title: Cá heo Hector

text:
Cá heo Hector, tên khoa học là Cephalorhynchus hectori, là một loài động vật có vú trong họ Cá heo đại dương, bộ Cá voi. Loài này được nhà động vật học Pierre-Joseph van Beneden mô tả vào năm 1881.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

H
Động vật được mô tả năm 1881
Động vật có vú New Zealand


title: Cá heo mõm dài

text:
Delphinus capensis là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1828.
Loài cá heo này có phạm vi phân bố rời rạc ở các khu vực ven biển trong các đại dương ôn đới và ấm hơn. Phạm vi hân bố bao gồm các bộ phận của miền tây và miền nam châu Phi, phần lớn Tây Nam Mỹ, trung bộ California đến trung tâm Mexico, ven biển Peru, khu vực xung quanh Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan, và có thể gần Oman. Một số cá thể lang thang đã được ghi nhận xa về phía bắc tận đảo Vancouver. Chúng sinh sống ở vùng nước cạn, nhiệt độ ấm hơn gần bờ biển. Chúng cũng sống ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

C
Động vật được mô tả năm 1828
Động vật Đại Tây Dương
Động vật Thái Bình Dương


title: Cá heo mõm ngắn

text:
Delphinus delphis là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Linnaeus mô tả năm 1758.
Loài cá heo này được tìm thấy ở khắp các đại dương nhiệt đới và ôn đới ấm, ngoài trừ Ấn Độ Dương.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

D
Động vật được mô tả năm 1758
Động vật Đại Tây Dương
Động vật Thái Bình Dương
Động vật Biển Đen
Động vật Địa Trung Hải
Động vật Biển Bắc


title: Cá heo Risso

text:
Cá heo Risso, tên khoa học là Grampus griseus, là một loài động vật có vú trong họ Cá heo đại dương, bộ Cá voi. Loài này được nhà động vật học Georges Cuvier mô tả vào năm 1812.

Phân bố và môi trường sống

Chúng được tìm thấy trên toàn thế giới ở các vùng biển ôn đới và nhiệt đới, ở Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương và Đại Tây Dương, cũng như Vịnh Ba Tư, Địa Trung Hải và Biển Đỏ, nhưng không phải Biển Đen (một vụ mắc cạn đã được ghi lại ở Biển Marmara năm 2012). Phạm vi phân bố trải dài về phía bắc như vịnh Alaska và phía nam Greenland và xa về phía nam tận Tierra del Fuego.

Môi trường ưa thích của chúng nằm ngay ngoài thềm lục địa trên các bờ dốc, với độ sâu nước dao động 400–1000 m và nhiệt độ nước ít nhất 10 độ C và ưu thích nhiệt độ 15-20 độ C.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

G
Động vật được mô tả năm 1812
Cá voi châu Úc
Động vật có vú toàn cầu


title: Cá heo Fraser

text:
Cá heo Fraser hay Cá heo Sarawak (Lagenodelphis Hosei) là một loài động vật có vú trong họ Cá heo mỏ (Delphinidae), bộ Cetacea. Loài này được tìm thấy ở vùng biển sâu ở Thái Bình Dương và các khu vực nông hơn ở Ấn Độ và Đại Tây Dương.

Phân loại
Năm 1895, Charles E. Hose tìm thấy một hộp sọ trên một bãi biển ở Sarawak, đảo Borneo. Ông đã tặng mẫu vật trên cho Bảo tàng Anh. Hộp sọ vẫn được nghiên cứu cho đến năm 1956 khi Francis Fraser kiểm tra và kết luận rằng đó là mẫu vật tương tự như các loài ở cả hai chi Lagenorhynchus và Delphinus nhưng không giống như một trong hai loài trên. Vì vậy, một chi mới được tạo ra bằng cách sáp nhập hai tên này lại với nhau.

Đó không phải là một loài riêng biệt cho đến năm 1971 khi Cá heo Fraser được phát hiện trên vùng biển thuộc đảo Cocos ở Đông Thái Bình Dương, Nam Úc và Nam Phi.

Phân bố
Mặc dù chỉ chiếm số lượng tương đối, nhưng các báo cáo chỉ ra rằng chúng không phải là hiếm như người ta đã từng nghĩ vào năm 1980. Tuy nhiên, do nhầm lẫn với những loài cá heo anh em gần sống ở khu vực ve biển nên hiện nay vẫn không ước tính được số lượng toàn cầu của chúng.

Môi trường sống của cá heo Fraser là ở vùng biển nhiệt đới, các khu vực nước sâu, từ 30 ° S tới 20 ° N. Những con cá heo bị chết tại Pháp và Uruguay được cho là có thể do những điều kiện hải dương học không bình thường, chẳng hạn như hiện tượng El Nino.
Loài này cũng là tương đối phổ biến ở Vịnh Mexico, nhưng ở Đại Tây Dương thì ít hơn.

Mô tả
Cá heo Fraser dài khoảng 1 mét (3 ft 3 in) và nặng khoảng 20 kg khi mới ra đời. Chúng dài 2,75 m (9 ft 0 in) và 200 kg ở tuổi trưởng thành. Chúng có một cơ thể chắc nịch, vây và chân chèo nhỏ. Phía trên cùng của phần lưng là một màu xám xanh và chuyển dần màu xám nâu. Chạy dọc theo hai bên sườn từ mỏ phía trên mắt tới hậu môn là hai dải màu kem xám và vạch đen ở phía dưới hai dải này. Bụng và vùng cổ có màu trắng, đôi khi là màu hồng. Đặc điểm nổi bật của chúng khác với các loài cá heo khác chính là chúng có cái mỏ rất ngắn, gần như là không có, vì vậy có thể phân biệt được chúng. Tuy nhiên nhìn từ xa, chúng có thể bị nhầm lẫn với loài cá heo sọc do màu sắc tương tự.

Loài này bơi nhanh, với một đàn từ 100 đến 1000 con. Chúng thường hay lướt trên mặt nước, tạo ra cảnh "rất ấn tượng" khi chúng chạy trốn các tàu đánh cá.

Cá heo Fraser là loài được ghi nhận là có bộ phận sinh dục nhỏ nhất trong số tất cả các loài thuộc họ cá heo đại dương.

Thức ăn của loài này là các loài cá biển, mực và tôm ở những vùng nước nông từ 200 đến 500 mét (660 đến 1.600 ft).

Bảo tồn
Các quần thể ở châu Á khu vực Đông Nam của cá heo Fraser được liệt kê vào Phụ lục II  của Công ước về Bảo tồn các loài động vật hoang dã di trú (CMS), kể từ khi tình trạng bảo tồn tại đây đã không thuận lợi.

Ngoài ra, cá heo Fraser được bao vệ bởi "Biên bản ghi nhớ về việc bảo tồn các loài động vật biển có vú và môi trường sống của chúng" ở các đảo thuộc khu vực Thái Bình Dương và Biên bản ghi nhớ về Bảo tồn các loài động vật biển có vú nhỏ của Tây Phi và Macaronesia.

Xem thêm
 Danh sách các loài cá voi và cá heo
 Sinh học biển

Tham khảo

  Database entry includes justification for why this species is listed as data deficient
Whales Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine, Dorling Kindersley Handbooks, ISBN 0-7513-2781-6
National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World, Reeves, Stewart, Clapham and Powell, ISBN 0-375-41141-0
''Malaysian Naturalist, Vol 59/3 - 2006, page 5.

Liên kết ngoài
Convention on Migratory Species page on the Fraser's dolphin
Western African Aquatic Mammals MoU
Pacific Cetaceans MoU

H
Động vật được mô tả năm 1956
Động vật Ấn Độ Dương
Cá voi châu Úc
Động vật Đông Nam Á


title: Cá heo hông trắng Đại Tây Dương

text:
Lagenorhynchus acutus là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1828.
Đây là loài duy nhất của chi đơn loài Leucopleurus. Bằng chứng phát sinh loài ủng hộ nó là thành viên cơ sở nhiều nhất của họ Delphinidae.

Mô tả
Loài cá heo này lớn hơn một chút so với hầu hết các loài cá heo đại dương khác. Chúng chỉ có chiều dài hơn một mét khi mới sinh, phát triển đến khoảng 2,8 m (con đực) và 2,5 m (con cái) trưởng thành. cá thể trưởng thành cân nặng 180–230 kg. Con cái đạt độ tuổi trưởng thành về giới tính từ 6 đến 12 tuổi và nam giới từ 7 đến 11 tuổi.

Hình ảnh

Tham khảo

A
Động vật được mô tả năm 1828
Động vật Đại Tây Dương
Động vật có vú châu Âu


title: Cá heo mõm trắng

text:
Lagenorhynchus albirostris là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1846.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

A
Động vật được mô tả năm 1846
Động vật Đại Tây Dương
Động vật có vú châu Âu


title: Cá heo Peale

text:
Cá heo Peale, tên khoa học là Lagenorhynchus australis, là một loài động vật có vú trong họ Cá heo đại dương, bộ Cá voi. Loài này được nhà động vật học Titian Peale mô tả vào năm 1848.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

A
Động vật được mô tả năm 1848
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Chile


title: Cá heo vằn chữ thập

text:
Lagenorhynchus cruciger là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Quoy & Gaimard mô tả năm 1824.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

C
Động vật được mô tả năm 1824
Động vật Nam Cực
Cá voi châu Úc
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Chile


title: Cá heo hông trắng Thái Bình Dương

text:
Lagenorhynchus obliquidens là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Gill mô tả năm 1865.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

O
Động vật được mô tả năm 1865
Động vật Thái Bình Dương


title: Cá heo sẫm màu

text:
Lagenorhynchus obscurus là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1828.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

O
Động vật được mô tả năm 1828
Động vật Thái Bình Dương
Cá voi châu Úc
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Chile
Động vật có vú New Zealand
Động vật có vú Peru
Động vật có vú châu Phi
Động vật có vú Nam Mỹ


title: Cá heo đầu bò phương bắc

text:
Lissodelphis borealis là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Peale mô tả năm 1848.
Loài cá heo này được tìm thấy ở Bắc Thái Bình Dương. Chúng thường bơi thành đàn có khi lẻn tới 2000 con, đôi khi cùng các cetacea khác.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

B
Động vật được mô tả năm 1848


title: Cá heo đầu bò phương nam

text:
Lissodelphis peronii là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Lacépède mô tả năm 1804.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

P
Động vật được mô tả năm 1804
Cá voi châu Úc
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Chile
Động vật có vú Peru


title: Cá heo Tucuxi

text:
Sotalia fluviatilis (tên tiếng Anh: Cá heo Tucuxi) là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được tìm thấy tại các con sông thuộc lưu vực sông Amazon và vùng ven biển Nam Mỹ thuộc Đại Tây Dương, kéo dài từ Panama tới Đông Nam Brasil. Từ tucuxi có nguồn gốc từ tiếng Tupi là tuchuchi-ana và là tên phổ biến của chúng. Mặc dù được tìm thấy ở cả khu vực sông nhưng chúng lại không liên quan gì tới loài cá heo sông Amazon. Thay vào đó, nó được phân loại trong họ cá heo đại dương chi Sotalia. Chúng có sự đa dạng giống như loài cá heo mũi chai, tuy nhiên, loài này là có những điểm khác so với cá heo mũi chai nên nó được xếp vào chi riêng, chi Sotalia. Một loài cá heo trước đây được coi là phân loài của cá heo Tucuxi nhưng đã được tách riêng ra, đó là loài Cá heo Costero (Sotalia guianensis).

Phân bố
Cá heo Tucuxi sống dọc theo các nhánh sông Amazon ở Brazil, Peru, miền đông nam Colombia, và phía đông Ecuador. Nhiều con cá heo đã được nhìn thấy ở phía Bắc sông Orinoco, dù nhiều tài liệu không nói rõ đây là loài cá heo Tucuxi hay cá heo mũi chai.

Mô tả
Loài này có kích thước tương tự cá heo mũi chai nhưng thường là nhỏ với khoảng 1,5 mét (4,9 ft). Chúng có màu xám sáng, hơi xanh ở phía trên và hai bên sườn. Bụng của chúng thường có màu hồng nhạt. Mỏ của chúng có độ dài vừa phải. Cá heo Tucuxi có từ 26 đến 36 cặp răng ở hàm trên và dưới.

Cá heo Tucuxi sống thành nhóm nhỏ khoảng 10-15 con. Chúng có khả năng nhào lộn khi lao lên trên mặt nước và ít khi lướt theo các con thuyền như các loài cá heo khác. Các nghiên cứu cho thấy loài này có thể sống tới 35 năm.
Chúng ăn nhiều loại cá khác nhau, trong đó có cả cá heo sông khác.

Tham khảo

 Monteiro NC, Alves JTT, Avila FJC, Campos AA, Costa AF, Silva CPN, Furtado NMAA (2000) Impact of fisheries on the tucuxi (Sotalia fluviatilis) and rough-toothed dolphin (Steno bredanensis) populations off Ceara state, đông bắc Brazil. Aquat Mamm 26: 49-56.
National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World ISBN 0-375-41141-0
Encyclopedia of Marine Mammals ISBN 0-12-551340-2
Whales, Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine, ISBN 0-7513-2781-6

Hình ảnh

Liên kết ngoài
Projeto Boto  - a non-profit research project that is increasing knowledge, understanding and the conservation prospects of the Amazon's two endemic dolphins - the boto (Inia geoffrensis) and the tucuxi (Sotalia fluviatilis)
Whale and Dolphin Conservation Society (WDCS)
World Wide Fund for Nature (WWF) - species profile for River Dolphins
Convention on Migratory Species page on the Tucuxi

F
Động vật được mô tả năm 1853
Động vật có vú Brasil
Động vật có vú Peru
Động vật có vú Nam Mỹ

de:Sotalia
pt:Boto-cinza


title: Cá heo lưng bướu Thái Bình Dương

text:
Cá heo lưng bướu Thái Bình Dương, cá heo lưng gù hay còn gọi là cá heo trắng Trung Quốc (danh pháp khoa học: Sousa chinensis chinensis, tên Trung Quốc: 中华白海豚; bính âm: Zhonghua bái hǎitún) là một loài động vật có vú thuộc chi cá heo lưng bướu, họ Cá heo đại dương. Một con cá heo trưởng thành có màu trắng hoặc hồng (màu hồng của chúng được cho là do các mạch máu tạo nên sắc tố)

Phân bố
Khu vực phân bố của chúng bao gồm các vùng biển thuộc khu vực Đông Nam Á, Nam Trung Quốc đến Úc và quanh đảo Papua. Có hai phân loài của loài này là Sousa chinensis chinensis và Sousa chinensis plumbea. Trong khi loài Sousa chinensis chinensis phân bố từ Trung Quốc tới khu vực các đảo của Indonesia còn phân loài của chúng có nguồn gốc từ bờ biển Nam Phi đã di chuyển tới khu vực phía Nam Indonesia và quanh đại lục Úc. Hai phân loài này khác nhau về màu sắc và kích thước của vây lưng. Các phân loài được tìm thấy ở Đông Nam Á có màu trắng hồng và một vây lưng lớn hơn, nhưng lại không có cái bướu như phân loài ở Úc.

Đặc điểm
Chiều dài cơ thể của cá heo trắng Trung Quốc có chiều dài từ 2 đến 3,5 mét (6 ft 7 đến 11 ft 6 in) đối với con trưởng thành và hơn 1 mét (3 ft 3 in) đối với những con non. Một con trưởng thành có trọng lượng trung bình khoảng 150 đến 230 kg (330 510 lb). Cá heo trắng Trung Quốc có thể sống đến 40 năm.

Khi mới sinh ra, một con cá heo Trung Quốc có màu đen, sau đó chuyển dần sang màu xám rồi hồng nhạt có thêm những đốm nhỏ. Đến khi trưởng thành, chúng có màu hồng hoặc màu trắng.

Cá heo trắng Trung Quốc ngoi lên mặt nước để thở 20 - 30 giây đối với những con trưởng thành và cần thời gian gấp đôi đối với những con nhỏ do phổi của chúng chưa phát triển hết. Cá heo trưởng thành có thể ở dưới nước khoảng 2-8 phút, nhưng một con non chỉ có thể ở dưới nước trong 1-3 phút. Chúng di chuyển theo chiều thẳng đứng lên mặt nước. Do có một cặp mắt lồi nên chúng có thể quan sát một cách rõ ràng ở cả hai môi trường nước và không khí.

Sinh sản
Cá heo trắng Trung Quốc là những sinh vật hòa đồng, sống theo nhóm nhỏ khoảng 3 hoặc bốn con. Con cái trưởng thành khi đạt 10 năm tuổi, trong khi những con đực trưởng thành khi được 13 năm tuổi. Thời gian giao phối là vào cuối hè tới mùa thu. Cá heo con ra đời sau khoảng 11 tháng và được cha mẹ chúng chăm sóc cho đến khi chúng tự kiếm được thức ăn. Cá heo trắng Trung Quốc sinh sản 3 năm một lần, thường đẻ duy nhất một con.

Bảo tồn
Do việc khai thác thủy sản, cùng với việc ô nhiễm trong quá trình khai thác cùng với việc quan sát xem cá heo khiến cá heo trắng nằm trong danh sách các loài gần bị đe dọa của IUCN. Vì vậy, một số nơi như ở Hồng Kông khi tổ chức các chuyến du lịch du thuyền quan sát cá heo thực hiện các nguyên tắc ứng xử khi xem cá heo như quan sát từ một khoảng cách, không ném các thức ăn và các chất độc hại xuống cho cá heo, Tàu thuyền di chuyển với tốc độ chậm (không quá 10 hải lý một giờ), song song với việc di chuyển của cá heo.

Cá heo trắng Trung Quốc được liệt kê trong Phụ lục II của Công ước về bảo tồn các loài động vật hoang dã di cư (CMS)
Chúng cũng được bảo tồn theo biên bản ghi nhớ về Bảo tồn động vật biển có vú và môi trường sống của chúng tại các đảo thuộc Thái Bình Dương.

Tại Việt Nam
Ngày 21 tháng 8 năm 2021, hình ảnh và video ghi lại cảnh nhiều cá thể cá heo hồng bơi lội trên biển gần khu vực Hòn Dấu, quận Đồ Sơn, Hải Phòng. Đại diện hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, phó giáo sư Nguyễn Chu Hồi cho rằng, việc cá heo hồng xuất hiện trong thời gian này cho thấy sự cải thiện của môi trường biển Việt Nam trong bối cảnh đại dịch COVID-19 hoành hành.

Tham khảo

Liên kết ngoài

The Agriculture, Fishies and Conservation Department
Hong Kong Dolphinwatch
Hong Kong Dolphin Conservation Society
Convention on Migratory Species page on the Indo-Pacific humpback dolphin
Official webpage of the Memorandum of Understanding for the Conservation of Cetaceans and Their Habitats in the Pacific Islands Region

C
Động vật được mô tả năm 1765
Hệ sinh thái Hồng Kông
Động vật Ấn Độ Dương
Động vật có vú Đài Loan
Động vật có vú Trung Quốc
Đồng bằng Châu Giang
Biểu tượng của Hồng Kông


title: Cá heo lưng bướu Đại Tây Dương

text:
Sousa teuszii là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Kükenthal mô tả năm 1892.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

T
Động vật được mô tả năm 1892


title: Cá heo đốm nhiệt đới

text:
Stenella attenuata là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1846.
Loài này được mô tả lần đầu tiên bởi John Gray vào năm 1846. Phân tích ban đầu của Gray bao gồm cá heo đốm Đại Tây Dương trong loài này. Nay chúng được xem là các loài riêng biệt. Cả hai tên chi và cụ thể đến từ các từ tiếng Latin có nghĩa là mỏng hoặc làm mỏng.

Có ba phân loài được công nhận trong cuộc khảo sát phân loài cá voi năm 1998 của Rice. Hai trong số này đã được chính thức đặt tên

S. a. phân loài A, hình thức xa bờ được tìm thấy ở đông Thái Bình Dương
S. a. phân loài B, một hình thức được tìm thấy xung quanh các hòn đảo Hawaii.
S. a. graffmani, hình thức ven biển được tìm thấy từ Mexico đến Peru

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

A
Động vật được mô tả năm 1846
Động vật Ấn Độ Dương
Động vật Iran
Cá voi châu Úc
Động vật Đông Nam Á
Động vật có vú châu Phi


title: Cá heo Clymene

text:
Stenella clymene là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1846.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

C
Động vật được mô tả năm 1846
Động vật Đại Tây Dương


title: Cá heo sọc

text:
Cá heo sọc (Stenella coeruleoalba) là một loài cá heo thuộc chi Stenella, họ Delphinidae (Cá heo mỏ), phân bộ Cá voi có răng. Đây là loài cá heo phân bố rộng rãi khắp các vùng biển ôn đới và nhiệt đới của tất cả các đại dương trên thế giới.

Phân loại
Cá heo sọc là một trong năm loài thuộc chi Stenella, tuy nhiên, nghiên cứu di truyền gần đây của LeDuc et al (1999) cho thấy Stenella không phải là một nhóm cá heo tự nhiên. Theo nghiên cứu cho rằng, những loài gần gũi nhất của cá heo sọc, cá heo Clymene, cá heo mũi chai Ấn Độ-Thái Bình Dương, cá heo đốm Đại Tây Dương và cá heo chi Delphinus, mà trước đây được coi là một phân loài của họ cá heo đại dương. Cá heo sọc được mô tả bởi Franz Meyen vào năm 1833. Coeruleoalba (từ Latinh caeruleus có nghĩa là "màu xanh sẫm" và "trắng sọc") đề cập đến màu xanh và trắng sọc, một đặc trưng ở hai bên sườn của loài cá heo này.

Phân bố
Cá heo sọc thích các vùng biển ngoài khơi thuộc ôn đới hoặc nhiệt đới. Nó được tìm thấy nhiều ở miền Bắc và Nam Đại Tây Dương, bao gồm cả ở Địa Trung Hải và vịnh Mexico, Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Phạm vi chúng sống là từ 40 ° N tới 30 ° S. Nhiệt độ thích hợp của chúng là từ 10 đến 26 độ C, phạm vi tiêu chuẩn là 18 - 22 độ C. Trong khu vực Tây Thái Bình Dương, chúng xuất hiện phổ biến trong gần như là toàn bộ khu vực, mặc dù không liên tục và một số nơi vẫn tập trung số lượng ít. Ước tính hiện nay số lượng cá heo sọc khoảng trên 2 triệu cá thể.

Mô tả
Chúng có kích thước tương tự với cá heo đốm xuyên nhiệt đới, cá heo Clymene, cá heo đốm Đại Tây Dương. Tuy nhiên, với màu sắc đặc biệt, cá heo sọc rất dễ nhận biết trên biển. Phía dưới của cá heo sọc có màu xanh, trắng hoặc hồng. Phía mắt có hai dải màu xanh đen và một dải chạy dọc theo lưng tới tận qua vây lưng, tới tận phần đầu của đuôi. Hai bên sườn là những dải xanh sáng hoặc xám. Khi sinh, cá heo sọc nặng khoảng 10 kg (22 pounds) và có chiều dài lên đến 1 mét (3 feet). Đến tuổi trưởng thành, chúng phát triển và đạt 2,4 mét (8 ft) đối với con cái và 2,6 mét (8,5 ft) đối với con đực. Con cái trưởng thành có thể nặng 150 kg (330 lb) và 160 kg (352 lb) đối với con đực. Nghiên cứu cho thấy tại Địa Trung Hải con cái sinh sản khi đạt 12 năm tuổi và tại Thái Bình Dương là từ 7 - 9 năm tuổi. Tuổi thọ của cá heo sọc đạt tới 55-60 năm. Khi sinh sản, con cái có thời gian mang thai khoảng 12 tháng trước khi đẻ, mỗi lứa cách nhau khoảng từ 3 - 4 năm.

Cá heo sọc di chuyển và sống thành các nhóm lớn - có thể lên tới hàng ngàn con. Tại Địa Trung Hải và Đại Tây Dương thì các nhóm sẽ ít hơn. Chúng cũng được thấy khi di chuyển cùng với các loài cá heo khác như cá heo chi Delphinus. Cá heo sọc cũng có khả năng như nhiều loài cá heo khác đó là khả năng nhào lộn - chúng thường xuyên nhào lộn và có khả năng nhảy rất cao và xa trên mặt nước. Đôi khi cá heo sọc cũng tiếp cận và bơi theo các tàu thuyền ở Đại Tây Dương và Địa Trung Hải nhưng tại các vùng biển khác lại ít phổ biến, đặc biệt là ở Thái Bình Dương nơi mà trong quá khứ cá heo sọc đã từng bị đánh bắt rất nhiều.

Thức ăn phổ biến của cá heo sọc là các loại cá mặt nước, mực ống, bạch tuộc, nhuyễn thể, và các động vật giáp xác.

Bảo tồn
Tại Nhật Bản, cá heo sọc đã bị săn bắt ở Tây Thái Bình Dương từ những năm 1940. Những năm đỉnh điểm có từ 8.000 đến 9.000 con cá heo sọc đã bị giết hại và có năm 21.000 con đã bị bắt. Từ những năm 1980, sau sự ra đời của hạn ngạch, con số này đã giảm xuống còn khoảng 1.000 con cá heo sọc bị giết chết mỗi năm. Các nhà bảo tồn lo ngại về số lượng của chúng ở Địa Trung Hải bị đe dọa bởi tình trạng ô nhiễm, bệnh tật cùng với việc khu vực là một tuyến đường biển tấp nập tàu thuyền qua lại cùng tình trạng đánh cá khiến chúng có thể bị mắc vào lưới.

Những nỗ lực được thực hiện để giữ cá heo sọc trong điều kiện nuôi nhốt. Tuy nhiên, tất cả đều không thành công, bởi những con cá heo sọc đều chết trong vòng hai tuần sau đó.

Phía Đông Thái Bình Dương và tại các quần đảo thuộc Địa Trung Hải, cá heo sọc được liệt kê trong Phụ lục II  của Công ước về Bảo tồn các loài động vật hoang dã di cư (CMS).

Ngoài ra, cá heo sọc được bảo vệ bởi Hiệp định về bảo tồn động vật biển có vú nhỏ tại Baltic, Đông Bắc Đại Tây Dương, Ireland và Biển Bắc (ASCOBANS), Hiệp định về Bảo tồn động vật biển có vú ở biển Đen, biển Địa Trung Hải và các vùng biển tiếp giáp Đại Tây Dương (ACCOBAMS), Biên bản ghi nhớ về Bảo tồn động vật biển có vú và môi trường sống của chúng tại quần đảo thuộc Thái Bình Dương và Biên bản ghi nhớ Liên quan đến việc bảo tồn các loài động vật biển có vú nhỏ ở Tây Phi và Macaronesia.

Tham khảo

 LeDuc, R.G., W.F. Perrin and A.E. Dizon (1999). Phylogenetic relationships among the delphinid cetaceans based on full cytochrome b sequences. Marine Mammal Science, vol. 15, no. 3:619-648.
 Striped Dolphin by Frederick I. Archer II in Encyclopedia of Marine Mammals pp. 1201–1203. ISBN 978-0-12-551340-1
 Eds. C.Michael Hogan and C.J.Cleveland. 2011. Striped dolphin. Encyclopedia of Earth with content partner EOL, National Council for Science and Environment, Washington, DC
 Whales Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine, Dorling Kindersley Handbooks, ISBN 0-7513-2781-6
 National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World, Reeves, Stewart, Clapham and Powell, ISBN 0-375-41141-0

Liên kết ngoài
 ARKive - images and movies of the striped dolphin (Stenella coeruleoalba)
 Whale and Dolphin Conservation Society
 Whale Trackers - An online documentary series about whales, dolphins and porpoises.
 Convention on Migratory Species page on the Striped dolphin
 Official website of the Agreement on the Conservation of Cetaceans in the Black Sea, Mediterranean Sea and Contiguous Atlantic Area
 Official website of the Agreement on the Conservation of Small Cetaceans of the Baltic, North East Atlantic, Irish and North Seas
 Official website of the Memorandum of Understanding for the Conservation of Cetaceans and Their Habitats in the Pacific Islands Region
 Memorandum of Understanding Concerning the Conservation of the Manatee and Small Cetaceans of Western Africa and Macaronesia

C
Động vật được mô tả năm 1833
Động vật Ấn Độ Dương
Cá voi châu Úc
Động vật Đông Nam Á
Động vật có vú châu Phi
Động vật có vú châu Âu


title: Cá heo đốm Đại Tây Dương

text:
Stenella frontalis là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được G. Cuvier mô tả năm 1829.
Loài này được tìm thấy trong các dòng hải lưu Gulf Stream của Bắc Đại Tây Dương. Thành viên cũ của các loài có màu đốm rất đặc biệt trên tất cả các cơ quan của chúng.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

F
Động vật được mô tả năm 1829
Động vật Đại Tây Dương
Động vật có vú Bắc Phi


title: Cá heo Spinner

text:
Stenella longirostris là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1828.

Phân loại học
Cá heo Spinner đôi khi được xem là cá heo mũi dài, đặc biệt là trong các tài liệu cũ, để phân biệt nó với loài cá heo tương tự cá heo Clymene có mũi ngắn. Loài này có 4 phân loài:

S. l. orientalis (tên tiếng Anh: miền đông Spinner Dolphin), phân bố ở vùng nhiệt đới đông Thái Bình Dương.
S. l. centroamericana (tên tiếng Anh: Cá heo Trung Mỹ hoặc cá heo Spinner Costa Rica), cũng được tìm thấy ở vùng nhiệt đới đông Thái Bình Dương.
S. l. longirostris (tên tiếng Anh: Cá heo Gray hoặc Cá heo Spiner Hawaii), ở trung tâm Thái Bình Dương quanh Hawaii nhưng cũng có mặt ở dạng hỗn tạp với các phân loài tương tự khác trên toàn cầu.
S. l. roseiventris (tên tiếng Anh: Cá heo Spinner lùn), được tìm thấy đầu tiên ở Vịnh Thái Lan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

L
Động vật được mô tả năm 1828
Động vật Ấn Độ Dương
Cá voi châu Úc
Động vật Đông Nam Á


title: Cá heo răng nhám

text:
Cá heo răng nhám hay cá heo răng thô (danh pháp khoa học: Steno bredanensis) là một loài động vật có vú trong họ Cá heo đại dương, bộ Cetacea và là thành viên duy nhất của chi Steno. Chúng được tìm thấy tại khắp các vùng biển nước sâu ấm áp trên thế giới. Loài này được Georges Cuvier mô tả trong Cuvier in Lesson vào năm 1828.

Phân bố
Loài cá này phân bố chưa rõ ràng. Chúng được tìm thấy ở Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và biển Địa Trung Hải, nhưng là những vùng biển ôn đới ấm áp hay các vùng biển nhiệt đới. Ở vùng biển lạnh, chúng cư trú không thường xuyên và thường sống ở những vùng biển nước sâu, ngoài thềm lục địa, ở độ sâu ít nhất khoảng 1 km (0,62 dặm).

Hầu hết các hoạt động nghiên cứu về loài cá heo này diễn ra ở bờ Đông Thái Bình Dương, nơi ước tính có khoảng 150.000 cá thể cá heo răng nhám cùng nhiều hóa thạch thuộc chi Steno

Mô tả
Cá heo răng nhám có chiều dài khoảng từ 2,09 đến 2,83 mét (6,9 đến 9,3 ft), nặng khoảng 90 và 155 kg (200 và 340 lb), con đực thường nặng hơn con cái. Cá heo răng nhám có một cái đầu hình nón với cái mũi thanh mảnh dài hơn so với các loài cá heo khác. Răng của chúng cũng khác biệt so với các loài khác, chúng có những chiếc răng có bề mặt nhám, gồm rất nhiều những chiếc răng nhỏ và sắc với khoảng 19 đến 28 chiếc răng mỗi một phía bên của hàm.

Khi di chuyển, chúng rất dễ bị nhầm lẫn với một số loài cá heo khác như cá heo xoay tròn, cá heo đốm xuyên nhiệt đới hay loài cá heo mũi chai. Cá heo răng nhám có vây lưng với chiều cao 18 đến 28 cm (7,1 đến 11), với phần lưng và vây lưng với màu xám sẫm, trong khi hai bên sườn của chúng có màu nhạt hơn. Khi trưởng thành, chúng có những mảng màu hồng nhạt, vàng, hoặc màu trắng xung quanh miệng và dọc theo mặt dưới của đầu.

Cá heo răng nhám sống theo đàn, tuy nhiên đôi khi cũng gặp chúng sống đơn độc. Một nhóm trung bình có từ 10 - 12 con, cũng có những nhóm có tới 90 con nhưng chỉ mang tính chất tạm thời.. Các nhóm sống lâu dài thường là từ 2 - tám con, thi thoảng chúng mới tham gia cùng các nhóm khác.. Một số nơi, chúng cũng tham gia cùng với các đàn cá heo khác, cá voi sát thủ và cá voi lưng gù.
Cá heo răng nhám ít khi lướt trên mặt nước như các loài cá heo khác. Tuy nhiên, khi lướt chúng thường thực hiện với việc đầu và cằm nằm phía trên mặt nước. Cá heo răng nhám có thể lặn tới độ sâu trên 50 mét (160 ft) và ở dưới nước được trên 15 phút. Chúng định vị bằng tiếng vang ngắn, kéo dài không quá 0,2 giây, với tần số tương đối thấp, dao động từ 2,7 đến 256 kHz.

Thức ăn
Thức ăn của chúng được cho là giống với loài cá voi sát thủ và cá mập bao gồm rất nhiều các loài cá như cá vây tia, cá ngừ, cá thu.. cùng các loại mực và bạch tuộc.

Sinh sản
Cá heo răng nhám đẻ duy nhất một con mỗi lần. Thời gian mang thai cũng như mùa sinh sản của chúng chưa rõ ràng,. Cá heo con khi mới sinh có chiều dài khoảng 100 cm (39 in), và phát triển nhanh chóng trong 5 năm đầu. Con cái đạt độ tuổi giao phối từ 6 - 10 năm còn con đực là từ 5 - 10 năm.

Tham khảo

Steno bredanensis pp. 269–280, by J Maigret in Handbuch der Säugetiere Europas. Band 6: Meeressäuger Teil 1A: Wale und Delphine 1 Niethammer J, Krapp F, (Eds.) (1995).

Liên kết ngoài

B
Động vật được mô tả năm 1828
Động vật Ấn Độ Dương
Động vật Iran
Động vật Ý
Cá voi châu Úc
Động vật có vú Bắc Phi
Động vật có vú châu Phi
Động vật có vú châu Âu
Động vật có vú Đông Nam Á


title: Cá heo mũi chai Ấn Độ Dương

text:
Cá heo mũi chai Ấn Độ Dương (danh pháp hai phần: Tursiops aduncus) là một loài động vật có vú trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Ehrenberg mô tả năm 1833.
Loài cá heo này dài đến 2,6 m, và cân nặng tới 230 kg. Loài này sinh sống trong các vùng nước xung quanh Ấn Độ, Bắc Australia, Nam Trung Quốc, Biển Đỏ, và bờ biển phía đông của châu Phi. Lưng của chúng có màu xám đen và bụng có mày xám nhạt hơn hoặc gần như trắng với những đốm màu xám.

Cho đến năm 1998, tất cả các cá heo mũi chai Ấn Độ Dương được coi là thành viên của loài T. truncatus. Trong năm đó, cá heo mũi chai Ấn Độ Dương đã được công nhận là một loài riêng biệt. Loài cá heo mũi chai Ấn Độ Dương nhìn chung nhỏ hơn so với cá heo mũi chai, có mõ đài tương ứng, và có các đốm trên bụng của và phía thấp hơn. Chúng cũng có nhiều răng nhiều hơn cá heo mũi chai thông thường -23 đến 29 răng trên mỗi bên của mỗi hàm so với 21-24 của cá heo mũi chai thông thường. Có bằng chứng cho thấy cá heo mũi chai Ấn Độ Dương thực sự có thể liên quan chặt chẽ hơn đối với các loài cá heo nhất định trong chi Stenella và Delphinus, đặc biệt là cá heo đốm Đại Tây Dương (S. frontalis), hơn là với cá heo mũi chai.

Phần lớn các dữ liệu khoa học cũ trong lĩnh vực này kết hợp dữ liệu về cá heo mũi chai Ấn Độ Dương và cá heo mũi chai vào một nhóm duy nhất, làm khiến nó trở nên vô ích trên thực tế trong việc xác định cấu trúc khác biệt giữa hai loài. IUCN liệt kê loài cá heo mũi chai Ấn Độ Dương là "thiếu dữ liệu" trong Sách đỏ các loài bị đe dọa vì vấn đề này của chúng.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

Save Solomon Dolphins

A
Động vật được mô tả năm 1833
Động vật Ấn Độ Dương
Động vật Iran
Động vật Thái Bình Dương
A


title: Cá heo mũi chai

text:
Tursiops truncatus, thường được biết đến như Cá heo mũi chai thông thường hay Cá heo mũi chai Đại Tây Dương (và trong tài liệu cũ chỉ đơn giản là Cá heo mũi chai) là một loài nổi tiếng trong họ Delphinidae, bộ Cetacea. Loài này được Montagu mô tả năm 1821.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

T
Động vật được mô tả năm 1821
Động vật Ấn Độ Dương
Động vật Đại Tây Dương
Động vật Thái Bình Dương
Cá voi châu Úc
Động vật Biển Đen
Động vật Địa Trung Hải
Động vật Biển Bắc
Động vật có vú châu Phi


title: Cá heo Burmeister

text:
Phocoena spinipinnis là một loài động vật có vú trong họ Phocoenidae, bộ Cetacea. Loài này được Burmeister mô tả năm 1865.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

S
Động vật được mô tả năm 1865
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Brasil
Động vật có vú Chile
Động vật có vú Peru
Động vật có vú Uruguay


title: Cá heo Dall

text:
Cá heo Dall (danh pháp hai phần: Phocoenoides dalli) là thành viên duy nhất của chi Phocoenoides và cũng là một loài của cá heo chỉ có ở Bắc Thái Bình Dương. Nó được biết đến trên toàn thế giới trong những năm 1970 khi các tàu đánh bắt cá hồi đã giết chết hàng ngàn con cá heo Dall và các loài động vật biển có vú khác mỗi năm. Nó được đặt theo tên sau của nhà tự nhiên học người Mỹ William Healey Dall.

Phân bố và môi trường sống

Cá heo Dall thích sống ở vùng nước lạnh ở độ sâu trên 180 mét (590 ft). Nó được tìm thấy trên các thềm lục địa hoặc gần các sườn núi dưới biển. Trong khi đó, môi trường sống chủ yếu là ở vùng biển xa bờ Bắc Mỹ gần các hẻm núi và nước sâu.

Phạm vi sống của cá heo Dall ở Bắc Thái Bình Dương và các vùng biển lân cận, bao gồm biển Bering, biển Okhotsk và biển Nhật Bản. Phạm vi phía phía Tây tới cực Nam là ở Nhật Bản và kéo dài sang phía Đông cực Nam tới California, trong khi cực Bắc là khu vực biển Bering. Chúng không được tìm thấy ở Baja California, kể cả là vào mùa lạnh và thi thoảng cũng thấy ở biển Chukchi, mặc dù là rất hiếm.

Số lượng hiện nay của cá heo Dall vào khoảng 104.000 con ở ngoài khơi Nhật Bản, 554.000 con ở biển Okhotsk, 83.000 con ở ngoài khơi Alaska và 100.000 con ở gần lục địa Hoa Kỳ.

Mô tả

Cá heo Dall có hình dạng cơ thể độc đáo làm cho nó dễ dàng phân biệt được với các loài khác. Màu sắc bên ngoài của chúng khá giống với cá voi sát thủ, nhưng sự phân bố là rõ ràng với mảng trắng trên sườn và bụng còn màu đen ở vùng đầu kéo dài dọc theo lưng tới đuôi. Vây lưng nằm thẳng đứng và ở chính giữa của lưng. Phần trên của vây lưng có màu trắng xám.
Cơ thể của một con trưởng thành ở cá heo Dall là lớn hơn so với các loài cá heo khác, với chiều dài lên đến 2,3 mét (7,5 ft) và trọng lượng từ 130 – 220 kg (290 - 490 lb).. So với con cái thì con đực có kích thước lớn hơn, cuống đuôi dài hơn và một cái bướu phát âm thanh ở phía sau hậu môn.. Cá heo con có màu xám tối.

Thức ăn chủ yếu của cá heo Dall là các loài cá nhỏ và mực. Các loài cá như cá trích, cá cơm, cá thu, cá tuyết và các loài cá biển mỏ dài và một số loại cá nhỏ khác  là những con mồi ưa thích của chúng. Cá heo Dall cũng là những thợ lặn tốt, có thể lao xuống độ sâu khoảng 100 mét.

Mối đe dọa của cá heo Dall ngoài con người thì còn có cá voi sát thủ và cá mập trắng. Cùng với đó, bệnh tật do các loài ký sinh trùng như sán lá, sán Nastitrema... và tình trạng mắc cạn cũng gây nên cái chết cho cá heo Dall.

Cá heo Dall là loài động vật có tính linh hoạt cao. Chúng thường xuyên bơi ngoằn ngoèo xung quanh với tốc độ lớn hoặc ngay dưới bề mặt nước, tạo ra những sóng nước được gọi là "rooster tail" (đuôi gà trống). Chúng có thể xuất hiện và biến mất một cách đột ngột. Trong các loài động vật biển nhỏ có vú, cá heo Dall là loài di chuyển có tốc độ nhanh nhất, nó có thể bơi với vận tốc lên đến 55 km/h, ngang với loài cá voi sát thủ. Vì vậy, chúng rất thích bơi trước mũi các tàu thuyền di chuyển với tốc độ lớn. Loài cá heo này hiếm khi nhảy lên khỏi mặt nước như những loài cá heo khác.

Cá heo Dall sống thành từng nhóm nhỏ từ 2 đến 12 con. Tuy nhiên, khi săn mồi nó có thể tập hợp lên tới hàng trăm cá thể.

Sinh sản
Một con đực có thể giao phối với rất nhiều con cái khác nhau, và nó sẽ bảo vệ "đàn vợ" đông đúc của nó.. Thời gian sinh đẻ thường diễn ra vào mùa hè. Cá heo cái mang thai kéo dài từ 10 - 11 tháng, và thời kỳ cho con bú kéo dài ít nhất thêm 2 tháng nữa. Tùy thuộc vào tình trạng, con cái có thể sinh con mỗi năm một lần hay lâu hơn. Tuổi thọ của cá heo Dall có thể đạt tới 15 năm.

Một nghiên cứu  xác định thông xét nghiệm DNA từ một bào thai được tìm thấy ở vùng biển của British Columbia là một cá thể lai giữa cá heo Dall và cá heo Harbour. Cái này có thể là không phải hiếm gặp nhưng nó có thể là bằng chứng giải thích về những con cá heo Dall có màu sắc khác lạ được phát hiện ngoài khơi bờ biển của đảo Vancouver.

Bảo tồn
Mỗi năm, có rất nhiều cá heo Dall bị săn bắt bởi lưới đánh cá. Số lượng cá heo bắt mỗi năm tăng lên đáng kể sau khi lệnh cấm săn bắn loài động vật biển có vú lớn được ban hành trong những năm giữa 1980. Nhiều nhất là vào năm 1988, khi hơn 40.000 con đã bị đánh bắt. Sự chú ý của thế giới đến loài cá heo này khi vào năm 1990 Ủy ban quốc tế Whaling (IWC) đã quy định các công ước để giảm thiểu số lượng đánh bắt. Tuy nhiên, vẫn có khoảng 15.000 con bị săn bắt mỗi năm, khiến nó trở thành loài bị săn bắt nhiều nhất trong bộ Cá voi. Việc săn bắt đã nhiều lần bị chỉ trích từ phía IWC và Ủy ban khoa học, gần đây nhất là vào năm 2008. Một hạn ngạch quy đinh mỗi năm không được săn bắt quá 16.000 con đã có hiệu lực. Mặc dù có rất nhiều những mối đe dọa, nhưng cá heo Dall vẫn là một loài khá phổ biến với những người đánh bắt thủy sản.
Cá heo Dall được liệt kê trong Phụ lục II  của Công ước về Bảo tồn các loài động vật hoang dã di cư (CMS).

Xem thêm
Danh sách các loài trong bộ Cá voi
Sinh học biển

Tham khảo

Liên kết ngoài

The Dall’s porpoise
Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
EIA cetacean campaign :Reports on dall's porpoise catches.
EIA in the USA : reports & news.
Convention on Migratory Species page on the Dall's porpoise

D
Động vật có vú Canada
Động vật có vú Nhật Bản
Động vật có vú Nga
Động vật có vú Mỹ
Động vật có vú México
Động vật Thái Bình Dương
Động vật được mô tả năm 1885


title: Cá heo sông Ấn

text:
Cá heo sông Ấn (danh pháp khoa học: Platanista minor) là một loài cá voi có răng trong họ Platanistidae. Đây là loài đặc hữu lưu vực sông Ấn ở Pakistan, với một phần nhỏ dân số còn sót lại ở sông Beas ở Ấn Độ. Cá heo này là loài cá voi bơi bên đầu tiên được phát hiện. Loài này phân bố đều đặn trong năm quần thể nhỏ, phụ, được ngăn cách bởi các đập thủy lợi.

Từ thập niên 1970 cho đến năm 1998, cá heo sông Hằng (Platanista gangetica) và cá heo sông Ấns được coi là những loài riêng biệt; tuy nhiên, vào năm 1998, phân loại của chúng đã được thay đổi từ hai loài riêng biệt thành phân loài của một loài duy nhất. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy chúng là những loài khác biệt.

Tham khảo

Platanistidae
Cá heo sông
Động vật có vú Pakistan
Động vật có vú Ấn Độ
Biểu tượng quốc gia Pakistan
Động vật được mô tả năm 1853
Loài EDGE


title: Cá heo La Plata

text:
Cá heo La Plata, tên khoa học là Pontoporia blainvillei, là một loài động vật có vú trong họ Iniidae, bộ Cá voi. Chúng là loài duy nhất trong chi Pontoporia, được Gray mô tả năm 1846.. Loài này được 2 nhà động vật học Paul Gervais và Alcide d'Orbigny mô tả vào năm 1844. Loài này là loài cá heo sông nhỏ nhất.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1844
Động vật Uruguay
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Brasil
L
B
Động vật có vú Nam Mỹ
Động vật có vú Uruguay


title: Cá voi mõm khoằm Arnoux

text:
Cá voi mõm khoằm Arnoux, tên khoa học Berardius arnuxii, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Duvernoy mô tả năm 1851.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Rüdiger Wandrey: Die Wale und Robben der Welt. Franckh-Kosmos Verlags GmbH, 1997, ISBN 3-440-07047-6
 Giant Beaked Whales in the Encyclopedia of Marine Mammals pages 519-522, Teikyo Kasuya, 1998. ISBN 0-12-551340-2.

A
Động vật được mô tả năm 1851


title: Cá voi mõm khoằm Baird

text:
Berardius bairdii là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Stejneger mô tả năm 1883.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

B
Động vật được mô tả năm 1883
Cá voi châu Úc


title: Cá voi mũi chai phương bắc

text:
Cá voi mũi chai phương bắc, tên khoa học Hyperoodon ampullatus, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Forster mô tả năm 1770.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Bottlenose Whales in the Encyclopedia of Marine Mammals Shannon Gowans, 1998. ISBN 0-12-551340-2
 National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World Reeves et al., 2002. ISBN 0-375-41141-0.
Whales, Dolphins and Porpoises Carwardine, 1995. ISBN 0-7513-2781-6

Liên kết ngoài

 Marine Bio: Northern Bottlenose Whale
 Northern Bottlenose Whale
 BBC: Whale spotted in central London
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
 Northern Bottlenose Whale - ARKive bio
 Northern Bottlenose Whale - The Beaked Whale Resource

A
Động vật được mô tả năm 1770
Động vật Đại Tây Dương
Động vật có vú châu Âu


title: Cá voi mũi chai phương nam

text:
Cá voi mũi chai phương nam, tên khoa học Hyperoodon planifrons là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Flower mô tả năm 1882.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Bottlenose Whales in the Encyclopedia of Marine Mammals Shannon Gowans, 1998. ISBN 0-12-551340-2
 National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World Reeves et al., 2002. ISBN 0-375-41141-0.
 Whales, Dolphins and Porpoises Carwardine, 1995. ISBN 0-7513-2781-6

 Rüdiger Wandrey: Die Wale und Robben der Welt. Franckh-Kosmos Verlags GmbH, 1997, ISBN 3-440-07047-6

Liên kết ngoài
 Marine Bio: Southern Bottlenose Whale
 Polar Conservation Organization - information on the Bottlenose Whale
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
 Southern Bottlenose Whale - The Beaked Whale Resource

P
Động vật được mô tả năm 1882
Động vật Đại Tây Dương
Cá voi châu Úc
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Chile


title: Cá voi mũi chai nhiệt đới

text:
Cá voi mũi chai nhiệt đới, còn gọi là Cá voi mõm khoằm Longman, tên khoa học Indopacetus pacificus, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Longman mô tả năm 1926.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Longman's Beaked Whale Hawaiian Stock. Revised 3/15/05. Available: here
 Appearance, Distribution, and Genetic Distinctiveness of Longman's Beaked Whale, Indopacetus pacificus. Dalebout, Ross, Baker, Anderson, Best, Cockcroft, Hinsz, Peddemors, and Pitman. July 2003, Marine Mammal Science, 19(3):421–461. Available: here
 National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World Reeves et al., 2002. ISBN 0-375-41141-0.
 Sightings and possible identification of a bottlenose whale in the tropical Indo-Pacific: Indopacetus pacificus? Pitman, Palacios, Brennan, Brennan, Balcomb and Miyashita, 1999. Marine Mammology Science Vol 15, pp 531–549.
 Encyclopedia of Marine Mammals Robert L. Pitman, 1998. ISBN 0-12-551340-2
 Whales, Dolphins and Porpoises Carwardine, 1995. ISBN 0-7513-2781-6
 More skull characters of the beaked whale Indopacetus pacificus and comparative measurements of austral relatives J.C. Moore 1972. Field Zoology. Vol 62 pp 1–19.
 Relationships among the living genera of beaked whales with classifications, diagnoses and keys J.C. Moore 1968. Field Zoology. Vol 53, pp 206–298.
 Marel L. Dalebout, Graham R. Ross, C. Scott Baker, R. Charles Anderson, Peter B. Best, Victor G. Cockcroft, Harvey L. Hinsz, Victor Peddemors, Robert L. Pitman: Appearance, Distribution, and Genetic Distinctiveness of Longman's Beaked Whale, Indopacetus pacificus. In: Marine Mammal Science, Jg. 19 (2003), Heft 3, S. 421–461, , (PDF).

Liên kết ngoài

 Rare whale washes up in South Africa
 On an unidentified beaked whale found stranded in Kagoshima
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)

P
Động vật được mô tả năm 1926
Cá voi châu Úc
P


title: Cá voi mõm khoằm Gervais

text:
Cá voi mõm khoằm Gervais (Mesoplodon europaeus) là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Gervais mô tả năm 1855.
Loài này là loài lớn nhất của các loài cá voi mesoplodon và có tầm vóc mảnh dẻ, thon dài và hẹp theo bề ngang so với những loài khác. Cá voi đực dài 4,5 m còn con cái dài ít nhất 5,2 mét và có thể nặng hơn 1200 kg. Cá voi con được cho là dài 2,1 m. Một mẫu vật cá voi ở bãi biển có thể đã được 48 tuổi.
Kể từ khi phát hiện mẫu vật, nó đã được tìm thấy ngoài khơi bờ biển phía đông của Hoa Kỳ, Ireland, quần đảo Canary, Tây Phi, và Đảo Ascension. Tháng 8 năm 2001, một mẫu vật được tìm thấy ngoài khơi São Paulo, Brazil.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

E
Động vật được mô tả năm 1855
Động vật Đại Tây Dương


title: Cá voi mõm khoằm Nhật Bản

text:
Cá voi mõm khoằm Nhật Bản hay Cá voi mõm khoằm răng bạch quả, tên khoa học Mesoplodon ginkgodens, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Nishiwaki & Kamiya mô tả năm 1958.
Người ta đã nhìn thấy loài cá voi này mắc lưới ít hơn 20 lần ngoài khơi bờ biển của Nhật Bản, California, quần đảo Galapagos, New South Wales, New Zealand, Sri Lanka, Maldives, và eo biển Malacca. Phạm vi của chúng chủ yếu là vùng biển nhiệt đới và ôn đới ở Ấn Độ và Thái Bình Dương. Không có cách nào để ước lượng dân số.
Cá voi đực có thể không tham gia vào chiến đấu, và chúng có thể ăn mực và cá.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
  Database entry includes a brief justification of why this species is of data deficient.
 Encyclopedia of Marine Mammals. Edited by William F. Perrin, Bernd Wursig, and J.G.M Thewissen. Academic Press, 2002. ISBN 0-12-551340-2
 Sea Mammals of the World. Written by Randall R. Reeves, Brent S. Steward, Phillip J. Clapham, and James A. Owell. A & C Black, London, 2002. ISBN 0-7136-6334-0
 R. Wandrey: Wale und Robben der Welt. Franckh-Kosmos Verlags GmbH, 1997, ISBN 3-440-07047-6

Liên kết ngoài

Cetaceans of the World
 CMS
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)

G
Động vật được mô tả năm 1958
Động vật Ấn Độ Dương
Động vật Iran
Động vật Đông Nam Á
Động vật có vú châu Phi


title: Cá voi mõm khoằm Hector

text:
Mesoplodon hectori là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1871.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

H
Động vật được mô tả năm 1871
Cá voi châu Úc


title: Cá voi mõm khoằm Layard

text:
Cá voi mõm khoằm Layard, tên khoa học Mesoplodon layardii, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Gray mô tả năm 1865. có răng hai bên hàm nhô ra ngoài

Chú thích

Tham khảo

Encyclopedia of Marine Mammals. Edited by William F. Perrin, Bernd Wursig, and J.G.M Thewissen. Academic Press, 2002. ISBN 0-12-551340-2
 Rüdiger Wandrey: Wale und Robben der Welt. Franckh-Kosmos Verlags GmbH, 1997, ISBN 3-440-07047-6

Liên kết ngoài
 Photo of skull of straptoothed whale
 Factsheets
 Cetaceans of the World

L
Động vật được mô tả năm 1865
Cá voi châu Úc


title: Cá voi mõm khoằm True

text:
Cá voi mõm khoằm True, tên khoa học Mesoplodon mirus, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được True mô tả năm 1913.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Encyclopedia of Marine Mammals. Edited by William F. Perrin, Bernd Wursig, and J.G.M Thewissen. Academic Press, 2002. ISBN 0-12-551340-2
 Sea Mammals of the World. Written by Randall R. Reeves, Brent S. Steward, Phillip J. Clapham, and James A. Owell. A & C Black, London, 2002. ISBN 0-7136-6334-0
 Rüdiger Wandrey: Die Wale und Robben der Welt. Franckh-Kosmos Verlags GmbH, 1997, ISBN 3-440-07047-6

Liên kết ngoài

 Rare species found dead

 Dead whale found on Buckroe Beach in Hampton (VA) (Nov.ngày 1 tháng 9 năm 2009)
Beached whale first of its kind in New Zealand (Feb.ngày 1 tháng 8 năm 2012)
 Factsheets
 Cetaceans of the World
 CMS
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
 True's Beaked Whale - ARKive bio
 True's Beaked Whale - The Beaked Whale Resource

M
Động vật được mô tả năm 1913
Động vật Đại Tây Dương
Cá voi châu Úc
Động vật có vú châu Âu


title: Cá voi mõm khoằm Perrin

text:
Cá voi mõm khoằm Perrin, tên khoa học Mesoplodon perrini, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Dalebout et al. mô tả năm 2002.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

  (1990): Whales and dolphins of New Zealand and Australia: An identification guide. Victoria University Press, Wellington.
  (1995): Whales, dolphins and porpoises. HarperCollins, London.
  (2002): Species identity, genetic diversity and molecular systematic relationships among the Ziphiidae (Beaked Whales). Ph.D. thesis, School of Biological Sciences, University of Auckland, Auckland, New Zealand. HTML abstract
  (1998): Molecular genetic identification of southern hemisphere beaked whales (Cetacea: Ziphiidae). Molecular Ecology 7(6): 687-694. PDF fulltext
  (2002): A New Species of Beaked Whale, Mesoplodon perrini sp. n. (Cetacea: Ziphiidae), Discovered Through Phylogenic Analysis of Mitochondrial DNA Sequences. Marine Mammal Science 18(3): 577-608. PDF fulltext
  (1997): Identification of beaked whales (family Ziphiidae) using mtDNA sequences. Marine Mammal Science 13(3): 487-495. (HTML abstract)
  (1993): FAO species identification guide: Marine mammals of the world. United States Environment Programme & Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), Rome. PDF fulltexr
  (1981): First records of Mesoplodon hectori (Ziphiidae) from the northern hemisphere and a description of the adult male. J. Mammal. 62(2): 430-432. (First page image)
  (1984): Survey of reproductive data for the beaked whales (Ziphiidae). Rep. Int. Whal. Commn. Special Issue 6: 91-96. PDF fulltext
  (1989): Beaked whales of the genus Mesoplodon. In: : Handbook of marine mammals Vol.4: 349-430. Academic Press, London.
  (1993): The systematic importance of stomach anatomy in beaked whales. IBI Reports 4: 75-86. PDF fulltext
  (1987): Notes on the rare beaked whale, Mesoplodon hectori (Gray). J. Roy. Soc. NZ 17: 303-312.
  (1998): Morphology, molecules and the phylogenetics of cetaceans. Syst. Biol. 47(1): 90-124. PDF fulltext
  (1994): Dolphins, porpoises and whales: 1994-98 Action plan for the conservation of cetaceans. IUCN, Gland, Switzerland.ISBN 2-8317-0189-9
  (1978): Beaked whales. In: : Marine mammals of the eastern North Pacific and Arctic waters: 88-95. Pacific Search Press, Seattle.

Liên kết ngoài

 CMS
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)

P
Động vật được mô tả năm 2002


title: Cá voi mõm khoằm nhỏ

text:
Cá voi mõm khoằm nhỏ, tên khoa học Mesoplodon peruvianus, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Reyes, Mead, & Van Waerebeek mô tả năm 1991 dựa trên mười mẫu vật thu thập được từ Peru giữa 1976 và 1989, bao gồm một con đực lớn 3,72 m. Mẫu vật nhận được từ Paracas, Peru năm 1955 (ban đầu người ta cho là cá voi mõm khoằm Andrews. Từ năm 1987 đến nay đã có 40 lần người ta nhìn thấy loài này.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Encyclopedia of Marine Mammals. Edited by William F. Perrin, Bernd Wursig, and J.G.M Thewissen. Academic Press, 2002. ISBN 0-12-551340-2
 Sea Mammals of the World. Written by Randall R. Reeves, Brent S. Steward, Phillip J. Clapham, and James A. Owell. A & C Black, London, 2002. ISBN 0-7136-6334-0

Liên kết ngoài
 MNZ MM002142, collected from Oaro overbridge, south of Kaikoura, New Zealand, ngày 19 tháng 10 năm 1993.
 Cetaceans of the World
 CMS
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
 Pygmy Beaked Whale - ARKive bio
 Peruvian Beaked Whale - The Beaked Whale Resource
 Weitere Infos mit Bild und Verbreitungskarte

P
Động vật được mô tả năm 1991
Động vật Thái Bình Dương


title: Cá voi mõm khoằm Stejneger

text:
Cá voi mõm khoằm Stejneger, tên khoa học Mesoplodon stejnegeri, là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được True mô tả năm 1885.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo
 Encyclopedia of Marine Mammals. Edited by William F. Perrin, Bernd Wursig, and J.G.M Thewissen. Academic Press, 2002. ISBN 0-12-551340-2
 Sea Mammals of the World. Written by Randall R. Reeves, Brent S. Steward, Phillip J. Clapham, and James A. Owell. A & C Black, London, 2002. ISBN 0-7136-6334-0
 Rüdiger Wandrey: Die Wale und Robben der Welt. Franckh-Kosmos Verlags GmbH, 1997, ISBN 3-440-07047-6

Liên kết ngoài

 Cetaceans of the World
 CMS
 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)

S
Động vật được mô tả năm 1885
Loài sắp bị đe dọa theo Sách đỏ IUCN


title: Cá voi mõm khoằm Shepherd

text:
Tasmacetus shepherdi là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được Oliver mô tả năm 1937.

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

S
Động vật được mô tả năm 1937
Cá voi châu Úc
Động vật có vú Argentina
Động vật có vú Chile


title: Cá voi mõm khoằm Cuvier

text:
Ziphius cavirostris là một loài động vật có vú trong họ Ziphiidae, bộ Cetacea. Loài này được G. Cuvier mô tả năm 1823.
Mặc dù là loài sinh sống gần mặt nước, loài cá này thích nước sâu hơn 1.000 m (3.300 ft) và tránh tàu, nó vẫn là một trong những loài cá voi có mỏ thường xuyên nhất được phát hiện.

Cơ thể của cá voi mỏ khoằm Cuvier là mạnh mẽ và hình điếu xì gà, tương tự như những con cá voi mỏ khoằm khác và có thể khó phân biệt với nhiều loài trong số những con cá voi mesoplodon trên biển. Loài cá voi mỏ khoằm này phát triển chiều dài lên đến khoảng 5–7 m và trọng lượng 2.500 kg (5.500 lb). Không có sự khác biệt đáng kể kích thước giữa cá đực và cá cái.
Loài cá voi này có phạm vi phân bố tòa cầu ở vùng nước biển sâu, vùng biển ngoài khơi từ nhiệt đới đến các vùng biển ôn đới mát mẻ. Ở miền Bắc Thái Bình Dương, hiện diện tận phía bắc quần đảo Aleutia và ở Bắc Đại Tây Dương xa về phía bắc Massachusetts ở phía tây đến Shetlands ở phía đông. Ở Nam bán cầu, chúng phân bố phía nam cũng như Tierra del Fuego, Nam Phi, miền nam Australia, New Zealand, và quần đảo Chatham. Nó cũng thường hay lui tới các cơ quan nội địa như các vùng biển như vịnh Mexico và nhiều khả năng vùng biển Caribbean và Địa Trung Hải. Chúng có thể là phổ biến nhất của Ziphius trong vùng Suruga Bay, Nhật Bản.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
 Cuvier's Beaked Whale - The Beaked Whale Resource
 Cuvier's Beaked Whale - ARKive bio
 MNZ MM002092, collected Cape Kidnappers, Hawkes Bay, New Zealand, ngày 14 tháng 10 năm 1988
Voices of the Sea - Sounds of the Cuvier's beaked Whale

C
Động vật được mô tả năm 1823
Động vật Ấn Độ Dương
Cá voi châu Úc
Động vật có vú Đông Nam Á
Động vật có vú châu Âu


title: Yên Dịch vương

text:
Yên Dịch vương (chữ Hán: 燕易王; trị vì: 332 TCN-321 TCN), hay Yên Dịch công, là vị vua thứ 37 hoặc 38 của nước Yên thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con trai của Yên Hậu Văn công, vị vua thứ 37 của nước Yên. Năm 333 TCN, Hậu Văn công mất, Yên Dịch công lên kế vị.

Xưng vương và hợp tung
Ngay sau khi Dịch công mới lên ngôi, Tề Tuyên vương nhân nước Yên chưa ổn định, đem quân chiếm 10 thành. Sau nhờ có Tô Tần sang Tề thuyết phục, Tề Tuyên vương mới trả thành cho Yên.

Từ khi lên ngôi đến trước năm 323 TCN, ông chỉ có tước công. Năm 323 TCN, theo kế sách liên hoành của Trương Nghi, Tần Huệ Văn vương liên minh với Tề Tuyên vương, Sở Hoài vương. Trước tình hình đó, tướng quốc nước Ngụy là Công Tôn Diễn kiến nghị Ngụy Huệ vương hội kiến với vua các nước Hàn, Triệu, Yên và Trung Sơn. Khi đó Hàn và Ngụy đã xưng vương, 3 nước Yên, Triệu và Trung Sơn chưa xưng vương. Tại cuộc hội kiến này, theo đề nghị của nước Ngụy, 3 nước Yên, Triệu và Trung Sơn chính thức xưng vương và được Hàn, Ngụy công nhận. Đó là sự kiện "5 nước cùng xưng vương" ("Ngũ quốc tương vương"), tiến hành hợp tung, thực hiện một mặt trận liên hợp để chống khối liên minh của Tần, Tề, Sở. Kể từ đó nước Yên cũng có tước vương như các chư hầu lớn.

Theo Sử ký, trong thời Yên Dịch vương, biện sĩ Tô Tần được trọng dụng ở nước Yên. Thái hậu nước Yên tư thông với Tô Tần. Yên Dịch vương biết chuyện nhưng không trị tội mà càng trọng đãi Tô Tần. Tuy nhiên Tô Tần vẫn sợ tội, xin sang nước Tề. Các sử gia hiện đại xác định rằng hoạt động của Tô Tần muộn hơn trong Sử ký nêu khoảng 40 năm, là đầu thế kỷ 3 TCN, thời Yên Chiêu vương.

Năm 321 TCN, Yên Dịch vương qua đời. Ông ở ngôi được 12 năm. Con ông là Cơ Khoái lên nối ngôi.

Xem thêm
Yên vương Khoái
Yên Hậu Văn công
Tô Tần
Ngũ quốc tương vương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, thiên
Yên Thiệu công thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Chu Thiệu Hầu (2003), Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
 Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
 Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng

Chú thích

Vua nước Yên
Năm sinh thiếu
Mất năm 321 TCN


title: ITunes Session (EP của Lady Antebellum)

text:
iTunes Session là một đĩa mở rộng của ban nhạc đồng quê người Mỹ Lady Antebellum được phát hành vào ngày 17 tháng 8 năm 2010 tại Mỹ. EP đạt được vị trí cao nhất là #17 trên bảng xếp hạng Mỹ Billboard 200.

Danh sách ca khúc

Xếp hạng

Lịch sử phát hành

Tham khảo

Album của Lady Antebellum
Album trực tiếp năm 2010
EP trực tiếp
EP năm 2010


title: Euphoria (album của Enrique Iglesias)

text:
Euphoria là album studio thứ chín, và album song ngữ đầu tiên, bằng tiếng Tây Ban Nha của ca sĩ - nhạc sĩ Enrique Iglesias. Album này phát hành bởi Universal Republic và Universal Music Latin và được phát hành vào ngày 05 tháng 7 năm 2010 được quốc tế và tại Mỹ vào ngày 06 tháng 7 năm 2010. Album gồm những bài hát bằng tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha. Đây là album có sự hợp tác của nhiều ca sĩ nổi tiếng.

Bài hát đầu tiên của album Cuando Me Enamoro đạt số một trên Hot Latin Songs, trong khi đĩa đơn thứ hai của album I Like It đạt vị trí thứ tư trên Billboard Hot 100. Khi phát hành, album đã ra mắt tại vị trí số 10 trên bảng xếp hạng Billboard 200, với doanh số là 27.000 bản trong tuần đầu tiên phát hành.

Danh sách bài hát

Xếp hạng

Xếp hạng tuần

Year-end charts

Chứng nhận

Tham khảo

Album của Enrique Iglesias
Album năm 2010
Album sản xuất bởi RedOne
Album tiếng Tây Ban Nha
Album của Universal Republic Records


title: Yên Huệ vương

text:
Yên Huệ vương (chữ Hán: 燕惠王; trị vì: 278 TCN-271 TCN), là vị vua thứ 41 hoặc 42 của nước Yên - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Ông là con trai của Yên Chiêu vương, vị vua thứ 40 hay 41 của nước Yên. Năm 279 TCN, Yên Chiêu vương qua đời, Yên Huệ vương lên nối ngôi.

Để mất nước Tề
Từ thời vua cha Yên Chiêu vương, nước Yên dưới sự chỉ huy của Nhạc Nghị đã đem quân đánh nước Tề, chiếm được 70 thành, chỉ còn Cử và Tức Mặc chưa chiếm được. nhiều kẻ ghen ghét Nhạc Nghị, thường dèm pha rằng Nhạc Nghị muốn tự lập làm Tề vương, nhưng Yên Chiêu vương vẫn tin dùng Nhạc Nghị. Đến khi Huệ vương lên ngôi, chiến sự ở nước Tề bắt đầu bất lợi, tướng Tề là Điền Đan tung phản gián nói:

Nước Tề chỉ còn hai thành không bị lấy nữa mà thôi. Sở dĩ những thành này không bị lấy là vì nghe nói Nhạc Nghị có hiềm khích với vị vua mới ở Yên, muốn giữ tất cả binh lưu lại ở Tề, quay mặt về hướng Nam mà làm vua nước Tề. Điều nước Tề lo ngại chỉ là sợ có viên tướng khác đến.

Yên Huệ vương có ý nghi ngờ, bèn mời Nhạc Nghị về, sai Kị Kiếp ra thay. Nhạc Nghị sợ bị giết bèn chạy sang nước Triệu. Từ khi Kị Kiếp làm tướng, việc binh luôn trễ nải. Lợi dụng cơ hội đó, Điền Đan thu 1000 con trâu, lấy vải quyến mặc lên mình, vẽ vằn rồng ngũ sắc, buộc mũi nhọn ở đầu sừng, buộc lau vào đuôi đổ mỡ vào đấy rồi đốt những bó lau, lại sai đục mấy mươi hang ở thành, ban đêm tung trâu ra, năm ngàn tráng sĩ tiếp theo sau. Đuôi trâu nóng, trâu nổi giận, xông vào quân Yên, quân Yên đang đêm cả sợ. Đuôi trâu bốc lửa, ánh sáng chói lòa. Quân yên nhìn vào thì thấy toàn là vằn rồng, trâu húc vào ai thì người ấy đều bị thương và chết. Điền Đan nhân đó đem quân truy kích, quân Yên thất bại, Ki Kiếp tử chiến. 70 thành lại trở về nước Tề.

Yên Huệ vương ân hận vì bỏ Nhạc Nghị, lại sợ nước Triệu dùng Nhạc Nghị để đánh Yên nhân lúc nước Yên gặp cảnh khó khăn, ông bèn sai người trách Nhạc Nghị và đồng thời xin lỗi. Nhạc Nghị viết thư trả lời cự tuyệt Yên Huệ vương, không trở về làm tướng. Yên Huệ vương không thuyết phục được Nhạc Nghị, vẫn cho con của Nhạc Nghị là Nhạc Gian làm Xương Quốc Quân. Sau đó Nhạc Nghị lại đi lại với nước Yên. Nước Yên và nước Triệu đều cho Nhạc Nghị làm khách khanh.

Cái chết

Năm 273 TCN, Yên Huệ vương lập ra bốn quận Nghi Dương, Bắc Bình, Liêu Tây, Liêu Đông.

Yên Huệ vương dùng Công Tôn Tháo làm tướng quốc, phong là Thành An quân, cai quản quốc chính. Theo Sử ký, thiên Triệu thế gia, năm 271 TCN, công tôn Tháo làm loạn, giết Huệ vương và lập Yên Vũ Thành vương lên kế vị. Còn Yên thế gia chỉ nhắc đến việc Yên Huệ vương mất năm 271 TCN, không rõ có bị giết hay không.

Xem thêm
Yên Chiêu vương
Yên Vũ Thành vương
Nhạc Nghị

Chú thích

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
Yên Thiệu công thế gia
Điền Kính Trọng Hoàn thế gia
Triệu thế gia
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới

Vua nước Yên
Năm sinh thiếu
Mất năm 271 TCN
Vua Trung Quốc bị giết


title: Giáo hoàng đối lập Celestine II

text:
Celestine II (tên khai sinh là Teobaldo Boccapecci hoặc Boccapeconai, Latin: Thebaldus Buccapecuc) là một giáo hoàng đối lập trong thời gian một ngày, ngày 16 tháng 12 năm 1124. Ông được coi như là hợp pháp, nhưng dù sao vẫn là người chống lại giáo hoàng Honorius II .

Ông đã được giáo hoàng Paschal II phong lên hàng hồng y phó tế. Và được chọn làm Giáo hoàng trong một cuộc bầu cử rối ren và hỗn loạn, trong đó ông được Theobald và hồng y Saxo hỗ trợ dưới sự hậu thuẫn của gia đình Pierleoni. Trong lúc cuộc bầu cử Celestine đang diễn ra, Robert Frangipani đưa quân đội của ông ta bao vây và đột nhập vào nhà thờ rồi công bố Hồng y Lamberto là Scannabecchi (một người có học vấn cao) trở thành Giáo hoàng. Sau khi Celestine từ chức, Scannabecchi đã trở thành Giáo hoàng với tước hiệu Honorius II.

Chú thích

Liên kiết ngoài
http://www.class.uh.edu/phil/faculty/brown/leibniz/britannica_pages/antipope_celestine_ii/AntipopeCelestine-II.html
http://www.stsmarthaandmary.org/popes/Celestine%20II.htm

C


title: Trường Kinh doanh ISG

text:
Học viện Quản lý cao cấp, có tên tiếng Pháp là Institut supérieur de gestion (ISG), là một trong những trường grande école.

Trường tọa lạc tại Paris và là thành viên của IONIS Education Group.

Chương trình học
 "Grande école" hệ đại học
 MBA

Một số cựu sinh viên HEC nổi tiếng
 François Baroin, cựu Bộ trưởng Pháp.
 Anne-Sophie Pic, Giám đốc phục chế haute ẩm thực.
 Stéphan Caron, vận động viên bơi lội Pháp.

Chú thích

Liên kết ngoài
 Trang web chung của trường ISG

Đại học Paris
Đại học Île-de-France
Trường lớn Pháp
Giáo dục Paris
Quận 16, Paris


title: Giáo hoàng đối lập Anaclêtô II

text:
Anacletus II (mất ngày 25 tháng 1 năm 1138) tên khai sinh: Pietro Pierleoni, là một giáo hoàng đối lập trị vì từ năm 1130 cho đến khi qua đời, trong sự ly giáo nhằm chống lại cuộc bầu cử gây tranh cãi của Giáo hoàng Innocent II.

Pietro có nguồn gốc Do Thái nhưng được sinh ra trong gia đình Pierleoni, một dòng họ đầy thế lực ở Rôma, là con trai của quan chấp chính Leoni. Pietro là con trai thứ hai với tham vọng sẽ giành được một sự nghiệp trong giáo hội. Ông học tại Paris và vào dòng Benedictine ở tu viện Abbey Cluny.

Sau đó, Pietro đến Rôma và giành được 1 vị trí quan trọng ở đây. Năm 1130, khi Giáo hoàng Honorius II đang hấp hối, các vị hồng y đã quyết định rằng họ sẽ ủy thác cuộc bầu cử cho một hội đồng gồm tám người dưới dự chủ trì của quan trưởng ấn Giáo hoàng là Haimeric, người đã vội vàng đưa ứng viên của mình là Hồng y Gregory Papareschi làm Giáo hoàng với tước hiệu Innocent II. Ông được thánh hiến vào ngày 14 tháng 2, một ngày sau cái chết của Honorius. Ngay ngày hôm đó, các vị hồng y khác tuyến bố rằng cuộc bầu cử Innocent không theo đúng giáo luật và đã chọn Hồng y Pietro Pierleoni, một trong số những gia đình ở Rôma. Phe ủng hộ Anacletus đã tập hợp tất cả mọi người chống lại quan chưởng ấn Haimeric khiến ông ta không còn đủ khả năng kiểm soát Rôma và "tân giáo hoàng" Innocent buộc phải chạy trốn về phía Bắc; Anacletus được tuyên bố là Giáo hoàng hợp pháp còn Innocent là Giáo hoàng giả .

Từ phía bắc dãy núi Alps, Innocent đã nhận được sự ủng hộ quan trọng của Thánh Bernard thành Clairvaux, Peter Venerable và những người cải cách danh tiếng khác giúp ông ta đạt được sự công nhận từ các triều đỉnh ở châu Âu như Hoàng đế Lothar III, Anacletus chỉ còn lại một vài đồng mình. Tuy vậy Anacletus là một ứng cử Giáo hoàng được đa số chấp nhận được vì vậy những tin đồn nhằm hạ bệ ông tập trung vào việc ông xuất thân từ một tín đồ Do thái. Trong số những người ủng hộ Anacletus có công tước William X xứ Aquitaine và Roger II của Sicilia, người được mệnh danh là "vua của Sicilia". Từ năm 1135 vị trí của Anacletus ngày càng suy yếu dần, nhưng sự ly giáo chỉ thực sự kết thúc với cái chết của ông vào năm 1138. Mặc dù khi đó Gregorio Conti đã được bầu làm Giáo hoàng với tước hiệu Victor IV. Nhưng ông này đã nhanh chóng quy phục Innocent. Innocent trở về Rôma và cai trị mà không vấp phải sự phản đối nào. Innocent II nhanh chóng triệu tập công đồng Lateran thứ hai năm 1139 nhằm tăng cường giáo lý của Giáo hội trong vấn đề cho vay nặng lãi, hôn nhân trong giới tăng lữ và các vấn đề khác.

Mặc dù gia đình Pierleoni vẫn chống lại Innocent và những người kế nhiệm ông, Anacletus anh trai của Giordano, sau đó trở thành người cầm quyền công xã Rômea đã tích cực chống đối những người kế nhiệm của Innocent trong thập niên tiếp theo.

Chú thích

Liên kết ngoài
Catholic Encyclopaedia account of Anacletus II
Stroll, Mary. The Jewish Pope: Ideology and Politics in the Papal Schism of 1130. New York: E.J. Brill, 1987.

Anacletus (II)Britannica Online Encyclopedia

A
Mất năm 1138
Năm sinh không rõ


title: Texas Chainsaw 3D

text:
Cưa máy Texas 3D (tựa tiếng Anh: Texas Chainsaw 3D) là bộ phim kinh dị năm 2013 của Mỹ, là bộ phim thứ 7 trong loạt phim The Texas Chainsaw Massacre của Leatherface. Phim sẽ được chiếu tại tất cả các rạp phim dưới dạng 3D vào ngày 4 tháng 1 năm 2013 và mác phim chính thức là Evil Wears Many Faces, có nghĩa là Quỷ dữ mang nhiều mặt.

Nội dung
Một cô gái tên Heather Miller nhận được một tờ di chúc từ một người bà mà ngay cả cô cũng không biết là mình có, trong di chúc ghi là cô sẽ nhận được một căn biệt thự cô lập tại tiểu bang Texas. Thế là cô cùng nhiều người bạn của mình quyết định đến Texas để xem thử căn biệt thự, nhưng họ không biết rằng bên dưới tầng hầm của biệt thự này đang chứa một nỗi kinh hoàng, một tên sát nhân hàng loạt mang tên Leatherface, hắn chuyên giết người bằng máy cưa rồi lột da mặt họ sưu tập mặt nạ.

Diễn viên
 Alexandra Daddario - Heather Miller
 Dan Yeager - Leatherface (Bubba Sawyer/Thomas Hewitt)
 Tania Raymonde - Nikki
 Trey Songz - Ryan, bạn trai của Heather
 Scott Eastwood - Cảnh sát phó Carl Hartman
 Shaun Sipos - Darryl
 Keram Malicki-Sanchez - Kenny, bạn của Ryan
 James MacDonald - Sĩ quan Marvin
 Thom Barry - Cảnh sát trưởng Hooper
 Paul Rae - Thị trưởng Burt Hartman
 Richard Riehle - Farnsworth, luật sư của gia đình Sawyer
 Bill Moseley - Drayton Sawyer
 Gunnar Hansen - Boss Sawyer
 David Born - Gavin Miller
 Sue Rock - Arlene Miller
 Ritchie Montgomery - Ollie
 Marilyn Burns - Verna
 Dodie Brown - Loretta Sawyer
 David Bell - Bear Sawyer
 John Dugan - ông nội

Chú thích và tham khảo
Texas Chainsaw 3D tại Internet Movie DataBase
Texas Chainsaw 3D tại AllRovi
Texas Chainsaw 3D tại The Texas Chainsaw Massacre Wiki
Texas Chainsaw 3D tại Horror Film Wiki

Tham khảo

Phim năm 2013
Phim tiếng Anh
Phim kinh dị Mỹ
Phim 3D
Phim hãng Twisted Pictures
Phim hãng Nu Image
Phim hãng Millennium Films
Phim hãng Mainline Pictures
Phim của hãng Lions Gate Entertainment
Phim 3D Mỹ
Phim Mỹ
Phim tiếp nối
Phim lấy bối cảnh năm 2012
Phim quay tại Louisiana
Phim về trẻ em mồ côi
Phim 3D năm 2013
Phim kinh dị năm 2013
Phim tiếp nối Mỹ
Phim lấy bối cảnh năm 1973


title: Giáo hoàng đối lập Victor IV (1138)

text:
Victor IV (chết sau tháng 4 năm 1139), là một giáo hoàng đối lập trong một thời gian ngắn vào năm 1138.

Ông sinh ra ở Ceccano với tên là Gregorio Conti. Giáo hoàng Paschal II đã đặt ông làm hồng y linh mục của SS. XII Apostoli vào khoảng năm 1102. Nhưng vào năm 1112, Paschal II đã phế truất và tước bỏ tước hiệu của ông. Bởi vì ông (cùng với Đức Hồng y Robert S. Eusebio, sau đó cũng bị lật đổ) đã chỉ trích nặng nề chính sách của giáo hoàng Paschal II với hoàng đế Henry V. Ông được khôi phục chức Hồng y vào năm 1122 hoặc 1123 bởi giáo hoàng Callistus II.

Trong cuộc bầu cử Giáo hoàng năm 1130, ông tham gia và vâng phục Giáo hoàng đối lập Anacletus II (1130-1138). Sau khi Anacletus chết, ông đã được chọn làm người kế nhiệm vào tháng 3 năm 1138. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của thánh Bernard thành Clairvaux mà hai tháng sau đó ông đã quy phục Giáo hoàng Innocent II (1130-1143). Innocent II ban đầu chấp nhận khôi phục lại chức vụ hồng y của SS. Apostoli, nhưng tại công đồng Lateran thứ hai vào tháng 4 năm 1139 tất cả thuộc phe của Anacletus II đã bị lên án và bị lật đổ. Do đó, ông đã lui ẩn dật ở tu viện S. Eusebio Fontanella. Ngày chết của ông không được ghi lại, người kế nhiệm ông trong cuốn sách SS. Apostoli đã đưa ra ngày chết của ông là 04 Tháng 1 năm 1157.

Tham khảo

Victor IV
Antipope Victor IV, born Gregorio Conti

V


title: Giáo hoàng đối lập Victor IV (1159–1164)

text:
Victor IV (qua đời ngày 20 tháng 4 năm 1164), tên khai sinh là Octavian hoặc Octavianus: Ottaviano dei Crescenzi Ottaviani di Monticelli, là hồng y linh mục của Santa Cecilia trước khi ông được bầu là giáo hoàng đối lập vào năm 1159 trong thời kỳ xung đột giữa Giáo hoàng và Hoàng đế La Mã Thần thánh.

Sau cái chết của Giáo hoàng Adrian IV, Alexander III đã được chọn làm Giáo hoàng tiếp theo. Ngược lại phe "đế quốc" bầu Octavian làm Giáo hoàng với sự hậu thuẫn của hoàng đế Barbarossa. Ông đã lấy tên hiệu là Victor IV. Cái tên đã được dùng cho Giáo hoàng đối lập Victor IV (1138) nhưng không được thừa nhận vì nhiệm kỳ ngắn của người này quá ngắn ngủi.

Ông được mô tả bởi John Salisbury là một người giỏi hùng biện và tinh tế, nhưng nhỏ mọn và bủn xỉn. Ông mất ngày 20 tháng 4 năm 1164.

Tham khảo

Victor IV Catholic Encyclopedia
Victor IV
 Crescenzi family

V
Mất năm 1164
Năm sinh không rõ


title: Hoành Sa (đảo)

text:
đảo Hoành Sa () là một đảo phù sa ở vùng cửa sông của Trường Giang tại Thượng Hải, Trung Quốc. Đảo Hoành Sa giáp với biển Hoa Đông ở phía đông, đối mặt với đảo Trường Hưng ở phía tây, đối mặt với đảo Sùng Minh ở phía bắc và đối mặt với Phố Đông Thượng Hải ở tây nam. Toàn đảo Hoành Sa tạo thành hương Hoành Sa, trước đây thuộc huyện Xuyên Sa, năm 1958 quy thuộc huyện Bảo Sơn (nay là khu Bảo Sơn), đến năm 2005 thì cùng với đảo Trường Hưng được sáp nhập về huyện Sùng Minh. Những năm Hàm Phong (1851-1861) thời Thanh Văn Tông thì bắt đầu hình thành bãi cạn, đến năm Quang Tự thứ 22 (1886) thời Thanh Đức Tông thì đảo bắt đầu được khai khẩn. Năm 2005, đảo Hoành Sa có hình tam giác với diện tích 56 km² và dân số là 33.000 người.

Tham khảo

Địa lý Thượng Hải
Đảo Trung Quốc


title: Trường Hưng (đảo Thượng Hải)

text:
đảo Trường Hưng () là một hòn đảo phù sa nằm ở nơi Trường Giang đổ ra biển Hoa Đông tại Trung Quốc. Đảo Trường Hưng có hiện tích khoảng 88 km² và 36.000 người vào năm 2005. Về mặt hành chính, đảo Trường Hưng thuộc quyền quản lý của huyện Sùng Minh, thành phố Thượng Hải, trong đó toàn đảo tạo thành trấn Trường Hưng.

Lịch sử
Vào thời Dân Quốc, đảo Trường Hưng bắt đầu được khai phá, đại bộ phận nhân dân trên đảo là những người di cư đến vào thời Dân Quốc cùng hậu duệ của họ. Ban đầu, cư dân trên đảo chủ yếu là ngư dân và những người thu hái lau sậy mọc hoang. Về sau, các họ tộc trên đảo đắp đê, dần hình thành nông nghiệp. Sau khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, một bộ phận ngư dân ở Phố Đông di cư đến đảo, được phân đất canh tác, những người này được người dân bản địa gọi là "tân nông dân".

Phong tục sinh hoạt, tập quán ngôn ngữ và thậm chí là cả huyết thống của cư dân trên đảo Trường Hưng về cơ bản có cùng nguồn gốc với cư dân đảo Sùng Minh và đảo Hoành Sa.

Địa lý
Đảo Trường Hưng nổi lên trên mặt nước, thành hình sớm nhất từ năm Thuận Trị thứ 1 (1664) thời Thanh Thế Tổ. Năm Đạo Quang thứ 22 (1842) thời Thanh Tuyên Tông, trên vùng cửa sông của Trường Giang hình thành Thụy Phong Sa (nguyên danh là Sùng Bảo Sa), Phan Gia Sa, Áp Oa Sa. Đến năm Quang Tự thứ 6 (1880) thời Thanh Đức Tông, hình thành Thạch Đầu Sa và Viên Viên Sa. Năm 1927 thì hình thành Kim Đới Sa. Năm Đạo Quang thứ 24 (1844), Áp Oa Sa bắt đầu được cải tạo thành đồng ruộng.

Đến những năm 1960-1970, sáu bãi này đã hợp thành một nhờ vào việc đắp đê, tạo nên đảo Trường Hưng ngày nay. Đảo Trường Hưng có kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Năm 2008, Tổng công ty Đóng tàu Nhà nước Trung Quốc (China State Shipbuilding Corporation) quyết định sẽ di dời bốn xí nghiệp ra đảo Trường Hưng, đảo Trường Hưng vì thế có hy vọng trở thành cơ sở đóng tàu lớn nhất Trung Quốc. Năm 2007, đảo Trường Hưng được các phương tiện truyền thông nhà nước tuyên truyền rằng sẽ là "đảo công nghiệp thiết bị hải dương".

Giao thông
Đảo Trường Hưng có tuyến đường cao tốc Hỗ-Thiểm (沪陕高速公路) chạy qua. Cầu Trường Giang Thượng Hải kết nối đảo Sùng Minh với đảo Trường Hưng, còn hầm đường bộ Trường Giang Thượng Hải kết nối đảo Trường Hưng với Phố Đông, tổ hợp cầu-đường hầm này mở cửa từ năm 2009.

Tham khảo

Địa lý Thượng Hải
Đảo Trung Quốc


title: Đảo Trường Hưng

text:
Đảo Trường Hưng (长兴岛) có thể là:
 đảo Trường Hưng (Thượng Hải), đảo phù sa ở vùng cửa sông của Trường Giang.
 đảo Trường Hưng (Đại Liên), hải đảo lớn nhất khu vực phía bắc Trung Quốc, thuộc Bột Hải.


title: Sùng Minh (đảo)

text:
Đảo Sùng Minh () là một hòn đảo nằm ở cửa sông của Trường Giang. Đảo Sùng Minh là đảo phù sa cửa sông lớn nhất thế giới và là đảo lớn thứ ba của Trung Quốc sau đảo Đài Loan và đảo Hải Nam. Về mặt hành chính, đại bộ phận đảo Sùng Minh thuộc quyền quản lý của huyện Sùng Minh, thành phố Thượng Hải, huyện lị đặt tại trấn Thành Kiều trên đảo. Một bộ phận nhỏ với diện tích 28 km² của đảo Sùng Minh thuộc quyền quản lý của tỉnh Giang Tô, trong đó phân thuộc hương Hải Vĩnh của thành phố Hải Môn và hương Khải Long của thành phố Khải Đông.

Tên gọi
"Sùng" nghĩa là cao, "minh" ý chỉ trời biển vô biên. "Sùng Minh" có nghĩa là cao hơn mặt nước song lại bằng phẳng rộng rãi tựa như một bình địa sáng sủa và sạch sẽ.

Lịch sử
Đảo Sùng Minh bắt đầu lộ diện trên mặt nước của Trường Giang từ năm Vũ Đức thứ nhất (618), cũng là năm bắt đầu của triều Đường trong lịch sử Trung Quốc. Ban đầu, phù sa đã bồi tích để tạo nên hai bãi cạn trên sông, gọi là Đông Sa và Tây Sa. Từ đó, cư dân từ Đan Dương và Cú Dung của Giang Tô di cư đến, khởi đầu cho lịch sử trên 1300 của đảo Sùng Minh. Đến năm Thần Long thứ 1 (705) thời Đường Trung Tông, Sùng Minh trấn được thiết lập tại Tây Sa. Đến thời nhà Tống, phù sa lại bồi tích hình thành thêm các bãi cạn ở vùng cửa sông của Trường Giang là Lưu Sa, Mã Gia Banh, Bình Dương Sa. Cũng trong thời gian đó, nhiều đảo cát trên sông cũng lần lượt di chuyển dần về phía bắc hoặc biến mất. Đông Sa và Tây Sa dần bở ra, về sau lại xuất hiện Trường Sa, nguồn gốc của đảo Sùng Minh hiện nay. Do Trường Giang mang theo một lượng phù sa lớn, mỗi năm đảo Sùng Minh dài thêm 143 m hướng ra biển Hoa Đông, diện tích tăng thêm khoảng 487 ha.

Địa lý
Đảo Sùng Minh là một công viên địa chất quốc gia của Trung Quốc, phạm vi của công viên bao gồm toàn bộ đảo Sùng Minh, chiều dài đông-tây ước khoảng 76 km, chiều rộng bắc-nam từ 13–18 km, diện tích khoảng trên 1.200 km². Đảo Sùng Minh được gọi là "Trường Giang môn hộ, Đông Hải doanh châu" (cửa Trường Giang, bãi cù lao biển Hoa Đông). Đảo Sùng Minh có ba mặt là sông, một mặt là biển; đông giáp biển Hoa Đông; đối diện qua Trường Giang ở mặt nam của đảo là Phố Đông và Bảo Sơn của Thượng Hải cũng như Thái Thương của tỉnh Giang Tô; mặt bắc của đảo tách biệt với Hải Môn và Khải Đông của tỉnh Giang Tô qua một dải nước hẹp hơn của Trường Giang.

Đảo Sùng Minh có địa hình bằng phẳng, không có núi đồi, phía tây bắc và trung bộ cao hơn một ít, phía tây nam và phía đông thấp hơn một ít. Trên 90% diện tích của đảo cao từ 3,21 đến 4,2 mét so với Ngô Tùng (吳淞). Đảo trải dài từ 121°09′30〃 đến 121°54′00〃 kinh Đông và từ 31°27′00〃 đến 31°51′15〃 vĩ Bắc.

Đảo Sùng Minh nằm trong vùng cận nghiệt đới Bắc Bán Cầu, khí hậu ôn hòa và ẩm ướt, nhiệt độ bình quân năm là 15,2 °C, ánh nắng mặt trời đầy đủ, bốn mùa rõ rệt.

Giao thông
Có nhiều tuyến phà hoạt động nhằm kết nối đảo và Thượng Hải. Đảo có tuyến đường cao tốc Thượng Hải - Thiểm Tây (沪陕高速公路) chạy qua. Trên tuyến đường cao tốc này có cầu Sùng Khải (崇启大桥) nối giữa đảo Sùng Minh và thành phố Khải Đông của tỉnh Giang Tô, hoạt động từ năm 2011,. Cầu Trường Giang Thượng Hải kết nối đảo Sùng Minh với đảo Trường Hưng, còn hầm Trường Giang Thượng Hải kết nối đảo Trường Hưng với Phố Đông, tổ hợp cầu-đường hầm này mở cửa từ năm 2009. Ngoài ra, còn có cầu Sùng Hải (崇海大橋) kết nối đảo Sùng Minh và Hải Môn.

Chú thích

Địa lý Thượng Hải
Đảo Trung Quốc


title: Abagaitu

text:
Abagaitu (, , là một hòn đảo nằm trên sông Argun, thuộc khu vực biên giới giữa Trung Quốc và Nga. Đảo nằm cách thành phố Mãn Châu Lý vài chục km về phía đông. Đảo có diện tích khoảng 58 km², song sẽ nhỏ đi rất nhiều khi nước sông Argun lên cao.

Abagaitu là một từ trong tiếng Mông Cổ nghĩa là "ngọn núi của người đàn bà", tên tiếng Nga của đảo có nghĩa là "đảo lớn".

Abagaitu từng là nơi tranh chấp giữa Liên Xô và sau này là Nga với Trung Quốc. Sau hiệp ước biên giới Mãn Châu Lý năm 1911, ở bờ nam của vùng đất nay là đảo Abagaitu xuất hiện dòng chảy nhỏ của sông Argun, dần dần biến vùng đất này thành đảo. Đến năm 1929, Hồng quân Liên Xô chiếm giữ hòn đảo và bắt đầu cuộc tranh chấp biên giới với Trung Quốc. Sau năm 1950, do sông Hailar (海拉尔河) đổi dòng nên dòng chảy nhỏ trước kia lại trở thành dòng chính, đến năm 1960 thì dòng chảy ở phía bắc đảo bị ứ đọng.

Năm 2008, căn cứ theo hiệp định bổ sung đoạn phía đông biên giới Trung-Nga, trong 57,56 km² diện tích của đảo Abagaitu, phía Trung Quốc được trao 34,55 km² phía đông đảo và phía Nga được 23,01 km² phía tây đảo.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Bản đồ tiếng Nga

Địa mạo Nội Mông
Đảo sông Nga
Đảo quốc tế
Biên giới Nga-Trung Quốc
Đảo sông Trung Quốc
Thủy vực vùng Zabaykalsky


title: Xi Vưu

text:
Si Vưu (chữ Hán: ), cũng đọc là Xuy Vưu hay Si Vưu, là một anh hùng cổ xưa của người Miêu ở Trung Quốc.
Si Vưu cùng với Hoàng Đế và Viêm Đế được coi là một trong ba quốc phụ vĩ đại của Trung Quốc. Là thủ lĩnh bộ lạc Cửu Lê (九黎) và được biết đến nhiều do đã chiến đấu với Hoàng Đế trong trận Trác Lộc trong truyền thuyết Trung Quốc. Trong những truyền thuyết liên quan, Si Vưu đã thể hiện được uy lực trong chiến tranh, từ đó tên gọi Si Vưu cũng trở thành đồng nghĩa với từ "chiến tranh" trong tiếng Hán, những người tôn trọng thì xem ông như là chiến thần, còn những người bài xích thì xem ông như là một người gây họa.

Đối với người Miêu, "Txiv Yawg" (IPA: ) là một vị vua thần thoại có tính khôn ngoan. Người ta tin rằng ông là thủ lĩnh của một liên minh bộ lạc được hình thành bởi một số bộ lạc ở miền nam Trung Quốc khoảng 5000 năm trước. Nguồn gốc của
Si Vưu phức tạp và gây tranh luận, ông có thể thuộc tộc Miêu (H'Mông), Đông Di, hay thậm chí là Man, tùy theo nguồn và nhận định. Ngày nay, Si Vưu vẫn giữ một vị trí quan trọng trong thần thoại và phong tục của người Miêu.

Khái quát truyền thuyết
Trong lịch sử Trung Quốc, cổ tịch từ thời Xuân Thu đã có ghi chép tương đối phong phú về truyền thuyết Xi Vưu, song thường có mâu thuẫn. Theo các ghi chép này, Xi Vưu là lãnh tụ bộ lạc Cửu Lê thời thượng cổ. Có học giả chiếu theo Dật Chu thư (逸周书) Diêm Thiết luận (盐铁论) phỏng đoán rằng Xi Vưu thuộc tập đoàn thị tộc Thái Hạo, Thiếu Hạo. Xi Vưu có 81 người anh em (khả năng có ý chỉ 81 bộ lạc, có thuyết nói là 72) kiêu dũng thiện chiến, thế lực lớn mạnh.

Trong một tình tiết thần thoại, sau khi Xi Vưu tuyên bố rằng mình không thể bị chế ngự, Nữ Oa đã ném một phiến đá từ Thái Sơn vào Xi Vưu. Xi Vưu không thể nghiền nát phiến đá, song vẫn có thể xoay xở để thoát ra. Từ đó về sau, các khối đá có hình năm ngón tay, được khắc chữ "Thái Sơn thạch cảm đương" (泰山石敢當, phiến đá Thái Sơn) trở thành một vũ khí tinh thần của người Hán trong việc xua đuổi cái ác và tai họa.

Trong rất nhiều cổ tịch có đề cập đến việc Xi Vưu chiến đấu với Hoàng Đế-thủ lĩnh một liên minh bộ lạc, tình huống cụ thể thì có ba thuyết:
 Thuyết thứ nhất thấy trong Sử ký Tư Mã Thiên, phần "Ngũ Đế bản kỷ", theo đó thì sau khi Hoàng Đế chiến thắng trước Viêm Đế trong trận Phản Tuyền (阪泉之战), Xi Vưu làm loạn, Hoàng Đế đã đánh bại Xi Vưu trong trận Trác Lộc (涿鹿之战), do đó củng cố địa vị thiên tử.
 Thuyết thứ hai ghi trong Dật Chu thư, phần "Thường mạch thiên", theo đó Xi Vưu đã đánh đuổi Xích Đế (Viêm Đế), Xích Đế xin Hoàng Đế trợ giúp, Nhị Đế liên thủ giết chết Xi Vưu ở Trung Ký.
 Thuyết thứ ba được ghi trong Sơn hải kinh, phần "Đại hoang Bắc kinh", theo đó Xi Vưu đưa binh tiến đánh Hoàng Đế, Hoàng Đế lệnh cho Ứng Long (应龙) nghênh chiến, hai bên tiến hành đại chiến trên cánh đồng ở Ký Châu, Xi Vưu bại trận và bị giết.

Mặc dù các thuyết trên luôn có một vài điểm khác biệt, song hầu hết đều xuất hiện chi tiết Xi Vưu giao chiến với Hoàng Đế. Quá trình chiến tranh cũng phức tạp, và mang sắc thái thần thoại ở mức độ cao. Xi Vưu thiện chiến, "chế tạo năm loại binh khí, biến đổi mây mù", "làm ra sương mù dày đặc, trọn ba ngày", Hoàng Đế "chín lần chiến thì chín lần không thắng" "ba năm không hạ được thành". Sử ký dẫn từ Ngư Long hà đồ (魚龍河圖) chép rằng Hoàng Đế không địch nổi Xi Vưu, bèn "ngước lên trời mà than thở, ông trời sai Huyền Nữ xuống ban cho Hoàng Đế binh lính được thần thánh phù trợ". Sau cùng, nhờ có lực lượng của Huyền Nữ mà Hoàng Đế đã giành được chiến thắng.

Một thuyết thì cho rằng Xi Vưu dùng yêu thuật tạo ra sương mù dày đặc làm quân của Hoàng Đế mất phương hướng, Hoàng Đế liền dùng Chỉ Nam xa dẫn đường để đuổi giết Xi Vưu, giành được thắng lợi.

Cái chết
Về kết cục của Xi Vưu, các truyền thuyết đa phần nói rằng bại binh và bị giết, song cũng có thế đã thần phục Hoàng Đế, và trở thành tướng quân sự.

Theo ghi chú của họa gia La Sính (罗聘) thời Thanh: "Hoàng Đế đã hạ lệnh cho quân lính chặt đầu Xi Vưu... thấy rằng đầu của Xi Vưu đã bị tách khỏi phần thân, sau đó Hoàng Đế đã cho khắc hình tượng của Xi Vưu lên các chén thiêng nhằm cảnh báo những người có lòng thèm muốn quyền lực và giàu sang." Hoàng Đế chiến đấu với Xi Vưu là một sự kiện cực kỳ quan trọng trong truyền thuyết Trung Quốc. Sau khi Hoàng Đế giành được thắng lợi đã thống nhất khu vực Trung Nguyên, trở thành thủy tổ của tộc Hoa Hạ. Cũng do đó, các sử tịch Hán văn, đặc biệt là điển tịch Nho giáo- vốn chiếm thế chủ lưu trong một thời gian dài, xem Xi Vưu là một nhân vật xấu xa mặc dù điều này không hoàn toàn công bằng. Về sau, Xi Vưu dần bị thần hóa, trở thành nhân vật có hình tượng "đầu đồng trán sắt", "tám tay tám chân", "thân người móng trâu, bốn mắt sáu đầu", và "ăn cát sỏi".

Sau khi Xi Vưu bại trận, người trong bộ tộc Cửu Lê lưu tán, một bộ phận quy phục Hoàng Đế, một bộ phận di cư đến nơi khác.

Khảo chứng

Thời đại Thượng cổ

Xi Vưu cùng Viêm Đế
Xi Vưu và Viêm Đế có quan hệ phức tạp, các thuyết có sự khác biệt. Có một loại quan điểm nhận định Xi Vưu có khả năng từng thần thuộc Viêm Đế hoặc từng gia nhập và liên minh bộ lạc mà Viêm Đế làm thủ lĩnh. nhưng sau đó giữa Xi Vưu và Viêm Đế đã phát sinh xung đột gay gắt, và kết quả là Viêm Đế đại bại.

Một số nhà sử học mà đại diện là Hạ Tằng Hựu (夏曾祐), Đinh Sơn (丁山), Lã Tư Miễn (吕思勉) thì nhận định rằng Xi Vưu là Viêm Đế. Họ chủ yếu căn cứ theo ghi chép về Trác Thủy trong Thủy Kinh Chú (水经注) đưa ra nhận định rằng nơi giao chiến giữa Xi Vưu và Hoàng Đế (ở Trác Lộc) và nơi giao chiến giữa Viêm Đế và Hoàng Đế (ở Phản Tuyền) thực ra là một nơi, hai trận chiến thực ra chỉ là một, biểu hiện của Xi Vưu và Viêm Đế cũng tương đồng. Thêm vào đó, Xi Vưu và Viêm Đế đều lấy ngưu làm vật tổ.

Cũng có quan điểm rằng Xi Vưu xuất hiện sau Viêm Đế. Hai người này cùng thuộc một bộ tộc, đều là tước hiệu thủ lĩnh hoặc là thủ lĩnh của bộ tộc đó. Sau khi Hoàng Đế đánh bại bộ tộc Viêm Đế, bộ tộc Xi Vưu hoạt động với tư cách là hậu thế, vì muốn báo thù nên đã giao chiến với Hoàng Đế trong đại chiến Trác Lộc, sau khi chiến bại, thủ lĩnh bị bắt giết, một bộ phận tộc nhân quy thuận Hoàng Đế.

Xi Vưu với Hoàng Đế
Trong một thời gian dài, tư tưởng Nho giáo là chủ lưu trong xã hội Trung Quốc, trước sau như một đều nhấn mạnh quan niệm "chính thống", sử gia lại có truyền thống "thắng làm vua, thua làm giặc". Việc Hoàng Đế chiến thắng Xi Vưu dần được mô tả là chiến tranh giữa chính nghĩa và tà ác, chẳng hạn như trong "Sử ký-Ngũ Đế bản kỉ", lưu truyền sâu rộng.

Trong các tư liệu văn hiến phi Nho giáo như "Dật Chu thư", "Sơn Hải kinh", sự kiện Xi Vưu giao chiến với Hoàng Đế được miêu tả tương đối khách quan. Trong kinh điển Trang tử của Đạo giáo, mượn lời của Đạo Chích mà bày tỏ đồng tình với Xi Vưu và khiển trách Hoàng Đế.

Thêm vào đó, Xi Vưu và Hoàng Đế ngoài quan hệ đối địch ra, còn có thể đã có quan hệ thần thuộc. Hoàng Đế từng sai khiến Xi Vưu làm chủ quản việc luyện kim, phụ tá Thiếu Hạo. Thời Xuân Thu, danh tướng nước Tề là Quản Trọng thì cho rằng Xi Vưu là người đứng đầu trong "lục tướng" của Hoàng Đế, địa vị rất cao. Thời Chiến Quốc, Hàn Phi cũng có các ghi chép tương tự, song mang nhiều sắc thái thần thoại hơn.

Xi Vưu với Cửu Lê và Tam Miêu
Xi Vưu là thủ lĩnh của Cửu Lê (九黎), việc này có rất nhiều ghi chép và thậm chí còn có tranh luận. Xi Vưu là đại diện cho Cửu Lê và có quan hệ với một liên minh bộ lạc khác là Tam Miêu (三苗). Căn cứ theo "Thượng thư" và "Quốc ngữ" cùng nhiều loại thư tịch cổ, Tam Miêu bắt nguồn từ Cửu Lê, và là hậu thế của Cửu Lê. Cửu Lê chiến bại, tộc nhân lưu tán, phát triển thành Tam Miêu.
Tuy nhiên, có nhiều học giả bất đồng về điều này và nhận định rằng Cửu Lê và Tam Miêu không có nguồn gốc với nhau. Một cách giải thích khác là Xi Vưu là tên hiệu cộng đồng của thủ lĩnh quân sự liên minh bộ lạc, do vậy là hậu duệ của Viêm Đế, cũng là thủ lĩnh tập đoàn Lưỡng Hạo (Thái Hạo, Thiếu Hạo), cũng là quân chủ Cửu Lê, sau đó tập đoàn Tam Miêu noi theo sử dụng tước hiệu này.

Xi Vưu và Đông Di
Người ngày nay thường nói Xi Vưu là thủ lĩnh Đông Di. Kỳ thực, "Đông Di" là cách xưng hô sau khi hình thành mô hình "Hoa Di ngũ phương" thời Thương Chu, cách xa thời đại của Xi Vưu, hoặc nói Đông Di là hậu duệ của Xi Vưu, điều này có vẻ thích hợp hơn.

Dân tộc hậu thế
Căn cứ theo một số sử thi, ca dao, truyền thuyết của người Miêu, Xi Vưu là đại tổ thần của tộc người này, có địa vị hết sức cao quý. Một số học giả, đặc biệt là học giả người Miêu đề xuất rằng, tổ tiên của người Miêu vào thời thượng cổ ban đầu cư trú tại lưu vực Hoàng Hà, do bị tộc Hoa Hạ đánh bại, bị buộc phải thiên di đến khu vực Quý Châu, tây bộ tỉnh Hồ Nam và tây nam bộ tỉnh Hồ Bắc ngày nay.

Sau khi Xi Vưu bại trận, một bộ phận tộc nhân dung hợp vào tập đoàn Viêm Hoàng, do đó trở thành một bộ phận của tộc Hoa Hạ, cũng là tổ tiên của người Hán ngày nay. Một số họ của người Hán có khả năng có liên hệ với Xi Vưu, như Trâu, Đồ (屠), Lê (黎), Xi (蚩).

Căn cứ theo "Hậu Hán thư-Tây Khương truyện", một bộ phận tộc nhân Tam Miêu đã di chuyển về hướng tây. Do vậy nếu thừa nhận Xi Vưu và Tam Miêu (三苗) có quan hệ thì Xi Vưu chính xác là tổ tiên của người Hmong.

Phân chi Đông Bắc Di của Đông Di có thể có khả năng có quan hệ với Phù Dư và có thể là cả Cao Câu Ly. Năm 1979, tại Hàn Quốc xuất hiện một quyển sách lịch sử gây tranh cãi là Hoàn Đàn cổ ký (桓檀古記, 환단고기), trong đó Xi Vưu được xem là Từ Ô Chi Hoàn Hùng (慈烏支桓雄, 자오지 환웅), đại quân chủ thứ 14 của Bột Đạt Quốc (倍達國, 배달국) trên bán đảo Triều Tiên.

Sùng bái Xi Vưu

Khu vực người Hán
Mặc dù Xi Vưu là nhân vật phản diện trong các điển tịch Nho giáo, song trong dân gian vẫn duy trì truyền thống thờ phụng Xi Vưu, khu vực các tỉnh Hà Bắc và Sơn Tây ở Hoa Bắc có hoạt động thờ phụng tương quan. Như Nhâm Phưởng (任昉) thời Nam triều có ghi trong "Thuật dị chí" (述异志) rằng Ký châu (nay là Hà Bắc) có nhạc danh (Xi Vưu hí), người dân đầu đội sừng trâu và giữ thăng bằng. Tại một thôn ở Thái Nguyên có tế thần Xi Vưu. Tần Thủy Hoàng tự mình tế Xi Vưu, xem là một trong tám chiến thần. Các bậc đế vương và võ tướng sau này trước khi xuất chinh thường tế bái Xi Vưu để cầu xin sự phù hộ.

Theo truyền thuyết, sau khi chiến bại, Xi Vưu bị chặt đầu, ngoài ra còn có nhiều mộ được cho là của Xi Vưu, tức "Xi Vưu chủng" (蚩尤冢), có người dân cúng tế. Ở huyện Cự Dã thuộc tỉnh Sơn Đông có "mộ Xi Vưu" và "quảng trường Xi Vưu".

Căn cứ vào việc Xi Vưu là một trong lục tướng của Hoàng Đế, đứng đầu trong việc quản lý thời tiết, tên gọi này đã được đặt cho một loại hình nhất định trong chiêm tinh học, gọi là "Xi Vưu kỳ". Căn cứ theo Lã thị Xuân Thu, Sử ký, Tùy thư và các văn hiến khác miêu tả, Xi Vưu kỳ ứng chỉ một số loại sao chổi nhất định, là dấu hiệu của chiến tranh.

Người Miêu
Trong khi người Hán tự nhận là con cháu của Viêm Hoàng, người Miêu tiếp tục xem Xi Vưu là tổ tiên của mình. Một bộ phận người Miêu lưu truyền truyền thuyết "Gid Chib Yeul Laol", trong đó "Gid Chib" ý chỉ ông hay người già, "Yeul Laol" ý chỉ anh hùng, vẫn còn có tranh luận về việc nó có phải ám chỉ đến Xi Vưu hay không. Ở các vùng người Miêu tại Kiềm Đông Nam thuộc tỉnh Quý Châu và huyện Dung Thủy thuộc Quảng Tây, cứ mỗi sáu năm hoặc mười năm lại cử hành một lần nghi thức tế tổ Chiguzang (吃鼓藏, Cật Cổ Tang) với quy mô lớn, đầu tiên là tế thủy tổ "Khương Vưu" (姜尤). Ở Kiềm Nam thuộc tỉnh Quý Châu có sử thi "Bảng Xi Vưu" (榜蚩尤), kể về truyện cũ của vị tổ tiên đệ nhất Hương Vưu (香尤).

Người Miêu ở Mã Quan, Vũ Định có phong tục "khiêu nguyệt" (跳月) (Hauv toj)  hoặc "thải hoa sơn" (踩花山), truyền thuyết của phong tục này và Xi Vưu có quan hệ mật thiết. Đường thời, Xi Vưu lãnh đạo dân Miêu chống lại việc Hoàng Đế đông tiến, sau khi thất bại thì rút vào núi sâu. Nhằm triệu tập người Miêu ở tứ phương, Xi Vưu dựng cây gậy gỗ trên núi, cho treo dải lên, lệnh cho nam nữ ca múa xung quanh cây gậy hoa, thổi lô sanh (芦笙, một loài khèn của người Miêu). Khung cảnh náo nhiệt đã thu hút nhiều người Miêu tụ hội, tập hợp lại và nhập quân chiến đấu chống lại người Hán. Về sau, nó đã trở thành một hội hát múa lớn, trở thành tiết truyền thống của người Miêu.

Người Miêu có phong tục thờ cúng cây phong, thậm chí lấy cây phong làm vật tổ. Điều này cũng có thể liên quan đến Xi Vưu Sử thi "Phong mộc ca" của người Miêu nói rằng tộc người Miêu và thậm chí là cả nhân loại đều được tạo ra từ cây phong.

Trong văn học
Trong tiểu thuyết "Xi Vưu Thiên hoàng" (蚩尤天皇, 치우천왕기) xuất bản tại Hàn Quốc năm 2007, Xi Vưu được viết là tổ tiên của dân tộc Triều Tiên và đã đánh thắng Hoàng Đế. Cuốn tiểu thuyết này gây ra phản ứng tiêu cực từ phía Trung Quốc vì cho rằng nó bóp méo lịch sử.

Tham khảo

Thư mục
 Michael J. Puett, The Ambivalence of Creation: Debates Concerning Innovation and Artifice in Early China. 2001

Nhân vật thần thoại Trung Hoa
Thần tiên Trung Hoa
Người thời Tam Hoàng Ngũ Đế
Thần thoại Trung Hoa


title: Hương Hải

text:
Hương Hải (1628 - 1715), tục gọi là Tổ Cầu, là một thiền sư Việt Nam ở thời Hậu Lê. Sư và thiền sư Chân Nguyên là hai người đi đầu trong công cuộc phục hưng phái thiền Trúc Lâm đã có từ thời Nhà Trần.

Thân thế
Tổ tiên thiền sư Hương Hải ở làng Áng Độ, huyện Chân Phúc (sau đổi là Nghi Lộc, nay thuộc tỉnh Nghệ An). Ông Tổ năm đời của sư làm quan Quản chu tượng coi thợ đóng thuyền cho triều đình. Ông có hai người con trai. Con cả (không rõ họ tên) trông coi Lãng Doanh, tước Hùng quận công, quản đốc ba trăm lính thợ. Con thứ (không rõ họ tên) làm chức Phó cai quan, tước Trung lộc hầu, là ông Tổ bốn đời của sư. Khoảng niên hiệu Chính trị (1558-1571) đời vua Lê Anh Tông, Trung lộc hầu theo Đoan Quốc công Nguyễn Hoàng vào trấn Quảng Nam. Ông được Nguyễn Hoàng tin dùng nên thăng chức Chánh cai, quản lãnh các lính thợ đóng thuyền. Sau, Nguyễn Hoàng lại dâng sớ về triều kể rõ công trạng, vua Lê phong cho ông hiệu Khởi Nghĩa Kiệt Tiết Công Thần, cấp cho ba mươi mẫu ruộng và con cháu được thế tập.

Hương Hải (không rõ họ tên thật), sinh năm Mậu Thìn (1628), sống ở làng Bình An Thượng, thuộc phủ Thăng Hoa (nay thuộc tỉnh Quảng Nam). Vốn thông minh, hiếu học ngay từ thuở nhỏ, nên năm 18 tuổi, ông thi đỗ Cử nhân), được bổ vào làm Văn chức trong phủ chúa Nguyễn Phúc Lan (ở ngôi: 1635-1648).

Năm 1652, ông được bổ làm Tri phủ Triệu Phong (nay thuộc tỉnh Quảng Trị). Khi ấy, vì hâm mộ Phật pháp, ông tìm đến học đạo với Viên Cảnh, là một thiền sư Trung Hoa đang hành đạo ở Quảng Trị .

Đạo nghiệp

Từ quan, xuất gia tu ở Đàng Trong
Năm 1655, Hương Hải xin từ quan, rồi xin xuất gia với thiền sư Viên Cảnh, được đặt pháp danh là Huyền Cơ Thiện Giác, pháp tự là Minh Châu Hương Hải . Sau đó, sư tìm đến thiền sư Đại Thâm Viên Khoan (cũng là một vị tăng Trung Hoa) để tham học. Rồi sư cùng với một số đồ đệ dong thuyền ra Biển Đông, lập am tu trên ngọn núi Tiêm Bút La (hay Tiêm Bút, tức cù lao Chàm; nay thuộc xã đảo Tân Hiệp, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam).

Sư ở đây được mấy tháng, thì gặp chướng ngại ở địa phương nên trở về quê cũ là làng Bình An Thượng, định cất am tu ở đây. Nhưng vì lời thỉnh cầu của dân chúng ở đảo Tiêm Bút La, nên sư và các đồ đệ lại trở ra đảo, và trụ trì ở đấy được 8 năm, đạo hạnh được nghe biết khắp nơi.

Theo một số tài liệu, thì trấn thủ dinh Quảng Nam khi ấy là Thuần quận công (không rõ họ tên) có vợ bị bệnh đã lâu. Nghe tiếng sư, Thuần quận công bèn sai người mời về để cầu an cho vợ, và để cho cả nhà được quy y với sư. Xong việc, sư lại trở ra đảo.

Năm 1665, Tổng thái giám Hoa Lễ hầu (không rõ họ tên) lại cho thuyền ra đảo thỉnh ông về làm đàn tràng sám hối, cầu cho hết bệnh lao mà ông mắc phải trong ba năm. Chúa Nguyễn Phúc Tần nghe tiếng sư liền cho người đi mời về phủ. Sau khi hỏi thăm và úy lạo, Chúa Nguyễn truyền lập Thiền Tĩnh Viện trên núi Quy Kính (còn có tên là núi Quy Sơn; nay thuộc xã Hoài Ân, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên-Huế) để sư ở tu. Quốc Thái phu nhân và ba công tử là Phúc Mỹ, Hiệp Ðức và Phúc Tộ đều đến quy y học đạo với ông. Các quan, quân lính và dân chúng các tỉnh cũng đến xin quy y có đến hơn ngàn người. Thiền Tĩnh Viện trở nên một trung tâm Phật giáo nổi tiếng ở Ðàng Trong.

Trong số những người đến quy y có Thị nội thái giám Gia quận công, là người làng Thụy Bái, thuộc huyện Gia Định (nay là Gia Bình), phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc. Trước đây, ông đầu quân Trịnh, rồi theo vào đánh Thuận Hóa bị quân của Chúa Nguyễn Phúc Tần bắt sống, nhưng được tha và cho vào dạy học trong phủ chúa. Nhân việc ông thường đến học Phật tại Thiền Tĩnh Viện, nên có người ganh ghét tâu với chúa rằng ông và thiền sư Hương Hải đang âm mưu trốn ra Bắc. Chúa Nguyễn Phúc Tần liền sai người bắt sư và Gia quận công đem tra khảo. Tuy không có bằng chứng gì để kết tội, nhưng vì nghi ngờ nên Chúa Nguyễn đưa sư vào Quảng Nam, cách xa Thuận Hóa. Vì sự đối đãi ấy, thiền sư Hương Hải mới quyết định ra bắc.

Bị nghi ngờ, trở ra tu ở Đàng Ngoài
Năm 1682, sư chuẩn bị một chiếc thuyền cùng khoảng 50 đệ tử vượt bể ra Đàng Ngoài. Đến trấn Nghệ An, sư vào trình diện với quan trấn thủ. Viên quan ấy liền báo về triều. Chúa Trịnh (có lẽ là Trịnh Căn mới lên thay Trịnh Tạc) bèn cho Ðường quận công (không rõ họ tên) mang thuyền vào đón hết thầy trò về Thăng Long, tạm ngụ ở công quán. Ðiều tra lý lịch của thiền sư Hương Hải xong, Chúa Trịnh cho vời sư vào triều thăm hỏi và phong cho chức Vụ sứ, đồng thời ban cho 300 quan tiền. Ngoài ra, mỗi năm triều đình còn cấp cho sư: 24 bồ thóc, 36 quan tiền, 1 tấm vải trắng. Các đồ đệ cũng được cấp phát. Sau đó, Chúa Trịnh bảo sư vẽ bản đồ hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam. Sư vẽ rất rõ ràng, lại được chúa thưởng tiền.

Tháng 8 năm ấy (1682), Chúa Trịnh sai người đưa thầy trò sư về ở công quán trấn Sơn Tây. Ở đó được 8 tháng, sang năm 1686, chúa Trịnh Căn đưa thầy trò sư về ngụ ở trấn Sơn Nam. Đến năm 1683, Chúa Trịnh ra lệnh cho trấn thủ trấn ấy là Lê Đình Kiên cất am tu và cấp ba mẫu đất công cho thầy trò sư. Lúc ấy, thiền sư Hương Hải đã được 56 tuổi. Đã có chỗ yên thân, nên suốt 17 năm sau đó, sư chuyên tu và sáng tác.

Năm 1700, sư rời trấn Sơn Nam về mở đạo tràng ở chùa Nguyệt Ðường (thuộc tổng An Tảo, huyện Kim Ðộng, phủ Khoái Châu; nay thuộc tỉnh Hưng Yên), cốt để phục hưng phái thiền Trúc Lâm đã có từ thời Nhà Trần. Ðệ tử xuất gia đắc pháp với sư rất nhiều, và người ở các nơi đến cầu đạo cũng rất đông. Vua Lê Dụ Tông có lần đón sư về kinh, vời vào nội điện để lập đàn cầu tự và thuyết pháp. Vua rất tôn kính sư, thường hỏi sư về phương pháp tu. Năm Giáp Ngọ (1714), chúa Trịnh Cương nhân đi kinh lý có ghé thăm chùa Nguyệt Ðường, cúng dường tiền và đề thơ ở chùa.

Viên tịch
Năm Ất Mùi (1715) đời vua Lê Dụ Tông, sáng ngày 13 tháng 5, sau khi tắm rửa, thiền sư Hương Hải khoác y, đội mũ, đeo tràng hạt, ngồi kiết già mà tịch, thọ 88 tuổi. Trước khi mất, sư đã phó chúc lại bài kệ:

Tác phẩm
Theo Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn, thì thiền sư Hương Hải đã chú giải các kinh, dịch và sáng tác bằng chữ Nôm hơn ba mươi tác phẩm truyền lại cho đời. Nhiều tác phẩm của sư chưa tìm lại được. Trong số những tác phẩm của sư, có những đề mục sau đây:

Giải Pháp Hoa kinh
Giải Kim Cương kinh lý nghĩa
Giải Sa di giới luật
Giải Phật Tổ tam kinh
Giải A Di Ðà kinh
Giải Vô Lượng Thọ kinh
Giải Ðịa Tạng kinh
Giải Tâm kinh Ðại Ðiên
Giải Tâm kinh ngũ chỉ
Giải Chân tâm trực thuyết
Giải Pháp bảo đàn kinh
Quán Vô Lượng Thọ kinh quốc ngữ
Phổ Khuyến tu hành
Bảng điều nhất thiên
Cơ duyên vấn đáp tịnh giải
Sự lý dung thông, thơ, v.v...

Nhìn chung tư tưởng thiền của thiền sư Hương Hải chủ yếu chịu ảnh hưởng tư tưởng thiền của Lục tổ Huệ Năng, tức tư tưởng của kinh Kim Cang Bát Nhã và kinh Pháp Bảo Đàn. Bên cạnh đó, sư còn chịu ảnh hưởng "tịnh" và "mật" của thiền Trúc Lâm. Và cũng vì trong sư vẫn tồn tại một nhà nho, nên sư còn mang tư tưởng "Phật và Nho vốn cùng một gốc"....

Sách tham khảo
 Nguyễn Lang (tức thiền sư Thích Nhất Hạnh), Việt Nam Phật giáo sử luận (tập 2). Nhà xuất bản Văn Học, 1992.
 Thích Thanh Từ, thiền sư Việt Nam, Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản, 1992.
Lê Mạnh Thát, Toàn tập Minh Châu Hương Hải, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ấn hành 2000. Bản điện tử:
 Thích Tâm Tuệ, Lược sử Phật giáo Việt Nam. Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản, 1993.
 Nhiều người soạn (Nguyễn Tài Thư làm chủ biên), Lịch sử Phật giáo Việt Nam. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 1991.
Nguyễn Hiền Đức, Lịch sử Phật giáo Đàng Trong (trọn bộ 2 tập), Nhà xuất bản. Thành phố Hồ Chí Minh, 1995.

Chú thích

Người Quảng Nam
Nhân vật thời Lê - Trịnh
Quan lại chúa Nguyễn
Thiền sư Việt Nam
Thiền phái Trúc Lâm


title: Vụ rơi máy bay Antonov An-72 ở Kazakhstan năm 2012

text:
Ngày 25 tháng 12 năm 2012, chiếc máy bay Antonov An-72-100, số đăng ký UP-72859 và vận hành bởi Quân đội Kazakhstan, đã bị rơi khoảng 20 km (12 dặm) từ thành phố Shymkent trong khi hạ thấp độ cao để hạ cánh xuống. Tai nạn này khiến toàn bộ 27 người trên máy bay thiệt mạng. Trong số những người thiệt mạng có tư lệnh lực lượng biên phòng của Kazakhstan, tướng Turganek Stambekov, cùng nhiều sĩ quan cao cấp của lực lượng biên phòng miền nam Kazakhstan.
Chiếc máy bay đã bay từ thủ đô Astana đến Shymkent, và chở mang 27 người-7 phi hành đoàn và 20 thành viên của các tuần tra biên giới Kazakhstan, bao gồm cả lãnh đạo, quyền giám đốc Cục tuần tra biên giới, đại tá Turganbek Stambekov.
Chiếc máy bay Antonov An-72 mất dấu trên màn hình radar vào lúc 19h địa phương khi đang chuẩn bị hạ cánh gần thành phố Shymkent, thủ phủ tỉnh Nam Kazakhstan. Chiếc máy bay đã lao thẳng xuống đất từ độ cao 800m khi tìm cách hạ cánh trong lúc đang có bão tuyết dữ dội, tại một khu vực cách thành phố Shymkent 21 km.

Tham khảo

Tai nạn và sự cố liên quan đến Antonov An-72
Tai nạn và sự cố hàng không năm 2012


title: Marcello Mastroianni

text:
Marcello Vincenzo Domenico Mastroianni, Knight Grand Cross (; sinh 28/09/1924 mất 19/12/1996) là một diễn viên người Ý.

Giải thưởng
 1962 – Đoạt giải, Golden Globe Award for Best Actor
 1962 – Đề cử, Academy Award for Best Actor (Divorzio all'italiana)
 1963 – Đoạt giải, British Film Academy Award for Best Foreign Actor (Divorzio all'italiana)
 1964 – Đoạt giải, British Film Academy Award for Favourite Male in World Film and for Best Foreign Actor (Ieri, oggi, domani)
 1970 – Đoạt giải, Cannes Film Festival award for Best Actor (Dramma della gelosia – tutti i particolari in cronaca)
 1977 – Đề cử, Academy Award for Best Actor (A Special Day)
 1987 – Đoạt giải, Cannes Film Festival award for Best Actor (Dark Eyes)
 1987 – Đề cử, Academy Award for Best Actor (Dark Eyes)
 1989 – Đoạt giải, Venice Film Festival Best Actor (Che ora è?)
 1993 – Được trao tặng, Honorary César
 1997 – Được trao tặng, David di Donatello Prize, Career Achievement

Danh mục phim

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Encyclopædia Britannica, Marcello Mastroianni
 Chris Fujiwara, "Dream lover: Marcello Mastroianni at the MFA"
 Geographical coordinates and pictures of his grave
 Marcello Mastroianni at Filmreference.com

Sinh năm 1924
Mất năm 1996
Nam diễn viên điện ảnh Ý
Người đoạt giải BAFTA
Chết vì ung thư tuyến tụy
Phim và người giành giải Quả cầu vàng cho Nam diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất