title: USS Saipan (CVL-48)

text:
USS Saipan (CVL-48/AVT-6/CC-3) là một tàu sân bay hạng nhẹ của Hải quân Hoa Kỳ, là chiếc dẫn đầu của lớp Saipan vốn còn bao gồm chiếc Wright. Nó là chiếc tàu chiến đầu tiên được đặt cái tên này, theo tên trận Saipan trong Thế Chiến II. Nó chỉ phục vụ như một tàu sân bay trong một thời gian ngắn trước khi được xếp lại lớp như một tàu chỉ huy vào năm 1963, rồi như chiếc tàu chuyển tiếp liên lạc chủ lực Arlington (AGMR-2) vào năm 1965. Nó ngừng hoạt động vào năm 1970 và bị bán để tháo dỡ vào năm 1976.

 Thiết kế và chế tạo
Saipan được đặt lườn vào ngày 10 tháng 7 năm 1944 tại xưởng tàu của hãng New York Shipbuilding Corporation ở Camden, New Jersey. Nó được hạ thủy vào ngày 8 tháng 7 năm 1945, được đỡ đầu bởi Bà John W. McCormack, và được đưa ra hoạt động vào ngày 14 tháng 7 năm 1946 dưới quyền chỉ huy của Thuyền trưởng, Đại tá Hải quân John G. Crommelin.

 Lịch sử hoạt động
 Các hoạt động ban đầu
Được đưa ra hoạt động mười một tháng sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai chấm dứt, Saipan tiến hành huấn luyện học viên phi công hải quân ngoài khơi Pensacola, Florida từ tháng 9 năm 1946 đến tháng 4 năm 1947. Được điều về cảng nhà mới Norfolk, Virginia, nó rời vịnh Mexico tham gia các đợt tập trận tại vùng biển Caribbe rồi tiếp tục đi đến Xưởng hải quân Philadelphia để đại tu. Đến tháng 11, nó quay trở lại Pensacola, nhưng vào cuối tháng 12, sau một lượt huấn luyện học viên mới, nó quay trở lại khu vực bờ Đông để phục vụ cùng Lực lượng Phát triển Chiến thuật.

Tuy nhiên, vào tháng 2 năm 1948, các công việc về kỹ thuật hoạt động máy bay phản lực, chiến thuật hỗ trợ tàu sân bay và đánh giá thiết bị điện tử của nó tạm ngưng trong một thời gian ngắn. Từ ngày 7 đến ngày 24 tháng 2, nó đưa các đại biểu của Hoa Kỳ đi dự lễ nhậm chức của Tổng thống Venezuela. Sau khi quay trở về, nó tiến hành các hoạt động tại chỗ ngoài khơi Virginia Capes, và vào tháng 4, sau một chuyến viếng thăm Portsmouth, New Hampshire, nó quay trở lại các hoạt động của Lực lượng Phát triển Chiến thuật. Vào ngày 18 tháng 4, nó thay phiên cho tàu sân bay hộ tống Mindoro (CVE-120) trong vai trò soái hạm của Đội tàu sân bay 17.

 Liên đội Tiêm kích 17A

Vào ngày 19 tháng 4 năm 1948, Saipan khởi hành từ Norfolk để đi đến Quonset Point, Rhode Island, nơi mà vào ngày 3 tháng 5 nó nhận lên tàu Liên đội Tiêm kích 17A. Ba ngày sau, mọi phi công thuộc liên đội đạt chuẩn nhận tàu sân bay đối với kiểu máy bay tiêm kích phản lực FH-1 Phantom. Liên đội VF-17A trở thành liên đội máy bay phản lực đầu tiên hoạt động trên tàu sân bay.

Quay trở lại Norfolk vào cuối tháng, Saipan được cất khỏi trách nhiệm soái hạm đội tàu sân bay, và vào tháng 6 nó quay trở lại vùng biển ngoài khơi New England, rồi đến tháng 7 được đại tu tại Norfolk. Đến tháng 12, nó quay lại các hoạt động tại chỗ. Vào ngày 24 tháng 12, nó nhận lên tàu hai chiếc máy bay trực thăng kiểu mới nhất XHJS-1 và ba máy bay trực thăng HRP-1 của lực lượng Thủy quân Lục chiến rồi đi lên phía Bắc hướng đến Greenland để trợ giúp vào việc giải cứu mười một thành viên của đội bay bị rơi trên đảo băng này. Khởi hành từ Norfolk vào ngày Giáng sinh, chiếc tàu sân bay đi đến ngoài khơi vào ngày 28 tháng 12, sẵn sàng tung máy bay trực thăng ra một khi thời tiết cho phép. Tuy nhiên, vào ngày 29 tháng 12, một máy bay C-47 trang bị càng đáp bằng ván trượt và bộ rocket hỗ trợ cất cánh đã hạ cánh trên băng giải cứu được những người gặp nạn.

Saipan sau đó quay trở về Norfolk, về đến nơi vào ngày 31 tháng 12. Nó lại lên đường vào ngày 28 tháng 1, 1949 để hướng xuống phía Nam, và thực hành huấn luyện tại khu vực phụ cận vịnh Guantánamo, Cuba cho đến tháng 3 và quay trở về Hampton Roads vào ngày 10 tháng 3. Từ ngày 11 đến ngày 19 tháng 3, nó hoạt động cùng Lực lượng Phát triển Chiến thuật, tiếp nối bằng một chuyến đi huấn luyện hải quân dự bị đến Canada. Đến cuối tháng 5, chiếc tàu sân bay lại hoạt động cùng Lực lượng Phát triển Chiến thuật, rồi một chuyến đi huấn luyện hải quân dự bị khác ba tháng sau đó, và một lượt huấn luyện chuẩn nhận hạ cánh tàu sân bay cho phi công thuộc Hải quân Hoàng gia Canada.

Từ tháng 11, 1949 đến tháng 3, 1951, Saipan tiếp tục hoạt động dọc theo vùng bờ Đông từ Virginia Capes. Nó khởi hành vào ngày 6 tháng 3, 1951 trong vai trò soái hạm của Đội tàu sân bay 14 để hoạt động cùng Đệ lục Hạm đội trong ba tháng; nó hoạt động tại khu vực Tây Địa Trung Hải cho đến cuối tháng 5, khi nó lên đường quay trở về Hoa Kỳ, về đến vào ngày 8 tháng 6. Nó tiếp nối những hoạt động huấn luyện và thực tập thường lệ cùng Đệ nhị Hạm đội dọc theo bờ biển Đại Tây Dương trong hơn hai năm tiếp theo. Phạm vi hoạt động trải rộng từ Greenland cho đến vùng biển Caribe, được xen kẻ bởi những chuyến đi thực tập vào mùa Hè các năm 1952 và 1953 dành cho học viên sĩ quan.

Vào tháng 10, 1953, Saipan rời vùng bờ Đông để đi sang khu vực Thái Bình Dương qua ngã kênh đào Panama. Nó đi đến San Diego vào ngày 30 tháng 10, và tiếp tục hành trình ngang qua Trân Châu Cảng và Yokosuka, Nhật Bản để đến vùng biển Triều Tiên, sau khi Chiến tranh Triều Tiên đã chấm dứt nhờ đạt được một thỏa thuận ngừng bắn. Chiếc tàu sân bay gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 95, thực hiện các phi vụ khảo sát và trinh sát hình ảnh dọc theo bờ biển, và tuần tra giám sát các đảo phía Nam vĩ tuyến 38. Đến tháng 1, 1954, nó hộ tống cho các tàu LST của Nhật Bản vận chuyển những cựu tù binh Trung Quốc từ Inchon đi đến Đài Loan. Sang tháng 2, nó tham gia thực tập đổ bộ tại vùng biển quần đảo Ryūkyū trước khi quay trở lại Inchon sẵn sàng cho việc triệt thoái binh lính Ấn Độ làm nhiệm vụ gìn giữ hòa bình rút lui khỏi Bàn Môn Điếm khi cần thiết. Sang tháng 3, nó tham gia một cuộc thực tập đổ bộ tại khu vực quần đảo Bonin.

Saipan sau đó quay trở lại Nhật Bản, nhưng thay vì hoạt động tuần tra giám sát ngừng bắn, nó nhận lên tàu 25 máy bay tấn công AU-1 Corsair và năm máy bay trực thăng Sikorsky H-19A tại Yokosuka, rồi lên đường hướng sang Việt Nam. Vào ngày 18 tháng 4, phi công thuộc Phi đội VMA-324 cho cất cánh những máy bay AU-1 để hạ cánh tại Tourane (nay là Đà Nẵng), để hỗ trợ cho lực lượng Pháp trong trận Điện Biên Phủ, giai đoạn cuối cùng của cuộc Chiến tranh Đông Dương; những máy bay này được chuyển giao cho quân đội Pháp. Sau đó bản thân con tàu tiến vào cảng Đà Nẵng để chất dỡ phụ tùng và nhân sự bảo trì, rồi lên đường đi Manila, Philippines.

Đến ngày 20 tháng 4, Saipan bàn giao những máy bay trực thăng cho nhân sự Không quân tại Philippines, và đến cuối tháng đó lại tiếp nối các hoạt động tuần tra ngoài khơi bờ biển Triều Tiên. Con tàu đi đến Sasebo vào ngày 8 tháng 5, và ở lại cảng này cho đến ngày 24 tháng 5. Sang ngày hôm sau, nó lên đường để quay trở về Hoa Kỳ qua ngã kênh đào Suez, hoàn tất chuyến đi vòng quanh thế giới khi về đến Norfolk vào ngày 20 tháng 7.

 Vùng bờ Đông và khu vực Caribe
Vào tháng 10, 1954, sau khi cơn bão Hazel quét qua suốt khu vực Đại Antilles, tàn phá nhiều vùng thuộc các nước Haiti và Cộng hòa Dominica trên đảo Hispaniola, Saipan lập tức lên đường đi sang khu vực biển Caribe để làm nhiệm vụ cứu nạn. Từ ngày 13 đến ngày 20 tháng 10, nó chuyển giao thực phẩm, hàng cứu trợ y tế và nhân sự cứu nạn đến các khu vực bị cô lập tại Haiti, rồi quay trở về Norfolk.

Saipan đi vào Xưởng hải quân Norfolk từ ngày 1 tháng 11 để đại tu, và sau khi hoàn tất nó thực hiện một chuyến đi đến vùng biển Caribe vào tháng 4, 1955. Sang tháng 6, nó chuyển sang hoạt động huấn luyện phi công tại Pensacola, Florida, tham gia huấn luyện chuẩn nhận cho phi công tàu sân bay. Đến cuối tháng 9, con tàu lại được phái sang Mexico, một lần nữa làm công tác trợ giúp khắc phục thiên tai sau một cơn bão lớn. Từ ngày 1 đến ngày 9 tháng 10, máy bay trực thăng của nó đã giúp di tản những người sống sót, vận chuyển nhân viên cứu nạn, phân phối thực phẩm, nước và tiếp liệu y tế, chủ yếu đến vùng Tampico bị ngập lụt. Chiếc tàu sân bay quay trở về Pensacola vào ngày 12 tháng 10, và ở lại đây cho đến tháng 4, 1957. Con tàu được chuyển đến Bayonne, New Jersey, nơi nó bắt đầu đại tu để ngừng hoạt động, và được cho xuất biên chế vào ngày 3 tháng 10, 1957.

 Được cải biến
Được xếp lại lớp như một tàu vận chuyển máy bay với ký hiệu lườn AVT-6 vào ngày 15 tháng 5, 1959, Saipan tiếp tục nằm trong thành phần của Hạm đội Dự bị Đại Tây Dương cho đến tháng 3, 1963. Nó được chuyển đến xưởng tàu của hãng Alabama Dry Dock and Shipbuilding Co. tại Mobile, Alabama để bắt đầu cải biến thành một tàu chỉ huy. Được tạm thời xếp lớp với ký hiệu CC-3, nó lại được xếp lớp như một tàu chuyển tiếp liên lạc AGMR-2 vào ngày 1 tháng 9, 1964 trong khi vẫn đang trong quá trình cải tiến. Đến ngày 8 tháng 4, 1965, con tàu được đổi tên thành Arlington, nhằm vinh danh quận Arlington, Virginia, nơi đặt một trong những trạm vô tuyến đầu tiên của Hải quân. Việc sửa đổi hoàn tất vào ngày 12 tháng 8, 1966, và Arlington (AGMR-2) đi đến Norfolk, nơi nó được cho tái biên chế vào ngày 27 tháng 8 năm 1966.

Việc tiếp tục trang bị và thử nghiệm kéo dài cho đến hết năm đó, và sang tháng 1, 1967, Arlington thực hiện chuyến đi chạy thử máy tại vùng biển Caribe. Nó lên đường đi sang vịnh Biscay trong tháng 2 và thực tập tại vùng biển Bắc Âu trước khi quay trở Norfolk về vào tháng 3. Con tàu lại có chuyến đi đến khu vực Caribe vào tháng 4, và sau khi quay trở về khu vực Hampton Roads, nó chuẩn bị để được biệt phái sang khu vực Tây Thái Bình Dương.

Chiến tranh Việt Nam
Rời vào ngày 7 tháng 7, Arlington băng qua kênh đào Panama để tiếp tục đi ngang qua Trân Châu Cảng và Yokosuka để đi đến vịnh Subic, Philippines, nơi nó luân phiên cùng tàu chuyển tiếp liên lạc Annapolis (AGMR-1) để trực chiến ngoài khơi Việt Nam. Trong lượt tuần tra đầu tiên trong vịnh Bắc Bộ từ ngày 21 tháng 8 đến ngày 18 tháng 9, nó cung cấp dịch vụ chuyển tiếp thông tin đến các tàu chiến thuộc Đệ Thất hạm đội để hỗ trợ cho các hoạt động tác chiến, cũng như giúp cho các tàu chiến sử dụng có hiệu quả các thiết bị điện tử. Quay trở lại Philippines sau lượt tuần tra đầu tiên, nó được trang bị những ăn-ten liên lạc vệ tinh mới, rồi đến ngày 2 tháng 10 đã rời vịnh Subic để đi sang Đài Loan.

Ở lại Đài Loan chỉ trong ba ngày, Arlington đi đến vịnh Bắc Bộ, nơi nó tiếp nối vai trò chuyển tiếp liên lạc. Đến cuối tháng 10, nó di chuyển xuống phía Nam để hỗ trợ thông tin liên lạc cho các tàu chiến tham gia Chiến dịch Market Time ngoài khơi Nam Việt Nam. Sau 34 ngày trực chiến, nó trải qua năm ngày tại Hong Kong, rồi quay trở lại vịnh Subic và tiếp tục đi đến vịnh Bắc Bộ vào đầu tháng 12 cho lượt tuần tra thứ ba tại trạm Yankee ngoài khơi Bắc Việt Nam. Nó rời khu vực vào ngày 27 tháng 12 để hướng lên phía Bắc, và đi đến Yokosuka vào ngày 4 tháng 1, 1968.

Arlington rời Yokosuka vào ngày 19 tháng 1 để quay trở lại vịnh Bắc Bộ, đi đến Trạm Yankee vào ngày 24 tháng 1, nhưng lại lên đường hai ngày sau đó để tham gia cuộc tập trận trong biển Nhật Bản trước khi quay trở lại Trạm Yankee. Trực chiến từ ngày 13 tháng 2 đến ngày 10 tháng 3, nó đi đến Yokosuka vào ngày 14 tháng 3 và ở lại cảng này cho đến ngày 3 tháng 4, rồi quay trở lại hoạt động trong vịnh Bắc Bộ từ ngày 10 tháng 4. Một lượt viếng thăm Sydney, Australia được tiếp nối sau đó, nhưng nó quay trở lại vị trí trực chiến vào giữa tháng 6, rồi viếng thăm Hong Kong từ ngày 20 đến ngày 22 tháng 7 trước khi lên đường đi Yokosuka.

Từ cuối tháng 8 đến giữa tháng 11, Arlington hoàn tất thêm hai lượt phục vụ tại trạm Yankee, và sang đầu tháng 12 nó lên đường đi Trân Châu Cảng để tiến hành những thử nghiệm liên lạc. Nó rời khu vực Hawaii vào ngày 18 tháng 12 để tham gia Lực lượng Đặc nhiệm 130 làm nhiệm vụ thu hồi những tàu không gian có người lái tại vùng biển Thái Bình Dương. Hoạt động như tàu chuyển tiếp liên lạc chủ yếu tại khu vực hạ cánh, nó đã tham gia hoạt động thu hồi tàu Apollo 8 trước khi quay trở về Trân Châu Cảng vào ngày 29 tháng 12. Chỉ hai ngày sau đó, con tàu lên đường hướng đến Philippines, và vào ngày 17 tháng 11, 1969 lại tiếp tục vai trò hỗ trợ liên lạc trực tiếp cho các đơn vị hải quân trong vịnh Bắc Bộ. Nó rời trạm Yankee vào ngày 6 tháng 2 để được bảo trì tại Yokosuka, rồi hoạt động tại khu vực phía Nam Nhật Bản và quần đảo Ryūkyū cho đến cuối tháng 3, khi nó ghé qua Hong Kong trên đường quay trở lại Việt Nam.

Trong khi tiếp tục phục vụ tại Trạm Yankee từ ngày 6 đến ngày 14 tháng 4, Arlington vẫn tiến hành thử nghiệm những thiết bị liên lạc phục vụ cho Chương trình Apollo, rồi lên đường vào ngày 15 tháng 4 để quay trở về Trân Châu Cảng. Nó về đến quần đảo Hawaii vào ngày 2 tháng 5 và gia nhập Lực lượng Đặc nhiệm 130. Được phân công tàu chuyển tiếp liên lạc tại khu vực thu hồi chính, nó rời Trân Châu Cảng vào ngày 11 tháng 5 để đi đến địa điểm dự định thu hồi tàu Apollo 10, khoảng  về phía Nam Hawaii. Tàu không gian được thu hồi thành công vào ngày 26 tháng 5, và các con tàu tham gia quay trở về Hawaii. Con tàu tiếp tục đi đến Midway, nơi nó phục vụ liên lạc cho cuộc hội nghị giữa Tổng thống Richard Nixon và Tổng thống Nam Việt Nam Nguyễn Văn Thiệu vào ngày 8 tháng 6. Sau khi kết thúc hội nghị, con tàu lên đường vào ngày hôm sau để hướng sang phía Tây.

Quay trở lại để hoạt động tại vùng biển ngoài khơi Việt nam vào ngày 27 tháng 6, Arlington lại được lệnh đi đến khu vực Trung tâm Thái Bình Dương vào ngày 7 tháng 7, lượt phục vụ thứ ba trong khuôn khổ Chương trình Apollo. Đi đến khu vực thu hồi vào ngày 21 tháng 7, nó tiến hành thử nghiệm thiết bị liên lạc trước khi đi đến khu vực đảo Johnston vào ngày hôm sau, và sang ngày tiếp theo đã đón tiếp Tổng thống Nixon lên tàu. Nó phục vụ cho việc thu hồi tàu không gian Apollo 11 vào ngày 24 tháng 7, sau chuyến bay lịch sử lần đầu tiên đưa con người đặt chân lên mặt trăng; và với tàu không gian và phi hành đoàn an toàn trên tàu, nó quay trở lại Hawaii.

Arlington về đến cảng nhà Long Beach, California vào ngày 21 tháng 8, rồi lại lên đường bốn ngày sau đó để đi đến San Diego, nơi con tàu được chuẩn bị để ngừng hoạt động. Nó được cho xuất biên chế vào ngày 14 tháng 1, 1970, và neo đậu cùng Hạm đội Dự bị tại San Diego cho đến khi được rút tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 15 tháng 8, 1975. Con tàu bị bán để tháo dỡ vào ngày 1 tháng 6, 1976.

Phần thưởng

Bộ sưu tập

Tham khảo

Chú thích

Thư mục

Liên kết ngoài
 USS Saipan CVL48 Association homepage
 Navy photos of Saipan
 USS Arlington Association homepage

Lớp tàu sân bay Saipan
Tàu sân bay trong Thế Chiến II
Tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay trong chiến tranh lạnh
Tàu hỗ trợ trong Chiến tranh Lạnh của Hoa Kỳ


title: USS Wright (CVL-49)

text:
USS Wright (CVL-49/AVT-7/CC-2) là một tàu sân bay hạng nhẹ của Hải quân Hoa Kỳ thuộc lớp tàu sân bay Saipan vốn còn bao gồm chiếc . Nó là chiếc tàu chiến thứ hai của Hải quân Hoa Kỳ được đặt cái tên này, nhưng là chiếc đầu tiên được đặt nhằm tôn vinh cả hai anh em Orville và Wilbur Wright, những người đi tiên phong trong lĩnh vực hàng không. Nó chỉ phục vụ như một tàu sân bay trong một thời gian ngắn trước khi được xếp lại lớp như một tàu chỉ huy CC-2 vào năm 1962. Nó ngừng hoạt động vào năm 1970 và bị bán để tháo dỡ vào năm 1980.

Thiết kế và chế tạo
Wright được đặt lườn vào ngày 21 tháng 8 năm 1944 tại xưởng tàu của hãng New York Shipbuilding Corporation ở Camden, New Jersey. Nó được hạ thủy vào ngày 1 tháng 9 năm 1945, được đỡ đầu bởi bà Harold S. Miller, một người cháu gái của anh em Orville và Wilbur Wright, và được cho nhập biên chế tại Xưởng hải quân Philadelphia vào ngày 9 tháng 2 năm 1947 dưới quyền chỉ huy của hạm trưởng, Đại tá Hải quân Frank T. Ward.

Lịch sử hoạt động

Tàu sân bay huấn luyện
Wright khởi hành từ Philadelphia vào ngày 18 tháng 3 năm 1947, dừng lại một chặng ngắn ở Norfolk, Virginia trước khi tiếp tục đi đến Căn cứ Huấn luyện Không lực Hải quân ở Pensacola, Florida. Đến nơi vào ngày 31 tháng 3, nó nhanh chóng thực hiện một lịch thực hành phòng không và tác xạ chặt chẽ trong khi hoạt động như một tàu sân bay chuẩn nhận cho hàng trăm phi công học viên tại căn cứ. Nó thực hiện 40 chuyến đi huấn luyện kéo dài từ một đến bốn ngày dọc theo bờ biển Florida; ngoài ra chiếc tàu sân bay còn huấn luyện cho tổng cộng 1.081 lượt sĩ quan Hải quân Dự bị trong những đợt huấn luyện ôn tập kéo dài ba tuần.

Vào ngày 3 tháng 9 năm 1947, Wright đón lên tàu 48 học viên sĩ quan cho nhiệm vụ huấn luyện tạm thời, rồi sau đó tiếp đón 62 sĩ quan Lục quân khi nó lên đường ra khơi cùng với tàu khu trục  vào ngày 15 tháng 10 để các vị khách chứng kiến các hoạt động không lực tại khu vực Pensacola. Các cuộc tập dượt còn bao gồm việc phóng kiểu máy bay tiêm kích cánh quạt Grumman F6F Hellcat cho các hoạt động bắn rocket.

Wright khởi hành từ Pensacola vào ngày 24 tháng 10 để đi lên phía Bắc, đến Xưởng hải quân Philadelphia không lâu sau đó để trải qua một đợt sửa chữa và cải biến sau chạy thử máy từ ngày 1 tháng 11 đến ngày 17 tháng 12, trước khi quay trở lại Pensacola hai ngày trước lễ Giáng sinh. Tại đây nó tiếp tục các hoạt động chuẩn nhận phi công tàu sân bay thường lệ trong suốt năm 1948 trước khi đi đến Xưởng hải quân Norfolk vào ngày 26 tháng 1 năm 1949 cho một đợt đại tu kéo dài bốn tháng.

Sau khi huấn luyện ôn tập tại vùng biển Cuba, Wright quay trở về Norfolk vào ngày 1 tháng 8 năm 1949, rồi chuyển đến Newport, Rhode Island bốn ngày sau đó cho một lượt huấn luyện chống tàu ngầm tại khu vực vịnh Narragansett cùng với tàu ngầm và tàu khu trục. Nó cũng viếng thăm New York trước khi thực hiện kế hoạch đều đặn chuẩn nhận tàu sân bay, chiến thuật phòng không và thực hành ngoài khơi Quonset Point, Rhode Island, Key West và Pensacola. Sau 10 ngày cơ động cùng Đệ Nhị hạm đội từ ngày 21 đến ngày 31 tháng 10 năm 1949, nó tiếp tục nhiệm vụ này cho đến ngày 7 tháng 1 năm 1951, khi nó đón lên tàu nhân sự của Liên đội Tiêm kích VF 14 làm nhiệm vụ tạm thời.

Phục vụ cùng Đệ Lục hạm đội
Wright khởi hành từ Norfolk vào ngày 11 tháng 1 năm 1952 cùng một đội đặc nhiệm tàu sân bay nhanh, và đi đến Gibraltar vào ngày 21 tháng 1 cho lượt phục vụ đầu tiên cùng Đệ Lục hạm đội tại Địa Trung Hải. Nó đi từ Gibraltar đến Oran, Algérie, rồi tiếp tục ghé qua vịnh Augusta, Sicily; vịnh Suda, Crete; Beirut, Liban và vịnh Juan, Pháp, các cảng dừng tiếp liệu trong chuỗi hoạt động huấn luyện và tập trận không ngừng cùng Đệ Lục hạm đội. Rời vịnh Juan vào ngày 19 tháng 3, nó quay về Newport vào ngày 31 tháng 3, rồi đi vào Xưởng hải quân Norfolk để đại tu trước khi tham gia cuộc cơ động của Hạm đội Đại Tây Dương ngoài khơi vịnh Guantánamo, Cuba. Nó tham gia các hoạt động chiến thuật chống tàu ngầm và hoạt động tàu sân bay tại vịnh Narragansett, được sửa chữa bổ sung tại Xưởng hải quân Boston, và tham gia thực tập hộ tống vận tải từ ngày 25 tháng 2 đến ngày 21 tháng 3 năm 1952; con tàu đã hoạt động suốt trong khu vực trải rộng từ Newport đến khu vực kênh đào Panama và vùng biển Trinidad tại Tây Ấn thuộc Anh.

Trong vai trò soái hạm của Đội tàu sân bay 14, Wright khởi hành vào ngày 9 tháng 6 năm 1952 cùng bốn tàu khu trục vốn hình thành nên Đội đặc nhiệm 81.4 cho các hoạt động chống tàu ngầm dọc bờ biển Đại tây Dương cho đến ngày 27 tháng 6, khi nó về đến New York. Quay trở lại Quonset Point vào ngày 1 tháng 7, nó huấn luyện các đơn vị thuộc Hải quân Dự bị Hoa Kỳ trong các hoạt động tìm-diệt và huấn luyện phi công ngoài khơi vịnh Narragansett cho đến ngày 26 tháng 8. Vào ngày đó, nó khởi hành từ Quonset Point để gặp gỡ Hạm đội Đặc nhiệm 2 dưới quyền Phó đô đốc Felix Stump trên đường đi sang Bắc Âu cho các cuộc tập trận và cơ động phối hợp với các đơn vị hải quân của các nước trong khối NATO.

Trên đường đi, nó được cho tách ra cùng với tàu khu trục Forrest Royal để đưa nhân sự và trang bị của Liên đội Tiêm kích Đêm Thủy quân Lục chiến VMF(N) 114 đến cảng Lyautey, Maroc; nhiệm vụ hoàn tất vào ngày 4 tháng 9. Hai ngày sau, nó cùng chiếc tàu khu trục gia nhập trở lại lực lượng đặc nhiệm; và chúng đi đến Firth of Clyde, Scotland vào ngày 10 tháng 9. Ba ngày sau, nó ra khơi cùng hai tàu khu trục Anh hoạt động như tàu canh phòng máy bay cho Chiến dịch Mainbrace của khối NATO. Nó tiến hành các cuộc cơ động phòng thủ và phát triển chiến thuật cùng các tàu sân bay Anh  và  trên đường đi đến Rotterdam, Hà Lan, nơi lực lượng đến nơi vào ngày 25 tháng 9. Đến ngày 29 tháng 9, nó rời Rotterdam quay về Hoa Kỳ, về đến Newport vào ngày 9 tháng 10.

Ngày hôm đó, nó đón lên tàu Chuẩn đô đốc W. L. Erdman, Tư lệnh Đội tàu sân bay 4, và trải qua những tháng tiếp theo làm nhiệm vụ chuẩn nhận tàu sân bay tại các vùng biển kéo dài từ Newport đến Virginia Capes, trước khi thực hiện lượt hoạt động thứ hai tại Địa Trung Hải. Nó đi đến vịnh Juan vào ngày 21 tháng 2 năm 1953 và hoạt động cùng Đệ Lục hạm đội cho đến ngày 31 tháng 3, khi nó lên đường quay về nhà ngang qua quần đảo Azores. Nó quay trở lại Newport, và sau một giai đoạn huấn luyện tại vịnh Narragansett, lại lên đường vào ngày 5 tháng 5 để đi sang vịnh Mexico. Trong chuyến đi huấn luyện này, nó viếng thăm Houston, Texas, nơi nó đón tiếp khoảng 14.000 khách tham quan trong các ngày 16 và 17 tháng 4. Quay trở về Quonset Point vào ngày 28 tháng 5, nó hoạt động tại chỗ trong một tháng trước khi đi về phía Nam để hoạt động ngoài khơi Mayport, Florida.

Phục vụ cùng Đệ Thất hạm đội
Wright được đại tu tại Xưởng hải quân Philadelphia từ ngày 31 tháng 7 đến ngày 21 tháng 11 năm 1953, rồi tiến hành huấn luyện ôn tập tại vùng biển Cuba từ ngày 4 tháng 1 đến ngày 16 tháng 2 năm 1954. Sau khi rời Davisville, Rhode Island vào ngày 5 tháng 4, nó lên đường đi sang Viễn Đông, đi ngang qua kênh đào Panama, San Diego, California và Trân Châu Cảng, và đến Yokosuka, Nhật Bản vào ngày 28 tháng 5. Chiếc tàu sân bay, với Liên đội Cường kích Thủy quân Lục chiến 211 trên tàu, hoạt động cùng Đệ Thất hạm đội trên cả hai phía bờ biển của bán đảo Triều Tiên và ngoài khơi Okinawa trước khi viếng thăm Hong Kong từ ngày 24 đến ngày 30 tháng 9. Rời Yokosuka vào ngày 15 tháng 10, nó về đến San Diego vào ngày 31 tháng 10 và đi vào Xưởng hải quân Long Beach nơi nó ở lại cho đến ngày 23 tháng 2 năm 1955.

Vào lúc đó, Wright được phối thuộc cùng Đội tàu sân bay 17 trực thuộc Hạm đội Thái Bình Dương, và hoạt động tại chỗ ngoài khơi San Diego cho đến ngày 3 tháng 5, khi nó ra khơi trong thành phần Đội đặc nhiệm 7.3, được hình thành chung quanh soái hạm , cho một cuộc thử nghiệm bom nguyên tử, Chiến dịch Wigwam, được tiến hành tại vùng biển Thái Bình Dương. Quay trở về vùng bờ Tây vào ngày 20 tháng 5, Wright sau đó đi đến Trân Châu Cảng một giai đoạn ngắn trước khi đi vào Xưởng hải quân Mare Island vào ngày 14 tháng 7 tiến hành các chuẩn bị để ngưng hoạt động. Sau khi chuyển đến Xưởng hải quân Puget Sound, Bremerton, Washington vào ngày 17 tháng 10 cho giai đoạn cuối cùng của việc chuẩn bị, Wright được cho xuất biên chế tại Puget Sound vào ngày 15 tháng 3 năm 1956, và được đưa về đội Bremerton trực thuộc Hạm đội Dự bị Thái Bình Dương.

Wright (CC-2)

Trong thời gian ở thành phần dự bị, Wright được xếp lại lớp vào ngày 15 tháng 5, 1959 như một tàu phụ trợ vận chuyển máy bay với ký hiệu lườn AVT-7. Tuy nhiên, nó không bao giờ phục vụ trong vai trò này, và tiếp tục bị bỏ không cho đến ngày 15 tháng 3, 1962, khi nó được đưa đến Xưởng hải quân Puget Sound để cải biến thành một tàu chỉ huy và được xếp lại lớp thành CC-2. Việc cải biến kéo dài mất một năm, bao gồm những thay đổi đáng kể nhằm biến nó thành một trung tâm chỉ huy di động dành cho tầng lớp chỉ huy cấp cao, và việc trao đổi nhanh chóng và tự động dữ liệu chỉ huy, xử lý, lưu trữ và hiển thị những dữ liệu này. Một phần của sàn chứa máy bay trước đây được sử dụng cho trung tâm chỉ huy và hàng loạt thiết bị điện tử cần thiết, đồng thời một phần sàn đáp được bố trí những ăn-ten viễn thông được thiết kế đặc biệt. Những trang bị khác cho phép con tàu hoạt động cùng ba máy bay trực thăng.

Wright (CC-2) được cho nhập biên chế trở lại tại Xưởng hải quân Puget Sound vào ngày 11 tháng 5, 1963 dưới quyền chỉ huy của Hạm trưởng, Đại tá Hải quân John L. Arrington, II. Nó hoạt động thử máy và huấn luyện tại vùng biển Tây Bắc Thái Bình Dương cho đến ngày 3 tháng 9, khi nó khởi hành từ Seattle để đi San Diego, đến nơi ba ngày sau đó. Con tàu hoạt động huấn luyện trong ba tuần lễ tiếp theo tại vùng biển phụ cận San Diego trước khi quay trở lại Puget Sound vào ngày 30 tháng 9, nơi nó được sửa chữa sau thử máy, vốn kéo dài suốt tháng 10 và phần lớn tháng 11.

Wright khởi hành từ Seattle vào ngày 26 tháng 11 cho hành trình chuyển sang cảng nhà mới Norfolk, Virginia tại vùng bờ Đông. Nó ghé qua San Diego ba ngày sau đó để đón lên tàu những kỹ sư và nhân viên dân sự để bảo trì thiết bị thông tin liên lạc và điều hòa nhiệt độ. Con tàu đang tiếp tục đi xuống phía Nam dọc bờ biển Mexico khi nó bắt được tín hiệu cầu cứu của chiếc tàu buôn Israel SS Velos vào ngày 1 tháng 12. Nó đổi hướng và gặp chiếc tàu buôn cùng ngày hôm đó, khi bác sĩ của Wright được đưa sang chiếc tàu buôn Israel để điều trị cho một thủy thủ mắc bệnh sỏi thận. Hoàn tất hoạt động trợ giúp nhân đạo, con tàu tiếp tục hành trình hướng đến Balboa, Panama. Nó băng qua kênh đào Panama vào các ngày 7 và 8 tháng 12, đi ngang qua St. Thomas, quần đảo Virgin trước khi thả neo tại Hampton Roads vào ngày 18 tháng 12. Sau khi hoạt động ngoài khơi Virginia Capes, con tàu đi vào cảng nhà mới vào ngày 21 tháng 12 và ở lại trong cảng suốt kỳ nghỉ lễ Giáng Sinh và năm mới.

Trong sáu năm tiếp theo, Wright hoạt động từ cảng nhà Norfolk, tiến hành huấn luyện nhằm đảm trách vai trò được giao là một trạm chỉ huy nổi trong các tình huống khẩn cấp. Trong những lượt đại tu định kỳ được tiến hành tại Xưởng hải quân Norfolk, ngoài những sửa chữa cần thiết, con tàu cũng được nâng cấp nhằm cải thiện khả năng hoạt động. Nó hoạt động chủ yếu ngoài khơi Virginia Capes, nhưng mở rộng lên phía Bắc đến tận Bar Harbor, Maine, và xuống phía Nam đến Rio de Janeiro, Brazil và Punta del Este, Uruguay. Con tàu cũng từng viếng thăm Newport; Fort Lauderdale và Port Everglades, Florida; Boston, New York, Annapolis, Philadelphia, Norfolk và vịnh Guantánamo, Cuba. Nó luân phiên nhiệm vụ trực ban tình huống khẩn cấp cùng với tàu chỉ huy .

Từ ngày 11 đến ngày 14 tháng 4, 1967, Wright đã thả neo ngoài khơi bờ biển Uruguay, và phục vụ như trạm thông tin liên lạc hỗ trợ cho Tổng thống Lyndon B. Johnson trong thời gian ông tham dự Hội nghị các nước Châu Mỹ La tinh tại Punta del Este. Vào ngày 8 tháng 5, 1968, nó đã đi đến trợ giúp cho  khi chiếc tàu tấn công đổ bộ gặp trục trặc động cơ và bị chết đứng trên biển tại vị trí  về phía Nam Norfolk; Wright đã kéo chiếc Guadalcanal đi  trước khi các tàu khác đến trợ giúp. Khi xảy ra sự kiện chiếc tàu do thám  bị Bắc Triều Tiên bắt giữ vào tháng 2, 1969, Wright đang trên đường đi Port Everglades, Florida đã bị khẩn cấp triệu hồi quay trở lại Norfolk để hoạt động thường trực khẩn cấp.

Wright cuối cùng cũng được cho xuất biên chế vào ngày 27 tháng 5, 1970. Nó được cho neo đậu cùng thành phần dự bị tại Xưởng hải quân Philadelphia cho đến khi được rút tên khỏi danh sách Đăng bạ Hải quân vào ngày 1 tháng 12 năm 1977. Con tàu bị bán để tháo dỡ vào ngày 1 tháng 8, 1980.

Phần thưởng

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Thư mục

Lớp tàu sân bay Saipan
Tàu sân bay trong Thế Chiến II
Tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ
Tàu sân bay trong chiến tranh lạnh
Tàu hỗ trợ trong Chiến tranh Lạnh của Hoa Kỳ


title: USS Wright

text:
Bốn tàu chiến của Hải quân Hoa Kỳ từng được mang cái tên USS Wright, được đặt theo tên hai anh em Orville và Wilbur Wright, những người đi tiên phong trong lĩnh vực hàng không Hoa Kỳ:
 USS Wright (AV-1) nguyên được hạ thủy năm 1920 như một tàu chở khí cầu AZ-1, được cải biến hai lần cho nhiều vai trò khác nhau cho đến khi bị tháo dỡ vào năm 1946
 Wright (CV-47) dự định là một tàu sân bay lớp Essex, được đặt lườn vào tháng 8 năm 1944 nhưng được đổi tên thành USS Philippine Sea (CV-47) vào tháng 2 năm 1945 trước khi hạ thủy
 USS Wright (CVL-49) là một tàu sân bay hạng nhẹ thuộc lớp Saipan đưa vào hoạt động năm 1947, cải biến thành một tàu chỉ huy và tái hoạt động như là chiếc CC-2 vào năm 1962 và ngừng hoạt động vào năm 1970.
 USS Wright (T-AVB-3) là một tàu tiếp liệu hỗ trợ hàng không do lực lượng Hải quân Hỗ trợ Hoa Kỳ sử dụng.

Tên gọi tàu chiến Hải quân Hoa Kỳ


title: Scaptia beyonceae

text:
Scaptia beyonceae là một loài ruồi trâu được phát hiện tại Vùng cao nguyên Atherton ở phía bắc Đông Queensland, Úc. Loài này đã được khám phá năm 1981 nhưng không được phân loại khoa học cho đến năm 2011, thời điểm mà Scaptia beyonceae được đặt theo tên của nghệ sĩ thu âm kiêm diễn viên người Mỹ Beyoncé Knowles.

Hình dáng
Scaptia beyonceae có một đốm vàng nổi bật trên bụng dưới, được tạo bởi một bộ lông vàng dày đặc và đây cũng chính là nguồn cảm hứng cho tên gọi của loài ruồi này. Loài ruồi phân chi Plinthina S. beyonceae đã được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1981 cùng với hai loài phân chi không tên khác; nhưng cho đến năm 2011, loài này mới được chính thức công nhận bởi nhà nghiên cứu khoa học của CSIRO, Bryan Lessard. Theo Lessard, dù loài này bị con người xem là gây hại, nhưng đa số loài ruồi trâu có vai trò quan trọng trong việc thụ phấn và trồng cây. Loài ruồi này hút mật từ một vai loại cây như grevillea, cây trà và cây bạch đàn.

Khác với mẫu xét nghiệm năm 1981, loài ruồi này chỉ thu thập được hai lần khác nhau. Cả ba mẫu xét nghiệm của Scaptia beyonceae đều là con cái.

Đặt tên
Việc đặt tên cho những loài động vật phải tuân theo những quy định của Ủy ban quốc tế về Danh mục Động vật học (ICZN). Quy định của ICZN có cho phép những loài động vật có quyền đặt tên theo những người được tôn kính, trong đó có người nổi tiếng. Những loài động vật khác được đặt tên theo những người nổi tiếng gồm Hyla stingi, một loài ếch đặt tên theo ca sĩ Sting; Pachygnatha zappa, một loài nhện đặt tên theo ca sĩ kiêm người viết nhạc Frank Zappa; và ba loài bọ cánh cứng từ loài Agathidium gồm A. bushi, A. cheneyi và A. rumsfeldi được đặt tên theo các chính trị gia gồm George W. Bush, Dick Cheney và Donald Rumsfeld.

Chú thích

Tham khảo

Images from CSIRO's ScienceImage

Động vật được mô tả năm 2011
Scaptia
Côn trùng Úc
Beyoncé


title: Hoàng Bá Thao

text:
Hoàng Bá Thao (1900–1948) là một viên tướng Trung Quốc Quốc Dân Đảng trong Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ 2 và Nội chiến Trung Hoa, được tưởng thưởng Huân chương Thanh thiên Bạch nhật, danh hiệu cao quý nhất dành cho một tư lệnh Trung Hoa Dân Quốc.

Thời trẻ và sự nghiệp

Nhà họ Hoàng có gốc từ Quảng Đông nhưng ông sinh ra ở Thiên Tân. Sau khi phục vụ một vài quân phiệt, ông đầu hàng quân Tưởng Giới Thạch trong Chiến tranh Bắc phạt. Trong Chiến tranh Trung-Nhật lần thứ 2, ông được thăng chức từ một sĩ quan tham mưu lên tư lệnh trung đoàn, lữ đoàn rồi sư đoàn nhờ vào tài năng vào học tại trường Đại học Chiến tranh Lục quân Trung Hoa, và được bổ nhiệm làm Tham mưu trưởng các quân khu 3, 6 và 9. Ông cũng tham mưu trong Sự kiện Tân Tứ quân đánh tan một lực lượng lớn quân Cộng sản. Năm 1946, khi Nội chiến Trung Hoa lại bùng phát, ông được thăng chức Tư lệnh Quân đoàn 25.

Nổi danh

Tháng 12 năm 1946, Hoàng chỉ huy Quân đội Quốc dân rút khỏi Sơn Đông, và chặn đứng quân Cộng sản của Túc Dụ tại miền Trung Trung Hoa trong Chiến dịch Đông Hà Nam trong mùa hè 1948, cứu thoát 2 đơn vị Quốc dân đảng khỏi bị tiêu diệt. Tưởng Giới Thạch phong tặng ông Huân chương Thanh thiên bạch nhật và thăng chức Tư lệnh Binh đoàn 7. Tuy nhiên, việc thăng chức này không được các tư lệnh khác đồng tình, nhất là Khâu Thanh Tuyền, Tư lệnh Quân đoàn 5, và các gián điệp Cộng sản trong Quân đội Quốc dân tung tin đồn nên quan hệ của họ rất căng thẳng.

Chiến dịch Hoài Hải và cái chết

Ngày 8 tháng 11 năm 1948, Chiến dịch Hoài Hải sắp bắt đầu, nên Bộ Quốc phòng Trung Hoa Dân Quốc quyết định rút Binh đoàn 6 và 7 từ Bắc Giang Tô (江苏) về tổng hành dinh quân Quốc dân ở Từ Châu. Hoàng được lệnh chờ một quân đoàn Quốc dân đảng khác (Quân đoàn 44) từ khu bình định 9 tại Hải Châu (海州) trước khi vượt Đại Vận Hà, khoảng thời gian 2 ngày quý giá bị bỏ phí. Ông cũng phạm sai lầm khi không bảo vệ cầu vượt sông, và 300,000 quân Cộng sản của Dã chiến quân Hoa Đông dưới quyền Túc Dụ bắt kịp họ, và Quân đoàn 63 dưới quyền ông bị đánh tan khỏi đội hình Binh đoàn 7 trong lúc cố gắng vượt Vận Hà tại Yaowan (窑湾) sau khi hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ bên sườn. Cùng ngày (8 tháng 11 năm 1948), khi Hoàng tiếp tục rút về Từ Châu, gián điệp Đảng Cộng sản trong Khu bình định 3 bất ngờ làm binh biến trên chiến trường, 23,000 quân đầu hàng quân Cộng sản. Tổng hành dinh tại Từ Châu của Lưu Kỳ hoảng loạn và ra lệnh cho Binh đoàn 13 của Lý Di, đang phòng thủ phía đông Từ Châu, rút về Từ Châu. Những diễn biến trên cho phép quân Cộng sản cắt rời Binh đoàn 7 của Hoàng khỏi phần còn lại của Quân đội Quốc dân bằng cách chiếm Caobaji (曹八集) và Daxujia (大许家) vốn do Binh đoàn 13 của Lý Di đóng giữ. Tưởng Giới Thạch ra lệnh cho Binh đoàn 2 và 13 giải vây cho Binh đoàn 7; nhưng Khâu Thanh Tuyền (邱清泉), Tư lệnh Binh đoàn 2, không chịu ra tay cứu vì thù oán từ trước và lo rằng quân Cộng sản có thể bao vây cả quân của ông ta. Lý Di tuy cố gắng cứu viện nhưng những nỗ lực của ông ta bị phe Cộng sản đánh lui dù có máy bay và xe tăng hỗ trợ. Sau 15 ngày ác chiến, Binh đoàn 7 bị tiêu diệt tại làng Nianzhuang (碾庄), chỉ cách Từ Châu 20 dặm. Đêm 22 tháng 11 năm 1948, Hoàng Bá Thao tự sát sau khi đột phá thành công từ bộ chỉ huy của mình cùng với viên Phó tư lệnh Quân đoàn 25, ông này sau đó đem được di thể và vật dụng cá nhân của Hoàng qua khỏi các chốt canh của quân Cộng sản. Vì Hoàng Bá Thao là một trong số ít tư lệnh Quốc dân đảng thà chết chứ không chịu bị bắt làm tù binh, Tưởng Giới Thạch đích thân tổ chức quốc tang cho ông. Chính phủ Quốc dân phong tặng ông lên hàm Thượng tướng và tưởng thưởng Huân chương Thanh thiên bạch nhật thứ hai. Khi Quân giải phóng Nhân dân Trung Quốc tiến sát Nam Kinh mùa hè 1949, những người sống sót trong Binh đoàn 7 chuyển di hài ông đến Đài Loan.

Thông tin khác

Trong thập niên 1960, con trai duy nhất của Hoàng Bá Thao giết chết một người bạn bằng một khẩu súng mà người cha để lại. Tưởng Giới Thạch không muốn họ Hoàng tuyệt hậu, nên người con trai này được ân xá và chỉ bị tù chung thân.

Chú thích

Liên kết ngoài
Ministry of National Defense R.O.C
US Naval War College

Nhân vật trong Thế chiến thứ hai
Thượng tướng Trung Hoa Dân Quốc
Người Quảng Đông
Người Khách Gia


title: Liên cầu khuẩn lợn

text:
Liên cầu khuẩn lợn là loại vi khuẩn gây bệnh cho người và lợn, đây là bệnh truyền nhiễm có thể xảy ra ở hầu hết các loài động vật máu nóng, trong đó có lợn và người là chủ yếu. Bệnh tăng mạnh trong mùa nắng nóng và có nguy cơ trở thành dịch nếu không có biện pháp phòng tránh, điều trị. Bệnh có thể lây từ lợn sang người và gây tử vong. Người nhiễm bệnh có triệu chứng viêm não, xuất huyết, viêm phổi, viêm cơ tim và viêm khớp. Tỷ lệ tử vong khoảng 7%. Con đường lây truyền từ lợn sang người có thể qua vết thương ở da, đường hô hấp, tiếp xúc với máu hoặc các dịch tiết ở heo bệnh. hoặc qua đường ăn uống. Đây là bệnh nguy hiểm, vì nếu nhiễm loại vi khuẩn này mà không được chữa trị kịp thời, người bệnh sẽ bị viêm màng não, nhiễm trùng huyết gây choáng và có thể để lại những di chứng nặng nề với 60% bị ù tai giảm thính lực, 20% điếc hoàn toàn không hồi phục. Ở miền Nam Việt Nam, 95%-98% bệnh nhân nhiễm vi khuẩn liên cầu lợn thường bị viêm màng não.

Tác nhân
Tác nhân gây bệnh là do Streptococcus suis (S.suis) gây ra ở lợn và có khả năng lây lan sang người. Streptococcus suis là một liên cầu, có hình ô van hay hình bầu dục, bắt màu Gram dương (+) và sắp xếp thành chuỗi. Ở động vật thì cầu khuẩn lợn cư trú trong đường hô hấp trên, đặc biệt là xoang mũi và hạch hạnh nhân, cũng có thể ở đường tiêu hóa, đường sinh dục của lợn. S.suis còn tồn tại lâu trong phân, nước, rác. Ổ chứa S.suis là lợn nhà, lợn rừng, ngựa, chó, mèo và chim, có thể lây truyền qua gián, chuột, ruồi…

Môi trường đóng vai trò quan trọng trong quá trình truyền bệnh. S.suis type II thường gây bệnh ở người, dễ mắc nhất là những người làm việc trong môi trường liên quan đến lợn. Cách lây qua đường tiêu hóa là chủ yếu. Loại vi khuẩn này cư trú trên cơ thể lợn, kể cả đối với lợn không mắc bệnh cũng có một tỷ lệ nhỏ các con vi khuẩn này ký sinh. Nó ít khi gây bệnh cho người, trừ khi chúng ta ăn các loại thức ăn chưa nấu chín.

Đối với lợn bị mắc dịch heo tai xanh, sức đề kháng giảm đi, liên cầu khuẩn bắt đầu xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh. Vi khuẩn này gây viêm phổi hay nhiễm trùng máu ở lợn, và lúc đó các cơ quan phủ tạng khác cũng đều chứa các vi khuẩn này. Khi bị nhiễm trùng máu, tất cả các bộ phận như thịt, da, xương, tiết, lòng đều có tế bào vi khuẩn dẫn tới nguy cơ lây bệnh sang người tăng cao.

Nguyên nhân lây nhiễm

Nguyên nhân nhiễm bệnh chủ yếu là do tiếp xúc, sử dụng các chế phẩm từ thịt heo thiếu an toàn, nhiều trường hợp nhiễm bệnh không rõ nguyên nhân do vi khuẩn này đã lan ra môi trường và xâm nhập nhiều loại thực phẩm khác. Bệnh liên cầu khuẩn ở lợn lây lan sang người theo một trong các cách sau:

Từ đường ăn uống
Khi ăn các sản phẩm từ lợn mà chưa được nấu chín như tiết canh, lòng, nem, cháo lòng lợn bị bệnh liên cầu nên vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể người và gây bệnh. Ở Việt Nam, trên 70% bệnh nhân mắc liên cầu khuẩn lợn là do ăn tiết canh lợn. Những thức ăn như, lòng, dồi, tiết canh… luôn luôn có vi trùng liên cầu khuẩn lợn. Trong khi đó nhiều khi thức ăn này không được nấu chín, nên dễ dẫn đến việc lây bệnh các món ăn như tiết canh, huyết xào, dồi trường luộc chưa kỹ, lòng lợn... Qua điều tra dịch tễ 100 trường hợp nhiễm bệnh liên cầu lợn ở phía nam Việt Nam đã xác định 70% có liên quan tiếp xúc trực tiếp với lợn, do ăn lòng lợn, tiết canh.

Nếu lợn nhiễm khuẩn (kể cả lợn bệnh và lợn lành mang trùng không phát bệnh), trong máu (tiết) và thịt lợn sẽ chứa một lượng lớn vi khuẩn. Khi thực phẩm đó không được nấu chín kỹ (tiết canh, nem chua, nem chạo…), những người ăn sẽ có nguy cơ nhiễm bệnh rất cao (sống được 10 phút ở nhiệt độ 60oC). Trong các món ăn đó, tiết canh là món chính lây bệnh liên cầu khuẩn lợn sang người, hầu hết bệnh nhân nhiễm liên cầu khuẩn lợn là do tiếp xúc trực tiếp với lợn bị bệnh hoặc ăn thịt lợn chưa chế biến kỹ bao gồm cả tiết canh, nem chua, nem chạo, trong đó có khoảng trên 30% bệnh nhân hay ăn tiết canh Đặc biệt khi ăn tiết canh lợn là nơi chứa nhiều vi khuẩn liên cầu lợn nên sẽ tấn công rất nhanh, 16 giờ sau khi ăn là phát bệnh. ngoài ra cháo lòng cũng là món truyền bệnh sau tiết canh.

Đường tiếp xúc, giết mổ, chăm sóc
Những người có các vết thương, sây sát ở da nhưng lại tiếp xúc với máu, dịch tiết… của lợn bị bệnh liên cầu khi chăm sóc, giết mổ lợn, vận chuyển thịt, máu lợn bệnh. trong quá trình chế biến, tiếp xúc trực tiếp (vệ sinh chuồng trại, giết mổ) cũng có thể lây nếu có các vết xước chân, tay (ở nhiệt độ 25oC, khuẩn này sẽ sống được 24 giờ trong bụi và 8 ngày trong phân). Vi khuẩn cũng xâm nhập vào cơ thể qua các vết thương rách da nhỏ, vết trầy xước, lở niêm mạc chân răng… hoặc tiếp xúc với con lợn nhiễm bệnh bằng cách chăm sóc, giết mổ, chế biến mà bị xây xước chân tay

Bình thường loại vi khuẩn này có sẵn trong cổ họng, đường tiêu hóa, đường hô hấp, sinh dục của lợn. Khi chúng mắc bệnh - nhất là bệnh tai xanh, hệ miễn dịch suy giảm và đây là dịp cho loại vi khuẩn này có cơ hội phát triển mạnh. Người tiếp xúc trực tiếp lợi bệnh sẽ bị lây qua các vết thương trên. Vi khuẩn liên cầu lợn bình thường vẫn khu trú sẵn trong họng con lợn. Khi lợn mắc bệnh tai xanh do virus gây ra (thường gây bệnh ở lợn nái, lợn con và lợn đực đang trong giai đoạn sinh sản), sức đề kháng của con lợn bị suy giảm, đây chính là nguyên nhân làm bùng phát bệnh liên cầu khuẩn ở lợn.

Một cuộc nghiên cứu cho thấy, 40% trường hợp mắc bệnh được xác định do tiếp xúc trực tiếp với lợn mang mầm bệnh, 60% không xác định được. Bệnh nhân mắc đa số độ tuổi trung niên từ 40-60, trong đó 80% là nam giới. Một số người mắc bệnh liên cầu khuẩn lợn là do tiếp xúc với con lợn mắc bệnh, lây truyền chủ yếu qua vết thương xây xát trên da. Chính vì vậy, tỉ lệ nhiễm liên cầu lợn cao nhất ở người trực tiếp chăn nuôi và người giết mổ lợn.
Nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao nhất ngoài những người tiếp xúc trực tiếp với lợn, chăn nuôi, giết mổ còn có buôn bán, vận chuyển lợn. Những người nội trợ cũng có nguy cơ do tiếp xúc với thịt lợn và các sản phẩm từ lợn trong quá trình nấu nướng, chế biến hằng ngày. Bệnh nhân nam ở Việt Nam là chủ hàng bán lòng lợn, tiết canh

Người cũng có thể bị bệnh qua đường hô hấp do hít phải liên cầu khuẩn có trong không khí do lợn bệnh ho, hắt hơi bắn ra.

Triệu chứng lâm sàng

Các thể
Bệnh do liên cầu khuẩn lợn gây ra diễn biến đột ngột nhanh chóng, người bệnh có thể tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Người bị bệnh liên cầu khuẩn từ lợn thường mắc ở ba thể. Ở thể quá cấp tính, bệnh nhân bị nhiễm trùng huyết, sốt cao, xuất huyết và hoại tử toàn thân, suy tuần hoàn, suy hô hấp, suy chức năng gan, thận… và tử vong rất nhanh. Ở thể viêm màng não, bệnh nhân sốt cao, đau đầu, nôn mửa và hôn mê, nếu không điều trị sớm bệnh nhân sẽ có di chứng thần kinh như ngớ ngẩn, mất trí nhớ, liệt và thể thứ 3 là kết hợp cả hai. Vì thế bệnh nhân nhiễm liên cầu khuẩn thường gặp ở các thể bệnh viêm màng não và nhiễm trùng huyết hoặc kết hợp cả hai thể bệnh trên. Người bệnh có thể tử vong nếu không được điều trị sớm. bệnh nguy hiểm bởi có diễn biến nhanh, chỉ trong vòng 12-24 giờ đã có thể rất nguy hiểm, bệnh nhân rơi vào sốc do nhiễm trùng huyết.

Bệnh nhân mắc bệnh ở thể nhiễm trùng huyết thường rất nguy hiểm vì diễn tiến nhanh thành nhiễm độc toàn thân gây suy đa phủ tạng khiến cho việc điều trị khó khăn và kéo dài. Đặc biệt, người bị nhiễm liên cầu khuẩn lợn đã được điều trị khỏi vẫn có thể bị tái nhiễm. Bên cạnh các nguyên nhân mắc bệnh ở trên, thời gian gần đây có nhiều trường hợp nhiễm bệnh không rõ nguyên nhân. Không loại trừ vi khuẩn này đã lan ra môi trường và xâm nhập vào nhiều loại thực phẩm khác và truyền bệnh cho người.

Biểu hiện
Khi nhiễm liên cầu khuẩn lợn, bệnh sẽ diễn biến cực kỳ nhanh chóng, suy đa phủ tạng. Nếu nhập viện muộn thì cơ hội cứu chữa thấp.

Vi khuẩn liên cầu lợn tấn công người sẽ gây biểu hiện ban đầu là sốt rất cao (lạnh, tay chân run rồi lên cơn sốt rất cao, trên 39 độ C), đầu đau dữ dội, đau cứng cổ gáy sau đó tri giác lơ mơ, li bì, hôn mê sau đó sốc và tụt huyết áp, suy hô hấp, xuất hiện các ban hoại tử trên da (xuất huyết rất to màu xám đen, bong tróc, hay lốm đốm). Một số bệnh nhân có dấu hiệu phát ban trên da, sau 5 ngày ban không những không lặn mà càng ngày càng rõ, kèm theo mệt mỏi Tiếp đó, bệnh nhân có thể bị viêm màng não như nhức đầu, buồn nôn, nôn vọt, cứng cổ, sốt cao... viêm phổi, suy gan, suy đa phủ tạng. Ngoài ra có thể có biểu hiện nhiễm trùng huyết sốt cao, da xanh, mệt mỏi phờ phạc, môi khô, lưỡi bẩn, hơi thở hôi...; sốc do nhiễm độc, xuất huyết dưới da...

Nếu được phát hiện sớm, việc điều trị sẽ khả quan, nhưng nếu phát hiện muộn bệnh nhân có thể bị phù não, để lại các di chứng nặng như động kinh và có thể tử vong. Đặc biệt, người bị nhiễm khuẩn liên cầu lợn thường có biểu hiện giống nhiều bệnh khác như nhiễm khuẩn huyết, sốt xuất huyết, viêm màng não mũ,... nên dễ gây chẩn đoán nhầm, dẫn đến bệnh nhân bị điều trị sai và muộn.

Ở heo thường có triệu chứng thường sốt cao (40 - 41,5 độ C), ủ rũ, biếng ăn, run rẩy, liệt

Điều trị
 Lưu ý phát hiện sớm các trường hợp có biểu hiện viêm màng não và có tiếp xúc với lợn bị bệnh, chẩn đoán và điều trị kịp thời nhằm giảm tỷ lệ tử vong do biến chứng gây ra.
 Điều trị kháng sinh đặc hiệu Penicilline liều cao: uống, tiêm bắp hoặc truyền tĩnh mạch, thường phải điều trị trên 10 ngày. Có thể dùng các kháng sinh khác cũng hiệu quả như: Ampicilline, Erythromycine hoặc nhóm Cephalosporine
 Điều trị triệu chứng và áp dụng các biện pháp hồi sức tích cực.
 Lọc máu nếu có điều kiện.

Phòng ngừa

Để phòng tránh được bệnh liên cầu khuẩn lợn, người tiếp xúc với lợn, nhất là lợn bệnh cần thực hiện vệ sinh cá nhân (trang bị bảo hộ lao động, rửa tay chân sau khi tiếp xúc...). Thịt lợn phải được nấu chín trước khi sử dụng, tuyệt đối không ăn tiết canh, thịt lợn còn sống, gỏi thịt lợn. sau khi dùng thịt hoặc tiếp xúc với lợn, nếu thấy có triệu chứng sốt cao, nhức đầu, nôn nhiều, đau họng, cần nhập viện ngay. Khi giết mổ hoặc tiêu hủy lợn nhiễm bệnh phải sử dụng đồ bảo hộ. Tuyệt đối không ăn thịt lợn nhiễm bệnh, thịt chưa nấu chín. Vi khuẩn liên cầu lợn có thể sống 2 tuần trong các chất thải của lợn ngoài môi trường và chỉ chết ở nhiệt độ cao hoặc trong chất sát khuẩn.

Không nên mua bán, giết thịt và ăn thịt lợn bệnh và chết. Tuyệt đối không ăn tiết canh lợn. Khi phải tiếp xúc với lợn nghi hoặc mắc bệnh liên cầu cần phải đeo khẩu trang, gang tay và mặc quần áo bảo hộ lao động. Khi nghi bị bệnh liên cầu lợn cần đến các cơ sở y tế (bệnh viện, trạm xá...) sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Với bệnh này, người bệnh không được tự điều trị tại nhà vì nó dễ nhầm với bệnh sốt xuất huyết (do có nổi ban xuất huyết trên da). Ban do sốt xuất huyết là những nốt nhỏ, còn ban do liên cầu khuẩn lợn gây nên là những mảng xuất huyết lớn sau đó thâm đen. Ngoài ra, việc xác định người nhiễm liên cầu khuẩn lợn khó vì dễ nhầm với bệnh viêm màng não và nhiễm trùng huyết.

Theo các chuyên gia, để phòng bệnh, người chăn nuôi cần tẩy trùng, vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, đeo găng tay, ăn uống, giết mổ, chế biến cần đảm bảo vệ sinh. Đặc biệt, những người có vết thương hở, bệnh ngoài da không nên tiếp xúc với lợn hoặc tham gia giết mổ, chế biến. Người tiêu dùng chỉ nên mua thịt lợn ở nơi tin cậy, có đóng dấu kiểm dịch. Tuyệt đối không ăn thịt lợn và nội tạng lợn chưa nấu chín kỹ, tiết canh, nem chua, nem chạo. Không ăn thịt lợn bệnh hay lợn đã chết. Giữ vệ sinh và ăn chín là cách tốt nhất để phòng bệnh liên cầu lợn ở người. Nghi ngờ mắc bệnh, phải đến ngay cơ sở y tế để được điều trị. S.suis dễ bị tiêu diệt bởi các chất sát khuẩn và tẩy rửa, có thể điều trị bệnh hiệu quả bằng kháng sinh.

Đối với việc phòng ngừa dịch bệnh thì cần:
Tăng cường công tác giám sát dịch bệnh.
 Kiểm soát nghiêm ngặt động vật và sản phẩm động vật vận chuyển qua biên giới, đặc biệt là biên giới phía Bắc.
 Không mua, bán heo bệnh, không ăn thịt heo không rõ nguồn gốc, không ăn tiết canh, nội tạng heo chưa nấu chín. Chỉ nên mua thịt heo đã được cơ quan thú y kiểm dịch.
 Người chăn nuôi nên chọn con giống rõ nguồn gốc, thực hiện vệ sinh phòng bệnh, khử trùng tiêu độc, tiêm phòng các loại vắc-xin theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
 Người có tổn thương ở tay, chân, bệnh ngoài da... không được giết mổ heo. Phải trang bị đồ bảo hộ lao động tối thiểu khi giết mổ heo như găng tay, khẩu trang. Sau khi giết mổ heo phải rửa chân, tay bằng xà phòng.

Nhân viên y tế cần tuyên truyền để người dân không hoang mang trước các thông tin về dịch bệnh. Nếu thấy thịt lợn có màu đỏ khác thường, xuất huyết hoặc phù nề thì tuyệt đối không ăn. Người chăn nuôi, giết mổ, tiêu thụ thịt lợn cũng cần áp dụng các phương tiện bảo hộ lao động như: đeo găng tay, khẩu trang,... vì vi khuẩn liên cầu có thể lây từ lợn sang người qua đường hô hấp. Các cơ sở mua bán và vận chuyển lợn cần chú ý, trước khi vận chuyển lợn đi tiêu thụ phải được tập trung tại các điểm thu gom đảm bảo các yêu cầu về vệ sinh thú y và được khử trùng tiêu độc hàng ngày.

Chú thích

Tham khảo

Bệnh
Vi khuẩn Gram dương
S


title: Một nhà tự chia rẽ

text:
Một nhà tự chia rẽ (nguyên văn tiếng Anh: A House Divided) là bài diễn văn Abraham Lincoln đọc ngày 16 tháng 6 năm 1858 tại Springfield, Illinois, khi ông nhận sự đề cử của Đảng Cộng hòa để tranh cử vào Thượng viện Hoa Kỳ. Bài diễn từ được xem là một thành công trong nỗ lực miêu tả hiểm họa đất nước đang bị chia cắt do nạn sở hữu nô lệ, và là lời hiệu triệu tập hợp đảng viên Cộng hòa ở khắp miền Bắc. Một đồng sự của Lincoln, William H. Herndon, thuật lại rằng Lincoln "muốn sử dụng một hình ảnh quen thuộc được trình bày với ngôn ngữ mọi người có thể hiểu hầu có thể đi thẳng vào lòng người mà thức tỉnh họ trước hiểm họa của thời cuộc."

Cùng với Diễn văn Gettysburg và diễn văn nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, "Một nhà tự chia rẽ" được xem là một trong những bài diễn văn nổi tiếng nhất trong sự nghiệp chính trị của Abraham Lincoln.

Gợi ý từ câu nói của Chúa Giê-xu được ghi lại trong Phúc âm Mác 3: 25, "Nếu một nhà tự chia rẽ mà xâu xé nhau thì nhà ấy không thể đứng vững được", Lincoln ám chỉ nước Mỹ đang bị phân hóa giữa các tiểu bang ủng hộ chế độ nô lệ và những bang chủ trương bãi nô.

Cụm từ "một nhà tự chia rẽ" đã được sử dụng trước đó. Tám năm trước khi Lincoln đọc bài diễn văn "Một nhà tự chia rẽ", Sam Houston đã phát biểu trong một cuộc tranh luận tại Thượng viện về Thỏa hiệp năm 1850, "Một nước tự chia rẽ mà chống nghịch nhau thì nước ấy sẽ suy vong". Một gợi ý tương tự đến từ một lá thư Abigail Adams gởi Mercy Otis Warren trong khi xảy ra Chiến tranh năm 1812. Bà Adams viết, "... Một nhà tự chia rẽ, bởi đó mà kẻ thù của chúng ta nuôi dưỡng niềm hi vọng sẽ khuất phục chúng ta."

Tuy nhiên, chính nhờ bài diễn văn này của Lincoln mà câu nói, "Một nhà tự chia rẽ" đã trở nên phổ biến cho đến ngày nay.

Trích dẫn

Chú thích

Tham khảo

 Foner, Eric. The Fiery Trial: Abraham Lincoln and American Slavery. (2010) ISBN 978-0-393-06618-0
 http://www.biblegateway.com/passage/?search=Mark%203:25&version=KJV

Đọc thêm

Liên kết ngoài
 "A House Divided" on the US State Department web site

Diễn văn
Abraham Lincoln
Nội chiến Hoa Kỳ


title: Thời đại Tam Sơn

text:
1322－1429） là một giai đoạn trong lịch sử của quần đảo Ryukyu (Lưu Cầu). Thế kỷ 14, trên đảo chính Okinawa đã xuất hiện ba quốc gia là Vương quốc Nam Sơn (Nanzan, cũng xưng là Sơn Nam), vương quốc Trung Sơn (Chūzan) và vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan, cũng gọi là Sơn Bắc), tồn tại tương ứng tại cực nam, trung nam và phía bắc của đảo. Trong tam quốc, Trung Sơn là nước mạnh nhất còn Bắc Sơn là nước yếu nhất.

Căn cứ theo Trung Sơn thế giám (Chūzanseikan) của Vương quốc Lưu Cầu, Minh thực lục của Trung Quốc và Triều Tiên vương triều thực lục (Joseon Wangjo Sillok) ghi lại, vương quốc Trung Sơn lấy thành Thủ Lý (Shuri) làm trung tâm, bao gồm các thành Urasoe, Shuri, Na Ha, Chatan, Yomitan, Goeku, Nakagusuku, Katsuren và Gushikawa, tạo thành một tuyến biên giới phía nam sông Kokubagawa- Yonabaru với vương quốc Nam Sơn, biên giới phía bắc với vương quốc Bắc Sơn là eo đất Nakadomari. Vương quốc Nam Sơn lấy thành Đại Lý (Ōzato) làm trung tâm, bao gồm các thành Ozato, Sashiki, Chinen, Tamagusuku, Gushikami, Kochinda, Shimajiri Ozato, Kyan, Mabuni, Makabe, Kanegusuku, Tomigusuku, nay là vùng cực nam đảo Okinawa ở phía dưới của tuyến sông Kokubagawa- Yonabaru. Vương quốc Bắc Sơn lấy thành Kim Quy Nhân (Nakijin) làm trung tâm, bao gồm các thành Haneji, Nago, Kunigami, Kin, Ie, Iheya. Vương quốc Bắc Sơn nằm ở phía bắc của eo đất Nakadomari cùng một số đảo lân cận như Ie, Iheya.

Năm 1372, Minh Thái Tổ phái thuyền đến Tam Quốc Lưu Cầu để phát chiếu dụ, Satto (Sát Độ) của Trung Sơn củng cố địa vị thống trị của mình và phái đệ là Thái Kỳ đi sứ sang Minh và xưng thần với Minh triều. Minh Thái Tổ lại phái thuyền sang để sắc phong vương vị. Sau đó, vua Bắc Sơn là Haniji (Phạ Ni Chi) và vua Nam Sơn là Ofusato (Thừa Sát Độ) cũng sang triều cống Minh triều và nhận sắc phong, và nhận được sự bảo vệ trước giặc Uy khấu (cướp biển Nhật Bản). Như vậy, cả ba vương quốc đều trở thành nước phiên thuộc của nhà Minh.

Năm 1392, do thuyền của sứ giả vượt biển gặp nhiều nguy hiểm，Minh Thái Tổ hạ lệnh cho Phúc Kiến cho 36 thợ thuyền sang Lưu Cầu. Giúp các nước đóng thuyền lớn.

Năm 1406, vua Bunei (Vũ Trữ) của Trung Sơn bị Shō Hashi (Thượng Bá Chí) lật đổ. Năm 1416, Thượng Bá Chí diệt Bắc Sơn, Năm 1429, diệt Nam Sơn. Thời đại Tam Sơn đến đây kết thúc.

Danh sách vua thời đại Tam Sơn

Vương quốc Trung Sơn （Vương triều Sát Độ）

Satto (Sát Độ) 1350-1395
Bunei (Vũ Trữ) 1396-1405 （con trai Satto, bị Shō Hashi lật đổ）
Vương quốc Nam Sơn （Vương triều Đại Lý）

Ofusato (Thừa Sát Độ, 承察度) 1337-1398
Oueishi (Uông Anh Tử, 汪英紫) 1399-1402 （chú của Ofusato）
Ououso (Uông Ứng Tổ, 汪応祖) 1403-1413 （con thứ của Oueishi）
Tafuchi (Đạt Bột Kỳ, 達勃期) ?-1414 （con trưởng của Oueishi）
Taromai (Tha Lỗ Mỗi, 他魯毎) 1415-1429 （con trưởng của Ounouso）

Vương quốc Bắc Sơn（Vương triều Phạ Ni Chi）

Haniji (Phạ Bi Chi, 怕尼芝) 1322-1395
Min (Mân, 珉) 1396-1400 （con trưởng của Haniji）
Hananchi (Phàn An Tri, 攀安知) 1401-1416 （con trưởng của Min）

Tham khảo

Lịch sử tỉnh Okinawa


title: Vương quốc Nam Sơn

text:
Nam Sơn (南山, Nanzan), đôi khi gọi là  Sơn Nam (山南, Sannan), là một trong ba vương quốc cai trị hòn đảo Okinawa vào thế kỷ 14. Okinawa trước đó do một số tù tưởng hay lãnh chúa địa phương cai quản, rằng buộc lỏng lẻo với một tù trưởng tối cao hoặc vua của toàn đảo, và sau đó đã phân chia thành ba vương quốc một vài năm sau năm 1314. thời đại Tam Sơn (Sanzan) bắt đầu, và đã kết thúc khoảng một trăm năm sau, khi vua của Trung Sơn (Chūzan) là Shō Hashi (Thượng Ba Chí) chinh phục Bắc Sơn (Hokuzan) năm 1419 và Nam Sơn năm 1429.

Lịch sử
Nam Sơn ra đời vào năm 1314 khi Tamagusuku thừa kế vai trò thù trưởng đứng đầu của toàn hòn đảo Okinawa từ người cha là Eiji; Tuy nhiên, ông thiếu uy tín hay khả năng lãnh đạo để nhận được sự tôn trọng và lòng trung thành của các lãnh chúa khác nhau, và do đó lãnh chúa của Ozato, một trong nhiều lãnh chúa quyền lực, đã chạy xuống phía nam đến quê hương là Urasoe, cùng một số tù trưởng nhỏ trung thành với ông, và lập nên vương quốc riêng tại Ozato gusuku gần thị trấn Itoman ngày nay. Một tù trưởng khác chạy lên phía bắc và lập ra vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan), khiến Tamagusuku chỉ còn nắm giữ được khu vực trung nam của hòn đảo, và trở thành vua Trung Sơn (Chūzan).

Cũng giống như hai vương quốc láng giềng, Nam Sơn phải chia sẻ một hòn đảo Okinawa, với các lãnh thổ rất nhỏ, và do đó hạn chế về tài nguyên. Tuy nhiên, vương quốc vẫn tồn tại trong suốt một thế kỷ, nhận được lợi ích từ thương mại hàng hải, và từ vị trí thuận lợi của thành Ozato, nằm trông đỉnh cao dốc đứng, với một lối vào từ biển và một bến tàu. Mặc dù hải cảng của vương quốc không nhộn nhịp như Naha, cảng chính của Trung Sơn, song vương quốc cũng đã tiến hành giao thương với các nước Đông Nam Á, Trung Hoa và các thế lực lân cận. Trung Sơn trở thành một nước triều cống của nhà Minh vào năm 1372. Nam Sơn cũng đã được phong vị thế thương mại tương ứng một thời gian ngắn sau đó cùng với Bắc Sơn, song chỉ được cử một tàu cho mỗi lần triều cống. Trong khoảng thời gian 30 năm sau đó, 19 đoàn sứ thần triều cống đã được cử từ Nam Sơn đến Trung Quốc; trong khi Bắc Sơn cử 9 và Trung Sơn cử 52. Tuy nhiên, giống ngư hai vương quốc còn lại, nhiều đoàn triều cống đã tranh thủ mua bán cá nhân hoặc buôn lậu. Khoảng năm 1381, một sứ thần Nam Sơn đã bị khiển trách gay gắt do mang bạc vào Trung Quốc với dự định mua đồ sứ cho cá nhân mình.

Người ta tin rằng trong một khoảng thời gian, có thể đã có hai lãnh chúa tranh giành quyền kiểm soát Nam Sơn. Ofusato, lãnh chúa đầu tiên của Nam Sơn, đã hiện diện tại Hoàng cung nhà Minh năm 1388, và qua đời khi đang ở Triều Tiên 10 năm sau đó. Có nhiều thuyết nói về việc kế vị tại Nam Sơn diễn ra một cách tự nhiên, hòa bình hay mỗi vị vua kế vị đã giành lấy vị trí này bằng một cuộc nổi dậy và giết chết người tiền nhiệm. Kết quả, sự thực của việc truyền ngôi vẫn chưa rõ thực hư.

Trong thập niên 1390, vua của cả ba vương quốc đều lần lượt qua đới trong một thời gian ngắn, và các tranh chấp quyền kế vị nổ ra trên khắp hòn đảo; sự kiện tương tự xảy ra ở Nam Kinh với cái chết của Minh Thái Tổ năm 1398. Khi vua của Nam Sơn là Ofusato, qua đời cùng năm, người anh em trai của ông là Yafuso dã giành lấy quyền lực, và tìm kiém sự công nhận chính thức từ Trung Quốc. Trước đó, Trung Quốc chỉ từng công nhận một người là vua của toàn bộ Okinawa, nhưng nay cả ba vương quốc đều cử sứ thần và ganh đua về thanh thế, sự giàu có và quyền lực sẽ đến cùng với sự ủng hộ của nhà Minh; tuy nhiên trong 11 năm sau triều đình này vẫn chưa có câu trả lời. Năm 1406, Bunei, vua Trung Sơn hính thức nhận được sắc pong của Trung Quốc; Taromai, vua của Nam Sơn, nhận được vinh dự này vào năm 1415, song những tranh chấp trong nội bộ hoàng tộc đã ngăn cản Nam Sơn giành lấy sức mạnh.

Sau cái chết của vua Taromai và cuối thập kỷ 1420, các cuộc tranh giành ngôi vị đã làm suy yếu Nam Sơn. Shō Hashi, vu của Trung Sơn, người đã chinh phục Bắc Sơn 10 năm trước đó, nay nắm lấy cơ hội này để xâm chiếm Nam Sơn. Ông thống nhất hòn đảo Okinawa thành vương quốc Lưu Cầu, chám dứt sự tồn tại của vương quốc Nam Sơn.

Chú thích

Tham khảo
Kerr, George H. (2000). Okinawa: the History of an Island People. (revised ed.) Boston: Tuttle Publishing.

Bãi bỏ năm 1429
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1314
Quần đảo Ryukyu
Quốc gia cổ trong lịch sử Nhật Bản
Cựu quốc gia châu Á
Chấm dứt năm 1429


title: Vương quốc Trung Sơn

text:
Trung Sơn (中山, Chūzan) là một trong ba vương quốc cai trị hòn đảo Okinawa vào thế kỷ 14. Okinawa trước đó do một số tù trưởng hay lãnh chúa địa phương cai quản, rằng buộc lỏng lẻo với một tù trưởng tối cao hoặc vua của toàn đảo, và sau đó đã phân chia thành ba vương quốc một vài năm sau năm 1314; thời đại Tam Sơn (Sanzan) bắt đầu, và đã kết thúc khoảng một trăm năm sau, khi vua của Trung Sơn là Shō Hashi (Thượng Ba Chí) chinh phục Bắc Sơn (Hokuzan) năm 1419 và Nam Sơn (Nanzan) năm 1429.

Nhà nước Okinawa thống nhất được gọi là vương quốc Lưu Cầu (Ryūkyū), song vẫn tiếp tục được đề cập đến với tên gọi "Trung Sơn" trong một số tư liệu chính thức của triều đình Lưu Cầu, cũng như của các quốc gia khác trong khu vực.

Lịch sử
Tamagusuku đã kế vị ngai vàng Okinawa từ cha là Eiji năm 19 tuổi, tức 1314. Tuy nhiên, ông thiếu uy tín hay khả năng lãnh đạo để nhận được sự tôn trọng và lòng trung thành của các lãnh chúa khác nhau (aji), và nhiều cuộc nổi loạn đã xảy ra sau đó. Lãnh chúa Ozato chạy xuống phía nam và cùng với tùy tùng thành lập vương quố Nam Sơn (南山, Nanzan), trong khi lãnh chúa Nakijin, có căn cứ xa về phía bắc, tuyen bố mình là vua của vương quốc Bắc Sơn (北山, Hokuzan). Do vậy, Tamagusuku, tại Urasoe, trở thành vua của Trung Sơn.

Tamagusuku băng hà vào năm 1336, người kế vị là con trai Seii, lúc đó mới 10 tuổi. Thời gian trị vì của Seii tương đối ngắn, và có đặc điểm là sự can thiệp và lạm dụng chính trị của mẹ ông và điều này đã làm xoái mòn những ủng hộ vốn đã ít ỏi của các lãnh chúa địa phương với con trai bà. Ba "vương quốc" khi dó vốn chí khác biệt chút ít so với các liên minh tù trưởng lỏng lẻo trước đó, và "vua" không có quyền lực tối thượng. Tuy nhiên, sau nhiều thế hệ, quyền lực của các vị vua đã được nâng cao dần qua các thế hệ.

Seii bị lãnh chúa Urasoe lật đổ vào khoảng năm 1349-55; người được ngồi lên ngai vàng là Satto, đánh dấu sự nổi lên của Trung Sơn như là một vương quốc nhỏ song không phải là không có vai trò quan trọng trong chính trị và giao thương của khu vực. Một số chính sách đối nội và đối ngoại bắt đầu vào thời điểm này đã tiếp tục được thi hành cho đến khi vương quốc sụp đổ vào 500 năm sau. Satto thiết lập quan hệ ngoại giao và thương mại với một số nước trong khu vực, bao gồm vương quốc Ayutthaya ở Thái Lan, nhà Triều Tiên và bắt đầu vai trò của Trung Sơn trong hệ thống thương mại của khu vực. Sứ thần nhà Minh đầu tiên đã đến Okinawa vào năm 1372, và từ đây vương quốc trở thành nước phiên thuộc của Trung Hoa. Từ đó, Trung Sơn cũng như Lưu Cầu sau này thường xuyên cử các đoàn sứ thần sang cống nạp, và được triều đình Trung Hoa chính thức công nhận là vua Lưu Cầu. Trung Quốc có một ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ lên Lưu Cầu trong khoàng thời gian 500 năm tới trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế và văn hóa.

Thời kỳ này cũng chứng kiến sự khởi đầu của một bộ máy quan lại triều đình. Kumemura, một cộng đồng người Hán di cư được thành lập; người Hán sống tại đây và các hậu duệ Lưu Cầu của họ đã phụng sự cho Trung Sơn (và sau này là vương quốc thống nhất) trên các mặt ngoại giao, thông dịch và quan lại triều đình. Kumemura nhanh chóng phát triển thành trung tâm văn hóa của Lưu Cầu, bổ sung cho kinh đô chính trị Shuri và trung tâm thương mại tại cảng Naha. Một cộng đồng của các sứ thần và học giả Lưu Cầu tương tự cũng được thành lập tại Phúc Kiến, những người Lưu Cầu đầu tiên đến học tại kinh đô Trung Quốc đã xuất hiện vào thời điểm này.

Con trai của Satto là Bunei đã kế vị ngôi báu vào năm 1395, và tiếp tục giám sát các chính sách và đường lối phát triển trong thời trị vị của phụ hoàng. Quan hệ với Trung Quốc phát triển hơn, và một số quán đã được hình thành để phục vụ cho các sứ thần Trung Quốc đến Trung Sơn. Thương mại bùng nổ, và quan hệ với các quốc gia khác cũng được mở rộng. Mặc dù nhà Minh cũng chấp nhận Bắc Sơn và Nam Sơn trở thành nước phiên thuộc vào thời gian đó, song họ chỉ chính thức công nhận Vua Trung Sơn là người đứng đầu Lưu Cầu. Trung Sơn tiếp tục to các mối quan hệ chính thức với Ayutthaya và Triều Tiên, và quan hệ thương mại với Java, Sumatra, cùng các nước khác, cũng như hai vương quốc Lưu Cầu còn lại. Tuy nhiên, chỉ có Trung Sơn là có mối quan hệ chính thức với Mạc phủ Ashikaga tại Nhật Bản và cử một đoàn sứ thần sang vào năm 1403. Những lợi thế về chính trị, cùng với việc kiểm soát Naha, cảng bận rộn nhất tại Okinawa, cho phép Trung Sơn đạt được ưu thế về chính trị cũng như kinh tế đáng kể so với hai nước láng giềng. Trong quá trình giao thương, vương quốc cũng đã có được sự giao lưu về mặt văn hóa với các nền văn hóa hùng mạnh trong khu vực. Đặc biệt, người ta tin rằng Phật giáo từ Triều Tiên và Thần đạo từ Nhật Bản đã lần đầu tiên được dưa đến Okinawa với một phạm vi đáng kể vào thời gian này. Các nho sinh cũng những khách vi hành khác từ Triều Tiên đã mang đến các văn thư, tượng, nghi lễ cùng các đồ vật và tư tưởng Phật giáo khác và đổi lại, vua Bunei hứa sẽ gửi những người Triều Tiên bị đắm tàu, những người là nạn nhân của Uy khấu (hải tặc Nhật Bản) về quê hương an toàn.

Trong nước, triều đại Bunei chứng kiến dự phát triển đáng kể về các mặt tổ chức và nghi thức của triều đình, và sự gia tăng học vấn trong tầng lớp quan lại. Các văn thư chính thức, chủ yếu liên quan đến thương mại và ngoại giao, đã được biên soạn lần đầu vào năm 1403. Thư tịch này là "Lịch đại bảo án," hay Rekidai Hōan theo cách đọc của tiếng Nhật, và tiếp tục được biên soạn khá thường xuyên cho đến 1619. Tuy nhiên, sự gia tăng về tổ chức chính quyền này không đem lại sự ổn định chính trị; vua của Nam Sơn và Bắc Sơn, cung với hoàng đế Trung Hoa đều lần lượt qua đời trong một khoảng thời gian ngắn (1395-98). Các sự kiện này đã gia tăng căng thẳng giữa ba vương quốc, tất cả đều tìm kiếm sự ủng hộ của nhà Minh song chúng phàn lớn không được đáp ứng; Bunei chỉ nhận được tấn phong chính thức vào năm 1406, 10 năm sau ngày ông nối ngôi cha, và không đến một năm trước khi ông qua đới.

Như là một kết quả của tình hình chính trị bất ổn, aji (lãnh chúa địa phương) bắt đầu nắm lấy nhiều quyền lực hơn cho mình trong lãnh địa vốn nhỏ bé của họ. Một aji, có tên là Hashi, đã hạ bệ lãnh chúa láng giềng là Azato năm 1402 và đoạt lấy lãnh thổ của ông. Năm năm sau đó, ông dẫn đầu một cuộc nổi dậy chống lại Bunei và lập phụ thân của mình là Shishō lên ngôi vua Trung Sơn. Tuy vậy, Hashi mới là người nắm quyền thực sự, ông sau đó đã dẫn đầu quân lính chống lại hai vương quốc lãng giềng, diệt Bắc Sơn vào năm 1419 và Nam Sơn vào năm 1429. Sau đó, ông chính thức kế vị cha mình, và được triều đinh nhà Minh sắc phong và ban cho họ "Thượng" (尚, Shō trong tiếng Nhật và tiếng Okinawan, Shàng trong tiếng Hán). Như vậy, cả ba vương quốc đã thống nhất thành vương quốc Lưu Cầu; tuy nhiên thuật ngữ "Trung Sơn" không thực sự bị xóa bỏ và tiếp tục được sử dụng để đề cập đến vương quốc thống nhất hay quân vương của vương quốc cho đến cuối thế kỷ 19.

Chú thích

Tham khảo
Kerr, George H. (2000). Okinawa: the History of an Island People. (revised ed.) Boston: Tuttle Publishing.

Kết thúc năm 1872
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1314
Quần đảo Ryukyu
Quốc gia cổ trong lịch sử Nhật Bản
Cựu quốc gia châu Á
Chấm dứt năm 1872


title: Vương quốc Bắc Sơn

text:
Bắc Sơn (北山, Hokuzan) là một trong ba vương quốc cai trị hòn đảo Okinawa vào thế kỷ 14.Okinawa trước đó do một số tù tưởng hay lãnh chúa địa phương cai quản, rằng buộc lỏng lẻo với một tù trưởng tối cao hoặc vua của toàn đảo và sau đó đã phân chia thành ba vương quốc một vài năm sau năm 1314; thời đại Tam Sơn (Sanzan) bắt đầu, và đã kết thúc khoảng một trăm năm sau, khi vua của Trung Sơn (Chūzan) là Shō Hashi (Thượng Ba Chí) chinh phục Bắc Sơn năm 1419 và Nam Sơn (Nanzan) năm 1429.

Lịch sử
Lịch sử vương quốc Bắc Sơn bắt nguồn từ năm 1314 khi Tamagusuku thừa kế vai trò thù trưởng đứng đầu của toàn hòn đảo Okinawa từ người cha là Eiji; Tuy nhiên, ông thiếu uy tín hay khả năng lãnh đạo để nhận được sự tôn trọng và lòng trung thành của tất cả các lãnh chúa, do đó Lãnh chúa của Nakijin, một trong nhiều tù trưởng mạnh, đã chạy lên phía bắc cùng với một số tù trường nhỏ hơn và lập nên vương quốc của mình tại thành Nakijin. Một lãnh chúa khác cũng chạy về phía cực nam và thành lập vương quốc Nam Sơn (Nanzan), lúc này Tamagusuku chỉ còn kiểm soát phần tủng nam của hòn đảo và trở thành vua Trung Sơn (Chūzan).

Mặc dù Bắc Sơn là nước có lãnh thổ lớn nhất tron ba nước, song nó lại là nơi nghèo nhất và dân cư thưa thớt nhất. Phần lớn diện tích là đất hoang, một vài ngoi làng trồng trọt hay đánh cá của vương quốc vẫn còn thô sơ nếu so sánh với hai nước láng giềng. Thành Nakijin nằm trên một phần đất nhô lên của bán đảo Motobu, và dựng đứng với các độ dốc khác nhau ở mọi phía; các di tích còn lại tời ngày nay  cho thấy sự phát triển của một cộng đồng khá lớn xung quanh thành, bao gồm cả nơi ở cho các chư hầu của vua, và ba bái sở (拝所 uganju) của tôn giáo bán địa bên trong tường thành.

Bên cạnh thiết hụt trên lĩnh vực nông nghiệp và ngư nghiệp, Bắc Sơn còn phải chịu bất lợi với Trung Sơn khi không có cảng nào có thể xứng tầm với Naha (O. Nāfa). Nền thương mại nghèo nàn sử dụng một vịnh nhỏ bên dưới doi đất của tường thành làm vũng đậu tàu. Tuy nhiên, vương quốc cũng đã tham gia vào các hoạt động giao thương với nhiều quốc gia trong vùng, như Java, Sumatra, và vương quốc Ayutthaya. Trung Sơn trở thành một nước triều cống của nhà Minh vào năm 1372, và Bắc Sơn cùng Nam Sơn cũng được cấp một địa vị thương mại tương tự một thời gian ngắn sau đó. Trong suốt 30 năm tiếp theo, Bắc Sơn chỉ cử 9 đoàn sứ thần sang Trung Quốc; trong khi Nam Sơn cử 19 và Trung Sơn cử 52. Bắc Sơn cũng không gửi du sinh sang Trung Quốc như Trung Sơn đã làm.

Khoảng hai mước năm sau, vào thập kỉ 1390, vua của cả ba vương quốc đều lần lượt qua đới trong một khoảng thời gian ngắn, và các tranh chấp quyền kế vị nổ ra trên khắp hòn đảo; sự kiện tương tự cũng diễn ra tại Nam Kinh với cái chết của Minh Thái Tổ năm 1398. Trước đó, Trung Quốc chỉ từng công nhận một người là vua của toàn bộ Okinawa, nhưng nay cả ba vương quốc đều cử sứ thần và ganh đua về thanh thế, sự giàu có và quyền lực sẽ đến cùng với sự ủng hộ của nhà Minh; tuy nhiên trong 11 năm sau triều đình này vẫn chưa có câu trả lời. Năm 1406, Bunei, vua Trung Sơn, chính thức được nhận sắc phong của nhà Minh; Taromai, vua của Nam Sơn, nhận được vinh dự này vào năm 1415, còn các vua của Bắc Sơn chưa từng được hưởng đặc ân này.

Mặc dù có một số tiềm năng về kinh tế và chính trị song Bắc Sơn chưa từng là mối đe dọa cho Trung Sơn kể từ khi nó hình thành. Vào thập niên 1410, các tranh chấp giữa các chư hầu của Bắc Sơn đã làm suy yếu vương quốc và đến năm 1416, Trung Sơn dã nhận lấy thời cơ tấn công khi ba trong số các chư hầu (anji) đào thoát. Sau một cuộc tấn công, thành Nakijin đã thất thủ, vua và các chư hầu thân cận nhất đã tự vẫn. Shō Hashi, vua của Trung Sơn, đã cử một người anh em trai của mình cai quản Bắc Sơn năm 1422, vị trí được duy trì nhiều năm sau đó, nắm giữ quyền cai quản về tổng thể đối với khu vực song vẫn là đại diện cho triều đình trung ương ở Shuri.

Chú thích

Tham khảo
Kerr, George H. (2000). Okinawa: the History of an Island People. (revised ed.) Boston: Tuttle Publishing.

Bãi bỏ năm 1416
Quốc gia và vùng lãnh thổ khởi đầu năm 1314
Quần đảo Ryukyu
Quốc gia cổ trong lịch sử Nhật Bản
Cựu quốc gia châu Á
Chấm dứt năm 1416
Cựu vương quốc
Vương quốc Lưu Cầu


title: Thuật toán dòng dữ liệu

text:
Trong khoa học máy tính, thuật toán dòng dữ liệu là thuật toán để xử lý các dòng dữ liệu trong đó dữ liệu vào được cung cấp dưới dạng một dãy các phần tử, và chỉ có thể đọc một vài lần (thông thường đúng một lần). Các thuật toán này có bộ nhớ giới hạn (thường nhỏ hơn kích thước dữ liệu vào rất nhiều) và thời gian xử lý mỗi phần tử cũng bị giới hạn.

Do các giới hạn trên nên thuật toán cho dòng dữ liệu thường đưa ra một lời giải xấp xỉ dựa trên một cấu trúc dữ liệu tóm tắt hay tổng kết dữ liệu vào.

Lịch sử

Mặc dù các thuật toán dòng dữ liệu đã được nghiên cứu bởi Munro và Paterson cũng như Flajolet và Martin, mô hình này được định nghĩa và phổ biến rộng rãi trong một bài báo của Noga Alon,
Yossi Matias, và Mario Szegedy. Nhờ bài báo này, các tác giả trên đã đoạt giải Gödel năm 2005 "cho những đóng góp cơ bản của họ cho thuật toán dòng dữ liệu". Từ đó đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về thuật toán dòng dữ liệu cho nhiều lĩnh vực khác nhau trong khoa học máy tính như lý thuyết, cơ sở dữ liệu, mạng, và xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Ví dụ

Một ví dụ của thuật toán dòng dữ liệu là việc tìm số bị thiếu trong một dãy số. Giả sử dữ liệu vào là một hoán vị của các số từ 1 đến  nhưng bị thiếu đúng một số. Bài toán đặt ra là cần tìm số bị thiếu. Một thuật toán đơn giản cho bài toán này là như sau. Khởi tạo một biến  bằng 0. Mỗi lần nhận được một số mới  từ dữ liệu vào, cộng  vào . Đến cuối dòng dữ liệu,  đúng bằng tổng tất cả các số trong dữ liệu vào. Nếu không có số nào bị thiếu thì tổng đó đúng bằng tổng các số từ 1 đến , tức là . Do đó,  chính là số bị thiếu. Như vậy thuật toán chỉ cần lưu trữ đúng một giá trị mà vẫn có thể giải được bài toán đặt ra bất kể kích thước bài toán là bao nhiêu (nếu tính bộ nhớ theo số bit thì bộ nhớ cần dùng là , vẫn nhỏ hơn kích thước dữ liệu vào là  rất nhiều).

Mô hình

Trong mô hình dòng dữ liệu, dữ liệu vào được cung cấp dưới dạng một hay nhiều dãy các phần tử chỉ có thể đọc theo thứ tự định sẵn đúng một lần hoặc một vài lần.

Một phần đáng kể các nghiên cứu về dòng dữ liệu tập trung vào việc tính các số liệu thống kê về tần số các phần tử trong dòng dữ liệu khi tập hợp các tần số này là quá lớn không thể lưu trữ hết trong bộ nhớ. Ở đây dữ liệu vào có thể được mô hình bởi một vectơ
ban đầu được khởi tạo bằng vectơ , và dòng dữ liệu là một chuỗi các thay đổi của vectơ . Mục tiêu của thuật toán là tính một số liệu thống kê về vectơ  bằng bộ nhớ nhỏ hơn rất nhiều bộ nhớ cần thiết để lưu trữ vectơ . Có hai mô hình phổ biến là mô hình "máy tính tiền" và mô hình "cửa xoay".

Trong mô hình máy tính tiền, mỗi lần thay đổi được xác định bởi một cặp số , nghĩa là  được tăng lên  đơn vị ( là số dương). Một trường hợp đặc biệt hay được xem xét là  (chỉ được phép tăng lên 1).

Trong mô hình cửa xoay, mỗi lần thay đổi được xác định bởi một cặp số , nghĩa là  được cộng thêm số nguyên (có thể âm hoặc dương) . Trong mô hình cửa xoay nghiêm ngặt,  luôn không âm tại mọi thời điểm.

Ngoài ra, một số bài báo nghiên cứu về mô hình "cửa sổ dịch chuyển". Trong mô hình này, hàm cần tính là hàm của một số lượng cố định các phần tử cuối cùng (gọi là cửa sổ) của dòng dữ liệu. Khi các phần tử mới xuất hiện trong dòng dữ liệu, chúng được thêm vào cửa sổ và các phần tử cũ nhất trong cửa sổ bị loại ra.

Bên cạnh các bài toán về tần số, nhiều bài toán khác cũng được xem xét trong mô hình dòng dữ liệu. Nhiều bài toán đồ thị có thể giải được trong mô hình này khi ma trận kề hoặc danh sách kề của đồ thị được cung cấp dưới dạng dòng dữ liệu theo một thứ tự bất kì. Cũng có những bài toán phụ thuộc vào thứ tự các phần tử trong dòng dữ liệu chẳng hạn như đếm số nghịch thế của một hoán vị hay tìm độ dài dãy con tăng dài nhất.

Đánh giá

Hiệu quả của một thuật toán trên dòng dữ liệu được đánh giá bởi ba yếu tố cơ bản:
 Số lượt thuật toán đọc qua dòng dữ liệu.
 Lượng bộ nhớ cần dùng.
 Thời gian chạy của thuật toán.
Các thuật toán này có nhiều điểm tương đồng với thuật toán trực tuyến do chúng đều phải đưa ra quyết định mà không được thấy hết toàn bộ dữ liệu vào nhưng cũng có nhiều điểm khác biệt. Thuật toán dòng dữ liệu tuy chỉ có bộ nhớ hữu hạn nhưng không phải quyết định ngay khi một phần tử mới xuất hiện trong dòng dữ liệu trong khi thuật toán trực tuyến không có giới hạn bộ nhớ nhưng phải quyết định ngay khi dữ liệu mới xuất hiện.

Ứng dụng

Thuật toán dòng dữ liệu có nhiều ứng dụng trong mạng máy tính như tìm các dòng lớn, đếm số dòng khác nhau, ước lượng phân bố kích thước các dòng,v.v. Chúng cũng có ứng dụng trong cơ sở dữ liệu, chẳng hạn như ước lượng kích thước join.

Một vài bài toán dòng dữ liệu

Mô men tần số

Mô men tần số thứ  của một tập hợp các tần số
 được định nghĩa là .

Mô men thứ nhất  đơn giản là tổng tất cả các tần số
(nghĩa là tổng toàn bộ). Mô men thứ hai  được dùng để tính nhiều chỉ số thống kê của dữ liệu, chẳng hạn như hệ số Gini.  được định nghĩa là tần số của phần tử phổ biến nhất.

Bài báo của  mở đầu nghiên cứu về việc ước lượng các mô men tần số của dòng dữ liệu.

Phần tử phổ biến

Bài toán này yêu cầu tìm tất cả các phần tử xuất hiện nhiều lần trong dòng dữ liệu, chẳng hạn ít nhất 1% của toàn bộ dữ liệu. Một vài thuật toán cho bài toán này bao gồm
 Thuật toán
 Thuật toán Count-Min
 Thuật toán Count-sketch

Đếm số phần tử khác nhau

Bài toán này yêu cầu đếm số phần tử khác nhau xuất hiện trong dòng dữ liệu (đôi khi gọi là mô men  dù tên gọi này không chính xác về mặt toán học). Thuật toán đầu tiên cho bài toán này là của Flajolet và Martin, và thuật toán tốt nhất hiện nay về thời gian và bộ nhớ là của D. Kane, J. Nelson và D. Woodruff. Nó dùng bộ nhớ O(ε^2 + log d) và thời gian cập nhật là O(1) trong trường hợp xấu nhất.

Entropy

Entropy (thực nghiệm) của tập hợp các tần số  được định nghĩa là , trong đó .

Việc ước lượng hàm số này cho dòng dữ liệu là chủ đề của nhiều bài báo chẳng hạn như của  hay .

Chặn dưới

Đã có nhiều nghiên cứu về chặn dưới cho lượng bộ nhớ cần dùng của các thuật toán dòng dữ liệu. Cho đến nay, kĩ thuật phổ biến nhất để tìm ra các chặn dưới này là thông qua độ phức tạp liên lạc.

Ghi chú

Tham khảo
 . First published as .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 Heath, D., Kasif, S., Kosaraju, R., Salzberg, S.,  Sullivan, G., "Learning Nested Concepts With Limited Storage",  Proceeding IJCAI'91 Proceedings of the 12th international joint conference on Artificial intelligence - Volume 2, Pages 777-782,  Morgan Kaufmann Publishers Inc. San Francisco, CA, USA ©1991
 .

Liên kết ngoài
 Bài giảng về streaming ở Princeton
 Thuật toán dòng dữ liệu cho các bài toán hình học, bởi Piotr Indyk, MIT
 Dagstuhl Workshop on Sublinear Algorithms
 IIT Kanpur Workshop on Data Streaming
 Danh sách các bài toán mở về dòng dữ liệu (tổng hợp bởi Andrew McGregor) từ thảo luận tại IITK Workshop on Algorithms for Data Streams, 2006.
 StreamIt - programming language and compilation infrastructure by MIT CSAIL
 IBM Spade - Stream Processing Application Declarative Engine
 IBM InfoSphere Streams

Hướng dẫn và bài báo tổng quan
 Data Stream Algorithms and Applications bởi S. Muthu Muthukrishnan
 Stanford STREAM project survey
 Ứng dụng trong mạng máy tính của bộ lọc Bloom, bởi Broder và Mitzenmacher
 Bài hướng dẫn của Xu tại SIGMETRICS 2007
 Bài giảng về dòng dữ liệu ở Barbados năm 2009, bởi Andrew McGregor và S. Muthu Muthukrishnan

Thuật toán


title: Danh sách vua Lưu Cầu

text:
Các vương quốc đầu tiên trong lịch sử Lưu Cầu là Bắc Sơn, Trung Sơn và Nam Sơn. Sau đó, ba nước này thống nhất lại thành vương quốc Lưu Cầu. Tuy nhiên, danh sách này liệt kê cả những vị lãnh đạo từ trước đó, vốn không thể kiểm chứng.

Vương triều Thiên Tôn
Căn cứ theo Trung Sơn thế giám (中山世鑑, chūzan seikan) của vương quốc Lưu Cầu thì vào giai đoạn sơ khởi, hòn đảo do vương triều Thiên Tôn (Tenson) cai trị, người sáng lập nên triều đại này là con của Amamikyo (thần thiên địa theo thần thoại Lưu Cầu), truyền được 25 đời song chưa biết tên các vua.

Vương triều Thuấn Thiên

Vương triều Anh Tổ
Năm 1259, Gihon, vị vua cuối cùng của vương triều Thuấn Thiên, đã thoái vị. Eisō là người kế vị ông.

Thời đại Tam Sơn
Tam Sơn là một thời đại trong lịch sử vương quốc Lưu Cầu từ năm 1322 cho đến 1429. Trong thời gian này, Okinawa bị phân thành 3 vương quốc.

Vương quốc Trung Sơn

Vương quốc Trung Sơn (Chūzan, 1355-1406) triều cống nhà Minh từ năm 1372 đến 1404.

Vương quốc Nam Sơn

Vương quốc Nam Sơn (Nanzan, 1337-1429) là nước triều cống của nhà Minh từ 1383 đến 1388.

Vương quốc Bắc Sơn

Vương quốc Bắc Sơn (Hokuzan, 1322-1416) là nước triều cống của nhà Minh từ năm 1383.

Nhà Shō I

Năm 1406, Bunei bị lật đổ, Shō Shishō (Thượng Tư Thiệu) trở thành vua mới của vương quốc Trung Sơn. Năm 1422, con trai cả của Shō Shishō là Shō Hashi đã thống nhất đảo Okinawa. Trong những năm sau, nhà Minh đã đặt tên mới cho vương quốc là Lưu Cầu

Triều Shō II

Năm 1469, Shō Toku, vua cuối cùng của triều đại Shō I, bị giết trong một cuọc đảo chính và không có hoàng tử để kế vị. Các triều thần đã đưa Shō En lên ngoi vua và lập nên triều đại Shō II.

Dưới thời vua Shō Shin, vương quốc Lưu Cầu khá thịnh vượng. Và được gọi là "thời kỳ vàng son" trong lịch sử Lưu Cầu. Song sức mạnh quân sự của vương quốc đã suy giảm sau khi ông mất. Năm 1609, phiên Satsuma chiếm thành Shuri, vua Shō Nei được mang đi như một tù nhân đến phiên Satsuma và sau đó đến Edo (Tokyo ngày nay). Từ đó, Lưu Cầu trở thành một nước chư hầu của phiên Satsuma, nhà vua triều cống cả Trung Quốc và phiên Satsuma. Vương quốc Lưu Cầu trở thành một phiên của Nhật Bản vào năm 1872. Năm 1879, Nhật Bản tải tổ chức phiên Ryukyu thành tỉnh Okinawa (tỉnh), chính thức thôn tính quần đảo. Vua Shō Tai được phong làm hầu tước và chuyển đến Tokyo.

Xem thêm
 Vương quốc Lưu Cầu
 Danh sách Thiên hoàng
 Danh sách Mạc phủ

Chú thích

Liên kết ngoài
 蔡溫本《中山世譜》正卷文本
 {中国古銭譜：琉球王朝系統図

Lưu Cầu
Vương quốc Lưu Cầu
Lịch sử Nhật Bản
Quần đảo Ryukyu


title: Quan điểm tôn giáo của Abraham Lincoln

text:
Niềm tin tôn giáo của Abraham Lincoln vẫn là một vấn đề thu hút nhiều tranh luận. Thường xuyên nhắc đến Thiên Chúa và trưng dẫn nhiều câu Kinh Thánh, cùng vợ và các con đi lễ nhà thờ, nhưng Lincoln chưa bao giờ chính thức gia nhập một giáo hội nào.

Ông thường tỏ ra kín đáo về niềm tin của mình trong khi tôn trọng đức tin của người khác. Đến nay vẫn còn bất đồng về câu hỏi lúc cuối đời, nhất là khi đương chức Tổng thống, liệu Lincoln có thực sự chấp nhận đức tin Cơ Đốc.

Lời thuật của Lamon và Phu nhân Lincoln
Ward Lamon, bạn thân, cận vệ, và là người viết tiểu sử của Lincoln, nói, "Theo như tôi biết, Ông Lincoln không hề thay đổi ý tưởng, quan điểm hay niềm tin tôn giáo, kể từ lúc ông rời Springfield cho đến khi từ trần. Tôi không hề biết chuyện này, cũng không hề nghe ông giải thích, nhưng tôi chắc chắn rằng ông chưa hề đưa ra chỉ dấu nào về việc ông đã đổi ý về vấn đề này."

Song, bà quả phụ Lincoln nói rằng mỗi ngày ông càng tin kính hơn, "Một người, luôn tôn trọng danh của Đấng Tạo Hóa, luôn chăm chỉ đọc Kinh Thánh, không ngừng tin cậy lời hứa của Chúa & và nhìn xem Ngài là đấng quan phòng, chắc rằng một người như thế không thể nào là người không có lòng tin, cũng không thể nào khác hơn là một tín hữu Cơ Đốc chân chính...Từ lúc con trai bé bỏng Edward của chúng tôi lìa đời, tôi tin rằng tấm lòng của chồng tôi hướng về tôn giáo & thời gian trôi qua – khi Ông Lincoln đắc cử Tổng thống...thực sự như tôi biết – tấm lòng vĩ đại của ông mỗi ngày, mỗi giờ, thăng hoa trong sự nguyện cầu với Thiên Chúa - xin ban sức cho ông. Cũng vậy, khi chúng tôi bị nhấn chìm trong buồn đau, là lúc đứa con trai rạng rỡ như thiên thần, Willie, bị cất khỏi chúng tôi để về nhà của nó ở trên trời, khi bàn tay thanh tẩy của Chúa đặt trên chúng tôi – là lúc ngài hướng lòng ông về Chúa Cơ Đốc."

Thiếu thời
Cha mẹ của Lincoln là tín hữu Baptist, họ gia nhập Nhà thờ Baptist Little Pigeon gần Lincoln City, Indiana năm 1823. Năm 1831, Lincoln di chuyển đến New Salem, ở đó không có nhà thờ. Sử gia Mark Noll viết rằng, "Lincoln chưa bao giờ gia nhập nhà thờ nào, cũng chưa hề xưng nhận rõ ràng về niềm tin Cơ Đốc."

Tuy nhiên, trong những năm ở Tòa Bạch Ốc, Lincoln đi lễ tại Nhà thờ Trưởng Lão New York Avenue, ở đó có một hàng ghế gắn biển dành riêng cho gia đình ông. Mark A. Noll dẫn lời Jesse Fell, bạn và là người viết tiểu sử Lincoln, rằng Lincoln "hiếm khi tỏ cho người khác biết quan điểm của ông" về tôn giáo, Fell tiến xa đến mức nghĩ rằng Lincoln không đồng ý với các quan điểm chính thống như các giáo lý về thần tính của Chúa Giê-xu, sự đền tội thay, sự vô ngộ của Kinh Thánh, phép lạ, hoặc thiên đàng và địa ngục. Theo diễn giải của Noll, cảm giác tiêu cực của Lincoln đối với các giáo hội có tổ chức có thể đã bắt nguồn từ những trải nghiệm lúc còn trẻ, khi ông chứng kiến tình trạng kích động cảm xúc thái quá, và những tranh cãi đầy cay đắng giữa các giáo hội, thường xuyên xảy ra khi họ tổ chức các cuộc truyền giảng hằng năm, cùng ảnh hưởng tiêu cực từ cách hành xử của những nhà truyền đạo lưu hành.

Dù không chịu gia nhập một giáo hội nào, Lincoln vẫn thường suy tư về ý nghĩa vĩnh hằng của đời người, mà cuộc đời ông thì ghi dấu nhiều thảm kịch, từ cái chết trẻ của hai con trai, tình trạng tinh thần bất ổn của người vợ, cho đến những hình ảnh đẫm máu của cuộc chiến đã khắc sâu vào lòng ông.

Một trong những đặc điểm tôn giáo theo Thần học Calvin của cha mẹ mà ông hết lòng tin tưởng là giáo lý tiền định. Hầu như chỉ luôn giới hạn trong góc nhìn này mà Lincoln thẩm định ý nghĩa của cuộc Nội chiến.

Người ta nói rằng Lincoln ngưỡng mộ Thomas Paine, tác gia và là tín đồ Thần giáo (Deism), và rằng năm 1834 ông đã viết một tiểu luận, theo mẫu quyển The Age of Reason của Paine, thách thức Cơ Đốc giáo truyền thống; một người bạn đã đốt bản thảo này hầu giúp ông khỏi bị chế giễu. James Adams gọi Lincoln là "tín đồ thần giáo".

Trung niên
Trong năm 1862 và 1863, giai đoạn khó khăn nhất của cuộc Nội chiến và nhiệm kỳ tổng thống của ông, những phát biểu của Lincoln đôi lúc có ngụ ý tâm linh.

1862: Mất người thân và Bản Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ
Thứ Năm, ngày 20 tháng 2 năm 1862, vào lúc 5 giờ chiều, con trai mười một tuổi của Lincoln, William Wallace Lincoln (William), chết trong Tòa Bạch Ốc. Giới sử học cho rằng đây là cuộc khủng hoảng lớn nhất trong đời ông. Sau khi chôn cất con, Lincoln cố quay lại cuộc sống thường nhật, nhưng không thể. Một tuần lễ sau đám tang, ông tự giam mình trong văn phòng và khóc suốt ngày. Vài người thuật lại rằng Lincoln bảo cho họ biết tình cảm tôn giáo của ông đã thay đổi vào thời điểm ấy. Willie thường bảo cho biết cậu muốn sau này trở thành mục sư. Khi con trai lìa đời, Lincoln được thuật lại nói rằng, "Con trai bé bỏng của tôi. Nó quá tốt lành để sống trên đất. Chúa đã gọi nó về nhà. Tôi biết rằng sẽ tốt hơn cho nó trên thiên đàng."

Gia đình Lincoln cũng thử nhờ đến thông linh học (spiritualism), đang thịnh hành trong thời kỳ ấy. Bà Lincoln đã sử dụng các dịch vụ cầu đồng để cố liên lạc với đứa con đã mất. Người ta cho rằng ít nhất một lần Lincoln đã tham dự một buổi cầu đồng với Bà Lincoln tại Tòa Bạch Ốc.

Ngay lúc ấy, cuộc Nội chiến trở nên bất lợi đối với phe Liên bang. Sự thất bại của Tướng George McClellan xảy ra chỉ trong vòng vài tháng sau khi Wille lìa đời. Kế đến là chiến thắng đầy ấn tượng của Robert E. Lee trong chiến dịch Second Battle of Bull Run. Lincoln viết, "Khi biết chắc rằng không còn chỗ nào khác để đi, nhiều lần tôi phải quỳ gối [để cầu nguyện]."

Theo Salmon Chase, khi đang chuẩn bị công bố bản Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ, Lincoln nói, "Tôi long trọng hứa trước Chúa rằng nếu Tướng Lee bị đánh bật khỏi Maryland tôi sẽ vinh danh kết quả này bằng cách tuyên bố tự do cho nô lệ."
Ngay lúc ấy, Lincoln ngồi xuống tại văn phòng và viết những dòng này:

Khái niệm này tiếp tục chi phối những nhận định của Lincoln suốt trong phần còn lại của cuộc chiến. Cũng ẩn dụ thần học này lại xuất hiện nổi trội trong bài Diễn văn Nhậm chức lần thứ hai của Linconln vào tháng 3 năm 1865:

1863: Gettysburg
Cuối năm 1862 đến đầu năm 1863 tình hình càng khó khăn hơn cho Lincoln. Sau khi Tướng Ambrose Burnside bị đánh bại tại Fredericksburg là sự thất trận của Tướng Joseph Hooker tại Chancellorsville khiến Lincoln trở nên trầm cảm. "Nếu còn có chỗ nào tệ hại hơn địa ngục thì đó là nơi tôi đang ở," Lincoln nói như thế với Andrew Curtin vào tháng 12 năm 1862.
Năm 1863 là lúc tình thế xoay chiều có lợi cho Liên bang. Trận Gettysburg trong tháng 7 năm 1863 là lần đầu tiên Tướng Lee thực sự nếm mùi thất trận. Từ chiến dịch vận động của Sarah Josepha Hale, mùa thu năm ấy, Lincoln ban hành sắc lệnh liên bang công bố thứ Năm cuối cùng của tháng 11 mỗi năm cử hành Lễ Tạ ơn. Nhắc lại những thành quả trong năm vừa qua, Lincoln nói,

Tháng 12 năm 1863, Bộ trưởng Ngân khố của Lincoln cho khắc câu khẩu hiệu mới vào tiền đồng của Hoa Kỳ. Mặc dù sự tham gia của Lincoln vào quyết định là không rõ ràng, câu "In God We Trust" phù hợp với niềm tin tôn giáo của Lincoln vào thời điểm ấy.

Khi một mục sư nói với Lincoln rằng ông "hi vọng Chúa ở với phía chúng ta," Tổng thống trả lời, "Tôi hoàn toàn không quan tâm về điều này...Nhưng nỗi lo và lời cầu nguyện của tôi là tôi và đất nước này cần ở về phía với Chúa."

Tháng 11 năm 1863, Lincoln đến Gettysburg, Pennsylvania để tham dự lễ cung hiến nghĩa trang dành cho hàng ngàn chiến sĩ trận vong ở đây. Ông đã đọc bài Diễn văn Gettysburg nổi tiếng, bày tỏ niềm hi vọng rằng đất nước "dưới sự quan phòng của Thiên Chúa" sẽ sản sinh nền tự do mới. Có lẽ câu "dưới sự quan phòng của Thiên Chúa" không có trong bản viết tay nhưng được thêm vào khi Lincoln đứng trên bục diễn thuyết.
Theo các học giả, chắc chắn Lincoln đã trích câu ấy từ George Washington.
Sau này, bởi sự vận động của George MacPherson Docherty, năm 1954 Doherty là quản nhiệm Nhà thờ Trưởng Lão New York Avenue (nơi gia đình Lincoln từng được dành sẵn một hàng ghế), câu nói này được đưa vào Lời Tuyên thệ Trung thành của Hoa Kỳ.

1864
Năm 1864, khi được những cựu nô lệ ở Maryland gởi tặng một quyển Kinh Thánh, Lincoln trả lời: "Về quyển sách vĩ đại này, tôi phải nói rằng, đây là món quà quý nhất Thiên Chúa ban tặng cho loài người. Tất cả những điều tốt nhất Chúa Cứu Thế ban cho thế gian đều được chuyển tải qua quyển sách này. Song chúng ta không thể gạn đục khơi trong. Mọi sự đáng mong đợi nhất cho phúc lợi của con người, ngay bây giờ và về sau, đều được miêu tả trong quyển sách này."

Tuy nhiên, phản ứng trước sự kiện này, một đồng sự của Lincoln, William H. Herndon phát biểu, "Tôi quan ngại về sự giả mạo khi người ta cho rằng Ông Lincoln đưa ra một nhận xét thiếu sáng suốt như thế trong năm 1864, khi những người da màu ở Baltimore trao tặng ông một quyển Kinh Thánh. Không một người tỉnh táo nào lại buông ra những lời xuẩn ngốc như thế và không một người tỉnh táo nào lại chịu tin chúng."

Tháng 9 năm 1864, Lincoln viết trong thư gởi một tín hữu Hội Anh em, "Mục đích của Đấng Toàn Năng là trọn lành, và phải thắng hơn, mặc dù chúng ta, con người thường sai lầm và sẽ chết, có thể không thể hiểu trước mục đích ấy. Chúng ta mong đợi sự kết thúc có hậu và sớm sủa cho cuộc chiến kéo dài này; song Chúa biết điều gì là tốt nhất, và Ngài vẫn tể trị...chúng ta phải hành động hết sức mình dưới sự soi sáng của Ngài, tin tưởng rằng hành động như thế sẽ dẫn đến kết cục tốt đẹp như Ngài đã định. Chắc chắn rằng Ngài đã dự định những điều tốt lành theo sau sự hỗn độn khủng khiếp này, đó là điều không con người hữu hạn nào có thể làm, và có thể chịu đựng."

Ngày 4 tháng 3 năm 1865, trong bài diễn văn nhậm chức lần thứ hai, Lincoln nhắc nhở người dân Mỹ về đức công chính của Thiên Chúa khi Ngài cho phép cuộc chiến đẫm máu cứ tiếp diễn, ngược với mọi ước mơ và nguyện cầu của họ, như là sự đoán phạt vì cớ sự ngược đãi kéo dài hàng trăm năm đối với những người anh em da màu:

1865: Sách Tưởng niệm
Sau vụ ám sát Lincoln, một cuốn sách tưởng niệm, "The Lincoln Memorial Album-Immortelles", được mở ra để người dân viết những suy nghĩ của họ, trong đó có những đề cập đến niềm tin của Lincoln. ‘’Entry’’ của một mục sư Trưởng Lão tiếng tăm, John H. Barrows, xác nhận rằng Lincoln đã trở thành tín hữu Cơ Đốc khi ông ở Washington. Barrows viết, "Trong lúc tình hình chiến sự đang bất ổn rất nghiêm trọng, ông ấy dần vươn đến những đỉnh cao nơi Đức Giê-hô-va trở nên thực thể siêu phàm đối với ông, là đấng cai trị các dân tộc. Khi viết bản Tuyên ngôn bất hủ, ông không chỉ nhắc đến ‘sự phán xét dành cho nhân loại’, nhưng cũng nói tới "sự độ lượng nhân từ của Chúa Toàn Năng.’ Khi bóng tối bao phủ những đạo quân dũng cảm đang chiến đấu cho sự sống còn của dân tộc, con người mạnh mẽ này từ lúc sáng sớm đã quỳ gối chiến đấu trong sự cầu nguyện với Đấng định đoạt số phận của các đế quốc. Khi những đám mây bay cao trên bãi chiến trường Gettysburg đẫm máu, ông hướng lòng mình về Chúa Giê-xu Cơ Đốc. Khi đọc bài diễn văn vô song trên mặt trận chủ chốt này của cuộc chiến, ông đã bày tỏ quyết tâm rằng ‘dân tộc này, dưới sự quan phòng của Thiên Chúa, sẽ sản sinh một nền tự do mới.’ Và ông đã đem vào bài Diễn văn Nhậm chức sau cùng của mình khẩu khí cao thượng của những vần thơ Hebrew cổ của một thi thiên."

Một entry khác được cho là của "một mục sư ở Illinois" (không đề tên trong khi hầu hết entry đều có tên) viết, "Khi rời khỏi Springfield tôi xin mọi người cầu nguyện cho tôi, nhưng tôi không phải là tín hữu Cơ Đốc. Khi chôn cất con trai, thử thách khắc nghiệt nhất trong đời tôi, tôi vẫn không phải là tín hữu Cơ Đốc. Nhưng khi đến Gettysburg và nhìn thấy mộ phần của hàng ngàn chiến sĩ của chúng ta, tại đó và vào thời điểm ấy, tôi đã cung hiến mình cho Chúa Cơ Đốc. Vâng, tôi thực sự yêu Chúa Giê-xu."

Người ta tin rằng đây là câu trả lời của Lincoln gởi đến một mục sư ở Illinois khi được hỏi xem ông có yêu Chúa Giê-xu. Một vài phiên bản của entry này cho thấy Lincoln dùng từ "thập tự giá" thay vì "mộ phần", những phiên bản khác nói "Chúa Cơ Đốc" thay cho "Chúa Giê-xu". William Eleazar Barton trích dẫn phiên bản này trong "The Soul of Abraham Lincoln" (1920), và viết thêm, "Lời tâm sự này lẽ ra đã xuất hiện trong dạng ấn bản ngay sau khi Lincoln từ trần, bởi vì tôi thấy nó được trích dẫn trong những bài diễn văn tưởng niệm trong tháng 5 năm 1865. Ông Oldroyd đã cố giúp tôi bằng cách tìm xem ông đã đọc nó trong tác phẩm nào và nguồn gốc của nó, nhưng không có kết quả. Có thể không có nó, cũng không có lời chứng thích hợp nào về nó. Chắc là nó đã hoàn toàn bị lãng quên. Lần đầu nó được nhắc đến là khi tôi đọc một câu chuyện, trong đó Lincoln được cho là đã nói với một mục sư không được nêu tên ở Illinois, "Tôi thực sự yêu Chúa Giê-xu" là trong một bài giảng luận của Mục sư W. W. Whitcom ở Nhà thờ Baptist Oshokosh, Wisconsin, ngày 19 tháng 4 năm 1865, rồi được đăng trên tờ Oshkosh "Northwestern" ngày 21 tháng 4 năm 1865, đến năm 1907 nó xuất hiện trong một tiểu luận của John E. Burton."

Tuy nhiên, điều tra của Barton vẫn còn thiếu sót. Nó được trích dẫn lần đầu bởi Tuần san Freeport, ngày 7 tháng 12 năm 1864.

Sự kiện bản văn này xuất hiện trước khi Lincoln từ trần đã được khẳng định bởi một bức thư của Benjamin Talbot, ngày 21 tháng 12 năm 1864. Thư của Talbot nói rằng lẽ ra Lincoln đã nên quan tâm đến việc ông đã được trích dẫn nói rằng, "Tôi thực sự yêu Chúa Giê-xu." Không có chứng cứ nào cho thấy Lincoln đã hồi âm thư của Talbot.

Sau vụ ám sát
Sau khi Lincoln bị ám sát đã xuất hiện những cuốn tiểu sử khác nhau, một số cho rằng Lincoln là tín hữu Cơ Đốc, những cuốn khác nói rằng ông không có đạo. Năm 1872, Đại tá Ward Hill Lamon cho xuất bản cuốn Life of Abraham Lincoln; From his Birth to his Inauguration as President sử dụng tư liệu là những cuộc phỏng vấn và thư tín sưu tầm bởi William Herndon, một luật sư cũng là đồng sự của Lincoln khi ông ở Springfield. Cuốn tiểu sử của Lamon nói rằng Lincoln không tin vào thần tính của Chúa Giê-xu, và vài người từng biết Lincoln khi còn là một thanh niên miêu tả ông là người vô tín.

Đang khi chuẩn bị cho những bài diễn văn trong năm 1873 bàn về tôn giáo của Lincoln, Mục sư James Armstrong Reed đã phỏng vấn một số người xem có chứng cứ gì về niềm tin tôn giáo của Lincoln lúc cuối đời. Câu trả lời của Phineas Gurley, quản nhiệm Nhà thờ Trưởng Lão Đại lộ New York nơi Lincoln đã đến dự lễ thờ phượng, "...tôi thường xuyên đàm đạo thân mật với ông ấy về chủ đề Kinh Thánh và đạo Cơ Đốc, ông không có động lực nào để lừa dối tôi, tôi thấy ông không chỉ hiểu biết về lẽ thật của đạo Cơ Đốc mà còn về tất cả giáo lý và giáo huấn căn bản của Cơ Đốc giáo. Còn hơn thế nữa: trong những ngày ông mòn mỏi khi chịu thử thách để được thanh tẩy, sau cái chết của Willie, và lần đến thăm bãi chiến trường ở Gettysburg, mắt đẫm lệ, ông nói rằng ông đã mất niềm tin vào tất cả ngoại trừ Chúa, và rằng nay ông tin rằng tấm lòng ông đã được thay đổi, rằng ông yêu Chúa Cứu Thế, và, nếu không tự dối mình, ý định của ông là sẽ sớm xưng nhận tôn giáo của mình."

Noah Brooks, nhà báo, bạn hữu và là người viết tiểu sử Lincoln, khi hồi đáp yêu cầu của Reed xem xét tính xác thực của những tuyên bố cho rằng Lincoln là người vô tín, đã viết, "Bổ sung vào những gì tôi đã viết, tôi nói rõ rằng tôi đã nhiều lần nói chuyện với Ông Lincoln, ít nhiều gì cũng có bàn về tôn giáo, khi tôi chưa hề tìm kiếm lời xác nhận nào về quan điểm của ông thì ông đã thoải mái bộc lộ với tôi rằng ông có ‘niềm hi vọng về sự sống đời đời đầy phước hạnh qua Chúa Giê-xu Cơ Đốc.’ Quan điểm của ông đã được xác lập quá tự nhiên đến nỗi một sự xác nhận như thế, theo tôi là không còn cần thiết. Ngôn ngữ của ông không phải là của người đang tra vấn, nhưng là người đã xác lập đức tin của mình trên những lẽ đạo nền tảng của Cơ Đốc giáo. Có một hoặc hai lần, khi đang nói với tôi về sự thay đổi đã đến với ông dù không xác định được thời điểm ấy, sau khi ông đến đây. Tôi tin rằng ông đang nói đến thời điểm Wille qua đời. Ông thổ lộ sau khi đến Tòa Bạch Ốc ông vẫn giữ thói quen cầu nguyện hằng ngày. Đôi khi chỉ mười từ, nhưng là mười từ ông cầu nguyện. Không có lý lẽ khả dĩ nào cho rằng Ông Lincoln lừa dối tôi về tình cảm tôn giáo của ông. Qua nhiều lần chuyện trò với ông, tôi tin quyết rằng Ông Lincoln từ đáy lòng là một tín hữu Cơ Đốc, tin Đấng Cứu Thế, và nghiêm cẩn xem xét quy trình chính thức nối kết ông với giáo hội hữu hình trên đất. Đối với tôi, người đã gần gũi với ông từ năm 1862 đến khi ông qua đời, bất cứ ý kiến nào cho rằng Ông Lincoln là người hoài nghi hay vô tín, chắc chắn là một sự hư cấu quái dị - một sự bôi bác đáng căm phẫn."

Theo một bản tường trình có tuyên thệ lập tại Hạt Essex, New Jersey, ngày 15 tháng 2 năm 1928, của Bà Sidney I. Lauck, khi ấy đã là một cụ bà cao tuổi: "Sau khi Ông Lincoln từ trần, Tiến sĩ Gurley nói với tôi rằng Ông Lincoln đã chuẩn bị xong mọi thủ tục cần thiết với ông và hội đồng Nhà thờ Trưởng Lão Đại lộ New York để trở nên thuộc viên chính thức bằng cách xưng nhận đức tin vào Chúa Cơ Đốc, vào Chủ nhật Phục sinh sau đêm thứ Sáu là lúc Ông Lincoln bị ám sát." Theo lời khai của Bà Lauck, bà khoảng ba mươi tuổi lúc xảy ra vụ ám sát.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Gurley không nhắc gì đến ý định của Lincoln xin gia nhập giáo hội trong bài giảng của ông tại tang lễ tổ chức ở Tòa Bạch Ốc, và trong lời phúc đáp của ông cho Reed.

Francis Bicknell Carpenter, tác giả quyển ‘’Six Months in the White House’’, nói với Reed ông "tin rằng Ông Lincoln là một tín hữu Cơ Đốc chân thật", ông cũng thuật lại Lincoln đã nói với một phụ nữ đến từ Brooklyn thuộc Ủy hội Cơ Đốc Hoa Kỳ rằng ông đã trải nghiệm "một sự thay đổi trong lòng" và có ý định xưng nhận tôn giáo vào một thời điểm thích hợp."

Mục sư Madison Clinton Peters, viết trong quyển tiểu sử năm 1909 của ông, "Sự kiện ông ấy là một tín hữu Cơ Đốc chân chính và chân thật, được chứng minh đầy đủ bởi nhiều trích dẫn từ thư tín và những phát biểu công khai của ông."

Những trích dẫn được cho là của Bà Lincoln có vẻ không nhất quán. Bà viết cho Mục sư Smith, quản nhiệm ở Springfield, "Vào thời điểm nỗi đau phủ lút chúng tôi, khi cậu bé Wille đẹp rực rỡ như thiên sứ bị cất khỏi chúng tôi để về nhà ở Thiên đàng bởi sự tôi luyện của Thiên Chúa, ông đã hướng lòng mình về Chúa Cơ Đốc."

Nhưng Ward Lamon kể rằng Mary Lincoln bảo William Herndon, "Ông Lincoln không có niềm hi vọng và đức tin vào việc chấp nhận những lời này" và Herndon nói bà ấy bảo cho ông biết, "Câu châm ngôn và triết lý sống của Ông Lincoln là, ‘Điều gì đến sẽ đến, lời cầu nguyện của chúng ta chẳng thay đổi được gì.’ Ông chưa bao giờ gia nhập giáo hội nào. Tôi nghĩ ông luôn luôn là người có niềm tin tôn giáo, nhưng trên nguyên tắc, không phải là tín hữu Cơ Đốc."
Tuy nhiên, Mary Lincoln hoàn toàn bác bỏ những câu trích dẫn ấy và nhấn mạnh rằng Herndon đã "gán cho bà những lời này." Bà viết, "Tôi rất đau buồn và cảm thấy bị xúc phạm khi đọc biết Ông Herndon đã gán những lời ấy cho tôi – những điều tôi chưa từng nói ra. Tôi còn nhớ cuộc gọi của ông ấy chỉ kéo dài ít phút tại khách sạn [St. Nicholas] như ông ấy đã đề cập, nghi thức chào đón hai mươi lăm phút sau đó đã không cho phép kéo dài cuộc phỏng vấn với ông ấy. Ông Herndon, luôn là một người hoàn toàn xa lạ đối với tôi, ông ấy chưa bao giờ được xem là khách quen trong nhà chúng tôi."

Phản ứng của Herndon trước những cáo buộc này là không trả lời.

John Remsburg (1848–1919), năm 1987 là Chủ tịch Liên hiệp Thế tục Mỹ (the American Secular Union), đưa ra những lập luận chống lại những tuyên bố liên quan đến khả năng quy đạo của Lincoln trong quyển ‘’Six Historic Americans’’ (1906):
Người thân cận nhất với Tổng thống Lincoln tại Washington – hơn các mục sư hay nhà báo – là thư ký riêng của ông, Đại tá John G. Nicolay. Trong một bức thư đề ngày 27 tháng 5 năm 1865, Đại tá Nicolay nói: "Theo hiểu biết cúa tôi, Ông Lincoln không hề thay đổi ý tưởng, quan điểm tôn giáo, hoặc niềm tin kể từ lúc rời khỏi Springfield cho đến khi qua đời."
Người bạn suốt đời của ông, Thẩm phán David Davis, xác nhận giống như vậy: "Ông ấy không có đức tin, xét theo ý nghĩa của Cơ Đốc giáo."
Người viết tiểu sử của ông, Đại tá Lamon, là người quen gần gũi với ông ở Illinois, từng sống gần ông suốt những năm ở Washington, nói: "Chưa bao giờ ông nói hay viết điều gì ngụ ý đến đức tin, dù nhỏ nhất, vào Chúa Giê-xu như là con Thiên Chúa và là Cứu Chúa của nhân loại." Cả Lamon và William H. Herndon đều xuất bản sách tiểu tiểu sử người từng là đồng sự của họ sau khi ông bị ám sát liên quan đến những hồi ức cá nhân về ông. Cả hai đều bác bỏ việc Lincoln gia nhập Cơ Đốc giáo và xem ông là người theo thần giáo (deist) hoặc là người hoài nghi.

Đương đại
Richard Carwardine thuộc Đại học Oxford mới đây cho xuất bản quyển Lincoln: A Life of Purpose and Power (2006), lập luận rằng đức tin mạnh mẽ của Lincoln thấm đẫm mọi điều khi ông đương nhiệm Tổng thống.

Allen C. Guelzo, giám đốc bộ môn Thời kỳ Nội chiến tại Đại học Gettysburg ở Pennsylvania, năm 1999 ấn hành cuốn Abraham Lincoln: Redeemer President, cho rằng Thần học Calvin, khắc sâu vào ký ức tuổi thơ của Lincoln, đã trở nên ảnh hưởng vượt trội xuyên suốt cuộc đời trưởng thành của ông. Guelzo miêu tả thế giới quan của Lincoln như là "thần giáo theo tư tưởng Calvin (Calvinized Deism)."

Các học giả đương đại triển khai quan điểm chính dòng của các tác giả như G. Frederick Owen, viết cuốn Abraham Lincoln: The Man and His Faith (1976), William Wolf tác giả quyển The Religion of Abraham Lincoln (1963), và William Barton viết cuốn The Soul of Abraham Lincoln (1920). Những học giả này đều tin rằng Lincoln là người có đức tin sâu nhiệm.

Nhà sử học tôn giáo người Mỹ Mark Noll nhận xét, "Những bài diễn văn và các cuộc đàm đạo của Lincoln tỏ rõ tầm nhận thức về các vấn đề tâm linh của ông vượt trội hơn sự hiểu biết thông thường. Một trong những nghịch lý trong lịch sử Cơ Đốc giáo tại Mỹ là những phân tích tôn giáo sâu nhiệm nhất về vết thương sâu sắc nhất của dân tộc không đến từ một mục sư hay một nhà thần học, mà đến từ một chính khách, người đã tự mình học biết về Thiên Chúa và về con người.

Chú thích

Đọc thêm

Liên kết ngoài
The Puzzling Faith of Abraham Lincoln - essay by Mark Noll

Abraham Lincoln
Lịch sử tôn giáo Hoa Kỳ