title: Sách trắng

text:
Sách trắng hay bạch thư (từ văn chương hơn) là một bản báo cáo hoặc bản hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền với mục đích giúp người đọc hiểu về một vấn đề, giải quyết một vấn đề hoặc ra một quyết định. Sách trắng được các chính phủ và ngành marketing cho doanh nghiệp (B2B) sử dụng.

Sách trắng của chính phủ
Sách trắng bắt nguồn từ chính phủ. Nhiều người cho rằng Sách trắng Churchill năm 1922 là ví dụ sớm nhất về loại hình tài liệu này. Ngày nay, việc xuất bản một sách trắng thể hiện ý định rõ ràng của một cơ quan trong chính phủ để thông qua luật mới. Sách trắng là một "...công cụ của nền dân chủ tham gia...không phải là [một] cam kết về chính sách mang tính bất di bất dịch". "Sách trắng cố gắng thực hiện vai trò kép, vừa thể hiện chính sách bền vững của chính phủ vừa mời gọi các ý kiến đóng góp."

Ở Canada, sách trắng "được xem là một tài liệu về chính sách, được Nội các thông qua, được trình ra Hạ nghị viện và được công bố cho công chúng". "Việc cung cấp thông tin chính sách thông qua sử dụng sách trắng và sách xanh có thể giúp tạo lập nhận thức về các vấn đề chính sách trong nội bộ các nghị sĩ cũng như công chúng, và khuyến khích trao đổi thông tin và phân tích. Chúng cũng là phương pháp mang tính giáo dục".

"Sách trắng được sử dụng như một phương tiện để trình bày các ưu tiên chính sách của chính phủ trước công bố luật"; theo nghĩa này, "việc xuất bản một sách trắng là cách để kiểm tra xu hướng chung của công luận đối với một vấn đề chính sách gây tranh cãi, đồng thời cho phép chính phủ đánh giá tác động có thể có của chính sách đó".

Sách trắng xuất bản bởi Ủy ban châu Âu là những tài liệu hàm chứa các đề xuất cho Liên minh châu Âu trong một lĩnh vực cụ thể. Thỉnh thoảng, một sách xanh được xuất bản trước đó nhằm tham khảo ý kiến công chúng.

Một số ví dụ về sách trắng là Sách trắng năm 1939 hay Sách trắng Quốc phòng năm 1966.

Sách trắng của ngành marketing cho doanh nghiệp
Từ đầu thập niên 1990, người ta ứng dụng thuật ngữ sách trắng để chỉ các văn bản dùng cho hoạt động marketing cho doanh nghiệp (B2B) hoặc công cụ bán hàng. Ngày nay số sách trắng trong hoạt động thương mại có số lượng lớn hơn nhiều so với sách trắng mang tính chính trị của chính phủ.

Có nhiều sách trắng B2B lập luận rằng một công nghệ, một sản phẩm hoặc một phương pháp nào đó thì vượt trội so với những thứ khác trong việc giải quyết một vấn đề kinh doanh cụ thể. Sách trắng loại này còn trình bày các kết quả nghiên cứu, liệt kê bộ câu hỏi hay các mẹo về một vấn đề kinh doanh cụ thể hoặc nêu bật một sản phẩm hay dịch vụ của nhà cung ứng nào đó.

Sách trắng B2B là loại tài liệu truyền thông marketing được thiết kế để xúc tiến sản phẩm hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp cụ thể. Sách trắng B2B là một công cụ marketing, sử dụng các thông tin thực tế và lập luận lô-gíc nhằm dựng lên một tình thế có lợi cho doanh nghiệp đã tài trợ cho tài liệu này.

Dù rằng một số tài liệu liệt kê hàng loạt loại sách trắng B2B khác nhau nhưng dưới đây là ba loại chính:
 Thông tin cơ bản: mô tả lợi ích về kĩ thuật và/hoặc kinh doanh của một sản phẩm, dịch vụ hay một phương pháp luận của một nhà cung ứng nào đó. Loại sách trắng là lựa chọn tốt nhất để bổ khuyết cho hoạt động ra mắt sản phẩm, lập luận về tình huống doanh nghiệp hay hỗ trợ đánh giá kĩ thuật dùng để truyền tải thông tin cho Leads-đầu mối liên hệ ở BOFU đáy của quá trình xây dựng danh sách khách hàng tiềm năng (tức phễu bán hàng và marketing hay phễu kinh doanh).
 Danh sách đánh số: trình bày một bộ các mẹo, câu hỏi hay luận điểm về một vấn đề kinh doanh cụ thể. Loại này là lựa chọn tốt nhất để thu hút sự chú ý hoặc nói xấu đối thủ.
 Vấn đề/giải pháp: đưa ra khuyến nghị về một giải pháp mới và đã được cải tiến cho một trở ngại dai dẳng trong kinh doanh. Loại này là lựa chọn tốt nhất để tạo Leads-NAME ở TOFU miệng của phễu bán hàng và marketing, xây dựng sự lãnh đạo bằng tư tưởng (thought leadership), hoặc nhằm thông báo và thuyết phục những bên có liên quan.

Loại thứ hai có thể được ghép vào với một loại còn lại nhưng không thể ghép loại thứ nhất với loại thứ ba do loại thứ nhất mang tính chuyên biệt cho một sản phẩm trong khi loại thứ ba có tầm nhìn rộng ở góc độ ngành.

Tham khảo

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 White paper - EU glossary

Tiếp thị
Chính sách công
Truyền thông kỹ thuật


title: Sở Hoài vương

text:
Sở Hoài vương (楚懷王,355 TCN- 296 TCN, trị vì: 328 TCN-299 TCN), tên thật là Hùng Hoè (熊槐) hay Mị Hòe (芈槐), là vị vua thứ 40 của nước Sở - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Hùng Hòe là con trưởng của Sở Uy vương Hùng Thương, quốc vương thứ 39 của nước Sở. Năm 328 TCN, Uy vương mất, Thái tử Hùng Hòe lên nối ngôi, tức là Sở Hoài vương.

Giữa hợp tung và liên hoành
Năm 328 TCN, nhân Sở Hoài vương mới lên ngôi, trong nước có đại tang, Ngụy Huệ vương đem quân đánh Sở, chiếm được đất Hình Sơn.

Năm 323 TCN, ông cử lệnh doãn Chiêu Dương đánh nước Ngụy, chiếm 8 ấp ở Tương Lăng của Ngụy. Tuy nhiên sau đó, Sở Hoài vương đổi hướng tấn công sang nước Tề. Tề Tuyên vương cử Trần Chẩn đi sứ sang gặp Chiêu Dương, dùng lời lẽ thuyết phục Chiêu Dương rút quân về.

Năm 325 TCN, vua Tần Huệ Văn công xưng vương, tức Tần Huệ Văn vương, đề nghị liên minh cùng nước Tề và nước Sở để chống lại phe hợp tung do Công Tôn Diễn đề xuất. Sở Hoài vương bèn liên minh cùng Tần và Tề. Năm 324 TCN, tướng quốc nước Tần là Trương Nghi sang nước Sở bàn việc liên hoành. Sở Hoài vương đồng ý, cùng hội minh với Tề, Tần, Ngụy ở Niết Tang.

Tần Huệ Văn vương cử Trương Nghi sang nước Ngụy, mời liên hoành với Tần, được vua Ngụy trọng dụng. Sở Hoài vương và Tề Tuyên vương thấy việc liên hoành giữa Ngụy với Tần bất lợi cho mình, nên ủng hộ Công Tôn Diễn.

Năm 318 TCN, Công Tôn Diễn tập hợp quân năm nước Ngụy, Sở, Hàn, Triệu, Yên cùng chống Tần, cử Sở Hoài vương làm Tung trưởng (người chỉ huy phe hợp tung). Tuy nhiên cuối cùng nước Sở và nước Yên không ra quân, chỉ còn lại Tam Tấn (Hàn, Ngụy, Triệu), nhưng khi tiến đến cửa Hàm Cốc thì bị quân nước Tần đánh bại.

Tham đất Thương Ư

Năm 314 TCN, nước Sở kết thân với nước Tề, đem quân đánh Khúc Ốc của Tần khiến nước Tần lo ngại. Tần Huệ Văn vương nghe lời Trương Nghi, bãi chức ông ta rồi sai sang nước Sở, hứa nhường đất Thương Ư cho Sở với điều kiện Sở phải tuyệt giao với Tề.

Sở Hoài vương vui mừng, chấp nhận lời đề nghị đó, đem nói với triều thần. Đại thần Trần Chẩn cho rằng Sở Hoài vương đã bị lừa nhưng ông không nghe, sai sứ sang Tề tuyệt giao và sang Tần đòi đất. Trương Nghi biết kế đã thành, bèn giả vờ say rượu ngã khỏi xe, rồi cáo bệnh không ra làm việc với sứ thần. Sở Hoài vương tưởng Trương Nghi cho rằng mình chưa tuyệt giao hẳn với nước Tề, lại sai người sang Tề mắng nhiếc, cự nự. Tề vương tức giận, bỏ Sở theo Tần. Trương Nghi biết kế đã thành, mới ra ngoài, nói với sứ giả là mình chỉ hứa dâng có sáu dặm chứ không phải 600 dặm.

Chiến tranh với Tần lần 1

Sứ giả về tâu việc bị Trương Nghi đánh lừa. Sở Hoài vương vô cùng tức giận, chuẩn bị đem quân đánh Tần. Trần Chẩn lại can rằng không nên và khuyên ông nên đem một ấp lớn hối lộ cho Tần để Tần giúp mình đánh Tề, bù lại 600 dặm đất nhưng ông không đồng ý, đem quân đánh Tần. Quân Tần có sự giúp đỡ của Tề và Ngụy và Hàn, phát binh chống lại quân Sở.

Mùa xuân năm 312 TCN, quân Sở giao chiến với quân Tần ở Đơn Dương. Quân Sở đại bại, bị giết 8 vạn người, tướng Khuất Cái và Phùng Hầu Sửu bị bắt. Sở Hoài vương tức giận, không chịu lui binh, lại đánh nhau với quân nước Tần ở Lam Điền, bị quân Tần đánh bại lần nữa, mất 600 dặm đất Hán Trung. Cùng lúc đó, hai nước Hàn, Ngụy cũng thừa cơ đánh Sở, buộc Sở Hoài vương phải rút quân về.

Không giết Trương Nghi

Năm 311 TCN, Sở Hoài vương điều quân đánh Tần, vây đất Ung Thị, bị quân Tần phản công, chiếm đất Thiệu Lăng.

Cùng năm đó Tần Huệ Văn vương lại đề nghị sẽ trả một nửa vùng Hán Trung cho Sở để cầu hòa. Sở Hoài vương trả lời không cần đất, chỉ muốn có Trương Nghi. Trương Nghi biết vua Sở ghét mình, nhưng ỷ vào việc có thân tình với  (bề tôi thân tín của Hoài vương), nên chấp nhận sang nước Sở.

Khi Trương Nghi đến, Sở Hoài vương không gặp, đem giam lại, định giết đi để trả thù. Cận Thượng lại hết mực khuyên ông không nên giam Trương Nghi, vì sẽ làm vua Tần (Huệ vương) giận. Sau đó Cận Thượng nói với Trịnh Dữu (ái thiếp của Hoài vương) rằng nếu Trương Nghi bị giam thì vua Tần sẽ đem mĩ nữ tặng vua Sở để cứu Nghi, thì Trịnh Dữu không còn được sủng ái.  hoảng sợ, xin Hoài vương thả Trương Nghi về nước.

Sau khi Trương Nghi được thả lại tìm cách xoay tiền nước Sở. Ông ta hứa sẽ tìm gái đẹp về làm phi cho Sở Hoài vương, để làm tiền hai bà Nam Hậu và Trịnh Dữu, sau đó xin thôi vì hai bà này đã đẹp rồi, rồi về nước. Khuất Nguyên vừa từ nước Tề về, khuyên Hoài vương giết Trương Nghi. Sở Hoài vương hối hận sai truy nã Nghi nhưng Nghi đã về nước rồi.

Bị Phùng Chương lừa gạt

Năm 309 TCN, Tề Mẫn vương đưa thư sang Sở xin cùng hợp tung chống Tần. Sở Hoài vương đồng ý, tuyệt giao với Tần mà thân Tề và Hàn.

Năm 308 TCN, Tần Vũ vương sai Cam Mậu hợp quân với nước Ngụy cùng đánh thành Nghi Dương của Hàn. Sở Hoài vương cử Cảnh Thúy đem quân giúp Hàn. Tướng Phùng Chương nước Tần xin Tần Vũ vương cắt Hán Trung cho Sở để Sở lui quân. Nhưng sau khi chiếm Nghi Dương, Phùng Chương bội ước, khuyên Tần Vũ vương đuổi mình đi, rồi vua Tần trơ tráo nói rằng mình vốn không có hứa.

Cùng lúc đó, Cảnh Thúy tiến binh đánh Tần, buộc vua Tần phải dâng đất Chử Tảo để cầu hòa.

Thân Tần, gây chiến với Hàn và Việt

Năm 307 TCN, Sở Hoài vương đánh nước Hàn, vây đất Ung. Tần Chiêu Tương vương đem quân cứu Hàn, quân Sở rút lui.

Năm 306 TCN, Sở Hoài vương liên minh với nước Tề đánh Việt, chiếm toàn bộ nước Việt và đất Ngô cũ, lập ra quận Giang Đông, nhưng con cháu vua Việt vẫn ở lại cai quản một số đất cũ ở phía Nam sông Trường Giang.

Năm 304 TCN, Sở Hoài vương muốn kết thân với Tần, cùng Tần Chiêu Tương vương đến hội ở Hoàng Cúc. Sở Hoài vương dâng đất Tương Thượng cho Tần, ngược lại lại Tần Chiêu Tương vương trả lại huyện Thượng Dung cho nước Sở.

Thừa tướng của nước Tần là Cam Mậu trốn sang nước Tề, Tề Mẫn vương cử Cam Mậu đi sứ nước Sở. Tần Chiêu Tương vương nghe tin Mậu ở nước Sở, sai sứ đến nhờ Sở Hoài vương đưa về Tần. Sở Hoài vương định nghe theo, tuy nhiên sau đó tướng Sở là Phạm Quyên can gián không nên đưa ông về Tần, cũng không nên giữ lại. Hoài vương đồng ý và cuối cùng Cam Mậu không về Tần được.

Chiến tranh với Tần lần 2

Năm 303 TCN, quan hệ giữa Tần- Sở lại bất hòa. Tần Chiêu Tương vương sai Trương Hoán đánh Sở, năm sau chiếm được Tân Thành.

Năm 302 TCN, liên quân ba nước Tề-Hàn-Ngụy hợp sức tấn công Sở. Sở Hoài vương cử thái tử sang nước Tần cầu cứu. Vua Tần sai Khách khanh là Thông giúp Sở. Quân ba nước rút lui.

Năm 300 TCN, Tần liên quân với Tề-Hàn-Ngụy cùng đánh Sở, giết tướng Sở là Đường Muội, tiến đến Trọng Khâu rồi rút binh.

Năm 299 TCN, Tần Chiêu Tương vương lại đánh Sở, giết hai vạn quân nước Sở. Sở Hoài vương hoảng sợ, sai thái tử Hoành sang Tề xin giúp.

Bị vua Tần lừa bắt

Năm 298 TCN, Tần Chiêu Tương vương sai Thứ trường Hoàn mang quân đánh Sở, giết tướng Sở là Cảnh Khoái, chiếm 8 ấp.

Nước Sở liên tiếp bại trận và mất đất, khí thế rất suy nhược. Năm 297 TCN, Tần Chiêu Tương vương viết thư mời Sở Hoài vương đến hội họp để nối lại hòa hiếu. Sở Hoài vương đọc thư, ngần ngại không quyết. Đại thần Chiêu Thư khuyên ông nên cảnh giác với nước Tần hay lừa dối, nên mang theo binh sĩ để phòng bị. Con ông là công tử Lan khuyên ông cứ đến dự không cần quân sĩ vì tình hòa hiếu của nước Tần. Sở Hoài vương nghe lời con, tự mình sang Tần không dùng binh sĩ.

Tần Chiêu Tương vương sai tướng phục binh ở Vũ Quan ngăn giữ. Khi Sở Hoài vương đến nước Tần, qua Vũ Quan, vua Tần Chiêu Tương vương sai một tướng đến Vũ Quan, trá xưng là vua Tần, rồi bắt ông đưa đến Hàm Dương (kinh đô của Tần). Đến nơi, Tần Chiêu Tương vương bắt ông phải dùng lễ phiên thần với ông ta. Sở Hoài vương vô cùng giận dữ không làm theo. Lúc này ông hối hận vì không nghe lời Chiêu Sư.

Tần Chiêu Tương vương ép Sở Hoài vương phải cắt đất Vu và Kiềm Trung mới cho ông về nước. Ông giận mắng vua Tần hay dối trá, không chịu cắt đất, nên vua Tần tiếp tục giữ ông ở lại Hàm Dương.

Ở nước Sở, quần thần nghe tin Hoài vương bị bắt, bèn sai người sang Tề đón thái tử Hoành về nước. Tề Mẫn vương muốn dùng thái tử để ép nước Sở dâng Hoài Bắc, nhưng sau thôi, đưa thái tử về nước. Người nước Sở lập Hùng Hoành nối ngôi, tức là Sở Khoảnh Tương vương.

Trốn về nước không thành

Nghe tin nước Sở có vua mới, Tần Chiêu Tương vương tức giận, đem quân sang đánh Sở, chiếm 15 thành Vu Quan, giết 5 vạn quân nước Sở.

Năm 297 TCN, Sở Hoài vương lập kế để về nước, nhưng cửa Hàm Cốc thông đường về Sở bị quân Tần án ngữ, phải đi sang nước Triệu. Triệu Huệ Văn vương mới lên ngôi, sợ nước Tần không dám dung nạp Sở Hoài vương. Vì vua Triệu không dám cho ông ở lại.

Sở Hoài vương phải chạy sang nước Ngụy, nước Ngụy cũng không dám nhận. Quân Tần truy bắt, Hoài vương bị bắt trở lại nước Tần.

Qua đời

Năm 296 TCN, Sở Hoài vương bệnh mất ở Tần, vua Tần cho trả thi thể về nước an táng. Người nước Sở nghe tin, khóc thương như mất người thân thích.

Sở Hoài vương làm vua 30 năm, lưu vong ở nước Tần được hai năm, không rõ bao nhiêu tuổi. Gần hai mươi năm sau khi ông qua đời, kinh đô Dĩnh của Sở cũng bị Tần san phẳng, Sở Tương vương phải thiên về đất Trần. Nước Sở ngày càng suy yếu, không còn là đối trọng với cường Tần, đến năm 223 TCN thì bị tiêu diệt.

Về sau đến cuối thời nhà Tần, Hạng Lương khởi binh chống Tần, cho tìm con cháu vua Sở lập làm vua để có danh nghĩa chính thống, tìm được một người là Hùng Tâm. Biết lòng người nước Sở vẫn thương tiếc Sở Hoài vương, Hạng Lương bèn tôn Hùng Tâm là Sở Hoài vương để kích động lòng chống Tần.

Gia quyến
 Cha: Sở Uy vương Hùng Thương.
 Mẹ: Sở Uy hậu. Công chúa nước Triệu

 Thê thiếp:
 Nam Hậu Trịnh Tụ (南后 鄭袖), sủng phi. Về sau cùng Cận Thượng (靳尚) câu kết, hãm hại Khuất Nguyên.
 Ngụy mỹ nhân (魏美人), một người thiếp do Quốc vương nước Ngụy tặng.
 Con trai:
 Sở Khoảnh Tương vương Hùng Hoành (?-263 TCN)

Xem thêm
Sở Uy vương
Khuất Nguyên
Trần Chẩn
Trịnh Tụ
Sở Khoảnh Tương vương
Trương Nghi
Phùng Chương

Tham khảo
Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
Sở thế gia
Hạng Vũ bản kỉ
Trương Nghi liệt truyện
Tần bản kỉ
Sử Lý Tử Cam Mậu liệt truyện
Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
Lê Đông Phương, Vương Tử Kim (2007), Kể chuyện Tần Hán, Nhà xuất bản Đà Nẵng
Giản Chi, Nguyễn Hiến Lê (2001), Chiến Quốc sách, Nhà xuất bản Văn học
Chu Thiệu Hầu (2003), Tổng tập lược truyện các Tể tướng trong lịch sử Trung Quốc, tập 1, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin

Chú thích

Vua nước Sở
Năm sinh không rõ
Mất năm 296 TCN
Mất thập niên 290 TCN
Năm 296 TCN


title: Cá răng gai mảnh

text:
Cá răng gai mảnh, tên khoa học Ctenochaetus strigosus, còn gọi là cá răng gai viền mắt vàng, hoặc là Kole trong tiếng Hawaii, là một loài cá biển thuộc chi Ctenochaetus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1828.

Từ nguyên
Tính từ định danh của loài cá này, strigosus, trong tiếng Latinh có nghĩa là "mảnh mai, mảnh khảnh", không rõ hàm ý điều gì, có lẽ đề cập đến bộ răng mảnh và dài của chúng.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
C. strigosus có phạm vi phân bố giới hạn ở Trung Thái Bình Dương. Đây là một loài cá đặc hữu của quần đảo Hawaii và đảo Johnston gần đó. C. strigosus sống gần các rạn san hô, chủ yếu là ở vùng nước nông, nhưng cũng đã được ghi nhận ở độ sâu đến 113 m.

Một số tài liệu ghi nhận sự có mặt của C. strigosus ở vùng biển Việt Nam đã được xác định là nhầm lẫn với một loài cá đuôi gai khác.

Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở C. strigosus là 24 cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu xám sẫm với những đường sọc màu xanh lam nhạt dọc theo chiều dài cơ thể, và các đốm tròn nhỏ cùng màu phủ khắp đầu (nhưng không lan rộng đến thân trước và ngực). Vây lưng và vây hậu môn có viền màu xanh lam ánh kim; vây ngực màu vàng nâu. Đuôi lõm sâu, hình cánh nhạn. Một đốm vàng đặc trưng bao quanh mắt của loài cá này. Cá con có màu vàng tươi đến màu vàng nâu trên toàn cơ thể.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 25–28; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 22–25.

Sinh thái học

C. strigosus thường được quan sát là sống đơn độc. C. strigosus và những loài còn lại trong chi Ctenochaetus chủ yếu ăn các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài Ctenochaetus đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

Thương mại
C. strigosus cùng với Zebrasoma flavescens, Acanthurus achilles và Naso lituratus chiếm đến 90% tổng sản lượng những loài được thu thập để nuôi làm cá cảnh ở Hawaii.

Tham khảo

Xem thêm

S
Động vật được mô tả năm 1828
Cá Thái Bình Dương
Cá Hawaii


title: Thụ phấn nhờ gió

text:
Thụ phấn nhờ gió (anemophily) là một dạng thụ phấn  của thực vật, trong đó các hạt phấn được gió phân tán. Các loại hoa thụ phấn nhờ gió thường nhỏ, không có mùi thơm, màu sắc không mấy sặc sỡ, không có tuyến mật, tràng hoa đơn giản hoặc không có. Mày hoa cực nhỏ, tách các mày ra để bao phấn bật tung ra ngoài. Đặc điểm: Hoa thường tập trung ở ngọn cây, bao hoa thường tiêu giảm, chỉ nhị dài, bao phấn treo lủng lẳng, hạt phấn rất nhiều, nhỏ và nhẹ, đầu hoặc vòi nhụy dài, có nhiều lông. Một số loài thực vật thụ tinh nhờ gió là bồ công anh, cây lúa, cây ngô, cây lau, cây trinh nữ, cây phi lao.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

Thụ phấn
Hình thái học thực vật
Gió

it:Impollinazione#Impollinazione anemogama


title: Acanthurus olivaceus

text:
Acanthurus olivaceus là một loài cá thuộc họ Cá đuôi gai. Nó sống ở vùng biển nhiệt đới phía đông Ấn Độ Dương và phía tây Thái Bình Dương.

Miêu tả
Acanthurus olivaceus là một loài cá hình bầu dục với chiều dài tối đa 35 cm (14 in), mặc dù chiều dài điển hình hơn là 25 cm (10 in). Cả vây lưng và vây hậu môn đều dài và thấp, kéo dài đến tận cuống đuôi. Vây lưng có chín gai và 23 đến 25 tia mềm trong khi vây hậu môn có ba gai và 22 đến 24 tia mềm. Vây đuôi có hình lưỡi liềm, các điểm phát triển dài hơn khi cá già đi. Cá trưởng thành có màu nâu xám; một đường thẳng đứng sắc nét thường tách nửa phía trước của cá ra khỏi phần sau tối hơn. Gần khuôn mặt có một vệt màu cam đặc biệt, được bao quanh bởi một viền màu đen tía, ngay phía sau đỉnh mang, và các đường màu xanh và màu cam ở đáy của vây. Giống như tất cả các loài cá đuôi gai, loài này có một cặp vảy giống như dao mổ, nhô lên từ cuống đuôi. Những con đực lớn hơn phát triển một mõm lồi giúp phân biệt rõ ràng chúng với con cái. Cá con có màu vàng.

Phân bố và nơi ở
Loài cá này được tìm thấy ở vùng nhiệt đới phía đông Ấn Độ Dương và phía tây Thái Bình Dương. Phạm vi sinh sống của nó kéo dài từ đảo Giáng sinh và quần đảo Cocos (Keeling) đến miền nam Nhật Bản, Tây, Bắc và Đông Úc, Indonesia, Philippines và Hawaii. Nó sống gắn bó với các rạn san hô, thường ở các sườn bên ngoài và ở các vị trí tiếp xúc nhiều hơn. Khi trưởng thành, nó sống đơn độc hoặc đôi khi gia nhập các đàn cá, với độ sâu trong khoảng từ 9 đến 46 m (30 đến 150 ft), nhưng cá con được tìm thấy tại nước nông trong các nhóm nhỏ.

Sinh học
Loài cá này ăn mạt vụn và tảo phát triển dưới đáy biển, cũng như các lớp phủ tảo cát và tảo sợi mọc trên cát và các chất nền khác. Chúng thường hình thành các đàn với cá mó, cá đuối gai và các loài cá đuôi gai khác, tất cả đều có chế độ ăn tương tự; cách ăn của chúng rất quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học bằng cách giữ cho đá không bị tảo phát triển quá mức để ấu trùng san hô có thể tìm được môi trường sống thích hợp để định cư. Cá có thể đổi màu da của mình từ tối sang nhợt nhạt gần như ngay lập tức. Tuổi thọ dài nhất được báo cáo của loài này là 32 năm, tại Rạn san hô Great Barrier của Úc.

Bị đe doạ và tình trạng bảo tồn
Acanthurus olivaceus đôi khi được tìm thấy trong các chợ cá và trong nghề buôn bán cá cảnh nhưng không phải là một mục tiêu quan trọng của nghề này. Không có mối đe dọa lớn nào được công nhận, vì vậy Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế đã liệt kê tình trạng bảo tồn của loài này là "it quan tâm".

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

O
Cá Thái Bình Dương
Cá Việt Nam
Cá Malaysia
Cá Indonesia
Cá Philippines
Cá Đài Loan
Cá Nhật Bản
Cá Hawaii
Cá Papua New Guinea
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Cá Palau
Cá Nouvelle-Calédonie
Cá Fiji
Cá Tonga
Động vật được mô tả năm 1801


title: Acanthurus

text:
Acanthurus là một chi cá biển thuộc họ Cá đuôi gai, với các loài được tìm thấy trên khắp các vùng biển thuộc Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Đây là chi có số lượng thành viên đông nhất trong họ Cá đuôi gai.

Từ nguyên
Danh pháp của loài cá này, acanthurus, trong tiếng Latinh có nghĩa là "đuôi có ngạnh" (acanthus: "gai, ngạnh", oura: "đuôi"), hàm ý đề cập đến ngạnh sắc ở hai bên cuống đuôi của tất cả các thành viên trong chi này.

Phạm vi phân bố
Đa số những thành viên trong chi Acanthurus có phạm vi phân bố trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Nhiều loài được tìm thấy ở cả hai đại dương này, trong đó có Acanthurus guttatus và Acanthurus xanthopterus có thể mở rộng phạm vi đến Đông Thái Bình Dương.

Một số ít thành viên trong chi này được tìm thấy ở Đại Tây Dương, là Acanthurus bahianus, Acanthurus chirurgus, Acanthurus coeruleus, Acanthurus monroviae và Acanthurus tractus.

Mô tả
Tất cả các loài Acanthurus đều có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi tạo thành ngạnh sắc, là đặc điểm của họ Cá đuôi gai. Ngạnh này không có độc, nhưng vẫn có thể gây thương tích nếu sơ ý chạm phải, kể cả cho con người và những loài cá khác.

Cơ thể của các loài Acanthurus có hình bầu dục thuôn dài. Vây đuôi lõm, có hình lưỡi liềm; một số loài có thùy đuôi khá dài. Acanthurus có thể có màu sắc sặc sỡ, hoặc có màu chủ đạo là nâu với các tông màu khác nhau, từ nâu sẫm, nâu xám đến nâu lục.

Nhiều loài Acanthurus có dạ dày với vách dày như mề. Đối với những loài này, chúng thường nuốt cả cát vào bụng để giúp nghiền nát những mảnh tảo trong dạ dày.

Ở một số loài, cá con đang phát triển và cá trưởng thành có màu sắc hoàn toàn khác nhau. Đáng chú ý trong chi này là Acanthurus pyroferus và Acanthurus tristis, vì cá con của chúng bắt chước hình thái giống hệt với một số loài cá bướm thuộc chi Centropyge.

Lai tạo trong tự nhiên
Trong tự nhiên, nhiều loài Acanthurus được ghi nhận là có thể tạo ra những cá thể lai với nhau.

 Acanthurus achilles, Acanthurus japonicus, Acanthurus leucosternon và Acanthurus nigricans là 4 loài chị em với nhau, trong đó A. nigricans có phạm vi phân bố rộng nhất, do vậy mà chúng thường lai tạo với 3 loài còn lại.
 Acanthurus pyroferus và Acanthurus tristis
 Acanthurus triostegus và Acanthurus polyzona
Acanthurus olivaceus và Acanthurus nigricauda
Acanthurus olivaceus và Acanthurus tennentii

Sinh thái và hành vi
Thức ăn chủ yếu của Acanthurus là tảo và vụn hữu cơ, trong đó có một số ít loài là ăn động vật phù du. Ngoài ra, có hai loài trong chi này được ghi nhận là ăn phân do những loài cá khác thải ra, là Acanthurus coeruleus và Acanthurus mata.

Chúng thường bơi thành từng nhóm nhỏ hoặc hợp thành đàn lớn, nhưng cũng có khi sống đơn độc. Cũng như những chi cá đuôi gai khác, Acanthurus nghỉ ngơi vào ban đêm, và chúng ngủ trong các hang hốc, kẽ đá.

Các loài

Tính tới hiện tại, có tất cả 40 loài được công nhận là hợp lệ trong chi này, bao gồm:

Tham khảo

Xem thêm

A


title: Acanthurus nigrofuscus

text:
Acanthurus nigrofuscus là một loài cá biển thuộc chi Acanthurus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1775.

Từ nguyên
Từ định danh nigrofuscus trong tiếng Latinh có nghĩa là "đen sẫm" (nigro: "đen" và fuscus: "sẫm màu"), hàm ý đề cập đến màu nâu đen của loài cá này (thực ra là màu nâu tía hoặc nâu xanh lam khi chúng còn sống).

Phạm vi phân bố và môi trường sống
Từ Biển Đỏ dọc theo vùng bờ biển Đông Phi, A. nigrofuscus được phân bố trải dài về phía đông đến quần đảo Pitcairn, băng qua phần lớn những vùng biển thuộc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, ngược lên phía bắc đến vùng biển phía nam Nhật Bản và quần đảo Hawaii, xa nhất ở phạm vi phía nam là đến bờ đông Úc (gồm cả các đảo Lord Howe và đảo Norfolk), cũng như đảo Rapa Iti (Polynésie thuộc Pháp).

Ở Việt Nam, A. nigrofuscus được ghi nhận tại cù lao Chàm (Quảng Nam), đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi), vịnh Nha Trang (Khánh Hòa), Ninh Thuận, cù lao Câu và ngoài khơi Bình Thuận, Côn Đảo cũng như tại quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

A. nigrofuscus sống tập trung trên các rạn san hô viền bờ và trong đầm phá ở độ sâu đến ít nhất là 25 m.

Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở A. nigrofuscus là 21 cm, nhưng thường thấy với kích thước phổ biến là 25 cm. Loài cá này có một ngạnh sắc chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi.

Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, màu nâu sẫm đến nâu tím, có những sọc ngang gợn sóng màu lam nhạt ở hai bên thân. Đầu và ngực chi chít những đốm cam. Vây lưng và vây hậu môn có dải viền màu xanh óng ở rìa. Vây đuôi lõm sâu, hình lưỡi liềm. Có hai đốm đen lớn ở gốc sau của vây lưng và vây hậu môn (tiếp giáp với cuống đuôi). Hai đốm này giúp phân biệt A. nigrofuscus với Ctenochaetus striatus.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 24–27; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 22–24; Số tia vây ở vây ngực: 16–17; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 20–24.

Sinh thái học
Thức ăn của A. nigrofuscus là tảo, chủ yếu là tảo đỏ. Cá trưởng thành thường bơi theo từng nhóm nhỏ, nhưng có thể hợp thành đàn lớn ở nhiều nơi trong phạm vi phân bố; cá con có thể bắt gặp trong đàn của những loài cá khác.

Tuổi thọ cao nhất được ghi nhận ở A. nigrofuscus là 16 năm tuổi.

Đánh bắt
A. nigrofuscus là một trong những loài cá thực phẩm được tiêu thụ ở nhiều nơi trong khu vực phân bố của chúng. Loài này cũng được nuôi làm cá cảnh, với giá bán trực tuyến dao động từ 30 đến 80 USD một con tùy theo kích cỡ.

Tham khảo

Xem thêm

N
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá biển Đỏ
Cá Israel
Cá Mozambique
Cá Nam Phi
Cá Madagascar
Cá Ấn Độ
Cá Maldives
Cá Myanmar
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
Cá Indonesia
Cá Malaysia
Cá Philippines
Cá Papua New Guinea
Cá Nhật Bản
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Cá Nouvelle-Calédonie
Cá Hawaii
Động vật được mô tả năm 1775


title: Acanthurus nigricans

text:
Acanthurus nigricans là một loài cá biển thuộc chi Acanthurus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.

Từ nguyên
Tính từ định danh của loài cá này, nigricans, trong tiếng Latinh có nghĩa là "đen", ám chỉ cơ thể của chúng có màu đen hoặc xanh đen.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
A. nigricans có phạm vi phân bố thưa thớt ở Đông Ấn Độ Dương và Đông Thái Bình Dương, nhưng xuất hiện rộng rãi ở Tây và Trung Thái Bình Dương.

Ở Ấn Độ Dương, A. nigricans chỉ được ghi nhận tại quần đảo Cocos (Keeling) và đảo Giáng Sinh (Úc), cũng như vùng biển ngoài khơi Tây Úc và Diego Garcia (thuộc quần đảo Chagos); còn ở Tây Thái Bình Dương, A. nigricans được phân bố rộng khắp vùng biển các nước Đông Nam Á và hầu hết các đảo quốc thuộc châu Đại Dương, xa nhất ở phía đông đến quần đảo Australes (Polynésie thuộc Pháp, trừ đảo Rapa Iti), ngược lên phía bắc đến vùng biển phía nam Nhật Bản và quần đảo Hawaii, giới hạn phía nam đến bờ đông Úc (gồm cả rạn san hô Great Barrier); ở Đông Thái Bình Dương, A. nigricans được ghi nhận ở ngoài khơi phía nam bán đảo Baja California, dọc theo bờ biển México xuống đến Costa Rica và Ecuador, bao gồm tất cả các quần đảo ngoài khơi (quần đảo Revillagigedo, đảo Cocos, quần đảo Galápagos).

Ở Việt Nam, A. nigricans được ghi nhận tại vịnh Vân Phong, vịnh Nha Trang (Khánh Hòa) và quần đảo Trường Sa; cũng như tại quần đảo Hoàng Sa và đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi).

A. nigricans sống tập trung trên các rạn san hô viền bờ và trong đầm phá ở độ sâu đến ít nhất là 67 m.

Mô tả

Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở A. nigricans là 22,6 cm. Loài cá này có một mảnh xương nhọn màu vàng chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu đen phủ khắp cơ thể và trên các vây, trừ vây đuôi có màu trắng. Có một vệt màu trắng bên dưới mắt và một vòng trắng bao quanh miệng. Các dải màu vàng nổi bật ở gốc vây lưng và vây hậu môn, cũng như một sọc hẹp màu vàng ở gần rìa sau của vây đuôi. Đuôi cụt. Các vây (trừ đuôi) đều có dải viền màu xanh ánh kim ở rìa.

A. nigricans khá giống với loài chị em là Acanthurus japonicus từ màu sắc cho đến hình dáng. Khác biệt giữa hai loài này dễ nhận thấy nhất chính là A. japonicus có dải màu trắng kéo dài từ bên dưới của mắt đến môi và thêm một dải màu cam ở cận rìa, trong khi A. nigricans không có những điểm này.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 28–31; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 26–29; Số tia vây ở vây ngực: 16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 17–19.

Sinh thái học
A. nigricans sống đơn lẻ hoặc hợp thành đàn, và là loài có tính lãnh thổ. Thức ăn của chúng là tảo.

Tuổi thọ cao nhất được ghi nhận ở A. nigricans là 34 năm tuổi.

Lai với các loài chị em
Acanthurus achilles, A. japonicus, Acanthurus leucosternon và A. nigricans là 4 loài chị em với nhau, được xếp vào nhóm phức hợp loài A. nigricans (còn được gọi là phức hợp loài A. achilles). Trong 4 loài kể trên, A. nigricans là loài có phạm vi phân bố rộng nhất, chồng lấn lên tất cả phạm vi phân bố của 3 loài còn lại. Chính vì vậy, A. nigricans thường tạp giao với chúng.

 A. nigricans × A. achilles: được ghi nhận tại quần đảo Marshall và Kosrae, quần đảo Caroline. A. rackliffei, một loài được phát hiện tại đảo san hô Orona (quần đảo Phoenix), được nghĩ là con lai của hai loài này.
 A. nigricans × A. japonicus: được ghi nhận tại phía nam Nhật Bản, Guam (quần đảo Mariana) và đảo Đài Loan.
 A. nigricans × A. leucosternon: được ghi nhận tại quần đảo Cocos (Keeling), đảo Giáng Sinh và Bali, Indonesia.

Thương mại
A. nigricans được đánh bắt nhằm mục đích thương mại cá cảnh với giá dao động từ 34 đến 99 USD một con tùy theo kích cỡ.

Tham khảo

N
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
Cá Philippines
Cá Indonesia
Cá Malaysia
Cá Papua New Guinea
Cá Đài Loan
Cá Nhật Bản
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Cá Nouvelle-Calédonie
Cá Hawaii
Cá vịnh California
Cá México
Cá Costa Rica
Cá Panama
Cá Colombia
Cá Ecuador
Động vật được mô tả năm 1758
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Acanthurus pyroferus

text:
Acanthurus pyroferus là một loài cá biển thuộc chi Acanthurus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1834.

Acanthurus tristis, trước đây được xem là danh pháp đồng nghĩa của A. pyroferus, đã được công nhận là một loài hợp lệ vào năm 1993 dựa trên sự khác biệt về màu sắc.

Từ nguyên
Từ định danh pyroferus được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh: pyro ("lửa") và ferous ("mang theo"), hàm ý đề cập đến vệt màu đỏ cam phía sau nắp mang kéo dài xuống đến gốc vây ngực của loài cá này.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
Từ quần đảo Cocos (Keeling) và đảo Giáng Sinh (Úc) cũng như rạn san hô Scott ngoài khơi Tây Úc, A. pyroferus được phân bố trải dài về phía đông đến quần đảo Marquises và Tuamotu (Polynésie thuộc Pháp), ngược lên phía bắc đến vùng biển ngoài khơi đảo Honshu (Nhật Bản), giới hạn phía nam đến bờ đông Úc (gồm cả rạn san hô Great Barrier).

Ở Việt Nam, A. pyroferus được ghi nhận tại cù lao Chàm (Quảng Nam), vịnh Nha Trang (Khánh Hòa) và quần đảo Trường Sa, cũng như tại Phú Yên.

A. pyroferus sống gần các rạn san hô ở độ sâu lên đến 60 m.

Mô tả

Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở A. pyroferus là 29 cm. Loài cá này có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi tạo thành ngạnh sắc.

Cơ thể của A. pyroferus trưởng thành có hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu với một vệt màu đỏ cam phía sau nắp mang kéo dài xuống đến gốc vây ngực; vùng ngực có màu nâu đỏ. Một dải đen trên nắp mang, chạy dài xuống miệng, với một vòng trắng bao quanh mõm. Có đốm trắng ở dưới mắt.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 27–29; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 24–28; Số tia vây ở vây ngực: 16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 23–26.

Loài bắt chước

Cá con của A. pyroferus lại không có màu sắc như cá trưởng thành. Ngược lại, chúng có thể bắt chước màu sắc của một số loài cá bướm gai thuộc chi Centropyge. Không những thế, vây đuôi của A. pyroferus chưa lớn lại bo tròn hệt như những loài cá bướm mà nó bắt chước.

Trong những lần thu thập hay chụp hình dưới nước, nhà ngư học Randall nhận thấy, những loài Centropyge có tính cảnh giác rất cao, khó mà tiếp cận được chúng. Một điều nữa, những loài săn mồi biết rõ về hành vi này của Centropyge, nên chúng sẽ không tốn công để truy bắt chúng. Vì thế, những cá thể có hình dáng, màu sắc như Centropyge sẽ không lọt vào tầm ngắm của những kẻ săn mồi. Chính vì điều này mà cá con của A. pyroferus bắt chước màu sắc của các loài Centropyge để tránh những kẻ săn mồi. Tuy nhiên, A. pyroferus chưa trưởng thành không thể bắt chước được hành vi của Centropyge: chúng ít cảnh giác đến xung quanh, kiếm ăn trên một khu vực khá rộng rãi và không bơi gần đáy, tạo cơ hội cho những loài săn mồi bắt được.

Sự bắt chước ở cá con của A. pyroferus được ghi nhận lần đầu tiên ở ngoài khơi Papeete, đảo Tahiti (thuộc quần đảo Société), khi một cá thể dài 4,3 cm có màu vàng với các vệt xanh trên đầu được phát hiện. Ban đầu, các nhà ngư học cho rằng đây là một cá thể của loài Centropyge flavissima, nhưng mẫu vật này lại có ngạnh ở cuống đuôi. Mẫu vật này có 8 gai ở vây lưng, một số lượng chỉ được tìm thấy ở hai loài Acanthurus, là A. pyroferus (kiểu màu cá con khi đó vẫn chưa được biết) và Acanthurus sohal, loài đặc hữu của Biển Đỏ. Không lâu sau đó, một cá thể 8,8 cm được thu thập có màu vàng nâu với hai thùy đuôi mới nhú, hoàn toàn trùng khớp với đặc điểm của A. pyroferus. Lúc này, kiểu màu cá con của A. pyroferus mới được biết đến.

Màu vàng mà cá con A. pyroferus bắt chước ở C. flavissima được nhìn thấy chủ yếu ở các quần đảo thuộc Trung Thái Bình Dương. Ở những phạm vi mà C. flavissima thưa vắng, cá con A. pyroferus sẽ bắt chước màu trắng xám của Centropyge vrolikii. hay hoàn toàn là màu vàng như Centropyge heraldi. Ngoài ra, cá con A. pyroferus còn có thể bắt chước màu sắc của Centropyge bicolor, một loài cá bướm với nửa thân trước màu vàng và nửa thân sau màu xanh lam thẫm, được quan sát ở ngoài khơi bang New South Wales (Úc).

Sinh thái học
Thức ăn của A. pyroferus chủ yếu là tảo. Loài cá này được ghi nhận là đã tạp giao với Acanthurus tristis ở bờ đông của đảo Bali (Indonesia).

Đánh bắt
A. pyroferus được đánh bắt cho việc buôn bán cá cảnh. Một con A. pyroferus được bán với giá dao động khoảng từ 35 đến 70 USD.

Tham khảo

P
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Việt Nam
Cá Indonesia
Cá Malaysia
Cá Philippines
Cá Papua New Guinea
Cá Đài Loan
Cá Nhật Bản
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Động vật được mô tả năm 1834


title: Acanthurus tennentii

text:
Acanthurus tennentii là một loài cá biển thuộc họ Cá đuôi gai, có chiều dài tối đa 31 cm (12 in). Nó được tìm thấy ở vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Miêu tả
Acanthurus tennentii là một loài cá hình bầu dục với chiều dài tối đa là 31 cm (12 in), mặc dù chiều dài điển hình hơn là 25 cm (10 in). Da của loài cá này thường có màu cam be, nâu ôliu hoặc xám, nhưng có thể chuyển sang màu nâu sẫm đỏ ửng với màu đỏ hoặc tím khi bị căng thẳng. Một đường tối chạy dọc theo gốc vây lưng với một đường tương tự ở gốc vây hậu môn. Có hai vệt tối phía sau mắt, và các vảy giống như dao mổ lồi ra từ cuống đuôi có màu đen và được bao quanh bởi một đốm đen lớn với đường viền màu xanh. Cả vây lưng và vây hậu môn đều dài, kéo dài đến tận cuống đuôi. Vây đuôi có hình lưỡi liềm, nó phát triển dài hơn khi cá già đi. Một dải màu trắng xanh bao quanh nó.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
Loài này có sự phân bố tại vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới tại Ấn Độ DươngThái Bình Dương; phạm vi sinh sống của nó kéo dài từ Đông Phi và Madagascar đến miền nam Ấn Độ, Sri Lanka, Malaysia, Thái Lan và Indonesia. Nó sống trên đá và rạn san hô, trên các rạn san hô và trong các kênh giữa các rạn san hô, ở độ sâu xuống khoảng 35 m (115 ft).

Sinh thái
Acanthurus tennentii ăn các loài tảo phát triển dưới đáy biển và mạt vụn, cũng như màng tảo mọc trên cát và các chất nền khác. Việc sinh sản liên quan đến việc giải phóng tinh trùng và trứng xuống biển. Cá con sống ngoài biển và trở lại hệ sinh thái rạn san hô khoảng bảy tuần sau đó. Lúc đầu, chúng có thể có màu đen hoặc vàng với vòng mắt đen, nhưng sau đó chúng giống với cá trưởng thành, ngoài các vết đen phía sau mắt, ở một giai đoạn phát triển ở tuổi vị thành niên có hình móng ngựa. Loài cá này ăn ngoài trời vào ban ngày, thường trong các nhóm nhỏ với cá vẹt và các loài khác.

Bị đe dọa và tình trạng bảo tồn
Đây là một loài cá phổ biến trong phần lớn phạm vi sống của nó. Nó đôi khi bị đánh bắt để con người tiêu dùng. Môi trường sống của nó dễ bị phá hủy, nhưng hiện tại một số cá thể của loài này đang được bảo vệ. Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế đã đánh giá tình trạng bảo tồn của loài này là "ít quan tâm".

Hình ảnh

Tham khảo

Liên kết ngoài

T
Cá Ấn Độ Dương
Cá Oman
Cá Yemen
Cá Somalia
Cá Kenya
Cá Tanzania
Cá Mozambique
Cá Nam Phi
Cá Madagascar
Cá Ấn Độ
Cá Sri Lanka
Cá Maldives
Cá Myanmar
Cá Thái Lan
Cá Indonesia
Động vật được mô tả năm 1861


title: Acanthurus triostegus

text:
Acanthurus triostegus là một loài cá biển thuộc chi Acanthurus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.

Từ nguyên
Từ định danh của loài cá này, triostegus, trong tiếng Latinh có nghĩa là "ba lớp màng", ám chỉ những lớp màng ở tia xương mang.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
A. triostegus có phạm vi phân bố rộng khắp vùng biển Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và trải dài đến tận Đông Thái Bình Dương. Loài cá này được ghi nhận từ vùng biển phía nam bán đảo Ả Rập trải dọc theo vùng bờ biển Đông Phi, bao gồm Madagascar và các đảo quốc, bãi ngầm lân cận; từ vùng biển ngoài khơi Ấn Độ, phạm vi của A. triostegus mở rộng về phía nam đến Lakshadweep, Sri Lanka, Maldives, Chagos, xa hơn nữa là đến quần đảo Cocos (Keeling) và đảo Giáng Sinh (Úc), cũng như vùng biển ngoài khơi Tây Úc và bãi cạn Rowley; ở phạm vi phía đông, A. triostegus xuất hiện rộng khắp vùng biển các nước Đông Nam Á và Papua New Guinea, trải dài đến hầu hết các đảo quốc, quần đảo thuộc châu Đại Dương; phạm vi phía bắc giới hạn đến vùng biển phía nam Nhật Bản và quần đảo Hawaii; phía nam từ rạn san hô Great Barrier trải dài đến New South Wales, bao gồm đảo Lord Howe (Úc); ở Đông Thái Bình Dương, A. triostegus được quan sát ở phía nam bán đảo Baja California và bờ tây Mexico, và từ El Salvador đến Ecuador, bao gồm tất cả các hòn đảo ngoài khơi.

A. triostegus sống gần các rạn san hô mọc trên nền đáy cứng (đá dăm, vụn san hô...) ở độ sâu lên đến 90 m; cá con được quan sát trong các hồ thủy triều hoặc vùng biển gần bờ.

Mô tả

Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở A. triostegus là 27 cm, nhưng thường được quan sát với chiều dài phổ biến là 17 cm. Loài cá này có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc.

Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu lục xám nhạt với 6 dải sọc dọc màu đen từ đầu đến cuống đuôi (dải trên đầu băng qua mắt, dải cuối cùng trên cuống đuôi thường không nối liền). Vùng bụng và thân dưới sáng màu hơn so với toàn bộ cơ thể. Vây đuôi cụt.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 25 - 27; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 23 - 25; Số tia vây ở vây ngực: 16 - 17; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

Thay đổi màu sắc
Ở cá con, A. triostegus có thể chuyển cơ thể sang màu đen với sọc trắng, thay vì là thân trắng sọc đen như ở cá trưởng thành, đã được quan sát và ghi nhận ở ngoài khơi đảo Moorea.

Mẫu màu sắc thân đen sọc trắng như vậy có liên quan đến hành vi hung hăng ở cá con. Điều này được kiểm chứng qua việc chúng dựng thẳng vây lưng lên, là hành động thể hiện sự hung hăng ở loài này (kể cả những loài cá đuôi gai khác), và việc xua đuổi những đồng loại.

Sinh thái

A. triostegus trưởng thành thường hợp thành đàn rất lớn, kiếm ăn gần các dòng nước ngọt, nơi một số loài tảo phát triển tốt. Chúng cũng có thể tách những nhóm nhỏ hơn, thậm chí là sống đơn lẻ. Cá trưởng thành lẫn cá con là một loài có tính lãnh thổ.

A. triostegus được ghi nhận là đã tạo ra cá thể lai với loài họ hàng Acanthurus polyzona ở ngoài khơi Mauritius.

Sinh sản
A. triostegus sinh sản theo chu kỳ âm lịch, diễn ra vào lúc chiều tối, cũng thành từng đàn. Thời gian sinh sản đỉnh điểm xảy ra vào khoảng thời gian từ 12 ngày trước đến 2 ngày sau khi trăng tròn.

Trứng hình cầu, đường kính trung bình khoảng 0,68 mm. Trứng nở trong khoảng 26 giờ, cá hậu ấu trùng bắt đầu tự kiếm ăn sau khoảng 5 ngày rưỡi. Cá hậu ấu trùng <2,5 cm có dạng hình cầu, không vảy và trong suốt, ngoại trừ phần bụng và phần đầu ánh màu bạc. Cá hậu ấu trùng bước sang giai đoạn cá con khoảng 4-5 ngày sau đó, phát triển với tốc độ khoảng 12 mm mỗi tháng. Khi đạt đến chiều dài 100 đến 120 mm, tốc độ tăng trưởng chậm lại khoảng 1 mm mỗi tháng.

Trong suốt quá trình sinh sản, những dải sọc đen trên cơ thể cá đực trở nên sẫm màu và dày hơn; ngoại trừ vây ngực, các vây còn lại của chúng cũng trở nên sẫm đen hơn. Khi lãnh thổ bị xâm phạm, các sọc đen trên cơ thể A. triostegus (ở cả cá đực lẫn cá cái) lại trở nên rất nhạt, trong khi khoảng màu giữa các sọc này sẽ sẫm màu hơn đôi chút so với thông thường.

Đánh bắt
A. triostegus được xem là một loại cá thực phẩm quan trọng ở một số nơi trong phạm vi của chúng. Loài này cũng được đánh bắt cho việc buôn bán cá cảnh, với giá bán trực tuyến dao động từ gần 23 đến 50 USD cho một con.

Tham khảo

Trích dẫn

T
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Somalia
Cá Kenya
Cá Tanzania
Cá Mozambique
Cá Nam Phi
Cá Madagascar
Cá Ấn Độ
Cá Sri Lanka
Cá Maldives
Cá Myanmar
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
Cá Indonesia
Cá Malaysia
Cá Philippines
Cá Trung Quốc
Cá Nhật Bản
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Cá Palau
Cá Nouvelle-Calédonie
Cá Fiji
Cá Tonga
Cá Hawaii
Cá México
Cá El Salvador
Cá Nicaragua
Cá Costa Rica
Cá Panama
Cá Colombia
Cá Ecuador
Động vật được mô tả năm 1758
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Acanthurus lineatus

text:
Acanthurus lineatus là một loài cá biển thuộc chi Acanthurus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.

Từ nguyên
Tính từ định danh lineatus trong tiếng Latinh có nghĩa là "có sọc", hàm ý đề cập đến những đường sọc vàng và xanh xen kẽ trên cơ thể của loài cá này.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
Dọc theo đường bờ biển Đông Phi, A. lineatus được phân bố trải dài về phía đông đến quần đảo Marquises và Tuamotu (Polynésie thuộc Pháp), băng qua phần lớn những vùng biển thuộc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, ngược lên phía bắc đến vùng biển phía nam Nhật Bản (gồm cả quần đảo Ryukyu và quần đảo Ogasawara), giới hạn phía nam đến bờ đông Úc (gồm cả rạn san hô Great Barrier). Chỉ có hai ghi nhận của A. lineatus lang thang tại quần đảo Hawaii.

Ở Việt Nam, A. lineatus được ghi nhận tại  và cù lao Chàm (Quảng Nam), đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi), Ninh Thuận cũng như tại cù lao Câu (Bình Thuận), quần đảo Trường Sa và quần đảo Hoàng Sa.

A. lineatus sống tập trung trên các rạn san hô viền bờ ở độ sâu đến ít nhất là 15 m.

Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở A. lineatus là 38 cm, nhưng thường được quan sát với kích thước phổ biến là 25 cm. Đây là loài sinh trưởng với tốc độ khá nhanh, đạt 70 đến 80% tổng chiều dài cơ thể của chúng trong suốt một năm đầu đời, và phát triển chậm dần cho đến khi 18 tuổi.

A. lineatus có một mảnh xương nhọn màu vàng chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Ngạnh này có nọc độc và có thể gây đau đớn nếu chạm phải. Đã có báo cáo về việc ngạnh đuôi của A. lineatus có thể gây thương tích ở quần đảo Société.

Cơ thể hình bầu dục thuôn dài. Đầu có màu vàng cam với các dải màu xanh lam sáng. Thân trên có các dải sọc màu vàng và xanh lam viền đen xen kẽ nhau. Thân dưới màu trắng xanh hoặc màu tím nhạt; ánh vàng ở dưới bụng. Vây lưng và vây hậu môn màu xám đen, có dải viền màu xanh ánh kim ở rìa; vây hậu môn có dải màu vàng ở sát gốc vây. Vây đuôi lõm sâu, hình lưỡi liềm, màu xám đen với một dải hình lưỡi liềm hẹp hơn ở rìa sau vây đuôi, được viền màu xanh ánh kim; có một mảng màu đen sẫm ở giữa vây đuôi. Vây ngực trong suốt, ngoại trừ phần gốc vây tiệp màu với thân. Vây bụng màu vàng cam với rìa màu trắng, và một dải đen ở cận rìa.

A. lineatus có thể thay đổi màu sắc của cơ thể khi đối mặt với những kẻ xâm phạm lãnh thổ hay khi bước vào mùa sinh sản. Khi gặp những kẻ xâm phạm lãnh thổ, những sọc đen và các vây trên cơ thể của A. lineatus trở nên sẫm màu, những sọc xanh sẽ sáng màu hơn; vùng đầu cũng trở nên sẫm màu nhưng hai bên má sẽ sáng màu hơn. Vào mùa sinh sản, màu sắc của A. lineatus trở nên rất nhạt, các sọc hầu như biến mất, ngoại trừ đầu, vây ngực, thùy đuôi chuyển sang màu đen.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 27–30; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 25–28; Số tia vây ở vây ngực: 16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 14–16.

Sinh thái học
A. lineatus là một loài ăn tạp, chúng ăn các loại tảo đỏ và tảo lục, cũng như động vật giáp xác. Cá trưởng thành sống theo đàn, trong khi cá con sống đơn độc. Loài cá này sinh sản quanh năm.

Tuổi thọ cao nhất được ghi nhận ở A. lineatus là 46 năm tuổi.

Loài lãnh thổ
A. lineatus là loài có tính lãnh thổ cao nên chúng rất hung hãn. Cá đực trưởng thành kiểm soát toàn bộ lãnh thổ cùng nhiều con cá cái trong hậu cung của nó Loài cá này được ghi nhận là đã xây dựng những hàng rào từ tảo (chủ yếu là từ tảo nâu Turbinaria) bao quanh khu vực lãnh thổ của chúng. Mục đích của việc xây dựng những hàng rào tảo ở A. lineatus là để phân chia lãnh thổ với đồng loại, vì những cá thể hàng xóm của nhau không kiếm ăn dọc theo ranh giới lãnh thổ chung của chúng.

Quan hệ với A. leucosternon
A. lineatus, và cả Acanthurus leucosternon, có sự chồng lấn lãnh thổ không đáng kể đối với những đồng loại ở gần chúng, và hầu như không có sự chồng lấn lãnh thổ nào được ghi nhận giữa A. lineatus và A. leucosternon nếu cả hai là hàng xóm của nhau.

Khi chưa trưởng thành, cá con của A. leucosternon thường sinh sống trong lãnh thổ của những con cá cái của đồng loại còn đơn độc. Tuy nhiên, cá con của A. lineatus nhiều lần được quan sát là sống trong lãnh thổ của các cặp A. leucosternon, và nó cũng gây phiền toái đến cặp A. leucosternon này. Trong khi đó, cá con của A. leucosternon lại không được ghi nhận là sống trong lãnh thổ của bất kỳ cá thể A. lineatus nào. Cá con của A. lineatus cũng thường chia sẻ lãnh thổ của mình với một cá thể A. leucosternon cái sống đơn độc.

Thương mại
A. lineatus là một trong những loài cá đuôi gai có giá trị cao và được nhắm mục tiêu đánh bắt ở nhiều nơi trong khu vực phân bố của chúng. A. lineatus cũng được nuôi làm cá cảnh với giá bán trực tuyến dao động từ 45 đến gần 120 USD một con.

Tham khảo

Xem thêm

L
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Kenya
Cá Tanzania
Cá Mozambique
Cá Madagascar
Cá Ấn Độ
Cá Sri Lanka
Cá Maldives
Cá Myanmar
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
Cá Philippines
Cá Malaysia
Cá Nhật Bản
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Động vật được mô tả năm 1758
Nhóm loài do Carl Linnaeus đặt tên


title: Trận Soor (1866)

text:
Trận Soor, còn gọi là Trận Trautenau lần thứ hai hoặc Trận Burkersdorf, là một trận đánh trong cuộc Chiến tranh Bảy tuần, đã diễn ra vào ngày 28 tháng 6 năm 1866. Trong cuộc giao chiến này, mặc dù lực lượng pháo binh Áo dã gây khó khăn cho bước tiến của quân đội Phổ, lực lượng Vệ binh Phổ của Hoàng thân August của Württemberg thuộc Binh đoàn thứ hai dưới quyền chỉ huy của Thái tử Friedrich Wilhelm đã giành chiến thắng vang dội trước Quân đoàn X của Đế quốc Áo dưới sự chỉ huy của Trung tướng Ludwig von Gablenz. Thắng lợi của đội hình trung tâm của Binh đoàn thứ hai tại Soor đã buộc quân của Gablenz phải tiến hành triệt thoái về Königinhof, đồng thời cũng hoàn toàn khôi phục đường liên lạc giữa đội hình này với đội hình bên phải của Binh đoàn thứ hai – vốn đã bị cắt đứt sau khi đội hình trung tâm bị đẩy lùi trong trận Trautenau vào ngày hôm trước. Cũng như nhiều trận đánh khác trong cuộc chiến tranh, trận chiến Burkersdorf cho thấy thiệt hại của quân đội Áo nặng nề hơn nhiều so với đối phương, và điều này đã góp phần thể hiện ưu thế của súng trường nạp hậu Dreyse của quân đội Phổ.

Vào năm 1866, Thái tử Friedrich Wilhelm của Phổ cùng với tướng Adolf von Bonin đã tiến công vùng Böhmen thông qua Trautenau (Trutnov ngày nay), cách Königgratz về hướng đông bắc. Trong trận Trautenau vào ngày 27 tháng 6, Quân đoàn X của Áo dưới quyền Gablenz đã đánh bại Quân đoàn I của Phổ dưới quyền Bonin, nhưng bị thiệt hại rất nặng. Tuy nhiên, sau thất bại của Bonin, các lực lượng của Hoàng thân xứ Württemberg, mà dẫn đầu là quân Vệ binh – đã tiến đánh Eippel. Sự chủ động của Gablenz đã khiến cho quân của ông dễ bị người Phổ đánh vào cánh phải. Do đó, ông được lệnh triệt binh về Josephstadt trong ngày hôm sau. Để xoay chuyển thế trận, viên tướng Áo đã dàn toàn bộ lực lượng pháo binh của mình – được lữ đoàn của Knobel yểm trợ – trên các ngọn đồi giữa Neu-Rogniz và Burgersdorf. Ngoài ra, ông còn trải rộng cánh phải của ông tới Prausnitz – nơi Gablenz giao cho một lữ đoàn thuộc Quân đoàn XIV trấn giữ. Tuy nhiên, bước tiến của 2 tiểu đoàn phóng lựu của Phổ về Alt-Rognitz đã đe dọa cắt liên lạc giữa Gablenz với tiểu đoàn mà ông đặt tại Trautenau. Cuộc giao chiến đã bùng nổ trước khi người Áo hoàn thành việc bố trí pháo binh của mình, và quân bộ binh Phổ đã đẩy lùi đối phương về phía tây Standentz. Sau đó, người Áo hoàn tất việc bố trí đại bác của mình. Trước hỏa lực mạnh mẽ của quân Áo, quân Phổ đã đứng vững. Các lực lượng khác của Phổ đã đến ứng chiến, trong đó có một khẩu đội pháo yểm trợ cho khẩu đội pháo duy nhất của người Phổ trên chiến trường. Quân Phổ chiếm được Burgersdorf, sau đó giao tranh lan rộng. Trong cuộc giao chiến quyết liệt, quân bộ binh Phổ đã đánh thiệt hại nặng các tiểu đoàn Áo trên khu vực cao, buộc họ phải rút lui. Trước sức tiến công dữ dội của quân Phổ, mọi tiểu đoàn Áo tháo chạy đều bị đập tan.

Trong khi đó, 2 tiểu đoàn Phổ tiến đánh Trautenau đã cầm cự mạnh mẽ trước cuộc tấn công của Lữ đoàn Grivicic của Áo tại đây, cho đến khi Sư đoàn Vệ binh số 2 đến tiếp viện. Sư đoàn Vệ binh này đã tận diệt Lữ đoàn Grivicic, và đánh chiếm được thị trấn Trautenau. Tiểu đoàn Áo thuộc Quân đoàn IV – được giao nhiệm vụ là hậu vệ cho đoàn quân bại trận – đã rút lui vào đầu ngày hôm sau. Sau khi đã trả đũa cho thất bại ở Trautenau trước đó bằng chiến thắng toàn diện tại Soor, lực lượng Vệ binh Phổ tiến chiếm Königinhof vào ngày 29 tháng 6.

Chú thích

Các trận đánh trong Chiến tranh Áo–Phổ
Trận đánh liên quan tới Phổ
Trận đánh liên quan tới Áo
Xung đột năm 1866
Các trận đánh trên đất Séc
Đế quốc Áo năm 1866


title: Acanthurus guttatus

text:
Acanthurus guttatus là một loài cá biển thuộc chi Acanthurus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1801.

Từ nguyên
Từ guttatus trong danh pháp của loài cá này trong tiếng Latinh có nghĩa là "lốm đốm", ám chỉ các đốm trắng trên vây lưng, vây hậu môn và nửa thân sau của chúng.

Phạm vi phân bố và môi trường sống

A. guttatus có phạm vi phân bố rộng rãi ở vùng biển Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như Đông Thái Bình Dương. Ở Ấn Độ Dương, loài cá này được ghi nhận thưa thớt ở một vài địa điểm: quần đảo Mascarene và Seychelles; Maldives và quần đảo Chagos; đảo Giáng Sinh và quần đảo Cocos (Keeling). Từ đảo Sumatra, A. guttatus xuất hiện ở hầu hết vùng biển các nước Đông Nam Á (trừ Biển Đông và vịnh Thái Lan), băng qua Papua New Guinea và vùng biển bao quanh các đảo quốc thuộc châu Đại Dương (xa nhất là đến quần đảo Pitcairn thuộc Polynesia thuộc Pháp); phạm vi phía bắc trải dài đến quần đảo Ryukyu (Nhật Bản) và quần đảo Hawaii; phía nam đến rạn san hô Great Barrier (Úc) và New Caledonia.

Nhiều cá thể A. guttatus được ghi nhận ở vùng biển bao quanh đảo Clipperton (2005) và đảo Cocos (2016 - 2017), trở thành điểm cực đông phạm vi của loài cá này ở vùng biển nhiệt đới phía đông Thái Bình Dương.

A. guttatus lần đầu tiên được ghi nhận ở vùng biển Hoa Kỳ vào năm 2003, khi một cá thể của loài này được quan sát ở ngoài khơi West Palm Beach, Florida. Không một cá thể A. guttatus nào được phát hiện thêm ở Hoa Kỳ trong hơn 10 năm kể từ đó.

A. guttatus sống gần các rạn san hô ở độ sâu khá nông, khoảng 6 m trở lại.

Mô tả

Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở A. guttatus là 26 cm. Đầu, thân, vây lưng và vây hậu môn màu nâu xám sẫm. Thân trước có 2 dải: một dải xám trên đầu sau mắt và một dải ở sau gốc vây ngực; 2 dải khác mờ hơn nằm ở thân sau. Vùng ngực màu xám bạc. Thân sau, vây lưng và vây hậu môn tập trung nhiều đốm trắng. Vây bụng màu vàng tươi. Vây đuôi màu vàng nhạt với dải rộng màu đen ở rìa sau. Hai bên cuống đuôi có một gai nhọn đặc trưng của họ Cá đuôi gai.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 27 - 30; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 23 - 26; Số tia vây ở vây ngực: 15 - 17; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

Sinh thái
A. guttatus không phải là một loài có tính lãnh thổ. Ở Samoa thuộc Mỹ, A. guttatus được quan sát thấy là hợp thành đàn khoảng từ 50 đến 500 cá thể để sinh sản vào lúc hoàng hôn. Loài cá này sinh sản quanh năm ở những vùng nước ấm (khoảng 27 °C đến 30°).

A. guttatus ăn chủ yếu các loại tảo sợi, nhưng cũng có thể ăn một số loại tảo vôi như Jania.

Tham khảo

G
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Maldives
Cá Philippines
Cá Malaysia
Cá Indonesia
Cá Papua New Guinea
Cá Nhật Bản
Cá Đài Loan
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Cá Fiji
Cá Tonga
Cá Nouvelle-Calédonie
Cá Palau
Cá Hawaii
Động vật được mô tả năm 1801


title: Acanthurus coeruleus

text:
Acanthurus coeruleus là một loài cá biển thuộc chi Acanthurus trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1801.

Từ nguyên
Tính từ định danh của loài cá này, coeruleus, trong tiếng Latinh có nghĩa là "màu xanh lam", hàm ý đề cập đến màu sắc cơ thể của cá trưởng thành.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
A. coeruleus có phạm vi phân bố phổ biến ở Tây Đại Tây Dương. Từ bang New York và Bermuda, loài cá này được ghi nhận dọc theo bờ biển phía đông Hoa Kỳ, trải dài xuống bờ biển phía nam; trong vịnh México, A. coeruleus xuất hiện ngoài khơi México và bán đảo Yucatán, mở rộng phạm vi đến khắp chuỗi đảo Antilles và biển Caribe; ở phía nam, A. coeruleus xuất hiện dọc theo bờ biển Brasil, trải dài đến bang São Paulo, bao gồm các quần đảo ngoài khơi, xa nhất là đến đảo Ascension và đảo Saint Helena ở Trung Đại Tây Dương.

A. coeruleus sống gần các rạn san hô và bãi đá ngầm, cũng như những khu vực có nhiều cỏ biển, ở độ sâu đến 60 m.

Cuối năm 2011, một cá thể A. coeruleus chưa trưởng thành được chụp ảnh ở ngoài khơi Cộng hòa Síp. Năm 2015, một cá thể A. coeruleus chưa trưởng thành khác đã được thu thập ở bờ biển Địa Trung Hải của Israel. Các nhà khoa học nghĩ rằng, A. coeruleus có thể đã thiết lập một quần thể ở biển Levant, mặc dù chưa một cá thể trưởng thành nào được bắt gặp tại khu vực này tính đến hiện tại.

Mô tả

Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở A. coeruleus là 39 cm. Loài cá này có một mảnh xương nhọn màu vàng tươi hoặc trắng nhạt chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi tạo thành ngạnh sắc, là đặc điểm của họ Cá đuôi gai.

Cơ thể của A. coeruleus hình bầu dục thuôn dài. Sự phát triển của chúng có thể chia thành nhiều giai đoạn: cá bột, cá con đang lớn (màu vàng), cá gần trưởng thành (màu xám tím) và cá trưởng thành hoàn toàn (màu xanh lam thẫm).

Cá trưởng thành có màu xanh lam thẫm hoặc màu xanh lam tím với những đường sọc mảnh gợn sóng dọc theo hai bên thân và trên vây. Cá con có màu vàng tươi, có thể có viền màu xanh óng ở trên và dưới con ngươi; các vây có viền màu xanh lam sáng (trừ vây ngực). Giai đoạn trung gian (cá con đang lớn), A. coeruleus có màu xám tím; vây lưng và vây hậu môn màu xanh lam với các dải sọc màu nâu cam. Vào ban đêm, A. coeruleus có thể hiện các dải sọc dọc màu trắng trên cơ thể.

Cá ấu trùng của A. coeruleus được ghi nhận là có khả năng phát huỳnh quang sinh học với ánh sáng màu xanh lục. Hiện tượng phát huỳnh quang sinh học có thể hiểu là sự hấp thụ ánh sáng bởi một sinh vật, sau đó chúng sẽ phát lại ánh sáng đó thành một màu khác. Trái lại, hiện tượng phát quang sinh học là quá trình tạo ra ánh sáng bằng các phản ứng hóa học bên trong cơ thể một sinh vật, khác với hiện tượng phát huỳnh quang sinh học, chỉ là sự hấp thụ và phát lại ánh sáng.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây ở vây lưng: 23 - 26; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 21 - 23.

Sinh thái và hành vi

Kiếm ăn
Thức ăn của A. coeruleus chủ yếu là các loại tảo mọc ở đáy biển, đôi khi chúng ăn cả cỏ biển. Cá con A. coeruleus, và cả cá con của loài Acanthurus chirurgus trong cùng phạm vi, cũng có thể ăn tảo bám trên cơ thể của đồi mồi dứa.

Sau cái chết hàng loạt của nhím biển của loài Diadema antillarum trên khắp các vùng biển thuộc Tây Đại Tây Dương vào năm 1983, các nhà khoa học nhận thấy, quần thể trưởng thành của A. coeruleus và A. chirurgus đã tăng lên đáng kể (lần lượt là 250% và 160%), do nguồn tảo biển dồi dào mà trước đây cả hai phải chia sẻ với D. antillarum.

Dọn vệ sinh
Ngoài việc được những loài cá dọn vệ sinh làm vệ sinh cho, bản thân A. coeruleus cũng đóng vai trò là một "nhân viên dọn vệ sinh" cho những loài động vật lớn hơn.

Là "nhân viên vệ sinh"
Tại quần đảo Fernando de Noronha, các nhà khoa học đã ghi nhận những "trạm vệ sinh" được lập bởi những cá thể chưa trưởng thành của cá thia Abudefduf saxatilis và hai loài cá đuôi gai A. coeruleus và A. chirurgus (12 - 25 cá thể với chiều dài nằm trong khoảng từ 7 đến 12 cm). "Khách hàng" mà chúng phục vụ là những cá thể đồi mồi dứa (Chelonia mydas).

Trước khi làm vệ sinh cho đồi mồi dứa, những "nhân viên vệ sinh" sẽ thực hiện một cuộc kiểm tra đặc trưng trên cơ thể đồi mồi, sau đó chúng sẽ cắn vào da của đồi mồi. Một số vết cắn trên da đồi mồi là do chúng bị "bức ép" bởi những "nhân viên vệ sinh". Thỉnh thoảng, đồi mồi dứa di chuyển chi trước của mình để đuổi những cá thể kiếm ăn theo cách này. Các bộ phận cơ thể của đồi mồi dứa được kiểm tra và làm sạch nhiều nhất là chân chèo.

Là "khách hàng"
Khi dừng chân ở những "trạm vệ sinh", những "vị khách" sẽ tạo dáng để ra hiệu cần được làm vệ sinh. Tuy nhiên, không phải tất cả các "khách hàng" đều tạo dáng ra hiệu, và có nhiều sự khác biệt trong việc tạo dáng giữa các loài. Ở A. coeruleus, để ra hiệu, chúng sẽ cúi đầu xuống dưới và quay ngược phần đuôi lên trên.

Theo một cuộc khảo sát, những cá thể A. coeruleus trưởng thành có thể phục hồi vết thương rất nhanh chóng và hoàn toàn. Tỉ lệ phục hồi vết thương ở loài cá này khá cao, bất kể là vết thương lớn hay nhỏ. Người ta nhận thấy, A. coeruleus hầu như không chết do nhiễm trùng từ những vết thương, và mô nhiễm trùng không được tìm thấy trên cơ thể cá con lẫn cá trưởng thành.

So với những cá thể sau khi đã phục hồi vết thương, những cá thể đang bị thương dành nhiều thời gian tại các "trạm vệ sinh" hơn để những loài cá dọn vệ sinh tìm những vết thương và ăn mô chết.

Tổ chức xã hội

A. coeruleus có ba hình thức sống: theo đàn, lãnh thổ hoặc lang thang. Những cá thể không có lãnh thổ riêng có xu hướng bơi lang thang vào buổi sáng và hợp thành đàn vào buổi trưa. Những cá thể chưa trưởng thành (là những cá thể có màu vàng) luôn tạo cho mình một lãnh thổ riêng biệt, và diện tích lãnh thổ sẽ tăng dần theo kích thước cơ thể. Ngoài ra, tỉ lệ lãnh thổ ở A. coeruleus sẽ tăng khi mật độ quần thể ngày càng tăng.

Lãnh thổ của A. coeruleus thường chồng lấn lên phạm vi của những loài cá đuôi gai khác và cá thia thuộc chi Stegastes. Chúng rất hung hăng và hay rượt đuổi đồng loại, nhất là cá con, và chúng được quan sát là đã dí đuổi những A. coeruleus trưởng thành sống đơn độc. Tuy vậy, cá con sống theo lãnh thổ lại hiếm khi bị Stegastes đuổi theo vì chúng có thể tránh mặt được loài cá này. A. coeruleus lãnh thổ bơi chậm hơn và ăn nhiều hơn những đồng loại sống lang thang và theo đàn.

Ngoài việc hợp thành đàn với đồng loại, A. coeruleus có thể bơi cùng với những loài khác. Chúng bơi rất nhanh và không tỏ ra hung dữ. Trong khi đó, những cá thể A. coeruleus lang thang bơi cách đáy một khoảng đáng kể, ít kiếm ăn hơn và thường xuyên ghé các "trạm vệ sinh" hơn.

Đánh bắt
A. coeruleus là một thành phần của nghề đánh cá thủ công, được đánh bắt bằng giáo, bẫy và lưới rê. Bên cạnh đó, chúng cũng được xem là một loài cá cảnh, với giá bán trực tuyến dao động trong khoảng từ 25,98 đến 89,95 USD tùy theo kích cỡ mỗi con.

Tham khảo

C
Cá Đại Tây Dương
Cá Mỹ
Cá vịnh Mexico
Cá México
Cá Caribe
Cá Cuba
Cá Jamaica
Cá Guatemala
Cá Honduras
Cá Nicaragua
Cá Costa Rica
Cá Panama
Cá Colombia
Cá Venezuela
Cá Trinidad và Tobago
Cá Brasil
Cá Địa Trung Hải
Động vật được mô tả năm 1801


title: Carlos Polistico García

text:
Carlos Polistico García (4 tháng 11 năm 1896 – 14 tháng 6 năm 1971) là một nhà giáo, nhà thơ, nhà hùng biện, luật sư, công chức, nhà kinh tế chính trị và nhà lãnh đạo du kích người Philippines. Ông trở thành tổng thống thứ tám của Philippines.

Thuở thiếu thời
García sinh ra tại Talibon, Bohol với cha và mẹ là ông Policronio García và bà Ambrosia Polistico (cả hai đều là người bản địa Bangued thuộc Abra).

García lớn lên trong môi trường chính trị vì cha ông là thị trưởng trong bốn nhiệm kì. Ông hoàn thành chương trình tiểu học ở quê hương Talibon, sau đó học tiếp lên trung học ở trường Trung học Cấp tỉnh Cebu. Lúc đầu, ông theo đuổi con đường học vấn tại Đại học Silliman ở thành phố Dumaguete thuộc tỉnh Negros Oriental, và sau đó là tại Trường Luật Philippines (ngày nay có tên là Trường Tội phạm học Philippines). Tại đây ông lấy bằng về luật vào năm 1923 và là nằm trong tốp mười người đứng đầu kì thi vào đoàn luật sư.

Thay vì hành nghề luật ngay, García làm nghề dạy học trong vòng hai năm tại trường Trung học Cấp tỉnh Bohol. Tại Bohol, ông trở nên nổi tiếng với tài làm thơ và có biệt danh là "Hoàng tử thơ tiếng Visaya" và "Thi sĩ từ Bohol".

Hôn nhân
Năm 1924, ông kết hôn với Leonila Dimataga. Họ có một con gái tên là Linda Garcia-Ocampos.

Hậu duệ
 Teodoro P. García Sr
 Teodoro P. García Jr
 Dominique Marie L. García (sinh năm 1988)
Mẹ của Jace Jotham M. Cortez García (sinh năm 2009)
 Timothy Daniel L. García (sinh năm 1989)
 Raphael L. García (sinh năm 1992)

Sự nghiệp chính trị
García bắt đầu sự nghiệp chính trị vào năm 1925 khi giành chiến thắng ấn tượng trong cuộc đua làm người đại diện cho khu vực thứ ba của Bohol để vào quốc hội. Ông được bầu thêm một nhiệm kì nữa vào năm 1928 và phục vụ đến năm 1931. Năm 1933, García trở thành thống đốc Bohol nhưng tại chức đến năm 1941 thì chạy đua thành công vào Thượng nghị viện Philippines. Tuy nhiên, nhiệm kì của ông bị cắt ngắn do cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. Ông đảm nhiệm phần còn lại của nhiệm kì vào năm 1945 khi Philippines được giải phóng khỏi tay Nhật Bản và quốc hội nhóm họp lại.

Cương vị phó tổng thống
García trở thành bạn đồng hành với Ramón Magsaysay trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1953. Ông được bổ nhiệm làm bộ trưởng Bộ Ngoại giao bởi tổng thống Magsaysay, đồng thời kiêm nhiệm chức phó tổng thống trong bốn năm.

Là một bộ trưởng Bộ Ngoại giao, ông khai mạc các cuộc đàm phán bồi thường chiến tranh để nỗ lực chấm dứt trạng thái chiến tranh (về mặt kĩ thuật) kéo dài chín năm giữa Philippines và Nhật Bản, dẫn tới thoả thuận vào tháng 4 năm 1954. Trong Hội nghị Genève về thống nhất Triều Tiên và các vấn đề châu Á khác, García trong tư cách chủ tịch phái đoàn Philippines đã phản bác những lời hứa hẹn của phe cộng sản và bảo vệ chính sách của Hoa Kỳ ở Viễn Đông. Trong bài phát biểu vào ngày 7 tháng 5 năm 1954, sau trận Điện Biên Phủ, García tái khẳng định lập trường dân tộc chủ nghĩa và chống cộng của Philippines.

Tháng 9 năm 1954, Hội nghị An ninh Đông Nam Á gồm tám quốc gia tham dự ở Manila do García giữ vai trò chủ tịch đã dẫn đến sự thành lập Tổ chức Hiệp ước Đông Nam Á (SEATO).

Cương vị tổng thống

Nhậm chức

Vào lúc xảy ra cái chết đột ngột của tổng thống Ramon Magsaysay, phó tổng thống và bộ trưởng Bộ Ngoại giao Carlos Polistico García đang là người dẫn đầu phái đoàn Philippines đến hội nghị của Tổ chức Hiệp ước Đông Nam Á tại Canberra, Úc. Khi được thông báo ngay lập tức về tin buồn này, García bèn lên máy bay quay về Manila. Về tới nơi, ông đến thẳng điện Malacañan để tiếp nhận các nghĩa vụ của tổng thống. Chánh án Ricardo Paras của Toà án Tối cao ở ngay đó để giám sát lời thề nhậm chức. Lời phát động đầu tiên của tổng thống García là ban bố quốc tang và tổ chức lễ tang cho Magsaysay.

Cấm chủ nghĩa cộng sản
Sau nhiều cuộc thảo luận (cả chính thức và công khai), Quốc hội Philippines cuối cùng đã thông qua đạo luật đặt Đảng Cộng sản Philippines ra ngoài vòng pháp luật. Mặc dù phải chịu áp lực của các hoạt động chống đối lại hành động của Quốc hội, García đã ký thông qua Đạo luật Cộng hoà số 1700 vào ngày 19 tháng 6 năm 1957. Với đạo luật này, chiến dịch duy trì liên tục của chính phủ vì hoà bình và trật tự đã đạt được những tiến bộ và thành công đáng kể.

Đạo luật Cộng hoà số 1700 được thay thế bởi Sắc lệnh Tổng thống số 885 với nhan đề "Cấm tổ chức mang tính lật đổ, xử phạt thành viên trong đó và vì các mục đích khác". Lần lượt sau đó, sắc lệnh này được tu chỉnh bởi Sắc lệnh Tổng thống số 1736 và được thay thế bởi Sắc lệnh Tổng thống số 1835 với nhan đề "Hệ thống hoá văn bản luật về chống lật đổ và tăng xử phạt đối với thành viên của các tổ chức mang tính lật đổ". Kế tiếp, sắc lệnh này lại được tu chỉnh bởi Sắc lệnh Tổng thống số 1975. Ngày 5 tháng 5 năm 1987, Lệnh Hành pháp số 167 đã huỷ bỏ các sắc lệnh 1835 và 1975 vì lý do các sắc lệnh này đã ngăn cản quá đáng quyền lập hội theo hiến pháp.

Ngày 22 tháng 9 năm 1992, Đạo luật Cộng hoà số 7636 đã bãi bỏ Đạo luật Cộng hoà số 1700 (đã tu chỉnh).

Chủ trương "Người Philippines là trên hết"
Người ta biết đến tổng thống García với chủ trương "Người Philippines là trên hết", theo đó chính phủ ưu tiên doanh nhân Philippines hơn hẳn so với doanh nhân nước ngoài. García cũng đề ra các thay đổi trong hoạt động bán lẻ, gây ảnh hưởng lớn đến giới thương nhân người Trung Quốc ở Philippines. Trong một bài phát biểu tại phiên họp chung giữa lưỡng viện Phiilippines vào ngày 18 tháng 9 năm 1946, tổng thống García nói như sau:

Chương trình "khắc khổ"
Đối diện với tình trạng gay go của đất nước, tổng thống García đã khởi xướng chương trình "khắc khổ". Nét đặc trưng của chính quyền García là chương trình "khắc khổ" này và sự kiên trì theo đuổi chủ trương dân tộc chủ nghĩa. Ngày 3 tháng 3 năm 1960, ông xác nhận sự cần thiết phải có sự tự do hoàn toàn về mặt kinh tế và nói thêm rằng chính phủ không thể nào chấp nhận sự thống trị của các lợi ích nước ngoài (đặc biệt là Mỹ) đối với nền kinh tế quốc gia nữa. Ông hứa hẹn sẽ tống khứ "cái ách thống trị của nước ngoài đối với kinh doanh, buôn bán, thương nghiệp và công nghiệp." García cũng được ghi nhận trong vai trò phục hồi các giá trị văn hoá của Philippines. Những điểm chính trong chương trình "khắc khổ" là:

 Chính phủ thắt chặt kiểm soát nhằm ngăn ngừa các hành vi sai trái trong hoạt động xuất khẩu hàng vượt quá giấy phép cũng như bán với giá dưới giá.
 Sẽ tăng tính cứng rắn trong thi hành các luật lệ hiện thời đối với hoạt động vận chuyển đổi hàng lấy hàng.
 Chính phủ bị hạn chế, chỉ được tự nhập khẩu các mặt hàng cực kì cần thiết.
 Chính phủ cũng sẽ giảm nhập khẩu gạo xuống mức tối thiểu.
 Sẽ tiến hành kiểm tra hệ thống giao thông nội địa để giảm nhập khẩu xăng dầu và phụ tùng.
 Sẽ xét lại hệ thống thuế nhằm đạt được sự phân phối gánh nặng đóng thuế một cách công bằng hơn và đạt được hiệu quả thu thuế cao hơn từ những đối tượng có khả năng nộp thuế.
 Tăng cường sản xuất thực phẩm.

Đám đông người dân hoan nghênh chương trình này và bày tỏ sự tự tin rằng các biện pháp trên sẽ giúp giải quyết các vấn đề còn tồn tại của đất nước.

Thoả thuận Bohlen–Serrano
Trong thời kì nắm quyền, García đóng vai trò dẫn đến Thoả thuận Bohlen–Serrano, theo đó thời hạn cho Mỹ thuê căn cứ quân sự bị cắt giảm từ 99 năm xuống còn 25 năm và sẽ được làm mới sau mỗi năm năm.

Bầu cử tổng thống năm 1961

Vào cuối nhiệm kì thứ hai, García chạy đua để tái đắc cử trong cuộc bầu cử tổng thống diễn ra vào tháng 11 năm 1961, nhưng ông đã bị phó tổng thống Diosdado Macapagal thuộc Đảng Tự do (đảng đối lập) đánh bại. (Ở Philippines, tổng thống và phó tổng thống được bầu riêng rẽ.)

Nội các

Giai đoạn hậu tổng thống và qua đời

Sau khi tranh cử thất bại, García nghỉ hưu và về sống ở Tagbilaran. Ngày 1 tháng 6 năm 1971, ông được bầu làm đại biểu tham dự Hội nghị Hiến pháp 1971. Hội nghị cũng chọn ông làm chủ tịch hội nghị. Tuy nhiên, chỉ ít ngày sau khi được chọn vào vị trí trên, García đã qua đời vì một cơn đau tim vào ngày 14 tháng 6 năm 1971. Cựu phó tổng thống dưới thời García là Diosdado Macapagal thay ông làm chủ tịch hội nghị nêu trên.

García trở thành tổng thống đầu tiên có thi hài quàn tại Thánh đường Manila và là tổng thống đầu tiên được chôn cất tại Libingan ng mga Bayani.

Tham khảo

Chú thích

Tham khảo chung

Liên kết ngoài
 Carlos P. Garcia trên trang Presidential Museum and Library

|-

Sinh năm 1896
Mất năm 1971
Luật sư Philippines
Người Bohol
Ứng cử viên tổng thống Philippines
Tổng thống Philippines
Phó tổng thống Philippines
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Philippines


title: Mạc Chiết Đại Đề

text:
Mạc Chiết Đại Đề (, ? - 524), dân tộc Khương, người Tần Châu  một trong những thủ lĩnh của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

Bối cảnh thời đại

Sự nghiệp
Năm Chính Quang thứ 5 (524), Tần Châu thứ sử Lý Ngạn tỏ ra tham lam bạo ngược, binh sĩ là bọn Tiết Trân, Lưu Khánh liên kết nhân dân các dân tộc Hán, Khương, Đê,... trong thành Tần Châu khởi nghĩa, bắt giết Lý Ngạn. Mạc Chiết Đại Đề được cử làm thủ lĩnh, xưng Tần vương. Binh sĩ ở Nam Tần Châu  là bọn Trương Trường Mệnh, Hàn Tổ Hương, Tôn Yểm chiếm thành phản Ngụy, chém Thứ sử Thôi Du, tích cực hưởng ứng.

Đại Đề phái Bặc Triều đánh hạ trấn Cao Bình , giết Trấn tướng Hách Liên Lược và Hành đài Cao Nguyên Vinh. Cùng năm bệnh mất. Bộ thuộc do con trai thứ tư là Mạc Chiết Niệm Sinh thống lãnh.

Tham khảo
 Ngụy thư
 Bắc sử
 Tư trị thông giám, quyển 150

Xem thêm
 Trần Dần Khác, Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
 Đỗ Sĩ Đạc, Bắc Ngụy sử, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
 Trâu Kỷ Vạn, Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

Chú thích

Lục Trấn khởi nghĩa
Năm sinh thiếu
Mất năm 524
Người Cam Túc


title: Saraqip

text:
Saraqib ( cũng viết là Saraqeb) là một thành phố ở tây bắc Syria, về hành chính thuộc Idlib Governorate, tọa lạc ở phía đông Idlib. Thành phố nằm ở độ cao 370 m trên mực nước biển. Địa điểm cổ đại Ebla tọa lạc 5 km về phía nam thành phố. Theo Tổng cục thống kê Syria, thành phố Saraqib có dân số 32.495 người theo điều tra dân số năm 2004.

Lịch sử
Một cộng đồng lớn người Nawar đã định cư ở Saraqib trong thời Ottoman. Cùng với Khan Shaykhun và Ma'arat al-Numan, Saraqib nổi tiếng với sản phẩm thêu vải cotton màu đen tinh xảo. Ngày 26 tháng 2 năm 1959, cựu tổng thống Gamal Abdel Nasser đã đọc diễn văn trước thành phố kỷ niệm liên minh gần đây giữa Ai Cập và Syria lập nên Cộng hòa Ả Rập Thống nhất.
Cư dân của Saraqib đã tham dự trong nội chiến Syria chống lại chính quyền của Bashar al-Assad từ ít nhất tháng 4 năm 2011. Theo Cơ quan theo dõi nhân quyền Syria (Syrian Observatory for Human Rights) đối lập, các lực lượng an ninh Syria đã bắt giữ hơn 200 người được tin là các nhà hoạt động chống chính quyền ở thành phố này sau khi chiếm thành phố ngày 11 tháng 8 năm 2011.

Tham khảo

Thư mục

Thành phố của Syria


title: Mạc Chiết Niệm Sanh

text:
Mạc Chiết Niệm Sinh (, ? – 527), dân tộc Khương, người Tần Châu  một trong những thủ lĩnh của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

Sự nghiệp
Tháng 6 năm Chính Quang thứ 5 (524), cha là thủ lĩnh nghĩa quân Tần vương Mạc Chiết Đại Đề mất, Mạc Chiết Niệm Sinh kế tục thống lãnh nghĩa quân, xưng Tần thiên tử, niên hiệu là Thiên Kiến. Sau đó, Niệm Sinh phái em trai Thiên Sinh đi về phía đông đánh Kỳ Châu , chém Đô đốc Nguyên Chí, thứ sử Bùi Phân Chi.

Năm sau (525), Tiêu Bảo Di phụng mệnh đến Quan Trung đánh dẹp cuộc khởi nghĩa Hà Tây do Mạc Chiết Niệm Sinh cầm đầu.

Năm Hiếu Xương thứ 3 (527), Mạc Chiết Niệm Sinh đánh bại Tiêu Bảo Di ở Kính Châu. Người Kỳ Châu bắt thứ sử Ngụy Lan Căn hưởng ứng, cánh nghĩa quân Đông chinh cũng đã đến Đồng Quan. Tháng 9, Mạc Chiết Niệm Sinh bị bộ hạ Đỗ Sán giết chết. Bộ thuộc do Mặc Kỳ Sửu Nô thống lãnh.

Tham khảo
 Ngụy thư
 Bắc sử
 Tư trị thông giám, quyển 150, quyển 151

Xem thêm
 Trần Dần Khác, Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
 Đỗ Sĩ Đạc, Bắc Ngụy sử, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
 Trâu Kỷ Vạn, Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

Chú thích

Lục Trấn khởi nghĩa
Năm sinh thiếu
Mất năm 527
Người Cam Túc


title: Tiên Vu Tu Lễ

text:
Tiên Vu Tu Lễ (, ? - 526), dân tộc Đinh Linh, một trong những thủ lĩnh nghĩa quân ở Hà Bắc trong giai đoạn sau của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

Bối cảnh thời đại

Sự nghiệp
Ông vốn là binh sĩ của trấn Hoài Sóc. Mùa thu năm Hiếu Xương thứ 2 (526), Tiên Vũ Tu Lễ hưởng ứng khởi nghĩa Đỗ Lạc Chu, tụ chúng nổi dậy ở thành Tả Nhân, Định Châu , đặt niên hiệu Lỗ Hưng.

Triều đình phái Trưởng Tôn Trĩ và Hà Gian vương Nguyên Sâm trấn áp, bị Tu Lễ đánh bại (cha Vũ Văn Thái là Vũ Văn Quăng cũng chết trong hàng ngũ nghĩa quân ở trận này). Tháng 8 năm sau (527), ông bị bộ hạ Nguyên Hồng Nghiệp sát hại. Sau đó Cát Vinh giết chết Nguyên Hồng Nghiệp, kế tục lãnh đạo khởi nghĩa.

Tham khảo
 Ngụy thư
 Bắc sử
 Tư trị thông giám

Xem thêm
 Trần Dần Khác, Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
 Đỗ Sĩ Đạc, Bắc Ngụy sử, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
 Trâu Kỷ Vạn, Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

Chú thích

Lục Trấn khởi nghĩa
Năm sinh thiếu
Mất năm 527
Họ Tiên Vu


title: Airspeed Horsa

text:
Airspeed AS.51 Horsa là một loại tàu lượn chở lỉnh của Anh trong Chiến tranh thế giới II, do hãng Airspeed Limited chế tạo, trang bị cho lực lượng đột kích đường không của Anh và quân đồng minh.

Biến thể
AS.51 Horsa I
AS.52 Horsa
AS.53 Horsa
AS.58 Horsa II

Quốc gia sử dụng

 Lục quân Bỉ

 Không quân Hoàng gia Canada

 Không quân Ấn Độ

 Không quân Bồ Đào Nha

 Không quân Thổ Nhĩ Kỳ

 Quân đoàn Không quân Lục quân
 Không quân Hoàng gia

 Không quân Lục quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (AS 51)

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Bishop, Chris. The Encyclopedia of Weapons of World War II: The Comprehensive Guide to Over 1,500 Weapons Systems, Including Tanks, Small Arms, Warplanes, Artillery, Ships and Submarines. New York: Sterling Publishing Company, Inc., 2002. ISBN 1-58663-762-2.
 Bowyer, Michael J.F. "Enter the Horsa" (Army-air colours 1937–45). Airfix magazine, Volume 18, No. 1, September 1976.
 Dahl, Per F. Heavy Water and the Wartime Race for Nuclear Energy. London: CRC Press, 1999. ISBN 1-84415-736-9.
 Dank, Milton. The Glider Gang: An Eyewitness History of World War II Glider Combat. London: Cassel, 1977. ISBN 0-304-30014-4.
 Dover, Major Victor. The Sky Generals. London: Cassell, 1981. ISBN 0-304-30480-8.
 Flanagan, E. M. Jr. Airborne: A Combat History Of American Airborne Forces. New York: The Random House Publishing Group, 2002. ISBN 0-89141-688-9.
 Flint, Keith. Airborne Armour: Tetrarch, Locust, Hamilcar and the 6th Airborne Armoured Reconnaissance Regiment 1938-1950. Solihull, W. Midlands, UK: Helion & Company Ltd, 2006. ISBN 1-874622-37-X.
 Harclerode, Peter. Wings Of War: Airborne Warfare 1918-1945. London: Weidenfeld & Nicolson, 2005. ISBN 0-304-36730-3.
 Hurst, Ken. "Een Brug Te Fer: Filming with Dakotas." Control Column (Official organ of the British Aircraft Preservation Council), Volume 11, no. 2, February/March 1977.
 Knightly, James. "Airpeed Horsa Pilot." Aeroplane, Vol. 37, no. 8, August 2009.
 Lloyd, Alan. The Gliders: The Story of Britain's Fighting Gliders and the Men who Flew Them. London: Corgi, 1982. ISBN 0-552-12167-3.
 Lynch, Tim. Silent Skies: Gliders At War 1939-1945. Barnsley, UK: Pen & Sword Military, 2008. ISBN 0-7503-0633-5.
 March, Daniel J. British Warplanes of World War II. London: Aerospace Publishing, 1998. ISBN 1-874023-92-1.
 Milberry, Larry, ed. Sixty Years: The RCAF and CF Air Command 1924–1984. Toronto: Canav Books, 1984. ISBN 0-9690703-4-9.
 Mondey, David. The Hamlyn Concise Guide to British Aircraft of World War II. London: Chancellor Press, 2002. ISBN 1-85152-668-4.
 Morrison, Alexander. Silent Invader: A Glider Pilot's Story of the Invasion of Europe in World War II (Airlife Classics). Shrewsbury, UK: Airlife, 1999. ISBN 978-1-84037-368-4.
 Munson, Kenneth. Aircraft of World War II. New York: Doubleday and Company, 1972. ISBN 0-385-07122-1.
 Otway, Lieutenant-Colonel T.B.H. The Second World War 1939-1945 Army: Airborne Forces. London: Imperial War Museum, 1990. ISBN 0-901627-57-7.
 Reinders, Philip The Horsa MkI, Arnhem and Modification Record Plates, 2012
 Saunders, Hilary St. George. The Red Beret: The Story Of The Parachute Regiment, 1940-1945. London: White Lion Publishers Ltd, 1972. ISBN 0-85617-823-3.
 Smith, Claude. History of the Glider Pilot Regiment. London: Pen & Sword Aviation, 1992. ISBN 1-84415-626-5.
 Swanborough, Gordon. British Aircraft at War, 1939-1945. East Sussex, UK: HPC Publishing, 1997. ISBN 0-9531421-0-8.
 Thetford, Owen. Aircraft of the Royal Air Force 1918-57. London: Putnam, 1968. ISBN 0-370-00101-X.

Liên kết ngoài

 Austin & Longbridge Aircraft Production
 The Assault Glider Trust
 (1944) A.P. 2097A P.N. - Pilot's Notes for Horsa I Glider with Appendices for Tug Aircraft Pilots

Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Tàu lượn
Horsa
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Antonov A-7

text:
Antonov A-7 là một loại tàu lượn quân sự chở lính của Liên Xô trong Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

 Không quân Xô viết

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài
 A-7 (RF-8) at Ugolok Neba
Plan and description

A-07
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Tàu lượn Liên Xô 1940–1949
Tàu lượn
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: DFS 230

text:
DFS 230 là một loại tàu lượn vận tải quân sự của Đức, trang bị cho Luftwaffe trong Chiến tranh thế giới II. Nó được Deutsche Forschungsanstalt für Segelflug (DFS) phát triển vào năm 1933, do Hans Jacobs làm đội trưởng.

Biến thể
DFS 230 A-1
DFS 230 A-2
DFS 230 B-1
DFS 230 B-2
DFS 230 C-1
DFS 230 D-1
DFS 230 F-1

Tính năng kỹ chiến thuật (DFS 230 B-1)

Xem thêm

Ghi chú

Tài liệu

Liên kết ngoài
 http://www.warbirdsresourcegroup.org/LRG/dfs230.html
 http://www.luftarchiv.de/flugzeuge/dfs/dfs230.htm

Máy bay quân sự Đức thập niên 1930
Tàu lượn
DFS 230
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: General Aircraft Hamilcar

text:
General Aircraft Limited GAL. 49 Hamilcar hay Hamilcar Mark I là một loại tàu lượn quân sự cỡ lớn của Anh trong Chiến tranh thế giới II. Nó được thiết kế để chở hàng hạng nặng như xe tăng Tetrarch hoặc M22 Locust.

Quốc gia sử dụng

Lục quân Anh
Không quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

Liên kết ngoài

 British Aircraft of WWII
 Hamilcar Glider page on d-daytanks.org.uk - includes pictures of the Hamilcar Glider parked and being towed.
Flight ngày 14 tháng 12 năm 1944
Hamilcar X Flight 1945
Popular Mechanics, December 1944 cover illustration of Hamilcar
Huge Gliders Spill Tanks Behind Enemy Lines, December 1944, Popular Mechanics - Mistakenly highlights M22 Locust light tank inside Hamilcar when in fact tank shown is the Tetrach. Also, mis-labels them as being used in Operation Tonga. But the cover artwork and the inside article on page 17 are excellent.

Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Hamilcar
Tàu lượn
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Gotha Go 242

text:
{||}

Gotha Go 242 là một loại tàu lượn vận tải của Đức, trang bị cho Luftwaffe trong Chiến tranh thế giới II.

Biến thể
Go 242 A-1
Go 242 A-2
Go 242 B-1
Go 242 B-2
Go 242 B-3
Go 242 B-4
Go 242 B-5
Go 242 C-1

Tính năng kỹ chiến thuật (Go 242B-3)

Xem thêm

Ghi chú

Tham khảo

Liên kết ngoài
 "War in the Air." FLIGHT, 12th February 1942, p. 130, early intelligence photo of Go 242, bottom of page.

Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Tàu lượn
Go 242
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Gribovski G-11

text:
Gribowski G-11 (Г-11) là một loại tàu lượn quân sự chuyên chở lính và hàng hóa của Liên Xô trong Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

Không quân Xô viết

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Г-29 (Г-11) at Ugolok Neba
Plan and description

Xem thêm

Tàu lượn
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Kokusai Ku-8

text:
Kokusai Ku-8-II, (Tàu lượn vận tải đặc biệt Kokusai Kiểu 4), là một loại tàu lượn quân sự của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới II.

Biến thể
Ku-8I: Mẫu thử.
Ku-8II: Tàu lượn vận tải quân sự. Phiên bản sản xuất.

Quốc gia sử dụng
 Nhật Bản

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Pacific War Online Encyclopedia
[Weapons and Warfare book 16, page 1682]

Ku-08, Kokusai
Tàu lượn
Máy bay Kokusai
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Kolesnikov-Tsibin KC-20

text:
Kolesnikov-Tsibin KC-20 hay KTs-20 (tiếng Nga: КЦ-20) là một loại tàu lượn quân sự chở lính của Liên Xô trong Chiến tranh thế giới II.

Quốc gia sử dụng

 Không quân Xô viết

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

 KTs-20 at Ugolok Neba (in Russian)

Xem thêm

Tàu lượn
Máy bay quân sự Liên Xô thập niên 1940
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Maeda Ku-1

text:
Maeda Ku-1 là một loại tàu lượn quân sự cỡ nhỏ của Nhật Bản. Nó chủ yếu dùng để huấn luyện.

Tính năng kỹ chiến thuật (Ku-1)

Xem thêm
Danh sách máy bay trong Chiến tranh Thế giới II
Danh sách tàu lượn quân sự trong Chiến tranh thế giới II

Tham khảo

Ku-01, Maeda
Tàu lượn
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Messerschmitt Me 321

text:
Messerschmitt Me 321 Gigant là một loại tàu lượn chở hàng cỡ lớn của Đức, được phát triển và sử dụng trong Chiến tranh thế giới II. Nó được phát triển thành loại máy bay Messerschmitt Me 323 Gigant có 6 động cơ.

Biến thể
Me 321 A-1:
Me 321 B-1:

Tính năng kỹ chiến thuật (Me 321B)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Dabrowski, Hans-Peter. Messerschmitt Me 321/323: The Luftwaffe's "Giants" in World War II. Atglen, PA: Schiffer Military History, 2001. ISBN 0-7643-1442-4.
 Green, William. Warplanes of the Third Reich. London: Macdonald and Jane's (Publishers) Ltd., 1970 (4th imp. 1979). ISBN 0-356-02382-6.
 Hyland, Gary and Anton Gill. Last Talons of the Eagle: Secret Nazi Technology Which Could Have Changed the Course of World War II. Toronto, Ontario, Canada: McArthur & Company, 1999. ISBN 0-7472-5964-X.
 Mondey, David. The Concise Guide to Axis Aircraft of World War II. New York: Bounty Books, 1996. ISBN 1-85152-966-7.
 Smith, J.R. and Anthony L. Kay. German Aircraft of the Second World War. London: Putnam and Company Ltd., 1972 3rd imp. 1978). ISBN 0-370-00024-2.
 Staerck, Christopher, Paul Sinnott and Anton Gill. Luftwaffe: The Allied Intelligence Files. London: Brassey's, 2002. ISBN 1-57488-387-9.
 Zabecki, David T. World War II in Europe. Taylor & Francis, 1999. ISBN 0-8240-7029-1.

Liên kết ngoài
 WaffenHQ.de Pictures and description (German)Broken link
 Archive video with Me 321 being towed (comment in English)

Me 321
Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Tàu lượn
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Slingsby Hengist

text:
Slingsby Hengist là một loại tàu lượn quân sự của Anh, do Slingsby Sailplanes Ltd thiết kế chế tạo.

Tính năng kỹ chiến thuật (Hengist Mk I)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Bishop, Chris. The Encyclopedia of Weapons of World War II: The Comprehensive Guide to Over 1,500 Weapons Systems, Including Tanks, Small Arms, Warplanes, Artillery, Ships and Submarines. New York: Sterling Publishing Company, Inc., 2002. ISBN 1-58663-762-2.
 Brown, Robert G. On the Edge: Personal Flying Experiences During the Second World War. Renfrew, Ontario, Canada: General Store Publishing House, 1999. ISBN 978-1-896182-87-2.
 Ellison, Norman. British Gliders and Sailplanes. London: A & C Black ltd, 1971. ISBN 07136118985 .
 Flint, Keith. Airborne Armour: Tetrarch, Locust, Hamilcar and the 6th Airborne Armoured Reconnaissance Regiment 1938-1950. Solihull, W. Midlands, UK: Helion & Company Ltd, 2006. ISBN 1-874622-37-X.
 Lynch, Tim. Silent Skies: Gliders At War 1939-1945. Barnsley, UK: Pen & Sword Military, 2008. ISBN 0-7503-0633-5.
 March, Daniel J. British Warplanes of World War II. London: Aerospace Publishing, 1998. ISBN 1-874023-92-1.
 Mondey, David. The Hamlyn Concise Guide to British Aircraft of World War II. London: Chancellor Press, 2002. ISBN 1-85152-668-4.
 Munson, Kenneth. Aircraft of World War II. New York: Doubleday and Company, 1972. ISBN 0-385-07122-1.
 Otway, Lieutenant-Colonel T.B.H. The Second World War 1939-1945 Army: Airborne Forces. London: Imperial War Museum, 1990. ISBN 0-901627-57-7.
 Simons, Martin. Slingsby Sailplanes. London: Airlife Publishing Ltd, 1996. ISBN 1-85310-732-8.
 Smith, Claude. History of the Glider Pilot Regiment. London: Pen & Sword Aviation, 1992. ISBN 1-84415-626-5.
 Swanborough, Gordon. British Aircraft at War, 1939-1945. East Sussex, UK: HPC Publishing, 1997. ISBN 0-9531421-0-8.
 Thetford, Owen. Aircraft of the Royal Air Force 1918-57. London: Putnam, 1968. ISBN 0-370-00101-X.

Máy bay quân sự Anh thập niên 1940
Tàu lượn
Hengist
Máy bay quân sự
Máy bay vận tải
Máy bay cánh trên


title: Waco CG-3

text:
Waco CG-3 là một loại tàu lượn quân sự của Hoa Kỳ trong Chiến tranh thế giới II.

Biến thể
 XCG-3:
 CG-3A:

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo

Máy bay Waco
Tàu lượn quân sự Hoa Kỳ 1940–1949
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay vận tải
Tàu lượn
Máy bay cánh trên


title: Ethephon

text:
Ethephon là hóa chất điều hòa sinh trưởng thực vật được sử dụng rộng rãi.

Trong thực vật, ethephon được chuyển hóa thành ethylen, là chất điều hòa sinh trưởng thực vật và thúc chín hiệu quả. Ethephon  thường được sử dụng trên  lúa mì, cà phê, thuốc lá, bông và lúa để thúc chín quả.

Ethephon cũng được sử dụng rộng rãi trên dứa để tạo chồi dứa cũng như tạo màu vàng đều cho quả dứa.

Chú thích

Acid phosphonic
Hợp chất chlor hữu cơ


title: Monte San Giorgio

text:
Monte San Giorgio là một ngọn núi với những khu rừng có hình kim tự tháp nằm cạnh hồ Lugano, gần biên giới giữa Thụy Sĩ và Ý. Nó thuộc dãy núi Lugano Prealps, nằm ở phía nam bang Ticino thuộc các đô thị Brusino Arsizio, Riva San Vitale, Meride. Khu vực này nổi tiếng với di chỉ khảo cổ Trung kỷ Trias của các sinh vật biển cách đây 245 - 230 triệu năm và ghi lại những tàn tích quan trọng của cuộc sống trên đất liền. Nơi đây còn là một đầm phá nhiệt đới, với hệ thực vật, rạn san hô, các loài động vật như bò sát, động vật vỏ hai mảnh, giáp xác, da gai, côn trùng. Khu vực phía tây là Poncione d'Arzo thuộc Porto Ceresio, Varese, Ý được thêm vào như là phần mở rộng cho di sản vào năm 2010.

Địa lý
Ngọn núi này nằm ở phía nam của Ticino (Thụy Sĩ). Chiều cao của ngọn núi này là 1.097 mét so với mực nước biển. Bao quanh ngọn núi là hai nhánh của hồ Lugano. Ban đầu, di sản này bao gồm Prasacco, núi Pravello (thuộc lãnh thổ Thụy Sĩ) sau đó được mở rộng thêm núi Orsa Monte và hồ Lugano (thuộc Ý).

Monte San Giorgio gần với các đô thị Meride, Tremona, Arzo, Besazio, Riva San Vitale, Brusino Arsizio của Thụy Sĩ và Porto Ceresio, Saltcoats, Viggiù, Besano của Ý.

Lịch sử khảo cổ học
Năm 1854, E. Cornalia đã có những công bố về hóa thạch ở Monte San Giorgio. Sau đó, từ năm 1868 đến 1878 đã có những cuộc khai quật ở Besano (Italia) với sự chỉ đạo của E. Cornalia và sự tham gia của nhà cổ sinh vật học Antonio Stoppani, người sau đó đã nắm giữ chức vụ giám đốc bảo tàng Millan, các hóa thạch của cá và bò sát đã được tìm thấy. Năm 1919, bên phía lãnh thổ Thụy Sĩ, nhà cổ sinh vật học và động vật học B. Peyer, đã thực hiện cuộc khai quật ở vị trí núi gần Meride và cũng có những phát hiện hết sức quan trọng. Từ năm 1924 đến 1975, nhóm các nhà khảo cổ sinh vật học của Đại học Zurich đã có hơn 50 cuộc khai quật và đã tìm thấy được rất nhiều các hóa thạch động vật không xương sống. Giai đoạn 1996 đến 2003 là giai đoạn đóng góp rất lớn có việc nghiên cứu các hóa thạch cá thuộc kỷ Trias và các lớp đá trầm tích dưới sự chỉ đạo của A. Tintori (Đại học Millan) và H. Furrer (Bảo tàng Cổ sinh vật học thuộc Đại học Zurich).

Phát hiện
Cho đến nay, tại Monte San Giorgio đã phát hiện được hơn 10.000 mẫu hóa thạch của 30 loài bò sát, 80 loài cá, 100 loài động vật không xương sống và một số hóa thạch của các loài khác, trong đó có những mẫu hóa thạch được đánh giá là rất quan trọng như mẫu hóa thạch của một loài côn trùng kỷ Trias, gli ittiosauri (một loài thằn lằn biển), placodonti (một loài cá tổ tiên của loài cá mập ngày nay), loài bò sát đã tuyệt chủng Ticinosuchus ferox, Tanystropheus, hay một số loài động vật không xương sống, tảo, thực vật lá kim, dẻ. Nhờ đó đã xác định được khoảng thời gian trong kỷ Trias.

Tham khảo

Liên kết ngoài
 Sito ufficiale del Monte San Giorgio
 Museo dei fossili a Meride (Svizzera) su montesangiorgio.ch
 Museo cantonale di storia naturale a Lugano (Svizzera) su ti.ch

 Museo civico dei fossili a Besano (Italia) su montesangiorgio.ch
 Museo insubrico di Storia Naturale a Induno Olona (Italia) su comune.induno-olona.va.it
 Museo civico di storia naturale a Milano (Italia) su montesangiorgio.ch
  Unesco-Welterbestätten su unesco-welterbe.ch
 I siti dell'Unesco in Svizzera - Dossier speciale su swissinfo.ch
 Geofinder.ch: Monte San Giorgio su geofinder.ch
 Sito ufficiale del patriziato di Arzo, proprietario delle cave di marmo di Arzo

Di sản thế giới tại Ý
Di sản thế giới tại Thụy Sĩ
Núi ở Anpơ
Núi Thụy Sĩ


title: Đỗ Lạc Chu

text:
Đỗ Lạc Chu (, ? – 528) còn gọi là Thổ Cân Lạc Chu (吐斤洛周), dân tộc Cao Xa, một trong những thủ lĩnh nghĩa quân ở Hà Bắc trong giai đoạn sau của phong trào Lục Trấn khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy.

Bối cảnh thời đại

Quá trình khởi nghĩa
Tháng 8 năm Hiếu Xương đầu tiên (525), Đỗ Lạc Chu ở Thượng Cốc tụ chúng khởi nghĩa phản kháng nhà Bắc Ngụy, đặt niên hiệu là Chân Vương. Nghĩa quân đánh hạ các quận, huyện gần đó. Nghĩa quân vây đánh Yến Châu  thứ sử Thôi Bỉnh.

Tháng 9, triều đình sai U Châu  thứ sử Thường Cảnh làm Hành đài, cùng U Châu đô đốc Nguyên Đàm cùng lĩnh quân chinh thảo nghĩa quân. Bấy giờ, Thường Cảnh bố trí quan binh ở ven đường từ Lư Long tái  đến Quân Đô quan , chiếm lĩnh nơi hiểm yếu, ngăn trở nghĩa quân đánh xuống phía nam.

Tháng giêng năm Hiếu Xương thứ 2 (526), khoảng 2 vạn quan quân đóng ở An Châu  phản Ngụy, hưởng ứng Đỗ Lạc Chu, gia nhập nghĩa quân. Đỗ Lạc Chu đưa nghĩa quân đến cùng họ hội họp, Thường Cảnh phái quân ở Quân Đô quan chặn đón, bị nghĩa quân đánh bại.

Tháng 4, nghĩa quân từ Thượng Cốc nam hạ, tấn công Kế Thành , gặp quan quân đón đánh, lui chạy.

Tháng 11, nghĩa quân vây đánh Phạm Dương .

Tháng 12, dân trong thành tiến hành bạo động, bắt tướng Ngụy là Thường Cảnh và U Châu thứ sử Vương Duyên Niên. Nhờ đó, Đỗ Lạc Chu được vào thành.

Tháng giêng năm Vũ Thái đầu tiên (528), nghĩa quân đánh chiếm 2 châu Định , Doanh , rồi ở Quảng Xương  đẩy lui 1 vạn viện binh tinh kỵ Nhu Nhiên. Sau đó xua quân nam hạ.

Tháng 2, Đỗ Lạc Chu bị thủ lĩnh một cánh nghĩa quân khác là Cát Vinh giết chết, bộ chúng quy về dưới tay Cát Vinh.

Tham khảo
 Ngụy thư
 Bắc sử
 Tư trị thông giám

Xem thêm
 Trần Dần Khác, Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử giảng diễn lục (Vạn Thằng Nam chỉnh lý) Hoàng Sơn thư xã, 2000
 Đỗ Sĩ Đạc, Bắc Ngụy sử, Nhà xuất bản Sơn Tây Cao Hiệu Liên Hiệp, 1992
 Trâu Kỷ Vạn, Trung Quốc thông sử: Ngụy Tấn Nam Bắc triều sử, Nhà xuất bản Cửu Châu, 2009

Chú thích

Lục Trấn khởi nghĩa
Quân nổi dậy Trung Quốc
Năm sinh thiếu
Mất năm 528


title: Đĩa ăn

text:
Đĩa ăn (gọi tắt là đĩa, phương ngữ Bắc Bộ) hay gọi là Dĩa (phương ngữ Nam Bộ) là một dụng cụ tròn, dẹt, có thể lõm ở giữa dùng đựng thức ăn khi đang ăn.

Đĩa thường được làm từ sành sứ, kim loại, thủy tinh. Ngoài ra cũng có các loại đĩa dùng một lần làm từ nhựa, giấy, lá cây.

Tham khảo

Dụng cụ ăn uống
Thiết bị nhà bếp


title: Naso vlamingii

text:
Naso vlamingii là một loài cá biển thuộc chi Naso trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1835.

Từ nguyên
Loài cá này được đặt theo tên của Đô đốc Cornelis de Vlamingh, nhà thám hiểm và sĩ quan hải quân người Hà Lan, người đã thu thập và phác họa nhiều mẫu vật của các loài cá cho Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Pháp, bao gồm cả loài cá này (mặc dù đó là bản vẽ lại từ một họa sĩ khác).

Phạm vi phân bố và môi trường sống

N. vlamingii có phạm vi phân bố rộng khắp vùng biển Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Loài cá này được ghi nhận dọc theo vùng bờ biển Đông Phi, bao gồm Madagascar và những quốc đảo, bãi ngầm lân cận, cũng gồm cả Maldives, Chagos, bãi cạn Rowley, rạn san hô Scott và Seringapatam (ngoài khơi Tây Úc), quần đảo Cocos (Keeling) và đảo Giáng Sinh rải rác trong Ấn Độ Dương; ở Tây Thái Bình Dương, từ biển Andaman, N. vlamingii có mặt ở hầu hết vùng biển các nước Đông Nam Á và Papua New Guinea, trải dài khắp vùng biển các đảo quốc, quần đảo thuộc châu Đại Dương (phía đông giới hạn đến Polynesia thuộc Pháp); phạm vi phía bắc trải dài đến vùng biển ngoài khơi phía nam Nhật Bản và quần đảo Hawaii; phía nam tới rạn san hô Great Barrier và New Caledonia; ở Đông Thái Bình Dương, loài này chỉ được tìm thấy ở tại quần đảo Galapagos. N. vlamingii cũng đã được phát hiện ở phía nam đảo Jeju (Hàn Quốc) vào năm 2017.

N. vlamingii sống gần các rạn san hô ở độ sâu khoảng 50 m trở lại.

Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở N. vlamingii là 60 cm. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, dẹp hai bên, có màu nâu hoặc xanh lam. Chúng có thể nhanh chóng chuyển sang các tông màu xanh lam trên toàn cơ thể. Cá con màu nâu lục xám, lốm đốm các vệt sọc màu xanh lam. Đốm xanh lam tập trung ở thân trên và bụng, nối lại thành những đường sọc cùng màu ở thân dưới đối với cá trưởng thành. Môi có màu xanh lam. Một dải sọc màu xanh tím băng giữa hai mắt. Một mảng lớn màu xanh tím sau nằm sau nắp mang, trên gốc vây ngực.

Cũng như hầu hết các thành viên trong chi Naso, N. vlamingii có 2 phiến xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Vây đuôi cụt hoặc hơi bo tròn, có dải màu vàng ở sát rìa ngoài; cá trưởng thành có hai thùy đuôi dài màu xanh ánh kim. Vây lưng và vây hậu môn có thể vươn cao, viền ngoài màu xanh ánh kim.

Số gai ở vây lưng: 6; Số tia vây ở vây lưng: 26 - 27; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 27 - 29; Số tia vây ở vây ngực: 17 - 19; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 3.

N. vlamingii không có sừng ở trước trán, nhưng có một cục bướu tròn nhô lên ở trên mõm. Người ta quan sát thấy, cá đực của cả hai loài N. vlamingii và Naso unicornis có thể nhanh chóng thay đổi màu sắc của sừng/bướu và các bộ phận khác trên cơ thể. Bằng sự tương phản màu sắc, N. vlamingii và N. unicornis làm nổi bật màu của sừng/bướu so với toàn bộ cơ thể của chúng. Sự thay đổi màu sắc diễn ra khi một con đực thực hiện màn tán tỉnh với một con cái vào buổi tối hoặc ban đêm, đôi khi cũng được diễn ra trong suốt thời gian ban ngày. Ngoài việc là một dấu hiệu để tán tỉnh cá cái, cá đực của N. vlamingii và N. unicornis sử dụng sừng/bướu như một báo hiệu về sự tranh giành giữa những con đực.

Tham khảo

Xem thêm

V
Cá Ấn Độ Dương
Cá Thái Bình Dương
Cá Kenya
Cá Tanzania
Cá Nam Phi
Cá Madagascar
Cá Maldives
Cá Myanmar
Cá Campuchia
Cá Thái Lan
Cá Việt Nam
Cá Indonesia
Cá Malaysia
Cá Philippines
Cá Papua New Guinea
Cá Đài Loan
Cá Nhật Bản
Cá Hàn Quốc
Cá Úc
Cá châu Đại Dương
Cá Palau
Cá Fiji
Cá Tonga
Cá Nouvelle-Calédonie
Động vật được mô tả năm 1835


title: Cá đuôi gai vàng

text:
Cá đuôi gai vàng (danh pháp hai phần: Zebrasoma flavescens), là một loài cá biển thuộc chi Zebrasoma trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1828.

Từ nguyên
Từ flavescens trong danh pháp của loài cá này trong tiếng Latinh có nghĩa là "màu vàng", ám chỉ màu vàng tươi nổi bật trên cơ thể của chúng.

Phạm vi phân bố và môi trường sống
Z. flavescens có phạm vi phân bố tương đối rộng rãi ở vùng biển Tây và Bắc Thái Bình Dương. Từ miền nam Nhật Bản, loài cá này xuất hiện dọc theo quần đảo Ogasawara và quần đảo Ryukyu ở phía nam, cũng như ngoài khơi phía nam của đảo Đài Loan và Philippines; về phía đông trải rộng khắp quần đảo Marshall, đảo Wake và quần đảo Mariana; ngược lên phía bắc đến quần đảo Hawaii và đảo Johnston.

Z. flavescens sống gần các rạn san hô trong các đầm phá và vùng biển ven bờ ở độ sâu đến ít nhất là 81 m. Khi Z. flavescens trưởng thành về mặt sinh dục, chúng rời khỏi vùng nước sâu và chuyển đến sống ở vùng nước nông hơn.

Loài du nhập
Cá đuôi gai vàng Z. flavescens đã được quan sát 8 lần ở ngoài khơi Boca Raton, Florida từ năm 2001 đến 2005. Loài cá này cũng đã được ghi nhận ở ngoài khơi Pompano Beach (năm 2004 và 2011), Delray Beach (2005) và Marathon (2011), đều thuộc vùng biển của bang Florida, Hoa Kỳ.

Ngoài ra, một cá thể của Z. flavescens cũng đã được chụp ảnh ở ngoài khơi Sitges, thuộc vùng biển ven bờ Địa Trung Hải của Tây Ban Nha, vào tháng 10 năm 2008. Có vẻ như đó là một con cá cảnh được thả ra biển khơi.

Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở Z. flavescens là 20 cm. Cá đực và cá cái của các loài trong họ Cá đuôi gai luôn có chiều dài cơ thể chênh lệch nhau. Cá đuôi gai nâu hồng (danh pháp là Z. scopas) là loài mà cá đực có kích thước lớn hơn so với cá cái, mà Z. scopas và Z. flavescens là những loài chị em với nhau, nên điều này cũng có thể xảy ra ở Z. flavescens.

Cuống đuôi của Z. flavescens có ngạnh sắc như hầu hết những loài cá đuôi gai khác. Cơ thể có duy nhất một màu vàng tươi, ngoại trừ ngạnh trên cuống đuôi có màu trắng. Một sọc trắng không rõ ràng thường xuất hiện dọc theo đường bên ở hai bên thân. Vây lưng và vây hậu môn của chúng có thể căng rộng ra.

Số gai ở vây lưng: 4 - 5; Số tia vây ở vây lưng: 23 - 26; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 19 - 22; Số tia vây ở vây ngực: 14 - 16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

Sinh thái
Thức ăn của Z. flavescens chủ yếu là các loại rong tảo. Chúng có thể hợp thành đàn lên đến vài trăm cá thể trong khi kiếm ăn vào ban ngày, nhưng cũng được nhìn thấy là bơi đơn độc một mình, đặc biệt là vào ban đêm.

Z. flavescens là loài sống khá thọ, với tuổi đời lớn nhất được ghi nhận ở chúng là 41 tuổi, thuộc về một cá thể cái được thu thập trong khi khảo sát về loài cá này ở quần đảo Hawaii vào năm 2009. Một cá thể Z. flavescens đực 40 tuổi cũng được thu thập trong lần khảo sát này.

Z. flavescens sinh sản quanh năm và theo chu kỳ mặt trăng. Tỉ lệ cá cái có trứng đạt mức cao nhất vào lúc trăng tròn của mỗi tháng âm lịch.

Cá cảnh
Z. flavescens là loài cá cảnh được đánh bắt phổ biến nhất ở phía tây đảo Hawaii, chiếm khoảng 80% số lượng cá được đánh bắt cho ngành thương mại cá cảnh ở vùng biển này. Số lượng cá thể Z. flavescens được đánh bắt đã tăng từ ~10.000 con vào những năm 1970 lên đến ~400.000 con vào năm 2006.

Để đối phó với sự suy giảm số lượng của Z. flavescens, bang Hawaii đã thành lập mạng lưới gồm 9 khu bảo tồn biển vào ngày 31 tháng 12 năm 1999, cùng với các khu bảo tồn biển hiện có, đã cấm đánh bắt cá cảnh ở nhiều vùng biển thuộc Tây Hawaii.

Tham khảo

Trích dẫn

Xem thêm

F
Cá Thái Bình Dương
Cá Nhật Bản
Cá Philippines
Cá Đài Loan
Cá Hawaii
Cá châu Đại Dương
Cá Mỹ
Động vật được mô tả năm 1828