title: Chiến dịch Eagle Pull

text:
Chiến dịch Eagle Pull (tạm dịch: Chiến dịch Đại Bàng Quắp) là chiến dịch di tản trên không do Mỹ tiến hành ở thủ đô Phnôm Pênh, Campuchia vào ngày 12 tháng 4 năm 1975. Đầu tháng 4 năm 1975, Phnôm Pênh được xem là tiền đồn cuối cùng còn lại của nước Cộng hòa Khmer đang bị Khmer Đỏ bao vây và hoàn toàn phụ thuộc vào việc tiếp tế trên không thông qua sân bay Pochentong. Với chiến thắng được báo trước của Khmer Đỏ, Hoa Kỳ thực hiện kế hoạch dự phòng cho cuộc di tản đầy rủi ro của nhân viên Mỹ và viên chức cùng người dân Campuchia bằng máy bay trực thăng tới tàu chiến neo trong vịnh Thái Lan. Chiến dịch Eagle Pull diễn ra vào sáng 12 tháng 4 năm 1975 và là một thành công chiến thuật được thực hiện mà không có bất kỳ tốn thất về nhân mạng. Vào ngày 17 tháng 4 năm 1975, Cộng hòa Khmer sụp đổ và quân Khmer Đỏ tiến vào chiếm Phnôm Pênh, đánh dấu sự kết thúc của cuộc nội chiến Campuchia.

Bối cảnh
Vào đầu năm 1975, Cộng hòa Khmer, một chính phủ quân sự do Hoa Kỳ hậu thuẫn, chỉ còn kiểm soát được khu vực Phnôm Pênh và một loạt các thị trấn dọc theo sông Mê Kông đã cung cấp các tuyến tiếp tế thực phẩm và đạn dược quan trọng đến thượng nguồn từ miền Nam Việt Nam. Là một phần cuộc tấn công mùa khô của họ vào năm 1975, hơn là nối lại cuộc tấn công tiền tuyến tại Phnôm Pênh, Khmer Đỏ lập ra để cắt đứt các tuyến tiếp tế dọc theo sông Cửu Long rất quan trọng. Ngày 12 tháng 1 năm 1975, Khmer Đỏ tấn công Neak Luong, một vị trí tiền đồn phòng thủ then chốt của Lực lượng Vũ trang Quốc gia Khmer (FANK) trên sông Mê Kông. Ngày 27 tháng 1, bảy tàu vận tải bị đánh chìm khi tiến vào Phnôm Pênh, những người sống sót của một đoàn tàu hộ tống 16 chiếc đã bị tấn công trong cuộc hành trình khoảng 100 km (62 dặm) từ biên giới Việt Nam. Ngày 3 tháng 2, một đội hộ tống tiến về phía cửa sông đã trúng phải thủy lôi do Khmer Đỏ bố trí tại Phú Mỹ khoảng 74 km (46 dặm) từ Phnôm Pênh. Hải quân FANK có khả năng dò mìn nhưng cũng đành bất lực hoặc phải gánh chịu phí tổn cực kỳ tốn kém trước tình trạng hỗn loạn như vậy. Hải quân FANK đã mất một phần tư số tàu và 70% thủy thủ bị giết hoặc bị thương.

Tới ngày 17 tháng 2, Cộng hòa Khmer đã từ bỏ nỗ lực để mở lại tuyến tiếp tế trên sông Mê Kông. Trong tương lai, tất cả đồ quân nhu viện trợ cho Phnôm Pênh sẽ phải vận chuyển bằng đường hàng không đến sân bay Pochentong. Hoa Kỳ nhanh chóng huy động một cầu không vận nhiên liệu, lương thực và đạn dược vào Phnôm Pênh, nhưng khi sự hỗ trợ của Mỹ cho Cộng hòa Khmer bị giới hạn bởi Tu chính án Giáo hội (Case–Church Amendment), BirdAir, một công ty theo hợp đồng với Chính phủ Hoa Kỳ, kiểm soát không vận với một hạm đội hỗn hợp C-130 và máy bay DC-8, tiến hành bay 20 lần một ngày vào Pochentong.

Ngày 5 tháng 3, Khmer Đỏ pháo kích tại Toul Leap, phía tây bắc Phnôm Pênh, nã pháo vào sân bay Pochentong nhưng quân FANK chiếm lại Toul Leap vào ngày 15 tháng 3 và kết thúc trận pháo kích. Lực lượng Khmer Đỏ tiếp tục tiến gần sát phía bắc và phía tây của thành phố và đã nhanh chóng bắn vào Pochentong một lần nữa. Ngày 22 tháng 3, một loạt quả rốc két đã bắn trúng hai máy bay tiếp tế, buộc Đại sứ quán Mỹ phải công bố đình chỉ cầu không vận vào ngày 23 tháng 3 cho đến khi tình hình an ninh được cải thiện. Đại sứ quán nhận ra rằng nước Cộng hòa Khmer sẽ sớm sụp đổ mà không có viện trợ, nên đã ra quyết định hủy bỏ việc đình chỉ vào ngày 24 tháng 3 và gia tăng số lượng máy bay không vận. Ngày 1 tháng 4, tràn qua chiếm Neak Luong và Ban-am, vị trí cuối cùng còn lại của FANK trên sông Mê Kông. Giờ đây, Khmer Đỏ có thể tập trung tất cả lực lượng của họ hướng về Phnôm Pênh. Trước áp lực của các phe phái chính trị và dư luận trong nước, Thủ tướng Lon Nol buộc phải từ chức ngày hôm đó và rời nước sống lưu vong; sự sụp đổ cuối cùng của nước Cộng hoà Khmer đã được đoán trước.

Diễn biến

Kế hoạch

Kế hoạch sơ tán đã được quân đội Mỹ phát triển và cải tiến ngay khi lực lượng Khmer Đỏ tiến sát Phnôm Pênh, đã bắt đầu ngay từ năm 1973. Ngày 27 tháng 6 năm 1973, Không lực Bảy (Seventh Air Force) công bố Kế hoạch Dự phòng 5060C Eagle Pull yểm trợ việc di tản Phnôm Pênh. Conplan 5060C có ba lựa chọn:
Lựa chọn 1: sơ tán nhân viên Đại sứ quán, công dân Mỹ và những người Campuchia được chọn bằng các chuyến không vận dân sự thường xuyên hoặc điều lệ từ sân bay Pochentong.
Lựa chọn 2: nếu Khmer Đỏ hành động thì buộc phải huỷ bỏ các chuyến bay dân sự từ sân bay Pochentong, cảnh sát an ninh từ Đội Cảnh sát an ninh 56 (56th Security Police Squadron) tại căn cứ không quân Hoàng gia Thái Lan Nakhon Phanom sẽ bay để lo liệu khâu an ninh trật tự cho việc sơ tán khoảng 600 nhân viên Đại sứ quán Hoa Kỳ, công dân Mỹ và những người Campuchia được chọn bởi máy bay cánh cố định của Không quân Hoa Kỳ (với CH-53 và máy bay trực thăng HH-53 nếu cần thiết).
Lựa chọn 3: nếu Pochentong bị đóng cửa để dành tuyến giao thông cho Đội Cảnh sát an ninh 56 được phép hạ cánh vào khu vực hạ cánh (LZ) ở trung tâm Phnôm Pênh (và các thị trấn khác nếu cần) để sử dụng trực thăng CH-53 của Phi đội chiến dịch đặc biệt 21 (21st Special Operations Squadron) và chiếc trực thăng cứu hộ HH 53 của Phi đội phục hồi và giải cứu hàng không vũ trụ 40 (40th Aerospace Rescue and Recovery Squadron).

Lựa chọn 3 sau đó đã được sửa lại nhằm cung cấp việc sử dụng các máy bay trực thăng của Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ (United States Marine Corps) cùng với máy bay trực thăng quân Hoa Kỳ có trụ sở tại Thái Lan và cho lực lượng an ninh mặt đất được tạo thành từ thủy quân lục chiến hơn là cảnh sát an ninh không quân. Khu vực hạ cánh ngay sát Đại sứ quán Mỹ tại Phnôm Pênh.

Ngày 6 tháng 1 năm 1975, CINCPAC đặt đơn vị đổ bộ Thủy quân lục chiến 31 (31st Marine Amphibious Unit) vào lệnh báo động 96 giờ để di chuyển các hạm đội di tản vào vị trí ngoài khơi Kampong Som (trước đây là Sihanoukville) trong vịnh Thái Lan để tiến hành chiến dịch Eagle Pull. Ngày 6 tháng 2 thời gian phản ứng được giảm xuống 48 giờ, có nghĩa là các hạm đội di tản đã duy trì một bán kính 48 giờ bay từ Kampong Som. Sự việc tiếp tục giảm vào ngày 28 tháng 2 xuống 24 giờ, có ý nghĩa thực sự là hạm đội phải duy trì trong vịnh Thái Lan.

Ngày 21 tháng 3, Đại sứ quán dự đoán sẽ có 3600 người di tản, vượt xa ước tính ban đầu khoảng 400 người. Điều này đòi hỏi phải phát triển một kế hoạch sơ tán mới, theo đó Thủy quân lục chiến sẽ bảo vệ sân bay Pochentong, trong khi máy bay trực thăng sẽ chở người sơ tán từ trung tâm Phnôm Pênh đến Pochentong, nơi họ sẽ được bay trên máy bay C-130 đến Thái Lan. Tuy nhiên, kế hoạch này đã nhanh chóng vượt quá dự liệu ban đầu do nguồn cung cấp ít ỏi số máy bay C-130 vào Pochentong đã được sử dụng cho người sơ tán trên hành trình trở về, nhanh chóng giảm số lượng người sơ tán sẽ cần phải được di chuyển trong một cuộc di tản cuối cùng.

Ngày 3 tháng 4, do tình hình quân sự ngày càng xấu dần trong tuyến phòng thủ xung quanh Phnôm Pênh, Đại sứ John Gunther Dean đã yêu cầu việc triển khai 10 nhân viên thuộc đơn vị không quân chỉ huy chiến dịch Eagle Pull đã hạ cánh tại Pochentong trên một máy bay BirdAir C-130. Các đơn vị không quân chỉ huy giám sát máy bay cánh cố định sơ tán hơn 750 người Campuchia diễn ra trong vòng bảy ngày tiếp theo trong khi phải đối mặt với 80-90 viên đạn pháo 105 ly và rốc két 107 ly bắn mỗi ngày. Đến ngày 10 tháng 4 Khmer Đỏ tiến hành các đợt bắn phá dữ dội khiến cho việc sơ tán bằng máy bay cánh cố định buộc phải kết thúc.

Nhóm chỉ huy sau đó hướng sự chú ý đến việc lựa chọn các khu vực hạ cánh máy bay trực thăng để sơ tán. Khi Khmer Đỏ kiểm soát bờ phía đông của sông Cửu Long đối diện Phnôm Pênh, nhóm chỉ huy đã quyết định chọn khu vực hạ cánh Khách sạn, một sân bóng đá khoảng 900 m (3.000 ft) phía đông bắc của Đại sứ quán. Được che chắn từ bờ sông bởi một dãy nhà chung cư, khu vực hạ cánh này không thể bị ngăn cản bởi các vũ khí bắn trực tiếp khiến nó trở thành vị trí an toàn nhất. Toàn bộ nhân viên Đại sứ quán chuẩn bị sẵn sàng để rời khỏi thành phố vào ngày 11 tháng 4, nhưng quá trình di tản đã bị trì hoãn cho đến ngày hôm sau để cho phép tàu sân bay USS Hancock tham gia hạm đội di tản ra khỏi Kampong Som.

Hạm đội di tản
Ngày 3 tháng 3 năm 1975, Nhóm sẵn sàng đổ bộ Alpha trực thuộc Biệt đội 76.4 (Task Group 76.4) và đơn vị thủy quân lục chiến đổ bộ 31 trực thuộc Biệt đội 79.4 (Task Group 79.4) lên tàu và đến vị trí chỉ định Kampong Som trong vịnh Thái Lan, lực lượng bao gồm:
Biệt đội 76.4 (Nhóm Vận chuyển Alpha)
USS Okinawa chở theo HMH-462 bao gồm 14 chiếc CH-53, 3 chiếc CH-46, 4 chiếc AH-1J và 2 chiếc trực thăng UH-1E
USS Vancouver
USS Thomaston

Những tàu hộ tống dành cho hỏa lực, hộ tống và khu vực phòng thủ hải quân:
USS Edson
USS Henry B. Wilson
USS Knox
USS Kirk

Ngày 17 tháng 3, Bộ tổng tham mưu Liên quân Hoa Kỳ (Joint Chiefs of Staff) lo ngại một phi đội máy bay trực thăng thủy quân lục chiến không đủ để sơ tán, bèn ra lệnh cho tàu sân bay USS Hancock dỡ cánh máy bay và tiến tới Trân Châu Cảng. Ngày 26 tháng 3 Phi đội Trực thăng bốc hạng nặng Thủy quân lục chiến (Marine Heavy Lift Helicopter Squadron) HMH-463 gồm 25 chiếc CH-53, CH-46, AH-1J và trực thăng UH-1E lên tàu Hancock và tiến tới vịnh Subic. Sau khi lấy thêm nhiều máy bay trực thăng tại vịnh Subic, Hancock tạm giao cho Nhóm sẵn sàng đổ bộ Bravo (Amphibious Ready Group Bravo) hiện đang trú đóng tại Vũng Tàu, miền Nam Việt Nam, nhưng vào ngày 11 tháng 4 thì Hancock gia nhập Nhóm sẵn sàng đổ bộ Alpha tại vịnh Thái Lan. Đội dự phòng di tản thủy quân lục chiến gồm một tiểu đoàn đội hạ cánh, Thủy quân lục chiến 4, Tiểu đoàn 2 (2/4).

Khi Khmer Đỏ không có lực lượng không quân và chỉ có khả năng phòng không hạn chế, không có sự yểm trợ cần thiết từ lực lượng không quân nhưng việc di tản đã được máy bay của Không quân Hoa Kỳ có trụ sở tại Thái Lan hỗ trợ. Nghi ngờ rằng Khmer Đỏ có thể sở hữu súng phóng tên lửa đất đối không SA-7 và do đó các máy bay trực thăng di tản đều được sơn bằng sơn hồng ngoại phản xạ thấp và được trang bị với máy tung nhiễu ký hiệu ALE-29.

Di tản

Vào chiều ngày 11 tháng 4 năm 1975, MAU 31 nhận được lệnh thực hiện Chiến dịch Eagle Pull. Lúc 06:00 ngày 12 tháng 4, 12 chiếc CH-53 của HMH-462 phóng từ boong tàu sân bay USS Okinawa và cứ 10 phút sau thì hạ cánh một lần nữa để đón lính thủy đánh bộ. Các đơn vị không quân của công ty F và H và nhóm chỉ huy lên tàu từ Okinawa trong khi các đơn vị không quân của công ty G lên những chiếc trực thăng của họ trên tàu sân bay USS Vancouver, đón tổng cộng khoảng 360 lính thủy đánh bộ của lực lượng an ninh mặt đất. Khi những chiếc trực thăng hoàn thành việc chở lính, họ cho thành lập các nhóm đặc nhiệm bay theo quỹ đạo ba vòng.

Lúc 07:30 Đại sứ Dean thông báo cho quyền Tổng thống Campuchia, Thủ tướng Long Boret và các nhà lãnh đạo khác của Campuchia bao gồm cả Hoàng thân Sisowath Sirik Matak, rằng người Mỹ sẽ chính thức rời khỏi nước này trong vòng vài giờ tới và hỏi nếu muốn di tản trong trường hợp này thì họ nên tới đại sứ quán vào 09:30 để kịp sơ tán. Tất cả đều từ chối ngoại trừ quyền Tổng thống Saukam Khoy, kế đến là Lon Nol, Tổng thống của nước Cộng hòa Khmer, người bỏ đi mà không nói với các nhà lãnh đạo đồng bào của mình. Hoàng thân Sirik Matak, cựu Thủ tướng Chính phủ và là lực lượng thúc đẩy sự hình thành của Cộng hòa Khmer từ chối lời đề nghị di tản và nói với Đại sứ Dean rằng: "Tôi đã phạm phải sai lầm này khi tin tưởng vào ngài, người Mỹ".

10 người thuộc nhóm chỉ huy tiến hành lái xe tới khu vực hạ cánh Khách sạn, cố ý vô hiệu hóa chúng để ngăn chặn dòng xe cộ đi lại từ bất kì chỗ nào của thành phố, một số đường khác dẫn từ Đại sứ quán đến chỗ khu vực di tản. Nhóm chỉ huy sau đó tiến hành việc liên lạc với King Bird, một chiếc máy bay HC-130 của Phi đội phục hồi và giải cứu hàng không vũ trụ 56 (56th Aerospace Rescue and Recovery Squadron) sẽ kiểm soát dòng máy bay trực thăng.

Vào 07:43 nhóm máy bay trực thăng đầu tiên vượt qua bờ biển Campuchia và khoảng một giờ sau đó, sau khi vượt qua 160 km (99 dặm) lãnh thổ thù địch, đợt ban đầu đặt ra trên khu vực hạ cánh Khách sạn và hải quân nhanh chóng thành lập một vành đai phòng thủ. Một đám đông người Campuchia sớm tụ tập vượt ra khỏi sự tò mò hơn là cản trở. Thiết lập vành đai bảo vệ, thủy quân lục chiến bắt đầu quá trình di dời đám đông trở lại để giữ an ninh trật tự tại khu vực hạ cánh và sau đó bắt đầu di chuyển các nhóm di tản tới đợi những chiếc trực thăng CH-53. Vì khu vực hạ cánh Khách sạn chỉ có thể giữ ba chiếc CH-53 tại bất kỳ lúc nào, các chuyến bay đến sau khi việc xây dựng ban đầu đã được tổ chức tại Mũi Oscar, khoảng 50 km (31 dặm) về phía nam Phnôm Pênh cho đến khi được gọi là Vua Chim. Việc di tản được tiến hành suôn sẻ mặc dù số lượng người sơ tán về cơ bản thấp hơn so với dự kiến. Các ước tính mới nhất cho thấy có 590 người được sơ tán, 146 người Mỹ và 444 người Campuchia làm việc cho Mỹ và công dân của các nước thứ ba. HMH-462 sơ tán 84 người Mỹ và 205 người Campuchia cùng công dân các nước thứ ba. Trong số người di tản còn có thêm các phóng viên nước ngoài đưa tin về cuộc chiến giữa Khmer Đỏ và chính phủ Campuchia khi đó cũng được đưa khỏi đất nước chùa tháp.

Lúc 09:45, Đại sứ quán Mỹ đóng cửa. Chấm dứt quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và Campuchia một lần nữa cho đến khi được nối lại vào ngày 11 tháng 11 năm 1991. Khoảng 10:41, tất cả số người di tản trong đó có Đại sứ Dean và Tổng thống Saukam Khoy đã được những chiếc trực thăng HMH-462 bốc lên. Máy bay trực thăng HMH-463 hoạt động từ từ tàu sân bay Hancock sau đó bắt đầu đáp xuống đón các binh sĩ của lực lượng an ninh mặt đất. Lo ngại có thể bị Khmer Đỏ tấn công bất cứ lúc nào nên phía Mỹ đã điều hơn 300 tay súng đến bảo vệ sân bóng. Tuy nhiên, về sau kế hoạch đã diễn ra trót lọt.

Vào khoảng 10:50, Khmer Đỏ bắt đầu bắn hàng loạt quả rốc két 107 ly gây ảnh hưởng nghiêm trọng trong vùng lân cận khu vực hạ cánh Khách sạn. Khoảng 10 phút sau đó, khu vực hạ cánh còn phải hứng chịu thêm loạt đạn súng cối 82 ly. Ngay khi toàn quân Khmer Đỏ bắt đầu khai hỏa, kiểm soát viên trong khu vực thông báo cho bộ phận không kiểm tiền tuyến thuộc Lực lượng Không quân (FAC) bay trên không cho OV-10 thuộc Phi đội hỗ trợ chiến thuật trên không 23 (23d Tactical Air Support Squadron). FAC ngay lập tức bay hạ thấp về phía đông bờ sông Mê Kông, nhưng không thể phát hiện bất kỳ tiếng súng từ các vị trí địch quân được biết đến tại địa điểm đó. Lúc 10:59, đơn vị không quân cuối cùng của Thủy quân lục chiến 4 Tiểu đoàn 2 rời khỏi khu vực và chiếc trực thăng thủy quân lục chiến cuối cùng đã hạ cánh trên tàu sân bay Okinawa vào lúc 12:15.

Lúc 11:15, hai chiếc siêu khổng lồ màu xanh lá cây HH-53 của Không quân Mỹ từ Phi đội phục hồi và giải cứu hàng không vũ trụ 40, như dự kiến bay tới đón ban chỉ huy chiến dịch Eagle Pull. Một nhóm quân nhỏ khai hỏa trong quá trình không vận cuối cùng gây ra thiệt hại tối thiểu cho chiếc máy bay đầu tiên, nhưng khẩu súng máy 12,7 ly (0,50 in) bắn trúng đuôi cánh quạt của chiếc trực thăng thứ hai khi nó đang cất cánh khỏi khu vực. Mặc dù bị chấn động mạnh, chiếc trực thăng đã an toàn trở về đến căn cứ không quân Ubon ở Thái Lan. Lúc 14:50, CH-53 HMH-462 khởi hành từ tàu sân bay Okinawa tới chở Đại sứ Dean đến căn cứ không quân U-Tapao ở Thái Lan.

Ngày 13 tháng 4, người di tản đã bay tới căn cứ không quân U-Tapao ở Thái Lan trên những chiếc trực thăng HMH-462 và Nhóm sẵn sàng đổ bộ Alpha cũng đã đi đến điểm hẹn với lực lượng đặc nhiệm 76 (Task Force 76) ở vùng biển nam Trung Hoa (tức Biển Đông) nhằm chuẩn bị thực hiện chiến dịch Frequent Wind kế tiếp với mục tiêu di tản nhân viên Đại sứ quán Mỹ và lãnh đạo, công dân, viên chức Việt Nam Cộng hòa ở Sài Gòn.

Hậu quả

Tại Washington, Tổng thống Ford giải thích nguyên nhân Mỹ rút khỏi Campuchia. Ford nói rằng ông đưa ra quyết định đó mà tâm trạng nặng trĩu song vẫn phải làm vậy để đảm bảo an toàn cho người Mỹ. Hành động rút quân của Mỹ là kết cục không mấy vẻ vang sau 5 năm can thiệp vào cuộc nội chiến ở Campuchia và sự hiện diện của Mỹ tại vương quốc này gắn liền với cuộc chiến mà họ đang tiến hành tại Việt Nam lúc bấy giờ. Henry Kissinger nhận xét trong cuốn hồi ký chiến tranh Việt Nam của ông rằng chính quyền Ford đã bất ngờ và xấu hổ bởi trên thực tế các quan chức hàng đầu của Campuchia đã từ chối rời khỏi đất nước. Bao gồm Thủ tướng Long Boret và em trai cựu Tổng thống Lon Nol là Lon Non, Quyết định của họ gây ngạc nhiên bởi cả hai đều nằm trong danh sách mà Khmer Đỏ thề sẽ xử tử.

Ngày 17 tháng 4 năm 1975, Khmer Đỏ tiến vào Phnôm Pênh dẫn đến cuộc nội chiến Campuchia chính thức kết thúc. Long Boret, Lon Non và các quan chức hàng đầu của Chính phủ Cộng hoà Khmer đều bị xử tử tại trung tâm thể dục thể thao Cercle Sportif, trong khi quân đội Lực lượng Vũ trang Quốc gia Khmer trong thành phố đều bị tước vũ khí và đưa đến sân vận động Olympic sát hại toàn bộ. Hàng trăm nghìn người dân bị buộc rời khỏi các thành phố về các vùng thôn quê lao động khổ sai. Những hành động của chế độ Pol Pot đã khiến khoảng 1,7 triệu người chết vì tra tấn, bệnh tật, đói và làm việc quá sức.

Đối với Thủy quân lục chiến 4 Tiểu đoàn 2 và Nhóm sẵn sàng đổ bộ Alpha, chiến dịch Eagle Pull đóng vai trò như là một cuộc diễn tập quy mô nhỏ cho chiến dịch Frequent Wind phức tạp hơn 17 ngày sau đó.

Ảnh hưởng văn hóa
Chiến dịch Eagle Pull được mô tả sống động trong phim Cánh Đồng Chết.

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Ảnh chụp của Roland Neveu về những ngày cuối cùng trước khi Phnôm Pênh thất thủ

Trận đánh và chiến dịch trong Chiến tranh Việt Nam
Trận đánh và chiến dịch trong chiến tranh Việt Nam năm 1975
Di tản
Lịch sử Campuchia
Lịch sử quân sự Campuchia
Campuchia năm 1975
Chiến dịch quân sự liên quan tới Việt Nam


title: Trận Mars-la-Tour

text:
Trận Mars-la-Tour, còn được gọi là Trận Vionville, Trận Vionville–Mars-la-Tour hay trận Rezonville theo tên các ngôi làng nằm trên đường Metz-Verdun, là một trận đánh khốc liệt trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức, diễn ra gần thị trấn Mars-la-Tour trên mạn đông bắc nước Pháp vào ngày 16 tháng 8 năm 1870. Tại đây hai quân đoàn Phổ thuộc Tập đoàn quân số 2 dưới quyền Thân vương Friedrich Karl đã chạm trán phải toàn bộ 5 quân đoàn của Tập đoàn quân Rhine (Pháp) do Thống chế François A. Bazaine chỉ huy và cuối cùng buộc quân Pháp phải rút trở lại hướng Metz với thiệt hại nặng nề cho cả hai phe.

Sau những thất bại mở màn của quân đội Pháp đầu tháng 8 năm 1870, cánh quân Bazaine phải rút về tập trung ở Metz, sau đó rút về thành cổ Verdun và đến Châlons-sur-Marne để hội quân với Thống chế MacMahon. Phải sau một tuần lễ trì trệ, Bazaine mới bắt đầu hành quân khỏi Metz vào ngày 14 tháng 8. Hôm sau, Tổng tham mưu trưởng Helmuth von Moltke điều Tập đoàn quân số 2 Phổ vượt sông Moselle nhằm cắt đường rút của Bazaine lên mạn bắc. Tưởng rằng quân tiền vệ Pháp đã gần đến sông Meuse, Friedrich Karl huy động bộ phận chủ lực của mình "truy kích" theo hướng tây, ngoại trừ Quân đoàn III dưới quyền Trung tướng Constantin von Alvensleben và Quân đoàn X dưới quyền Thượng tướng Bộ binh Konstantin von Voigts-Rhetz tiến lên phía bắc. Ngày 16 tháng 8, Alvensleben đã tiếp cận chủ lực quân Pháp và, do tin những gì mình thấy là cánh quân đoạn hậu của lực lượng Pháp đang triệt thoái, ông lập tức xua quân tấn công. Dù chiếm được Vionville và Flavigny, quân Phổ sớm bị chặn đứng và Alvensleben nhận ra rằng mình đã đối mặt với toàn bộ quân chủ lực Pháp. Tuy vậy Bazaine và tướng sĩ dưới quyền không hề chớp lấy thời cơ để tập trung quân phản công xóa sổ Quân đoàn III Phổ.

Quân kỵ binh hai bên đều mở những đợt xung phong dữ dội trong cả ngày hôm ấy và trận đánh đã trở thành một ngày vinh quang đối với kỵ binh Phổ. Buổi chiều, Voigts-Rhetz đưa Quân đoàn X vào tăng viện cho Alvensleben. Bộ Tư lệnh Sư đoàn 19 (Quân đoàn X) hạ lệnh tấn công cái mà họ tưởng là sườn nhưng thật ra là chính diện quân Pháp. Sư đoàn Grenier của Pháp đã bẻ gãy được cuộc tiến công này, nhưng phản công thất bại. Trong khoảng thời gian tới, pháo binh Phổ hình thành một trận tuyến dày đặc và thổi bay mọi đợt phản kích đơn lẻ của quân Pháp. Giao tranh tiếp diễn đến tối cho đến khi cả hai phe hầu như cạn sạch đạn dược. Mặc dù kết quả chiến thuật của trận chiến là bất phân thắng bại, quân Phổ đã cắt được con đường đến Verdun buộc Bazaine phải rút quân trở lại hướng đông.

Bối cảnh
Ngày 6 tháng 8 năm 1870, trong khi Tập đoàn quân số 3 Đức do Thái tử Friedrich Wilhelm chỉ huy đè bẹp Quân đoàn I Pháp dưới quyền Thống chế Mac-Mahon ở Frœschwiller-Wœrth về hướng nam, các thành phần thuộc Tập đoàn quân số 1 và 2 Đức đánh thắng Quân đoàn II Pháp do Frossard chỉ huy ở Spicheren-Forbach trên mạn bắc. Hai thất bại mở màn này đã giáng một đòn nặng nề vào tinh thần chiến đấu của Tập đoàn quân Rhine do Hoàng đế Napoléon III trực tiếp chỉ huy và dẫn đến sự chia cắt hai bộ phận quân Pháp. Trước tình hình đó, vào ngày 7 tháng 8 năm 1870, Napoléon sai 3 quân đoàn I, V, VII rút về Châlons-sur-Marne để thành lập một tập đoàn quân mới do MacMahon trực tiếp chỉ huy, trong khi 5 quân đoàn chủ lực Tập đoàn quân Rhine gồm 5 quân đoàn tập kết tại Metz, trước khi rút về thành cổ Verdun trên sông Meuse và đến Châlons để hội quân với MacMahon. 5 ngày sau, Napoléon trao quyền tổng chỉ huy Tập đoàn quân Rhine cho Thống chế Bazaine, nguyên Tư lệnh Quân đoàn III. Sau một tuần lễ thụ động, Bazaine bắt đầu rút quân qua sông Moselle để rời Metz đến Verdun vào ngày 14 tháng 8.

Sau khi nhận định lại tình hình từ hai trận Frœschwiller và Spicheren, Bộ Tổng Chỉ huy quân đội Phổ-Đức – đứng đầu là Thượng tướng Bộ binh Helmuth von Moltke – đã đề ra các kế hoạch quy định Tập đoàn quân số 3 sẽ tiếp tục truy đuổi cánh quân MacMahon và Tập đoàn quân số 1 do Thượng tướng Bộ binh Karl Friedrich von Steinmetz chỉ huy sẽ giữ chân Bazaine tại khu vực Metz, trong khi Tập đoàn quân số 2 do Thân vương Friedrich Karl chỉ huy sẽ lấy Tập đoàn quân số 1 làm trục xoay để tiến vào giữa hai tập đoàn quân Đức và vượt sông Moselle gần Pont-à-Mousson về phía nam Metz nhằm cô lập hoàn toàn Bazaine khỏi MacMahon trên mạn bắc. Buổi chiều ngày 14 tháng 8, Tập đoàn quân số 1 đã tiếp cận các lực lượng Pháp đóng giữ trên khu vực cao phía đông Metz. Quan sát thấy quân Pháp đang rút lui, hai quân đoàn I và VII của Phổ đã quyết định tấn công nhằm trì hoãn đối phương bằng mọi giá và giúp Tập đoàn quân số 2 tạo thế hợp vây theo dự kiến của Molke. Quyết định này dẫn đến trận Borny-Colombey, nơi hai bên đánh bất phân thắng bại nhưng cuộc triệt thoái của Bazaine đã bị trì hoãn đáng kể. Hôm sau, Moltke ban đầu chưa cho phép Tập đoàn quân số 2 vượt sông Moselle để đề phòng quân Pháp phản công Tập đoàn quân số 1. Sau khi nắm được tiến độ triệt thoái lề mề của quân Pháp, vua Phổ là Wilhelm I sai Moltke điều Tập đoàn quân số 2 vượt sông Moselle rồi tiến về phía tây và cấp tốc lên phía bắc để khóa chặt con đường Metz-Verdun. Trên tinh thần "Sứ mệnh lệnh", Moltke giao cho Friedrich Karl toàn bộ quyền chỉ đạo hoạt động này.

Cả Moltke và Friedrich Karl đều không được thông tin chính xác về tình hình quân Pháp. Quân kỵ binh tuần tiễu của lữ đoàn Redern đã thông báo với Bộ Chỉ huy Tập đoàn quân số 2 về sự hiện diện của sư đoàn kỵ binh Forton (Pháp) tại Vionville, nhưng không thể xác định đây là quân tiền vệ, hậu vệ hay lực lượng yểm trợ sườn của Bazaine. Trước tình hình đó, Bộ Tư lệnh Tập đoàn quân số 2 đặt giả định rằng quân tiền vệ của Bazaine đã gần đến sông Meuse và một đợt tấn công chóng vánh theo hướng bắc có lẽ sẽ đánh trúng sườn của các đội hình quân Pháp đang hành quân. Theo các mệnh lệnh của mình vào đêm ngày 15 tháng 8, Friedrich Karl huy động quân chủ lực Tập đoàn quân số 2 gồm các Quân đoàn Vệ binh, XII, IV, và IX, sau khi vượt sông Moselle, tiếp tục "truy kích" Bazaine về sông Meuse (thay vì đánh lên mạn bắc theo ý định thực tế của Moltke), trong khi Quân đoàn III di chuyển lên phía bắc theo hướng Vionville và Quân đoàn X di chuyển về phía tây bắc theo hướng Fresnes-en-Woëvre. Trong ngày hôm ấy, sau khi đánh nhiều trận lẻ tẻ với quân kỵ binh Phổ, sư đoàn kỵ binh Forton đã rút về Vionville mà không hề thăm dò thực lực đối phương. Quân đoàn III hành quân với tốc độ cao đến mức binh lính còn không có thời gian để ăn. Sư đoàn bộ binh số 5 Phổ vượt sông Moselle bằng cây cầu tại Novéant, trước đó người Pháp đã thất bại trong việc phá hủy nó. Sư đoàn bộ binh số 6 dựng một cây cầu phao tại Champey rồi vận chuyển pháo và quân nhu qua Pont-à-Mousson. Các sư đoàn đến vị trí tập kết vào nửa đêm và họ chỉ có một ít thời gian để ngủ.

Người Pháp rút về phía tây từ ngày 13 tháng Tám, bị trận Borny-Colombey làm dán đoạn và chỉ được bắt đầu lại vào ngày 15. Kị binh hai bên đã giao chiến suốt ngày hôm ấy và người Đức thành công trong việc đẩy quân Pháp về Metz. Friedrich Karl gửi một bức điện tín đến trụ sở hoàng gia rằng các báo cáo từ Quân đoàn III đã thuyết phục ông rằng quân Pháp đang rút lui về phía Meuse với tốc độ tối đa và Tập đoàn quân thứ hai sẽ phải nhanh chóng cắt đứt đường rút của họ. Lúc 19 giờ Friedrich Karl lệnh cho quân đoàn III tiến lên qua Mars-la-Tour và Vionville. Quân đoàn X cùng với hai sư đoàn kị binh tiến về phía Tây-Bắc và hỗ trợ với quân đoàn ba ở bên cạnh họ. Quân Pháp, thực tế không rút quân hết tốc lực như người Phổ nghĩ. Nhưng trận giao chiến với kị binh Phổ, những con đường tắc nghẽn bởi xe quân nhu cùng với sự rối loạn vị trí của các quân đoàn đã khiến vị thống chế của tập đoàn quân sông Rhine François Achille Bazaine trì hoãn việc rút lui từ 4 giờ sáng đến tận chiều ngày 16. Nhiều sĩ quan Pháp vẫn còn đang loay hoay với việc tổ chức lại quân nhu và các đơn vị của mình khi trận đánh nổ ra. Tính toán sai lầm của bộ chỉ huy tập đoàn quân số hai khiến cho đơn độc quân đoàn III phải chống lại toàn bộ các Tập đoàn quân sông Rhine mà không có bất cứ hỗ trợ nào trong nhiều giờ. Quân Pháp hoàn toàn có đủ khả năng để tiêu diệt quân Phổ và rút lui về Meuse giáng một đòn chí mạng vào Tập đoàn quân số hai của Phổ.

Trận đánh

Buổi sáng
Tối ngày 15 tháng Tám chỉ huy quân đoàn X Konstantin Bernhard von Voigts-Rhetz lệnh sư đoàn kị binh số 5 dưới quyền tướng Paul von Rheinbaben trinh sát-chiến đấu với quân Pháp tại Rezonville. Vào lúc 8h30 các lữ đoàn long kị binh Murat vẫn còn bận nấu ăn trong trại phía tây Vionville mà không để quân tuần tiễu nên lữ đoàn khinh kị binh Redern tiếp cận họ dễ dàng. Pháo binh Đức nhanh chóng tập hợp ở điểm cao gần đó và bắt đầu bất thần bắn nát quân Pháp. Các khẩu đội pháo khác cũng bắt đầu kéo đến và làm kị binh Pháp tháo chạy về cao nguyên Rezonville. Pháo-ngựa kéo của Đức tức tốc tiến lên vào bắn vào lữ đoàn kị binh Gramont đang đóng trên Rezonville. Vào lúc 9h30 kị binh Đức không thể hỗ trọ kịp thời cho pháo binh khi mà quân Pháp bắt đầu tập hợp và kéo về Vionville đưa quân Đức vào trong tầm bắn của họ. Pháo binh Đức chuyển sang bắn vào bộ binh Pháo đang tiến lên và bị hỏa lực Pháp đáp trả dữ dội.

Lúc 2h Alvensleben lệnh cho sư đoàn kị binh số 6 vượt sông Moselle vào lúc 5h30 và dẫn đầu quân đoàn III. Lúc 7h họ được sư đoàn kị kinh số 5 thông báo về các vị trí của kị binh của Pháp gần Rezonville. Alvensleben ban đầu nghĩ đây là lực lượng còn rớt lại của tập đoàn quân Rhine, ông lệnh cho sư đoàn kị binh số 6 tấn công nhằm quét sạch quân Pháp khỏi cao nguyên Rezonville. Một lữ đoàn kị binh do Trung tá Rauch đãn đầu tấn công điểm cao và họ bị hỏa lực từ Bois de Vionville đẩy lùi với thiệt hại nặng nề. Lữ đoàn của Grüter thành công hơn vào lúc 9h15 khi họ đánh tan lính bộ binh Pháp trong khi pháo binh Phổ bắn nát bất cứ đơn vị Pháp nào đánh ra từ Bois de St. Arnould.

Người Pháp đáp trả với lực lượng áp đảo. Quân đoàn 6 Pháp dưới quyền nguyên soái François Certain Canrobert gửi hai sư đoàn tới Vionville và Flavigny. Quân đoàn 2 Pháp của tướng Charles Auguste Frossard thì gửi sư đoàn Bataille chiếm lấy Vionville , sư đoàn Verge đi chiếm các điểm cao ở Gorze và lữ đoàn Lapasset chiếm lấy Bois de St. Arnould. Lúc 10h kị binh Đức sớm rút lui trước đội quân hùng hậu của Pháp. Vào lúc này quân Phổ mới chỉ tham chiến bằng hai sư đoàn kị binh số 5 và 6.

Quân đoàn III vốn đã tập hợp từ thung lũng Moselle vào sáng ngày 16. Lúc 7h30 sư đoàn 5 bộ binh hành quân dọc theo con đường từ Novéant tới Gorze mà mục tiêu của họ là Vionville Tiền quân của họ là lữ đoàn 9 bộ binh dưới quyền tướng von Döring đến Gorze lúc 9h khi mà sư đoàn 6 kị binh đã triển khai lại quân ở đây. Họ nhận được báo cáo từ tiền quân cùng tin báo sự có mặt của Sư đoàn 6 kỵ binh (Pháp) đang tiến vào Gorze dọc theo cao nguyên Rezonville. Quân Phổ bắt đầu tăng dần lên cao nguyên vào khoảng 9h họ định hất quân Pháp khỏi Rezonville nhưng bị hỏa lực bộ binh Pháp áp đảo, hai khối kị binh của quân Phổ bị hỏa lực bộ binh Pháp đẩy lùi.

Von Stülpnagel mới đầu nghĩ rằng lữ đoàn 9 bộ binh là đủ để đánh bại bước tiến của người Pháp và các đơn vị còn lại tiếp tục tới Flavigny nhưng khi thực tế chiến trường nhanh chóng làm ông thay đổi ý nghĩ. Vị tướng lệnh cho chỉ huy khẩu đội pháo Gallus đem toàn bộ 24 khẩu pháo của sư đoàn 5 bộ binh ra nghênh chiến. Sư đoàn 1 bộ binh Pháp tràn lên cao nguyên và tìm cách đánh tạt cả hai bên sườn của quân Phổ mặc dù vậy họ gặp kháng cự dữ dội. Trung đoàn 48 bộ binh với hai tiểu đoàn được tiếp viện thêm ba đại đội từ Tiểu đoàn 3 súng trường đã giáp lá cà quyết liệt với quân Pháp tại Bois de Vionville và tới 11h họ cơ bản kiểm soát được vị trí này. Về phía đông, Trung đoàn Cận vệ Phổ tiến thẳng về phía bắc từ Gorze và hai tiểu đoàn của nó dần đẩy lữ đoàn Lapasset Pháp về Bois de St. Arnould.

Phía Tây, một tiểu đoàn bộ binh fusilier của trung đoàn 48 bộ binh cố gắng tạt sườn quân Pháp nhưng quân số áp đảo của đối phương nhanh chóng bắn nát họ. Toàn bộ tiểu đoàn bị tàn sát và bị đánh tan. Tổn thất của đơn vị này làm lộ ra một khoảng trống chết người trên tuyến quân của Phổ khi Pháo binh của họ bị lộ ra trước hỏa lực của Pháp. Trước tình thế đó Tiểu đoàn 1 của Thiếu tá Schlippenbach thuộc Trung đoàn Bộ binh 52, Lữ đoàn Bộ binh 10 tiến vào các đại đội bạn đang tan rã nhằm thu hẹp khoảng cách và cứu lấy pháo binh Đức hiện đang lộ diện. Giờ thì họ phải hứng chịu hỏa lực kinh khiếp của bộ binh Pháp, tiểu đoàn hứng chịu thiệt hại nặng, hầu hết sĩ quan chỉ huy đều hy sinh hoặc bị thương nhưng đổi lại họ đã mua thêm thời gian cho quân Phổ kéo thêm quân tới cứu viện. Tướng Von Döring hy sinh khi đang cố gắng củng cố lại cánh trái lữ đoàn 9 của mình. Quân Pháp thừa cơ xông lên nhằm tận diệt cánh trái đổ nát của sư đoàn 5, nhưng rồi Tiểu đoàn 2 và tiểu đoàn fusilier của Trung đoàn Bộ binh 52 dưới quyền Đại tá von Wulffen tức tốc tiến lên cao nguyên dùng súng trường và lưỡi lê để đánh bật quân Pháp về Flavigny. Quân Đức thiệt hại nặng khi chỉ huy tiểu đoàn fusilier Thiếu tá Herwarth von Bittenfeld bị giết và chỉ huy của Tiểu đoàn 2 Thiếu tá von Bünau bị thương cùng với việc họ cạn sạch đạn dược, nhưng, với với sự dũng cảm tuyệt vời họ đã giữ được trận tuyến của mình. Thành công trên cũng mang đậm ảnh hưởng từ các khẩu đội pháo của quân đoàn III đóng tại Tronville đã giã nhừ tuyến quân Pháp cho cuộc phản công của trung đoàn 52. Lúc 12h, thời điểm này Quân đoàn X gửi quân tiếp viện gồm hai tiểu đoàn bộ binh, hai khối kị binh và một khẩu đội pháo đến giúp sức cho sư đoàn 5 bộ binh tăng số pháo lên 30 khẩu và thành lập một vị trí vững chắc cho quân Đức đứng chân. Điều này khiến phía Pháp phải sử dụng đến những khẩu kháo dự trữ của mình để giúp sức cho quân đoàn 2.

Phần còn lại của quân đoàn cùng với Alvensleben, bao gồm Sư đoàn bộ binh số 6 và pháo binh của quân đoàn bắt đầu di chuyển từ Arnaville sang Mars-la-Tour lúc 5h. Vào lúc 6h30, họ nhận được một báo cáo trinh sát kỵ binh về đội hình của Pháp giữa Vionville và Tronville. Vào lúc 08 giờ, sư đoàn phát hiện ra các vị trí của quân Pháp. Alvensleben đích thân quan sát các vị trí của Pháp và ông tin rằng mình phải đối mặt với hậu quân Pháp, Alvensleben ra lệnh cho Sư đoàn bộ binh số 6 di chuyển về phía bắc qua Mars-la-Tour và chặn đường rút lui của Pháp về phía tây. Pháo binh của sư đoàn dưới quyền Thiếu tướng von Bülow di chuyển và tạo thành một tuyến pháo binh vào lúc 10h30, bắn phá bộ binh Pháp giữa Vionville và Flavigny nhằm chuẩn bị cho cuộc tấn công của bộ binh Đức. Hỏa lực bộ binh Pháp gây thương vong cho pháo binh Đức khi mà họ thiếu sự hỗ trợ của bộ binh.

Sư đoàn 6 bộ binh giờ đang nằm trên tuyến Tronville. Trung tướng Gustav von Buddenbrock, chỉ huy sư đoàn, đích thân tiến hành một cuộc trinh sát qua khu vực Vionville-Flavigny. Thấy rằng cả hai ngôi làng đang đầy ắp lính Pháp, ông tập trung toàn bộ lực lượng để xử lý đám lính này. Lữ đoàn 12 của ông tiến dọc theo hai bên đường từ Mars-la-Tour đến Vionville, trong khi Lữ đoàn 11 sử dụng con đường từ Tronville. Hai trung đoàn Đức, 35 và 64, phát động một cuộc tấn công hoàn hảo vào Vionville, các đại đội Đức tiến về phía trước được tổ chức rất tốt, sử dụng khe núi và rừng để che giấu sự hiện diện của mình, rồi bất thần xả súng ở khoảng cách 300 mét và đồng loạt tấn công ngôi làng từ phía bắc, phía tây và phía nam lúc 11 giờ 30. Trận đánh kết thúc trong chưa đầy 30 phút khi trung đoàn Pháp đóng quân ở đây bị áp đảo nhanh chóng đầu hàng . Chiến thắng chớp nhoáng này là kết quả trực tiếp của việc huấn luyện kỹ lưỡng thời bình của các đại đội và tiểu đoàn bộ binh Đức cùng với đó là các sĩ quan luôn đề ra những cách đánh sáng tạo và đầy hiệu quả.

Cuộc tấn công ban đầu vào Flavigny bởi một tiểu đoàn của Trung đoàn 35 đã không thành công cho lắm khi mà hỏa lực bộ binh Pháp đã chém nát đơn vị này khi họ cố gắng băng qua ngọn đồi nghĩa trang gần Flavigny. Mặc dù vậy, quân Đức chiếm được Flavigny vào lúc 12h nhờ vào hỏa lực pháo binh Phổ đã biến toàn bộ cứ điểm của quân Pháp thành một đống đổ nát. Các trung đoàn từ Sư đoàn Bộ binh 6 và 5 xông vào làng từ phía tây và phía nam, đảm bảo sự vững chắc cho chiến tuyến của Quân đoàn III cho đến hết ngày hôm ấy. Hai tiểu đoàn của Sư đoàn 5 Bộ binh tiến lên phía bắc từ Flavigny để chiếm các vùng đất ở phía trước họ trong khi đó Sư đoàn bộ binh số 6 đẩy lùi quân Pháp dọc theo con đường đến Rezonville.

Buổi Chiều
Khi Vionville và Flavigny thất thủ và Quân đoàn 2 của Pháp phải thoái rút về phía Rezonville, lúc 12h30 Bazaine và Frossard lệnh cho kỵ binh ổn định lại mặt trận. Sư đoàn 3 Thương Kỵ Binh tại Rezonville được lệnh tấn công các đơn vị Phổ đang theo sát nhưng không có bất cứ một mục tiêu cụ thể nào được chỉ ra vì "không có đối tượng tấn công xác định nào được chỉ ra cho họ". Lực lượng vệ binh thiết kỵ chuyển sang tấn công, bốn khối kỵ binh xếp thanh hai hàng với khối thứ năm là dự bị. Các đại đội bộ binh Phổ dàn hàng và nhanh chóng tàn sát họ ở cự ly 200 mét. Quân Pháp mất 230 người và 243 con ngựa, số còn lại bỏ trốn như một đám tàn quân bất lực. Trung tá Leo von Caprivi, Tham mưu trưởng Quân đoàn X, khuyên trung đoàn 17 Hussars của Rauch truy quét đám tàn quân vô tổ chức Pháp vào lúc 12h45. Rauch nhanh chóng làm thế trong khi trung đoàn 11 Hussars của Trung tá Eberstein tiếp tục săn lùng những người lính bộ binh Pháp. Họ cũng phá hủy một khẩu đội pháo của Lực lượng Vệ binh Pháp và bắt giữ các khẩu súng, nhưng không thể lôi chúng đi vì không có ngựa kéo. Tiểu đoàn súng trường 3 của Pháp và hai khối kỵ binh Pháp lao đến buộc quân Đức phải rút lui.

Khi thất bại của Quân đoàn 2 trở nên rõ ràng, Alvensleben ra lệnh cho Sư đoàn 6 kỵ binh truy đuổi. Cùng lúc đó, Bazaine mới chuyển Sư đoàn lính phóng lựu và lính Voltigeur về phía trước để hỗ trợ cho Quân đoàn 2. Do đó, Sư đoàn kỵ binh số 6 bị chặn lại trên cao nguyên Rezonville vào lúc 13h bởi một đợt hỏa lực của bộ binh và pháo binh Pháp trước khi nó có thể triển khai đầy đủ và buộc phải rút cả hai lữ đoàn của mình sau những tổn thất nặng nề. Mặc dù phải hứng chịu thiệt hại nặng, quân kỵ binh mua thời gian đủ cho pháo binh Đức di chuyển đến các vị trí thuận lợi hơn. Pháo binh Đức nã đạn dồn dập vào bộ binh Pháp, buộc người Pháp phải thoát lui ngăn họ khai thác sự thiếu hụt đạn dược trầm trọng bộ binh hay lực lượng Kỵ binh đã tơi tả của người Đức. Khi Sư đoàn Bộ binh Phổ số 6 tiến vào Rezonville, họ phải chịu hỏa lực bộ binh và pháo binh của Quân đoàn 6 của Canrobert ở phía bắc dọc theo con đường được gọi là La Mã, buộc sư đoàn Phổ phải ngừng cuộc tấn công và xoay về phía bắc. Quân Phổ bị tổn thất nặng nề từ súng của Pháp. Cả hai bên đều chịu thương vong ghê gớm khi quân Phổ đánh bật tất cả các cuộc tấn công của người Pháp vào vị trí của họ nhưng chịu thương vong cao dưới hỏa lực dữ dội của người Pháp. Lữ đoàn 10 của Sư đoàn 5 Bộ binh tiến vào Rezonville từ phía nam tới đường Metz-Verdun nhưng sau đó bị đánh bật trở lại bởi hỏa lực bộ binh áp đảo của quân Pháp, súng trường tầm xa của Pháp giết chết hoặc làm bị thương gần như tất cả các sĩ quan của lữ đoàn. Sau trận kịch chiến Lữ đoàn 10 rút lui về Vionville và Flavigny khi hết sạch đạn và phần lớn binh

lực tiêu hao.

Bazaine nhận thấy có thêm lực lượng Phổ từ thung lũng Moselle chống lại cánh trái của ông ta và coi đây là mối đe dọa chính tới vị trí của mình. Theo đó, vào buổi trưa, ông tái triển khai Vệ binh Hoàng gia, Sư đoàn Voltigeur và tàn quân được tái lập của Quân đoàn 2 bên cánh trái. Tất cả các lực lượng sẵn có khác được lệnh đập tan cánh trái của quân Phổ. Vào lúc 13 giờ 30 phút, hai sư đoàn Pháp tiến vào cánh trái của quân Đức ở phía tây Vionville, đằng sau họ là cả Quân đoàn 4 đang trên đường đến. Một lữ đoàn quân đoàn X đã được gửi đến chiến trường để tiếp viện cho quân Đức lúc 11h45 nhận nhiệm vụ bảo vệ khu rừng gần Tronville vào lúc 12h30. Hỏa lực tầm xa của quân đoàn Pháp sớm bắn thiệt hại nặng đơn vị này trong khi quân Phổ không thể đáp trả do tầm bắn thấp của súng Dreyse. Quân đoàn III lúc này đã kiệt sức, nhận thấy hỏa lực của quân Đức suy yếu, Canrobert cho quân tấn công chiếm lại Vionville. Lúc ấy là 14h, Quân đoàn III của Alvensleben phải đối mặt với bốn quân đoàn Pháp được triển khai. Ông biết rằng bộ binh lúc này đã kiệt quệ trong khi Pháo binh vẫn đang bắn phá dữ dội nhưng không đủ để đẩy lùi quân địch. Quân Kỵ binh đã tham chiến từ đầu trận đánh và chịu thiệt hại nặng nhưng họ là đơn vị duy nhất khả dĩ để ngăn chặn cuộc tấn công dữ dội của Canrobert. Nói cách khác, ông quyết định hy sinh kỵ binh còn lại của mình để cứu lấy bộ binh và pháo binh quân đoàn hay ít ra, mua thêm một chút thời gian nữa. Alvensleben chỉ đạo Sư đoàn kỵ binh số 5 vốn đã kiệt sức bảo vệ sườn trái của quân đoàn với hai lữ đoàn, trong khi lữ đoàn kỵ binh nặng dưới quyền Thiếu tướng Friedrich Wilhelm Adalbert von Bredow sẽ là mũi dùi tấn công. Để đảm bảo mệnh lệnh rõ ràng Alvensleben gửi tham mưu trưởng của mình,Đại tá von Voigts Rhetz trực tiếp đến lữ đoàn của Bredow với quân lệnh "làm câm họng pháo binh của Canrobert trên con đường La Mã".

Được lưu ý rằng "nó sẽ có giá của nó", vị thiếu tướng cẩn thận sắp xếp lữ đoàn của mình.Vốn ban đầu có ba trung đoàn gồm Trung đoàn Thiết kỵ binh số 7,Trung đoàn Long Kỵ binh số 13 cùng với Trung đoàn Thương kỵ binh số 16 ,song quá trình chiến đấu đã làm họ mất đi trung đoàn long kỵ binh 13 và giờ đây Bredow chỉ còn lại hai trung đoàn và một ít binh ngựa từ trung đoàn long kỵ binh 19. Lúc 14h, những người lính kỵ binh phóng ra từ tuyến quân của mình để tung ra một cuộc tấn công mà về sau nổi danh với cái tên "cuộc tấn công tử thần của Von Bredow". Lữ đoàn sử dụng độ dốc ở phía bắc Vionville cùng với khói súng để che giấu sự hiện diện của mình cho tới những giây phút cuối cùng. Khi còn cách khoảng 1000m họ bất thần lao thẳng vào đánh tan nát hai tuyến cả bộ binh và pháo binh Pháp. Lính của Canrobert tháo chạy toán loạn cộng thêm pháo Đức vẫn bắn phá dồn dập làm bộ binh Pháp tan vỡ hết hàng ngũ. Kỵ binh Pháp gồm 2 lữ đoàn thuộc sư đoàn kỵ binh của Forton với quân số gần 3100 binh mã cố gắng tạt sườn và bọc hậu đám lính Phổ liều lĩnh nhưng lại bị chính bộ binh Pháp, những người bắn bất cứ lính kỵ binh nào họ nhìn thấy, đốn hạ. Khoảng 15h von Bredow thành công trong việc gây ra thiệt hại nặng nề cho pháo binh Pháp đồng thời làm toàn bộ đội hình địch rối tung lên mở đường máu thoát về dưới sự yểm trợ hỏa lực của pháo binh Phổ.Trong số 800 lính ban đầu giờ chỉ còn lại 420, mặc dù mất gần 50% quân số cuộc tấn công đã đem lại một đòn giáng chiến thuật khủng khiếp lên toàn quân Pháp mà bằng chứng là quân Pháp còn chẳng thể nào mà truy đuổi kỵ binh của Bredow nữa.

Thấy rằng quân đoàn 6 đã hỗn loạn, Bazaine ban lệnh cho quân đoàn này dừng tiến công. Áp lực dồn lên sư đoàn 6 bộ binh Phổ vốn tơi tả và cạn kiệt đạn bỗng dừng hẳn lại.Trận chiến về phía tây Rezonville quanh con đường Metz-Verdun biến thành một trận đấu pháo. Cánh trái quân Đức, lữ đoàn 11 kỵ binh của Tướng von Barby đóng giữ ở phía bắc Tronville. Hai bên đấu pháo cho tới khi Sư đoàn lính ném lựu từ Quân đoàn 4 đến nơi,quân Pháp bắt đầu tiến công vào lúc 14h45. Hỏa lực từ những người bộ binh và những khẩu súng mitrailleuses áp đảo kỵ binh của Barby ở cự ly 500 mét và quân Đức bị đánh lùi dần về Tronville. Bốn sư đoàn Pháp, hai từ Quân đoàn 3, sư đoàn Grenier từ Quân đoàn 4 của Tướng Landmirault và Sư đoàn Trixier từ Quân đoàn 6, bắt đầu dồn lên cánh trái của quân Đức và chuẩn bị tạt sườn quân Phổ. Khi hỏa lực từ Pháo binh Pháp tăng mạnh, tất cả các lực lượng Đức ở phía bắc Vionville bắt đầu rút dần và họ tiếp tục trì hoãn quân Pháp trong một giờ. Nhờ vào sự giúp đỡ của mặt đất ẩm ướt cản trở sự di chuyển của quân Pháp nên quân Phổ rút lui trong trật tự và quân đoàn III có thời gian tiếp tế lại đạn dược. Hỏa lực phản pháo của Pháp đã buộc các loại pháo tiên tiến của Phổ, vốn gần như cạn kiệt nguồn dự trữ đạn dược vì phải bắn phá gần như cả ngày, phải từ bỏ vị trí của mình và bổ sung đạn dược ở phía tây nam Vionville.

Viện quân Đức kéo tới
Khi người Pháp đã dàn được quân với tỉ lệ áp đảo Quân Đoàn III chuẩn bị kết liễu nó, Sư đoàn Bộ binh 20 của quân đoàn X dưới quyền Tướng von Kraatz đến chiến trường gần Tronville lúc 1600, sau khi hành quân được 27 dặm (43 km). Các sĩ quan tham mưu của Sư đoàn 20 Bộ binh và Kraatz đã tái tổ chức quân trong khu vực lân cận Tronville và Flavigny đồng thời xác định trung quân của Quân đoàn III bị suy yếu nghiêm trọng. Kraatz ra lệnh cho sư đoàn của mình củng cố vị trí đó ngay lập tức.Trước đó tiếng gầm của đại bác đã khiến chỉ huy của Quân đoàn X, tướng von Voigts-Rhetz điều tra và khi tới Tronville, báo cáo từ tổng tham mưu trưởng Caprivi và trận chiến đang diễn ra đã thuyết phục Voigts-Rhetz di chuyển toàn bộ quân đoàn của mình ngay lập tức lúc 11 giờ 30. Tại Tronville, hai khẩu đội pháo của Quân đoàn X dưới quyền Nam tước von der Goltz kết hợp với hai khẩu đội pháo của sư đoàn và chúng tập trung hỏa lực rất thành công vào pháo binh Pháp của Grenier. Bốn khẩu đội của Thiếu tá Korber gần đó tham gia với một khẩu đội pháo ngựa kéo, cụm pháo binh của Đức sau đó đã thổi bay từng toán lính Pháp cố gắng tiếp cận ở khoảng cách 750 mét ép họ chạy thục mạng về phía bắc trong sự hỗn loạn. Đến 16h, Quân đoàn III và X có 210 khẩu pháo yểm trợ trên chiến trường.

Hai tiểu đoàn từ Trung đoàn 79 của Sư đoàn 20 triển khai gần Tronville lúc 15h30. Họ chiếm giữ vị trí ở rìa phía đông của một khu rừng gần đó và phải hứng chịu hỏa lực bộ binh Pháp bắn thẳng vào họ. Lữ đoàn 40 triển khai tại Tronville lúc 16h30 tiến lên cố gắng kiểm soát phía bắc và phía đông khu vực nhưng phải hứng chịu hỏa lực đạn pháo dữ dội của Pháp. Người Pháp vẫn có sẵn lực lượng vượt trội nhưng không tiếp tục tấn công , phần lớn nhờ vào nỗi ám ảnh của Bazaine với cánh trái của Pháp. Ông ra lệnh cho Quân đoàn 3 dưới quyền Lebouef chỉ được phép giữ nguyên vị trí. Vào lúc 15h, Bazaine phái Quân đoàn 3 đến cánh trái của mình để bảo vệ Rezonville. Do đó, hầu hết quân đội của Lebouef hoàn toàn không chiến đấu vào ngày 16 tháng 8. Mệnh lệnh của Bazaine là một sự trợ giúp tuyệt vời cho Quân đoàn III của Alvensleben.

Thân vương Friedrich Karl không nhận ra được sự nguy kịch của Quân đoàn III cho đến tận lúc 14h, khi một báo cáo từ Kraatz thông báo cho ông về tình hình. Ngay sau đó vị Thân Vương cưỡi ngựa 14 dặm (23 km) với bộ chỉ huy của mình đến chiến trường, tiến lên cao nguyên Rezonville lúc 16h để cổ vũ quân sĩ dưới quyền. Quân đoàn III và các vị trí bộ binh của Pháp đều nằm trên cao nguyên, được củng cố bởi lực lượng pháo binh mạnh mẽ, vững chắc đến mức không bên nào có thể tấn công trực diện. Friedrich Karl quyết định chỉ chiến đấu tấn công với Quân đoàn X ở cánh trái khi nó đến nơi, trong khi Quân đoàn III, với sự trợ giúp của Sư đoàn Bộ binh 20 của Quân đoàn X, sẽ chiến đấu chủ yếu với pháo binh. Các khẩu pháo của Sư đoàn 5, 16 và 20 được tập trung ở phía đông Flavigny dưới sự chỉ huy của Tướng von Bülow, nơi chúng duy trì hỏa lực liên tục vào trận địa pháo binh Pháp nằm phía bắc của con đường Metz-Verdun. Các cuộc tấn công độc lập của bộ binh Pháp đã bị pháo binh Phổ dập nát trước khi quân Pháp thậm chí có thể lọt vào tầm bắn của súng bộ binh Phổ. Hai tiểu đoàn Đức thuộc Trung đoàn 78 Friesland dưới quyền Đại tá von Lyncker đã cố gắng chiếm một điểm cao (989) về phía nam Rezonville nhưng thất bại sau khi tiến được vài trăm mét. Lyncker bị thương cùng với tất cả các chỉ huy đại đội của ông. Hai tiểu đoàn lính ném lựu của Trung đoàn 12 dưới quyền Trung tá von Kalinowski, được hỗ trợ bởi hai khẩu đội pháo của Sư đoàn 16 Bộ binh,tiến được tới một thung lũng dưới chân điểm cao 989. Ba tiểu đoàn thuộc Sư đoàn 20 Bộ binh đã đến và cũng cố gắng chiếm được điểm cao 989, cũng thất bại dưới hỏa lực của Pháp. Dù vậy họ cũng kiểm soát được một vị trí trên sườn dốc và đánh bại mọi nỗ lực của quân Pháp nhằm đẩy lính Phổ trở lại. Ngoài những thành công và thất bại tương đối khiêm tốn này, tình hình của Quân đoàn III đã ổn định vào lúc 17h.

Trong khi đó, một nửa Sư đoàn 19 Bộ binh dưới quyền Tướng Emil von Schwartzkoppen đã tới Tronville và Kraatz yêu cầu họ tấn công cánh phải của Pháp về phía đông bắc. Schwartzkoppen chuyển quân ra ngoài và tập trung Lữ đoàn 39 của mình trong một vòng cung phía đông bắc của Mars-la-Tour. Vào lúc 17h00, các đại đội bộ binh của Lữ đoàn 39 đã tiến lên phía đông bắc trong những đợt xung phong 100 mét, nằm xuống và lại lao lên, tất cả đều nằm trong tầm hỏa lực súng trường chassepot và mitrailleuse của Pháp .Khi năm tiểu đoàn của nó đã ở khoảng cách còn 30 mét tới vị trí của bộ binh sư đoàn Grenier, Bộ binh Pháp nổ súng và tàn sát quân Phổ. Thêm vào thảm họa của Phổ, Sư đoàn của Cissey tạt sườn cánh trái của họ. Lữ đoàn 39 rút lui và hỏa lực truy đuổi của Pháp gần như đã tiêu diệt tàn quân của nó. Khoảng 300 lính Phổ kiệt sức, sau khi hành quân 27 dặm và tấn công người Pháp ngay lập tức khi đến, đã bị quân Pháp bắt sống.

Vào lúc 18h, quân Pháp vượt qua khe núi phía bắc con đường La Mã và tiến lên Mars-la-Tour. Kỵ binh của Voigts-Rhetz đã phát động các đợt xung phong liên tục để ngăn chặn chúng buộc lính Pháp rút lui trở lại khe núi. Trung đoàn bộ binh số 13 của Sư đoàn Grenier bị đốn hạ và trung đoàn thiết kỵ d'frique thứ 2 buộc phải quay trở lại. Người Đức đã sử dụng thời gian và không gian thu được để triển khai nhiều pháo binh hơn nhằm củng cố sườn bên trái của mình. Quân đoàn 4 của Landmirault triển khai sáu trung đoàn kỵ binh ở sườn bên trái phía tây Bruville và phía bắc Mars-la-Tour. Lữ đoàn kỵ binh của Barby và hai trung đoàn nữa được tung ra để đối đầu với họ. Vào lúc 18h45, các đơn vị kỵ binh hai bên lao vào nhau số lính tham chiến lên đến 5.000 kỵ binh và 40 khối kỵ binh. Mỗi bên tìm cách tạt sườn đối phương trong cuộc hỗn chiến. Cuối cùng các trung đoàn Đức đã thành công trong việc xung phong vào sườn và hậu quân của Pháp, toàn bộ lực lượng kỵ binh Pháp tan rã như thể đây là một thói quen, chạy về phía Bruville với những đám mây bụi bay phía sau họ. Sau chiến thắng hoàn toàn trong trận chiến kỵ binh lớn nhất và quan trọng nhất của toàn bộ Chiến tranh Pháp-Phổ, các trung đoàn kỵ binh Phổ đã sắp xếp lại hàng ngũ của mình và rút về phía Mars-la-Tour, đánh bại mối đe dọa bên cánh trái của Phổ. Khi bóng tối đến gần, Landmirault phải từ bỏ mọi nỗ lực chiếm lấy Mars-la-Tour và Tronville. Đến lúc 19h, các vị trí của Phổ ở phía bắc Tronville không còn bị cản trở để tránh khỏi hỏa lực quấy rối từ pháo binh Pháp.

Bên cánh phải quân Phổ, Quân đoàn IX dưới quyền Tướng Albrecht Gustav von Manstein đến chiến trường lúc 16h. Trung đoàn 72 của Sư đoàn 16 Bộ binh đã giành được các rìa phía bắc của Bois de St. Arnould vào lúc 17h và tiến lên sườn núi về phía bắc. Mặc dù hỏa lực không ngớt của quân Pháp gây thương vong đáng kể, Trung đoàn đã chiếm được điểm cao (970) nhưng sau đó bị quân dự bị Pháp đẩy lùi vào lúc 17h30. Trung đoàn 40 tiến lên hỗ trợ và lấy lại sườn núi 970, nhưng lần nữa bị buộc phải rút lui trước quân dự bị áp đảo của Pháp. Trung đoàn 11 theo bước tấn công và lấy lại điểm cao vào lúc 18h rồi cũng bị buộc phải rút lui bởi binh lực dự trữ dồi dào của Bazaine. Quân Pháp thừa thắng xông lên để khai thác thành công nhưng nhanh chóng bị đẩy lùi khi tiến vào tầm bắn của bộ binh Phổ.

Khoảng quanh lúc 18h00, Bazaine ra lệnh cho lữ đoàn 2 Voltigeurs của Lực lượng vệ binh để đảm bảo cao điểm 989. Họ thành công chống lại bộ binh Phổ nhưng hỏa lực pháo binh chính xác của Phổ buộc quân Pháp phải từ bỏ nó. Ở phía nam của điểm cao 970, chiến đấu diễn ra sau lúc 19h00, không bên nào có thể giành được khu vực này nhờ hiệu quả của hỏa lực của đối phương. Với toàn bộ sức mạnh của Quân đoàn IX triển khai ở cánh trái lúc 19h00, Hoàng tử Friedrich Karl đã ra lệnh cho Quân đoàn III và X di chuyển trên Rezonville. Quân Phổ tiến lên nhưng không được xa do quân Pháp vẫn còn rất mạnh, dù pháo binh Pháp lạc hậu hơn họ vẫn gây nhiều thương vong cho quân tấn công buộc người Đức dừng lại. Sư đoàn kỵ binh số 6 đã được Friedrich Karl lệnh cho xung phong vào lính bộ binh Pháp dọc theo con đường Rezonville nhưng dù gây rối loạn cho một số đơn vị địch, họ không thể tiến thẳng vào hỏa lực bộ binh Pháp.Vì sức mạnh của lực lượng Pháp tại chỗ quá lớn, cuộc tấn công chính của Friedrich Karl vào Rezonville đã không được thực hiện. Chiến trường ổn định trở lại và trận chiến kết thúc lúc 21h00 sau mười hai giờ giao chiến.

Sau trận đánh

Khoảng giữa 22h00 đến 23h00, Friedrich Karl đã ra lệnh cho quân Cận vệ và Quân đoàn XII tập hợp tại Mars-la-Tour vào ngày 17. Sau một loạt các báo cáo về trận chiến từ Quân đoàn III và X và các sĩ quan hiện tại, trụ sở hoàng gia vào chiều ngày 16 tháng 8 đã ra lệnh cho Tập đoàn quân 1 dưới quyền Steinmetz chuẩn bị vượt qua Moselle sang bờ trái. Steinmetz thực hiện mệnh lệnh và hai cây cầu phao đã được dựng lên vào đêm 16-17 tháng 8 cho Quân đoàn VII và VIII. Người Đức đã tích lũy tất cả các lực lượng có sẵn để đánh bại bất kỳ cuộc tấn công nào của Pháp vào ngày 17 tháng 8.

Bazaine tin rằng ông đã chiến đấu với lực lượng tương đương vào ngày 16 tháng 8 và sẽ phải đối phó với một kẻ thù cực kỳ vượt trội vào ngày 17 tháng 8.Quân Pháp đã sử dụng một lượng đạn khổng lồ trong ngày hôm ấy và phải bổ sung đạn thuốc men cũng như lương thực để có thể chiến đấu tiếp. Các đoàn xe tiếp tế của Pháp đã tụt lại quá xa gần Moselle để có thể tiếp tế vào ngày 16 tháng 8. Lính Pháp đã kiệt sức về thể chất và bị chấn thương tâm lí bởi trận chiến kéo dài, khốc liệt và bị đạn pháo Đức bắn nhừ cả ngày. Nêu ra sự cần thiết phải có thêm đạn dược và khoảng cách quá xa từ các đoàn xe tiếp tế, Bazaine đã ra lệnh vào đêm 16-17 tháng 8 để quân đội của ông ta quay trở lại gần Metz. Vị trí phòng thủ vững chắc của pháo đài, theo ông, sẽ cho phép ông gây ra tổn thất lớn cho quân Đức và nghiền nát quân đội của họ. Sau khi tiếp tế, Bazaine sẽ bắt đầu lại cuộc diễu hành đến Meuse vào ngày 19 và 20 tháng 8. Mặc dù có một số cuộc giao tranh vào ngày 17 tháng 8, quân Phổ đã không theo đuổi quân Pháp, vì tấn công ngày hôm đó không phải là ý định của họ. Người Pháp rút về cao nguyên Plappeville ở phía đông Gravelotte trong suốt cả ngày. Ở đó, Trận chiến Gravelotte sẽ được chiến đấu vào ngày 18 tháng 8.

Đánh giá
Về mặt chiến thuật, không bên nào thành công trong việc đánh bật đối phương khỏi vị trí của họ trong ngày. Người Pháp rút lui trong đêm, mặc dù vậy, trận chiến là một chiến thắng chiến lược của người Phổ. Bazaine đã thất bại trong việc đến Verdun, ông không nhận thức được rằng quân Phổ đã bủa vây Tập đoàn quân của mình và không còn liwaj chon nào khác ngoài đánh trận Gravelotte. Sau trận Gravelotte vào ngày 18 tháng 8, quân Phổ đã nhốt Bazaine vào thành phố vào ngày 19 tháng 8 và cuộc bao vây Metz xảy ra sau đó, kết thúc bằng sự đầu hàng của Tập đoàn quân sông Rhine vào ngày 27 tháng 10.

Cuộc tấn công tử thần của của Von Bredow "có lẽ là cuộc tấn công kỵ binh thành công cuối cùng trong chiến tranh Tây Âu". Thành công của nó đã tạo được tiếng vang trong các nhà sử học quân sự, điều này tạo ra một huyền thoại cho thấy trong một vài thập kỷ 'Thành tựu của Bredow là chuẩn mực', kỵ binh vẫn có thể đóng vai trò quyết định trong trận chiến hiện đại giữa các lực lượng được trang bị tương đương, và vì vậy kỵ binh tiếp tục là một phần của lực lượng vũ trang của các cường quốc châu Âu trong nửa thế kỷ tiếp theo.

15 khẩu đội pháo của Quân đoàn III đã tiêu tốn 11,520 viên đạn trong trận chiến, trung bình 768 viên đạn mỗi khẩu đội. Sau khi tiêu thụ 2.740 viên đạn khác tại Gravelotte vào ngày 18 tháng 8, quân đoàn hồi phục vào ngày 20 tháng 8 khi đã hoàn toàn dùng hết năm khối đạn pháo được cấp cho họ, cũng như hai khối đạn khác được bổ sung từ các quân đoàn khác. 25 tiểu đoàn của Quân đoàn III đã bắn 720.496 viên đạn vũ khí nhỏ trong trận chiến, trung bình 28.819 mỗi tiểu đoàn. Một số tiểu đoàn bộ binh tiền tuyến của Quân đoàn III tại Mars-la-Tour là đội hình bộ binh đầu tiên của Đức phải đối mặt với tình trạng thiếu đạn dược quan trọng trong chiến tranh. Quân đoàn III, giống như tất cả các quân đoàn Đức khác, có nguồn cung cấp đạn dược dồi dào; vấn đề là các tiểu đoàn bộ binh ở mặt trận đã giao chiến liên tục với kẻ thù đến nỗi họ trở nên quá tách biệt với các xe đạn dược và việc bổ sung nhanh là khó khăn hoặc không thể. Tình trạng thiếu đạn dược chỉ giới hạn ở một số đơn vị tiền tuyến; Nhìn chung, tại Mars-la-Tour và trong toàn bộ cuộc chiến, chi phí đạn dược của bộ binh Đức ít hơn dự kiến.

Thương vong
Tổn thất của quân Đức là 15.799 sĩ quan và binh lính, bao gồm 236 sĩ quan và 4.185 người chết hoặc chết vì vết thương, 470 sĩ quan, 9,932 người và 9 bác sĩ phẫu thuật bị thương và 5 sĩ quan và 962 người mất tích.Tổng số ngựa bị mất là 2.736. Quân đoàn III chịu 44,0% thương vong của quân Đức và mất 6.955 sĩ quan, binh lính và bác sĩ phẫu thuật, bao gồm 1.863 người chết hoặc chết vì vết thương, 4.889 người bị thương và 203 người mất tích.

Người Pháp mất 17.007 sĩ quan và đàn ông, bao gồm 879 sĩ quan và 16.128 người, cùng với một khẩu pháo.

Tham khảo

Tham khảo
 Michael Howard, The Franco-Prussian War: The German Invasion of France 1870–1871, Routledge, 2013. ISBN 1136753079.
 Geoffrey Wawro, The Franco-Prussian War: The German Conquest of France in 1870-1871, Cambridge University Press, 2003. ISBN 0521584361.
 Stephen Badsey, The Franco-Prussian War 1870-1871. Osprey Publishing, 2003. ISBN 1841764213.

_

Pháp năm 1870
Các trận đánh trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Trận đánh liên quan tới Phổ
Trận đánh liên quan tới Pháp
Xung đột năm 1870
Meurthe-et-Moselle


title: Dun (định hướng)

text:
Dun có thể là:
 Xã Dun, Chư Sê huyện Chư Sê tỉnh Gia Lai, Việt Nam.
 Thị trấn Dun, Ariège tỉnh Ariège, Pháp.


title: Hiếu

text:
Hiếu có thể là:
 Chữ hiếu (孝), hiếu thảo.
 Xã Hiếu thuộc huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum, Việt Nam.


title: Thái tử Đảng

text:
Thái tử Đảng (chữ Hán: 太子黨) là một danh xưng không chính thức mang ý nghĩa châm biếm, dùng để chỉ tầng lớp con cháu của các quan chức cao cấp nổi bật và có ảnh hưởng ở Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Bằng một cách không chính thức, tầng lớp này thường được hưởng nhiều đặc ân của nhà nước. Do đó, tầng lớp con cháu này có nhiều cơ hội để được quy hoạch để làm lãnh đạo trong tương lai, dù hình thức bên ngoài vẫn biểu hiện bởi các nguyên tắc dân chủ như thông qua bầu cử; hoặc tìm kiếm các cơ hội kinh doanh, tích lũy khối lượng tài sản khổng lồ mà những người dân thường không thể nào có được.

Từ nguyên
Trong lịch sử Trung Quốc, thuật ngữ Thái tử Đảng thường được dùng để chỉ tập hợp các thế lực chính trị tập trung xung quanh hạt nhân là người kế vị Hoàng đế trong tương lai, thường là Thái tử, để hình thành một bè phái chính trị trong triều đình. Như vào đời Đường Cao Tổ, Thái tử Lý Kiến Thành cấu kết với Tề vương Lý Nguyên Cát để hình thành một bè phái chính trị nhằm loại trừ ảnh hưởng của Tần vương Lý Thế Dân. Hoặc vào đời Thanh Khang Hy, nhằm nắm chắc thế lực kế vị, Thái tử Dận Nhưng đã liên kết với nhiều thân vương, văn thần võ tướng để hình thành một thế lực chính trị lớn trong triều đình.

Đầu thế kỷ 20, thuật ngữ này được dùng nhóm chính trị gia tập hợp xung quanh hạt nhân là Viên Khắc Định, con trai của Viên Thế Khải, Tổng thống Trung Hoa Dân quốc (về sau tự xưng Hoàng đế). Về sau, nó được dùng mô tả nhóm con cháu thuộc tứ đại gia tộc Tưởng - Tống - Khổng - Trần (Tưởng Giới Thạch - Tống Gia Thụ - Khổng Tường Hy - Trần Lạp Phu), nhờ thế lực của các trưởng bối mà thăng tiến nhanh trong chính trị và quân sự. Sau khi chính phủ Quốc dân Đảng mất quyền kiểm soát ở đại lục, tại Đài Loan, thuật ngữ Thái tử Đảng được dùng để chỉ nhóm nhóm chính trị gia tập hợp xung quanh Tưởng Kinh Quốc, người được xem là chắc chắn kế vị cha mình là Tưởng Giới Thạch.

Hiện tại, thuật ngữ Thái tử Đảng thỉnh thoảng vẫn được dùng tại Đài Loan để chỉ trường hợp cha con cùng nằm chức vụ trong chính quyền như cha con Tổng thống Trung Hoa Dân quốc Mã Anh Cửu - Mã Hạc Lăng, Thị trưởng Đài Bắc Hác Long Bân - Hác Bách Thôn, huyện trưởng Đào Viên Ngô Chí Dương - Ngô Bá Hùng...

Hạt giống đỏ là những cá nhân trẻ tuổi được quy hoạch trước sẽ làm lãnh đạo trong hệ thống Đảng Cộng sản tại các nước Cộng sản như Việt Nam, Trung Quốc. Tại Trung Quốc, Hạt giống đỏ (tiếng Anh: "great red hope") dùng để chỉ con cháu các (cựu) lãnh đạo của Trung Quốc, được hưởng các đặc ân của nhà nước và được quy hoạch để làm lãnh đạo trong tương lai. Khái niệm này khác với khái niệm "các thế hệ lãnh đạo" của Trung Quốc, khi mà trước kia việc quy hoạch lãnh đạo dựa vào quá trình đấu tranh cách mạng, còn hiện nay "hạt giống đỏ" chủ yếu là con cháu.

Vì vậy, Đảng Cộng sản Trung Quốc hiện nay được báo chí nước ngoài gọi là "Thái tử Đảng", có nghĩa là Đảng của con cháu các cựu lãnh đạo, được quy hoạch đưa lên làm lãnh đạo. Thế hệ hạt giống đỏ nhiều người được đi học tại Mỹ và được quy hoạch sẽ đưa về làm lãnh đạo. Tuy nhiên, có nhiều vấn đề về thế hệ con cháu này, đặc biệt là họ quen với giàu sang và scandal.

Thái tử Đảng tại Việt Nam

Thái tử Đảng tại Trung Quốc

Xem thêm
 Hạt giống đỏ - danh xưng tương tự ở Việt Nam
 Con ông cháu cha
 Phú nhị đại

Chú thích

Liên kết ngoài
 Đảng Thái Tử và triển vọng của Trung Quốc
 Con cái các quan chức cao cấp Trung Quốc đa phần du học ở Mỹ

Chính trị Trung Quốc
Thái tử Đảng
Hạt giống đỏ


title: Văn Chương (định hướng)

text:
Văn Chương có thể là:

 Phường Văn Chương, quận Đống Đa, Hà Nội
 Văn Chương (sinh 1969), Nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ chèo Việt Nam


title: Phương Mai (định hướng)

text:
Phương Mai có thể là:

Địa danh
 Phường Phương Mai, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội
 Bán đảo Phương Mai, một bán đảo ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

Tên người
 Công chúa Nguyễn Phúc Phương Mai


title: Yên Hòa (định hướng)

text:
Yên Hòa có thể là một trong số các địa danh Việt Nam sau:

 Phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội
 Xã Yên Hòa, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh
 Xã Yên Hòa, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình
 Xã Yên Hòa, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên
 Xã Yên Hòa, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An
 Xã Yên Hòa, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình

Xem thêm
An Hòa


title: Cò nhạn châu Phi

text:
Cò nhạn châu Phi (danh pháp hai phần: Anastomus lamelligerus) là một loài cò nhạn trong Họ Hạc. Loài cò này ăn các loài không xương sống (ốc, động vật hai mảnh vỏ) thủy sinh và ếch nhái.

Phân bố
Loài cò này được tìm thấy xuyên suốt từ vùng châu Phi hạ Sahara từ đông Senegal cho tới Ethiopia và rồi xuống phía nam tới tận KwaZulu-Natal ở phía đông Nam Phi. Chúng chủ yếu sống tại các vùng gần nguồn nước.

Thư viện ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 www.biodiversityexplorer.org

L
Chim châu Phi
Động vật được mô tả năm 1823
Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Ciconia stormi

text:
Ciconia stormi là một loài cò cỡ trung bình sống chủ yếu tại các khu rừng nhiệt đới thấp thuộc Indonesia, Malaysia và nam Thái Lan. Nó được coi là loài cò hiếm nhất, và ước lượng ngoài tự nhiên chỉ còn ít hơn 500 cá thể trong khu vực phân bố của nó.

Mô tả
Nó dài khoảng  với bộ lông màu trắng và đen, mỏ đỏ, da mặt trụi màng vàng, chân đỏ. Con trống và con mái giống nhau. Con non có bộ lông tối hơn.

Phân bố và môi trường sống
Loài ít được biết đến này được tìm thấy trong rừng không bị ảnh hưởng và môi trường sống nước ngọt ở Sumatra, quần đảo Mentawai, Borneo và bán đảo Malaysia. Một trong những thành lũy của nó là ở phía đông nam Sumatra, với quần thể còn lại bị giới hạn trong Kalimantan và Brunei. Trong khi ở bán đảo Malaysia, chỉ có một dân số rất nhỏ, cá nhân phân tán để lại.

Hành vi
Nó sống đơn độc. Chế độ ăn uống của nó bao gồm chủ yếu là cá. Con mái thường đẻ hai quả trứng trong tổ trên tán cây cao.

Tình trạng
Do mất môi trường sống đang diễn ra, kích thước dân số rất nhỏ, phạm vi giới hạn và bị săn bắt quá mức trong một số khu vực, nó được IUCN xếp vào mục Loài Nguy cấp từ năm 1994.

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài
 BirdLife Species Factsheet
 IUCN Red List
 Red Data Book

S
Động vật được mô tả năm 1896
Chim Indonesia
Chim Myanmar
Chim Brunei
Chim Malaysia
Chim Thái Lan


title: Hạc đen

text:
Hạc đen (danh pháp hai phần: Ciconia nigra) là một loài chim lội nước lớn trong họ Hạc. Nó là một loài phổ biến rộng rãi, nhưng hiếm khi sinh sản ở các khu vực ấm áp của châu Âu, chủ yếu ở khu vực trung tâm và phía đông. Đây là loài nhút nhát và cảnh giác, không giống như hạc trắng. Loài này thường đi thành cặp hoặc thành đàn nhỏ ở các vùng đầm lầy, sông, vùng nước nội địa. Hạc đen ăn động vật lưỡng cư và côn trùng.

Mô tả
Hạc đen nhỏ hơn hạc trắng. Hạc đen là một loài chim lớn, thân dài từ 95 đến 100 cm và sải cánh dài 145–155 cm và nặng khoảng 3 kg. Giống như tất cả các hạc, nó có đôi chân dài, cổ dài, mỏ dài, thẳng, nhọn. Hạc đen đầu, cổ, diều, mặt trên thân và đuôi đen có ánh lục và tím. Ngực, bụng, trên đuôi và lông bao dưới cánh trắng. Da trần trước mắt và xung quanh mắt, mỏ và chân đỏ. Con chim non có bộ lông gần giống chim trưởng thành nhưng ánh lục và tím nhạt hơn. Đầu, cổ, ngực, bao cánh, vai và trên đuôi có những điểm màu sáng hơn. Mỏ và chân màu nâu xám.

Nó đi chậm và vững chắc trên mặt đất. Giống như tất cả loài hạc, nó bay với cổ của nó dang ra.

Phân bố
Trong mùa hè, hạc đen được tìm thấy từ phía tây Đông Á (Siberia và Trung Quốc) cho tới Trung Âu, tới tận phía bắc Estonia, Ba Lan, Niedersachsen và Bayern ở Đức, Cộng hòa Séc, Hungary, và phía Nam Hy Lạp, với một số lượng ít ỏi tại Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Số lượng chúng không nhiều ở khu vực phía tây phân bố loài, mà cư trú đông hơn vùng phía đông Transcaucasus.

Chúng ưa thích các khu vực cây cối rậm rạp hơn so với hạc trắng, hạc đen sinh sản trong vùng đất ngập nước đầm lầy xen kẽ cây lá kim, rừng lá rộng, nhưng cũng sống ở đồi núi với mạng lưới sông suối nhiều. Nó sống trong các khu vực ở vùng đất thấp Caspi.

Tham khảo

N
Chim Azerbaijan
Chim Bhutan
Chim Malaysia
Chim châu Á
Chim châu Âu
Động vật được mô tả năm 1758
Chim châu Phi Hạ Sahara


title: Người Sắt (phim 2008)

text:
Người Sắt (tựa gốc tiếng Anh: Iron Man) là một bộ phim điện ảnh đề tài siêu anh hùng của Mỹ năm 2008 dựa trên nhân vật truyện tranh cùng tên của Marvel Comics, phim là bộ phim đầu tiêu mở đầu cho Giai đoạn 1 và Vũ trụ Điện ảnh Marvel (MCU). Phim do hãng Marvel Studios sản xuất và Paramount Pictures chịu trách nhiệm phát hành. Người Sắt do Jon Favreau đạo diễn, với phần kịch bản do đội ngũ biên kịch gồm Mark Fergus và Hawk Ostby cùng Art Marcum và Matt Holloway chấp bút. Trong phim, nam diễn viên Robert Downey Jr. thủ vai Tony Stark / Người Sắt, cùng với đó là sự tham gia của Terrence Howard, Jeff Bridges, Leslie Bibb, Shaun Toub và Gwyneth Paltrow. Nội dung của Người Sắt xoay quanh Tony Stark, một kỹ nghệ gia kiêm kỹ sư thiên tài, sau khi trải qua một tai nạn nguy hiểm đến tính mạng đã chế tạo nên một bộ giáp siêu năng lực và trở thành Người Sắt, một siêu anh hùng với trang bị tân tiến.

Trước khi Marvel Studios sở hữu bản quyền vào năm 2006, Người Sắt đã được phát triển từ năm 1990 tại Universal Studios, 20th Century Fox và New Line Cinema trong các giai đoạn khác nhau. Đây là dự án điện ảnh đầu tiên mà Marvel tự chủ về mặt tài chính, với Paramount Pictures đóng vai trò làm đơn vị phát hành phim. Theo linh cảm của riêng mình, Favreau đã đồng ý ký hợp đồng cho vị trí đạo diễn của bộ phim. Các địa điểm quay phim mà ông chọn chủ yếu thuộc tiểu bang California, còn bối cảnh Bờ Tây ở trong nguyên tác truyện tranh bị ông từ chối nhằm phân biệt phim với nhiều tác phẩm siêu anh hùng lấy bối cảnh tại Thành phố New York khác. Phim khởi quay vào tháng 3 năm 2007 và đóng máy vào tháng 6 cùng năm. Trong thời gian quay phim, các diễn viên được phép tự do sáng tạo lời thoại của mình do giai đoạn tiền kỳ chủ yếu tập trung vào phần cốt truyện và các phân cảnh hành động hơn. Phiên bản cao su và kim loại của bộ giáp do công ty của Stan Winston chế tạo được kết hợp công nghệ CGI để tạo ra nhân vật Người Sắt.

Người Sắt ra mắt lần đầu tiên tại Sydney vào ngày 14 tháng 4 năm 2008. Phim bắt đầu khởi chiếu tại Hoa Kỳ vào ngày 2 tháng 5 năm 2008 và tại Việt Nam vào ngày 16 tháng 5 năm 2008. Tác phẩm thu về hơn 585 triệu USD tiền doanh thu so với kinh phí sản xuất 140 triệu USD, đồng thời nhận nhiều lời tán dương cho phần diễn xuất, đặc biệt là vai diễn Tony Stark của Downey, cũng như phần hiệu ứng hình ảnh và các phân cảnh hành động. Viện phim Mỹ đã lựa chọn Người Sắt là một trong mười phim hay nhất năm 2008, đồng thời phim cũng nhận hai đề cử giải Oscar cho Biên tập âm thanh xuất sắc nhất và Hiệu ứng hình ảnh xuất sắc nhất, đồng thời được thêm vào Viện lưu trữ phim quốc gia để bảo tồn vào năm 2022. Hai phần phim tiếp nối là Người Sắt 2 và Người Sắt 3 lần lượt ra rạp vào ngày 7 tháng 5 năm 2010 và ngày 3 tháng 5 năm 2013.

Nội dung
Thiên tài, tỉ phú, tay chơi và nhà từ thiện Tony Stark là người thừa kế Tập đoàn Stark Industries chuyên nhận thầu quốc phòng từ cha mình. Tony bị gán với biệt hiệu tay chơi bởi anh là người vô cùng sành sỏi ở những khoản ăn chơi vô độ, bên cạnh việc lên giường với hàng tá cô gái, trong đó có cô phóng viên Christine Everhart của tạp chí Vanity Fair. Anh sang Afghanistan, đất nước đang bị tàn phá bởi chiến tranh cùng với Trung tá James Rhodes để giới thiệu một phát minh tên lửa mới có tên "Jericho". Sau buổi thuyết trình, đoàn hộ tống bị phục kích khiến Stark bị thương nặng bởi một vũ khí của địch là tên lửa của chính công ty anh. Stark bị bắt giam trong hang động của nhóm khủng bố Ten Rings. Tại đây Tony gặp Yinsen, người bạn cùng cảnh ngộ đã giúp gắn một nam châm điện vào ngực anh nhằm ngăn các mảnh vỏ lựu đạn còn sót lại đâm trúng tim. Raza, thủ lĩnh của Ten Rings, hứa sẽ trả tự do cho Tony với điều kiện anh phải thiết kế tên lửa Jericho cho chúng, nhưng cả Tony và Yinsen đều hiểu rằng Raza chắc chắn sẽ không giữ lời.

Stark và Yinsen bí mật chế tạo một máy phát điện nhỏ, được gọi là lò phản ứng hồ quang, nhằm cung cấp năng lượng điện từ cho bộ giáp Mark 1 tự chế để hỗ trợ việc trốn thoát. Mặc dù hai người đã giữ kín bộ giáp tới phút chót, bọn khủng bố Ten Rings vẫn phát hiện ra ý định này và tấn công vào khu xưởng của họ. Yinsen hi sinh để đánh lạc hướng chúng, giúp cho bộ giáp Mark 1 có thêm thời gian nạp đầy năng lượng. Trong bộ giáp do mình tự thiết kế, Stark chiến đấu thoát khỏi hang động và đi tìm Yinsen, lúc này đang trong cơn hấp hối và khuyên anh đừng phí thời gian của mình. Trong cơn tức giận anh đã thiêu rụi vũ khí của Ten Rings và bay ra khỏi hang, đâm xuống sa mạc và làm bộ giáp Mark 1 vỡ tan tành. Sau khi được Rhodes giải cứu, Stark trở về nhà và tuyên bố công ty của anh sẽ không sản xuất vũ khí nữa. Obadiah Stane, cựu đối tác của cha anh kiêm quản lý công ty khuyên Stark rằng ý định của anh có thể hủy hoại Tập đoàn Stark Industries cùng di sản của người cha quá cố. Ở phòng xưởng tại nhà, Stark bắt tay ngay vào việc chế tạo một bộ giáp mạnh mẽ hơn cũng như cả một máy phản ứng hồ quang hiệu quả hơn cho mình. Người phụ tá Pepper Potts đặt máy phản ứng hồ quang đầu tiên trong một hộp kiếng nhỏ. Mặc dù Stane đề nghị Stark công bố chi tiết công trình nhưng anh vẫn quyết định giữ riêng nó cho mình.

Tại một sự kiện từ thiện do Tập đoàn Stark Industries tổ chức, nữ phóng viên Christine Everhart đã tiết lộ cho Stark biết các vũ khí của công ty, bao gồm cả tên lửa Jericho mới vừa được trao cho Ten Rings sử dụng để tấn công Gulmira, quê của Yinsen. Stark cũng hay biết rằng Stane đang âm mưu thay thế anh trở thành lãnh đạo mới của công ty. Bực tức vì những tiết lộ này, Stark lập tức mặc bộ giáp Mark 3 bay tới Afghanistan để giải cứu cho ngôi làng của Yinsen. Trong lúc bay về nhà, Stark bất ngờ bị hai phi cơ chiến đấu F-22 Raptor tấn công, buộc anh phải tiết lộ danh tính của mình với Rhodes qua điện thoại với hi vọng chấm dứt những cuộc công kích của chính phủ. Trong khi đó, Ten Rings thu thập lại các mảnh giáp vỡ từ bộ đồ nguyên mẫu mà Stark từng mặc và gặp Stane, kẻ sau đó đã giết chết Raza và chỉ huy các thành viên còn sống sót của nhóm này. Stane lúc này sở hữu bộ giáp mới đồ sộ là "Iron Monger" nhờ kỹ nghệ đảo ngược từ các mảnh vỡ. Nhằm tìm kiếm các vũ khí khác mà công ty bàn giao cho Ten Rings, Stark đã cử Pepper hack hệ thống máy tính công ty từ văn phòng của Stane, và cô đã phát hiện ra Stane chính là kẻ cung cấp vũ khí cho Ten Rings và sai chúng giết Stark, dù chúng đã thất bại. Potts lập tức đi gặp đặc vụ Phil Coulson của S.H.I.E.L.D., một cơ quan chống khủng bố, để báo cáo tội ác của Stane. Không may thay, Stane phát hiện hành động của cô không lâu sau đó.

Do các nhà khoa học của Stane không thể phục chế lại lò phản ứng hồ quang của Stark nên Stane đã phục kích tại nhà anh để cướp nó đi. Stark đã dùng lò phản ứng hồ quang cũ để thay thế cho cái vừa mất. Trong khi Potts và các đặc vụ S.H.I.E.L.D. nỗ lực bắt Stane thì hắn liền mặc bộ giáp Iron Monger và tấn công lại họ. Stark chiến đấu với Stane, nhưng bị áp đảo vì lò phản ứng cũ không được thiết kế để chiến đấu lâu dài. Cuộc chiến đưa Stark và Stane lên đỉnh tòa nhà Tập đoàn Công nghiệp Stark, trong lúc đó Stark hướng dẫn Potts bật quá tải lò phản ứng hồ quang lớn để cấp năng lượng cho tòa nhà. Một luồng điện khổng lồ được phóng thích khiến Stane và bộ giáp của hắn rơi vào lò phản ứng đang phát nổ và chết. Trong cuộc họp báo diễn ra ngày hôm sau, Stark, bất chấp lời đề nghị từ phía S.H.I.E.L.D., đã công khai xác nhận với trước công chúng rằng cái tên "Người Sắt" mà giới truyền thông gọi chính là mình.

Trong phân đoạn after-credit, Giám đốc S.H.I.E.L.D. Nick Fury đã đến thăm nhà Stark. Ông nói với Stark rằng Người Sắt không phải là "siêu anh hùng duy nhất trên thế giới" và giải thích rằng ông muốn thảo luận với anh về "Sáng kiến Avengers".

Diễn viên

 Robert Downey Jr. vai Tony Stark / Người Sắt:

 Terrence Howard vai James "Rhodey" Rhodes:
 Jeff Bridges vai Obadiah Stane:
 Shaun Toub vai Yinsen:
 Gwyneth Paltrow vai Virginia "Pepper" Potts:
Ngoài ra, Faran Tahir xuất hiện trong vai Raza, thủ lĩnh của nhóm Ten Rings; Paul Bettany lồng tiếng cho J.A.R.V.I.S., hệ thống trí tuệ nhân tạo riêng của Stark; Leslie Bibb thủ vai Christine Everhart, một phóng viên của tạp chí Vanity Fair; trong khi Clark Gregg xuất hiện trong vai Phil Coulson, một đặc vụ S.H.I.E.L.D.. Will Lyman là người thuyết minh trong lễ trao giải thưởng mở đầu phim. Đạo diễn Jon Favreau vào vai Happy Hogan, vệ sĩ kiêm lái xe của Stark, còn diễn viên Samuel L. Jackson đóng vai khách mời Nick Fury, giám đốc của S.H.I.E.L.D., trong phân cảnh post-credit. Trước đây khuôn mặt của Jackson từng được sử dụng làm mẫu cho phiên bản Nick Fury ấn hiệu trong Ultimate Marvel. Danh sách những vai khách mời còn lại trong phim gồm: Stan Lee thủ vai người đàn ông bị Stark nhầm lẫn với Hugh Hefner tại một bữa tiệc; Tom Morello, người thể hiện phần nhạc guitar cho bộ phim, vào vai một tên lính khủng bố; và Jim Cramer cũng thủ vai chính mình. Ghostface Killah có một vai khách mời trong phân cảnh Stark ở Dubai, nhưng cảnh quay này đã bị cắt khỏi bản chiếu rạp.

Sản xuất

Phát triển
Tháng 4 năm 1990, Universal Studios đã mua lại bản quyền để phát triển Người Sắt trên màn ảnh rộng, với dự định là một bộ phim có kinh phí thấp với Stuart Goldon đảm nhiệm vị trí đạo diễn. Đến tháng 2 năm 1996, 20th Century Fox mua lại bản quyền phim từ Universal. Vào tháng 1 năm 1997, Nicolas Cage bày tỏ sự quan tâm tới vai diễn Người Sắt, trong khi vào tháng 12 năm 1998, Tom Cruise cũng ngỏ ý tham gia vào khâu sản xuất cũng như thủ một vai diễn trong bộ phim này. Jeff Vintar và nhà đồng sáng tạo Người Sắt Stan Lee đã cùng viết một cốt truyện cho Fox, rồi Vintar tiếp tục phát triển cốt truyện đó thành một kịch bản. Kịch bản này sáng tạo ra một nguồn gốc khoa học viễn tưởng mới cho nhân vật và lấy MODOK làm phản diện chính. Tom Rothman, Chủ tịch bộ phận Sản xuất của Fox đã ghi nhận kịch bản này khi nó giúp ông hiểu sâu hơn về nhân vật. Tháng 5 năm 1999, Jeffrey Caine được thuê để viết lại phần kịch bản trước đó của Vintar và Lee. Tháng 10 cùng năm, hãng Fox tiếp cận và mời Quentin Tarantino tham gia viết kịch bản và đạo diễn bộ phim, rồi sau đó tiếp tục bán bản quyền phim cho New Line Cinema vào tháng 12, với lập luận rằng mặc dù kịch bản của Vintar/Lee rất tốt, nhưng hãng phim đã có quá nhiều siêu anh hùng Marvel để phát triển và "chúng tôi không tài nào xoay xở hết".

Tháng 7 năm 2000, Ted Elliott, Terry Rossio và Tim McCanlies là những người thực hiện khâu kịch bản phim cho New Line. Kịch bản của McCanlies sử dụng ý tưởng về nhân vật khách mời Nick Fury để tạo nên một bộ phim của riêng ông. Vào tháng 6 năm 2001, New Line bước vào cuộc đàm phán với Joss Whedon, một người hâm mộ của Người Sắt, cho vị trí đạo diễn; vào tháng 12 năm 2002, McCanlies đã cho ra đời một kịch bản hoàn chỉnh. Tháng 12 năm 2004, xưởng phim tiếp cận đạo diễn Nick Cassavetes với mục tiêu phát hành bộ phim vào năm 2006. Kịch bản phim do Alfred Gough, Miles Millar và David Hayter thực hiện, với nội dung xoay quanh việc Người Sắt đối đầu với cha mình là Howard Stark, người sẽ trở thành War Machine sau này. Sau quá trình hai năm phát triển không thành công cũng như đổ bể trong thỏa thuận với Cassavetes, New Line Cinema đã hoàn trả bản quyền phim lại về tay Marvel.

Tháng 11 năm 2005, Marvel Studios bắt đầu phát triển lại bộ phim từ con số không, đồng thời xác nhận Người Sắt sẽ là phim điện ảnh độc lập đầu tiên của hãng, vì Người Sắt là nhân vật lớn duy nhất của Marvel chưa được chuyển thể lên các phim người đóng. Theo lời của nhà hỗ trợ sản xuất Jeremy Latcham, "chúng tôi đã tìm kiếm khoảng 30 nhà biên kịch và họ đều từ chối"; ông cho biết họ không quan tâm đến dự án bởi nhân vật Người Sắt có quá ít tên tuổi mà chưa kể nó lại là tác phẩm duy nhất do Marvel sản xuất. Thậm chí việc biên tập lại kịch bản trong khi phim đã có một kịch bản hoàn chỉnh cũng bị nhiều người từ chối. Để xây dựng nhận thức về Người Sắt từ khán giả đại chúng và đưa nhân vật lên cùng mức độ nổi tiếng với Người Nhện và Hulk, Marvel đã cử các nhóm tập trung để loại bỏ nhận thức chung về việc Người Sắt là một cỗ máy. Sau khi các nhóm thực hiện chiến dịch thành công, lượng thông tin mà Marvel thu thập được đã giúp hãng lập nên một kế hoạch xây dựng nhận thức khán giả, bao gồm việc phát hành ba phim hoạt hình ngắn trước ngày phim chính thức ra rạp. Chuỗi phim ngắn này được gọi chung là "Iron Man Advertorials", do Tim Miller và Blur Studio sản xuất.

Tiền kỳ
Jon Favreau được thuê làm đạo diễn phim vào tháng 4 năm 2006, ông đã ăn mừng công việc mới bằng cách thực hiện chế độ ăn kiêng để giảm tới . Farveau muốn làm việc với nhà sản xuất Avi Arad của Marvel trong một phim khác nữa sau khi họ cùng hợp tác với nhau trong Daredevil. Vị đạo diễn tìm thấy cơ hội tốt để tạo ra một "phim gián điệp kinh điển" mang màu sắc chính trị và đầy tham vọng trong Người Sắt, lấy cảm hứng từ Tom Clancy, James Bond và RoboCop, đồng thời so sánh cách tiếp cận của mình với một phim độc lập—"[Nếu như] Robert Altman là đạo diễn của Superman"—và Batman Begins. Favreau muốn biến Người Sắt trở thành câu chuyện về một người đàn ông trưởng thành tự tái tạo lại bản thân mình sau khi phát hiện ra thế giới phức tạp hơn rất nhiều so với những gì mà anh hằng tin tưởng lúc ban đầu. Favreau còn thay đổi nguồn gốc chiến tranh Việt Nam của nhân vật thành Afghanistan, vì ông không muốn làm một bộ phim cổ trang. Art Marcum và Matt Holloway được thuê để viết kịch bản, trong khi bộ đôi Mark Fergus và Hawk Ostby lại viết một kịch bản khác, còn Favreau đóng vai trò biên tập cả hai kịch bản, với John August là người "đánh bóng" cho phiên bản kết hợp này. Favreau còn mời đội ngũ thực hiện bộ truyện tranh nguyên tác gồm Mark Millar, Brian Michael Bendis, Joe Quesada, Tom Brevoort, Axel Alonso và Ralph Macchio vào vai trò cố vấn cho kịch bản.

Favreau lên kế hoạch tuyển một diễn viên mới cho vai chính vì "những bộ phim đó không yêu cầu một ngôi sao đắt giá; còn Người Sắt là một ngôi sao, siêu anh hùng chính là ngôi sao. Thành công từ X-Men và Người Nhện mà không có ngôi sao nào chèo lái đã chứng minh rằng bộ phim có thể có được thành công về mặt thương mại". Tuy nhiên vào tháng 9 năm 2006, Robert Downey, Jr. được tuyển vào vai diễn. Favreau chọn Downey, một người hâm mộ truyện tranh, vì ông thấy quá khứ của nam diễn viên này khiến anh trở thành lựa chọn thích hợp nhất cho vai diễn; ông giải thích, "Những thăng trầm trong cuộc đời Robert đều ở ngay trước mắt khán giả. Cậu ấy phải tìm ra được sự cân bằng nội tâm thì mới có thể vượt qua được những trở ngại và tiến xa hơn trong sự nghiệp của mình. Đó mới chính là Tony Stark". Favreau đã đối mặt với sự phản đối từ Marvel về việc tuyển Downey vào vai, nhưng ông không đưa ra bất cứ bình luận nào; ông cho biết, "Công việc của một đạo diễn như tôi là cho họ thấy rằng đó là lựa chọn sáng tạo nhất... mọi người đều biết cậu ấy rất tài năng, [và] nhờ việc tìm hiểu kỹ về nhân vật và phát triển kịch bản tôi mới nhận thấy nhân vật này trùng khớp với Robert theo cả khía cạnh tốt lẫn xấu". Trong quá trình chuẩn bị quay phim, Elon Musk đã tặng cho Downey và Favreau một chuyến tham quan tại SpaceX. Downey cho biết, "Elon có lẽ là người mà Tony hoàn toàn có thể đã cùng đi chơi và tiệc tùng, hoặc có lẽ họ đã có một chuyến tản mạn trong một khu rừng kì lạ nào đó cùng nhau để uống vài đồ uống cùng các pháp sư".

Quá trình tuyển các vai phụ cũng diễn ra trong vài tháng kế tiếp: Terrence Howard nhận vai Jim Rhodes, người bạn thân của Stark, vào tháng 10 năm 2006; Gwyneth Paltrow nhận vai người yêu Virginia "Pepper" Potts vào tháng 1 năm 2007; và Jeff Bridges được tuyển vào một vai không rõ danh tính vào tháng 2. Việc lựa chọn một nhân vật phản diện cho phim là rất khó khăn, bởi Favreau nhận thấy nếu kẻ thù chính của Người Sắt là Mandarin sẽ bị thiếu tính thực tế, đặc biệt là sau khi Mark Millar đưa ra nhận định của mình về kịch bản. Ông thấy chỉ trong một phần phim tiếp nối, với một bối cảnh khác thì tính kỳ ảo của những chiếc nhẫn Mandarin mới trở nên phù hợp hơn. Quyết định đặt nhân vật này vào đúng bối cảnh có nét tương đồng với Sauron trong Chúa tể những chiếc nhẫn hay Palpatine trong Chiến tranh giữa các vì sao. Favreau còn muốn Người Sắt đối đầu với một kẻ thù khổng lồ. Việc chuyển vai phản diện từ Mandarin sang Obadiah Stane được hoàn thành sau khi Bridges nhận vai diễn này, dù ban đầu nhân vật Stane vốn được sắp xếp để xuất hiện trong phần phim thứ hai. Crimson Dynamo cũng từng là một phản diện trong những kịch bản nháp ban đầu. Favreau cho rằng việc phim chủ đích gài những chi tiết ẩn dành cho người hâm mộ truyện tranh là vô cùng cần thiết, chẳng hạn như việc gắn biệt hiệu liên lạc "Whiplash 1" và "Whiplash 2" cho hai máy bay chiến đấu tấn công Người Sắt khiến người ta liên tưởng tới nhân vật phản diện Whiplash trong nguyên tác truyện tranh, và ngoài ra còn có thể kể đến chi tiết tấm khiên của Captain America trong xưởng của Stark.

Favreau muốn bộ phim trở nên chân thực bằng việc thay đổi cấu trúc của bộ giáp Người Sắt theo ba giai đoạn. Công ty của Stan Winston, một người hâm mộ truyện tranh và từng làm việc với Favreau trong Zathura đã đảm nhận việc xây dựng những phiên bản kim loại và cao su của các bộ giáp. Thiết kế ban đầu của bộ Mark I khiến nó trông như được tạo nên từ vật liệu phụ tùng. Phần lưng ít bọc thép hơn so với phần ngực, bởi vì Stark sẽ sử dụng nguồn năng lượng trên ngực để tấn công lên phía trước. Bộ giáp cũng như điềm báo về thiết kế bộ giáp của Stane. Stan Winston Studios đã dựng nên một bộ giáp nặng , gây lo ngại lớn khi một diễn viên đóng thế bị ngã lộn nhào ở bên trong, dù cả người đóng thế và bộ giáp đều không gặp vấn đề gì. Thiết kế của bộ giáp cũng linh hoạt để diễn viên có thể mặc chỉ phần nửa trên trong một số thời điểm. Stan Winston Studios còn dựng nên một phiên bản cử động cao , nặng  của "Iron Monger"(Obadiah Stane), biệt danh mà Stane gọi Tony Stark và chính hắn ở đoạn đầu phim, nhưng chưa bao giờ thực sự được gán lên cho chính bộ giáp trong phim. Phiên bản cử động này cần đến năm kĩ sư thợ máy cho cánh tay để dựng nó nên trên một khớp nối Cardan nhằm mô phỏng các chuyển động vật lí. Công ty của Stan Winston sử dụng một mô hình tỉ lệ cho những cảnh quay thiết kế bộ giáp. Bộ Mark II có nguyên mẫu giống máy bay với phần cánh lộ ra ngoài. Nghệ sĩ truyện tranh Người Sắt là Adi Granov đã thiết kế bộ Mark III cùng với họa sĩ minh họa Phil Saunders. Thiết kế của Gravnov là nguồn cảm hứng chính cho bộ giáp trong phim, và ông đã tiến tới gặp đội ngũ làm phim sau khi nhìn thấy tác phẩm của mình trên trang MySpace của Jon Farveau. Saunders đã sắp xếp hợp lý concept art của Granov, đồng thời chỉnh sửa để giảm thiểu tính hoạt họa theo tỉ lệ. Saunders còn thiết kế bộ giáp cho War Machine, tuy nhiên nó đã "bị tỉnh lược khỏi kịch bản sau một nửa quá trình tiền kỳ". Anh giải thích rằng bộ War Machine "sẽ lấy tên Mark IV và sẽ trang bị những bộ phận trao đổi vũ khí hóa từng có trên bộ giáp Mark III gốc"; anh nói thêm "Tony Stark sẽ mặc bộ đồ trong phân cảnh quyết đấu cuối cùng."

Quay phim

Khâu sản xuất phim đặt cơ sở tại những sân khấu âm thanh cũ của Hughes Company ở Playa Vista, Los Angeles, California. Howard Hughes là một trong những nguồn cảm hứng cho nguyên tác truyện tranh, và các nhà làm phim thừa nhận không phải ngẫu nhiên mà họ sẽ quay cảnh Người Sắt chế tạo ra bộ giáp Mark III bay ở chính nơi xây dựng máy bay Hughes H-4 Hercules. Favreau bác bỏ việc đặt bối cảnh Đông Duyên hải Hoa Kỳ của truyện tranh bởi có quá nhiều phim siêu anh hùng lấy bối cảnh ở đó.

Phim bấm máy vào ngày 12 tháng 3 năm 2007, với vài tuần đầu dành để quay cảnh Stark bị nhốt trong ngục ở Afghanistan. Hang động nơi Stark bị nhốt dài từ , gồm nhiều thiết bị ba chạc di động ở trong hang nhằm cho phép đoàn làm phim hoạt động tự do hơn. Nhà thiết kế sản xuất J. Michael Riva xem trích đoạn ngắn của một chiến binh Taliban ở Afghanistan, và nhìn thấy hơi thở lạnh khi anh ta nói. Riva nhận ra rằng những hang động ở xa thực sự rất lạnh, vì vậy ông đã lắp đặt hệ thống điều hòa không khí trên phim trường. Ông còn tìm kiếm lời khuyên của Downey về các vật dụng tạm thời ở trong tù, chẳng hạn như dùng một chiếc lót giày để pha trà. Sau đó cảnh Stark bị giam cầm diễn ra ở Lone Pine, trong khi các địa điểm quay những cảnh bên ngoài khác tại Afghanistan là cồn cát sa mạc Olancha, nơi đoàn làm phim chịu đựng sức gió từ . Quá trình quay phim ở Căn cứ Không quân Edwards bắt đầu giữa tháng 4 và kết thúc ngày 2 tháng 5. Các cảnh ngoại thất cho biệt thự của Stark được thêm vào các đoạn quay tại Point Dume ở Malibu, trong khi cảnh nội thất được dựng tại Playa Vista, nơi Favreau và Riva muốn làm cho nhà của Stark trông ít vị lai và đậm tính cơ khí hơn. Phim đóng máy vào ngày 25 tháng 6 năm 2007 ở Caesars Palace tại Las Vegas, Nevada. Favreau, một người mới với dòng phim hành động cho biết, "Tôi bị sốc khi mình [đã] thực hiện đúng lịch trình". Ông đã thuê "những người giỏi chỉ đạo hành động", vì vậy "câu chuyện này [khiến] nó cảm giác như thuộc về một thể loại truyện tranh vậy".

Có nhiều sự ứng biến trong các cảnh đối thoại, bởi phần kịch bản chưa hoàn thiện khi phim bấm máy do các nhà làm phim tập trung vào cốt truyện có nghĩa và lập kế hoạch dựng cảnh hành động. Favreau thấy rằng sự ứng biến sẽ làm cho bộ phim trở nên tự nhiên hơn. Một vài cảnh quay sử dụng hai máy quay để thu lại những lời thoại trực tiếp trên phim trường. Nhiều cảnh quay phải thực hiện lại vì mỗi lần quay Downey lại muốn thử điều gì đó mới mẻ. Ý tưởng của Downey là nhờ Stark giữ một buổi họp báo trên tầng, và anh đã tạo ra bài phát biểu mà Stark thực hiện khi đang biểu diễn vũ khí Jericho. Bridges ví cách tiếp cận này như một "phim điện ảnh 200 triệu USD do sinh viên thực hiện" và nhấn mạnh rằng nó khiến các giám đốc của Marvel vô cùng căng thẳng khi những ngôi sao đều cố gắng sáng tạo ra lời thoại ngay trong ngày quay phim. Ông cũng lưu ý rằng trong một số trường hợp, ông và Downey sẽ hoán đổi nhân vật với nhau để diễn tập nhằm xem lời thoại của họ nghe lên sẽ như thế nào. Lời thoại cho nhân vật khách mời Nick Fury cũng bị thay đổi trên phim trường, khi nhà viết truyện tranh Brian Michael Bendis cung cấp ba trang lời thoại cho vai diễn này, và các nhà làm phim chọn ra những đoạn thoại hay nhất để ghi hình. Dù đã có một đội ngũ làm phim đảm bảo việc ghi hình cảnh quay cho vai khách mời Nick Fury được giữ bí mật, những lời đồn đoán đã xuất hiện trên mạng Internet chỉ vài ngày sau. Chủ tịch Marvel Studios, Kevin Feige, đã xóa những cảnh đó khỏi bản xem trước nhằm duy trì sự bất ngờ và giữ sự tò mò của người hâm mộ.

Hậu kỳ
Mối lo ngại chính của Favreau với hiệu ứng hình ảnh của phim là sự chuyển đổi giữa mô phỏng máy tính và trang phục thực tế liệu có quá lộ không. Sau khi xem Cướp biển vùng Caribbean 3: Nơi tận cùng thế giới và Transformers, ông đã thuê công ty hiệu ứng Industrial Light & Magic (ILM) thực hiện phần lớn lượng kỹ xảo trong phim. The Orphanage và The Embassy tham gia vào công tác hỗ trợ, trong đó The Embassy có thực hiện một phiên bản kĩ thuật số của bộ giáp Mark I sau này. Để giúp hoạt họa hóa các bộ đồ một cách tinh tế hơn, các hình ảnh đôi khi được ghi lại khi Downey chỉ đội duy nhất phần giáp mặt, giáp tay và giáp ngực của trang phục với sự giúp đỡ của công nghệ ghi hình chuyển động, đồng thời thực hiện quay những người nhảy dù trong một đường hầm gió thẳng đứng để nghiên cứu kĩ hơn về nguyên lý bay. Những cảnh bay của bộ giáp Mark III được hoạt họa lại cho thực tế hơn thông qua việc cho bộ giáp cất cánh chậm hơn và đáp đất nhanh hơn. Để tạo ra những cảnh chiến đấu giữa F-22 Raptors và phi cơ F-22 Raptors, các máy quay được đưa lên không trung để tăng hiệu ứng vật lý về gió và sương giá trên ống kính máy quay.

Âm nhạc

Nhà soạn nhạc Ramin Djawadi vốn một người hâm mộ của Người Sắt từ khi còn nhỏ, cho biết anh vẫn luôn yêu thích những siêu anh hùng mà "thực chất chẳng có siêu năng lực nào cả". Sau khi người cộng tác cũ của Favreau là John Debney không thể tham gia biên soạn nhạc phim, Djawadi đã tự tìm kiếm người có thể đảm nhiệm vai trò này. Favreau có một tầm nhìn rõ ràng về phần nhạc heavy metal và guitar cho dự án, ông nói rằng Tony Stark giống một ngôi sao nhạc rock hơn là một siêu anh hùng truyền thống. Sau đó Djawadi đã sử dụng guitar để sáng tác hầu hết các bản nhạc nền phim, trước khi biên khúc lại thành các bản giao hưởng. Djawadi nhận được nhiều sự giúp đỡ trong quá trình biên khúc và xử lý nhạc phẩm từ phía Hans Zimmer và Remote Control Productions. Ngoài ra Tom Morello, người chơi guitar cho ban nhạc Rage Against the Machine, đồng thời cũng có một vai diễn khách mời trong phim, là người đảm nhận trình bày các giai điệu guitar trong nhạc phim. Trong phim còn có sự xuất hiện của bản biên khúc bài hát chủ đề của Người Sắt từ phim hoạt hình The Marvel Super Heroes năm 1966, do các cộng tác viên lâu năm của Favreau là John O'Brien và Rick Boston thực hiện. Hãng đĩa Lions Gate Records phát hành một album nhạc phim bao gồm các bản nhạc nền của Djawadi vào ngày 29 tháng 4 năm 2008.

Phát hành
Buổi lễ ra mắt Người Sắt diễn ra tại rạp chiếu phim Greater Union ở George Street, Sydney vào ngày 14 tháng 4 năm 2008. Phim được công chiếu tại Hoa Kỳ ngày 2 tháng 5 năm 2008, trong khi ngày phát hành quốc tế được đẩy lên ngày 30 tháng 4 năm 2008. Tại Việt Nam, MegaStar Cineplex là đơn vị phát hành phim tại các cụm rạp ở Hà Nội, Hải Phòng, Biên Hòa và Thành phố Hồ Chí Minh, với lịch khởi chiếu là 16 tháng 5 năm 2008. Ngày 30 tháng 8 năm 2018, Người Sắt đã được chiếu ở định dạng IMAX lần đầu tiên tại liên hoan IMAX kỉ niệm 10 năm của Marvel Studios.

Quảng bá

Marvel và Paramount thực hiện chiến dịch quảng bá cho Người Sắt theo khuôn mẫu mà Transformer đã từng làm trước đó. Tháng 5 năm 2008, Sega đã phát hành một trò chơi điện tử ăn theo dựa trên bộ phim trên nhiều nền tảng trò chơi điện tử. Downey, Howard và Taub cũng thực hiện lồng tiếng cho các nhân vật của họ trong trò chơi này. Một trích đoạn dài 30 giây của bộ phim đã được phát sóng trong thời gian giờ nghỉ của sự kiện Super Bowl XLII. Ngoài ra, 6.400 cửa hàng 7-Eleven tại Hoa Kỳ đã tham gia quá trình quảng bá bộ phim, và tập đoàn LG cũng thực hiện một thỏa thuận với Paramount. Công ty Hasbro đã sản xuất ra dòng mô hình đồ chơi của các bộ giáp xuất hiện trong phim, cũng như mô hình của Titanium Man, một nhân vật xuất hiện trong trò chơi điện tử, và bộ giáp từ bộ truyện tranh World War Hulk. Hai thương hiệu Burger King và Audi cũng thực hiện các chiến dịch quảng bá toàn cầu cho Người Sắt. Jon Farveau được giao vai trò đạo diễn một đoạn quảng cáo cho chuỗi đồ ăn nhanh, tương tự như việc Michael Bay đã từng thực hiện đối với Transformers. Trong bộ phim, Tony Stark lái một chiếc Audi R8 và nhận được một chiếc hamburger phô mai Mỹ từ Burger King sau cuộc giải cứu từ Afghanistan, đây là một phần của thỏa thuận quảng cáo thương hiệu trong điện ảnh của hãng với công ty Burger King. Ba chiếc xe khác, xe Audi S6 mui kín, Audi S5 thể thao và Audi Q7 SUV cũng xuất hiện trong phim. Audi đã lập ra một trang web ăn theo giống như General Motors thực hiện cho Transformers. Tập đoàn công nghệ Oracle Corporation cũng quảng bá cho phim trên trang chủ của hãng. Một vài tập truyện tranh ăn theo cũng được phát hành để tiếp thị cho bộ phim.

Giải trí tại gia
Công ty Paramount Home Media Distribution đã phát hành Người Sắt dưới định dạng DVD và đĩa Blu-ray ngày 30 tháng 9 năm 2008 tại Bắc Mỹ và ngày 27 tháng 10 năm 2008 tại châu Âu. Doanh số bán DVD rất thành công với hơn 4 triệu bản tiêu thụ trong tuần đầu phát hành, đạt tổng doanh số hơn 93 triệu USD. Tổng cộng 9 triệu bản được tiêu thụ, với doanh số cộng dồn rơi vào khoảng hơn 160 triệu đô la Mỹ (chưa tính doanh thu phát hành Blu-ray). Về bản phim phát hành tại gia, hình ảnh trên tờ báo mà Stark đọc trước khi anh tuyên bố mình là Người Sắt đã bị chỉnh sửa vì nhiếp ảnh gia nghiệp dư Ronnie Adams nộp đơn kiện Paramount và Marvel vì sử dụng hình ảnh do thám ở trường quay trong cảnh phim. Phiên bản đĩa do Walmart phát hành độc quyền bao gồm một trích đoạn giới thiệu của loạt phim hoạt hình Iron Man: Armored Adventures.

Ngoài ra Người Sắt còn được tổng hợp trong một hộp 10 đĩa mang tên Marvel Cinematic Universe: Phase One – Avengers Assembled, bao gồm tất cả những bộ phim trong Giai đoạn Một của Vũ trụ Điện ảnh Marvel. Walt Disney Studios Home Entertainment đã phát hành hộp đĩa này vào ngày 2 tháng 4 năm 2013.

Đón nhận

Doanh thu phòng vé
Người Sắt thu về tổng cộng 318 triệu USD chỉ tính riêng tại thị trường Mỹ và Canada, và 266,8 triệu USD tại các quốc gia và vùng lãnh thổ khác, đưa tổng mức doanh thu toàn cầu lên tới 585,2 triệu USD.

Trong dịp cuối tuần đầu tiên công chiếu, Người Sắt thu về 98,6 triệu USD tại 4.105 cụm rạp ở Mỹ và Canada, đứng đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé và đồng thời trở thành phim điện ảnh có doanh thu ra mắt cao thứ mười một mọi thời đại tại thời điểm đó. Đây còn là phim chiếu rạp có doanh thu cao thứ chín và phim có doanh thu dịp cuối tuần mở màn cao thứ ba trong năm 2008, sau Indiana Jones và vương quốc sọ người và Kỵ sĩ bóng đêm. Phim thu về 35,2 USD trong ngày chiếu đầu tiên, trở thành phim có doanh thu ngày ra mắt cao thứ mười ba mọi thời đại tại thời điểm đó. Người Sắt là phim không phải phần tiếp nối có doanh thu ra mắt cao thứ hai mọi thời đại chỉ sau Người Nhện (2002), đồng thời cũng là phim siêu anh hùng có doanh thu mở màn cao thứ tư. Phim cũng dẫn đầu về doanh thu phòng vé ở Mỹ và Canada trong dịp cuối tuần thứ hai công chiếu, với con số 51,1 triệu USD, nhờ đó trở thành phim có doanh thu dịp cuối tuần thứ hai cao thứ mười hai mọi thời đại, và cao thứ mười lăm đối với một phim không phải phần tiếp nối. Ngày 18 tháng 6 năm 2008, Người Sắt trở thành phim đầu tiên trong năm vượt qua mức doanh thu 300 triệu USD tại thị trường nội địa.

Đánh giá chuyên môn
Trên hệ thống tổng hợp kết quả đánh giá Rotten Tomatoes, phim nhận được 94% lượng đồng thuận dựa theo 268 bài đánh giá, với điểm trung bình là 7,7/10. Các chuyên gia của trang web nhất trí rằng, "Nhờ sức hút tuyệt vời của Robert Downey Jr., Người Sắt đã định nghĩa lại dòng phim siêu anh hùng bằng trí thông minh sắc sảo và sự hài hước truyền cảm hứng." Tháng 5 năm 2008, nhà phê bình Jen Yamato của Rotten Tomatoes đã gọi Người Sắt là "phim được đánh giá tốt nhất năm cho tới giờ". Trên trang Metacritic, phim đạt số điểm 79 trên 100, dựa trên 38 nhận xét, chủ yếu là những lời khen ngợi.

Nhà phê bình phim Todd McCarthy từ tạp chí Variety đã ví Người Sắt như một "khúc phóng túng tràn ngập kỹ xảo giải trí đầy cởi mở" với "nguồn năng lượng tươi mới và đầy phong cách", trong khi đó Kirk Honeycutt của The Hollywood Reporter dù khen ngợi bộ phim, vẫn bày tỏ chút "thất vọng với cuộc chiến giữa những bộ giáp Người Sắt... không hiểu kẻ thù của Tony học cách sử dụng bộ giáp ấy kiểu gì?" Trong một bài bình luận trên tờ Newsday, Frank Lovece tán dương "tính chân thực trong cảm xúc... những vai diễn hoàn hảo và những lý thuyết khoa học có tính xác thực cao" đã khiến bộ phim "trung thành với nguyên tác gốc dù vẫn có những cải biên – và khiến ta nhận ra rằng điều khiến chất liệu gốc ấy trở nên lâu bền đến vậy, không phải là độ ngầu của chàng trai trong bộ giáp kim loại, mà là những tình huống đã đưa anh đến với nó". A. O. Scott từ The New York Times đã gọi Người Sắt là "một tác phẩm siêu anh hùng tuyệt vời hiếm thấy. Hoặc ít nhất – vì nó cũng có một vài lỗi nhỏ – một bộ phim siêu anh hùng tuyệt vời theo một cách hiếm có." Garth Franklin của tờ Dark Horizons bình luận, "bối cảnh ấn tượng và những trang thiết bị cơ khí kết hợp hài hòa với công nghệ CGI", và nhận xét, "Robert Downey Jr., cùng đạo diễn Jon Favreau... chính là sự cộng hưởng. Kết quả của nó chính là, dù giữ nguyên nguyên tác hay cải biên, thì bộ phim vẫn tự làm mới nó bằng sự nghiêm túc trong việc tránh bỏ phong cách chính kịch đen tối để trở thành một bộ phim hành động dễ hiểu và làm hài lòng người xem với chủ đề phản chiến và chuộc tội".

David Edelstein từ tạp chí New York gọi bộ phim là "một tác phẩm thần thoại đầy cân đối... Favreau không hề bê nguyên xi nguyên tác truyện tranh, ít nhất là trong nửa đầu bộ phim. Anh đã khiến nó trở nên thật hơn – bạn sẽ cảm giác như mình đang xem một tác phẩm quân sự giật gân vậy", trong khi ngược lại, David Denby từ The New Yorker lại có những đánh giá tiêu cực, "một cảm giác chán nản, trôi tuột xuyên suốt cả bộ phim... Gwyneth Paltrow, với tôi mắt mở to và cùng nhịp tim đập thình thịch, thì cũng chẳng làm được gì nhiều trong vai diễn người bạn gái trợ lý kiểu cổ điển, một người yêu mà chẳng dám nói, của Stark; Terrence Howard, vào vai một người lính luôn theo sát Stark, trông thật vô hồn và vô giá trị". Còn Todd Gilchrist từ IGN thì công nhận Downey là "điều tuyệt vời nhất" trong bộ phim, "với nhiệm vụ dẫn dắt câu chuyện, cung cấp những điều kiện để phát triển nội dung cũng như chi tiết nhân vật để lấp đầy 'câu chuyện về nguồn gốc' này, cùng các diễn viên phụ đã thổi hồn cho những vai diễn khác". Nhận thấy các yếu tố văn hóa trong phim, Cristobal Giraldez Catalan của Bright Lights Film Journal bình luận, "Người Sắt đã vượt xa hơn mức một bộ phim kỳ ảo làng chơi; chúng ta có thể nhận ra ở đó những chính sách đối ngoại của Mỹ [... và] với lối tường thuật và chỉ đạo chính xác, một lần nữa bộ phim đã cho ta thấy rõ về một Hollywood kỳ thị nữ giới và người Hồi giáo mà chúng ta vốn luôn biết đến."

Giải thưởng

Hai nhà phê bình Roger Ebert và Richard Corliss đều chọn Người Sắt vào danh sách phim yêu thích của họ trong năm 2008. Viện phim Mỹ cũng lựa chọn Người Sắt là một trong mười phim điện ảnh hay nhất năm. Phim cũng được tạp chí Empire chọn là một trong 500 phim điện ảnh vĩ đại nhất mọi thời đại. Tony Stark còn được tạp chí Empire lựa chọn vào các danh sách 100 nhân vật điện ảnh vĩ đại nhất mọi thời đại, và 100 nhân vật hư cấu vĩ đại nhất. Trang web Fandomania.com xếp anh ở vị trí thứ 37.

Các phần hậu truyện

Phần phim tiếp nối mang tên Người Sắt 2 do Justin Theroux viết kịch bản và công chiếu tại Hoa Kỳ vào ngày 7 tháng 5 năm 2010. Các diễn viên Favreau, Downey, Paltrow và Jackson đều trở lại để đảm nhiệm các vai diễn của họ trong phần đầu. Don Cheadle thay thế Terrence Howard trong vai Đại tá Rhodes / War Machine. Phim cũng có sự góp mặt của Mickey Rourke với vai phản diện Ivan Vanko, Sam Rockwell vai Justin Hammer và Scarlett Johansson vai điệp viên Natasha Romanoff của S.H.I.E.L.D. Walt Disney Studios và Marvel Studios đã phát hành phần phim tiếp nối thứ hai mang tên Người Sắt 3 vào ngày 3 tháng 5 năm 2013; Favreau cho biết ông sẽ lựa chọn ngồi ghế đạo diễn cho Magic Kingdom thay vì tiếp tục cầm trịch phim, nhưng vẫn đảm nhiệm vai diễn Happy Hogan. Các diễn viên Downey, Paltrow và Cheadle lần lượt trở lại đảm nhiệm các vai diễn của họ trong phần trước, trong khi Shane Black tiếp quản vị trí đạo diễn, từ kịch bản viết bởi Drew Pearce. Phim còn có sự tham gia của Guy Pearce vai Aldrich Killian và Ben Kingsley vai Trevor Slattery.

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Người Sắt tại Marvel.com
 Người Sắt  tại That's (Marvel) Entertainment

Phim năm 2008
Phim tiếng Anh
Phim phiêu lưu khoa học viễn tưởng
Phim hành động thập niên 2000
Phim khoa học viễn tưởng thập niên 2000
Phim siêu anh hùng thập niên 2000
Phim Mỹ
Phim hành động khoa học viễn tưởng Mỹ
Phim siêu anh hùng của Mỹ
Phim về buôn lậu vũ khí
Phim về khủng bố
Phim do Jon Favreau đạo diễn
Phim do Avi Arad sản xuất
Kịch bản phim của Art Marcum và Matt Holloway
Kịch bản phim của Mark Fergus và Hawk Ostby
Nhạc nền phim của Ramin Djawadi
Phim lấy bối cảnh ở Afghanistan
Phim lấy bối cảnh ở Los Angeles
Phim lấy bối cảnh ở Malibu, Califronia
Phim lấy bối cảnh ở Thung lũng Las Vegas
Phim quay tại Los Angeles
Phim quay tại Thung lũng Las Vegas
Phim sử dụng công nghệ CGI
Người Sắt (loạt phim điện ảnh)
Phim của Vũ trụ Điện ảnh Marvel
Không quân Hoa Kỳ trong điện ảnh
Khủng bố trong các tác phẩm giả tưởng
Công nghệ ghi hình chuyển động trong điện ảnh
Phim về chiến tranh ở Afghanistan (2001-nay)