title: Sân bay Thọ Xuân

text:
Sân bay Thọ Xuân, tên cũ là sân bay Sao Vàng, là một sân bay hỗn hợp quân sự ở thị trấn Sao Vàng, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, 45 km về phía tây thành phố Thanh Hóa. Đây là sân bay quân sự cấp I, căn cứ của Trung đoàn tiêm kích - Bom 923 (đoàn Yên Thế). Ban đầu có một đường băng dài 3200 mét. Theo đề án được tỉnh Thanh Hóa lập ra vào năm 2012, Cảng hàng không Thọ Xuân sẽ được quy hoạch để phục vụ hàng không dân dụng kết hợp. Đề án đã được các bên liên quan phê duyệt và cấp quyết định đầu tư.

Ngày 5 tháng 2 năm 2013, chuyến bay đầu tiên giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa đã hạ cánh xuống Cảng hàng không Thọ Xuân đánh dấu thời kỳ phát triển mới cho sân bay hỗn hợp quân sự - dân sự này. Sự ra đời của dịch vụ hàng không dân dụng cũng đã thay đổi tên gọi, từ Sân bay quân sự Sao Vàng thành Cảng hàng không Thọ Xuân. Sự kiện này có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Thanh Hóa. Năm 2013, sân bay này phục vụ 90.000 lượt khách, năm 2014 phục vụ 160.000 lượt khách, năm 2015 đạt 570.713 lượt khách, tăng hơn 249,6%.

Ngày 26 tháng 9 năm 2018, Bộ Giao thông Vận tải đã có văn bản đồng ý chủ trương nâng cấp Cảng hàng không Thọ Xuân thành cảng hàng không quốc tế trong tương lai. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại 2020, Sân bay Thọ Xuân vẫn chưa chính thức được công nhận là Sân bay quốc tế.

Lịch sử

Sân bay quân sự Sao Vàng

Thời kỳ chiến tranh
Cho tới trước năm 1945, trên địa bàn rộng lớn Thanh Hóa chỉ có sân bay nhỏ Lai Thành (gần thành phố Thanh Hóa bây giờ) để phục vụ cho hậu cần phát xít Nhật. Lai Thành chỉ sử dụng một thời gian ngắn rồi để hoang. Hiện tại đã kín đặc thổ cư lẫn thổ canh.

Năm 1965, do yêu cầu mở rộng mặt trận trên không của Trung đoàn Không Quân 923 vào Nam Khu Bốn, sân bay quân sự Sao Vàng ra đời tại huyện Thọ Xuân nằm ở trung tâm tỉnh Thanh Hóa và được đặt luôn dưới sự quản lý của Trung đoàn tiêm kích - Bom 923 do Trung tá Từ Để làm Trung đoàn trưởng. Với vị trí chiến lược quan trọng cũng như tầm hoạt động của Trung đoàn 923 trở thành mục tiêu tân công quan trọng của Không lực Hoa Kỳ. Trong thời kỳ đầu, đường băng của sân bay quân sự Sao Vàng rất dề bị hỏng bởi không kích. Tuy nhiên căn cứ không quân vẫn hoạt động và thậm chí còn được nâng cấp. Vào những năm 1980, sân bay Sao Vàng mở rộng đường băng lên 2800m và trở thành sân bay quân sự cấp I, một trong những căn cứ hoạt động của loại máy bay hiện đại SU-22.

Ngày nay
Sân bay quân sự Sao Vàng tiếp tục được nâng cấp đường băng và trở thành một trong những căn cứ quân sự quan trọng nhất của Không quân Nhân dân Việt Nam khi vẫn thực hiện chức năng bảo vệ và canh giữ không phận và hải đảo khu vực phía Bắc. Hiện nay, đây cũng là căn cứ của loại máy bay hiện đại nhất không quân Việt Nam Sukhoi Su-30.

Cảng hàng không Thọ Xuân

Bối cảnh
Khu kinh tế Nghi Sơn được quy hoạch là một trong những vùng kinh tế trọng điểm, do vậy việc có một sân bay nhằm cung cấp các dịch vụ hàng không dân dụng là rất cần thiết. Hơn thế nữa, địa bàn Thanh Hóa rộng lớn và đông dân cư cũng rất cần đến một sân bay hoạt động dân sự để phục vụ cho kinh tế phát triển xã hội theo định hướng của tỉnh. Năm 2010, một đề án nhằm xây dựng một sân bay tại huyện Tĩnh Gia (nay là thị xã Nghi Sơn) với kinh phí ban đầu là 3000 tỷ đồng. Tuy nhiên đề án này khó khả thi và cần có thời gian lâu để thực hiện dự án, do vậy các nhà hoạch định Thanh Hóa đã hướng tới Thọ Xuân.

Quy hoạch dân sự

Theo khảo sát của Tổng công ty Hàng không Việt Nam, lượng khách từ Thanh Hóa đi Thành phố Hồ Chí Minh qua sân bay Vinh khoảng 60.000 - 70.000 khách/năm. Dự kiến, năm đầu tiên đưa sân bay Thọ Xuân vào khai thác, thị trường khách sẽ tăng trưởng khoảng 15%, những năm sau sẽ tăng khoảng 20%. Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã lập kế hoạch cùng với các bên liên quan là Bộ Giao thông Vận tải, Trung đoàn tiêm kích - Bom 923, Tổng công ty Hàng không Việt Nam và Hãng hàng không Quốc gia Việt Nam Vietnam Airlines đã thống nhất đi đến quyết định mở đường bay đầu tiên giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa. Theo đó, để cải tạo chuyển sân bay này thành sân bay hỗn hợp quân sự - dân dụng, cảng hàng không sẽ được đầu tư các hạng mục như nhà ga, khu bay, trang thiết bị đảm bảo bay, phục vụ mặt đất, công tác phối hợp, tận dụng năng lực hiện có của đơn vị quân đội để có thể đưa vào khai thác giai đoạn 1 sân bay Sao Vàng vào đầu năm 2013 trước Tết Nguyên đán Quý Tỵ. Ngày 5 tháng 2 năm 2013, chuyến bay dân sự đầu tiên giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa được thực hiện và đánh dấu sự ra đời dịch vụ hàng không dân dụng của Thanh Hóa.

Cơ sở vật chất

Nhà ga hành khách

Khi hoạt động vào năm 2013, khu nhà khách quân sự có diện tích 1.150 m2 đã được tu sửa và lắp đặt các thiết bị phục vụ khai thác hàng không và phi hàng không như: cửa ra tàu bay, quầy thủ tục, băng chuyền hành lý đến, hệ thống chữa cháy tự động, máy soi chiếu an ninh để sử dụng khai thác tạm thời trong giai đoạn đầu. Cảng có quy mô sân bay cấp 4C, tiêu chuẩn phục vụ hành khách mức C của Hiệp hội Vận tải hàng không quốc tế (IATA). Theo quy hoạch lúc đó, sân bay sẽ phục vụ máy bay tầm trung như Airbus A320 - A321 hoặc tương đương.

Năm 2014, tỉnh Thanh Hóa và Tổng công ty Hàng không Việt Nam đã thống nhất phương án xây dựng nhà ga mới. Theo quy hoạch, khu hàng không dân dụng Thọ Xuân có tổng diện tích 45,8 ha và được đầu tư thành 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 sẽ thực hiện 13,5 ha để xây dựng nhà ga Cảng hàng không Thọ Xuân mới thay thế nhà ga tạm thời đang sử dụng. Nhà ga được thiết kế với kiến trúc mô phỏng theo hình ảnh cánh chim Lạc trên mặt trống đồng Đông Sơn. Tổng mức đầu tư cho các dự án tại cảng hàng không Thọ Xuân là 600 tỷ đồng.

Đường băng
Cảng hàng không Thọ Xuân có kích thước đường băng 3.200x50m. Kết cấu bê tông xi măng có chiều dày trung bình 36 cm. Về tĩnh không có thể cất - hạ cánh theo cả hai chiều. Hệ thống đường lăn chính kích thước 3.200x25m.

Hậu cần hỗ trợ
Sân đỗ máy bay
 Sân đỗ máy bay: Cảng hàng không Thọ Xuân có sân đỗ dành cho dân dụng hiện tại có thể bố trí được 6 vị trí đỗ tàu bay A320/A321 hoặc 1 tàu bay B787, A330.
 Kho tiếp nhiên liệu: Năm 2014, kho nhiên liệu cấp dầu hàng không tại Cảng hàng không Thọ Xuân có diện tích 19.200m2 được chia làm 2 giai đoạn xây dựng.
 Cuối năm 2014, hệ thống thiết bị hạ cánh chính xác (ILS) được hoàn thiện và đưa vào sử dụng, giúp máy bay có thể bay đêm và hạ cánh trong điều kiện thời tiết xấu.

Giao thông

Thành phố Thanh Hóa
Cảng hàng không Thọ Xuân nằm cách thành phố Thanh Hóa 45 km về phía tây và di chuyển bằng tuyến đường Quốc lộ 47. Do vậy cuối năm 2012, nhằm nâng cao hạ tầng giao thông khu vực sân bay, tỉnh Thanh Hóa đã quy hoạch xây dựng tuyến đường nối từ sân bay Thọ Xuân đi Quốc lộ 47 với quy mô 4 làn xe cơ giới.

Cuối tháng 11/2013, Sở GTVT đã ký hợp đồng với Công ty CP Thương mại du lịch và dịch vụ hàng không để cung cấp 2 xe ô tô khách miễn phí để chở khách và nhân viên hàng không từ thành phố Thanh Hóa đến Cảng hàng không Thọ Xuân với lịch trình: xe thứ nhất mỗi ngày chạy 2 chuyến đi, 2 chuyến về, xe thứ 2 chạy 1 chuyến đi và 1 chuyến về.

Năm 2014, tỉnh Thanh Hóa đã tiến hành đầu tư xây dựng 18 điểm dừng, đón, trả khách và nhân viên hàng không trên tuyến từ thành phố Thanh Hóa đến Cảng hàng không Thọ Xuân và trong phạm vi Cảng. Các điểm này sẽ đi qua các huyện: Thọ Xuân, Triệu Sơn, Đông Sơn và thành phố Thanh Hóa với điểm đầu từ phòng vé Jetstar Pacific Airlines (khu vực nhà khách 25B) và điểm cuối tại Cảng hàng không Thọ Xuân.

Khu kinh tế Nghi Sơn
Tỉnh Thanh Hóa đã lập kế hoạch để xây dựng tuyến đường nối cảng hàng không Thọ Xuân với khu kinh tế Nghi Sơn vào năm 2014. Theo đó sẽ có 2 tiểu dự án được triển khai. Tiểu dự án 1 có tổng chiều dài tuyến 65,915 km, thiết kế với tiêu chuẩn đường cấp 3 đồng bằng. Tiểu dự án 2 Tiểu dự án 2 có chiều dài tuyến 82,937 km (trong đó, tuyến chính dài 72,867 km, tuyến nhánh dài 10,07 km), thiết kế với tiêu chuẩn đường cấp 3 đồng bằng .

Định hướng phát triển
Theo Quy hoạch của Bộ Giao thông và Vận tải Việt Nam tại Quyết định 116/QĐ-BGTVT, công bố ngày 18 tháng 1 năm 2013, sân bay này sẽ là sân bay cấp 4E theo mã chuẩn của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) và sân bay quân sự cấp I, được sử dụng chung quân sự và dân dụng. Đường băng sẽ sử dụng đường băng hiện hữu, đảm bảo khai thác các loại máy bay A320/321 và tương đương hoặc các loại máy bay lớn như B777/B747 hạn chế tải trọng; đảm bảo khai thác các máy bay quân sự với sân bay quân sự cấp I.

Đối với hệ thống sân đỗ máy bay, giai đoạn đến năm 2020 sẽ cải tạo, nâng cấp sân đỗ hiện có đáp ứng 4 vị trí đỗ máy bay cho loại tàu bay code C, D hoặc 3 vị trí đỗ tàu bay code E hoặc tương đương; giai đoạn định hướng đến năm 2030, sẽ mở rộng sân đỗ máy bay đáp ứng 7 vị trí đỗ máy bay code C, D hoặc 5 vị trí đỗ tàu bay code E. Quy mô thiết kế và khai thác nhà ga nhằm phục vụ các chuyến bay nội địa, năm tính toán 2020, dạng 1,5 cao trình. Tiêu chuẩn tính toán mức C theo phân mức tiêu chuẩn phục vụ hành khách của IATA, với tổng diện tích mặt sàn là 5.000m2. Công suất tính toán 600.000 hành khách/năm (công suất khai thác thực tế có thể lên đến 1 triệu hành khách/năm) và 4.500 tấn hàng hóa/năm. Phương án mở rộng khi công suất tăng cao (dự kiến sau năm 2030) sẽ mở rộng nhà ga đạt diện tích 7.500m2, nâng công suất tính toán lên 1 triệu hành khách/năm (công suất khai thác thực tế 2 triệu hành khách/năm)..

Theo tờ trình của Cục Hàng không Việt Nam, Cảng hàng không Thọ Xuân được quy hoạch là cảng hàng không quốc tế, sân bay cấp 4E (theo mã tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế - ICAO) có thể khai thác các tàu bay B787-9, A350-900 và tương đương trở xuống. Cảng hàng không quốc tế Thọ Xuân có công suất 5 triệu khách/năm và 27.000 tấn hàng hóa/năm.

Giai đoạn định hướng đến năm 2050 sẽ nghiên cứu và xây dựng đồng bộ khu hàng không dân dụng mới chỉ khi có nhu cầu tại khu vực phía đông bắc của Cảng hàng không quốc tế Thọ Xuân. Tổng công suất đạt khoảng 20 triệu khách/năm.

Khu vực phía Nam sẽ được tiếp tục sử dụng và các công trình cung cấp dịch vụ sẽ được tính toán để chuyển dần sang khu vực phía Bắc khi cần phải tăng công suất để đảm bảo phù hợp với nhu cầu phát triển của cảng.

Tuyến bay và các hãng hàng không

Lịch sử đường bay

Vietnam Airlines
 Ngày 5/2/2013 chuyến bay đầu tiên Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa đã hạ cánh xuống Cảng Hàng không Thọ Xuân bằng loại máy bay Airbus A321. Tần suất 5 chuyến/tuần.
 Ngày 1/7/2013 tăng tần suất chuyến bay giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa lên 7 chuyến/tuần.
 Ngày 18/11/2013 tăng tần suất chuyến bay giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa lên 11 chuyến/tuần.
 Tháng 9/2014 tăng tần suất chuyến bay giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa lên 14 chuyến/tuần .
 Hiện tại chặng bay THD <=> SGN từ 2 đến 5 chuyến/ngày.
Ngày 27/5/2020 chặng bay giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Buôn Ma Thuột khai thác 3 chuyến/tuần (thứ 4,6,chủ nhật)
Ngày 24/4/2021 khai thác đường bay giữa Thanh Hóa và Phú Quốc với tần suất 3 chuyến/tuần (thứ 3,5,7)

Pacific Airlines
 Ngày 5/9/2014 bắt đầu khai thác chuyến bay giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa tần suất 7 chuyến/tuần .
 Từ 17/1/2015 tăng tần suất Thanh Hóa - Tp Hồ Chí Minh lên 2 chuyến mỗi ngày.
 Ngày 1/2/2015 bắt đầu chuyến bay với Buôn Mê Thuột với tần suất 2 chuyến mỗi tuần.(Hiện tại đã ngừng bay)
 Ngày 25/5/2019 bắt đầu khai thác chuyến bay giữa Đà Nẵng và Thanh Hóa tần suất 4 chuyến/tuần.

Vietjet Air
 Ngày 25/11/2014 bắt đầu khai thác chuyến bay giữa Thành phố Hồ Chi Minh và Thanh Hóa với tần suất 7 chuyến/tuần.
Ngày 1/1/2016 bắt đầu khai thác chuyến bay giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Thanh Hóa với tần suất 21-28 chuyến/tuần.
Ngày 1/7/2016 khai trương đường bay giữa Cam Ranh và Thanh Hóa với tần suất 4 chuyến/tuần.
Kể từ ngày 1/1/2019 tăng tần suất đường bay Cam Ranh và Thanh Hoá lên 9 chuyến/tuần và mở đường bay Thanh Hoá và Buôn Mê Thuột với tần suất 3 chuyến/tuần
Kể từ ngày 1/5/2019 khai trương đường bay giữa Cần Thơ và Thanh Hoá với tần suất là 3 chuyến/tuần.
Ngày 2/4/2021 khai thác đường bay Thanh Hóa - Phú Quốc.

Bamboo Airways
 12h ngày 12/1/2019 Bắt đầu bán vé các chặng bay và trong đó có chặng bay với sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất
 Bay vào ngày 29/1/2019 với tần suất 1 chuyến mỗi ngày
 Ngày 18/1/2020, Bamboo Airways đã tổ chức lễ đón máy bay thân rộng Boeing 787-9 Dreamliner chặng Thành phố Hồ Chí Minh - Thanh Hóa, đánh dấu chuyến bay đầu tiên được khai thác bằng máy bay thân rộng đến Cảng hàng không Thọ Xuân.
Ngày 1/7/2020, khai thác đường bay giữa Thanh Hóa - Phú Quốc và Thanh Hóa - Quy Nhơn.

Tuyến bay

Thống kê
Số lượng hành khách phục vụ từ năm 2013 – 2019:

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Đoàn công tác của Cục HKVN triển khai công tác quy hoạch và chuẩn bị đầu tư sân bay Sao Vàng (Thanh Hóa) trang mạng chính thức của Cục hàng không dân dụng Việt Nam.
 Vị trí sân bay Sao Vàng trên bản đồ
Trang web của Cảng hàng không Thọ Xuân

Thọ Xuân
Giao thông công cộng Thanh Hóa
Thọ Xuân
Thọ Xuân


title: Màn hình cảm ứng

text:
Màn hình cảm ứng là một thiết bị đầu vào và thường được xếp lớp trên đỉnh của màn hình hiển thị điện tử của hệ thống xử lý thông tin. Người dùng có thể cung cấp đầu vào hoặc điều khiển hệ thống xử lý thông tin thông qua các cử chỉ đơn giản hoặc đa chạm bằng cách chạm vào màn hình bằng bút stylus đặc biệt hoặc một hoặc nhiều ngón tay.

Một số màn hình cảm ứng sử dụng găng tay thông thường hoặc được phủ đặc biệt để hoạt động trong khi một số khác chỉ có thể hoạt động bằng bút hoặc bút đặc biệt. Người dùng có thể sử dụng màn hình cảm ứng để phản ứng với những gì được hiển thị và, nếu phần mềm cho phép, để kiểm soát cách hiển thị; ví dụ: phóng to để tăng kích thước văn bản.

Màn hình cảm ứng cho phép người dùng tương tác trực tiếp với những gì được hiển thị, thay vì sử dụng chuột, bàn di chuột hoặc các thiết bị khác (trừ bút stylus, tùy chọn cho hầu hết các màn hình cảm ứng hiện đại).

Màn hình cảm ứng phổ biến trong các thiết bị như máy chơi game Nintendo, máy tính cá nhân, máy bỏ phiếu điện tử và hệ thống điểm bán hàng (POS). Chúng cũng có thể được gắn vào máy tính hoặc, như thiết bị đầu cuối, vào mạng. Chúng đóng một vai trò nổi bật trong việc thiết kế các thiết bị kỹ thuật số như trợ lý kỹ thuật số cá nhân (PDA) và một số đầu đọc điện tử.

Sự phổ biến của điện thoại thông minh, máy tính bảng cùng nhiều loại thiết bị thông tin đang thúc đẩy nhu cầu và chấp nhận màn hình cảm ứng phổ biến cho thiết bị điện tử cầm tay và chức năng. Màn hình cảm ứng được tìm thấy trong lĩnh vực y tế, công nghiệp nặng, máy rút tiền tự động (ATM) và các ki-ốt như màn hình bảo tàng hoặc tự động hóa phòng, trong đó hệ thống bàn phím và chuột không cho phép người dùng tương tác trực quan, nhanh chóng hoặc chính xác hiển thị nội dung.

Trong lịch sử, cảm biến màn hình cảm ứng và phần sụn dựa trên bộ điều khiển đi kèm đã được cung cấp bởi một loạt các nhà tích hợp hệ thống sau thị trường, chứ không phải bởi các nhà sản xuất màn hình, chip hoặc bo mạch chủ. Các nhà sản xuất màn hình và nhà sản xuất chip đã thừa nhận xu hướng chấp nhận màn hình cảm ứng là một thành phần giao diện người dùng và đã bắt đầu tích hợp màn hình cảm ứng vào thiết kế cơ bản của sản phẩm.

Lịch sử
Eric Johnson, thuộc Cơ quan Radar Hoàng gia, ở Malvern, Anh, đã mô tả công việc của mình trên màn hình cảm ứng điện dung trong một bài báo ngắn xuất bản năm 1965 và sau đó đầy đủ hơn với các bức ảnh và sơ đồ trong một bài báo xuất bản năm 1967. Ứng dụng của công nghệ cảm ứng để kiểm soát không lưu đã được mô tả trong một bài báo xuất bản năm 1968. Frank Beck và Bent Stumpe, các kỹ sư từ CERN (Tổ chức nghiên cứu hạt nhân châu Âu), đã phát triển một màn hình cảm ứng trong suốt vào đầu những năm 1970, dựa trên công việc của Stumpe tại một nhà máy truyền hình vào đầu những năm 1960. Sau đó được sản xuất bởi CERN, nó đã được đưa vào sử dụng vào năm 1973. Một màn hình cảm ứng điện trở được phát triển bởi nhà phát minh người Mỹ George Samuel Hurst, người đã nhận được bằng sáng chế số 3.911.215 của Hoa Kỳ vào ngày 7 tháng 10 năm 1975. Phiên bản đầu tiên được sản xuất vào năm 1982.

Năm 1972, một nhóm tại Đại học Illinois đã nộp đơn xin cấp bằng sáng chế cho màn hình cảm ứng quang học đã trở thành một phần tiêu chuẩn của Nhà ga sinh viên Magnavox Plato IV và hàng ngàn chiếc được chế tạo cho mục đích này. Các màn hình cảm ứng này có một loạt các cảm biến vị trí hồng ngoại 16 × 16, mỗi cảm biến bao gồm một đèn LED ở một cạnh của màn hình và một phototransistor phù hợp ở cạnh kia, tất cả được gắn phía trước bảng hiển thị plasma đơn sắc. Sự sắp xếp này có thể cảm nhận được bất kỳ vật thể mờ có kích thước bằng đầu ngón tay gần với màn hình. Một màn hình cảm ứng tương tự đã được sử dụng trên HP-150 bắt đầu từ năm 1983. HP 150 là một trong những máy tính màn hình cảm ứng thương mại sớm nhất thế giới. HP gắn các máy phát và máy thu hồng ngoại của họ xung quanh viền của ống tia âm cực Sony (CRT) 9 inch.

Năm 1984, Fujitsu đã phát hành một bàn phím cảm ứng cho Micro 16 để phù hợp với sự phức tạp của các ký tự kanji, được lưu trữ dưới dạng đồ họa lát gạch. Năm 1985, Sega đã phát hành Terebi Oekaki, còn được gọi là Bảng đồ họa Sega, cho bảng điều khiển trò chơi video SG-1000 và máy tính gia đình SC-3000. Nó bao gồm một cây bút nhựa và một tấm nhựa có cửa sổ trong suốt, nơi phát hiện ra máy ép bút. Nó được sử dụng chủ yếu với một ứng dụng phần mềm vẽ. [16] Một máy tính bảng cảm ứng đồ họa đã được phát hành cho máy tính Sega AI vào năm 1986.

Các đơn vị hiển thị điều khiển cảm ứng (CDU) đã được đánh giá cho các sàn máy bay thương mại vào đầu những năm 1980. Nghiên cứu ban đầu cho thấy một giao diện cảm ứng sẽ giảm khối lượng công việc thí điểm vì sau đó phi hành đoàn có thể chọn điểm tham chiếu, chức năng và hành động, thay vì "gõ xuống" gõ vĩ độ, kinh độ và mã điểm trên bàn phím. Một sự tích hợp hiệu quả của công nghệ này là nhằm giúp các phi hành đoàn duy trì mức độ nhận thức tình huống cao về tất cả các khía cạnh chính của hoạt động phương tiện bao gồm đường bay, hoạt động của các hệ thống máy bay khác nhau và tương tác giữa người với từng khoảnh khắc.

Đầu những năm 1980, General Motors đã giao nhiệm vụ cho bộ phận Delco Electronics của mình với một dự án nhằm thay thế các chức năng không thiết yếu của ô tô (tức là điều tiết, truyền, phanh và lái) từ các hệ thống cơ hoặc điện bằng các phương án thay thế trạng thái rắn bất cứ khi nào có thể. Thiết bị đã hoàn thành được đặt tên là ECC cho "Trung tâm điều khiển điện tử", một hệ thống điều khiển phần mềm và máy tính kỹ thuật số được gắn với nhiều cảm biến ngoại vi, servo, solenoids, ăng-ten và màn hình cảm ứng CRT đơn sắc có chức năng như hiển thị và phương thức đầu vào duy nhất. ECC đã thay thế các màn hình và điều khiển âm thanh nổi, quạt, máy sưởi và điều hòa không khí truyền thống và có khả năng cung cấp thông tin rất chi tiết và cụ thể về tình trạng tích lũy và hoạt động hiện tại của xe trong thời gian thực. ECC là thiết bị tiêu chuẩn trên 1985, 191919 Buick Riviera và sau đó là 1988 19881919 Buick Reatta, nhưng không được người tiêu dùng ưa chuộng một phần do công nghệ của một số khách hàng Buick truyền thống, nhưng chủ yếu là do các vấn đề kỹ thuật tốn kém của màn hình cảm ứng của ECC. điều này sẽ khiến điều khiển khí hậu hoặc hoạt động âm thanh nổi không thể.

Công nghệ cảm ứng đa điểm bắt đầu vào năm 1982, khi Nhóm nghiên cứu đầu vào của Đại học Toronto phát triển hệ thống cảm ứng đa điểm đầu vào đầu tiên của con người, sử dụng bảng kính mờ với camera đặt phía sau kính. Năm 1985, nhóm Đại học Toronto, bao gồm Bill Buxton, đã phát triển một máy tính bảng cảm ứng đa điểm sử dụng điện dung thay vì các hệ thống cảm biến quang học dựa trên máy ảnh cồng kềnh (xem Multi-touch # History of multi-touch).

Phần mềm điểm bán hàng đồ họa (POS) có bán trên thị trường đầu tiên đã được trình diễn trên máy tính màu Atari 520ST 16 bit. Nó có giao diện điều khiển phụ tùng màn hình màu. Phần mềm POS của ViewTouch [23] lần đầu tiên được hiển thị bởi nhà phát triển của nó, Gene Mosher, tại khu vực trình diễn máy tính Atari của hội chợ Fall COMDEX vào năm 1986.

Năm 1987, Casio ra mắt máy tính bỏ túi Casio PB-1000 với màn hình cảm ứng bao gồm ma trận 4 × 4, tạo ra 16 vùng cảm ứng trong màn hình đồ họa LCD nhỏ.

Màn hình cảm ứng có tiếng xấu là không chính xác cho đến năm 1988.

Hầu hết các sách giao diện người dùng sẽ nói rằng các lựa chọn màn hình cảm ứng bị giới hạn ở các mục tiêu lớn hơn ngón tay trung bình. Vào thời điểm đó, các lựa chọn được thực hiện theo cách mà một mục tiêu đã được chọn ngay khi ngón tay lướt qua nó, và hành động tương ứng được thực hiện ngay lập tức. Lỗi là phổ biến, do vấn đề thị sai hoặc hiệu chuẩn, dẫn đến sự thất vọng của người dùng. "Chiến lược nâng cao" được giới thiệu bởi các nhà nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm tương tác máy tính con người của Đại học Maryland (HCIL). Khi người dùng chạm vào màn hình, thông tin phản hồi sẽ được cung cấp về những gì sẽ được chọn: người dùng có thể điều chỉnh vị trí của ngón tay và hành động chỉ diễn ra khi ngón tay nhấc khỏi màn hình. Điều này cho phép lựa chọn các mục tiêu nhỏ, xuống một pixel trên màn hình 640 × 480 Video Graphics Array (VGA) (một tiêu chuẩn thời đó).

Sears et al. (1990) đã đưa ra đánh giá về nghiên cứu học thuật về tương tác máy tính con người đơn và đa chạm thời gian, mô tả các cử chỉ như núm xoay, điều chỉnh thanh trượt và vuốt màn hình để kích hoạt công tắc (hoặc hình chữ U cử chỉ cho một công tắc bật tắt). Nhóm HCIL đã phát triển và nghiên cứu bàn phím màn hình cảm ứng nhỏ (bao gồm cả nghiên cứu cho thấy người dùng có thể gõ ở tốc độ 25 wpm trên bàn phím màn hình cảm ứng), hỗ trợ giới thiệu trên thiết bị di động. Họ cũng thiết kế và thực hiện các cử chỉ đa chạm như chọn một phạm vi của một dòng, kết nối các đối tượng và cử chỉ "nhấn chuột" để chọn trong khi duy trì vị trí bằng một ngón tay khác.

Năm 1990, HCIL đã trình diễn một thanh trượt màn hình cảm ứng, mà sau đó được coi là nghệ thuật trước đây trong vụ kiện bằng sáng chế màn hình khóa giữa Apple và các nhà cung cấp điện thoại di động màn hình cảm ứng khác (liên quan đến Bằng sáng chế Hoa Kỳ 7,657,849).

Vào năm 1991, chiếc PDA nguyên mẫu của Sun Star7 đã triển khai một màn hình cảm ứng với cuộn quán tính. Năm 1993, IBM đã phát hành IBM Simon điện thoại màn hình cảm ứng đầu tiên.

Nỗ lực ban đầu của một máy chơi game cầm tay có điều khiển màn hình cảm ứng là sự kế thừa dự định của Sega cho Game Gear, mặc dù thiết bị này cuối cùng đã bị gác lại và không bao giờ được phát hành do chi phí đắt đỏ của công nghệ màn hình cảm ứng vào đầu những năm 1990.

Điện thoại di động đầu tiên có màn hình cảm ứng điện dung là LG Prada được phát hành vào tháng 5 năm 2007 (trước iPhone đầu tiên).

Màn hình cảm ứng sẽ không được sử dụng phổ biến cho các trò chơi video cho đến khi Nintendo DS phát hành năm 2004. Cho đến gần đây [khi nào?], Hầu hết các màn hình cảm ứng của người tiêu dùng chỉ có thể cảm nhận được một điểm tiếp xúc tại một thời điểm và rất ít người có khả năng cảm nhận mức độ khó của một người chạm vào. Điều này đã thay đổi với việc thương mại hóa công nghệ cảm ứng đa điểm và Apple Watch được phát hành với màn hình cảm ứng lực vào tháng 4/2015.

Công nghệ
Có nhiều công nghệ màn hình cảm ứng với các phương pháp cảm ứng cảm ứng khác nhau.

Điện trở
Một bảng điều khiển màn hình cảm ứng điện trở bao gồm một số lớp mỏng, trong đó quan trọng nhất là hai lớp điện trở trong suốt đối diện nhau với một khoảng cách mỏng giữa. Lớp trên cùng (được chạm vào) có một lớp phủ trên bề mặt dưới; ngay bên dưới nó là một lớp điện trở tương tự trên bề mặt của nó. Một lớp có các kết nối dẫn dọc theo các mặt của nó, lớp kia dọc theo đỉnh và đáy. Một điện áp được áp dụng cho một lớp, và được cảm nhận bởi lớp kia. Khi một vật thể, chẳng hạn như đầu ngón tay hoặc đầu bút stylus, ấn xuống bề mặt bên ngoài, hai lớp chạm vào nhau để được kết nối tại điểm đó. Bảng điều khiển sau đó hoạt động như một cặp chia điện áp, một trục tại một thời điểm. Bằng cách chuyển đổi nhanh chóng giữa mỗi lớp, vị trí của áp suất trên màn hình có thể được xác định.

Cảm ứng điện trở được sử dụng trong các nhà hàng, nhà máy và bệnh viện do khả năng chịu đựng chất lỏng và chất gây ô nhiễm cao. Một lợi ích chính của công nghệ cảm ứng điện trở là chi phí thấp. Ngoài ra, vì chỉ cần đủ áp lực để cảm ứng được cảm nhận, chúng có thể được sử dụng với găng tay hoặc bằng cách sử dụng bất cứ thứ gì cứng nhắc như một vật thay thế ngón tay. Nhược điểm bao gồm sự cần thiết phải nhấn xuống và nguy cơ thiệt hại bởi các vật sắc nhọn. Màn hình cảm ứng điện trở cũng chịu độ tương phản kém hơn, do có thêm phản xạ (tức là: ánh sáng chói) từ các lớp vật liệu được đặt trên màn hình. Đây là loại màn hình cảm ứng được Nintendo sử dụng trong gia đình DS, gia đình 3DS và Wii U GamePad.

Sóng âm
Công nghệ sóng âm bề mặt (SAW) sử dụng sóng siêu âm đi qua bảng điều khiển màn hình cảm ứng. Khi bảng điều khiển được chạm, một phần của sóng được hấp thụ. Sự thay đổi sóng siêu âm được xử lý bởi bộ điều khiển để xác định vị trí của sự kiện chạm. Các tấm màn hình cảm ứng sóng âm bề mặt có thể bị hỏng bởi các yếu tố bên ngoài. Các chất gây ô nhiễm trên bề mặt cũng có thể can thiệp vào chức năng của màn hình cảm ứng.

Điện dung
Màn hình cảm ứng điện dung của điện thoại di động

Đồng hồ cảm biến điện dung Casio TC500 từ năm 1983, với ánh sáng góc cạnh làm lộ ra các miếng cảm biến cảm ứng và dấu vết được khắc trên bề mặt kính đồng hồ trên cùng.

Một bảng điều khiển màn hình cảm ứng điện dung bao gồm một chất cách điện, chẳng hạn như thủy tinh, được phủ một dây dẫn trong suốt, chẳng hạn như oxit thiếc indi (ITO). Vì cơ thể con người cũng là một chất dẫn điện, chạm vào bề mặt màn hình dẫn đến sự biến dạng của trường tĩnh điện của màn hình, có thể đo được là sự thay đổi điện dung. Các công nghệ khác nhau có thể được sử dụng để xác định vị trí của cảm ứng. Vị trí sau đó được gửi đến bộ điều khiển để xử lý.

Không giống như màn hình cảm ứng điện trở, người ta không thể sử dụng màn hình cảm ứng điện dung thông qua hầu hết các loại vật liệu cách điện, như găng tay. Nhược điểm này đặc biệt ảnh hưởng đến khả năng sử dụng trong thiết bị điện tử tiêu dùng, chẳng hạn như máy tính bảng cảm ứng và điện thoại thông minh điện dung trong thời tiết lạnh. Nó có thể được khắc phục bằng bút stylus điện dung đặc biệt hoặc găng tay ứng dụng đặc biệt với một miếng thêu bằng chỉ dẫn cho phép tiếp xúc điện với đầu ngón tay của người dùng.

Các nhà sản xuất màn hình điện dung hàng đầu tiếp tục phát triển màn hình cảm ứng mỏng hơn và chính xác hơn. Các thiết bị dành cho thiết bị di động hiện đang được sản xuất với công nghệ 'trong tế bào', như trong màn hình Super AMOLED của Samsung, giúp loại bỏ một lớp bằng cách xây dựng các tụ điện bên trong màn hình. Loại màn hình cảm ứng này giúp giảm khoảng cách hiển thị giữa ngón tay của người dùng và những gì người dùng chạm vào màn hình, tạo ra sự tiếp xúc trực tiếp hơn với hình ảnh của nội dung được hiển thị và cho phép các thao tác chạm và cử chỉ phản ứng nhanh hơn.

Một tụ điện song song đơn giản có hai dây dẫn cách nhau bởi một lớp điện môi. Hầu hết năng lượng trong hệ thống này được tập trung trực tiếp giữa các tấm. Một số năng lượng tràn vào khu vực bên ngoài các tấm và các đường sức điện trường liên quan đến hiệu ứng này được gọi là các trường diềm. Một phần của thách thức trong việc chế tạo một cảm biến điện dung thực tế là thiết kế một tập hợp các dấu vết mạch in hướng các trường viền vào vùng cảm biến hoạt động mà người dùng có thể truy cập. Một tụ điện song song không phải là một lựa chọn tốt cho một mẫu cảm biến như vậy. Đặt một ngón tay gần các điện trường diềm thêm diện tích bề mặt dẫn điện cho hệ thống điện dung. Dung lượng lưu trữ sạc bổ sung được thêm bởi ngón tay được gọi là điện dung ngón tay, hoặc CF. Điện dung của cảm biến không có ngón tay được gọi là điện dung ký sinh, hay CP. [Có liên quan? - bàn luận]

Điện dung bề mặt
Trong công nghệ cơ bản này, chỉ có một mặt của chất cách điện được phủ một lớp dẫn điện. Một điện áp nhỏ được đặt vào lớp, dẫn đến trường tĩnh điện đồng nhất. Khi một dây dẫn, chẳng hạn như ngón tay người, chạm vào bề mặt không tráng phủ, một tụ điện được hình thành một cách linh hoạt. Bộ điều khiển của cảm biến có thể xác định vị trí của cảm ứng một cách gián tiếp từ sự thay đổi điện dung được đo từ bốn góc của bảng điều khiển. Vì nó không có bộ phận chuyển động, nó có độ bền vừa phải nhưng độ phân giải hạn chế, dễ bị tín hiệu sai từ khớp nối điện dung ký sinh và cần hiệu chuẩn trong quá trình sản xuất. Do đó, nó thường được sử dụng trong các ứng dụng đơn giản như điều khiển công nghiệp và kiốt.

Điện dung dự kiến

Mặt sau của Quả cầu đa điểm, dựa trên công nghệ cảm ứng điện dung (PCT) dự kiến

Màn hình cảm ứng điện dung 8 x 8 được sản xuất bằng dây đồng bọc cách điện 25 micron được nhúng trong một màng polyester rõ ràng.

Lược đồ của màn hình cảm ứng điện dung dự kiến

Dự kiến công nghệ cảm ứng điện dung (PCT; PCAP) là một biến thể của công nghệ cảm ứng điện dung.

Công nghệ này được Ronald và Malcolm Binstead phát triển lần đầu tiên vào năm 1984, khi một bàn di chuột điện dung 16 phím đơn giản được phát minh [37] có thể cảm nhận một ngón tay qua lớp kính rất dày, mặc dù tín hiệu được cảm nhận nhỏ hơn đáng kể so với thay đổi điện dung gây ra bằng cách thay đổi các yếu tố môi trường như độ ẩm, bụi bẩn, mưa và nhiệt độ.

Cảm biến chính xác đã đạt được do:

1) việc cập nhật chậm nhưng liên tục giá trị tham chiếu của nhóm không chạm vào cho mỗi khóa, loại bỏ các vấn đề trung và dài hạn liên quan đến bụi bẩn và lão hóa.

2) thay đổi giá trị cho mỗi khóa được so sánh với thay đổi tương đối về giá trị của từng khóa khác, để xem liệu mô hình thay đổi có tương ứng với thay đổi sẽ xảy ra do ngón tay gần đó, trái ngược với sưởi ấm cục bộ, mưa, hoặc các yếu tố môi trường khác.

Vào năm 1989, 16 phím lá đồng rời rạc của bàn phím đã được thay thế bằng 16 phím Indium Tin Oxide trong suốt, tạo ra một bàn phím / màn hình cảm ứng rõ ràng có thể cảm nhận được qua lớp kính dày.

Một phiên bản đơn giản để sản xuất, nhiều đầu vào, x / y của màn hình cảm ứng này đã được phát minh vào năm 1994. Điều này có thể sử dụng Indium Tin Oxide, hoặc dây đồng được bọc cách điện đường kính 10 đến 25 micron làm các yếu tố cảm biến. Phiên bản đầu tiên cho phép phát hiện 64 vị trí cảm ứng chỉ với 16 đầu vào. (Xem hình ảnh bên phải).

Do chi phí thấp và khả năng tồn tại trong môi trường thù địch, 7000 trong số này đã được JPM International sử dụng trong các máy chơi game pub 'Monopoly' và 'Cluedo' của họ.

Vào năm 1997, độ phân giải cảm ứng cao hơn nhiều đã được kích hoạt bằng cách giới thiệu thêm (16 + 16) đầu vào và nội suy giữa 256 vị trí cảm ứng nơi các yếu tố cảm biến này giao nhau.

Năm 1999, lần đầu tiên khả năng công nghệ này cảm nhận được thông qua các vật liệu không dẫn điện dày đã được công khai gọi là Capac Điện dung điện dung phóng xạ.

Sau đó, thuật ngữ này đã được sửa đổi bởi Zytronic Display thành ‘Dự kiến điện dung.

Một số màn hình cảm ứng PCT hiện đại bao gồm hàng ngàn phím rời rạc, nhưng hầu hết màn hình cảm ứng PCT được tạo thành từ một ma trận các hàng và cột vật liệu dẫn điện, xếp trên các tấm kính. Điều này có thể được thực hiện bằng cách khắc một lớp dẫn điện đơn lẻ để tạo thành một mô hình lưới của các điện cực, hoặc bằng cách khắc hai lớp vật liệu dẫn điện vuông góc riêng biệt với các đường song song hoặc rãnh để tạo thành lưới. Trong một số thiết kế, điện áp đặt vào lưới này tạo ra một trường tĩnh điện đồng nhất, có thể đo được. Khi một vật dẫn điện, chẳng hạn như ngón tay, tiếp xúc với bảng PCT, nó sẽ làm biến dạng trường tĩnh điện cục bộ tại điểm đó. Điều này có thể đo lường được như một sự thay đổi trong điện dung. Nếu một ngón tay thu hẹp khoảng cách giữa hai "rãnh", trường sạc sẽ bị gián đoạn và phát hiện thêm bởi bộ điều khiển. Điện dung có thể được thay đổi và đo tại mọi điểm riêng lẻ trên lưới. Hệ thống này có thể theo dõi chính xác các chạm.

Do lớp trên cùng của PCT là kính, nó chắc chắn hơn công nghệ cảm ứng điện trở ít tốn kém. Không giống như công nghệ cảm ứng điện dung truyền thống, hệ thống PCT có thể cảm nhận được bút stylus thụ động hoặc ngón tay đeo găng. Tuy nhiên, độ ẩm trên bề mặt của bảng điều khiển, độ ẩm cao hoặc bụi thu thập có thể cản trở hiệu suất. Tuy nhiên, các yếu tố môi trường này không phải là vấn đề với màn hình cảm ứng dựa trên 'dây tốt' do màn hình cảm ứng dựa trên dây có điện dung 'ký sinh' thấp hơn nhiều và có khoảng cách lớn hơn giữa các dây dẫn lân cận.

Có hai loại PCT: điện dung lẫn nhau và điện dung tự.

Điện dung lẫn nhau
Đây là một cách tiếp cận PCT phổ biến, sử dụng thực tế là hầu hết các vật dẫn điện đều có thể giữ điện tích nếu chúng ở rất gần nhau. Trong các cảm biến điện dung lẫn nhau, một tụ điện vốn được hình thành bởi dấu vết hàng và dấu vết cột tại mỗi giao điểm của lưới. Ví dụ, một mảng 16 × 14 sẽ có 224 tụ điện độc lập. Một điện áp được áp dụng cho các hàng hoặc cột. Đưa ngón tay hoặc bút stylus gần bề mặt cảm biến sẽ thay đổi trường tĩnh điện cục bộ, từ đó làm giảm điện dung lẫn nhau. Sự thay đổi điện dung tại mỗi điểm riêng biệt trên lưới có thể được đo để xác định chính xác vị trí chạm bằng cách đo điện áp ở trục khác. Điện dung lẫn nhau cho phép hoạt động đa chạm trong đó nhiều ngón tay, lòng bàn tay hoặc bút styli có thể được theo dõi chính xác cùng một lúc.

Tự điện
Cảm biến tự điện dung có thể có cùng lưới X-Y như cảm biến điện dung lẫn nhau, nhưng các cột và hàng hoạt động độc lập. Với điện dung tự, tải điện dung của một ngón tay được đo trên mỗi điện cực cột hoặc hàng bằng một đồng hồ đo dòng điện hoặc sự thay đổi tần số của bộ dao động RC. Phương pháp RC này tạo ra tín hiệu mạnh hơn điện dung lẫn nhau, nhưng, cho đến gần đây, nó không thể giải quyết các vị trí của nhiều hơn một ngón tay mà không mơ hồ, do "bóng ma" hoặc cảm nhận vị trí bị đặt sai. Tuy nhiên, vào năm 2010, một phương pháp cảm biến mới đã được cấp bằng sáng chế cho phép một số bộ phận của cảm biến điện dung nhạy cảm với cảm ứng trong khi các bộ phận khác không nhạy cảm. Tác giả bằng sáng chế đã phát hiện ra rằng một dây dẫn cảm biến điện dung (x), trong một x / y mảng dây dẫn, không thể phát hiện khoảng cách gần của ngón tay nếu dây dẫn (x) bị cắt bởi một dây dẫn (y) có dạng sóng lệch pha 180 độ với dạng sóng cảm nhận của chính nó. Điều này làm cho nó có thể che đi các giao lộ mơ hồ (có thể là ma) để xác nhận xem một ngón tay có gần giao lộ đó hay không. Lần đầu tiên, tính năng tự kích hoạt này được sử dụng cho cảm ứng đa điểm mà không bị "bóng ma".

Sử dụng bút styli trên màn hình điện dung
Màn hình cảm ứng điện dung không nhất thiết phải được vận hành bằng ngón tay, nhưng cho đến gần đây, bút styli đặc biệt cần có thể khá đắt để mua. Chi phí của công nghệ này đã giảm đáng kể trong những năm gần đây và kiểu dáng điện dung hiện có sẵn cho một khoản phí danh nghĩa và thường được cung cấp miễn phí với các phụ kiện di động. Những thiết bị này bao gồm một trục dẫn điện với đầu cao su dẫn điện mềm, nhờ đó kết nối điện trở ngón tay đến đầu bút stylus.

Lưới hồng ngoại
Các cảm biến hồng ngoại được gắn xung quanh đồng hồ hiển thị cho đầu vào màn hình cảm ứng của người dùng trên thiết bị đầu cuối PLATO V này vào năm 1981. Ánh sáng màu cam đặc trưng của màn hình plasma đơn sắc được minh họa.

Một màn hình cảm ứng hồng ngoại sử dụng một loạt các cặp đèn LED và bộ tách sóng hồng ngoại X-Y xung quanh các cạnh của màn hình để phát hiện sự gián đoạn trong mô hình của chùm đèn LED. Các chùm LED này giao nhau trong các mẫu dọc và ngang. Điều này giúp các cảm biến nhận vị trí chính xác của cảm ứng. Một lợi ích chính của một hệ thống như vậy là nó có thể phát hiện cơ bản bất kỳ vật thể mờ nào bao gồm ngón tay, ngón tay đeo găng, bút stylus hoặc bút. Nó thường được sử dụng trong các ứng dụng ngoài trời và hệ thống POS không thể dựa vào dây dẫn (như ngón tay trần) để kích hoạt màn hình cảm ứng. Không giống như màn hình cảm ứng điện dung, màn hình cảm ứng hồng ngoại không yêu cầu bất kỳ vật liệu nào trên kính làm tăng độ bền và độ rõ quang học của toàn bộ hệ thống. Màn hình cảm ứng hồng ngoại rất nhạy cảm với bụi bẩn có thể cản trở các tia hồng ngoại và bị thị sai trên bề mặt cong và vô tình nhấn khi người dùng lướt ngón tay trên màn hình trong khi tìm kiếm vật phẩm được chọn.

Chiếu acrylic hồng ngoại
Một tấm acrylic mờ được sử dụng như một màn hình chiếu phía sau để hiển thị thông tin. Các cạnh của tấm acrylic được chiếu sáng bằng đèn LED hồng ngoại và camera hồng ngoại được tập trung ở mặt sau của tấm. Các đối tượng được đặt trên tấm có thể được phát hiện bởi các camera. Khi người dùng chạm vào tấm, biến dạng dẫn đến rò rỉ ánh sáng hồng ngoại đạt cực đại tại các điểm có áp suất tối đa, biểu thị vị trí chạm của người dùng. Máy tính bảng PixelSense của Microsoft sử dụng công nghệ này.

Hình ảnh quang học
Màn hình cảm ứng quang học là một sự phát triển tương đối hiện đại trong công nghệ màn hình cảm ứng, trong đó hai hoặc nhiều cảm biến hình ảnh được đặt xung quanh các cạnh (chủ yếu là các góc) của màn hình. Đèn nền hồng ngoại được đặt trong trường quan sát của máy ảnh ở phía đối diện màn hình. Một cảm ứng chặn một số ánh sáng từ máy ảnh, và vị trí và kích thước của đối tượng chạm có thể được tính toán (xem thân tàu trực quan). Công nghệ này đang ngày càng phổ biến do khả năng mở rộng, tính linh hoạt và khả năng chi trả cho màn hình cảm ứng lớn hơn.

Công nghệ tín hiệu phân tán
Được giới thiệu vào năm 2002 bởi 3M, hệ thống này phát hiện một cú chạm bằng cách sử dụng các cảm biến để đo độ áp điện trong kính. Các thuật toán phức tạp diễn giải thông tin này và cung cấp vị trí thực tế của cảm ứng. Công nghệ này không bị ảnh hưởng bởi bụi và các yếu tố bên ngoài khác, bao gồm các vết trầy xước. Vì không cần thêm các yếu tố trên màn hình, nó cũng tuyên bố sẽ cung cấp độ rõ quang học tuyệt vời. Bất kỳ đối tượng nào cũng có thể được sử dụng để tạo các sự kiện chạm, bao gồm cả ngón tay đeo găng. Một nhược điểm là sau lần chạm đầu tiên, hệ thống không thể phát hiện ngón tay bất động. Tuy nhiên, với cùng một lý do, các đối tượng nghỉ ngơi không phá vỡ nhận dạng cảm ứng.

Nhận dạng xung âm thanh
Chìa khóa của công nghệ này là một cú chạm tại bất kỳ vị trí nào trên bề mặt sẽ tạo ra một sóng âm trong chất nền, sau đó tạo ra tín hiệu kết hợp duy nhất được đo bằng ba hoặc nhiều đầu dò nhỏ được gắn vào các cạnh của màn hình cảm ứng. Tín hiệu số hóa được so sánh với một danh sách tương ứng với mọi vị trí trên bề mặt, xác định vị trí chạm. Một liên lạc di chuyển được theo dõi bởi sự lặp lại nhanh chóng của quá trình này. Âm thanh bên ngoài và xung quanh bị bỏ qua vì chúng không khớp với bất kỳ cấu hình âm thanh được lưu trữ nào. Công nghệ này khác với các công nghệ dựa trên âm thanh khác bằng cách sử dụng phương pháp tra cứu đơn giản thay vì phần cứng xử lý tín hiệu đắt tiền. Như với hệ thống công nghệ tín hiệu phân tán, một ngón tay bất động không thể được phát hiện sau lần chạm đầu tiên. Tuy nhiên, với cùng một lý do, nhận dạng cảm ứng không bị phá vỡ bởi bất kỳ đối tượng nghỉ ngơi nào. Công nghệ này được SoundTouch Ltd tạo ra vào đầu những năm 2000, như được mô tả bởi gia đình sáng chế EP1852772, và được bộ phận Elo của Tyco International giới thiệu ra thị trường vào năm 2006 với tên gọi Acoustic Pulse Recognition. Màn hình cảm ứng được sử dụng bởi Elo được làm bằng kính thông thường, cho độ bền tốt và độ rõ quang học. Công nghệ thường giữ lại độ chính xác với các vết xước và bụi trên màn hình. Công nghệ này cũng rất phù hợp với màn hình lớn hơn về mặt vật lý.

Xây dựng
Có một số cách chính để xây dựng một màn hình cảm ứng. Mục tiêu chính là nhận ra một hoặc nhiều ngón tay chạm vào màn hình, để diễn giải lệnh mà nó đại diện và để truyền lệnh cho ứng dụng thích hợp.

Trong phương pháp điện trở điện dung, kỹ thuật phổ biến nhất, thường có bốn lớp:

    Lớp phủ polyester trên cùng với lớp phủ kim loại trong suốt ở phía dưới.

    Miếng đệm

    Lớp thủy tinh phủ một lớp kim loại dẫn điện trong suốt ở trên cùng

    Lớp dính ở mặt sau của kính để gắn.

Khi người dùng chạm vào bề mặt, hệ thống sẽ ghi lại sự thay đổi của dòng điện chạy qua màn hình.

Công nghệ tín hiệu phân tán đo hiệu ứng áp điện, điện áp được tạo ra khi lực cơ học tác dụng lên vật liệu cơ học xảy ra hóa học khi chạm vào đế thủy tinh cường lực.

Có hai cách tiếp cận dựa trên hồng ngoại. Trong một, một loạt các cảm biến phát hiện một ngón tay chạm hoặc gần như chạm vào màn hình, do đó làm gián đoạn các chùm ánh sáng hồng ngoại chiếu trên màn hình. Mặt khác, các camera hồng ngoại gắn phía dưới ghi lại nhiệt từ các lần chạm màn hình.

Năm 1995, Binstead Design đã cấp bằng sáng chế cho một sản phẩm rất đơn giản để sản xuất, nhiều màn hình cảm ứng dựa trên 'dây tốt'.

Bố cục x / y, thường được sử dụng trong màn hình cảm ứng, cũng đã được cải thiện bằng cách sử dụng bố cục mạng chéo, trong đó không có phần tử x hoặc y chuyên dụng, nhưng mỗi phần tử có thể truyền hoặc cảm nhận tại các thời điểm khác nhau trong quá trình quét màn hình cảm ứng. Điều này có nghĩa là có gần gấp đôi số điểm giao nhau cho một số kết nối đầu cuối cố định và không có kết nối 'bussed' xung quanh các cạnh của màn hình cảm ứng.

Trong mỗi trường hợp, hệ thống sẽ xác định lệnh dự định dựa trên các điều khiển hiển thị trên màn hình tại thời điểm và vị trí của cảm ứng.

Phát triển
Sự phát triển của màn hình cảm ứng đa điểm tạo điều kiện cho việc theo dõi nhiều hơn một ngón tay trên màn hình; do đó, các hoạt động đòi hỏi nhiều hơn một ngón tay là có thể. Các thiết bị này cũng cho phép nhiều người dùng tương tác với màn hình cảm ứng cùng một lúc.

Với việc sử dụng màn hình cảm ứng ngày càng tăng, chi phí cho công nghệ màn hình cảm ứng được hấp thụ thường xuyên vào các sản phẩm kết hợp với nó và gần như bị loại bỏ. Công nghệ màn hình cảm ứng đã chứng minh độ tin cậy và được tìm thấy trong máy bay, ô tô, máy chơi game, hệ thống điều khiển máy, thiết bị và thiết bị hiển thị cầm tay bao gồm cả điện thoại di động; thị trường màn hình cảm ứng cho thiết bị di động được dự kiến sản xuất 5 tỷ USD vào năm 2009. [cần cập nhật]

Khả năng trỏ chính xác trên màn hình cũng đang tiến bộ với các giống lai màn hình máy tính bảng mới nổi. Polyvinylidene fluoride (PVFD) đóng vai trò chính trong sự đổi mới này do tính chất áp điện cao của nó.

TapSense, được công bố vào tháng 10 năm 2011, cho phép màn hình cảm ứng phân biệt phần nào của bàn tay được sử dụng cho đầu vào, chẳng hạn như đầu ngón tay, đốt ngón tay và móng tay. Điều này có thể được sử dụng theo nhiều cách, ví dụ, để sao chép và dán, viết hoa chữ cái, để kích hoạt các chế độ vẽ khác nhau, v.v.

Một sự tích hợp thực tế thực tế giữa hình ảnh truyền hình và các chức năng của một PC hiện đại bình thường có thể là một sự đổi mới của một tương lai rất gần: ví dụ "thông tin trực tiếp" trên internet về một bộ phim hoặc các diễn viên trên video, danh sách khác về âm nhạc trong một video clip bình thường của bài hát, tất cả tin tức về tất cả mọi thứ hoặc con người, ý tưởng và khái niệm, v.v.

Công thái học và sử dụng

Màn hình cảm ứng chính xác
Để màn hình cảm ứng trở thành thiết bị đầu vào hiệu quả, người dùng phải có khả năng chọn chính xác các mục tiêu và tránh lựa chọn ngẫu nhiên các mục tiêu liền kề. Thiết kế giao diện màn hình cảm ứng sẽ phản ánh khả năng kỹ thuật của hệ thống, công thái học, tâm lý học nhận thức và sinh lý con người.

Hướng dẫn cho các thiết kế màn hình cảm ứng được phát triển lần đầu tiên vào những năm 1990, dựa trên nghiên cứu ban đầu và sử dụng thực tế các hệ thống cũ, điển hình là sử dụng lưới hồng ngoại, phụ thuộc rất nhiều vào kích thước ngón tay của người dùng. Những hướng dẫn này ít liên quan đến phần lớn các thiết bị hiện đại sử dụng công nghệ cảm ứng điện dung hoặc điện trở.

Từ giữa những năm 2000, các nhà sản xuất hệ điều hành cho điện thoại thông minh đã ban hành các tiêu chuẩn, nhưng chúng khác nhau giữa các nhà sản xuất và cho phép thay đổi đáng kể kích thước dựa trên thay đổi công nghệ, do đó không phù hợp từ góc độ yếu tố con người.

Quan trọng hơn nhiều là độ chính xác của con người trong việc lựa chọn mục tiêu bằng ngón tay hoặc bút stylus. Độ chính xác của lựa chọn người dùng thay đổi theo vị trí trên màn hình: người dùng chính xác nhất ở trung tâm, ít hơn ở cạnh trái và phải và ít chính xác nhất ở cạnh trên và đặc biệt là cạnh dưới. Độ chính xác R95 (bán kính yêu cầu cho độ chính xác mục tiêu 95%) thay đổi từ 7 mm (0,28 in) ở trung tâm đến 12 mm (0,47 in) ở các góc dưới. Người dùng nhận thức được điều này theo tiềm thức và mất nhiều thời gian hơn để chọn các mục tiêu nhỏ hơn hoặc ở các cạnh hoặc góc của màn hình cảm ứng.

Sự thiếu chính xác của người dùng này là kết quả của thị sai, thị lực và tốc độ của vòng phản hồi giữa mắt và ngón tay. Độ chính xác của ngón tay người chỉ cao hơn rất nhiều so với điều này, do đó, khi các công nghệ hỗ trợ được cung cấp, chẳng hạn như kính lúp trên màn hình, người dùng có thể di chuyển ngón tay (một lần tiếp xúc với màn hình) với độ chính xác nhỏ đến 0,1 mm (0,004 in). [ngờ vực - thảo luận]

Vị trí tay, chữ số được sử dụng và chuyển đổi
Người dùng thiết bị màn hình cảm ứng cầm tay và cầm tay giữ chúng theo nhiều cách khác nhau và thường xuyên thay đổi phương pháp giữ và lựa chọn để phù hợp với vị trí và loại đầu vào. Có bốn loại tương tác cầm tay cơ bản:

    Giữ ít nhất một phần bằng cả hai tay, chạm bằng một ngón tay cái

    Giữ bằng hai tay và gõ bằng cả hai ngón tay cái

    Giữ bằng một tay, gõ bằng ngón tay (hoặc hiếm khi, ngón cái) của bàn tay khác

    Giữ thiết bị bằng một tay và gõ bằng ngón tay cái từ bàn tay đó

Tỷ lệ sử dụng rất khác nhau. Mặc dù việc chạm hai ngón tay cái hiếm khi gặp (1 Lần3%) cho nhiều tương tác chung, nhưng nó được sử dụng cho 41% tương tác gõ.

Ngoài ra, các thiết bị thường được đặt trên các bề mặt (bàn hoặc bàn) và máy tính bảng đặc biệt được sử dụng trên giá đỡ. Người dùng có thể chỉ, chọn hoặc cử chỉ trong những trường hợp này bằng ngón tay hoặc ngón tay cái của họ và sử dụng các phương pháp này khác nhau.

Kết hợp với haptics
Màn hình cảm ứng thường được sử dụng với các hệ thống phản ứng haptic. Một ví dụ phổ biến của công nghệ này là phản hồi rung được cung cấp khi nhấn một nút trên màn hình cảm ứng. Haptics được sử dụng để cải thiện trải nghiệm của người dùng với màn hình cảm ứng bằng cách cung cấp phản hồi xúc giác mô phỏng và có thể được thiết kế để phản ứng ngay lập tức, một phần chống lại độ trễ phản hồi trên màn hình. Nghiên cứu từ Đại học Glasgow (Brewster, Chohan và Brown, 2007; và gần đây là Hogan) chứng minh rằng người dùng màn hình cảm ứng giảm lỗi đầu vào (20%), tăng tốc độ đầu vào (20%) và giảm tải nhận thức (bằng 20%) 40%) khi màn hình cảm ứng được kết hợp với phản hồi xúc giác hoặc xúc giác.

"Cánh tay Gorilla"
Việc sử dụng mở rộng các giao diện cử chỉ mà không có khả năng người dùng nghỉ ngơi cánh tay của họ được gọi là "cánh tay khỉ đột". Nó có thể dẫn đến mệt mỏi, và thậm chí chấn thương căng thẳng lặp đi lặp lại khi được sử dụng thường xuyên trong môi trường làm việc. Một số giao diện dựa trên bút đầu tiên yêu cầu người vận hành làm việc ở vị trí này trong phần lớn thời gian của ngày làm việc. Cho phép người dùng đặt tay hoặc cánh tay lên thiết bị đầu vào hoặc khung xung quanh nó là một giải pháp cho vấn đề này trong nhiều bối cảnh. Hiện tượng này thường được trích dẫn như một ví dụ prima facie của các chuyển động được giảm thiểu bằng thiết kế công thái học phù hợp. [Cần dẫn nguồn]

Màn hình cảm ứng không được hỗ trợ vẫn khá phổ biến trong các ứng dụng như ATM và kiốt dữ liệu, nhưng không phải là vấn đề vì người dùng thông thường chỉ tham gia trong khoảng thời gian ngắn và rộng rãi.

Dấu vân tay
Màn hình cảm ứng có thể gặp vấn đề về dấu vân tay trên màn hình. Điều này có thể được giảm thiểu bằng cách sử dụng các vật liệu có lớp phủ quang học được thiết kế để làm giảm các hiệu ứng có thể nhìn thấy của dầu vân tay. Hầu hết các điện thoại thông minh hiện đại đều có lớp phủ oleophobic, làm giảm lượng cặn dầu. Một lựa chọn khác là cài đặt một bộ bảo vệ màn hình chống lóa mờ, tạo ra một bề mặt hơi nhám, không dễ dàng giữ lại các vết bẩn.

Phát minh của Hoa Kỳ


title: Tháng 6 năm 2012

text:
Tháng 6 năm 2012 bắt đầu vào Thứ Sáu và kết thúc sau 30 ngày vào Thứ Bảy.

Chủ đề:Thời sự

Tham khảo

2012-6
Tháng sáu


title: Động Tiên Sơn

text:
Động Tiên Sơn có thể là:
 Động Tiên Sơn (Lai Châu) hay động Bình Lư, ở Bình Lư, Tam Đường, Lai Châu - di tích thắng cảnh cấp quốc gia.
 Động Tiên Sơn (Vĩnh Lộc) ở Vĩnh An, Vĩnh Lộc, Thanh Hóa
 Động Tiên Sơn (Hàm Rồng) ở phường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
 Động Tiên Sơn (Phong Nha) trong khu di sản Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, Quảng Bình

Hang động Việt Nam


title: Cà phê chồn Đắk Lắk

text:
Cà phê chồn Đắk Lắk là loại cà phê chồn đặc sản của Đắk Lắk, nó được coi là thứ đặc sản quý giá của vùng cao nguyên Đắk Lắk - vùng đất vốn nổi tiếng trong và ngoài nước về quy mô và năng suất cà phê. Cà phê được du nhập vào Việt Nam từ khá sớm (từ năm 1857) và được trồng ở một số tỉnh Đồng bằng duyên hải miền Trung nhưng đã từ lâu Đắk Lắk được biết đến là thánh địa cà phê thế giới. Trong những năm gần đây, ngành cà phê Đắk Lắk còn thu hút được sự chú ý của nhiều người bởi sự hồi sinh của huyền thoại cà phê chồn - thức uống được xếp vào loại hiếm và đắt nhất thế giới.

Lịch sử cà phê chồn Tây Nguyên

Truyền thuyết hình thành cà phê chồn
Cà phê chồn được nhắc đến như một truyền thuyết. Nó xuất hiện một cách tự nhiên vào nửa đầu thế kỉ 20 khi vùng Tây Nguyên còn thưa thớt dân cư và những đồn điền cà phê của người Pháp còn nằm sâu trong những cánh rừng đại ngàn. Những cánh rừng ở Tây Nguyên vốn là nơi trú ngụ của nhiều loại động vật hoang dã, trong đó có loài chồn và những trái cà phê đã trở thành một trong những loại thức ăn của chúng. Trong năm chỉ có một mùa cà phê duy nhất từ tháng 8 đến tháng 12. Trong khoảng thời gian này, người ta thường bắt gặp những con chồn rừng lẻn vào các đồn điền cà phê để thưởng thức những trái cà phê mà chúng lựa chọn rất kĩ bằng bản năng siêu phàm của mình.

Cũng trong đêm đó, những hạt cà phê đã bị tiêu hóa một phần được thải ra. Khi những người nông dân đi thu hái cà phê đã thấy những hạt cà phê kì lạ này, họ mang về phơi khô dưới ánh nắng mặt trời và chế biến chúng thành thức uống. Nhờ vậy, họ đã phát hiện ra một loại thức uống có hương vị ngon hơn hẳn cà phê thông thường. Từ đó, cứ đến mùa cà phê, người nông dân ngoài việc đi thu hái cà phê còn đi lượm những hạt cà phê chồn để tạo nên cà phê chồn thơm ngon hiếm có, loại cà phê mà những ai đã từng được thưởng thức thì sẽ không bao giờ quên. Truyền thuyết cà phê chồn đã ra đời như vậy.

Truyền thuyết cà phê chồn biến mất
Tây Nguyên là một vùng đất màu mỡ nên thu hút được lượng lớn dân di cư về đây từ nửa sau thế kỷ 20 (tiêu biểu là Cuộc di cư Việt Nam, 1954). Sau ngày thống nhất đất nước, làn sóng dân di cư từ các tỉnh (chủ yếu là các tỉnh miền Bắc) ngày càng phát triển. Điều này làm cho dân cư vùng Tây Nguyên vốn thưa thớt dần trở nên đông đúc một cách nhanh chóng, kéo theo nhu cầu định cư, trồng trọt,... cũng tăng lên làm cho diện tích rừng ở đây ngày càng bị thu hẹp, đồng thời tình trạng săn bắt thú hoang cũng ngày càng lan rộng.

Dần dần, Tây Nguyên rộng lớn chỉ còn lại một vài cánh rừng nguyên sinh ở những nơi xa xôi hay trong khu bảo tồn thiên nhiên. Lúc này, những trang trại cà phê bao phủ lấy cả một vùng; các loài động vật hoang dã cũng ngày càng suy giảm, trong đó có loài chồn. Cứ thế, hình ảnh từng đàn chồn lẻn vào rẫy cà phê đã dần biến mất, cà phê chồn chỉ còn lại trong ký ức. Cuối cùng, câu chuyện cà phê chồn chỉ còn được truyền miệng và truyền thuyết cà phê chồn thực sự biến mất cho đến nay.

Khôi phục truyền thuyết cà phê chồn
Trước năm 2000, khi được hỏi về cà phê chồn, nhiều người dân trong nước (kể cả những người dân Đắk Lắk) chỉ cho đó là truyền thuyết. Nhưng đến nay, Tây Nguyên đã có những trang trại cà phê chồn ở Đắk Lắk, Gia Lai, Kon Tum, Lâm Đồng. Những trang trại đi đầu trong việc khôi phục lại truyền thuyết này phải kể đến là Trại động vật hoang dã Kiên Cường và Trại chồn Quốc Khánh ở Đắk Lắk.

Cà phê chồn Đắk Lắk

Giá trị
Giá trị của cà phê chồn được tạo nên bởi ba yếu tố cơ bản là nét văn hóa của nơi sản xuất ra chúng; sự quý hiếm và quy trình chế biến. Cà phê chồn Đắk Lắk không những hội tụ đủ ba yếu tố trên mà mỗi yếu tố này khi gắn với địa danh Đắk Lắk còn đặc biệt hơn rất nhiều .

Văn hóa cà phê ở Đắk Lắk
Cà phê là một trong những nét văn hóa đặc trưng nhất của Đắk Lắk. Bởi vậy, nó đã trở thành thứ đặc sản quý giá của vùng đất này. Những li cà phê đen, đặc quánh, ấm nóng trong một không gian đậm chất núi rừng Tây Nguyên đã gắn liền với tâm tưởng của mỗi người khi nói đến Đắk Lắk. Vì thế mà cho đến nay, ở Đắk Lắk đã có hàng trăm quán cà phê lớn nhỏ mọc lên nhằm phục vụ nhu cầu thưởng thức cà phê cho tất cả mọi người. Nhiều vấn đề liên quan đến cà phê đã trở thành bản sắc văn hóa của nơi đây, đặc trưng nhất là văn hóa mời đi uống cà phê. Không những thế, cà phê chồn còn là một huyền thoại tạo nên một sức hấp dẫn kì lạ đối với người dân Tây Nguyên nói chung và người dân Đắk Lắk nói riêng.

Khan hiếm
Chồn hương là loài ăn tạp, thức ăn chủ yếu của chúng là các loài động vật nhỏ và trái cà phê chỉ là loại thức ăn bổ sung của chúng. Chồn thích ăn trái cà phê chè (Arabica) hơn trái cà phê vối (Robusta). Trong khi đó, Đắk Lắk chủ yếu sản xuất ra cà phê vối nên số lượng trái cà phê chồn ăn ở đây không nhiều. Không những thế, những trái cà phê mà chồn chọn ăn phải được chọn lựa rất kĩ lưỡng: chúng phải chín đỏ đều, không có vết rệp, không có vết xước có nhựa bám, không có mùi lạ.

Trong tất cả những trái cà phê được chọn lựa kĩ càng như trên, chồn chỉ ăn một lượng nhỏ nhất định. Những trái cà phê thừa không bao giờ được chúng đụng tới cho dù có đem trộn với mẻ trái mới. Thêm một điều nữa, cà phê chỉ có một mùa, người nông dân chỉ thu hoạch trong vài tuần nên tỷ lệ cà phê được chồn chọn ăn lại càng thấp. Đó là nguyên nhân số lượng cà phê chồn được sản xuất ra hàng năm ở Đắk Lắk chỉ khoảng trên dưới 1 tấn .

Quy trình chế biến
 ở Đắk Lắk khá kì công. Phân chồn có chứa hạt cà phê được thải ra thì trong vòng 24 giờ cần phải được rửa sạch, phơi sấy hạ độ ẩm để hạt bên trong không bị đen. Đặc biệt, nhiệt độ phơi sấy phải vừa đủ để không cắt ngắn quá trình lên men vẫn đang tiếp tục diễn ra bên trong vỏ thóc, tốt nhất nên phơi dưới ánh nắng mặt trời buổi sáng. Vì cà phê chồn thường không đồng nhất, các trang trại ở Đắk Lắk phải đánh mã số cho từng mẻ thu hoạch để rang riêng nhằm khắc phục nhược điểm của từng mẻ. Cà phê chồn được rang từ màu sáng đến đậm trung bình với một chế độ nhiệt đặc biệt (170 – 230 độ C trong thời gian 15 phút) để vừa không làm giảm vị ngọt vừa tạo nước cho cà phê và đảm bảo mọi vi sinh đều bị phân hủy nhiệt hoàn toàn. Ngoài ra, cà phê chồn còn được sản xuất theo phương pháp ủ men sinh học độc đáo để tạo hương vị cà phê thơm ngon, độc đáo, khác lạ so với các thương hiệu cà phê chồn khác.

Các loại cà phê chồn
Có hai loại cà phê chồn là Robusta chồn và Arabica chồn. Ngoài các đặc tính vốn có của cà phê Robusta, Robusta chồn còn có thêm vị ngọt thanh công thêm vị chua trái cây và có mùi thơm hơn hẳn. Còn cà phê Arabica chồn lại có thêm độ êm mượt tinh khiết. Ở Đắk Lắk nói riêng và Việt Nam nói chung, phổ biến loại cà phê Robusta chồn. Nguyên nhân vì cà phê Robusta được trồng nhiều do có điều kiện tự nhiên phù hợp. Cà phê chồn ở Đắk Lắk còn đặc biệt có vị đắng dịu và nước đặc sánh rất phù hợp với sở thích của người Việt.

Cơ sở sản xuất
Cà phê chồn có thể được tạo ra từ phân chồn nuôi và phân chồn tự nhiên. Tuy nhiên, phân chồn tự nhiên rất hiếm, loại đáp ứng đủ yêu cầu chất lượng lại càng hiếm nên hiện nay cà phê chồn được sản xuất ra chủ yếu là từ phân chồn nuôi. Thay vì nuôi nhốt thì các trang trại nuôi chồn thu cà phê chồn trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nuôi thả chồn trong khu đất đủ rộng có tường rào bao quanh, bên trong trồng nhiều cây cối để tạo môi trường giống trong tự nhiên nhằm đảm bảo sức khỏe cho chúng. Nhưng vào mùa cà phê, đàn chồn được nuôi nhốt và chủ yếu cho ăn cà phê tại trang trại vì bản tính hoang dã thích leo trèo của chúng có thể gây hư hại cho cây cà phê và gây khó khăn cho công tác giám sát.

Thương hiệu cà phê chồn

Trên thế giới, cà phê chồn chỉ được sản xuất với số lượng hạn chế ở một số nước như Indonesia, Philippines, Ethiopia,Việt Nam…Trong đó, cà phê chồn của Indonesia đã nổi tiếng thế giới với thương hiệu Kopi Luwak từ lâu đời và giữ vị trí cao trên thị trường cà phê thế giới. Mỗi năm sản lượng cà phê chồn thứ thiệt trên thế giới chỉ vào khoảng 200 đến 300 kg.

Ở Việt Nam, tuy cà phê chồn là một lĩnh vực khá mới mẻ song hiện nay cũng đã có khá nhiều tên tuổi có tiếng trên thị trường cả trong và ngoài nước đầu tư và phát triển. Mỗi thương hiệu có những nét đặc trưng riêng từ nguyên liệu, quy trình sản xuất cho tới giá cả và mẫu mã sản phẩm nhưng đều đem đến cho khách hàng những sản phẩm cà phê chồn chính hiệu.

Thưởng thức

Mỗi năm, cà phê chồn được sản xuất ra ở Đắk Lắk là không nhiều và giá cả của chúng cao hơn nhiều lần so với cà phê thường. Chính vì vậy, việc mua và thưởng thức được cà phê chồn là rất khó. Ngay tại Đắk Lắk cũng không có nhiều địa điểm bán cà phê chồn dạng bột. Tuy nhiên, số lượng được bán rất hạn chế và khách hàng cũng hiếm khi mua được. Vì đây là sản phẩm mới hơn nữa giá bán cao, chỉ khi có đơn đặt hàng, cà phê chồn mới được chế biến thành dạng bột. Giá một ly cà phê chồn ở Đắk Lắk vào khoảng trên 200.000 đồng và cũng chỉ có thể được thưởng thức ở một số địa điểm cụ thể.

Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột

Tại Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ II (12/2008), cà phê chồn đã lần đầu tiên được giới thiệu bởi các công ty và trang trại uy tính trong tỉnh. Đây cũng là lần đầu tiên người dân Đắk Lắk được thấy tận mắt thứ cà phê chồn chính hiệu. Tuy nhiên lần giới thiệu này không thực sự thành công. Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ III (3/2011), cà phê chồn tiếp tục được giới thiệu, gây được ấn tượng với nhiều khách hàng. Từ đó đến nay, cà phê chồn Đắk Lắk đã mở rộng thị trường tiêu thụ ra các thành phố lớn trong nước và một số thị trường quốc tế.

Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 8 năm 2023 : Mở rộng quy mô, chương trình đặc sắc

Theo Quyết định phê duyệt Đề án tổ chức Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 8 năm 2023, Lễ hội có chủ đề “Đắk Lắk – Điểm đến của cà phê thế giới” sẽ được tổ chức tại thành phố Buôn Ma Thuột và một số địa phương trong tỉnh từ ngày 10/3 – 14/3/2023.

Tại Lễ hội sẽ có hoạt động triển lãm, hội thảo gồm: Hội chợ triển lãm chuyên ngành cà phê với chủ đề “Cà phê Buôn Ma Thuột-Vững bước hội nhập”; Hội thảo cà phê đặc sản; Hội nghị kết nối giao thương quốc tế; Triển lãm ảnh nghệ thuật chủ đề “Văn hóa cà phê Việt Nam và ; Ngày hội trình diễn cây Nêu và giao lưu văn hóa thể thao và du lịch các dân tộc Việt Nam lần thứ 2; Triển lãm trưng bày, Hội thi sinh vật cảnh Đắk Lắk;

Hoạt động quảng bá, tôn vinh gồm: Lễ hội đường phố; Hội thi Nhà nông đua tài; Cuộc thi Pha chế cà phê đặc sản; Lễ hội ánh sáng; Ngày hội cà phê miễn phí; Hội thi chế tác các sản phẩm mỹ nghệ từ cây cà phê; Cuộc thi video clip giới thiệu về cây cà phê Buôn Ma Thuột;

Bên cạnh đó, hành trình du lịch tại lễ hội sẽ có: Hội voi Buôn Đôn; Hội Đua thuyền độc mộc huyện Lắk; tuor du lịch trải nghiệm, khám phá các đặc sản phẩm du lịch mới; biểu diễn ca kịch “Khát vọng Dam Săn”; một số hoạt động văn hóa thể thao và du lịch do các địa phương đăng ký tham gia hưởng ứng lễ hội.

Tham khảo

Cà phê chồn
Đắk Lắk


title: Liên hoan phim Cannes 2012

text:
Liên hoan phim Cannes 2012, là liên hoan phim Cannes lần 65, tổ chức từ 16 đến 27 tháng 5 năm 2012, với bộ phim công chiếu mở màn Moonrise Kingdom, và phim của đạo diễn Michael Haneke với tên Love đã giành giải Cành cọ vàng.

Các phim ứng viên Cành cọ vàng

Trong cạnh tranh Một góc nhìn
The following films were screened in the Un Certain Regard section:

Ngoài cạnh tranh
The following films were screened out of competition:

Midnight Screenings

Các giải thưởng chính
Cành cọ vàng (PALME D’OR)
Amour – Michael Haneke - Áo, Đức, Pháp

Giải thưởng lớn (GRAND PRIX)
Reality – Matteo Garrone - Ý

Giải của ban giám khảo (PRIX DU JURY)
The Angels’ Share – Ken Loach - Anh, Pháp

Giải đạo diễn xuất sắc (PRIX DE LA MISE EN SCENE)
Carlos Reygadas – Post Tenebras Lux

Nam diễn viên xuất sắc (PRIX D’INTERPRETATION MASCULINE)
Mads Mikkelsen – Jagten (The Hunt)

Nữ diễn viên xuất sắc (PRIX D’INTERPRETATION FEMININE)
Cristina Flutur và Cosmina Stratan – Dupã Dealuri (Beyond the Hills)

Kịch bản xuất sắc (PRIX DU SCENARIO)
Cristian Mungiu – Dupã Dealuri (Beyond the Hills)

Phim ngắn xuất sắc (PALME D’OR DU COURT METRAGE)
Sessiz-Be Deng (Silent) – L. Rezan Yesilbas

Quay phim vàng (CAMÉRA D’OR)
Beasts of the Southern Wild – Benh Zeitlin

Giải phụ "Một cách nhìn" (UN CERTAIN REGARD)

Phim xuất sắc nhất (BEST FILM):
Después de Lucía (After Lucia) – Michel Franco

Giải đặc biệt của ban giám khảo (SPECIAL JURY PRIZE):
Le Grand Soir (The Big Night) – Benoît Delépine, Gustave Kervern

Nữ diễn viên xuất sắc (BEST ACTRESS):
Suzanne Clément – Laurence Anyways

Nữ diễn viên xuất sắc (BEST ACTRESS):
Émilie Dequenne – À perdre la raison (Loving Without Reason)

Giải độc đáo của ban giám khảo (SPECIAL DISTINCTION OF THE JURY):
Djeca(Children of Sarajevo) – Aida Begic

Tham khảo

 Festival 2012

2012
Cannes
Pháp năm 2012


title: Hươu xạ lùn

text:
Hươu xạ lùn (danh pháp hai phần: Moschus berezovskii) là một loài thú thuộc họ Hươu xạ. Hươu xạ lùn là loài bản địa miền nam và miền trung Trung Quốc và cực bắc Việt Nam. Ngày 14 tháng 6 năm 1976, Trung Quốc đưa loài hươu xạ lùn vào danh mục loài nguy cấp.

Bốn phân loài được công nhận là:
 M. b. berezovskii Flerov, 1929: Có tại Tứ Xuyên, Thanh Hải, Tây Tạng.
 M. b. bijiangensis Wang & Li, 2003: Có tại tây bắc Vân Nam.
 M. b. caobangis Dao, 1969: Hươu xạ Việt Nam: Có tại Vân Nam, Quảng Tây, Quảng Đông, miền bắc Việt Nam. Tại Việt Nam, nó được gọi đơn giản là hươu xạ do nó cũng là loài duy nhất ở Việt Nam.
 M. b. yanguiensis Wang & Ma, 1993: Có tại cao nguyên Vân Quý, Hồ Nam, Giang Tây. Wang (2003) liệt kê một dạng chưa đặt tên có ở nam Cam Túc, Ninh Hạ, nam Thiểm Tây, tây Hồ Bắc và tây Hà Nam.

M. anhuiensis trong quá khứ từng được gộp trong loài này. Hiện nay người ta vẫn chưa rõ các phân loài được công nhận có thực sự là một bộ phận của loài này hay không. Phân loài M. b. caobangis là một ứng viên tốt cho địa vị loài tách biệt, nhưng điều này chưa bao giờ được xem xét tới. Cho tới gần đây thì quần thể tại Việt Nam vẫn được phần lớn các nhà khoa học Nga coi là thuộc loài M. moschiforus.

Chú thích

Tham khảo

B
Động vật được mô tả năm 1929


title: Cá voi trơn Bắc Đại Tây Dương

text:
Cá voi trơn Bắc Đại Tây Dương (danh pháp hai phần: Eubalaena glacialis) là một loài cá voi thuộc họ Cá voi trơn (Balaenidae). Cá voi trơn Bắc Đại Tây Dương phân bố ở Bắc Đại Tây Dương. Thức ăn của chúng gồm chủ yếu là copepoda và một số động vật không xương sống như nhuyễn thể, pteropoda và ấu trùng hàu.
Con trưởng thành dài trung bình 45-55 foot (14–17 m) và nặng tới 70 tấn, các mẫu vật lớn nhất đo được 60 foot (18 m) và 117 tấn. Con cái lớn hơn con đực.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Động vật được mô tả năm 1776
Động vật Đại Tây Dương
Động vật có vú Canada
Động vật có vú Mỹ
G
Động vật có vú Bắc Mỹ


title: Fábio Coentrão

text:
Fábio Alexandre da Silva Coentrão (sinh ngày 11 tháng 3 năm 1988) là một cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Bồ Đào Nha. Anh chủ yếu chơi ở vị trí hậu vệ trái ngoài ra anh có thể đá tiền vệ trái và tiền vệ phòng ngự.

Sau khi bắt đầu thi đấu chuyên nghiệp với Rio Ave, anh ký hợp đồng với Benfica năm 19 tuổi, tiếp tục được cho mượn nhiều lần trước khi trở thành cầu thủ quan trọng của đội một. Năm 2011, anh gia nhập Real Madrid.

Là một tuyển thủ Bồ Đào Nha hơn 8 năm, Coentrão đã đại diện cho quốc gia tham dự 2 kỳ World Cup và 1 kỳ Euro.

Sự nghiệp câu lạc bộ

Rio Ave
Sinh ở Vila do Conde, Coentrão đã tham dự đội bóng quê nhà Rio Ave F.C năm 2004 lúc lên 16 tuổi, chơi 3 trận Primeira Liga trong mùa tiếp theo cho phía bắc và bị hạ khỏi nhóm hàng đầu. Trong 2006–07, anh đã tự thiết lập là lựa chọn đầu tiên. Real Madrid đã bỏ ra 30 triệu euro để nhận chuyển nhượng anh, với giá 30 triệu euro, Fábio Coentrão đã trở thành hậu vệ cánh đắt giá thứ 2 thế giới, chỉ sau có Dani Alves của Barca.

Thống kê sự nghiệp

Câu lạc bộ

1 Bao gồm Siêu cúp Tây Ban Nha và Siêu cúp Bồ Đào Nha.2 Bao gồm Siêu cúp châu Âu và FIFA Club World Cup.

Bàn thắng quốc tế

Danh hiệu

Câu lạc bộ
Benfica
Giải vô địch bóng đá Bồ Đào Nha: 2009–10
Cúp quốc gia Bồ Đào Nha: 2009–10, 2010–11
Siêu cúp Bồ Đào Nha: Á quân 2010

Real Madrid
La Liga: 2011–12, 2016–17
Copa del Rey: 2013–14
Supercopa de España: 2012
UEFA Champions League: 2013–14, 2016–17
UEFA Super Cup: 2014, 2016
FIFA Club World Cup: 2014, 2016

Cá nhân
Liga de Honra Breakthrough Player of the Year: 2006–07
 Primeira Liga Breakthrough Player of the Year: 2009–10
 L'Équipe Ideal Eleven: 2010
 Cầu thủ xuất sắc nhất năm của CLB Benfica: 2011
 Cầu thủ trẻ xuất sắc nhất của tháng giải vô địch bóng đá Bồ Đào Nha: tháng 10-2009; tháng 3,4,9-2010
 Đội hình xuất sắc nhất EURO: 2012

Tham khảo

Sinh năm 1988
Nhân vật còn sống
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2014
Hậu vệ bóng đá
Tiền vệ bóng đá
Cầu thủ bóng đá Real Madrid
Cầu thủ bóng đá Real Zaragoza
Cầu thủ bóng đá Bồ Đào Nha
Cầu thủ bóng đá Benfica
Cầu thủ bóng đá Sporting Clube de Portugal
Cầu thủ bóng đá AS Monaco
Cầu thủ đội tuyển bóng đá quốc gia Bồ Đào Nha
Cầu thủ bóng đá nước ngoài ở Tây Ban Nha
Cầu thủ bóng đá nam Bồ Đào Nha ở nước ngoài
Cầu thủ Giải vô địch bóng đá thế giới 2010
Cầu thủ đội tuyển bóng đá U-21 quốc gia Bồ Đào Nha


title: Mận

text:
nhỏ|Mận hoa hồng châu Phi
Mận là quả của một số loài trong phân chi Mận mơ. Mận được phơi sấy khô được gọi là mận khô. Mận là cây ăn quả được loài người thuần hóa từ rất sớm. Quả mận từ xưa đã xuất hiện trong ẩm thực tại nhiều nơi trên thế giới. Dù có nhiều loài mận khác nhau nhưng hiện chỉ có hai loài có giá trị thương mại trên toàn cầu là mận hậu và mận châu Âu.

Do mận hậu to và mọng nước nên không thích hợp để làm mận khô nhưng với thời hạn sử dụng dài nên loài chiếm ưu thế trên thị trường trái cây tươi. Còn mận châu Âu khá chắc thịt, có hàm lượng chất rắn hòa tan cao và không lên men trong quá trình sấy khô nên đa số mận khô trên thị trường đều làm từ loài này.
nhỏ|Hoa mận
nhỏ|240x240px|Quả mận chưa chín

Lịch sử
Mận có thể là một trong những loại trái cây đầu tiên được con người thuần hóa. Ba trong số các loài được trồng phổ biến nhất không tìm ra trong tự nhiên, chỉ ở xung quanh vùng định cư của loài người: mận Âu có nguồn gốc từ vùng núi Đông Âu và Kavkaz, trong khi mận hậu và hạnh lý có nguồn gốc từ Trung Quốc. Loài mận còn lại được phát hiện tại các điểm khảo cổ thời kỳ đồ đá mới cùng với ô liu, nho và sung. Theo Ken Albala, mận có nguồn gốc từ Iran. Chúng được đưa đến Anh từ châu Á.

Một bài viết về trồng trọt mận ở Andalusia (miền nam Tây Ban Nha) xuất hiện trong tác phẩm nông nghiệp thế kỷ 12 của Ibn al-'Awwam, Sách về Nông nghiệp.

Từ nguyên và tên gọi
Tên gọi plum (mận trong tiếng Anh) có nguồn gốc từ tiếng Anh cổ plume "mận, cây mận", mượn từ tiếng Đức hoặc tiếng Hà Lan Trung cổ, bắt nguồn từ tiếng Latin  và cuối cùng là từ tiếng Hy Lạp cổ đại  proumnon, bản thân nó được cho là một từ vay mượn từ một ngôn ngữ không xác định của Tiểu Á. Vào cuối thế kỷ 18, từ plum được dùng để chỉ "thứ gì đó đáng mơ ước", có lẽ ám chỉ những lát trái cây ngon trong món tráng miệng.

Mô tả
Mận khá đa dạng về chủng loài. Những cây mận quan trọng về mặt thương mại có kích thước trung bình, thường được cắt tỉa khi đạt  chiều cao. Cây có độ cứng trung bình. Nếu không cắt tỉa, cây có thể cao  và trải rộng trên . Chúng nở hoa vào những tháng khác nhau tại nhiều nơi khác nhau trên thế giới; ví dụ: vào khoảng tháng 1 ở Đài Loan và đầu tháng 4 ở Vương quốc Anh.

Quả thường có kích thước trung bình, có đường kính , hình cầu đến bầu dục. Thịt chắc và mọng nước. Vỏ quả nhẵn, có bề mặt như sáp tự nhiên dính vào thịt quả. Quả mận là một loại quả hạch, có nghĩa là thịt quả bao quanh phần thịt quả cứng đơn, bao quanh hạt của quả.

Trồng trọt và sử dụng

Mận hậu (còn gọi là mận Nhật Bản hoặc Trung Quốc) to và mọng nước với thời hạn sử dụng dài và do đó chiếm ưu thế trên thị trường trái cây tươi. Chúng thường mọng nước và không thích hợp để làm mận khô. Chúng là giống mận hậu hoặc giống lai của loài. Các giống được phát triển ở Mỹ chủ yếu là giống lai giữa P. salicina với P. simonii và P. cerasifera . Mặc dù những giống này thường được gọi là mận Nhật Bản, hai trong số ba giống ba mẹ (P. salicina và P. simonii) có nguồn gốc từ Trung Quốc và một (P. cerasifera) từ Á-Âu.

Ở một số vùng châu Âu, mận châu Âu (Prunus domestica) cũng phổ biến trên thị trường trái cây tươi. Nó có cả giống cây trồng phục vụ tráng miệng (ăn tươi) hoặc ẩm thực (nấu ăn), bao gồm:

 Damson (vỏ tím hoặc đen, thịt xanh, hạt phân rảnh, chất làm se)
 Mận lai (thường là hình bầu dục, hình quả trám, ngọt, ăn tươi hoặc dùng để làm mận khô)
 Mận lục (thịt và vỏ chắc, xanh ngay cả khi chín)
 Mirabelle (vỏ vàng đậm, được trồng chủ yếu ở đông bắc nước Pháp )
 Victoria (thịt vàng với vỏ đỏ hoặc lốm đốm)
 Mận vàng (tương tự như mận lục, nhưng vỏ vàng)

Ở Tây Á, mận myrobalan hay mận anh đào (Prunus cerasifera) cũng được trồng rộng rãi. Ở Nga, ngoài ba loài được trồng phổ biến này, còn có nhiều giống là kết quả của sự lai tạo giữa mận Nhật Bản và mận anh đào, được gọi là mận Nga (Prunus × rossica)..

Khi hoa nở vào đầu mùa xuân, cây mận sẽ được bao phủ bởi hoa và trong một năm thuận lợi, khoảng 50% số hoa sẽ được thụ phấn và kết quả mận. Sự ra hoa bắt đầu sau 80 ngày tăng trưởng.

Nếu thời tiết quá khô, quả mận sẽ không phát triển qua một giai đoạn nhất định mà sẽ rụng khỏi cây khi còn non, búp xanh, còn nếu trời ẩm ướt trái mùa hoặc không thu hái  ngay khi vừa chín, quả có thể gặp tình trạng nhiễm nấm gọi là bệnh thối nâu. Bệnh thối nâu không độc hại và một số vùng bị ảnh hưởng có thể được cắt bỏ khỏi quả, nhưng trừ khi bị thối ngay lập tức, quả sẽ không còn ăn được. Mận thường bị ấu trùng của một số loài thuộc bộ Cánh vẩy, ví dụ bướm đêm tháng 11, bướm mỹ liễu và bướm đêm áo choàng ngắn ăn phải.

Hương vị của quả mận từ ngọt đến chua; vỏ có thể đặc biệt chua. Mận ngon ngọt và có thể ăn tươi hoặc dùng làm mứt hoặc các công thức nấu ăn khác. Nước ép mận có thể được lên men thành rượu vang mận. Ở miền trung nước Anh, một loại đồ uống có cồn giống như cider gọi là jerkum mận được nấu từ mận. Mận khô, muối được sử dụng như một món ăn nhẹ, đôi khi được gọi là saladito hoặc salao. Nhiều hương vị mận khô khác nhau có sẵn tại các cửa hàng tạp hóa và cửa hàng đặc sản của Trung Quốc trên toàn thế giới. Chúng có xu hướng khô hơn nhiều so với mận tiêu chuẩn. Kem, nhân sâm, cay và mặn là một trong những loại phổ biến. Cam thảo thường được sử dụng để tăng hương vị của những quả mận này và được sử dụng để pha chế đồ uống mận mặn và phủ lên trên món slushy hoặc bào băng. Mận ngâm là một cách bảo quản khác có sẵn ở các cửa hàng đặc sản châu Á và quốc tế. Loại Nhật Bản, được gọi là umeboshi, thường được dùng để làm cơm nắm, được gọi là onigiri hoặc omusubi. Tuy nhiên, ume, từ đó làm ra umeboshi, có họ hàng gần với mơ hơn là mận.

Tại vùng Balkan, mận được biến thành một loại đồ uống có cồn tên là slivovitz (rượu mận, được gọi bằng tiếng Bosnia, Croatia, Montenegro hoặc Serbian šljivovica ). Một số lượng lớn mận, thuộc giống Damson, cũng được trồng ở Hungary, nơi chúng được gọi là szilva và được dùng để làm lekvar (mứt mận), palinka (rượu mạnh trái cây truyền thống), bánh bọc nhân mận và các loại thực phẩm khác. Ở Romania, 80% sản lượng mận được sử dụng để tạo ra một loại rượu mạnh tương tự, được gọi là țuică.

Cũng như nhiều thành viên khác trong họ Hoa hồng, hạt mận có chứa glycoside cyanogen, bao gồm cả amygdalin. Dầu hạt mận được chiết từ phần thịt bên trong của hạt mận. Mặc dù không có sẵn trên thị trường, nhưng gỗ mận được người đam mê và các thợ mộc tư nhân khác sử dụng để làm nhạc cụ, cán dao, khảm và các món đồ nhỏ tương tự.

Sản xuất
Năm 2019, sản lượng mận toàn cầu là 12,6 triệu tấn, dẫn đầu là Trung Quốc với 56% tổng sản lượng thế giới (bảng). Romania và Serbia là nhà sản xuất thứ cấp.

Dinh dưỡng
Mận tươi chứa 87% nước, 11% carbohydrate, 1% protein và ít hơn 1% chất béo (bảng). trong  khẩu phần tham khảo, mận tươi cung cấp  năng lượng thực phẩm và là nguồn cung cấp vitamin C vừa phải (12% giá trị hàng ngày), không có hàm lượng vi chất dinh dưỡng đáng kể nào khác (bảng).

Loài
Nhiều loài mận được phân chia đa dạng, nhưng không phải tất cả chúng đều được gọi là mận. Mận bao gồm các loài thuộc nhóm Prunus và nhóm Prunocerasus, cũng như P. mume của nhóm Armeniaca. Trong khoảng 19-40 loài mận, chỉ có hai loài là mận Âu lục bội (Prunus domestica) và mận hậu lưỡng bội (Prunus salicina và giống lai), có giá trị thương mại trên toàn thế giới. Nguồn gốc của P. domestica là không chắc chắn nhưng có thể liên quan đến P. cerasifera và có thể tổ tiên là P. spinosa. Các loài mận khác có nguồn gốc khác nhau ở châu Âu, châu Á và châu Mỹ.

Nhóm Prunus (mận Cựu Thế giới) – lá ở chồi cuộn vào trong; cụm hoa 1–3; quả nhẵn, thường có hoa sáp :

Nhóm Prunocerasus (mận Tân Thế giới) – lá ở chồi gập vào trong; cụm hoa 3–5; quả nhẵn, thường có hoa sáp :

Nhóm Armeniaca (mơ) – lá ở chồi cuộn vào trong; hoa rất ngắn; quả mềm như nhung; được một số tác giả xem là một phân chi khác biệt :

Ở một số nơi trên thế giới, một số loại trái cây được gọi là mận và khá khác với những loại trái cây được gọi là mận ở châu Âu hoặc châu Mỹ. Ví dụ, thanh trà phổ biến ở Thái Lan, Malaysia và Indonesia, còn được gọi là gandaria, xoài mận, ma-praang, ma-yong, ramania, kundang, rembunia hoặc setar. Một ví dụ khác là nhót tây, còn được gọi là mận Nhật Bản và sơn tra Nhật Bản, cũng như nispero, bibassier và wollmispel ở những nơi khác. Ở Nam Á và Đông Nam Á, trâm mốc, một loại quả từ cây nhiệt đới thuộc họ Myrtaceae, đôi khi được gọi tương tự là 'mận damson', và nó khác với mận damson có ở châu Âu và châu Mỹ. Trâm mốc còn được gọi là mận Java, mận Malabar, Jaman, Jamun, Jamblang, Jiwat, Salam, Duhat, Koeli, Jambuláo hoặc Koriang.

Hình ảnh

Tham khảo

S
Thực vật châu Á
Thực vật châu Âu
Thực vật Bắc Mỹ
Cây thuốc


title: Mận châu Âu

text:
Mận châu Âu (danh pháp hai phần: Prunus domestica) là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Một loài cây rụng lá, bao gồm nhiều loại cây ăn quả được gọi là mận trong tiếng Anh, mặc dù không phải tất cả giống mận đều thuộc loài này. Mận lục và mận damson cũng thuộc phân loài của P. domestica.

Dòng họ lai được cho là Prunus spinosa và P. cerasifera;  tuy nhiên bằng chứng tế bào học gần đây dường như liên quan đến 2×, 4×, 6×  P. cerasifera là gốc hoang dã duy nhất mà 6× P. domestica có thể đã phát triển từ đó.

Mô tả
Thông thường cây có dạng cây bụi lớn hoặc cây nhỏ. Cây có thể hơi gai góc, có hoa trắng, nở vào đầu mùa xuân. Quả hình bầu dục hoặc hình cầu có kích thước khác nhau, nhưng có thể dài đến . Thịt quả thường ngọt,  nhưng một số giống có vị chua. Giống như tất cả các loại quả thuộc chi Mận mơ, chúng chứa một hạt lớn duy nhất, thường được gọi là hạt cứng, hạt này sẽ bị loại bỏ khi ăn.

Phân loại

Phân loài
Cullen và cộng sự. (1995) công nhận ba phân loài, mặc dù các nghiên cứu khoa học ủng hộ một sự phân tách chi tiết hơn:

Các phân loài dễ dàng giao chéo nhau, do đó có thể tìm ra nhiều dạng trung gian: vị ngọt và vị chua của quả có thể khác nhau, màu sắc quả thay đổi từ tím xanh sang đỏ, cam, vàng hoặc lục nhạt.

Giống cây trồng

Nhiều giống cây trồng đã được chọn lựa để trồng trọt trong vườn. Các giống dưới đây đã giành được Giải thưởng Giá trị Vườn trồng (Garden Merit) của Hiệp hội Làm vườn Hoàng gia :

Sử dụng
Thịt quả ăn được và thường có vị ngọt, mặc dù một số giống có vị chua và cần nấu với đường để tạo cảm giác ngon miệng.

Mận được trồng thương mại trong vườn cây ăn quả, nhưng gốc ghép mới, với biến thể tự sinh sản cùng với phương pháp uốn nắn và cắt tỉa cho phép trồng cây đơn lẻ trong khoảng không gian tương đối nhỏ. Cây ra hoa và đậu quả sớm khi cây cần nơi có mái che tránh sương giá và gió lạnh.

Hầu hết mận khô được chế biến từ quả của loài này.

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Prunus domestica, Plants for a Future.
 Prunus insititia, Plants for a Future.

Thực vật châu Á
Thực vật châu Âu
Chi Mận mơ
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên
Thực vật được mô tả năm 1753
Articles with 'species' microformats
Loài thiếu dữ liệu theo Sách đỏ IUCN


title: Sếu gáy trắng

text:
Sếu gáy trắng (danh pháp hai phần: Grus vipio) là một loài chim thuộc họ Sếu (Gruidae). Sếu gáy trắng sinh sản ở đông bắc Mông Cổ, đông bắc Trung Hoa và các khu vực phụ cận của đông nam Nga. Chúng trú đông ở gần sông Dương Tử, khu phi quân sự Triều Tiên và ở Kyushu Nhật Bản. Chúng cũng đến tận Kazakhstan và Đài Loan. Trên thế giới chỉ còn khoảng 4.900-5.400 cá thể.Thân dài 112–125 cm, cao 130 cm và cân nặng khoảng 5,6 kg với chân hơi hồng, cổ có sọc trắng và xám, mặt có mảng đỏ. Thức ăn của chúng gồm côn trùng, hạt, rễ cây, thực vật và động vật nhỏ.

Tham khảo

Liên kết ngoài

V
Chim Trung Quốc
Chim Mông Cổ
Chim Nhật Bản
Chim Nga
Chim Triều Tiên
Động vật được mô tả năm 1811


title: Sếu Siberia

text:
Sếu Siberia (danh pháp hai phần: Leucogeranus leucogeranus) là một loài chim thuộc họ Sếu (Gruidae).. Khu vực sinh sản của sếu Siberia trước đây mở rộng từ khu vực dãy núi Ural và sông Obi về phía nam tới sông Ishim và sông Tobol, về phía đông tới khu vực Kolyma. Các quần thể giảm sút do những thay đổi trong sử dụng đất, tiêu thoát nước của vùng đất ngập nước để mở rộng nông nghiệp và săn bắn trên các tuyến đường di cư của chúng. Các vùng sinh sản ngày nay bị giới hạn trong hai khu vực tách rời cách nhau khá xa. Khu vực phía tây trong lưu vực các sông Obi, Konda và Sossva còn quần thể phía đông lớn hơn nhiều ở Yakutia trong khu vực các sông Yana và sông Alazeya.

Cũng giống như hầu hết các loài sếu, sếu Siberia sống ở vùng đầm lầy và vùng đất ngập nước nông và thường xuyên. Chúng lục soát thức ăn ở tầng nước sâu hơn so với loài sếu khác. Chúng thể hiện sự trung thành địa điểm rất cao đối với cả khu vực trú đông lẫn khu vực sinh sản. Quần thể phía tây trú đông ở Iran và một số cá thể trước đây đã từng trú đông ở Ấn Độ về phía nam tới Nagpur và về phía đông tới Bihar. Quần thể phía đông trú đông chủ yếu ở khu vực hồ Bà Dương ở Trung Quốc.

Tham khảo

Liên kết ngoài

International Crane Foundation's Siberian Crane page
BirdLife Species Factsheet
Siberian Crane Flyway Coordination  (SCFC) enhances communication among the large network of scientists, governmental agencies, biologists, private organizations, and citizens involved with Siberian Crane conservation in Eurasia.
Siberian Crane Wetland Project  (SCWP) is a six-year effort to sustain the ecological integrity of a network of globally important wetlands in Asia that are of critical importance for migratory waterbirds and other wetland biodiversity, using the globally threatened Siberian Crane as a flagship species.
Three White Cranes, Two Flyways, One World  An educational website that links schools along the eastern crane flyway in the United States with schools along the eastern flyways of the Siberian and Red-crowned Cranes in Russia and China.
 Online broadcasting of white cranes’ lives from the Oksk hatchery arose

L
L
Chim châu Á
Chim Azerbaijan
Chim châu Âu


title: Đảng Hồi giáo Daawa

text:
Đảng Hồi giáo Daawa ( ) là một đảng chính trị ở Iraq. Dawa và Hội đồng Tối cao Hồi giáo Iraq là hai đảng chính trong liên minh tôn giáo Shiite Iraq, đã giành được đa số ghế trong cả hai cuộc bầu cử tạm thời tháng 1 năm 2005 và cuộc bầu cử dài hạn tháng 12 năm 2005. Đảng được dẫn lãnh đạo bởi Haider al-Abadi, người cũng là Thủ tướng Chính phủ hiện tại của Iraq. Đảng ủng hộ cuộc Cách mạng Iran và cũng Ayatollah Ruhollah Khomeini trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq và nhóm vẫn nhận được sự hỗ trợ tài chính từ Tehran, bất chấp sự khác biệt ý thức hệ với Cộng hòa Hồi giáo.

Lịch sử
Al-Dawa được thành lập vào năm 1957 (một số nói rằng năm 1967) bởi một nhóm các nhà lãnh đạo Shi'ite bao gồm Mohammed Salih al-Adeeb, Sayid Murtadha Alaskary, Abdul Sahib Dukheil, Sayid Mohammed Mahdi Al-Hakim, Sayid MohammedBaqir Al-Hakim, Mohammed Sadiq Al-Qamoosee và Sayid Talib Al-Rafa'ee. Mục đích của họ là tạo ra một đảng phái và một phong trào thúc đẩy các giá trị Hồi giáo và đạo đức, nhận thức chính trị, chủ nghĩa thế tục chiến đấu, và tạo ra một nhà nước Hồi giáo ở Iraq. Điều này được đưa ra tại một thời điểm khi chính trị ở Iraq đã được thống trị bởi chủ nghĩa dân tộc Ả Rập thế tục và các ý tưởng xã hội chủ nghĩa. Mohammad Baqir al-Sadr - người được công nhận rộng rãi như một nhà triết học hàng đầu thế giới, nhà thần học, và nhà lý luận chính trị - nhanh chóng nổi lên như là các thành viên hàng đầu. Đó là người đã đặt nền móng cho đảng và hệ tư tưởng chính trị của nó, dựa trên Wilayat Al-Umma (Quản trị của người dân). Một "sinh đôi" Đảng Hồi giáo Dawa cũng đã được thành lập tại Liban giáo sĩ đã nghiên cứu trong tầm nhìn của Najaf và hỗ trợ Baqr Muhammad al-Sadr của Hồi giáo nổi dậy.

Tham khảo

Chính đảng Iraq


title: Chân trời tím (phim)

text:
Chân trời tím là một phim lãng mạn do Lê Hoàng Hoa đạo diễn, xuất phẩm năm 1971 tại Sài Gòn.

Lịch sử
Truyện phim phỏng theo tiểu thuyết cùng tên của tác giả Văn Quang, ấn hành năm 1964.

Nội dung
Hạ sĩ Phi có biệt tài bắn súng máy, bị thương sau một trận đánh ác liệt, được chẩn đoán không còn khả năng tác chiến do mất một ngón tay. Nhờ biết lái xe, anh được biệt phái phục vụ hậu cứ, làm tài xế riêng cho Trung tá Lạc, trung đoàn trưởng, tạm thời tránh xa khói lửa chiến tranh. Trung tá Lạc có hai con gái rất xinh đều thầm yêu Phi, nhưng Phi không thấy hứng thú gì, không rung động, vì lòng anh đã có hình bóng Liên, một ca sĩ phòng trà. Với nhiều thanh niên trong tuổi quân dịch, một chân lính tài xế như Phi quả là một điều mơ ước cho họ. Thậm chí họ còn phải lo tiền để được làm những "lính kiểng" phục vụ hậu phương. Nhưng Phi thì khác, cuộc sống với những tháng ngày êm trôi theo ngày tháng bình yên, ngày ngày đưa người yêu đi dạo phố sắm sửa, ăn uống, ngoạn cảnh chỉ làm cho Phi thấy bứt rứt, nhàm chán. Khi vết thương lành, Phi tự nguyện xin trở lại chiến trường.

Vắng Phi, ở hậu phương, Liên bị ép buộc phải chung sống với một gã giàu có mà ti tiện, hung hãn, thô lỗ và hay ghen tuông. Bầu không khí thủ đô Sài Gòn bấy giờ sôi sục từng ngày với những cuộc xuống đường, biểu tình của sinh viên, Phật tử. Họ bày tỏ sự bất mãn cao độ đối với chính sách đàn áp Phật giáo của chế độ họ Ngô. Tuy vậy, chính quyền không đáp ứng nên đã xảy ra bạo động ở nhiều nơi. Tình hình trở nên đặc biệt nghiêm trọng sau sự kiện nhà sư Thích Quảng Đức tự thiêu ngay giữa thủ đô.

Một số tướng lĩnh do trung tướng Dương Văn Minh đứng đầu, đã quyết định đảo chính tổng thống. Chiến xa và những đoàn quân hùng hậu được các tướng phe đảo chính đưa về bao vây và tấn công dinh Độc Lập. Khi cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963 xảy ra, phủ tổng thống phát lệnh khẩn điều động những đơn vị trung thành tức tốc về bảo vệ dinh, trấn áp lực lượng đảo chính, Phi cũng có mặt trong số binh sĩ này. Anh nghĩ rằng súng anh cầm chỉ nhả đạn vào quân thù, không thể bắn vào những người cùng hàng ngũ, nhiệm vụ anh là hướng mũi súng về phía trước trấn giữ đất nước. Mãi theo đuổi dòng suy nghĩ, Phi mất cảnh giác nên trúng đạn của một tay súng phía bên lực lượng đảo chính, đạn ghim vào cánh tay. Bị thương khá nặng, Phi cố gắng bò lê về nơi ở của Liên, gọi cửa.

Mất quá nhiều máu, Phi ngã gục khi Liên vừa mở cửa phòng ra. Hốt hoảng, Liên sơ cứu, băng bó vết thương và đặt Phi nằm trên giường, Phi qua cơn nguy kịch.
Bấy giờ, Phi bày tỏ với Liên niềm ước ao đưa Liên về một chân trời tím, nơi hai người sẽ xa lánh thế gian, không một ai quấy rầy, cùng đắm mình trong tình yêu vĩnh cửu ngọt ngào. Liên cũng rất hào hứng về dự định của Phi, thề nguyền cùng anh tìm đến nơi mỹ miều ấy khi anh lành vết thương.

Hai người có ngờ đâu rằng tay anh chị nấp ngoài cửa nãy giờ đã nghe hết ý định của họ. Đến sáng, Liên bật radio, đài Sài Gòn phát liên tục thông báo kêu gọi tất cả các quân nhân phải lập tức về ngay đơn vị trình diện. Phe đảo chính của tướng Dương Văn Minh đã thành công. Chờ khi Phi rời đi theo lệnh kêu gọi trình diện, tên chồng hờ xông vào hỏi tội Liên. Trong cơn ghen tức hắn đã đâm chết Liên.

Kĩ thuật
Phim quay chủ yếu tại Sài Gòn và Vũng Tàu năm 1970.

Sản xuất
 Tổng kinh phí sản xuất bộ phim là 14 triệu đồng - một số tiền rất lớn thời điểm đó.
 Bộ phim được quay ròng rã ba tháng trời, với 100 xe tăng, 45 máy bay trực thăng, 300 xe cơ giới đủ loại, 600 diễn viên chính phụ và đã thu vào 94 triệu đồng, nghĩa là lời gấp gần 7 lần so với số vốn bỏ ra.
 Cảnh Liên nằm cho họa sĩ vẽ được xem là cảnh "nóng" đầu tiên trên màn ảnh Việt.

Diễn xuất

 Hùng Cường... Phi
 Kim Vui... Liên
 Mộng Tuyền... Loan
 Thanh Lan... Phượng
 Ánh Nga
 Bảo Ân... Điền
 Ngọc Đức
 Hà Huyền Chi... Tân
 Khả Năng
 Trần Đỗ Cung... Trung tá Lạc
 Ngọc Phu
 Khả Năng
 Tùng Lâm
 Xuân Phát
 Bà Năm Sa Đéc... Má Phi

Hậu trường
Đầu năm 1971, tại Sài Gòn, một tổ hợp gồm 7 doanh nhân ngành công nghiệp điện ảnh đã thành lập một liên doanh để huy động vốn thực hiện một cuốn phim hoành tráng về tình yêu và chiến tranh tại Việt Nam, lấy tên là Liên Ảnh (gọi tắt của Liên Hiệp Điện Ảnh Việt Nam). Ý tưởng để thực hiện là đưa nội dung cuốn tiểu thuyết "Chân trời tím" của nhà văn Văn Quang lên màn bạc, nhưng yêu cầu không phải là một sản phẩm mì ăn liền mà phải là một bộ phim mang tầm vóc kinh điển. Không hãng phim riêng lẻ nào đủ sức gồng chi phí làm phim dự kiến sẽ rất lớn lao, nên việc huy động lập liên doanh chung vốn được sáng kiến và đồng thuận sau thời gian ngắn bàn bạc. Trọng trách đạo diễn cuốn phim được nhắm cho ông Lê Hoàng Hoa, một tên tuổi hàng đầu trong làng điện ảnh, còn hai vai chính nam nữ sẽ mời Hùng Cường và Kim Vui, hai ca sĩ thanh sắc vẹn toàn bấy giờ. Ngoài giàn giáo đó, Liên Ảnh còn tính chu đáo đến từng giem, sẽ mời hầu hết những gương mặt nghệ sĩ nào có tiếng tăm tại Sài Gòn vào các vai phụ để đảm bảo sức thu hút khán và cả doanh thu.

Hùng Cường vào vai Phi súng máy, một hạ sĩ thuộc binh chủng thiết giáp dưới quyền chỉ huy của viên thiếu tá trung đoàn trưởng có hai con gái xinh đẹp. Thiếu tá này ngoài đời cũng mang hàm thiếu tá, nhưng thuộc bên không quân, là ông Trần Đỗ Cung. Ngoài ra, sự kỹ lưỡng đến cả phần viết lời đối thoại khi liên hiệp phim mời chính nhà văn Văn Quang cùng Mai Thảo, một nhà văn khác biên thoại. Hai tác phẩm Nghìn trùng xa cách của Phạm Duy và Người đi qua đời tôi của Phạm Đình Chương được dự kiến làm nhạc nền cho cuốn phim, sau còn có cả Trần Thiện Thanh soạn thêm bài Chân trời tím rất bám sát nội dung. Cô Lê Hiền là giọng lồng tiếng cho cả Kim Vui và Mộng Tuyền.

Bối cảnh thời gian xảy ra của tác phẩm là giai đoạn chuyển tiếp giữa hai nền đệ nhất và đệ nhị cộng hòa, trong đó đỉnh điểm là cuộc chính biến lật đổ Ngô Đình Diệm mà vai chánh Phi bị cuốn hút vào đó. Không gian là vài cảnh chiến trường chủ yếu tại miền Nam thời bấy giờ và ngoại cảnh chính yếu là thủ đô Sài Gòn và cảnh quan biển ở Vũng Tàu. Phim huy động được cả sự hỗ trợ của quân lực, cảnh trận đánh tại một tiền đồn miền duyên hải đã có sự tham dự của không quân, bộ binh và thiết giáp thật, cùng một màn hành quân trực thăng vận công phu.

Nhạc phim
 Nửa hồn thương đauSáng tác: Phạm Đình ChươngTrình bày: Thái Thanh
 Người đi qua đời tôiSáng tác: Phạm Đình ChươngTrình bày: Thái Thanh

Giải thưởng
Theo lời danh ca Hùng Cường, bức ảnh ghi lại cảnh ông và bạn diễn Kim Vui nằm hôn nhau ngoài bãi biển Vũng Tàu trong phim Chân trời tím bị chính quyền mới phóng to và trưng bày ở cửa vào khu triển lãm "tội ác Mĩ-ngụy" để đả kích. Về sau, khoảng năm 2004 và 2005, cuốn băng sao trắng đen của bộ phim này lại được đem chiếu cho du khách tại Hội trường Thống Nhất, tuy nhiên vì chất lượng băng đã quá nhiễu nên phải cất đi sau một thời gian. Đương thời, Chân trời tím cũng là xuất phẩm điện ảnh ẵm nhiều vinh dự Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Toàn quốc nhất.
 Ba giải vàng văn học - nghệ thuật toàn quốc, Sài Gòn - 1971: Văn học, Nghệ thuật, Nữ tài tử chánh xuất sắc nhất (Kim Vui).
 Giải nhất về nghệ thuật tại Liên hoan phim Á châu, Đài Bắc - 1971 (Best Artistic Expression Award from the Asian Film Festival).

Xem thêm
Người tình không chân dung
Xin nhận nơi này làm quê hương

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết

Tài liệu
Kiều Chinh, Nghệ sĩ lưu vong : Hồi ký, Văn Học xuất bản, Irvine, California, Mỹ, 2021.
Lê Dân, Người đẹp màn bạc Việt một thời, Thanhnien Online, 6 tháng 3 năm 2013.
Lê Quang Thanh Tâm, Điện ảnh miền Nam trôi theo dòng lịch sử, NXB Văn Hóa Văn Nghệ TPHCM, Sài Gòn, 2015.
Phạm Công Luận, Hồi ức, sưu khảo, ghi chép về văn hóa Sài Gòn, Nhà sách Phương Nam & Nhà xuất bản Thế Giới, Sài Gòn, 2016–2022.
Lê Hồng Lâm, 101 phim Việt Nam hay nhất, Nhà xuất bản Thế Giới, Sài Gòn, 2018.
Lê Hồng Lâm, Người tình không chân dung : Khảo cứu điện ảnh miền Nam giai đoạn 1954-1975, Nhà sách Tao Đàn, Hà Nội, 2020.
Max Hastings, Vietnam : An Epic Tragedy, 1945 - 1975, Harper Perennial, New York City, October 15, 2019.
馬克斯‧黑斯廷斯（原文作者），譚天（譯者），《越南啟示錄1945-1975：美國的夢魘、亞洲的悲劇》（上、下冊不分售），八旗文化，臺北市，2022/04/08。

Tư liệu
Những mỹ nhân tuyệt sắc của làng nghệ thuật Sài Gòn trên hình bìa tạp chí Kịch Ảnh năm 1957
Cần khôi phục những di sản điện ảnh quý giá của miền Nam trước 1975
 Nữ minh tinh Kim Vui tưởng nhớ người bạn diễn Ngọc Đức và phim Chân trời tím
 Nữ minh tinh Kim Vui tưởng nhớ kịch sĩ, tài tử Ngọc Đức vừa mất ngày 25 tháng 3 năm 12
 Lý do bài Chân trời tím không được chọn
Phim do Lê Hoàng Hoa đạo diễn
Phim Việt Nam
Phim lãng mạn Việt Nam
Phim ca nhạc Việt Nam
Phim về chiến tranh Việt Nam
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim năm 1970


title: Red Hat Linux

text:
Red Hat Linux, được phát triển bởi công ty RedHat, là hệ điều hành dựa trên Linux phổ biến cho đến khi ngừng phát triển trong năm 2004.

Red Hat Linux 1.0 được phát hành ngày 03 tháng 11 năm 1994. Ban đầu được gọi là "Red Hat Commercial Linux" Đây là bản phát hành Linux đầu tiên sử dụng RPM Package Manager như định dạng đóng gói của nó, và qua thời gian nó được xem là nền tảng cho một số bản phân phối khác, chẳng hạn như Mandriva Linux và Yellow Dog Linux.

Từ 2003, Red Hat đã ngưng phát triển Red Hat Linux và chuyển sang Red Hat Enterprise Linux (RHEL) dành cho môi trường doanh nghiệp.Fedora, được phát triển bởi dự án Fedora, sự hỗ trợ của cộng đồng và sự tài trợ từ Red Hat, là phiên bản miễn phí tốt nhất thích hợp cho việc sử dụng tại nhà. Red Hat Linux 9, bản phát hành cuối cùng, đánh dấu sự kết thúc vào ngày 30/4/2004, mặc dù bản cập nhật vẫn được công bố cho nó tới năm 2006 bởi dự án Fedora Legacy cho đến khi đóng cửa vào đầu năm 2007.

Tính năng
Phiên bản 3.0.3 là một trong các bản phân phối Linux đầu tiên hỗ trợ Định dạng thực thi và có thể kết nối thay vì định dạng a.out.

Red Hat Linux giới thiệu một cài đặt đồ họa gọi là Anaconda, dự định được dễ sử dụng cho người mới, từ đó đã được áp dụng bởi một số bản phân phối Linux khác. Nó cũng giới thiệu một công cụ được xây dựng gọi là Lokkit để cấu hình tính năng tường lửa.

Phiên bản 6 Red Hat chuyển sang glibc 2.1, egcs-1.2, và kernel 2.2. Nó cũng giới thiệu Kudzu, một thư viện phần mềm để tự động phát hiện và cấu hình phần cứng.

Phiên bản 7 được phát hành để chuẩn bị cho kernel 2.4, mặc dù phiên bản đầu tiên vẫn sử dụng kernel 2,2 ổn định hơn.

Glibc được cập nhật lên phiên bản 2.1.92, là bản beta của bản 2.2 sắp tới, và Red Hat sử dụng một phiên bản vá của GCC từ CVS mà họ gọi là "2,96". Quyết định phát hành một phiên bản GCC không ổn định là do GCC 2,95 hoạt động kém trên nền tảng phải i386, đặc biệt là DEC Alpha. Bản mới hơn cũng đã cải thiện hỗ trợ cho C++ chuẩn, đã gây ra phần lớn mã lệnh hiện không để biên dịch.

Đặc biệt, việc sử dụng một phiên bản không phát hành của GCC đã gây ra một số lời chỉ trích, ví dụ từ Linus Torvalds và The GCC Steering Committee; Red Hat đã buộc phải bảo vệ quyết định của họ.

GCC 2,96 bị lỗi trong việc biên dịch Linux kernel, và một số phần mềm khác được sử dụng trong Red Hat, nhờ kiểm tra chặt chẽ hơn. nó cũng có sự không tương thích C++ ABI với các trình biên dịch khác. Sự phân bố bao gồm một phiên bản trước của GCC để biên dịch kernel, được gọi là "kgcc".

Đến Red Hat Linux 8.0, UTF-8 đã được kích hoạt như là mã hóa ký tự mặc định cho hệ thống. Điều này có ảnh hưởng ít đến người dùng tiếng Anh, nhưng dễ dàng hơn cho quốc tế và hỗ trợ nhiều ngôn ngữ, bao gồm cả chữ tượng hình, và ngôn ngữ phức tạp khác cùng với các ngôn ngữ châu Âu. Tuy nhiên, điều này đã gây ra một số phản ứng tiêu cực giữa các người dùng hiện tại Tây Âu, vốn đang sử dụng các chuẩn ISO-8859..

Phiên bản 8.0 cũng là bản thứ 2 dùng giao diện Bluecurve. Nó dùng chung giao diện desktop GNOME-2 và KDE 3.0.2, cũng như OpenOffice-1.0. Các thành viên KDE đã không đánh giá cao sự thay đổi, vì cho rằng nó đã không đem lại lợi ích.

Phiên bản 9 hỗ trợ POSIX Thread Library, mà đã được đưa vào Kernel 2.4 bởi Red Hat

Red Hat Linux thiếu nhiều tính năng do các vấn đề bản quyền và bằng sáng chế. Ví dụ như, hỗ trợ MP3 đã bị tạm ngưng trong cả Rhythmbox và XMMS, thay vào đó, Red Hat khuyến cáo sử dụng Ogg Vorbis, vốn dĩ không có bằng sáng chế. Tuy nhiên việc hỗ trợ MP3 có thể được cài đặt sau đó, tuy nhiên vẫn bị yêu cầu tiền bản quyền. Nó cũng không hỗ trợ hệ thống tập tin NTFS của Microsoft, nhưng vẫn có thể cài đặt một cách tự do.

Fedora

Cuối năm 2003 Red Hat Linux sáp nhập với dự án cộng đồng Fedora. Kế hoạch mới thu hút hầu hết các lập trình viên từ Fedora khi tạo bản phân phối mới Red Hat Enterprise Linux. Fedora thay thế các bản Red Hat Linux. Mô hình tương tự như mối quan hệ giữa Netscape Communicator và Mozilla, hoặc StarOffice và OpenOffice.org.

Tên gọi
Tên chính thức của bản phát hành Red Hat Linux là Red Hat Linux (thường được viết tắt để RHL). Phần đầu tiên, "Red Hat", là công ty phần mềm Red Hat. Phần thứ hai, "Linux", đề cập đến nền tảng Linux Kernel được viết bởi Linus Torvalds và cộng đồng phần mềm nguồn mở.

Các phiên bản đã phát hành

Ngày phát hành được rút ra từ các thông báo trên comp.os.linux.announce. Tên các phiên bản được lựa chọn để khả năng nhận thức liên quan đến các bản phát hành, nhưng không liên quan trong cùng một cách như bản phát hành trước đó.

1.0 (Mother's Day),3/11/1994 (Linux 1.2.8)
 1.1 (Mother's Day+0.1), 1/8/1995 (Linux 1.2.11)
 2.0, 20/9/1995 (Linux 1.2.13-2)
 2.1, 23/11/1995 (Linux 1.2.13)
 3.0.3 (Picasso), 1/5/1996 (Linux 1.2.x) - lần đầu tiên phát hành hỗ trợ DEC Alpha
 4.0 (Colgate), 3/10/1996 (Linux 2.0.18) - lần đầu tiên phát hành hỗ trợ SPARC
 4.1 (Vanderbilt), 3/2/1997 (Linux 2.0.27)
 4.2 (Biltmore), 19/5/1997 (Linux 2.0.30-2)
 5.0 (Hurricane),1/12/1997 (Linux 2.0.32-2)
 5.1 (Manhattan), 22/5/1998 (Linux 2.0.34-0.6)
 5.2 (Apollo), 2/11/1998 (Linux 2.0.36-0.7)
 6.0 (Hedwig), 26/4/1999 (Linux 2.2.5-15)
 6.1 (Cartman), 4/10/1999 (Linux 2.2.12-20)
 6.2 (Zoot), 3/4/2000 (Linux 2.2.14-5.0)
7 (Guinness), 25/9/2000 (phiên bản này được dán nhãn "7" không phải "7,0") (Linux 2.2.16-22)
7.1 (Seawolf), 16/4/2001 (Linux 2.4.2-2)
7.2 (Enigma), 22/10/2001 (Linux 2.4.7-10, Linux 2.4.9-21smp)
7.3 (Valhalla), 6/5/2002 (Linux 2.4.18-3)
8.0 (Psyche), 30/9/2002 (Linux 2.4.18-14)
9 (Shrike), 31/3/2003 (Linux 2.4.20-8) (phiên bản này được dán nhãn "9" không phải "9,0")

Dự án Fedora và Red Hat đã được sáp nhập vào ngày 22 Tháng Chín 2003.
Xem Danh sách các phiên bản của Fedora

Chú thích

Liên kết ngoài

Fedora Project – Lịch sử của Red Hat Linux
Red Hat, Inc. – Tài liệu Linux
 Linux Kernel Organization – Red Hat Archive

Bản đồ các phiên bản RedHat và Tên Mã số phiên bản Linux Kernel

Bản phân phối Linux
Bản phân phối Linux dựa trên RPM
Linux


title: Đình Chí Hòa

text:
Đình Chí Hòa, trước có tên là đình Hòa Hưng (vì tọa lạc trên phần đất của làng Hòa Hưng), sau đổi tên là đình Chí Hòa (vì làng đổi tên); hiện nay tọa lạc trong con hẻm số 475 đường Cách Mạng Tháng Tám, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Đây là ngôi đình thuộc hàng cổ nhất tại thành phố này, và đã được Bộ Văn hóa cấp bằng công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia theo quyết định số 1460 - QĐ/VH ký ngày 28 tháng 6 năm 1996.

Lịch sử
Không rõ năm lập đình Chí Hòa, chỉ biết rằng đình có sau khi Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lược (1698), và thiết lập làng xã cho lưu dân người Việt.

Ban đầu, đình Chí Hòa được dựng khá đơn sơ theo kiểu chữ "tam" (三), với vách ván và mái lợp ngói âm dương. Sau khi được vua Tự Đức ban sắc phong (16 tháng 2âl năm Nhâm Tý, 1852), ngôi đình mới được xây dựng kiên cố và được tu bổ vài lần về sau.

Khi xưa, khuôn viên đình rộng trên một mẫu (hecta), hiện nay đã bị thu hẹp vì bị lấn chiếm. Ngay cả cây đa to trước đình, gốc đến ba người ôm, rễ phụ mọc tua tủa từ thân xuống...cũng bị đốn hạ vào năm 1980, khiến cảnh quan đình bị thay đổi nhiều....

Kiến trúc
Đình Chí Hòa hiện nay có diện tích 492 m² (32,8 m x 15 m), gồm có 3 phần là: võ ca (tức sân khấu, mặt quay vào chính điện), chánh điện và đông lang-tây lang (ở hai bên chính điện); xây trên nền cao 0,5 m, lợp ngói âm dương, đầu đao đính đuôi rồng, trên nóc có tượng "lưỡng long tranh châu" bằng gốm xanh.

Bên trong chánh điện, là một bộ cột gỗ quý có đường kính 30 cm, cao từ 4 đến 7 m, hiệp cùng với bộ vì kèo (với kỹ thuật chêm, nêm tinh tế) giàn thành bộ khung chịu lực cho mái đình. Bên cạnh đó, còn có các bao lam với nghệ thuật chạm thủng hình "tứ linh" hay "tứ quý danh hoa" bố trí hỗ trợ, vừa cách điệu vừa chịu lực cho bộ vì kèo và cột.

Thờ phụng

Chánh điện thờ "Thành hoàng Bổn cảnh", bên trên có bức hoành phi đề 4 chữ Hán: "Thần Minh Chánh Trực". Bàn thờ Tả ban và Hữu ban ở hai bên. Đối diện nhau có hai bàn thờ: Phước Đức chánh thần (Thổ địa) và Đông Trù tư mệnh (Táo quân). Ngoài ra, ở đây còn có bàn thờ Ngũ hành nương nương, bàn thờ nhà giáo Võ Trường Toản,...

Ở bên ngoài ngôi chính điện, có bàn thờ Thần Nông và Thần Hổ.

Đông lang kích thước hẹp, sử dụng như nhà kho. Tây lang rộng hơn, bố trí 2 bàn thờ Tiền hiền và Hậu hiền, là những người có công lập làng và phát triển làng xã.

Lễ Kỳ yên được tổ chức hàng năm vào ngày 16 tháng 2 âm lịch (là ngày vua Tự Đức sắc phong cho đình), nhằm cầu cho "quốc thái dân an".

Giá trị
Đình Chí Hòa còn ghi lại nhiều sự kiện văn hóa lịch sử của đất Gia Định xưa, như:
 Trong khoảng thời gian 1785-1792, nhà giáo Võ Trường Toản đã mở trường dạy học trong khuôn viên đình. Từ lớp học này đã xuất hiện nhiều nhân vật nổi tiếng trong lịch sử như: Ngô Tùng Châu, Trịnh Hoài Đức, Lê Quang Định, Ngô Nhân Tịnh, v.v...
 Năm 1915 - 1917, phong trào Thiên Địa Hội do Phan Xích Long lãnh đạo chống lại thực dân Pháp đã chọn đình Chí Hòa làm nơi luyện tập võ nghệ bí mật của phong trào.
 Năm 1945, phong trào Thanh niên Tiền phong nổi lên rầm rộ khắp nơi, đình Chí Hòa lại trở nên sôi động. Ngày 25 tháng 8 năm 1945, từ tại đình, các thanh niên trong phong trào ấy đã dùng giáo mác, gậy gộc... xông ra đường chặn đánh quân Pháp. Trong đình, dưới bệ sân khấu (võ ca) có hầm bí mật được lực lượng Thanh niên Tiền phong sử dụng trong một thời gian ấy .

Ngoài giá trị lịch sử vừa kể, các hiện vật trong đình cũng rất đáng được chú ý, đó là các bộ liễn chữ Hán khảm xà cừ và các đồ tế tự (như bộ bát bửu, chiêng, trống, bộ tàn lọng,...) đã có cách nay nhiều năm. Trước đây, trong đình có một bộ liễn xưa do các học trò của cụ Võ Trường Toản làm để tặng thầy, bên trên có khảm hai câu như sau:
Sanh tiền giáo dưỡng đắc nhân vô tử như hữu tử
Một hậu lưu danh tại thế, tuy vong giã bất vong.
Tạm dịch:
Lúc sống, dạy dỗ được người, dầu không con cũng như có con.Khi qua đời, tuy đã mất nhưng tiếng tăm vẫn còn tại thế.''

Tiếc rằng, vì thời gian và vì bảo quản kém, nên bộ liễn đã bị gãy mục năm 1980 .

Một vài hình ảnh

Chú thích

Chí Hòa
Di tích quốc gia Việt Nam