngập sắp tới mặt thành, dân chúng phải trèo lên mái nhà tránh lụt. Trong thành hết lương, rất nguy cấp, phải đổi con cho nhau ăn thịt. Trong tình hình đó, thủ hạ của Vô Tuất là Trương Mạnh Đàm bàn kế ly gián 2 họ Hàn, Ngụy với họ Trí.

Vô Tuất bèn cử Trương Mạnh Đàm nhân ban đêm bí mật trèo ra ngoài thành, đến trại Hàn Hổ và Ngụy Câu phân tích lợi hại, thuyết phục hai họ phản Trí Bá để tránh bị diệt trong tương lai. Hàn Hổ và Ngụy Câu vốn phải cắt đất cho Tuân Dao đã bất bình, lại vì đất phong của mình cũng có sông chảy qua nên sợ sau này sẽ chung cảnh ngộ như họ Triệu, nhân đó bèn đồng tình phản lại họ Trí.

Năm 453 TCN, ba họ Triệu, Hàn, Ngụy hợp binh đánh úp Tuân Dao, đánh bại quân họ Trí, giết chết Tuân Dao. Ba họ cùng nhau chia đất của họ Trí và nắm quyền nước Tấn.

Cùng chia nước Tấn
Năm 440 TCN, Tấn Ai công chết, con là U công lên nối ngôi. Vua Tấn lúc đó chỉ còn đất Giáng và đất Khúc Ốc, còn lại đất đai đều thuộc về 3 họ Hàn, Triệu, Ngụy mà sử sách quen gọi là Tam Tấn. Trên thực tế 3 họ đã nắm quyền tự quyết, không còn theo mệnh lệnh hay cần tới danh nghĩa của vua Tấn nữa.

Chính vua Tấn phải đến triều kiến 3 họ chứ không phải 3 họ đến triều kiến vua Tấn.

Đất đai của vua Tấn đến thời U công ngày càng bị thu hẹp, mất về tay ba họ Hàn, Triệu, Ngụy. Tấn U công chỉ còn đất Giáng đô và đất Khúc Ốc.

Năm 403 TCN, theo sự thỉnh cầu của 3 họ, Chu Uy Liệt Vương chính thức phong cho 3 thượng khanh họ Hàn, Triệu, Ngụy làm chư hầu ngang hàng với vua Tấn.

Ba nhà chia Tấn là sự kiện lịch sử mở đầu của bộ sách Tư trị thông giám của Tư Mã Quang thời Bắc Tống. Tư Mã Quang cho rằng quyết định phong chư hầu của Chu Uy Liệt Vương là sai lầm, tự mình phá hoại kỷ cương và danh phận của một xã hội phong kiến có đẳng cấp; nếu vua Chu từ chối, sẽ có vị bá chủ chư hầu đứng ra thảo phạt 3 nhà Hàn, Triệu, Ngụy.

Các sử gia hiện đại cho rằng quan niệm của Tư Mã Quang là viển vông, không thực tế, không nhìn ra được sự thật là lớp quý tộc mới có chiến công và thực lực mạnh mẽ đã đủ khả năng lật đổ một quân vương mục nát (Tấn) là một tất yếu của lịch sử. Cục diện khi đó cho thấy chưa có chư hầu nào đủ khả năng đứng ra "thảo phạt 3 nhà" như Tư Mã Quang mong muốn: nước Tề trong tay quyền thần họ Điền, sắp có ý định làm chuyện cướp ngôi như 3 nhà ở nước Tấn, nước Tần ở phía tây trước biến pháp Thương Ưởng chưa đủ thực lực tiến sang phía đông, nước Sở ở phía nam đã suy yếu từ khi bị Ngô Hạp Lư đánh bại (506 TCN), nước Yên không đủ mạnh, nước Việt sau thời Câu Tiễn cũng đã suy; thực tế cho thấy đầu thời Chiến Quốc, chính Ngụy mới thành lập là nước cường thịnh nhất, vì vậy khả năng một nước "bá chủ" đủ thực lực đứng ra thảo phạt cả ba nhà Hàn, Triệu, Ngụy càng không thực tế. Sự kiện 3 nhà được phong từ thượng khanh lên chư hầu trở thành một sự kiện lịch sử thay đổi rất lớn lao khi đó.

Từ đó trên lãnh thổ nước Tấn cũ có 4 nước cùng tồn tại là Tấn, Hàn, Triệu, Ngụy. Thực lực của Tấn Liệt công lúc đó đã rất suy yếu.

Theo Sử ký, Tấn thế gia, năm thứ hai đời Tấn Tĩnh công, tức là năm 376 TCN, vua ba nước Hàn Ai hầu, Triệu Kính hầu và Ngụy Vũ hầu cùng nhau diệt nước Tấn. Tấn Tĩnh công mất nước.

Năm 359 TCN, Hàn cùng Triệu và Ngụy chia đất Tấn, đưa vua Tấn ra đất Đoan Thị.

Năm 349 TCN, Triệu Túc hầu lên ngôi đã chiếm nốt đất Đoan Thị ăn lộc của vua Tấn, đày Tấn Tĩnh công ra đất Đồn Lưu.

Ba nhà chia nhau làm vua chư hầu trên đất Tấn, từ thời Chiến Quốc vẫn dùng khái niệm "Tam Tấn" để gọi chung 3 nước này.

Xem thêm
Nước Tấn
Chư hầu nhà Chu
Lục khanh

Tham khảo
 Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Chu bản kỷ
 Tấn thế gia
 Triệu thế gia
 Trương Tú Bình, Vương Hiểu Minh (1998), Một trăm sự kiện của Trung Quốc, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), Cố sự Quỳnh Lâm, Nhà xuất bản Thanh Hoá
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 3, tập 5, Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh

Chú thích

Nhà Chu
Xuân Thu
Chiến Quốc
Nước Tấn
Nước Hàn
Nước Triệu
Nước Ngụy


title: Atom Heart Mother

text:
Atom Heart Mother là album phòng thu thứ năm của ban nhạc progressive rock người Anh, Pink Floyd. Album được phát hành vào ngày 2 tháng 10 năm 1970 bởi Harvest và EMI Records ở Anh, và ngày 10 tháng 10 bởi Capitol Records ở Mỹ. Atom Heart Mother được thu âm tại Abbey Road Studios, London và là album đầu tiên của ban nhạc đạt vị trí số 1 tại Anh, dù chỉ được xếp thứ 55 tại Mỹ, nhưng đã nhận được chứng nhận Vàng ở đây. Bản chỉnh âm CD của album này được tái bản vào năm 1994 ở cả Anh lẫn Mỹ, sau đó là vào năm 2011. Ron Geesin, người tạo ảnh hưởng và cộng tác thường xuyên với Roger Waters, được công nhận như một thành viên trong ê-kíp sản xuất và là một nhân vật hiếm hoi được ghi trong danh sách người viết nhạc trong một album của Pink Floyd.

Đây cũng là album đầu tiên mà Pink Floyd thu âm bằng công nghệ 4-kênh, khác với công nghệ stereo 2-kênh cũ. Bản mix 4-kênh này cũng chính là bản LP được phát hành trong một hỗn hợp phức tạp nhằm giúp người nghe có thể tiếp cận được với phương thức stereo cũ. Ở Anh, ấn bản 4-kênh được phát trên một sóng chuyên môn ở định dạng "Quad-8", một kênh phát theo máy 8-băng cổ điển.

Phần bìa được thiết kế bởi Hipgnosis, trở thành phần bìa đầu tiên của ban nhạc mà không có tên của họ ở mặt trước, và thậm chí không có bất cứ ảnh nào của họ ở cả mặt trước lẫn mặt sau. Đây chính là phong cách mà họ thể hiện sau này suốt những năm 70 và sau nữa.

Cho dù có được nhiều thành công về mặt thương mại cũng như những đánh giá vô cùng tích cực kể từ ngày phát hành, Pink Floyd vẫn luôn giữ một thái độ khá tiêu cực với album này cho tới tận nhiều năm gần đây, đặc biệt là từ David Gilmour và Roger Waters. Cho dù vậy, Atom Heart Mother vẫn khá nổi tiếng với một vài lần trình diễn của Gilmour với Geesin vào năm 2008.

Danh sách ca khúc

Thành phần tham gia
Dựa trên phần bìa ghi chú.
Pink Floyd
Roger Waters – guitar bass, guitar acoustic và hát trong "If", hiệu ứng băng, dán ghép băng nhạc
David Gilmour – guitar, hát, bass và trống trong "Fat Old Sun"
Rick Wright – keyboard, hát trong "Summer '68"
Nick Mason – trống, định âm, chỉnh băng, dán ghép băng nhạc, kỹ thuật viên thu âm trong "Alan's Psychedelic Breakfast"

Nghệ sĩ khách mời
EMI Pops Orchestra – dàn hơi và dàn nhạc (không được ghi)
Haflidi Hallgrimsson – cello (không được ghi)
John Alldis Choir – hát
Alan Styles – hiệu ứng giọng và âm thanh trong "Alan's Psychedelic Breakfast" (không được ghi)

Sản xuất
Peter Bown – kỹ thuật viên âm thanh
Alan Parsons – kỹ thuật viên âm thanh (viết nhầm thành "Allan Parsons" trên bìa ghi chú gốc)
Ron Geesin – dàn nhạc và đồng soạn nhạc trong Atom Heart Mother (không được ghi trên bìa ghi chú)
James Guthrie – chỉnh âm năm 1994

Xếp hạng

Tham khảo

Album của Pink Floyd
Album năm 1970
Album của Capitol Records
Album của EMI Records
Album thu âm tại Abbey Road Studios


title: Chống chỉ định

text:
Chống chỉ định là tình trạng mà không thể dùng một loại thuốc, hay một phương pháp chữa bệnh,kỹ thuật y tế, hoặc nếu có dùng thì phải cân nhắc vì có thể đưa tới những triệu chứng không tốt

Các loại
 Trong trường hợp Chống chỉ định tuyệt đối thì hoàn toàn không thể dùng biện pháp điều trị đó được. Thí dụ nếu như một người bệnh bị dị ứng với Penicillin, thì không được dùng chất đó nữa.
 Nhưng trong trường hợp Chống chỉ định tương đối thì cũng nên tránh dùng, nhưng nếu không có biện pháp nào khác tốt hơn, và cái lợi rõ hẳn hơn là cái hại, thì cũng nên dùng thuốc. Thí dụ một bệnh nhân, mà đã bị bệnh lở bao tử (Ulcus ventriculi), thường thì không nên dùng Acetyl salicylic acid. Nhưng nếu không có thuốc nào khác để dùng, và nếu cân nhắc là cái lợi lớn hơn cái hại, là có thể bị lở bao tử trở lại, thì nên dùng thuốc.
Các đối tượng đặc biệt như:trẻ em,người già,phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú sữa,người mắc bệnh mạn tính cần phải tìm hiểu kỹ các loại chống chỉ định trên toa thuốc hay kỹ thuật y tế(chụp X-Quang,Chụp cộng hưởng từ) có chống chỉ định với mình không !

Ngoài ra  người dân thường hay sợ những tác dụng phụ hơn là sợ sẽ bị mang bệnh, khi không được chữa trị. Một phần cũng vì trong giấy kèm theo của thuốc tuy có ghi những tác dụng phụ, nhưng lại không nêu lên những nguy hiểm có thể xảy ra nếu không dùng thuốc. Vậy nên cần phải tham khảo ý kiến của Bác sĩ nếu muốn sử dụng thuốc, họ sẽ cân nhắc sử dụng nếu lợi ích lớn hơn rủi ro.

Bởi vậy ta phải cân nhắc đầy trách nhiệm về những nguy hiểm khi chữa trị cũng như những cái hại nếu không điều trị.

Chú thích

Y học
Thuốc
Dược phẩm
Thuật ngữ y học


title: I'll Be There (bài hát)

text:
"I'll Be There" là một ca khúc nhạc soul được viết bởi Berry Gordy, Bob West, Hal Davis và Willie Hutch (được biết tên với tên gọi "The Corporation") được phát hành làm 2 phiên bản đĩa đơn đạt ngôi quán quân tại Mỹ: phiên bản gốc năm 1970 bởi ban nhạc The Jackson 5 và phiên bản năm 1992 được trình diễn trực tiếp bởi hai nghệ sĩ R&B người Mỹ Mariah Carey và Trey Lorenz.

Phiên bản của The Jackson 5 được thu âm bởi hãng đĩa Motown Records và được phát hành dưới dạng đĩa đơn đầu tiên trích từ Third Album vào 1969. Được sản xuất bởi chính những người sáng tác nên bài hát, "I'll Be There" trở thành đĩa đơn đạt ngôi quán quân thứ tư liên tiếp của The Jackson 5 (cùng với "I Want You Back", "ABC" và "The Love You Save") giúp họ trở thành nhóm nhạc da màu đầu tiên có 4 bài hát pop ăn khách liên tiếp đạt ngôi đầu bảng. "I'll Be There" cũng được ghi nhận là đĩa đơn ăn khách nhất từng được phát hành bởi hãng đĩa Motown trong "Thời kì Detroit" (1959-1972).

Bản thể hiện lại của Mariah Carey và Trey Lorenz được thu âm trực tiếp khi Carey trình diễn trong chương trình MTV Unplugged năm 1992. Đồng sản xuất bởi Carey và Walter Afanasieff, "I'll Be There" trở thành đĩa đơn thứ sáu của Carey đạt ngôi đầu bảng tại Mỹ và là bài hát ăn khách nhất của cô lúc bấy giờ.

Phiên bản của The Jackson 5

Kết cấu
Sau ba đĩa đơn đạt ngôi quán quân với giai điệu nhanh theo phong cách "bubblegum soul" của Jackson 5 ("I Want You Back", "ABC" và "The Love You Save"), chủ hãng đĩa Motown, Berry Gordy quyết định mạo hiểm và thử nghiệm một bản ballad cho nhóm. Ở bài hát này, ông có nhờ sự hợp tác của các nhạc sĩ như Hal Davis, Willie Hutch và Bob West.

Thành phẩm là một bài hát ballad nhẹ nhàng. Những người hát chính của nhóm, Michael Jackson và anh trai Jermaine có chia sẻ phần hát chính trong bản này cùng nhau. Câu hát "just look over your shoulders, honey" là sự ám chỉ tới bản "Reach Out I'll Be There" một đĩa đơn ăn khách đạt quán quân năm 1966 của Four Tops.

Phát hành và tiếp nhận
Trong quyển tự truyện Moon Walk, Michael Jackson có lưu ý "I'll Be There" là bài hát định hình nên sự nghiệp của The Jackson 5 và cho khán giả thấy nhóm có tiềm năng xa hơn là chỉ loại nhạc bubblegum pop. Allmusic có cho rằng "Hiếm khi lại có một người trẻ hát với nhiều nội lực mà trang nhã đến thế, người hát bản ballad nhẹ nhàng, đau đớn này bằng sự khôn ngoan và tường tận hơn số tuổi của mình."

Ca khúc trở thành đĩa đơn thành công nhất mà The Jackson 5 từng phát hành, khi bán ra 4.2 triệu bản tại Hoa Kỳ và 6.1 triệu đĩa trên toàn thế giới. Nó thế chân "I Heard It Through the Grapevine" bởi Marvin Gaye để trở thành đĩa đơn thành công nhất mà hãng đĩa Motown từng phát hành tại Mỹ, trước khi bị vượt mặt bởi bản song ca huyền thoại giữa Lionel Richie và Diana Ross - "Endless Love". Ngoài Hoa Kỳ, "I Heard It Through the Grapevine" vẫn còn là đĩa đơn bán chạy nhất của Motown với doanh số đạt 7 triệu đĩa.

Ca khúc nắm giữ vị trí đầu bảng tại Billboard Pop Singles Chart trong năm tuần, từ 17 tháng 10 đến 14 tháng 11, vượt mặt "Cracklin' Rosie" của Neil Diamond; và được thay thế sau đó bởi "I Think I Love You" của The Partridge Family. "I'll Be There" cũng đồng thời đạt thành công tại Billboard Black Singles Chart khi giữ vị trí quán quân trong 6 tuần và đạt vị trí thứ 4 tại Anh. Mặt B của đĩa đơn là bài hát "One More Chance", trích từ album thứ hai của họ.

"I'll Be There" là bài hát ăn khách cuối cùng của Jackson 5. Trong suốt sự nghiệp còn lại như là một nghệ sĩ thuộc hãng đĩa lớn, các đĩa đơn của họ vẫn chưa thể tăng cao hơn hạng thứ hai. Michael Jackson thì lại đạt rất nhiều đĩa đơn quán quân kể từ khi tách nhóm, bắt đầu với bài hát "Ben" năm 1972.

Michael Jackson trình diễn "I'll Be There" trong mọi chuyến lưu diễn của mình. "I'll Be There" vẫn đang còn là bài hát phổ biến nhất của Jackson 5 và được thể hiện lại bởi rất nhiều nghệ sĩ, bao gồm Josie and the Pussycats và Mariah Carey, người đã mang bản nhạc này trở lại cộng đồng yêu nhạc sau hơn hai thập kỷ phát hành.

"I'll Be There" là một trong những bài hát được sử dụng trong Grease: You're the One that I Want!.

Andy Williams có phát hành một phiên bản của bài hát này trong album năm 1971 của mình, You've Got a Friend.

Bài hát cũng thường xuyên xuất hiện trong bài hát liên khúc được trình diễn trực tiếp của nhóm Green Day.

Bài hát được trình diễn trong "liên khúc Jackson 5" thuộc tất cả các chuyến lưu diễn của Michael: The Bad, Dangerous và HIStory tours.

Ca khúc còn được trình diễn trong bộ phim Michael Jackson's This Is It năm 2009 của Michael Jackson.

Ca khúc được sử dụng trong quảng cáo của nhãn hàng Pepsi trong suốt Dangerous World Tour năm 1992.

Các bảng xếp hạng

Phiên bản của Mariah Carey

Mariah Carey có chọn trình bày lại "I'll Be There" trong danh sách trình diễn cho MTV Unplugged vào phút cuối, sau khi được thông báo việc phải trình bày lại ít nhất một bài hát của một nghệ sĩ khác. "I'll Be There" là bài hát thứ sáu trong chương trình MTV Unplugged đặc biệt của Carey, được ghi hình vào ngày 16 tháng 3 năm 1992. Nó đã được trình diễn như một bản song ca lãng mạn, khi Carey hát phần của Michael Jackson và nghệ sĩ R&B Trey Lorenz hát phần của Jermaine Jackson. Chương trình và EP nhạc mang tên MTV Unplugged này đều được sản xuất bởi Carey và Walter Afanasieff, người đã chơi dương cầm trong màn trình diễn. Wanya Morris của nhóm Boyz II Men đã thể hiện bài hát này trong video đêm diễn Fantasy: Mariah Carey at Madison Square Garden.

Tập MTV Unplugged đặc biệt này được phát sóng ngày 20 tháng 5 năm 1992 và là một thành công lớn. Hãng đĩa của Carey, Columbia Records nhận được nhiều lời yêu cầu phát hành "I'll Be There" dưới dạng đĩa đơn, điều mà họ chưa từng lên kế hoạch. Một bản chỉnh sửa của đài phát thanh được ra mắt, khi những phần hội thoại trong phần trình diễn được cắt đi, trước khi "I'll Be There" được phát hành dưới dạng đĩa đơn. Tại Hoa Kỳ, ca khúc được ra mắt với bài hát "So Blessed" ở Mặt-B; trong khi ở Anh, đĩa đơn này bao gồm phần trình diễn trực tiếp bản "Vision of Love", và phiên bản trong album của bài hát "If It's Over" và "All in Your Mind".

"I'll Be There" nhận được 2 đề cử cho "Trình diễn giọng R&B xuất sắc nhất" và "Bài hát R&B Xuất sắc nhất" tại Giải Grammy 1993, nhưng đều chào thua trước "End of the Road" của Boyz II Men. Video âm nhạc của "I'll Be There", do Larry Jordan làm đạo diễn, là phần được cắt từ màn trình diễn của Carey trong MTV Unplugged.

Trong suốt phần tưởng niệm ngày mất của Michael Jackson vào ngày 7 tháng 7 năm 2009, Carey và Lorenz đã hát lại ca khúc này để tưởng nhớ đến anh.

Đánh giá chuyên môn
Shawn M. Haney, biên tập viên từ Allmusic, đề bật bài hát này và diễn tả nó như một bản tình ca đầy sức mạnh. Tờ Entertainment Weekly cho rằng Mariah đã biến bản nhạc này thành một "bản song ca tuyệt vời".

Danh sách bài hát
Đĩa đơn dưới dạng CD trên toàn thế giới
"I'll Be There"
"So Blessed"

Đĩa đơn dưới dạng CD tại châu Âu
"I'll Be There"
"So Blessed"
"Vanishing"

Đĩa đơn dưới dạng CD tại Anh
"I'll Be There"
"Vision of Love" (live)
"If It's Over
"All in Your Mind"

Diễn biến trên các bảng xếp hạng
Sau thất bại của đĩa đơn "Make It Happen" về mặt thương mại, "I'll Be There" là đĩa đơn đưa Carey trở lại thành công: nó trở thành đĩa đơn quán quân thứ sáu của cô tại Billboard Hot 100 trong hai tuần, từ 13 tháng 6 đến ngày 27 tháng 6 năm 1992. Nó cũng đạt ngôi quán quân trên Hot Adult Contemporary Tracks, đồng thời là đĩa đơn duy nhất trong chương trình MTV Unplugged đạt ngôi quán quân.

"I'll Be There" cũng là một thành công vượt bậc của Carey ngoài khu vực Bắc Mỹ, khi trở thành đĩa đơn được ưa chuộng của cô trong nhiều thị trường âm nhạc. Nó đã dẫn đầu Canadian Singles Chart trong hai tuần, trở thành đĩa đơn ăn khách nhất của cô tại Anh (đạt vị trí Á quân) và tại Úc (đạt vị trí thứ 9). Nó cũng đạt đến top 20 khắp khu vực Châu Âu, nơi mà sự nghiệp của Carey lúc đó vẫn còn nhiều giới hạn.

Ca khúc đã bán hơn 345.000 bản tại Anh.

Các bảng xếp hạng

Xếp hạng tuần

Xếp hạng năm

Xếp hạng thập niên

Chứng nhận

Phiên bản của Arthur Hanlon

Năm 2003, nghệ sĩ dương cầm Arthur Hanlon có thể hiện lại ca khúc này theo thể loại bachta cùng nghệ sĩ khách mời người Dominic, Karlos Rosé. Phiên bản của họ đã được thu âm bằng tiếng Pháp và xuất hiện trong chuyến lưu diễn Encanto del Caribe của Hanlon. Ca khúc do Hanlon và David Cabera sản xuất.

Diễn biến trên các bảng xếp hạng

Liên kết ngoài

Tham khảo

Bài hát của Mariah Carey
Pop ballad
Bài hát của The Jackson 5
Bài hát của Andy Williams
Bài hát của Westlife
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân tại New Zealand
Đĩa đơn năm 1970
Đĩa đơn năm 1992
Đĩa đơn năm 2013
Bài hát năm 1970
Đĩa đơn quán quân Billboard Adult Contemporary
R&B ballad
Ca khúc song ca
Ballad thập niên 1970
Đĩa đơn của Columbia Records
Đĩa đơn quán quân RPM Top Singles
Bài hát sản xuất bởi Walter Afanasieff


title: Hàn Liệt hầu

text:
Hàn Liệt hầu (chữ Hán: 韓烈侯; trị vì: 399 TCN - 387 TCN ), tên thật là Hàn Thủ (韓取), là vị vua thứ hai của nước Hàn – chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Liệt hầu là con của Hàn Cảnh hầu – vua đầu tiên nước Hàn. Năm 400 TCN, Hàn Cảnh hầu mất, Hàn Thủ lên nối ngôi, tức Hàn Liệt hầu.

Năm 397 TCN, tướng quốc nước Hàn là Hiệp Lũy có oán với Nghiêm Toại, Toại bèn mua chuộc thích khách Nhiếp Chính giết Hiệp Lũy.

Năm 394 TCN, họ Điền nước Tề đem quân đánh nước Lỗ, Hàn Liệt hầu đem quân giúp Lỗ, đánh lui quân Tề.

Năm 391 TCN, nước Tần đem quân đánh Nghi Dương (nay thuộc Lạc Dương) của Hàn, chiếm 6 ấp.

Năm 387 TCN, Hàn Liệt hầu mất, con ông là Hàn Du nối ngôi tức Hàn Văn hầu.

Xem thêm
Hàn Cảnh hầu
Hàn Văn hầu

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên:
 Hàn thế gia
 Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Chú thích

Vua nước Hàn
Năm sinh thiếu
Mất năm 387 TCN
Năm sinh không rõ
Nước Hàn
Mất thập niên 380 TCN
Năm 387 TCN


title: David Ionovich Bronstein

text:
David Ionovich Bronstein (Дави́д Ио́нович Бронште́йн; 19 tháng 2 năm 1924 – 5 tháng 12 năm 2006) là một Đại kiện tướng cờ vua người Liên Xô, kỳ thủ suýt giành danh hiệu Vô địch Thế giới trong Giải Vô địch Cờ vua Thế giới 1951. Bronstein là một trong những kỳ thủ mạnh nhất từ giữa thập niên 1940 đến giữa thập niên 1970, được đánh giá bởi những kỳ thủ mạnh cùng thời là một thiên tài và bậc thầy về chiến thuật. Bronstein cũng là một tác giả chuyên viết về cờ vua rất nổi tiếng.

Thời niên thiếu
David Bronstein sinh ra tại Bila Tserkva, Ukraina trong một gia đình Do Thái. Sinh ra trong một gia đình nghèo, cậu học cờ vua từ năm 6 tuổi từ ông. Sau này ở Kiev, cậu được huấn luyện bởi Kiện tướng quốc tế Alexander Konstantinopolsky. Cậu giành ngôi á quân ở Giải Vô địch Kiev khi mới 15 tuổi và đạt danh hiệu Kiện tướng Xô Viết năm 16 tuổi sau khi giành ngôi á quân tại Giải Vô địch Cờ vua Ukraina 1940, sau Isaac Boleslavsky, người sau này trở thành bạn thân với Bronstein. Sau này, Bronstein cưới con gái Boleslavsky là Tatiana năm 1984.

Sau khi tốt nghiệp cấp 3 vào mùa xuân năm 1941, ông dự đinh học toán học tại Trường Đại học Kiev. Tuy nhiên, dự định này đã không thành hiện thực vì Chiến tranh Thế giới II nổ ra ở Đông Âu vào những năm đầu của thập niên 1940. Ông bắt đầu thi đấu trong trận bán kết tại Giải Vô địch Cờ vua Liên Xô 1941, nhưng giải đấu này bị hủy bỏ vì chiến tranh. Ngay sau khi chiến tranh kết thúc, ông nhập học tại Học viện Bách khoa Leningrad – nơi ông học trong vòng 1 năm.

Không đạt tiêu chuẩn để tham gia nghĩa vụ quân sự, khi chiến tranh diễn ra, Bronstein làm rất nhiều nghề như xây dựng lại những tòa nhà bị hư hỏng sau chiến tranh, một số việc lao đông chân tay hay làm việc trong văn phòng. Trong suốt cuộc chiến tranh, cha của ông, Johonon Bronstein bị giam vài năm ở Gulag dù không có chứng cứ nào đáng kể chứng minh ông phạm tội. Có tin đồn rằng Bronstein có quan hệ với cựu thủ lĩnh Menshevik Xô Viết Leon Trotsky (tên thật là Bronstein). Điều này có thể giải thích việc bắt giam cha Bronstein.

Đạt danh hiệu Đại kiện tướng
Bronstein đánh bại nhà vô địch Xô Viết Mikhail Botvinnik trong Giải Vô địch Cờ vua Liên Xô 1944 ngay trong lần đầu tiên tham dự một giải đấu mạnh. Bronstein chuyển đến Moscow khi Chiến tranh Thế giới II kết thúc. Ngay sau đó, người ta đã được chứng kiến một kỳ thủ trẻ đầy triển vọng, dẫn đầu trong làn sóng cờ vua Xô Viết mới. Anh đã thăng tiến một cách đáng kinh ngạc khi về thứ 3 tại Giải Vô địch Cờ vua Liên Xô 1945. Kết quả tuyệt vời này giúp anh có một vị trí trong đội tuyển Xô Viết. Anh giành chiến thắng cả hai trận ở bàn 10, giúp đội tuyển Xô Viết đánh bại đội tuyển Hoa Kỳ trong Trận đấu Cờ vua Hoa Kỳ - Liên Xô qua radio 1945. Anh cũng giành được một số thành công trong một vài trận đấu đồng đội, dần chứng tỏ được vị thế và đẳng cấp của mình trong nền cờ vua Liên Xô lúc bấy giờ. Bronstein đồng hạng nhất tại Giải Vô địch Cờ vua Liên Xô năm 1948 và 1949.

Người thách đấu cho chức Vô địch Thế giới (1948–51)
Danh hiệu lớn đầu tiên của Bronstein là ở Saltsjöbaden Interzonal năm 1948. Ông được đặc cách tham dự giải đấu này khi được các liên đoàn cờ vua quốc tế chọn. Ông giành danh hiệu Đại kiện tướng năm 1950, khi FIDE bắt đầu chính thức hóa danh hiệu này. Chức vô địch Interzonal giúp ông có một suất tham dự Giải Candidates năm 1950 ở Budapest. Bronstein trở thành nhà vô địch giải Candidates sau chiến thắng trước Boleslavsky ở Moscow trong một trận đấu playoff (Cả hai đều đã đấu 12 trận đấu chính thức của giải tại Budapest nhưng không phân thắng bại, sau đó đấu 2 trận quyết định nhưng kết quả vẫn là hòa.)

Khoảng thời gian 1945-50 chứng kiến sự thăng tiến vượt bậc của Bronstein khi ông lọt vào trận đấu tranh chức Vô địch Thế giới với Botvinnik năm 1951.

Trận đấu tranh chức Vô địch Thế giới 1951 với Botvinnik
Bronstein được công nhận là một trong những kỳ thủ vĩ đại nhất mà chưa từng Vô địch Thế giới, cùng với Paul Keres và Viktor Korchnoi. Ông tiến đến sát danh hiệu này vào năm 1951 khi giành quyền vào chơi trận chung kết với đương kim Vô địch Thế giới Mikhail Botvinnik và hòa với tỉ số 12-12. Mỗi người thắng 5 trận và hòa 14 trận.

Trong trận đấu gay cấn này, cả hai kỳ thủ đều chơi với rất nhiều biến khai cuộc, trừ trận đấu thứ 24. Bronstein quyết định không khai cuộc theo những gì mà ông ưa thích sử dụng trong một số giải đấu trước đó và thường xuyên chơi những biến ưa thích của Botvinnik. Chiến thuật này có vẻ khiến Botvinnik lúng túng, Botvinnik đã không thi đấu đỉnh cao kể từ khi vô địch năm 1948. Chất lượng của các ván đấu rất cao, cho dù Botvinnik sau này cho rằng ông đã chơi không thực sự tốt. Ông chỉ miễn cưỡng thừa nhận tài năng lớn của Bronstein. Bronstein cho rằng 4 trong số 5 trận thắng của ông là nhờ những đòn phối hợp tài tình, trước khi trận đấu bị hoãn. Ông dẫn trước Botvinnik 1 điểm khi chỉ còn 2 trận đấu nhưng lại thua trận đấu thứ 23 một cách đáng tiếc và hòa trận đấu thứ 24. Theo luật FIDE, danh hiệu sẽ vẫn được giữ nguyên cho Botvinnik và sau này, Bronstein không thể tiến sát như vậy thêm một lần nào nữa. Ông sau đó viết rằng mọi thứ sẽ tốt hơn khi ông không Vô địch Thế giới vì tính cách tự do, phóng khoáng của ông sẽ không phù hợp với các quan chức trong Liên đoàn Cờ vua Xô Viết.

Botvinnik viết rằng sai lầm của Bronstein là bởi ông quá coi thường các kỹ năng tàn cuộc và thiếu kỹ năng đánh giá các thế trận đơn giản. Botvinnik thắng tới 4 trận được đưa về tàn cuộc sau khi hoãn và chiến thắng thứ 5 đến từ một thế trận tàn cuộc mà Bronstein chịu thua từ nước 40. Các trận đấu được hoãn gồm 4/5 trận thắng của Botvinnik; Botvinnik không có một chút lợi thế nào hơn Bronstein khi các trận đấu được hoãn tại nước 40.

Có một vài thông tin cho rằng Bronstein đã bị các quan chức cấp cao của Liên Xô ép phải thua, để Botvinnik thắng nhưng có lẽ đó chỉ là một cái cớ. Tương tự với Giải Candidates tại Neuhausen và Zürich khi có người cho rằng các kỳ thủ Xô Viết không phải Nga là Keres và Bronstein chịu một áp lực để Vasily Smylov chiến thắng. Ngay cả Bronstein cũng thừa nhận một phần sự đúng đắn của các tin đồn trong các phát ngôn công khai và bài viết, rằng có các áp lực tâm lý được đặt lên Bronstein và Bronstein phải chịu thua các áp lực đó. Cha của Bronstein đôi khi xuất hiện một cách bí mật trong khu vực khán giả ở các trận đấu tranh Vô địch Thế giới năm 1951 (ông không được phép xuất hiện tại Moscow). Tuy nhiên,trong cuốn sách cuối cùng, xuất bản năm 2007 (sau khi Bronstein mất), Bronstein ám chỉ Smyslov được Liên đoàn Cờ vua Xô Viết ưu ái hơn tại Zurich 1953 và các kỳ thủ đại diện cho Xô Viết khác bị áp lực để Smyslov vô địch.

Sau năm 1951
Bronstein thi đấu khắp Thụy Sĩ và đồng hạng 2-4 với Keres và Samuel Reshevsky. Kết quả này giúp ông có một suất thi đấu tại giải Gothenburg Interzonal 1955 – giải đấu mà ông vô địch khi bất bại. Ông cũng đồng hạng 3-7 sau Smyslov – vô địch và Keres – hạng 2 tại giải Candidates 1956.

Bronstein giành quyền tham dự Interzonal 1958 khi đứng thứ 3 tại Giải Vô địch Cờ vua Liên Xô, tổ chức tại Riga 1958. Tại Interzonal 1958 ở Portorož, Bronstein – được Bobby Fischer chọn là kỳ thủ ưa thích của mình trước giải, bỏ lỡ cơ hội đi tiếp tại Candidates chỉ với nửa điểm, thất bại trong trận đấu vòng cuối trược một kỳ thủ Philippines yếu hơn rất nhiều Rodolfo Tan Cardoso, khi trận đấu bị gián đoạn – mất điện sau một cơn bão, và ông đã không thể tập trung lại. Bronstein bỏ lỡ cơ hội thi đấu tại Zonal năm 1962. Sau đó tại giải Interzonal 1964 tổ chức ở Amsterdam, Bronstein giành số điểm rất tốt, nhưng chỉ có 3 kỳ thủ Xô Viết được đi tiếp, theo luật FIDE. Bronstein đứng sau 3 kỳ thủ đồng hương Smyslov, Mikhail Tal và Boris Spassky – đồng hạng nhất với Larsen và không thể đi tiếp. Giải Interzonal cuối cùng của ông là khi ông 49 tuổi – ông giành vị trí thứ 6 tại Interzonal Petropolis 1973.

Bronstein vô địch rất nhiều giải đấu, bao gồm Giải Vô địch Cờ vua Liên Xô năm 1948 (đồng hạng nhất với Alexander Kotov và 1949 (đồng hạng nhất với Smyslov). Ông cũng đồng hạng 2 tại giải vào năm 1957 và 1964–65. Ông đồng hạng nhất với Mark Taimanov tại Giải Vô địch Cờ vua Sinh viên Thế giới năm 1952 tại Liverpool. Bronstein cũng vô địch Giải Vô địch Cờ vua Moscow 6 lần, đại diện cho Liên Xô tại Olympiad Cờ vua vào các năm 1952, 1954, 1956 và 1958, đều giành huy chương cá nhân tại mỗi giải, chỉ thua 49 trận. Ông giành 4 huy chương vàng đồng đội tại Olympiad Cờ vua. Trong trận đấu trước đội tuyển Hoa Kỳ 1954 (tổ chức tại New York), Bronstein đè bẹp đối thủ với 4 trận thắng ở bàn 2.
Các chức vô địch giải đấu danh giá khác là ở Hastings 1953–54, Belgrade 1954, Gotha 1957, Moscow 1959, Szombathely 1966, Đông Berlin 1968, Dnepropetrovsk 1970, Sarajevo 1971, Sandomierz 1976, Iwonicz Zdrój 1976, Budapest 1977, và Jūrmala 1978.

Những năm cuối đời và di sản
David Bronstein viết rất nhiều sách và bài báo về cờ vua. Ông có một chuyên mục cờ vua riêng trong tờ báo Xô Viết Izvestia trong nhiều năm. Ông có lẽ được biết đến nhiều nhất qua cuốn "Zurich International Chess Tournament 1953". Cuốn sách này bán rất chạy ở Liên Xô, qua nhiều lần được tái bản, được coi là một trong những cuốn sách cờ vua xuất sắc nhất từng được viết. Gần đây hơn, ông đồng tác giả với người bạn Tom Fuerstenberg để viết cuốn tự truyện "The Sorcerer’s Apprentice" (1995). Cả hai đều mang lại những bước ngoặt lớn trong lịch sử xuất bản sách cờ vua. Bronstein tìm kiếm cách mở rộng các ý tưởng sau mỗi nước đi hơn là khiến người đọc bị chìm ngập trong những trang sách phân tích mỗi nước đi. Cái nhìn "lãng mạn" của Bronstein về cờ vua được thể hiện qua một khai cuộc rất hiếm gặp – Gambit Vua trong những trận đấu đỉnh cao. Những cống hiến tiên phong cả về lý thuyết và thực hành của ông (cùng với những người bạn Ukraina Boleslavsky và Efim Geller) đã biến Phòng thủ King’s Indian từ một khai cuộc ít được tin dùng trở thành một hệ thống khai cuộc được ưa chuộng ngày nay. Điều này được thể hiện trong cuốn sách "Bronstein on the King’s Indian" viết năm 1999. Bronstein chơi rất nhiều biến khai cuộc trong suốt sự nghiệp của ông, nhiều hơn bất cứ kỳ thủ đẳng cấp thế giới nào.

Hai biến khai cuộc được đặt tên ông. Trong Phòng thủ Caro-Kann, biến Bronstein-Larsen là 1.e4 c6 2.d4 d5 3.Nc3 dxe4 4.Nxe4 Nf6 5.Nxf6+ gxf6. Trong phòng thủ Scandinavia, biến Bronstein là 1.e4 d5 2.exd5 Qxd5 3.Nc3 Qd8.

Bronstein từ chối ký vào một lá thư tố giác sự li khai năm 1976 của Viktor Korchnoi. Ông đã phải trả một khoản tiền nhất định cho sự tự do này. Vì việc đó, khoản lương Kiện tướng hàng tháng của ông bị hoãn lại; ông cũng bị ngăn cản tham dự các giải đấu đỉnh cao trong khoảng 1 năm. Ông bị cấm tham dự các giải đấu đẳng cấp cao trong vài năm giữa thập niên 1980.

Bronstein là một người có tầm nhìn xa. Ông là người ủng hộ cho sự phát triển của cờ nhanh và giới thiệu đồng hồ cờ vua – cộng thêm một khoảng thời gian nhỏ sau mỗi nước đi. Cách tính thời gian này đã trở nên thông dụng trong những năm gần đây. Ông luôn thích thú khi được thi đấu với máy tính và thường xuyên đạt kết quả tốt.

Trong những năm sau này, Bronstein vẫn thi đấu rất tích cực, thường ở Tây Đức, sau sự sụp đổ của Liên Xô. Ông vẫn luôn cố gắng duy trì phong độ cao (đồng hạng nhất tại Hastings 1994-95 khi 70 tuổi), viết một số cuốn sách cờ vua quan trọng, truyền cảm hứng cho những người trẻ và già bằng thái độ nồng ấm, hòa nhã, lịch thiệp. Bronstein mất ngày 5 tháng 12 năm 2006 tại Minsk, Belarus vì những biến chứng của huyết áp cao.

Cuốn sách cuối cùng của ông gần như hoàn thành khi ông mất, được xuất bản năm 2007: Secret Notes, bởi David Bronstein và Sergei Voronkov, Zürich 2007, Edition Olms, ISBN 978-3-283-00464-4. Trong phần giới thiệu của cuốn sách, Garry Kasparov – một trong những người rất ngưỡng mộ Bronstein vì những cống hiến của Bronstein, cho rằng theo ý kiến riêng của ông, dựa trên những màn thể hiện của Bronstein, lẽ ra Bronstein phải giành chiến thắng trong trận đấu 1951 với Botvinnik.

Các trận đấu đáng chú ý
Sergei Belavenets vs David Bronstein, USSR Championship semifinal, Rostov-on-Don 1941, King's Indian Defence, Fianchetto Variation (E67), 0–1 Cậu bé 17 tuổi Bronstein gặp Chủ tịch Hội đồng Phân loại Liên Xô, người trao cho cậu danh hiệu Kiện tướng.
Ludek Pachman vs David Bronstein, tt Prague 1946, King's Indian Defence, Fianchetto Variation (E67), 0–1 Một đòn chiến thuật tuyệt vời tấn công mạnh mẽ vào đối thủ, thu hút sự chú ý của giới chuyên môn.
David Bronstein vs Isaac Boleslavsky, Candidates' Playoff Match, Moscow 1950, game 1, Grunfeld Defence (D89), 1–0 Bronstein chấp nhận thí quân, tạo nên một chiến thắng đẹp đẽ.
Mikhail Botvinnik vs David Bronstein, World Championship Match, Moscow 1951, Nimzo–Indian Defence, Rubinstein Variation (E47), 0–1 Mặc dù Bronstein có tỉ số đồi đầu kém hơn so với Botvinnik, ông đánh bại Botvinnik vài lần khi cầm Đen. Đây là một trong những trận thắng của ông trong trận đấu tranh ngôi Vô địch Thế giới 1951.
David Bronstein vs Mikhail Botvinnik, World Championship Match, Moscow 1951, game 22, Dutch Defence, Stonewall Variation (A91), 1–0 Một đòn phối hợp đẹp đã khai thác điểm yếu của Đen, mang lại cho Bronstein một trận thắng.
Samuel Reshevsky vs David Bronstein, Zurich Candidates' 1953, King's Indian, Fianchetto Variation (E68), 0–1 Trước đó, Bronstein đã được yêu cầu phải thắng trận đấu quan trọng này để ngăn không cho Reshevsky có cơ hội vô địch giải đấu. Ông đã làm được điều đó khi giành chiến thắng trước Reshevsky phòng thủ chặt chẽ. Trận đấu này được Đại kiện tướng Ulf Andersson chọn là trận đấu ưa thích của ông. Andersson đã phân tích trận đấu này trong cuốn "Learn from the Grandmasters".
David Bronstein vs Paul Keres, Goteborg Interzonal 1955, Nimzo–Indian Defence, Rubinstein Variation (E41), 1–0 Trận đấu xuất sắc giữa hai bậc thầy về tấn công.
Itzak Aloni vs David Bronstein, Moscow Olympiad 1956, King's Indian Defence, Saemisch Variation (E85), 0–1 Trận đấu đặc biệt này chứng kiến Bronstein thí 3 tốt để mở cánh hậu dẫn thẳng đến Vua của Aloni.
David Bronstein vs M-20(Computer), Moscu Mathematics Institute 1963, King's Gambit: Accepted, Schallop Defense (C34), 1–0 Trận đấu đầu tiên giữa một Đại kiện tướng và Máy tính.
Stefan Brzozka vs David Bronstein, USSR 1963, Dutch Defence, Leningrad Variation (A88), 0–1 Một đòn tấn công đáng kinh ngạc, chọc thủng phòng tuyến của đối phương. Phần hay nhất của trận đấu là ở nước 42 của Trắng, thí quân để khiến thế trận của Đen gặp bất lợi.
Lev Polugaevsky vs David Bronstein, USSR 1971, English Opening, Symmetrical Variation (A34), 0–1 Bronstein chấp nhận thí tốt một cách khó hiểu. Bronstein sau đó chuyển hóa lợi thế về thế trận bằng những đòn chiến thuật tài tình.
David Bronstein vs Ljubomir Ljubojevic, Petropolis Interzonal 1973, Alekhine's Defence, Four Pawns' Attack (B03), 1–0 Một đòn thí xe mang lại giải thưởng cho trận đấu xuất sắc nhất.
David Bronstein vs Viktor Kupreichik, USSR Championship semifinal, Minsk 1983, King's Indian Defence (E90), 1–0 Kupreichik giữ vững thế trận với Bronstein với khai cuộc King’s Indian và Bronstein cho thấy ông vẫn là một đối thủ đáng gờm với các kỳ thủ trẻ.
David Bronstein vs Ivan Sokolov, Pancevo 1987, Grunfeld Defence, Russian Variation (D98), 1–0 Thêm một kiện tướng trẻ tuổi được nếm trải kinh nghiệm của Bronstein.
Stuart Conquest vs David Bronstein, London 1989, CaroKann Defence (B10), 0–1 Một đòn chiến thuật đáng kinh ngạc kết liễu quân Trắng chỉ sau 26 nước.
David Bronstein vs Walter Browne, Reykjavik 1990, Sicilian Defence, Najdorf Variation (B99), 1–0 Sau khi phân tích kỹ càng, Bronstein đi đến với một vài ý tưởng mới khiến Brown – Nhà Vô địch Hoa Kỳ 6 lần không thế tìm ra giải pháp đúng đắn.

Trận đấu điển hình

Trong trận đấu Moscow vs. Leningrad 1962, Bronstein chơi bàn 1 cho đội Moscow. Ông cầm quân trắng và đánh bại Viktor Korchnoi trong một trận đấu mà kết thúc bằng một chiến thuật được chính Bronstein miêu tả là "một trong những đòn phối hợp đẹp nhất trong cuộc đời tôi."."

1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.0-0 Nxe4 6.d4 b5 7.Bb3 d5 8.dxe5 Be6 9.c3 Be7 10.Bc2 0-0 11.Qe2 f5 12.exf6 Bxf6 13.Nbd2 Bf5 14.Nxe4 Bxe4 15.Bxe4 dxe4 16.Qxe4 Qd7 17.Bf4 Rae8 18.Qc2 Bh4 19.Bg3 Bxg3 20.hxg3 Ne5 21.Nxe5 Rxe5 22.Rfe1 Rd5 23.Rad1 c5 24.a4 Rd8 25.Rxd5 Qxd5 26.axb5 axb5 27.Qe2 b4 28.cxb4 cxb4 29.Qg4 b3 30.Kh2 Qf7 31.Qg5 Rd7 32.f3 h6 33.Qe3 Rd8 34.g4 Kh8 35.Qb6 Rd2 36.Qb8+ Kh7 37.Re8 Qxf3 38.Rh8+ Kg6 39.Rxh6+ (xem hình)

Bronstein: "Korchnoi rất điềm tĩnh. Anh ấy viết nước đi của tôi vào biên bản và bắt đầy nghiên cứu kỹ lưỡng thế trận. Tôi cho rằng anh ấy đã khá bất ngờ khi Trắng thí quân Xe cuối cùng của mình (Bản thân tôi cũng không thể tin được!). Và khi anh ấy biết mình không thể làm gì hơn nữa, anh ấy dừng đồng hồ lại.

Đây là các biến:

 A) 39... Kf7 40.Qc7+ Kg8 41.Qc8+ Kf7 42.Qe6+ Kf8 43.Rh8 #;
 B) 39... Kg5 40.Qe5+ Kxg4 41.Rg6+ Kh4 42.Qg5 #;
 C) 39... gxh6 40.Qg8+ Kf6 41.Qf8+;
 D) 39... Kxh6 40.Qh8+ Kg6 41.Qh5+ Kf6 42.g5+!" 1–0

Xem thêm
 Đồng hồ tính giờ (cờ) – sự trì hoãn Bronstein.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết

Obituary by Leonard Barden tại Guardian Unlimited
Obituary by Frederic Friedel tại Chessbase
Download tất cả các trận đấu của David Bronstein

Đại kiện tướng cờ vua Liên Xô
Đại kiện tướng cờ vua Nga
Đại kiện tướng cờ vua Ukraina