title: Đạo luật Magnuson

text:
Đạo luật Magnuson hay Đạo luật hủy bỏ sự ngăn chặn người Trung Hoa năm 1943 là một đạo luật do Dân biểu (sau này là Thượng nghị sĩ) Warren G. Magnuson của tiểu bang Washington đề xuất và được ký ban hành ngày 17 tháng 12 năm 1943 ở Hoa Kỳ. Nội dung đạo luật là về việc cho phép dân Trung Hoa được nhập cư vào Mỹ sau khi Đạo luật ngăn chặn người Trung Hoa được ban hành năm 1882. Đạo luật này còn cho phép một số dân nhập cư Trung Hoa đang sinh sống tại Hoa Kỳ được phép trở thành công dân nước này. Đạo luật đánh dấu lần đầu tiên kể từ khi Đạo luật nhập quốc tịch năm 1790 quy định rằng bất kỳ người Á châu nào cũng được phép nhập tịch Mỹ. Tuy vây, Đạo luật Magnuson vẫn tiếp tục kéo dài quy định cấm dân Trung Hoa sở hữu tài sản và doanh nghiệp. Tại nhiều tiểu bang, người Mỹ gốc Hoa (gồm cả những người đã là công dân Mỹ) không có quyền sở hữu tài sản cho đến tận khi Đạo luật Magnuson bị bãi bỏ hoàn toàn năm 1965.

Đạo luật Magnuson được thông qua ngày 17 tháng 12 năm 1943, ngay vào năm mà Trung Hoa Dân quốc trở thành thành viên chính thức trong Khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai. Mặc dù nhiều người đánh giá đây là một bước tiến tích cực nhưng đạo luật vẫn giới hạn dân nhập cư Trung Hoa, chỉ cho phép cấp 105 visa nhập cảnh mỗi năm. Hạn mức visa do Đạo luật nhập cư năm 1924 quy định, theo đó thì xét nhập cư cho dân từ các quốc gia có người nhập cư mang quốc tịch quốc gia đó chiếm 2% dân số Hoa Kỳ năm 1890. Tuy nhiên, con số 105 dành cho dân Trung Hoa thì thấp hơn hẳn mức đó (đúng ra phải là 2.150 visa/năm vì lượng dân Trung Hoa sống ở Hoa Kỳ năm 1890 là 107.488 người). Cho dù không xét đến phương pháp tính toán thì số dân Trung Hoa được nhập cư cũng không tương xứng khi so sánh với số dân mang quốc tịch và sắc tộc khác.

Chú thích

Liên kết ngoài

 Toàn văn Đạo luật Magnuson

Magnuson
Quan hệ quốc tế năm 1943
Lịch sử Hoa Kỳ (1918–45)


title: Tuyên bố ASEAN

text:
Tuyên bố ASEAN, hay còn gọi là Tuyên bố Bangkok, là văn bản thành lập của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Văn bản được ký kết tại Bangkok ngày 8 tháng 8 năm 1967 bởi 5 thành viên sáng lập là Indonesia, Singapore, Philippines, Malaysia và Thái Lan như một biểu hiện của sự đoàn kết chống lại chủ nghĩa cộng sản đang phát triển ở Việt Nam và sự nổi lên của chủ nghĩa cộng sản trong lòng chính các quốc gia này. Nó cũng đặt nền móng cho những nguyên tắc cơ bản của ASEAN là hợp tác, thân thiện và không can thiệp vào tình hình nội bộ của nhau. Ngày 8 tháng 8 hằng năm đã trở thành Ngày ASEAN.

Các vấn đề liên quan

Chủ nghĩa cộng sản
Trước khi tuyên bố này ra đời, 5 nước Đông Nam Á đã nỗ lực chống lại ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản. Khi đó, chính phủ Philippines đã cố gắng để ân xá cho các cựu binh sĩ Hukbalahap, những người đã gây ra xung đột vũ trang trên đảo Luzon trong suốt những năm 1950, dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền trung ương. Xung đột giữa quân đội Indonesia và đảng Cộng sản Indonesia kết thúc vào cuối năm 1965 với việc ban hành đạo luật Trật tự Mới của tổng thống thứ 2 Suharto chống cộng tuyệt đối, trong khi chính quyền tổng thống tiền nhiệm Sukarno có sự gia tăng số lượng người theo chủ nghĩa cộng sản. Cùng lúc đó, Liên bang Malaya cũng đang bận chiến đấu chống lại chủ nghĩa cộng sản.

Chủ nghĩa cộng sản cũng dẫn đến ý tưởng sáp nhập Liên bang Malaya, Sarawak, Singapore và Bắc Borneo thành một thực thể chung, nhằm loại bỏ khả năng Singapore rơi vào chủ nghĩa cộng sản. Điều này đã đạt được với việc thành lập Liên bang Malaysia hiện đại. Singapore đã bị trục xuất khỏi Liên bang này vào năm 1965 vì những căng thẳng chủng tộc và tranh cãi về cách thức quản lý Liên bang Malaysia, nhưng vẫn là một xã hội dân chủ tư bản với quan hệ chặt chẽ với các nước láng giềng mới.

Căng thẳng giữa các nước láng giềng
Một vấn đề liên quan khác là sự thành lập của Malaysia. Năm 1961, tổng thống Tunku Abdul Rahman của Malaysia đã tuyên bố kế hoạch thành lập một liên bang mới có tên là Malaysia. Việc này bị Indonesia và Philippines phản đối bởi vì Indonesia tin rằng chính thể này là một dạng của chủ nghĩa thực dân mới trong khi Philippines tuyên bố bắc Borneo thuộc lãnh thổ nước này.

Để xoa dịu căng thẳng, một liên minh phi chính trị có tên là Maphilindo được thành lập. Tuy nhiên điều này cũng không thành công khi mà người ta nhận ra rằng Maphilindo được tạo ra chỉ nhằm mục đích trì hoãn và ngăn cản sự thành lập của Malaysia.

Bất chấp những phản đối, quốc gia Malaysia đã ra đời năm 1963, dẫn đến sự đối đầu giữa Indonesia và Malaysia.

Các học giả tin rằng việc thành lập ASEAN đã ngăn chặn những sự thù địch tương tự giữa các quốc gia Đông Nam Á.

Tham khảo

Xem thêm
 Thuyết Domino
 Hiến chương ASEAN

ASEAN
Lịch sử Đông Nam Á
Điều lệ chính trị


title: Purple Haze

text:
"Purple Haze" là ca khúc được viết và thu bởi Jimi Hendrix vào năm 1967, được phát hành làm đĩa đơn thứ hai của ban nhạc The Jimi Hendrix Experience ở Anh và Mỹ. Sau đó ca khúc được nằm trong album đầu tay của nhóm Are You Experienced. "Purple Haze" được coi là "bản mẫu của âm nhạc ma túy psychedelic của những năm 60". Phần guitar đặc biệt được chơi trong ca khúc là nguồn cảm hứng của rất nhiều tay guitar sau này.

Nguồn

Liên kết ngoài
 Live performance of "Purple Haze" at the Berkeley (Calif.) Community Theatre in 1970.
 [ Allmusic review]

Bài hát của The Jimi Hendrix Experience
Bài hát năm 1967
Đĩa đơn năm 1967
Tác phẩm được vinh danh tại Đại lộ Danh vọng Grammy


title: Trận Zenta

text:
Trận Zenta hay Trận Senta, diễn ra vào ngày 11 tháng 9 năm 1697 về phía nam Zenta (tiếng Serbia: Senta; khi ấy là đất thuộc Đế quốc Ottoman; ngày nay ở Serbia), ở bờ đông sông Tisa, là một trận đánh quan trọng trong cuộc Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ (1683 – 1699) và là một trong những thất bại quyết định nhất trong lịch sử Ottoman. Bằng một đợt tập kích quyết liệt, các lực lượng Đế quốc Habsburg dưới sự chỉ huy của Vương công Eugène de Savoie-Carignan đã đập tan quân đội Ottoman vốn đang trong tiến trình vượt sông. Chỉ với cái giá khoảng 2.000 quân tử trận và bị thương, quân đội Habsburg đã gây cho quân Ottoman 30.000 thương vong, buộc Sultan Mustafa II cùng số quân còn lại của Ottoman phải rút chạy và kho báu của quân Ottoman cũng bị thu giữ. Như một hậu quả trực tiếp của trận đánh, Đế quốc Ottoman mất quyền kiểm soát Bosnia, và sau cùng, chiến thắng của quân Habsburg tại Zenta là bước quyết định cuối cùng để buộc Đế quốc Ottoman phải ký kết Hòa ước Karlowitz (1699), chấm dứt sự thống trị của Ottoman trên những phần đất rộng lớn ở Trung Âu.

Mặc dù đây là thắng lợi trước một đội quân được tổ chức và huấn luyện lạc hậu, trận Zenta đã được khiến cho tên tuổi của Eugène được ca ngợi trên khắp châu Âu.

Bối cảnh lịch sử
Sau khi đế đô của nhà Habsburg được giải nguy trong trận Viên vào năm 1683, nước Áo giành thắng lợi lớn trong Đại chiến Thổ Nhĩ Kỳ và vào năm 1688 Beograd cùng với phần lớn bồn địa Pannonia đã bị quân đội Habsburg chiếm giữ. Nhưng do chiến tranh với Pháp đòi hỏi Áo phải chuyển bớt quân, và vị Tể tướng mới của Ottoman chấn chỉnh tình hình quân đội, người Áo đã mất thế thượng phong của mình. Quân Ottoman tái chiếm Beograd vào năm 1690 và chiến dịch năm sau diễn ra tương đối bế tắc.

Quân đội Áo sẽ được đặt dưới quyền Vương công Eugène de Savoie-Carignan trong lần đầu tiên mà ông giữ một chức chỉ huy độc lập; đây sẽ là chiến dịch đầu tiên trong hàng loạt chiến dịch ngoạn mục của vị vương công.

Trận đánh

Những vận động ban đầu
Vương công Eugène được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh tại bồn địa Pannonia mới được chinh phạt vào ngày 5 tháng 7 năm 1697. Đội quân của ông gồm tổng cộng là 7 vạn người, trong đó chỉ có 35.000 người sẵn sàng tham gia chiến trận. Do ngân quỹ chiến tranh đã trống rỗng, Eugène buộc phải mượn tiền để trả lương cho binh lính và xây dựng hệ thống quân y.

Quân đội Habsburg bao gồm các lực lượng bộ binh và kỵ binh Đức, Áo và Hungary (xấp xỉ 7.000 binh sĩ). Nhờ vào Sứ quân Paul Eszterházy, Vương quốc Hungary dưới sự trị vì của nhà Habsburg đã cống hiến cho Áo 2 vạn binh sĩ trong các cuộc chiến tranh Ottoman-Habsburg. Kỵ binh nhẹ và dân quân được tuyển mộ người Serbia cũng tham gia lực lượng liên quân.

Được tin Sultan và quân đội của mình đã đến Beograd, Eugène quyết định tập trung toàn bộ các lực lượng sẵn có của ông tại Hạ Hungary và Transilvania và bắt đầu kéo quân đến Petrovaradin. Sau khi tập trung binh lực, Eugène đã nắm trong tay mình từ 5 vạn đến 55.000 quân của Đế quốc La Mã Thần thánh để đối mặt với người Ottoman. Vào ngày 18 tháng 7, tại làng Kolut, Eugène đã tiến hành một cuộc thao duyệt các lực lượng của ông. Sau đó, ông dẫn quân tới Petrovaradin theo đường Sombor. Vào tháng 8, Eugène khiêu chiến ở vùng lân cận pháo đài Petrovaradin nhưng quân Ottoman, vốn đang thử phát độg một cuộc vây hãm, từ chối giao tranh với đối phương. Vào tháng 9, quân Ottoman tiến về phía bắc với ý đồ đánh chiếm pháo đài Szeged và quân đội Đế quốc La Mã Thần thánh theo sau họ.

Một số lính kỵ binh Kuruc người Hungary đã tham gia quân đội Ottoman dưới quyền Imre Thököly, mặc dù vậy phần lớn họ chiến đấu bên cạnh người Áo. Thököly đã được giao nhiệm vụ chỉ huy kỵ binh Ottoman trong trận đánh.

Xem thêm
Karl Alexander, Công tước xứ Württemberg
Các cuộc chiến tranh của Ottoman ở châu Âu
Eugène de Savoie-Carignan

Chú thích

Đọc thêm
 The Enemy at the Gate: Habsburgs, Ottomans and the Battle for Europe, Basic Books, 2009. ISBN 0786744545.
 Vít Vlnas: Princ Evžen Savojský. Život a sláva barokního válečníka, Ladislav Horáček - Paseka a Národní galerie v Praze 2001, ISBN 80-7185-380-1, str. 112-115
 Liptai Ervin: Magyarország hadtörténete (Military history of Hungary), Zrínyi Katonai Kiadó (Zrínyi Military Publisher), Budapest 1985. ISBN 963-326-337-9
 Magyarország története 1526-1686 (History of Hungary 1526–1686) 2. tome, Authors: Zsigmond Pach and Ágnes Várkonyi, Akadémia Kiadó (Akadémia Publisher), Budapest 1985. ISBN 963-05-0929-6
 Markó László: A Magyar Állam Főméltóságai (The Great Honours of Hungary), Magyar Könyvklub (Hungarian Book-Club), Budapest 2000. ISBN 963-547-085-1
 Csorba Csaba - Estók János - Salamon Konrád: Magyarország Képes Története (History of Hungary in Pictures), Magyar Könyvklub (Hungarian Book-Club), Budapest 1999. ISBN 963-548-961-7

Liên kết ngoài

Châu Âu năm 1697
Zenta
Serbia thế kỷ 17
Zenta
Zenta
Trận đánh liên quan tới Serbia
Zenta
Zenta
Trận đánh liên quan tới Hungary
Lịch sử Vojvodina thời Ottoman
Lịch sử Bačka
Lịch sử quân sự Áo
Serbia thuộc Ottoman
Xung đột năm 1697
Vojvodina thuộc Habsburg
Senta


title: Google X

text:
Google X, hay Google X Lab, đôi khi được viết ký hiệu là Google[x], là một bộ phận bí mật của Google. Google X có hai địa điểm: một tại chính trụ sở Google ở Mountain View, và nơi còn lại nằm đâu đó ở khu vực vịnh San Francisco. Công việc tại phòng thí nghiệm này được Sergey Brin, đồng sáng lập Google, phụ trách.

Sergey Brin đã duyệt danh sách khoảng 100 ý tưởng táo bạo, ngoài những thứ nhiều người đã biết như kính tương tác, xe không người lái, nhận diện giọng nói... còn là dự án thang máy đưa con người di chuyển trong không gian qua ống nano siêu bền dài 35 km, dự án Web of Things (đồ vật kết nối, như bóng đèn tương tác chạy Android), mạng nơ-ron nhân tạo.

Danh sách các dự án của Google x

Project Glass
Google Glass nằm trong dự án Project Glass là một chương trình đang được thí nghiệm và phát triển. Nó là một dạng máy tính có thể mang trên người, với cấu tạo giống như một chiếc kính. Chiếc kính thông minh này có khả năng kết nối với smartphone để thực hiện các tác vụ đơn giản. Những điều có thể làm với Google Glass gồm: tìm kiếm bằng giọng nói, tìm đường đi, chụp và chia sẻ ảnh, video lên mạng xã hội Google+, chat video qua dịch vụ Google Hangout, nhận các cuộc gọi, gửi tin nhắn và chạy các ứng dụng của hãng thứ ba.

Xe hơi không người lái Google
Xe hơi không người lái là dự án của Google trong đó bao gồm phát triển công nghệ cho xe hơi chạy không cần người điều khiển. Dự án đang được điều hành bởi kỹ sư của Google, Sebastian Thrun, giám đốc Stanford Artificial Intelligence Laboratory và đồng phát minh của Google Street View. Google đã thử nghiệm xe không người lái của hãng từ khoảng năm 2011. Ngày 7 tháng 8 năm 2012, Google đã công bố kết quả thử nghiệm thành công hành trình gần 500.000 km không người lái một cách an toàn.

Tham khảo

Google


title: Phụ Công Thạch

text:
Phụ Công Thạch (, ? - 624) là một thủ lĩnh nổi dậy vào thời Tùy mạt Đường sơ. Ông từng là thuộc cấp của Đỗ Phục Uy trong một cuộc nổi dậy vào những năm cuối triều Tùy, sau đó theo Đỗ Phục Uy hàng phục triều Đường. Năm 623, Phụ Công Thạch đã nổi dậy chống triều Đường tại Đan Dương (丹楊, nay thuộc Nam Kinh, Giang Tô) và tự xưng là hoàng đế, lập ra nước Tống. Năm 624, Phụ Công Thạch chiến bại trước tướng Đường là Lý Hiếu Cung, sau đó bị bắt và bị xử tử.

Nổi dậy ban đầu
Phụ Công Thạch là người Tề châu (齊州, nay gần tương ứng với Tế Nam, Sơn Đông). Ông thường trộm cừu của thúc phụ mình để trao cho bằng hữu thân thiết nhất là Đỗ Phục Uy, khiến cả hai bị quan phủ chú ý đến. Họ chạy trốn và trở thành các thủ lĩnh nổi dậy chống lại triều Tùy vào năm 613 hoặc trước đó. Đỗ Phục Uy sau đó trở thành một thủ lĩnh nổi dậy lớn mạnh, tự xưng là tổng quản, Phụ Công Thạch được trao chức trưởng sử. Năm 613, theo lệnh của Đỗ Phục Uy, Phụ Công Thạch đã đi thuyết phục một thủ lĩnh nổi dậy khác là Miên Hải Triều (苗海潮) chịu nằm dưới quyền lãnh đạo của Đỗ Phục Uy. Sau đó, Phụ Công Thạch cũng góp sức trong cuộc tập kích một đội quân nổi dậy khác của thủ lĩnh Triệu Phá Trần (趙破陳).

Quy phục triều Đường
Sau khi Tùy Dạng Đế bị sát hại vào năm 618, thoạt đầu Đỗ Phục Uy định tranh giành quyền lực tối thượng tại vùng hạ du Trường Giang với một vài thủ lĩnh nổi dậy khác là Ngô Đế Lý Tử Thông, Lương Vương Thẩm Pháp Hưng và Trần Lăng (陳稜). Tuy nhiên, sau khi Đỗ Phục Uy bị Lý Tử Thông đánh bại, ông và Đỗ Phục Uy đã khiển sứ thần đến xin quy phục triều Đường. Đường Cao Tổ phong cho Phụ Công Thạch làm Hoài Nam đạo hành đài thượng thư tả bộc dạ, phong tước Thư quốc công, phụ trợ cho Đỗ Phục Uy (nay được triều Đường ban họ Lý của hoàng tộc).

Cũng trong năm đó, Lý Phục Uy phái Phụ Công Thạch suất quân đánh Lý Tử Thông, cho Vương Hùng Đản (王雄誕) làm hữu tướng quân và Khám Lăng (闞稜) làm tả tướng quân. Phụ Công Thạch nhanh chóng chiếm được Đan Dương, và thoạt đầu tiếp tục chiến thắng trước Lý Tử Thông. Tuy nhiên, sau một cuộc phản công của Lý Tử Thông, Phụ Công Thạch đã quyết định dừng việc giao chiến. Vương Hùng Đản chống lại lệnh của Phụ Công Thạch khi tự tiến hành phản kích, kết quả đã đánh bại Lý Tử Thông, Lý Tử Thông chạy trốn và chiếm lấy lãnh thổ của Thẩm Pháp Hưng, lãnh thổ cũ của Lý Tử Thông thì rơi vào tay của Lý Phục Uy.

Nổi dậy chống Đường
Trong lúc này, giữa Lý Phục Uy và Phụ Công Thạch nảy sinh xung khắc. Trong nhiều năm, vì biết tình bằng hữu sâu đậm giữa hai người nên bính lính đã tôn Lý Phục Uy là "cha" và tôn Phụ Công Thạch là "chú". Tuy nhiên, Lý Phục Uy lại trở nên nghi ngại về sự tôn trọng mà binh lính dành cho Phụ Công Thạch, vì thế ông ta bắt đầu trao thêm nhiều quyền uy cho Vương Hùng Đản và Khám Lăng, cho họ thống lĩnh quân đội trên thực tế. Đến khi Phụ Công Thạch nhận ra rằng Lý Phục Uy nghi ngờ mình, ông trở nên bực tức, song giả bộ mất hứng thú với quân đội, thay vào đó quay sang cùng với một cố nhân là Tả Du Tiên (左遊仙) học giả kim thuật.

Năm 622, Lý Phục Uy lo sợ Đường Cao Tổ sẽ nghi ngờ về lòng trung thành của ông ta, vì thế đã quyết định đến kinh thành Trường An của Đường, đem Khám Lăng đi cùng. Trước khi đi, Lý Phục Uy trao lại quyền thống lĩnh quân lính cho Phụ Công Thạch, Vương Hùng Đản làm phó song nắm quyền trên thực tế, Lý Phục Uy bí mật nói với Vương Hùng Đản cần đề phòng Phụ Công Thạch làm biến. Khi Lý Phục Uy đến Trường An, được Đường Cao Tổ đối đãi tốt, song Đường Cao Tổ không cho Lý Phục Uy và Khám Lăng trở về Đan Dương.

Khi Lý Phục Uy rời khỏi Đan Dương, Tả Du Tiên đã thuyết phụ Phụ Công Thạch khởi binh. Tuy nhiên, do quyền lực thực tế nằm trong tay Vương Hùng Đản, Phụ Công Thạch đã lừa Vương rằng Lý Phục Uy ngờ vực về lòng trung thành của Vương. Vương Hùng Đản tức giận nên đã từ bỏ quyền thống lĩnh binh sĩ, Phụ Công Thạch nắm lấy quyền lực và cố thuyết phục Vương tham gia cùng mình. Vương Hùng Đản nhận ra rằng mình đã bị lừa, từ chối tham gia nên đã bị Phụ Công Thạch siết cổ chết. Vào mùa thu năm 623, Phụ Công Thạch tuyên bố rằng Lý Phục Uy đã bị Đường Cao Tổ giam giữ và lệnh cho ông nổi dậy. Sau đó, Phụ Công Thạch tự xưng là Tống Đế. Tương Thiện An (張善安) là một thủ lĩnh nổi dậy kiểm soát khu vực nay là bắc bộ Giang Tây và đông bộ Hồ Bắc, mặc dù trước đó đã quy phục triều Đường song nay Tương đã chuyển sang quy phục Phụ Công Thạch. Đường Cao Tổ phái các bộ tướng là Lý Hiếu Cung, Lý Tĩnh, Hoàng Quân Hán (黃君漢) và Lý Thế Tích suất quân đi đánh Phụ Công Thạch, quyền thống lĩnh giao cho Lý Hiếu Cung. Vào mùa đông năm 623, Trương Thiện An bị tướng Đường là Lý Đại Lượng (李大亮) bắt giữ, Phụ Công Thạch mất đi một cánh quân hỗ trợ.

Chiến bại và qua đời
Trong vài tháng, quân Đường và quân Tống giao chiến ở vùng biên thùy, song đến khi đại quân của Lý Hiếu Cung và Lý Tĩnh tiến đến, Phụ Công Thạch đã phái các bộ tướng Phùng Huệ Lượng (馮慧亮) và Trần Đương Thế (陳當世) bố trí phòng thủ trên núi Bác Vọng (博望山, nay thuộc Mã An Sơn, An Huy). Phụ Công Thạch lệnh cho Phùng và Trần từ chối giao chiến để cho quân Đường mệt mỏi, song Lý Hiếu Cung đã cắt được nguồn tiếp tế lương thực của quân Tống, vì thế Phùng và Trần buộc phải từ bỏ kế hoạch và giao chiến. Hầu hết các thuộc hạ của Lý Hiếu Cung tin rằng Phùng và Trần có một đội quân hùng mạnh và không dễ mà đánh bại được, và do vậy Lý Hiếu Cung nên bỏ qua và thẳng tiến đến Đan Dương. Tuy nhiên, Lý Tĩnh phản đối, chỉ ra rằng nếu quân Đường không thể đánh bại quân của Phùng và Trần trước, họ sẽ không thể dễ dàng mà bao vây thành Đan Dương được phòng thủ kiên cố. Lý Hiếu Cung chấp thuận và giao chiến trực tiếp với quân của Phùng và Trần, quân Tống mất tinh thần khi thấy Khám Lăng chiến đấu bên phía quân Đường. Kết quả quân Đường thắng trận, còn Phùng và Trần chạy trốn về Đan Dương.

Lý Hiếu Cung và Lý Tĩnh tiến đến Đan Dương, Phục Công Thạch sợ hãi nên đã bỏ thành và chạy trốn về phía đông, hướng đến Cối Kê (會稽, nay thuộc Thiệu Hưng, Chiết Giang)- khi đó do Tả Du Tiên trấn thủ. Tuy nhiên, trên đường trốn chạy, quân lính của ông bắt đầu đào ngũ, và ông chỉ còn lại 500 lính khi tiến đến Thường châu (常州, nay gần tương ứng với Thường Châu, Giang Tô). Tại đây, một thuộc hạ của ông là Ngô Tao (吳騷) đã dự tính bắt ông và đầu hàng quân Đường. Khi Phụ Công Thạch phát hiện ra điều này, ông đã chạy trốn với chưa đầy 100 lính. Khi chạy đến Vũ Khang (武康, nay thuộc Hồ Châu, Chiết Giang), ông bị lính địa phương tấn công. Sau khi bằng hữu Tây Môn Quân Nghi (西門君儀) bị giết trong giao chiến, ông cũng bị bắt giữ. Khi Phụ Công Thạch bị giải đến Đan Dương, Lý Hiếu Cung quyết định xử tử ông. Trước khi chết, ông đã vu cáo Khám Lăng cũng liên quan đến mưu đồ của mình, Lý Hiếu Cung do đã có hiềm khích từ trước nên cũng xử tử Khám Lăng.

Tham khảo

 Cựu Đường thư, quyển 56
 Tân Đường thư, quyển 87

Vua Trung Quốc
Khởi nghĩa cuối đời Tùy
Mất năm 624
Người Sơn Đông
Năm sinh không rõ


title: Nguyễn Viết Lãm

text:
Nguyễn Viết Lãm (sinh ngày 15 tháng 6 năm 1919 tại Quảng Ngãi, quê gốc ở Thừa Thiên Huế, mất 14 tháng 2 năm 2013 tại Hải Phòng) là nhà thơ, nhà văn, dịch giả Việt Nam. Ông còn có những bút danh: Nguyễn Hạnh Đàn, Việt Chi, Thạch Bích, Tường Khanh.

Tiểu sử
Từ 1935 – 1938, Nguyễn Viết Lãm xuống Quy Nhơn học trường Quốc học, ông tham gia sinh hoạt trong hội thơ Quy Nhơn cùng với Hàn Măc Tử, Chế Lan Viên, Yến Lan. Cuối năm 1938, ông về dạy học ở Quảng Ngãi.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Nguyễn Viết Lãm tham gia Ban Tuyên truyền văn hóa tỉnh Quảng Ngãi. Trong chiến tranh Đông Dương, ông là ủy viên thường trực Liên đoàn Văn hóa kháng chiến miền Nam Trung bộ, ủy viên ban chỉ huy Chi hội Văn nghệ Liên khu 5, Hội trưởng Hội Văn nghệ Quảng Ngãi.

Năm 1954, ông ra Bắc. Năm 1956 là Thư ký ban Văn nghệ thuộc Hội Văn nghệ Việt Nam. Năm 1957, Nguyễn Viết Lãm là một trong những người sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam, giữ vị trí Chánh Văn phòng Hội Nhà văn khóa đầu tiên (1957 – 1960).

Năm 1962, Nguyễn Viết Lãm chuyển ra Hải Phòng làm Tổng Thư ký Hội văn nghệ Hải Phòng và định cư tại đây cho đến khi mất.

Giải thưởng
Giải thưởng Văn nghệ Nguyễn Bỉnh Khiêm (về thơ)
Giải thưởng Khoa học Nguyễn Bỉnh Khiêm (nghiên cứu về Nguyễn Bỉnh Khiêm)
Giải thưởng của ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam (tập thơ Hương ngâu).

Tác phẩm
Nguyễn Viết Lãm xuất bản 12 tập thơ, 4 tập truyện, ký và nghiên cứu - phê bình văn học, 5 tác phẩm phẩm dịch cùng rất nhiều bài báo.

 Đồng xanh (thơ, 1949)
 Một nền văn nghệ nhân dân (lí luận phê bình, 1950)
 Chủ nghĩa dân chủ mới (1951)
 Thư miền Nam (thơ, 1956)
 Chân trời (thơ, 1961)
 Mặt trời thân yêu (thơ, 1976)
 Trưởng thành (thơ, 1980)
 Cửa xuân (thơ, 1986)
 Những cánh hoa hi vọng (thơ, 1991)
 Bài thơ viết ngày mưa tạnh (thơ, 2004)
 Hương ngâu (thơ, 2004)
 Lời nguyện (tập tiểu luận, tùy bút, 2008)
 Huyền thoại (thơ, 2009)

Chú thích

Người Thừa Thiên Huế
Sinh năm 1919
Mất năm 2013
Nhà thơ Việt Nam thời kỳ từ 1976


title: Tăng Hoa Thiên

text:
Tăng Hoa Thiên (sinh ngày 6 tháng 8 năm 1965) là nữ diễn viên truyền hình nổi tiếng Hong Kong thập niên 1980.

Sự nghiệp
Tăng Hoa Thiên là con út trong một gia đình trung lưu. Năm 18 tuổi, cô không thi đại học mà đăng ký lớp đào tạo diễn viên TVB khóa 12, cùng Ngô Khải Hoa và Lưu Thanh Vân. Ngay sau khi tốt nghiệp, cô chủ trì chương trình truyền hình Máy xuyên thời gian 430 của đài TVB cùng với Châu Tinh Trì.

Năm 1985, Hoa Thiên mới thực sự bước vào phim trường trong Tuyết sơn phi hổ. Dù chỉ được giao vai phụ, gương mặt thanh tú với đôi mắt sáng thông minh của Hoa Thiên đã gây chú ý với khán giả.

Năm 1991, Hoa Thiên chuyển sang hãng ATV đóng phim và ở đây cô đã yêu bạn diễn Trần Đình Oai. Mối tình này kéo dài 3 năm và chấm dứt khi Hoa Thiên hết thời hạn hợp đồng với hãng. Trong thời gian này, cô đã kịp xuất hiện trong phim Thiên hạ vô địch, 72 phòng khách mode, đặc biệt là Ngân hồ về đêm với Huỳnh Nhật Hoa.

Đời tư
Năm 1994, sau khi tham gia Oan gia kiếp trước cùng với Thang Trấn Tông và Lý Mỹ Phụng, Hoa Thiên chính thức công khai quan hệ với Lâm Triệu Cơ. Họ tổ chức lễ cưới tại London năm 1996 và con trai Lâm Hạo Hiền ra đời ba năm sau đó. Lúc này, Tăng Hoa Thiên hạn chế các hoạt động nghệ thuật và dành nhiều thời gian cho gia đình. Cô chỉ giữ sợi dây tình cảm với khán giả qua chương trình "Hoa phật tân thế giới" của TVB. Tuy nhiên, do không chịu nổi quan hệ căng thẳng với mẹ chồng, cô và chồng đã ly hôn sau 6 năm chung sống.

Danh sách phim
 D.I.E. Again (TVB, 2009, guest)
 When a Dog Loves a Cat (TVB, 2008)
 D.I.E. (TVB, 2008)
 The Trail of Love (前世冤家) (TVB, 1995)
 ICAC Investigators (TVB, 1994)
 Gold Lady II (鎮金女人周記II) (TVB, 1994)
 Silver Tycoon (ATV, 1993)
 Who is the Winner II (ATV, 1992)
 A New Life (命運迷宮) (TVB, 1991)
 Live for Life (夢裡伊人) (TVB, 1991)
 The Black Sabre (邊城浪子) (TVB, 1991)
 Glittering Fortune (歡樂山城) (TVB, 1990)
 Being Rich (富貴超人) (TVB, 1990)
 Everybody Loves Somebody (公私三文治) (TVB, 1989)
 For Once in a Lifetime (富貴流氓) (TVB, 1989)
 Ho Ching (豪情) (TVB, 1989)
 The Legend of Master Chan (吉星報喜) (TVB, 1989)
 The Saga of the Lost Kingdom (嬴單傳奇) (TVB, 1988)
 Seasons (TVB, 1988)
 Police Cadet '88 (新紮師兄1988) (TVB, 1987) Tân Triệt Sư Huynh 1988
 The Grand Canal (TVB, 1987) Hoàng Hà Đại Phong Vân (Thuyết Đường)
 When Silken Hands Get Rough (靜待黎明) (TVB, 1987)
 The Dragon Sword (天龍神劍) (TVB, 1986) Thiên Long Thần Kiếm
 New Heaven Sword & Dragon Sabre (TVB, 1986, cameo)
 The Turbulent Decade (黃金十年) (TVB, 1986)
 The Twins Heir (孖寶太子) (TVB, 1986), Thái Tử Sanh Đôi
 Police Cadet '85 (TVB, 1985), Tân Triệt Sư Huynh
 The Yangs' Saga (TVB, 1985), Dương Gia Tướng
 The Flying Fox of Snowy Mountain (TVB, 1985), Tuyết Sơn Phi Hồ
 The Young Cop (青春差館) (TVB, 1985)

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Tăng Hoa Thiên trên Hong Kong Cinemagic

 Margie Tsang Vietnamese Fan club on Facebook

Diễn viên Hồng Kông


title: Lý Tử Thông

text:
Lý Tử Thông (, ? - 622) là một thủ lĩnh nổi dậy sau khi Tùy Dạng Đế bị Vũ Văn Hóa Cập sát hại năm 618. Sau khi Vũ Văn hóa Cập từ bỏ Giang Đô, Lý Tử Thông đã chiếm thành năm 619, xưng đế và lập ra nước Ngô. Năm 620, ông chiến bại trước tướng Đường là Lý Phục Uy, song đã dẫn quân tiến về phía nam và đánh bại một thủ lĩnh nổi dậy khác là Thẩm Pháp Hưng, chiếm được lãnh thổ nay là tỉnh Chiết Giang. Tuy nhiên, vào năm 621, Lý Phục Uy lại tiến công, ông buộc phải đầu hàng. Sau đó, Lý Tử Thông bị giải đến kinh thành Trường An của Đường, song được Đường Cao Tổ miễn tội. Năm 622, do tin tưởng rằng có thể phục quốc, ông đã chạy trốn khỏi Trường An, song đã bị bắt giữ và xử tử.

Xuất thân
Lý Tử Thông là người quận Đông Hải (東海, nay gần tương ứng với Liên Vân Cảng, Giang Tô). Ông được miêu tả là bần tiện khi còn niên thiếu, sống nhờ vào đánh cá và săn bắn. Khi sống ở thôn xóm, thấy người nhỏ yếu nào mang vác nặng nhọc, ông đều mang giúp họ. Ông có tính hay làm việc thiện mặc dù gia cảnh nghèo túng, song nếu có oán thì ông tất sẽ báo thù.

Nổi dậy ban đầu
Vào năm 615 hoặc trước đó, Lý Tử Thông gia nhập vào quân nổi dậy của thủ lĩnh Tả Tài Tương (左才相) ở Trường Bạch Sơn (長白山, nay thuộc Tân Châu, Sơn Đông. Khi đó, các thủ lĩnh nổi dậy thường có xu hướng tàn nhẫn, song Lý Tử Thông lại được đánh giá là ân cần và khoan dung, do đó có nhiều người theo ông. Trong vòng nửa năm, ông đã tập hợp được một vạn người. Do Tả Tài Tương bắt đầu đố kỵ và nghi ngờ Lý Tử Thông, Lý Tử Thông đã đem quân rời đi vào năm 615, tiến về phía nam và vượt qua Hoài Hà để hợp quân với Đỗ Phục Uy- một thủ lĩnh nổi dậy khác. Sau đó, Lý Tử Thông cho phục kích nhằm giết chết Đỗ Phục Uy, song Đỗ Phục Uy chỉ bị thương. Lý Tử Thông tiếp theo chiến bại dưới tay tướng Tùy là Lai Chỉnh (來整), ông phải chạy trốn đến Hải Lăng (海陵, nay thuộc Thái Châu, Giang Tô), tập hợp được hai vạn lính và xưng là tướng quân.

Tranh hùng
Trong vài năm sau đó ông tiếp tục chiếm cứ Hải Lăng. Vào mùa xuân năm 618, Vũ Văn hóa Cập tiến hành binh biến, sát hại Tùy Dạng Đế bị giết tại Giang Đô (江都, nay thuộc Dương Châu, Giang Tô). Sau đó, Vũ Văn hóa Cập dẫn quân rời Giang Đô để tiến về phía bắc, quyền kiểm soát vùng hạ du Trường Giang trở thành vấn đề tranh chấp giữa Đỗ Phục Uy, Thẩm Pháp Hưng và cựu tướng Tùy là Trần Lăng (陳稜). Vào mùa thu năm 619, Lý Tử Thông bao vây Giang Đô- thành này khi đó đang do Trần Lăng chiếm giữ. Trần Lăng cầu viện cả Thẩm Pháp Hưng và Đỗ Phục Uy, Đỗ Phục Uy đã đích thân dẫn quân đến giải vây cho Giang Đô, trong khi Thẩm Pháp Hưng phái con là Thẩm Quan (沈綸) dẫn quân đến. Nghe theo kế của Mao Văn Thâm (毛文深), Lý Tử Thông đã mộ người Giang Nam giả làm binh lính của Thẩm để tiến công quân Đỗ vào ban đêm, Đỗ Phục Uy không nhận ra nên đã phái binh tiến đánh quân Thẩm. Hai đội quân này tiến đánh lẫn nhau, không thể hỗ trợ được cho Trần Lăng nữa, Lý Tử Thông sau đó đã chiếm được Giang Đô, Trần Lăng chạy đến chỗ Phục Uy. Tại Giang Đô, Lý Tử Thông tức vị hoàng đế, đặt quốc hiệu là Ngô, đặt niên hiệu là Minh Chính.

Năm 620, Lý Tử Thông vượt Trường Giang tiến công Thẩm Pháp Hưng- quốc đô tại Bì Lăng (毗陵, nay thuộc Thường Châu, Giang Tô). Lý Tử Thông nhanh chóng chiếm được Kinh Khẩu (京口, nay thuộc Trấn Giang, Giang Tô), và đến khi Thẩm Pháp Hưng phái bộc dạ Tưởng Nguyên Siêu (蔣元超) đi kháng cự, Lý Tử Thông đã đánh bại và giết chết Tưởng Nguyên Siêu. Thẩm Pháp Hưng từ bỏ Bì Lăng và chạy đến Ngô quận (吳郡, nay gần tương ứng với Tô Châu, Giang Tô), Lý Tử Thông do vậy đã đoạt được Bì Lăng, người trấn thủ Đan Dương (丹楊, nay gần tướng ứng với Nam Kinh, Giang Tô) là Lạc Bá Thông (樂伯通) đem dân chúng ra hàng, được Lý Tử Thông phong làm thượng thư tả bộc dạ. Trong khi đó, Đỗ Phục Uy nay đã quy phục triều Đường và được ban họ Lý, ông ta đã phái Phụ Công Thạch, Khám Lăng (闞稜), và Vương Hùng Đản (王雄誕), đi đánh Lý Tử Thông. Các trận chiến thoạt đầu chưa ngã ngũ, song sau đó Lý Tử Thông đã bị đánh bại, và đến khi cạn nguồn lương thực, ông đã phải bỏ Giang Đô để tiến về Kinh Khẩu, sau đó lại bỏ Kinh Khẩu và tiến công Thẩm Pháp Hưng. Thẩm Pháp Hưng tự sát, lãnh thổ nay là tỉnh Chiết Giang rơi vào tay Lý Tử Thông. Lý Tử Thông định đô tại Dư Hàng (餘杭, nay thuộc Hàng Châu, Chiết Giang). Lãnh thổ cũ của Lý Tử Thông, và các lãnh thổ ông chiếm được từ tay Thẩm vào trước đó, bao gồm Đan Dương và Kinh Khẩu, rơi vào tay Lý Phục Uy.

Bị đánh bại và qua đời
Vào mùa đông năm 621, Lý Phục Uy phái Vương Hùng Đản suất quân đánh Lý Tử Thông. Thoạt đầu, Lý Tử Thông phái tinh binh đến Độc Tùng Lĩnh (獨松嶺, nay thuộc Hồ Châu, Chiết Giang), song sau khi Vương Hùng Đản giả vờ rằng đội quân của mình rất hùng mạnh, Lý Tử Thông đã hoảng sợ và bố trí phòng thủ tại Hàng châu (杭州, nay cũng thuộc Hàng Châu), và bị Vương Hùng Đản đánh bại. Lý Tử Thông đầu hàng, Lý Phục Uy cho giải Lý Tử Thông và Lạc Bá Thông đến kinh thành Trường An của Đường. Đường Cao Tổ đã phóng thích Lý Tử Thông, ban cho nhà ở, năm khoảnh ruộng công, cũng như nhiều lễ vật.

Vào mùa thu năm 622, Lý Phục Uy lo rằng Đường Cao Tổ sẽ nghi ngờ về lòng trung thành của minh nên đã quyết định đến Trường An. Đường Cao Tổ đối đãi tốt với Lý Phục Uy song không cho về. Khi nghe được tin này, Lý Tử Thông nhận định rằng một khi Lý Phục Uy không ở Đan Dương thì khu vực có thể sẽ hỗn loạn, và nếu như ông có thể trở về thì có khả năng sẽ phục được quốc. Do đó, Lý Tử Thông và Lạc Bá Thông chạy trốn khỏi Trường An, song họ bị quan lại địa phương bắt giữ tại Lam Điền quan (藍田關) ở không xa Trường An, và bị xử tử.

Tham khảo

 Cựu Đường thư, quyển 56
 Tân Đường thư, quyển 87

|- style="text-align: center;"

|-

|-

Vua Trung Quốc
Khởi nghĩa cuối đời Tùy
Mất năm 622
Người Giang Tô
Năm sinh không rõ
Tướng lĩnh từ Sơn Đông
Người nhà Tùy


title: Phương tiện bay không người lái

text:
Phương tiện bay không người lái thường được gọi ngắn gọn là UAV (Unmanned Aerial Vehicle) là tên gọi chỉ chung cho các phương tiện bay không có người điều khiển ở trên phương tiện, mà nó hoạt động một cách tự lập thông qua các phương pháp điều khiển như: Tự động hoạt động theo chương trình cài đặt sẵn; Điều khiển từ xa bởi trung tâm hay máy điều khiển; Phương pháp điều khiển hỗn hợp.

Đối chiếu tới nhóm máy bay, UAV được sử dụng ban đầu cho những nhiệm vụ quá "tốn kém, hoặc nguy hiểm" với con người. Mặc dầu chúng khởi đầu chủ yếu từ trong những ứng dụng quân sự, việc sử dụng được mở rộng nhanh chóng tới thương mại, khoa học, giải trí, nông nghiệp và các ứng dụng khác, như giám sát và bảo vệ, giao hàng, chụp ảnh trên không, kiểm tra cơ sở hạ tầng, và đua UAV. Các UAV dân sự hiện nay là đông đảo hơn nhiều so với UAV quân sự, với tổng cộng trên một triệu chiếc được bán năm 2015.

Thuật ngữ
Một chiếc UAV được định nghĩa là một phương tiện di chuyển trong không trung, không có người lái, sử dụng lực khí động để cung cấp lực nâng, có thể bay tự hành hoặc được điều khiển từ xa, có thể thu hồi tái sử dụng hoặc không, có thể mang theo tải trọng hoặc không.

Tên lửa thường không được coi là UAV vì chính nó được sử dụng làm vũ khí chứ không phải phương tiện vận chuyển, và không thể thu hồi để tái sử dụng, mặc dù nó cũng không có người lái và một số loại có thể điều khiển từ xa. Tuy nhiên, gần đây có một số tên lửa hành trình có thể điều khiển quay về nơi phóng nếu không tìm thấy mục tiêu (giống như UAV), ngược lại cũng có một số UAV cảm tử chuyên dùng để lao vào mục tiêu và phát nổ (giống như tên lửa), khiến ranh giới giữa UAV và tên lửa bị xóa nhòa.

Lịch sử

Khái quát
Theo sự phát triển công nghệ hiện có các dạng UAV:
 Máy bay theo nghĩa truyền thống được trang bị hệ thống điều khiển và lái tự động, được gọi là UAS (unmanned aircraft system), xuất hiện từ những năm 1950 và đã từng phục vụ việc do thám và trinh sát chiến trường. Loại tổ hợp máy bay này có khả năng tự động hóa các hoạt động của máy bay cao, không đòi hỏi những trang thiết bị hàng không đặc chủng, giá thành khai thác sử dụng và bảo trì hệ thống để phục vụ lâu dài rẻ, trong quân sự loại máy bay này có đặc tính tấn công chớp nhoáng.
 Phương tiện bay kiểu mới, được chế tạo rất đa dạng, có kích thước và công suất động cơ nhỏ đến trung bình, được gọi là drone.
 Các drone có lắp camera để quan sát, và tại Việt Nam thường bị gọi nhầm là "flycam". Để thuận tiện điều khiển thao tác thì drone có nhiều cánh quạt, thường là 4.

Ứng dụng của UAV drone đang tăng lên mạnh mẽ, từ các mục đích quân sự cho đến nghiên cứu khoa học, điện ảnh - truyền hình, nông nghiệp, thương mại, vận chuyển, giải trí. Tuy nhiên vấn đề an toàn bay UAV đang đặt ra cấp thiết, gồm sự uy hiếp của nó tới khu dân cư, và đến không gian hoạt động của hàng không quân dân sự hiện nay.

Drone

Thiết bị dùng cho quay phim chụp ảnh trên không (drone with camera) hay thường bị gọi nhầm tại Việt Nam là flycam, là một loại thiết bị bay không người lái có lắp camera hay máy ảnh để quay phim hoặc chụp ảnh từ trên cao. Nó được điều khiển từ xa bằng trình điều khiển riêng biệt hoặc có thể kết nối vào điện thoại, máy tính bẳng để điều khiển qua sóng wifi. Ngày nay các thiết bị này được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực quay phim, chụp ảnh từ trên cao.

Tuy nhiên khi sử dụng các thiết bị này, chủ máy cần phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép sử dụng, đặc biệt là tại các địa điểm quan trọng về quân sự, chính trị, hoặc trên vùng đất công cộng... cũng như quan hệ với quyền riêng tư của cá nhân hay cộng đồng khác. Tại các nước phát triển thì có Quy định về sử dụng phương tiện bay không người lái (Regulation of unmanned aerial vehicles) rõ ràng. Tại Việt nam do ý thức chấp hành luật pháp chưa cao, nên thường ghi nhận sử dụng drone không phép hoặc xâm nhập vùng cấm. Vụ việc gần đây nhất là vụ "Thiết bị bay không người lái uy hiếp an toàn sân bay Liên Khương" xảy ra hồi tháng 11/2018.

Drone nông nghiệp là loại UAV có cả chức năng chụp ảnh và các cảm biến khác để quan sát môi trường, nó là UAV ứng dụng trong nông nghiệp để giám sát các trang trại rộng lớn.

Tham khảo

Xem thêm
 Danh sách phương tiện bay không người lái
 Quy định về sử dụng phương tiện bay không người lái
 Drone nông nghiệp
 Thiết bị tự động dưới nước
 Phương tiện dưới nước không người lái
 Xe thí điểm tùy chọn

Liên kết ngoài

Máy bay
Công nghệ mới nổi
Thiết bị bay không người lái
Không dây
Rô bốt học


title: Trận phòng ngự Liepāja

text:
Trận phòng ngự Liepaja là một trong những xung đột quân sự đầu tiên giữa quân đội Đức Quốc xã và quân đội Liên Xô mở màn cuộc Chiến tranh Xô-Đức. Cuộc chiến diễn ra từ ngày 22 đến ngày 29 tháng 6 năm 1941 tại thành phố cảng Liepāja thuộc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết Latvia. Quân đội Đức Quốc xã tham chiến gồm Sư đoàn bộ binh 291 được tăng cường một số trung đoàn hỏa lực và 2 tiểu đoàn thủy quân lục chiến đã tấn công và bao vây Liepaja. Sau một tuần giao chiến, Sư đoàn bộ binh 67 (Liên Xô), trung đoàn hải quân đánh bộ, các khẩu đội pháo đều bị thiệt hại nặng và buộc phải rút lui khỏi thành phố. Sau khi chiếm Liepaja, Quân đoàn bộ binh 26 (Đức) lập tức triển khai lực lượng vào sau trong nội địa Latvia, đánh chiếm quân cảng Ventspils, làm chủ hoàn toàn bán đảo Kurlandia và tấn công sâu đến tuyến sông Tây Dvina, uy hiếp thành phố cảng và căn cứ hải quân Riga.

Bối cảnh và binh lực

Bối cảnh
Liepāja là thành phố lớn thứ ba của Latvia, được xây dựng từ năm 1253, nằm ở bờ biển Baltic, phía Tây Nam bán đảo Kurladia. Do tác động của các dòng biển ấm, Liepāja là một trong số ít các cảng biển vùng Baltic thuộc Liên Xô không bị đóng băng vào mùa đông. Trước chiến tranh, thành phố rộng 60,37 km² này có khoảng 50.000 dân, chủ yếu là người Latvia và người Krievi. Tháng 6 năm 1940, Latvia sáp nhập vào Liên Xô. Một phần Hạm đội Batic của Hải quân Liên Xô đã đến đóng tại cảng Liepaja (Libava) và đặt tại đây một căn cứ hải quân tiền tiêu trên vùng bờ biển Baltic.

Binh lực

Đơn vị chủ lực quân đội Đức Quốc xã tấn công trên hướng Klaipeda - Liepaja là Sư đoàn bộ binh 291 (thuộc Quân đoàn bộ binh 26) do thiếu tướng Kurt Herzog chỉ huy được tăng cường 2 tiểu đoàn thủy quân lục chiến, 1 tiểu đoàn đổ bộ đường không, các đơn vị pháo binh và 1 đoàn tàu hỏa bọc thép. Hỗ trợ cho sư đoàn này trong quá trình diễn ra chiến dịch còn có một Trung đoàn cơ giới 36 (độc lập) được điều động từ Quân đoàn cơ giới 41. Hải quân Đức Quốc xã tham gia chiến dịch gồm 2 khu trục hạm, 6 tàu tuần duyên và 2 tàu ngầm. Một phần Sư đoàn quân không quân 8 của Tập đoàn quân không quân 1 (Đức) được Quân đoàn 26 sử dụng, trong đó có ba biên đội máy bay ném bom Ju-88 gồm 9 chiếc.

Quân đội Liên Xô bảo vệ Liapaja gồm Sư đoàn bộ binh 67 do thiếu tướng N. A. Dedayev chỉ huy, gồm các trung đoàn bộ binh 56, 114 và 281, các trung đoàn pháo binh 242 của Sư đoàn pháo binh 94, quân số hơn 7.000 người. Cụm quân của hạm đội Baltic đóng tại cảng Libava do Hạm trưởng bậc 1 M. S. Klevensky chỉ huy gồm khoảng 4.000 quân. Tại sân bay Liepaja có Trung đoàn không quân 148 thuộc Quân khu đặc biệt Pribaltic, Đại đội 43 thuộc lực lượng không quân của Hạm đội Baltic gồm 13 thủy phi cơ MBR-2. Hạm đội Baltic (Liên Xô) bố trí tại căn cứ Liapaja được trang bị Khu trục hạm "Lenin", 5 tàu phóng ngư lôi, 4 tàu pháo, 4 tàu và 9 xuồng máy tuần duyên, các khẩu đội pháo bờ biển 23 và 27 có 8 pháo 130 mm; khẩu đội pháo đặc biệt 18 gồm 4 khẩu pháo 180 mm chạy trên đường ray; các tiểu đoàn phòng không 43 và 84. Trong thời điểm xảy ra chiến sự, tại Liapeja còn có Tiểu đoàn 32 thuộc Trường Hải quân Riga đang thực tập tại quân cảng Libava.

Diễn biến

Sáng 22 tháng 6 năm 1941, các cuộc không kích mạnh mẽ của quân đội Đức Quốc xã đã dọn đường cho các trận tấn công trên bộ và trên biển. Ngay trong loạt bom đầu tiên được ném xuống sân bay Liepaja lúc 3 giờ 55 phút, không quân Đức đã loại khỏi vòng chiến đấu các thủy phi cơ của Phi đội 43 và phá hủy 8 máy bay chiến đấu của Trung đoàn không quân 148 (Liên Xô). Không quân Liên Xô chỉ hạ được 3 máy bay Đức và phải đổi bằng 7 chiếc bị bắn rơi trong không chiến. 4 giờ sáng, sau khi dập tắt các hỏa điểm của Chi đội biên phòng Palanga (Liên Xô) các sư đoàn bộ binh 61 và 270 (Đức) có xe bọc thép yểm hộ đã đánh bật Sư đoàn bộ binh 10 (Liên Xô) khỏi khu vực vành đai biên giới phía Đông Klaipeda và hình thành vòng vây xung quanh sư đoàn này tại khu vực giữa Kretin và Palanga. Thiếu tướng Ivan Ivanovich Fadeev, chỉ huy sư đoàn này buộc phải đưa sư đoàn rút lui về Jelgava. Tuyến phòng thủ của Liên Xô ở phía Nam Liepaja bị vỡ một mảnh lớn.

Tướng N. A. Dedayev định điều Trung đoàn bộ binh 114 đang phòng thủ cảng Ventspils và Trung đoàn bộ binh 281 đang đóng tại Liepaja tiến xuống phía Nam để chặn đánh quân Đức nhưng lúc 6 giờ cùng ngày, quân Đức đã chiếm thị trấn biên giới Palanga và bắt đầu tấn công lên phía Bắc. Tướng Kurt Herzog đưa cả hai trung đoàn bộ binh 504 và 505 lên tàu bọc thép di chuyển đến phía Nam Liepaja. Số quân còn lại và hai tiểu đoàn lính thủy đánh bộ Đức) được chở đến Liepaja bằng tàu biển. Từ ngoài khơi Liepaya, các chiến hạm Đức bắt đầu nã pháo vào thành phố. 9 giờ sáng 22 tháng 6, toàn bộ Hạm đội Baltic (Liên Xô) nhận được lệnh thiết lập các hàng rào mìn để bảo vệ các căn cứ hải quân từ phía biển. Các tàu ngầm bắt đầu xuất phát săn tìm chiến hạm Đức và tham gia vào việc rải thủy lôi. Tướng N. A. Dedayev hủy bỏ ý định chặn đánh quân Đức từ xa. Ông ra lệnh đặt thành phố vào tình trạng quân quản, thiết lập ba khu phòng thủ trên bộ tại phía Bắc, phía Đông, phía Nam Liepaja và thành lập lực lượng dân quân bảo vệ thành phố gồm 3 tiểu đoàn với hơn 1.500 người được huy động từ Nhà máy đóng tàu Tosmare, Nhà máy luyện kim Sarkanais Metalurgs, nhà máy than cốc Liepaja, Nhà máy đường, Xưởng gỗ và các cơ quan chính quyền thành phố. Thường dân và những người không có nhiệm vụ được di tản về Riga bằng đường sắt, đường bộ và tàu phà ven biển.

Ngày 23 tháng 6, tướng Kurt Herzog mở cuộc tấn công đầu tiên dọc theo bờ biển vào thành phố từ phía Nam trên tuyến sông Barta nhưng không thành công. Hỏa lực pháo binh của Tiểu đoàn pháo bờ biển 27 đã chặn đứng Trung đoàn 506 (Đức) trên tuyến sông này. Chiều 23 tháng 6, các trung đoàn bộ binh 504, 505 (Đức) đánh vòng sang các thị trấn Priekule và Grobiņa để chiếm các bàn đạp tấn công thành phố từ phía Đông. Chiều 23 tháng 6, Đô đốc Vladimir Filipovich Tributz, tư lệnh Hạm đội Baltic ra lệnh di chuyển tất cả các tàu pháo, tàu phóng lôi, tàu ngầm ra khỏi cảng Liepaja, hình thành một tuyến bảo vệ ngoài khơi cách bờ biển khoảng 10 km. Trong hành lang đó, các tàu vận tải di chuyển về cảng Ventspils và về Riga. Trong quá trình di chuyển, 8 tàu vận tải và 1 tàu chở dầu đã bị không quân Đức đánh đắm. Các tàu ngầm M-78 của Hạm đội Baltic đã làm nổ tung 2 pháo hạm của quân Đức.

Sáng 24 tháng 6, quân Đức mở một cuộc oanh tạc lớn vào quân cảng và cảng hàng hải Liepaja. Cả thành phố rung chuyển vì các vụ nổ lớn. Tàu khu trục "Lenin" đang được các tàu kéo di chuyển ra khỏi đã bị trúng bom và hỏng nặng. Hạm trưởng bậc 1 M. S. Klevensky, chỉ huy căn cứ hải quân Libava buộc phải cho nổ tung con tàu này. Cuối ngày, các trung đoàn bộ binh 56 và 281 (Liên Xô) với sự yểm hộ của Trung đoàn pháo binh 242 (Liên Xô) đã mở cuộc phản kích tại phía Đông thành phố, quân Đức bị đẩy lùi về khu rừng Ilgskom. Một cuộc phản kích khác cũng được Trung đoàn bộ binh 114 (Liên Xô) và Tiểu đoàn hải quân đánh bộ 32 thuộc Hạm đội Baltic tiến hành tại khu vực Grobiņa (phía Bắc thành phố) nhưng không thành công. Quân Đức có đoàn tàu bọc thép và máy bay yểm hộ đã đẩy lùi Trung đoàn 114 về vị trí xuất phát. Tình hình phòng thủ Liepaja của quân đội Liên Xô xấu đi do các tiểu đoàn thủy quân lục chiến (Đức) đã đánh vòng lên bờ biển phía Bắc thành phố, đe dọa bao vây Liepaja từ ba phía.

Trong các ngày 25 và 26 tháng 6, Liepaja tiếp tục hứng chịu các đợt không kích nặng nề của không quân Đức, một số đường phố như Aldar, Graud Vitol, Brivzemnieka, Helnaz đã trỏ thành những đống đổ nát. Sư đoàn bộ binh 291 Đức vừa gia tăng sức ép lên các tuyến phòng thủ trên cả ba hướng Bắc, Đông và Nam vừa uy hiếp cảng Ventspils lúc này chỉ có những đội trắc vệ mỏng yếu của hải quân đánh bộ bảo vệ. Mặc dù Hạm dội Baltic đã sử dụng tối đa lực lượng tàu ngầm và tàu vận tải tiếp tế cho Sư đoàn bộ binh 67 (Liên Xô) và các đơn vị bảo vệ thành phố nhưng tình hình ngày một xấu đi nghiêm trọng. Ngày 26 tháng 6, Sư đoàn cơ giới 36 được điều động từ thê đội 2 của Tập đoàn quân 18 bắt đầu tấn công từ Mazeikiai vào tuyến phòng thủ phía Đông thành phố, đánh chiếm thị trấn Priekule, một vị trí then chốt trong tuyến phòng thủ phía Đông Liepaja của quân đội Liên Xô. Phía sau Priekule, Sư đoàn 67 chỉ còn tiểu đoàn học viên Trường Bộ binh Riga đang thực tập tại Liepaja hầu như chỉ có vũ khí bộ binh cá nhân là lực lượng dự bị cuối cùng.

Việc quân Đức đột nhập vào thành phố chỉ còn là vấn đề thời gian. Hồi 6 giờ ngày 27 tháng 6, đại tá V. M. Bobovich, tham mưu trưởng Sư đoàn 67 nắm quyền chỉ huy sư đoàn thay thiếu tướng N. V. Dedayev tử trận ngày 25 tháng 6 đã ra lệnh triệt thoái khỏi Liepaja. Cánh quân trên bộ gồm Trung đoàn bộ binh 114, 4 tiểu đoàn bộ binh còn lại của các trung đoàn 56, 281 và các đơn vị khác đột kích lên phía Bắc dọc theo bờ biển hường về căn cứ hải quân Ventspils. Hơn 2.000 người bị thương trong bệnh viện Liepaja được đưa lên tàu cứu thương "Vieniba" có treo cờ chữ thập đỏ sơ tán về Riga bằng đường biển. Các khẩu đội pháo bờ biển đã bắn đi 10 viên đạn cuối cùng mở màn cho cuộc rút quân trước khi đặt chất nổ phá hủy các khẩu pháo. Một số nhóm dân quân Komsomol ở lại thành phố để cản hậu quân Đức. Cuộc rút quân diễn ra không thành công. Phần lớn đội hình trên bộ liên tục bị quân Đức tập kích vào bên sườn và trên không và bị tổn thất lớn. Các đại tá M. Buka, Ya. Zars, V. M. Bobovich (chỉ huy Sư đoàn 67), đại tá A. A. Tomilov, trưởng phòng đào tạo Trường bộ binh Riga đều tử trận. Trung đoàn 114 và tàn quân của các trung đoàn còn lại của Sư đoàn 67 không đủ sức để giữ Ventspils mà còn phải rút lui sâu hơn nữa về hướng Riga và liên lạc được với chủ lực Tập đoàn quân 8 tại Tukums. Tàu bệnh viện "Vieniba" cũng không đi thoát. Nó bị không quân Đức đánh chìm vào sáng 27 tháng 6 khi vừa rời khỏi cảng Liepaja. Chỉ có 15 người trên tàu thoát chết.

Trong các ngày 28 và 29 tháng 6, các nhóm Komsomol ở lại Liepaja vẫn tiếp tục chiến đấu trên các con phố. Tuy nhiên, với binh lực áp đảo, Sư đoàn 291 (Đức) đã hoàn thành thành phố việc đánh chiếm thành phố vào cuối buổi chiều ngày 29 tháng 6. Chỉ huy các nhóm Komsomol gồm chính trị viên A. Dundurs và đại úy B. A. Solovyov bị quân Đức xử bắn ngay sau khi bắt được cùng nhiều binh sĩ Liên Xô khác. Thành phố Liepaja bị tàn phá nặng nề. 170 ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn. 450 ngôi nhà khác bị hư hại. Quân Đức chiếm được quân cảng Libava nhưng nó gần như rỗng không. Các tàu ngầm và tàu nổi đã được sơ tán về Riga và Tallin (không kể những chiếc bị đánh chìm).

Kết quả

Theo phía Liên Xô, họ đã gây thương vong cho khoảng 10.000 quân Đức và bắn rơi 5 máy bay Đức. Trong các trận đánh trên biển, các tàu ngầm và tàu nổi Liên Xô đã đánh đắm hai tàu nổi Đức gồm tàu quét mìn M-3134 và tàu săn ngầm UJ-113. Thiệt hại của quân đội và Hải quân Liên Xô khá lớn, sau một tuần giao chiến, có khoảng 7.000 quân bị tiêu diệt hoặc bị bắt. Tàu bệnh viện "Vieniba" bị không quân Đức đánh chìm gây tử vong cho hơn 2.000 người. Tàu khu trục "Lenin" bị đánh đắm. Các khẩu pháo bờ biển 130 mm và 180 mm đều bị đặt mìn phá hỏng, Nhiều kho tàng tại Liepaja đã rơi vào tay quân Đức. Thành phố bị phá hủy nặng nề 117 ngôi nhà bị phá hủy hoàn toàn. 450 ngôi nhà khác bị hư hỏng.

Tuy nhiên điều quan trọng nhất là quân đội Đức Quốc xã đã chiếm được một quân cảng lớn của Liên Xô để từ đó triển khai nhiều tàu chiến tấn công vào Vịnh Riga, Vịnh Phần Lan, yểm hộ cho các cuộc tấn công trên bộ dọc theo bờ biển Baltic và làm bàn đạp tấn công qua cao nguyên Kurzeme sang Riga. Đối với quân đội Liên Xô, cuộc phòng thủ kéo dài 1 tuần tại Liepaja đã làm chậm tốc độ tấn công của Quân đoàn bộ binh 26 (Đức), tạo điều kiện cho Bộ Tư lệnh Phương diện quân Tây bắc có thời gian để củng cố các vị trí phòng thủ trên hữu ngạn sông Tây Dvina trên tuyến Riga - Daugavpils. Tuy nhiên, do sự yếu kém trong chỉ huy dẫn đến cuộc vỡ trận của Quân đoàn cơ giới 12 tại Jekabpils và Livani, làm cho cuộc phòng thủ trên tuyến sông Tây Dvina của các quân đoàn bộ binh 10 và 11 (Liên Xô) không thể thực hiện được.

Chú thích

Liên kết ngoài
Bản đồ bố trí binh lực hai bên ngày 21 tháng 6 năm 1941 tại khu vực mặt trận vùng Baltic
Bản đồ chi tiết các đợt tấn công của Quân đội Đức Quốc xã trên địa bàn Quân khu đặc biệt Pribaltic

Xung đột năm 1941
Mặt trận phía Đông (Thế chiến thứ hai)
Chiến dịch Barbarossa
Lịch sử Latvia
Lịch sử Liên Xô


title: RBU-6000

text:
RBU-6000 (tiếng Nga: РБУ-6000, Реактивно-бомбовая установка-6000) là hệ thống vũ khí chống tàu ngầm phát triển tại Liên Xô, hệ thống này phóng các quả depth charge có đường kính 212 mm. Vũ khí này được phát triển bởi Viện  Kỹ thuật Nhiệt Moskva (Моско́вский институ́т теплоте́хники) dưới sự chỉ đạo của công trình sư trưởng là V.A Mastalygin. Lực lượng hải quân Liên Xô đã thông qua để đưa hệ thống vào phục vụ năm 1961. Việc chế tạo được thực hiện tại Nhà máy số 9 của Cục Thiết kế đặc biệt. Hiện tại hệ thống được sử dụng rộng rãi trên các tàu của lực lượng hải quân Nga.

Thiết kế
Hệ thống được điều khiển từ xa thông qua bộ phận điều khiển tác chiến với các ống phóng xếp cạnh nhau theo hình móng ngựa. Nó có thể phóng theo loạt định 1, 2, 4, 8 hay 12 quả một lần và việc nạp đạn được tự động hoàn toàn với hệ thống nạp đạn nằm ngay bên dưới trong thân tàu có thể chứa từ 72 đến 96 quả, khi sử dụng hết bom nó sẽ tự động nạp đạn, hệ thống sẽ gấp lại đưa các ống vào vị trí thẳng góc 90 độ so với sàn tàu để các quả bom được đẩy vào từ hệ thống nạp bên dưới trước khi trở về chỗ cũ.

Góc bắn giới hạn của hệ thống là -15° đến 60° theo chiều dọc còn khi nạp đạn nó sẽ gấp đến 90°, góc xoay là 0° đến 180° theo chiều ngang và tốc độ quay là 30°/giây. Hệ thống sử dụng bom phóng RGB-60 với trọng lượng 119 kg, trọng lượng của đầu đạn là 25 kg, tốc độ chìm là 11,5 m/s với độ sâu hoạt động hiệu quả là 500 m.

Đôi khi RBU-6000 cũng được dùng cho việc pháo kích bờ biển.

Biến thể
RPK-8: Bản nâng cấp của RBU-6000 có khả năng bắn loại tên lửa 90R dò tìm mục tiêu chủ động trong nước. Việc này cho phép đầu đạn tìm mục tiêu để đâm vào tăng hiệu quả của việc chống ngầm đến độ sâu 1000 m. Đầu đạn của loại tên lửa này là đầu đạn lõm để có thể xuyên thủng vỏ của các loại tàu ngầm. Vì chúng có khả năng tự tìm mục tiêu nên cũng được dùng để chống thợ lặn và đánh chặn ngư lôi.

Các nước sử dụng

/

Tham khảo

The Naval Institute Guide to World Naval Systems 1997-1998

Liên kết ngoài

http://www.zavod9.com/?pid=10093
Bắn thử RBU-6000
Bắn thử RPK-8

Vũ khí Nga
Vũ khí chống tàu ngầm
Vũ khí Liên Xô


title: 49 ngày

text:
49 ngày có thể là:

 Lễ cúng 49 ngày, phong tục của người Việt
 49 ngày (phim truyền hình Hàn Quốc), phim truyền hình Hàn Quốc năm 2011


title: Thành Được

text:
Thành Được (sinh 1934) là nghệ sĩ cải lương nổi tiếng người Việt Nam, thành danh cùng thời với các nghệ sĩ như Năm Châu, Út Bạch Lan, Thanh Nga, Út Trà Ôn, Phùng Há. Ông từng được mệnh danh là "Ông vua không ngai" hay "Kép hát thượng thặng" trong làng sân khấu cải lương Nam Bộ.

Thân thế và sự nghiệp
Ông tên thật là Châu Văn Được, sinh năm 1934, tại An Mỹ, Kế Sách, Sóc Trăng,, trong gia đình phú nông.

Sau khi học xong tiểu học, ông theo cậu ruột là bầu gánh hát cải lương Thanh Cần, để học hát. và lên sân khấu diễn lần đầu tiên vào năm 1954 trong gánh hát của người cậu. Sau đó 2 năm, ông đã nổi bật trong vai Tô Điền Sơn (tuồng Khi hoa anh đào nở). Năm 1958, Thành Được về Đoàn Kim Chưởng, sau đó tới Đoàn Thanh Minh – Thanh Nga, rồi trở lại Kim Chưởng.

Năm 1961, ông kết hôn với nghệ sĩ cải lương Út Bạch Lan. Hai người cũng trở thành cặp diễn nổi tiếng trong các vở Con gái chị Hằng, Tấm lòng của biển, Bọt biển, Chuyện tình 17, Tình Xuân muôn tuổi, Rồi 30 năm sau, Giấc mộng giữa hoàng lăng..., nhưng đặc biệt hơn cả là vở Nửa đời hương phấn. Đến năm 1964, hôn nhân của họ tan vỡ.

Năm 1966, Thành Được đoạt huy chương vàng giải Thanh Tâm với vai diễn tướng cướp Thi Đằng (tuồng Tiếng hạc trong trăng).

Năm 1984, Thành Được đi lưu diễn tại Đức và xin tị nạn chính trị tại đây. Ông sinh sống bằng nghề nhà hàng tại Đức và năm 1995 đến Hoa Kỳ mở nhà hàng Thành Được tại Milpitas, California, một phố nhỏ sát San Jose, California.

Các vai diễn nổi bật

Cải lương

 Anh hùng xạ điêu (vai Dương Thiết Tâm)
 Bông hồng cài áo (vai Hiếu)
 Cho trọn cuộc tình (vai Dũng)
 Chuyện tình An Lộc Sơn (vai Đường Minh Hoàng)
 Con gái chị Hằng (vai Văn)
 Đoạn tuyệt (vai Dũng)
 Đời cô Lựu (vai Võ Minh Thành)
 Khi hoa anh đào nở (vai Tô Điền Sơn)
 Mưa rừng (vai Khanh)
 Nắng sớm mưa chiều (vai Phi)
 Nửa đời hương phấn (vai Tùng)
 Sân khấu về khuya (vai Lĩnh Nam)
 Thuyền ra cửa biển (vai Diệp Băng Đình)
 Tiếng hạc trong trăng (vai Thi Đằng)

Ca cổ

 20 năm làm thân viễn xứ (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Biệt Kinh Kỳ (Tân nhạc: Minh Kỳ; cổ nhạc: NSND Viễn Châu)
 Cali chiều khóc bạn
 Cao Tiệm Ly tiễn Kinh Kha (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Chiều lạc lõng (Sáng tác: Thu An)
 Chuyện một người đi (Tân nhạc: Trần Thiện Thanh; cổ nhạc: NSND Viễn Châu)
 Đêm lạnh trong tù (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Giã từ sân khấu
 Lâu đài tình ái (Nhạc: Trần Thiện Thanh; lời vọng cổ: NSND Viễn Châu)
 Lỡ chuyến đò (Nhạc: Anh Việt; lời vọng cổ: Yên Sơn)
 Lỗi nhịp cầu ô
 Lưu Bình – Dương Lễ
 Loài hoa không vỡ
 Mưa rừng
 Nàng là ai (Tân nhạc: Nguyễn Hữu Thiết; cổ nhạc: Thanh Tùng)
 Ngăn cách
 Nhân nghĩa với tiền tài (Tác giả: Xuyên Vân Tử)
 Người phu quét lá sân trường
 Nụ cười xuân (Sáng tác: Thu An)
 Tà áo cưới (Nhạc: Hoàng Thi Thơ; lời vọng cổ: NSND Viễn Châu)
 Tan vỡ mộng trăm năm
 Tha La xóm đạo
 Thương về quê cũ (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Tình chiến binh
 Trầu cau
 Tình yêu là thế (Tân nhạc: Hồng Vân; cổ nhạc: Yên Sơn)
 Vợ tôi đi lấy chồng

Chú thích

Liên kết ngoài

Nghệ sĩ cải lương
Nghệ sĩ người Mỹ gốc Việt
Người Mỹ gốc Việt


title: Thẩm Pháp Hưng

text:
Thẩm Pháp Hưng (, ? - 620) là một quan lại của triều Tùy. Sau khi Vũ Văn Hóa Cập tiến hành binh biến sát hại Tùy Dạng Đế vào năm 618, ông chiếm cứ khu vực nay là tỉnh Chiết Giang và nam bộ tỉnh Giang Tô, xưng là Lương Vương. Ông đã bại trận trước Vũ Đế Lý Tử Thông và năm 620, và cuối cùng đã nhảy xuống sông tự sát.

Nổi dậy ban đầu
Thẩm Pháp Hưng là người Hồ châu (湖州, nay gần tương ứng với Hồ Châu, Chiết Giang). Phụ thân ông là Thẩm Khác (沈恪) làm quan cho Nam triều Trần, từng giữ các chức vụ như 'đặc tiến', Quảng châu thứ sử, Giao châu thứ sử. Sau khi phụ thân qua đời, Thẩm Pháp Hưng kế tập tước Đông Hưng công, song Nam triều Trần đã bị triều Tùy tiêu diệt vào năm 589.

Năm 618, Thẩm Pháp Hưng nhậm chức thái thú quận Ngô Hưng (吳興, Hồ châu trước kia) dưới quyền Tùy Dạng Đế. Do quân nổi dậy của Lâu Thế Can (樓世干) tiến vào quận thành Đông Dương, Tùy Dạng Đế đã lệnh cho Thẩm Pháp Hưng cùng thái bộc Thừa Nguyên Hựu (丞元祐) dẫn quân đi trấn áp. Sau khi Tùy Dạng Đế bị sát hại tại Giang Đô (江都, nay thuộc Dương Châu, Giang Tô), Thẩm Pháp Hưng tuyên bố chống lại Vũ Văn Hóa Cập, tập hợp binh lính trong vùng, quân số trên 6 vạn người, chiếm được hơn 10 quận, bao gồm cả các thành như Dư Hàng (餘杭, nay thuộc Hàng Châu, Chiết Giang), Bì Lăng (毗陵, nay thuộc Thường Châu, Giang Tô), và Đan Dương (丹楊, nay thuộc Nam Kinh, Giang Tô). Trong đó, do Bì Lăng quận thông thủ Lộ Đạo Đức (路道德) suất binh kháng cự, Thẩm Pháp Hưng đã cùng đồng minh giết chết Lô Đạo Đức, chiếm thành. Thẩm Pháp Hưng tự xưng là Giang Nam đạo tổng quản, và thực thi quyền lực như một đế vương.

Vào mùa thu năm 618, Thẩm Pháp Hưng sai sứ giả đến dâng biểu quy phục Dương Đồng tại đông đô Lạc Dương, song tự xưng là đại tư mã, lục thượng thư sự, Thiên Môn công. Thẩm Pháp Hưng cũng tự xây dựng chính quyền, phong Trần Quả Nhân làm tư đồ, Tôn Sĩ Hán làm tư không, Tưởng Nguyên Siêu làm thượng thư tả bộc dạ, Ân Thiên làm thượng thư tả thừa, Từ Lệnh Ngôn làm thượng thư hữu thừa, Lưu Tử Dực làm tuyển bộ thị lang, Lý Bá Dược làm phủ duyện.

Xưng vương
Vương Thế Sung sau đó đã buộc Dương Đồng phải thiện nhượng cho mình, lập ra nước Trịnh. Thẩm Pháp Hưng cho rằng mình có thể dễ dàng bình định vùng bờ nam Hoài Hà nên vào mùa thu năm 619 đã xưng vương, đặt quốc hiệu là Lương, đặt niên hiệu là Diên Khang, định đô tại Bì Lăng, tổ chức chính quyền theo mô hình triều Trần. Tuy nhiên, Thẩm Pháp Hưng được mô tả là tàn nhẫn và chỉ biết giết chóc để giải quyết bất đồng, các binh lính bị xử chém đầu khi họ chỉ phạm phải lỗi nhỏ, vì thế các thuộc hạ trở nên khinh miệt ông.

Thẩm Pháp Hưng cũng phải tranh giành quyền kiểm soát khu vực với Đỗ Phục Uy đang ở tại Lịch Dương (歷陽, nay thuộc Sào Hồ, An Huy); tướng Tùy Trần Lăng (陳稜) ở Giang Đô; thủ Lý Tử Thông ở Hải Lăng (海陵, nay thuộc Thái Châu, Giang Tô). Vào mùa thu năm 619, Lý Tử Thông bao vây Giang Đô do Trần Lăng chiếm giữ. Trần Lăng cầu viện cả Thẩm Pháp Hưng và Đỗ Phục Uy, Đỗ Phục Uy đã đích thân dẫn quân đến giải vây cho Giang Đô, trong khi Thẩm Pháp Hưng phái con là Thẩm Quan (沈綸) dẫn quân đến. Lý Tử Thông đã mộ người Giang Nam giả làm binh lính của Thẩm để tiến công quân Đỗ vào ban đêm, Đỗ Phục Uy không nhận ra nên đã phái binh tiến đánh quân Thẩm. Hai đội quân này tiến đánh lẫn nhau, không thể hỗ trợ được cho Trần Lăng nữa, Lý Tử Thông sau đó đã chiếm được Giang Đô.

Bị đánh bại và qua đời
Năm 620, Lý Tử Thông vượt Trường Giang tiến công Thẩm Pháp Hưng. Lý Tử Thông nhanh chóng chiếm được Kinh Khẩu (京口, nay thuộc Trấn Giang, Giang Tô), và đến khi Thẩm Pháp Hưng phái bộc dạ Tưởng Nguyên Siêu (蔣元超) đi kháng cự, Lý Tử Thông đã đánh bại và giết chết Tưởng Nguyên Siêu. Thẩm Pháp Hưng từ bỏ Bì Lăng và chạy đến Ngô quận (吳郡, nay gần tương ứng với Tô Châu, Giang Tô), Lý Tử Thông do vậy đã đoạt được Bì Lăng, người trấn thủ Đan Dương (丹楊, nay gần tướng ứng với Nam Kinh, Giang Tô) là Lạc Bá Thông (樂伯通) đem dân chúng ra hàng.

Đỗ Phục Uy sau đó phái quân đi đánh Lý Tử Thông, kết quả giành được chiến thắng. Nguồn lương thực của Lý Tử Thông cạn kiệt, và ông ta đã quyết định lại tấn công Thẩm Pháp Hưng. Thẩm Pháp Hưng cùng vài trăm lính bỏ Ngô quận và chạy trốn. Một thủ lĩnh nổi dậy nhỏ là Văn Nhân Toại An (聞人遂安) đã phái bộ tướng Diệp Hiếu Biện (葉孝辯) đi nghênh tiếp và hộ tống Thẩm Pháp Hưng. Thoạt đầu Thẩm Pháp Hưng chấp thuận, song trên đường đã hối tiếc về quyết định này và mưu tính giết chết Diệp Hiếu Biện và chạy trốn về Cối Kê (會稽, nay thuộc Thiệu Hưng, Chiết Giang). Khi Diệp Hiếu Biện nhận ra âm mưu này, Thẩm Pháp Hưng sợ hãi bèn nhảy xuống sông tự tử. Lý Tử Thông chiếm lĩnh lãnh thổ còn lại của Thẩm Pháp Hưng, tương ứng với Chiết Giang ngày nay.

Tham khảo

 Cựu Đường thư, quyển 56
 Tân Đường thư, quyển 87

Người nhà Trần (Trung Quốc)
Nhân vật quân sự nhà Tùy
Nhân vật chính trị nhà Tùy
Vua Trung Quốc
Mất năm 620
Người Chiết Giang
Khởi nghĩa cuối đời Tùy
Năm sinh không rõ
Người nhà Đường


title: Hữu Phước

text:
Hữu Phước (24 tháng 7 năm 1935–21 tháng 2 năm 1997) là một nghệ sĩ cải lương tài danh của Việt Nam trước 1975. Ông từng đoạt Giải Thanh Tâm xuất sắc năm 1965, một giải thưởng sân khấu danh giá nhất thời bấy giờ. Ông là thân phụ của 2 nữ nghệ sĩ Hương Lan và Hương Thanh.

Thân thế
Ông tên thật là Henry Trần Quang, sinh năm 1932 tại Châu Thành, Sóc Trăng. Cha ông Trần Quang Cảnh, làm Trưởng tòa cho chính quyền Pháp ở Nam Kỳ. Mẹ ông là Tám Kiều. Gia đình ông theo đạo Công giáo và có quốc tịch Pháp.

Sự nghiệp
Sớm chịu ảnh hưởng của song thân (thân phụ là nhạc sĩ cổ nhạc đờn vĩ cầm tài tử, thân mẫu là một nữ nghệ sĩ trong gánh hát Thầy Thuốc Minh ở Sóc Trăng), lại có năng khiếu âm nhạc, từ năm 1954, ông đã bắt đầu sự nghiệp ca hát tại quán Họa Mi thuộc khu Đại Thế Giới, do nghệ sĩ Năm Cần Thơ làm chủ. Nhạc sĩ Mười Lương (chồng nghệ sĩ Năm Cần Thơ) là người thầy đầu tiên huấn luyện, đào tạo ông. Chính nghệ sĩ Mười Lương là người đã đặt nghệ danh Hữu Phước cho ông.

Tháng 2 năm 1955, ông lập gia đình, sau đó lên Đà Lạt tiến thân. Ông được ông Phan Văn Bản tức Ba Bản, bầu gánh Thủ Đô, chủ hãng đĩa Hoành Sơn, thu nhận vào làm việc với chức vụ thư ký riêng và phụ trách kỹ thuật thu âm. Trong một lần tình cờ, ông Ba Bản cho ông ca thử giọng và sau đó quyết định cho ông thu âm vào đĩa nhựa (loại đĩa quay 78 vòng) một số bài vọng cổ do hãng dĩa Hoành Sơn sản xuất.

Tháng 9 năm 1955, Đài Phát thanh Đà Lạt thành lập tại Hotel du Parc, ông và nhạc sĩ Hai Ngưu phụ trách ban văn nghệ trên Đài. Cuối năm 1955, ông trở lại Sài Gòn, gia nhập gánh Kim Thoa do nữ nghệ sĩ Kim Thoa làm bầu gánh. Trong vụ ném lựu đạn đoàn hát Kim Thoa ngày 19 tháng 12 năm 1955, ông may mắn chỉ bị thương nhẹ.

Khi đoàn Kim Thoa tan rã, ông chuyển sang hát cho Đài Pháp Á. Được sự tiến cử của nghệ sĩ Út Bạch Lan, ông gia nhập đoàn Thanh Minh – Năm Nghĩa bắt đầu thành danh sự nghiệp với vai diễn Văn Khiết trong vở "Đứa con hai dòng máu" của soạn giả Lê Khanh.

Sau năm 1975, do có quốc tịch Pháp, nên ông cùng gia đình di cư sang Pháp. Năm 1986, ông đứng ra quy tụ những nghệ sĩ cải lương đang định cư tại Pháp để làm sống lại nghệ thuật cải lương ở hải ngoại. Tuy nhiên, ý định của ông không thành công.

Ông qua đời ngày 21 tháng 2 năm 1997 tại Paris, Pháp.

Giải thưởng tiêu biểu
1965: Giải thưởng Thanh Tâm – Huy chương vàng – Diễn viên xuất sắc nhất (qua vai bác sĩ Vũ trong tuồng Đôi mắt người xưa của Nguyễn Phương)

Các vai diễn nổi bật

Cải lương và audio

 Ảo ảnh Châu Bích Lệ
 Áo cưới trước cổng chùa
 Bông hồng cài áo
 Chuyện tình Lan và Điệp (vai ông Tú)
 Con gái chị Hằng (vai cậu Tư Kiên)
 Đôi nhân tình khùng
 Đôi mắt người xưa (vai bác sĩ Vũ)
 Đời cô Nga
 Hoa Mộc Lan (vai Lý Quảng)
 Mặt trận ái tình
 Nắm cơm chan máu
 Nắng chiều trên sông Dịch
 Nắng sớm mưa chiều (vai Nguyễn Văn Thiện)
 Ngôi nhà ma (vai Tâm)
 Người đẹp Bạch Hoa thôn (vai Hà Lâm)
 Người vợ không bao giờ cưới/Sơn nữ Phà Ca (vai Mộng Long)
 Ni cô Diệu Thiện (vai Nguyên soái)
 Nửa bản tình ca
 Nửa đời hương phấn (vai Cang)
 Sông dài (vai Hai Tất)
 Tấm lòng của biển (vai Tấn)
 Phụng Kiều Lý Đáng

Ca cổ

 Ánh trăng sau mành trúc
 Châu Bích Lệ (Tác giả: Thu An)
 Cánh chim non (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Chim vịt kêu chiều (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Dưới cổng trường làng (Tác giả: Quy Sắc)
 Đã lỡ rồi (Tác giả: Quy Sắc)
 Đội gạo đường xa (Tác giả: Kiên Giang)
 Đời vũ nữ (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Khóc Thanh Nga (Sáng tác: NS Hữu Phước)
 Hai giòng máu (Sáng tác: NSND Viễn Châu)
 Lá bàng rơi (Sáng tác: NSND Viễn Châu)
 Lệ rơi trong mái tranh nghèo (Tác giả: Song Giang)
 Lòng mẹ
 Lá úa chiều thu (Tân nhạc: Huỳnh Anh; cổ nhạc: NSND Viễn Châu)
 Mật đắng (Tác giả: Thế Châu)
 Mười năm tái ngộ (Tân nhạc: Thanh Sơn; cổ nhạc: NSND Viễn Châu)
 Mục tử ca chiều
 Nấu bánh đêm xuân (Tác giả: Quy Sắc)
 Nắm xương tàn (Tác giả: Quy Sắc)
 Nỗi buồn con gái (Tân nhạc: Thu Hồ; cổ nhạc: Hà Triều - Hoa Phượng)
 Nhớ mẹ (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Quán nửa khuya (Tân nhạc: Tuấn Khanh - Hoài Linh; cổ nhạc: Yên Lang)
 Tàu đêm năm cũ (Tân nhạc: Trúc Phương; cổ nhạc: NSND Viễn Châu)
 Tía em má em (Tân nhạc: Văn Lương; cổ nhạc: Xuyên Vân Tử)
 Tâm sự chàng bán than (Tác giả: Hoàng Khâm)
 Tiền (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Tìm đá mạ vàng (Tác giả: Kiên Giang)
 Trúc Lan Phương Tử (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Tình là dây oán (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Trang Tử gõ bồn ca (Tác giả: NSND Viễn Châu)
 Xin đừng nhắc chuyện ngày xưa (Tân nhạc: Song Ngọc; cổ nhạc: Kiên Giang)

Đời tư
Gia đình Hữu Phước còn có nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như:
Hương Lan (con gái)
Hương Thanh (con gái)
Steve Tran (con trai út)

Chú thích

Tham khảo
 Bộ ảnh hiếm của “thần đồng Hương Lan” với nghệ sĩ Hữu Phước, Thanh Nga

Người Sóc Trăng
Nghệ sĩ cải lương
Người Pháp gốc Việt
Nghệ sĩ Công giáo Việt Nam
Tín hữu Công giáo Việt Nam


title: Bùi Hành Nghiễm

text:
Bùi Hành Nghiễm (chữ Hán: 裴行俨, ? – 619) là tướng lãnh cuối đời Tùy trong lịch sử Trung Quốc. Ông là nguyên mẫu của nhân vật Bùi Nguyên Khánh (裴元庆) trong các tiểu thuyết thông tục về giai đoạn cuối Tùy đầu Đường.

Tiểu sử
Hành Nghiễm là thành viên của nhánh Trung Quyến thuộc sĩ tộc họ Bùi ở quận Hà Đông .  Cha là Vũ bôn lang tướng Bùi Nhân Cơ.

Không rõ thiếu thời của Hành Nghiễm. Khi Bùi Nhân Cơ nhận chức Hà Nam đạo Thảo bộ đại sứ, nhận lệnh đi trấn thủ Hổ Lao quan, chống lại nghĩa quân Ngõa Cương,   có lẽ ông cũng theo cha đến đấy.

Năm Nghĩa Ninh đầu tiên (617), Bùi Nhân Cơ quy hàng Lý Mật; bấy giờ Hành Nghiễm đã nổi tiếng là kiêu dũng thiện chiến, được Lý Mật cho làm Thượng trụ quốc, Giáng quận công, đối đãi rất thân cận.

Năm sau (618), Vương Thế Sung đánh bại Lý Mật, bắt sống hai cha con Hành Nghiễm, cũng đối đãi rất trọng thị, lấy con gái của anh mình gả cho ông. Đến khi Thế Sung tiếm ngôi, Hành Nghiễm được làm Tả phụ đại tướng quân. Hành Nghiễm mỗi khi ra trận, không kẻ nào chống nổi, được đặt hiệu là Vạn nhân địch. Thế Sung e dè uy danh của hai cha con, càng lúc càng nghi kỵ, đề phòng. Bùi Nhân Cơ hiểu ý, không yên lòng, bày mưu nổi loạn. Việc này bị Trương Đồng Nhi cáo giác, cả hai cha con đều bị hại.

Hình tượng văn hóa
Trong tiểu thuyết khuyết danh Thuyết Đường, Bùi Nguyên Khánh là con trai thứ 3 của Sơn Mã quan tổng binh Bùi Nhân Cơ, còn có 1 chị gái là Bùi Thúy Vân – về sau gả cho Hỗn thế ma vương Trình Giảo Kim. Nguyên Khánh lên 12 tuổi đã dùng cặp chùy bằng cái vại cỡ 5 thăng, nặng hơn 300 cân. Nguyên Khánh theo cha 3 lần đánh trại Ngõa Cương, bị Từ Mậu Công dùng kế thu phục. Trong trận đánh ở núi Tứ Minh, vô số binh tướng của 18 lộ phản vương chỉ có Nguyên Khánh tiếp được 3 chùy của Lý Nguyên Bá. Ở hồi 37, trong chiến dịch Ngũ quan, Nguyên Khánh trúng kế của Hồng Nghê quan tổng binh Tân Văn Lễ, chết bởi trận Hỏa Lôi, hưởng dương 15 tuổi.

Trong Hưng Đường truyện, hồi 109, Hắc Phong trại chủ Nghiệt Thế Hùng thừa cơ quần hùng tham gia tranh giành Ngọc tỷ ở Dương Châu, tấn công núi Ngõa Cương. Lão tướng Bùi Nhân Cơ ra đánh, bị Nghiệt Thế Hùng dùng phi đao giết chết. Nguyên Khánh nổi giận xông ra, không đề phòng nên bị Nghiệt Thế Hùng tiếp tục dùng phi đao ám toán.

Tham khảo

Chú thích

Nhân vật quân sự nhà Tùy
Người Sơn Tây (Trung Quốc)


title: Lục Dận

text:
Lục Dận (chữ Hán: 陸胤; ?-?)，tự Kính Tông (敬宗), là một đại thần nhà Đông Ngô, cháu của Lục Tốn tổng chỉ huy quân Ngô đàn áp cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu vào năm 248.

Tiểu sử
Lục Dận người Ngô quận, Ngô huyện (nay thuộc thành phố Tô Châu, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc), là cháu của Đại đô đốc Lục Tốn và là em ruột của Tả thừa tướng Đông Ngô Lục Khải.

Lục Dận khi còn trẻ đã làm quan Đông Ngô, nhậm chức Ngự sử. Thái tử Tôn Hòa nghe danh kết bạn, rất biệt đãi Lục Dận. Dận từng được Ngô chủ Tôn Quyền phong làm Thứ sử Giao Châu, An Nam hiệu úy đem theo 8000 quân sang đàn áp cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu vào năm 248, khiến Giao Châu trở lại thành một đơn vị hành chính của Đông Ngô.

Gia đình
Cha: Lục Khải (陸凱)
Anh trai: Lục Y (陸禕), con trưởng của Lục Khải
Con trai: Lục Thức (陸式)
Bác trai: Lục Khang (陸康)
Anh em họ: Lục Tích (陸績), con út của Lục Khang, một trong Nhị thập tứ hiếu, nhận chức Thái thú Du Lâm
Cháu họ:
Lục Hoành (陸宏), con cả của Lục Tích, nhận chức Đô Úy ở phía nam Cối Kê
Lục Duệ (陸叡), con thứ của Lục Tích
Lục Uât Sinh (陸鬱生), con gái của Lục Tích

Chú thích

Tham khảo

Nhân vật quân sự Đông Ngô
Thứ sử Giao Châu


title: Bí mật Trái Đất diệt vong

text:
Bí mật Trái Đất diệt vong (tựa tiếng Anh: Oblivion) là một bộ phim viễn tưởng - hành động - tâm lý Mỹ năm 2013 do Joseph Kosinski làm đạo diễn và sản xuất. Phim dựa theo một tiểu thuyết cùng tên của Kosinski, có sự tham gia của dàn diễn viên Tom Cruise, Olga Kurylenko, Andrea Riseborough và Morgan Freeman. Phim được chiếu ra các rạp vào ngày 12 tháng 4 năm 2013 ở Việt Nam và ngày 19 tháng 4 năm 2013 tại Mỹ.

Nội dung

Bộ phim lấy bối cảnh năm 2077, sau khi thế giới bị người ngoài hành tinh xâm lược thì tất cả loài người được đưa đến những đám mây sống, chỉ còn chàng chiến binh Jack Harper là được giữ lại Trái Đất. Anh và người yêu mình là Victoria được lệnh hợp tác với nhau để chiến đấu chống lại bọn quái vật hung tợn, sau này Jack tình cờ cứu mạng một cô gái tên Julia trong chiếc phi thuyền bị hỏng, cô ấy đã giúp anh nhớ lại những ký ức bí ẩn của anh và cùng anh đi khám phá chúng. Jack nhận ra Julia mới chính là người vợ thật sự của mình, và sự thật là Jack đang bị người ngoài hành tinh lợi dụng với việc tạo ra hàng nghìn bản sao giống anh nhằm chống lại chính loài người.

Vật thể ngoài hành tinh tên Tet là một khối máy móc có trí tuệ nằm ngoài vũ trụ. Jack thực chất là cơ trưởng của con tàu Odyssey trong nhiệm vụ khám phá vệ tinh Titan do NASA thực hiện. Trong chuyến đi đó Victoria là cơ phó và Julia cũng là phi hành đoàn. Trên đường đến Titan, NASA phát hiện một vật thể lạ và yêu cầu tàu Odyssey thăm dò. Khi Jack lại gần con tàu bí ẩn đó thì bị mất liên lạc và bị chiếm quyền điều khiển tàu, Jack lo sợ nên đã phóng khoang ngủ đông có chứa Julia về Trái Đất. Anh và Victoria bị Tet bắt và tẩy não, sau đó bị nhân bản thành một đội quân. Sau khi đã có đủ lực lượng, Tet xâm chiếm và hủy diệt Trái Đất. Nó sử dụng các máy bay không người lái drone và các trạm kiểm soát đặt khắp Trái Đất. Các máy phát điện hút nước từ biển và tách ra khí hydro tạo phản ứng nhiệt hạch. Jack và Victoria bị thao túng bởi ký ức giả mà Tet tạo ra và được đánh số để quản lý từng khu vực khác nhau. Sau khi đã nhận ra toàn bộ sự thật, Jack cùng Julia chiến đấu chống lại đám drone và đánh nhau với bản sao của Jack. Julia bị thương, Jack trở về trạm để lấy thuốc, anh tranh thủ lúc đó giải thích với Victoria nhưng cô không tin và sau đó cô bị chiếc drone tiêu diệt.

Jack trốn thoát và mang Julia về căn nhà bên bờ hồ nơi cả hai từng gắn bó. Jack gặp Malcolm Beech và chiến đấu cùng quân kháng chiến, sau đó Jack định dùng một chiếc drone để vận chuyển quả bom hạt nhân đi phá hủy trung tâm Tet nhưng nó đã bị hỏng trong trận chiến. Jack và Malcolm nhất trí việc kích nổ pin hạt nhân lạnh bằng tay với kế hoạch Jack giả vờ giao nộp Julia cho Tet. Julia chấp nhận và chui vào khoang ngủ đông. Jack bay lên tàu mẹ Tet để giao nộp Julia, thực ra bên trong là Malcolm thay thế. Anh đã khám phá nốt các ký ức còn lại của mình qua hộp đen. Jack và Malcolm kích nổ pin hạt nhân và tiêu diệt Tet. Julia tỉnh dậy dưới Trái Đất và nhận ra Jack đã hi sinh. Sau đó ít lâu, Julia gặp Jack-52 - bản sao của Jack cũng đã nhớ lại ký ức của mình.

Giải thích dòng thời gian trong phim
Năm 2017, phi hành đoàn Odyssey vào không gian làm nhiệm vụ, gồm Jack, Victoria, Julia và vài người khác.
Phát hiện vật thể lạ, tàu vũ trụ bị vật thể này hút vào, Jack cho tách khoang ngủ đông, Julia và phi hành đoàn còn lại lơ lửng trong không gian.
Jack và Victoria bị một cỗ máy có trí thông minh nhân tạo tên Tet bắt giữ, nhân bản thành nhiều đội khác nhau, xóa ký ức, đưa về Trái Đất để tiêu diệt những người sống sót cuối cùng.
60 năm sau, những người sống sót ở Trái Đất đã tìm cách đưa tàu Odyssey trở lại Trái Đất. Jack-49 tình cờ phát hiện và cứu Julia. Sau đó anh gặp được những người sống sót còn lại, và được đề nghị phá hủy trung tâm Tet ở ngoài vũ trụ nhưng anh đã từ chối, họ thả anh và khuyên anh hãy tìm hiểu quá khứ của mình.
Trở về căn cứ 49, Victoria báo cáo với Sally, Jack-49 bị truy sát bởi bốn chiếc drone nhưng chúng đều bị anh tiêu diệt, phi thuyền của anh bị hỏng nặng khiến Julia bị thương, cũng tại đây, anh đã gặp Jack-52, giữa họ xảy ra chạm trán, Jack-52 bị đánh bất tỉnh.
Trở về căn cứ của những người sống sót, Jack-49 lập kế hoạch phá hủy Tam giác Sally nhưng bị ba chiếc drone tấn công, làm hỏng một chiếc drone được anh lập trình để đi phá hủy trung tâm chỉ huy Tet, buộc anh phải hi sinh thân mình để phá hủy Tet, đem lại cuộc sống an toàn cho những người sống sót.
Do nhớ lại ký ức, Jack-52 tìm kiếm và ba năm sau gặp lại Julia.

Diễn viên
Tom Cruise vai Jack Harper
Olga Kurylenko vai Julia Rusakova Harper
Andrea Riseborough vai Victoria "Vika" Olsen
Morgan Freeman vai Malcolm Beech
Nikolaj Coster-Waldau vai Trung sĩ Sykes
Melissa Leo vai Sally
Zoë Bell vai Kara
Abigail Lowe vai Con của Julia
Isabelle Lowe vai Con của Julia

Tham khảo

Liên kết ngoài
Oblivion tại Internet Movie Database
Oblivion tại Rotten Tomatoes
Trailer chính thức của phim.
Danh sách súng trong phim.

Phim năm 2013
Phim Mỹ
Phim tiếng Anh
Phim giả tưởng Mỹ
Phim khoa học viễn tưởng Mỹ
Phim hành động Mỹ
Phim hành động giật gân Mỹ
Phim giật gân Mỹ
Phim tâm lý Mỹ
Phim của Universal Pictures
Phim dựa theo tác phẩm của nhà văn
Phim dựa trên tiểu thuyết
Phim dựa trên tiểu thuyết Mỹ
Phim dựa theo truyện tranh
Phim dựa theo truyện tranh Mỹ
Kịch bản phim của Michael Arndt
Phim IMAX
Phim hậu tận thế
Phim về mất trí nhớ
Phim về cuộc xâm lược của người ngoài hành tinh
Phim sử dụng công nghệ CGI
Phim sử dụng công nghệ âm thanh Dolby Atmos
Phim lấy bối cảnh ở tương lai
Phim lấy bối cảnh ở thành phố New York
Phim lấy bối cảnh ở New York
Phim quay tại California
Phim quay tại Louisiana
Phim quay tại New Orleans
Phim khoa học viễn tưởng thập niên 2010
Phim hành động thập niên 2010
Phim hành động giật gân thập niên 2010
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2010
Phim lấy bối cảnh ở thập niên 2070
Phim phản địa đàng


title: Kính lập thể

text:
Kính lập thể là một loại thiết bị dùng để xem một cặp ảnh riêng biệt ở dạng lập thể hay dạng ảnh nổi, với nguyên tắc mắt phải và mắt trái nhìn vào cùng một cảnh trên hai ảnh.

Nguyên tắc

Hai ảnh riêng biệt được đặt cạnh nhau. Khi không nhìn bằng kính lập thể, người sử dụng cần phải cố gắng để cho mắt của họ hoặc là đi qua hai ảnh hoặc là phân tán vì thế hai ảnh sẽ thể hiện thành 3. Khi mất thấy một ảnh khác, hiệu ứng về độ sâu sẽ đạt được tại trung tâm của ảnh 3.

Một kính lập thể đơn giản có sự giới hạn về kích thước của ảnh đưa vào sử dụng. Kính phức tạp hơn có thể dùng một cặp thiết bị giống như kính tiềm vọng nằm ngang, điều này cho phép có thể sử dụng các ảnh lớn hơn, có thông tin chi tiết hơn và thị trường rộng hơn. Kính lập thể thực chất là một công cụ mà theo đó hai ảnh của một đối tượng được chụp từ hai góc độ hơi khác nhau, được hiển thị cùng lúc, mỗi ảnh được nhìn từ mỗi mắt. Mỗi hình được ghi nhận trên một kính riêng biệt, và hai kính này nghiêng một góc nhất định so với ảnh và hướng vào nhau để đảm bảo sự pha trộn hình của hai ảnh thành một ảnh 3 chiều.

Tham khảo

Thiết bị quang học
Hình ảnh 3 chiều
Dụng cụ chụp ảnh
Dụng cụ quang học
Hình ảnh 3D
Phát minh Anh


title: Hopes and Fears

text:
Hopes and Fears là album đầu tay của ban nhạc alternative rock người Anh, Keane. Album được phát hành vào tháng 5 năm 2004 ở Anh và đạt ngay vị trí quán quân tại đây sau khi phát hành, trở thành album bán chạy thứ hai của năm tại Anh, sau album đầu tay của Scissor Sisters và có được sau đó 9 lần chứng chỉ Bạch kim từ British Phonographic Industry. Album sau đó quay trở lại đứng đầu tại Anh sau khi giành được giải Album của năm tại Brit Award vào tháng 2 năm 2005.

Với 2,7 triệu bản đã bán, đây là album bán chạy thứ 11 trong thập niên 2000 ở Anh. Tới tháng 7 năm 2011, Hopes and Fears được xếp hạng thứ 9 trong danh sách những album bán chạy nhất thế kỷ 21 tại Anh. Trên toàn thế giới, album bán được 5,8 triệu bản tính tới tháng 11 năm 2009.

Sản xuất
Không giống như album tiếp theo của ban nhạc, hầu hết những ca khúc nằm trong album đều được sáng tác từ trước và không nằm theo chủ đề; "She Has No Time" được viết vào khoảng năm 1999 và là ca khúc cũ nhất được cho vào trong album; các ca khúc còn lại được viết sau sự chia tay của thành viên Dominic Scott vào tháng 7 năm 2001. Hầu hết các ca khúc được sáng tác vào thời kỳ Sanger, trong khoảng từ tháng 8 tới tháng 9 cùng năm. "On a Day Like Today" và "We Might As Well Be Strangers" là 2 ca khúc cuối cùng được viết, vào năm 2003.

Album được lấy tên theo câu hát trong ca khúc "Snowed Under", vốn là mặt B của đĩa đơn "Somewhere Only We Know".

Hal Leonard Corporation từng cho phát hành tới 2 ấn bản sách sáng tác của Hopes and Fears dành cho những trình độ khác nhau. The Music Sales Group cũng cho phát hành một cuốn sách tương tự, trong đó theo kèm 2 CD demo cùng trống và bass cũng như phần sáng tác của các ca khúc mặt B là "Snowed Under", "Walnut Tree" và "Fly to Me".

Phần bìa album được thiết kế theo những nhạc cụ chính mà ban nhạc sử dụng, bao quanh phần thùng chiếc piano vốn là nhạc cụ đặc trưng của nhóm. Những ấn bản khác nhau có thể được thấy qua phần màu sắc khác nhau ở phần bìa. Ấn bản chính thức ở Anh có màu xanh lam thẫm, ấn bản tại châu Âu có màu đen, còn ở Mỹ là màu trắng. Ấn bản quốc tế có màu nâu đỏ, còn tại Nhật là màu xanh dương. Ấn bản tại Anh còn có thêm ca khúc "On a Day Like Today" còn tại Nhật thì có thêm "Allemande".

Kiểu chữ được sử dụng ở phần bìa là font chữ Cochin, được phóng tác vào năm 1912. Kiểu chữ nghiêng của font chữ này cũng từng được trang web Keaneshaped sáng tác sau đó. Ở phần bìa của đĩa đơn "The Sun Ain't Gonna Shine Anymore", kiểu chữ đã được thay đổi và đĩa đơn này được phát hành bởi War Child chứ không phải là Island Records.

Danh sách ca khúc

Ấn bản Deluxe
Ấn bản được phát hành vào năm 2009. CD thứ nhất bao gồm các ca khúc gốc, cộng thêm các ca khúc từ 13 tới 19. CD thứ hai bao gồm mặt B, các đĩa đơn và cả vài bản thu nháp.

Đĩa đơn

Đánh giá

Hopes and Fears nhận được rất nhiều đánh giá chuyên môn tích cực. Trang web tổng hợp Metacritic dành cho album điểm số trung bình 61/100 thông qua tổng số 18 đánh giá, với ghi chú "tích cực" ở mục đánh giá.

Playlouder nhận xét rất tích cực về album, gọi đây là "một trong những album hay nhất mà bạn có thể nghe trong năm"; tạp chí Q tặng album 4/5 sao và bình luận "một album đầu tay hoàn toàn có thể được so sánh với Definitely Maybe [của Oasis]". Allmusic xếp album với 3.5/5 sao và viết "lời tán gẫu tuyệt đẹp, đầy xúc cảm của nhạc cụ", gọi ca sĩ Tom Chaplin là một "giọng ca tuyệt vời" còn ban nhạc có "khao khát của một trái tim mở... vang vọng trong mọi ca khúc". Tạp chí Rolling Stone thì cho rằng album "sẽ có được nhiều thành công hơn hầu hết những nhóm nhạc pop khác".

Với 3 sao, tờ The Guardian cho rằng nửa đầu của album "dựa nhiều vào khả năng ngắt hơi của Chaplin" và phù hợp với "sự đơn giản của phần ca từ để phát thanh", đánh giá cao "Can't Stop Now" như một "ca khúc pop cảm xúc và bất ngờ" và "cách chơi trống và bass mạnh mẽ" ở "Untitled 1" ở nửa sau của album. Drowned in Sound dành cho album 5/10 sao và không hài lòng với cách Keane bắt chước quá nhiều với Coldplay (đặc biệt khi so sánh "Your Eyes Open" và "On a Day Like Today" lần lượt với các ca khúc "Daylight" và "Politik" trong album A Rush of Blood to the Head) rồi cho rằng album là một "kiểu thiết kế ở khắp nơi", ca từ thì "chưa trưởng thành" và còn khiến "người nghe phải nghiến răng". Tuy nhiên, họ vẫn đánh giá album nhìn chung đã đem đến những "khoảnh khắc mượt mà" và lấy ví dụ đĩa đơn chính của album "Somewhere Only We Know" là một "sản phẩm gây thổn thức".

 Tôn vinh
Năm 2006, British Hit Singles & Albums và NME đồng tổ chức một cuộc bình chọn với 40.000 người trên toàn thế giới để bình chọn 100 album hay nhất, và Hopes and Fears có được vị trí số 51. Album cũng đứng thứ 5 trong danh sách những album bán chạy nhất thập kỷ của Amazon.co.uk. Năm 2005, album cũng giành được giải Brit Awards cho Album của năm. Tới năm 2010, album cũng được đề cử tại Brit Awards cho "Album của 30 năm", song thua cuộc trước (What's the Story) Morning Glory? của ban nhạc Oasis. Năm 2011, tạp chí Q cũng xếp album ở vị trí 34 trong danh sách "250 album tôn vinh của Q giai đoạn 1986-2010".

Thành phần tham gia sản xuất

Keane
Tom Chaplin – hát chính.
Tim Rice-Oxley – piano, keyboard, bass, hát bè.
Richard Hughes – trống.

Nghệ sĩ khác
Andy Green – đồng bộ và sản xuất.

Xếp hạng và chứng chỉ

Xếp hạng

Chứng chỉ

Bonus DVD

Danh sách ca khúc
"Somewhere Only We Know" (ấn bản quốc tế)
"Somewhere Only We Know" (ấn bản tại Mỹ)
"Everybody's Changing" (ấn bản số 1)
"Bedshaped"
"This Is the Last Time" (ấn bản số 4)

Ấn bản tại Nhật
Keane 30 second TV advertisement
"Somewhere Only We Know" (live)
"She Has No Time" (live)
"This Is the Last Time" (live)
"We Might As Well Be Strangers" (live)
"Everybody's Changing" (live)
"Bedshaped" (live)
"Somewhere Only We Know" (ấn bản quốc tế)

Tham khảo

Liên kết ngoài
Official album site
Hopes and Fears on Keaneshaped

Album của Keane
Album năm 2004
Album đầu tay năm 2004
Album quán quân tại Anh
Album của Island Records


title: Liên bang Mã Lai

text:
Liên bang Mã Lai () gồm 11 (sau đó là 14) bang (chín bang Mã Lai và hai khu định cư Eo biển Penang và Malacca) tồn tại từ ngày 31 tháng 1 năm 1948 cho đến ngày 16 tháng 9 năm 1963. Liên bang độc lập vào ngày 31 tháng 8 năm 1957, Tập hợp các bang nguyên thuộc Liên bang Malaya hiện được gọi là Malaysia bán đảo.

Lịch sử
Từ năm 1946 đến năm 1948, 11 bang hình thành một thuộc địa vương thất Anh Quốc đơn nhất mang tên Liên hiệp Malaya. Do sự phản đối từ những người dân tộc chủ nghĩa Mã Lai, Liên hiệp bị bãi bỏ và bị thay thế bằng Liên bang Malaya, thể chế này phục hồi vị thế tượng trưng của các quân chủ tại các bang Mã Lai.

Trong Liên bang, các bang Mã Lai là những lãnh thổ bảo hộ của Anh Quốc, còn Penang và Malacca duy trì vị thế là các lãnh thổ thuộc địa. Giống như Liên hiệp Malaya trước đó, Liên bang không bao gồm Singapore, bất chấp việc lãnh thổ này có các liên kết truyền thống với Malaya.

Liên bang giành được độc lập trong Thịnh vượng chung các Quốc gia vào ngày 31 tháng 8 năm 1957. Năm 1963, Liên bang được tái lập với tên "Malaysia" khi liên bang hóa với các lãnh thổ của Anh Quốc là Singapore, Sarawak, và Bắc Borneo; Philippines duy trì một yêu sách với Bắc Borneo. Singapore bị trục xuất khỏi Malaysia và trở thành một nước cộng hòa độc lập vào ngày 9 tháng 8 năm 1965.

Hiệp định liên bang
Hiệp định Liên bang Malaya được chế định từ Hội nghị Pleno Anh-Mã từ tháng 6 đến tháng 12 năm 1946. Cuối phiên họp, Hội nghị Pleno ban hành một "Sách Xanh" có 100 trang.

Hiệp định Liên bang Malaya được các quân chủ Mã Lai và đại diện của chính phủ Anh Quốc là Edward Gent ký kết vào ngày 21 tháng 1 năm 1948 tại King House. Hiệp định này thay thế cho hiệp định thành lập Liên hiệp Malaya, và chuẩn bị cho việc thiết lập Liên bang Malaya vào ngày 1 tháng 2 năm 1948. Vị thế của các quân chủ Mã Lai cũng được khôi phục.

Danh sách thành viên

Hệ thống chính phủ
Đứng đầu Chính phủ của Liên bang Malaya là một Cao ủy người Anh, nhân vật này có quyền lực hành pháp, được Hội đồng Hành pháp Liên bang Malaya và Hội đồng Lập pháp Liên bang Malaya trợ giúp và cố vấn.

 Hội đồng Hành pháp Liên bang Malaya gồm 7 thành viên chính thức và 7 thành viên phi chính thức.
 Hội đồng Lập pháp Liên bang Malaya gồm Cao ủy với vị thế Chủ tịch Hội đồng, 14 thành viên chính thức và 50 thành viên phi chính thức đại diện cho các khu định cư eo biển, giới thương gia và tất cả các sắc tộc. Thêm vào đó, nguyên thủ bang, thủ hiến của 9 hội đồng bang và hai đại diện từ các khu định cư eo biển trở thành các thành viên phi chính thức.
 Hội nghị Mã Lai các quân chủ sẽ cố vấn cho Cao ủy về các vấn đề nhập cư. Thống sứ Anh được thay thế bằng một thủ hiến tại mỗi bang trong liên bang.

Hiệp định liên bang thiết lập quyền lực của các chính phủ liên bang và bang. Các vấn đề tài chính cần phải được giải quyết bởi các bang tương ứng. Sultan được trao toàn quyền trong các vấn đề tôn giáo và phong tục Mã Lai. Chính sách đối ngoại và phòng thủ tiếp tục do chính phủ Anh Quốc quản lý.

Điều kiện quyền công dân
Điều kiện quyền công dân của Liên bang Malaya được thắt chặt hơn, theo luật, những trường hợp sau được tự động cấp quyền công dân:
 Công dân của Sultan của bất kỳ bang nào
 Công dân Anh Quốc sinh ra tại Penang hoặc Malacca từng sống liên tục 15 năm tại Liên bang
 Công dân Anh Quốc sinh ra tại liên bang có cha sinh ra hoặc sống liên tục 15 năm tại liên bang
 Bất kỳ ai sinh ra tại liên bang, thạo tiếng Mã Lai và tuân theo các truyền thống Mã Lai trong sinh hoạt thường nhật
 Bất kỳ ai sinh ra tại liên bang có cha mẹ sinh và sống liên tục 15 năm tại liên bang

Thông qua nhập tịch (theo đơn), một cá nhân có thể đạt được quyền công dân, các tiêu chí là:

 Sinh ra và sống ít nhất 8 trong số 12 năm tại Liên bang Malaya trước khi nộp đơn
 Sống tại Liên bang Malaya ít nhất 15 trong số 20 năm trước khi nộp đơn

Trong cả hai trường hợp nhập tịch, người nộp đơn cần có đạo đức tốt, tuyên thệ trung thành và làm rõ lý dọ họ sống trong liên bang, và thành thạo tiếng Mã Lai hoặc tiếng Anh.

Thông qua hiến pháp, Liên bang Malaya đảm bảo quyền lợi và vị thế đặc biệt của người Mã Lai cũng như các quyền lợi, quyền lực và chủ quyền của các quân chủ Mã Lai trong các bang của họ.

Cơ quan lập pháp
Cơ quan Lập pháp Liên bang Malaya có phiên hịp đầu tiên tại Tuanku Abdul Rahman Hall, Kuala Lumpur vào năm 1948. Cơ cấu này do Cao ủy người Anh Edward Gent mở ra. Cấu trúc thành viên của hội đồng gồm:
 Cao ủy Anh Quốc (vị thế Chủ tịch);
 3 thành viên mặc định (gồm Bộ trưởng chính, Bộ trưởng Tài chính, và Tổng chưởng lý);
 11 thành viên bang và khu định cư (Chủ tịch hội đồng bang của mỗi bang Mã Lai, và một thành viên được bầu bởi mỗi hội đồng khu định cư)
 11 thành viên chính thức; và
 34 thành viên phi chính thức được bổ nhiệm.

Các thành viên phi chính thức được yêu cầu phải là công dân Liên bang hoặc là thần dân Anh Quốc.

Năm 1948, thành phàn dân tộc của Hội đồng là:
 28 đại biểu người Mã Lai, gồm toàn bộ thủ hiên,
 14 đại biểu người Hoa,
 6 đại biểu người Ấn, và
 14 đại biểu người Âu.

Onn Jaafar nhấn mạnh trong phiên họp đầu tiên rằng các công dân của Liên bang Malaya không muốn sự can thiệp của các thế lực ngoại bang vào các sự vụ của Liên bang; đại biểu người Hoa Vương Tông Kính (Ong Chong Keng) khẳng định rằng người Hoa sẽ trung thành với Liên bang Malaya. Tại phiên họp hội đồng đầu tiên này, một số ủy ban nhỏ được thành lập:
 Ủy ban Thường vụ Tài chính
 Uỷ ban Bầu cử
 Ủy ban Đặc quyền

Phiên họp đầu tiên thông qua Dự luật thành phố Kuala Lumpur, Dự luật Chuyền giao quyền lực, và Dự luật Vay nợ.

Nhân khẩu

Tham khảo

Cựu quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc
Cựu quốc gia quân chủ
Cựu quốc gia ở Đông Nam Á
Cựu thuộc địa và xứ bảo hộ Anh tại châu Á

Malaya
Malaya thuộc Anh
Quốc gia cổ trong lịch sử Malaysia
Cựu bảo hộ Anh
Lịch sử Singapore


title: Sexy Summer ni yuki ga furu (bài hát)

text:
Sexy Summer ni Yuki ga Furu là một đĩa đơn của nhóm nhạc nam Sexy Zone. Và được phát hành vào ngày 03/10/2012.

Thông tin
Tiếp nối với đĩa đơn thứ hai của nhóm, khoảng 6 tháng sau, đĩa đơn thứ ba của nhóm được phát hành và mang tên Sexy Summer ni Yuki ga Furu
Đĩa đơn thứ ba này được phát hành gồm 2 phiên bản thường và 1 phiên bản giới hạn.
Bài hát Sexy Summer ni Yuki ga Furu được chọn làm bài hát chủ đề cho TV Show Real Scope Hyper (リアルスコープ).
Bài hát Kimi no tame Boku ga iru (キミのため ボクがいる) cũng được chọn làm Image song cho 2012 FIVB Women's World Olympic Qualification Tournament.
Trong đĩa đơn lần này, bài hát Ame datte (雨だって) được trình bày bởi nhóm nhỏ mới Sexy Boyz (Nhóm nhỏ gồm có Matsushima Sou, Marius Yo của Sexy Zone và 6 thành viên của Johnny’s Jr. là Jinguji Yuta, Nakamura Reia, Kuramoto Kaoru, Haniuda Amu, Nishihata Daigo và Nagase Ren.).

Xếp hạng
Vị trí đĩa đơn trên bảng xếp hạng Oricon
Vị trí trong tuần đầu (hạng 1)

Vị trí đĩa đơn trên bảng xếp hạng Billboard
Hạng 1 (Billboard JAPAN HOT 100) (2012)
Hạng 1 (Billboard JAPAN Hot Singles Sales) (2012)

Ca khúc trong đĩa

CD

Phiên bản giới hạn
Sexy Summer ni Yuki ga furu
Lời: Miura Yoshiko, Nhạc: Janne Hyoty & Martin Grano
Kimi no tame, boku ga iru
Lời: Satou Shori, Nhạc: Anders Dannvik & Takuya Harada & DAICHI
Ame datte - Sexy Boyz
Lời: Ihashi Naruya, Nhạc: Fredrik Samsson & Ihashi Naruya

Phiên bản thường
Sexy Summer ni Yuki ga furu
Lời: Miura Yoshiko, Nhạc: Janne Hyoty & Martin Grano
Kimi no tame, boku ga iru
Lời: Satou Shori, Nhạc: Anders Dannvik & Takuya Harada & DAICHI
Ame datte - Sexy Boyz
Lời: Ihashi Naruya, Nhạc: Fredrik Samsson & Ihashi Naruya
Bayside Elegy
Lời: zopp, Nhạc: Anders Wigelius & Erik Wigelius
Sexy Summer ni Yuki ga furu (Inst)
Kimi no tame, boku ga iru (Inst)
Ame datte - Sexy Boyz (Inst)

DVD
 Phiên bản giới hạn A
 Sexy Summer ni Yuki ga furu (PV)
 Phiên bản giới hạn B
 Sexy Summer ni Yuki ga furu (Making + Photo booklet)

Chú thích

Album năm 2012


title: Đặng Tử Kính

text:
Đặng Tử Kính (1875 - 1928) là một chí sĩ yêu nước của Việt Nam thời cận đại. Ông cùng với Phan Bội Châu, Nguyễn Thành, Trình Hiền, Lê Võ, Đặng Thái Thân... đều là những hội viên trọng yếu, đảm nhận mọi hoạt động của Duy Tân hội.

Tiểu sử
Đặng Tử Kính quê quán huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, là bạn đồng chí với Phan Bội Châu đồng thời là chú ruột liệt sĩ Đặng Thái Thân.

Năm 1905, Đặng Tử Kính cùng với Phan Bội Châu xuất dương sang Nhật (1905) để cầu ngoại viện. Tháng giêng năm 1906, Ông đã đưa hội chủ (Cường Để) từ bến cảng Hải Phòng sang Nhật để phát động phong trào Đông du, với mục đích đưa thanh niên sang Nhật du học. Năm 1908, Pháp và Nhật ký với nhau một hiệp ước, phong trào Đông Du bị đàn áp, du học sinh bị trục xuất, Ông phải rời đất Nhật trở về Hương Cảng rồi sang Xiêm (Thái Lan). Tại đây ông đã cùng Đặng Thúc Hứa xây dựng và tổ chức các hoạt động yêu nước cho Việt kiều và du học sinh Việt Nam tại bản Thầm, đồng thời lập quỹ để mua sắm vũ khí cho cách mạng.

Năm 1911 cách mạng Tân Hợi (Trung Quốc) thành công, cho đây là cơ hội thuận lợi nên Ông liền từ Xiêm về Quảng Đông. Nơi đây Ông cùng Phan Bội Châu và các những người khác đã giải tán Duy Tân hội và thành lập Việt Nam Quang phục Hội, thay đổi tôn chỉ từ chủ nghĩa quân chủ sang chủ nghĩa dân chủ. Ông cùng với Mai Lão Bạng được bầu làm Ủy viên kinh tế trong "Chấp hành bộ".

Năm 1913, Phan Bội Châu bị chính quyền Quảng Đông bắt giữ, lúc này Đặng Tử Kính và Nguyễn Thượng Hiền đã lãnh đạo Việt Nam Quang Phục hội. Tháng 3 năm 1915, Ông và Nguyễn Thượng Hiền sang Xiêm vận động công sứ Đức, Áo viện trợ 10.000 đồng tiền Xiêm, đồng thời chia làm 3 phần giao cho ba nhóm Quang Phục quân mua vũ khí để đánh vào Móng Cái, Hà Khẩu, Lạng Sơn. Song đáng tiếc những hoạt động quân sự trên không thành công.

Sau khi Phan Bội Châu bị Pháp bắt tại Thượng hải rồi đưa về nước vào năm 1925, phong trào Việt Nam Quang Phục hội dần dần tan rã, Ông tiếp tục sang Xiêm La. Sau một thời gian hoạt động vào năm 1928 thì Ông đã qua đời tại Phi Chịt (Thái Lan).

Vinh danh
Để tưởng nhớ những đóng góp của ông, chính quyền Thành phố Đà Nẵng đã đặt ông cho một con đường tại phường Thạch Thang, Quận Hải Châu, Thành phố Đà Nẵng.

Chú thích

Xem thêm
Phan Bội Châu
Đặng Thái Thân
Mai Lão Bạng
Nguyễn Thượng Hiền
Duy Tân hội
phong trào Đông du
Việt Nam Quang phục Hội

Liên kết ngoài
Di tích nhà thờ họ Phạm, xã Hưng Nhân.

Người Nghệ An

Sinh năm 1875
Mất năm 1928


title: Friedrich Graf von Wrangel

text:
Friedrich Heinrich Ernst Graf von Wrangel (13 tháng 4 năm 1784 tại Stettin, Pommern – 2 tháng 11 năm 1877 tại Berlin) là một Bá tước và Thống chế của quân đội Phổ, được xem là một trong những người đã đóng góp đến sự thành lập Đế quốc Đức. Được thị dân Berlin mệnh danh là Cha Wrangel (Papa Wrangel), ông trở thành một trong những tướng lĩnh được dân chúng ưa chuộng nhất của Phổ vì khiếu hài hước thô kệch của mình. Gia nhập các lực lượng Phổ vào năm 1796, Wrangel đã tham gia chiến đấu chống Pháp và thể hiện khả năng của mình trong những cuộc chiến tranh của Napoléon. Trên cương vị là một tư lệnh cấp sư đoàn ông đã giải quyết tình hình bất ổn tại Köln vào năm 1837. Về sau, ông chỉ huy quân đội Liên minh các quốc gia Đức trong Chiến tranh Schleswig lần thứ nhất vào năm 1848, tiến quân đến tận Jutland, và cùng năm đó ông dập dắt cuộc cách mạng ở Berlin. Vào năm 1864, ông được bổ nhiệm làm Tổng Tư lệnh quân đội liên minh Áo - Phổ trong cuộc Chiến tranh Schleswig lần thứ hai, nhưng vị Thống chế quá cao tuổi không giành được thắng lợi đáng kể trong cuộc chiến và vị vương thân-chiến sĩ Friedrich Karl đã thay thế ông làm Tổng Tư lệnh liên quân. Trong khoảng thời gian cuối đời, ông tích cực tái cấu trúc lực lượng kỵ binh Phổ và đóng vai trò cố vấn quân sự trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ (1866) và Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871).

Cuộc đời ban đầu
Wrangel ra đời tại Stettin (ngày nay là Szczecin, Ba Lan) ở tỉnh Pommern, Phổ. Khi mới 12 tuổi, ông đã gia nhập một trung đoàn long kỵ binh vào năm 1796 và được phong cấp thiếu úy vào năm 1798. Trong những cuộc chiến tranh của Napoléon, trung đoàn của chỉ được động viên hoàn toàn sau thất bại của Phổ trong trận Jena. Wrangel đặc biệt thể hiện khả năng của mình trong trận Heilsberg vào năm 1807, và được tặng thưởng huân chương cao quý nhất của Phổ – Huân chương Quân công. Trong quá trình cải cách quân đội, Wrangel lên quân hàm trung úy và tiếp theo đó là đại úy. Với cuộc tái cấu trúc trung đoàn long kỵ binh của ông, Wrangel trở thành Tư lệnh của Trung đoàn Thiết kỵ binh số 3 được hình thành từ trung đoàn long kỵ binh cũ của ông. Trong cuộc Chiến tranh Giải phóng năm 1813, ông chiến đấu tốt tại Hainan, Liebertwolkwitz, và Leipzig, nên được thăng quân hàm thiếu úy, và được nhận Huân chương Thập tự Sắt tại Wachau gần Leipzig. Năm 1814, ông ban đầu tham gia trong các hoạt động phong tỏa quanh Luxembourg, sau đó đóng một vai trò quan trọng trong giao tranh ác liệt vào tháng 2. Trên đường rút quân đến Etouges, ông được Thống chế Blücher vì tài năng chỉ huy trung đoàn của mình. Ông cũng tích cực tham gia trong các trận đánh tại Laon và Sezanne. Cùng năm đó, do những cống hiến của mình trong cuộc chiến, ông lên quân hàm thượng tá, và được giao quyền chỉ huy Trung đoàn Long kỵ binh số 2 Tây Phổ. Mặc dù trung đoàn không tham chiến trong chiến dịch năm 1815, ông trở thành đại tá.

Tướng và Thống chế Phổ
Trong thời kỳ hòa bình lâu dài, Wrangel đã thể hiện bản lĩnh của mình như một sĩ quan kỵ binh táo bạo và hiệu quả. Ông chỉ huy một lữ đoàn kỵ binh vào năm 1821, và được phong cấp Thiếu tướng hai năm sau đó, khi ông vừa tròn 40 tuổi. Ông chỉ huy Sư đoàn số 13, với tổng hành dinh đặt tại Münster ở Westfalen vào năm 1834, khi mà bạo động bùng nổ do những bất đồng giữa Tổng gám mục Köhn và vương quyền. Thái độ ứng xử cương quyết của ông đối với giới tăng lữ đã ngăn chặn tình trạng bất ổn nghiên trọng. Ông lên quân hàm Trung tướng, được triều đình tặng thưởng nhiều huân chương, có được sự tín nhiệm của tầng lớp quý tộc Junker, và lần lượt giữ chức chỉ huy tại Königsberg và Stettin.

Vào năm 1848, Wrangel được bổ nhiệm làm Tư lệnh Quân đoàn II của quân đội Liên minh các quốc gia Đức trong cuộc Chiến tranh Schleswig lần thứ nhất, và được phong quân hàm Thượng tướng Kỵ binh. Dưới sự chỉ đạo của ông, quân đội Phổ đã giành một số chiến thắng trước quân Đan Mạch, và tấn công Jutland. Tuy nhiên, các cường quốc khác của châu Âu gây áp lực buộc Phổ phải rút quân, và do đó vua Friedrich Wilhelm IV đã huấn dụ cho Wrangel rút quân khỏi các công quốc Schleswig và Holstein. Song, Wrangel từ chối, khẳng định rằng ông đang nằm dưới sự chỉ huy của chấp chính quan Đức chứ không phải là vua Phổ. Ông đề xuất rằng bất kỳ một hòa ước nào được ký kết chí ít phải được đệ trình cho Nghị viện Frankfurt, do những người theo chủ nghĩa tự do, phê chuẩn. Điều này gây cho phe tự do hiểu nhầm rằng Wrangel đứng về phía họ. Tuy nhiên, người Đan Mạch từ chối đề xuất này và các cuộc đàm phán chấm dứt. Sau một sự lưỡng lự phân vân, Phổ ký kết thỏa ước tại Malmö vào ngày 26 tháng 8 năm 1848, theo đó họ thực sự nhượng bộ mọi yêu cầu của Đan Mạch.

Sự bất tuân của Wrangel không gây tai họa cho ông: vào mùa hè, triều đình Phổ triệu tập ông đến Berlin để trấn áp các cuộc nổi dậy tại đây trong Các cuộc cách mạng năm 1848 ở Đức. Ông khởi binh tới thành phố Berlin vào ngày 10 tháng 11 năm 1848, mà không gặp phải nhiều sự kháng cự. Đoàn quân của ông được sự chào đón của tầng lớp trung lưu, những người đã mệt mỏi trước tình trạng rối ren và bất ổn trong cuộc cách mạng – chào đón. Trên cương vị là Thống đốc Berlin và Tổng Tư lệnh quân đội tại Brandenburg (chức vụ mà ông giữ cho đến khi mất), Wrangel đã tuyên bố vây hãm thành phố và trục xuất viên chủ tịch và các thành viên tự do chủ nghĩa của Hội đồng Quốc gia. Ông nhanh chóng khôi phục quyền lực của Chính phủ. Như vậy, trong lịch sử hồi sinh đầy biến động của Vương quốc Phổ, đã hai lần thái độ kiên quyết không khoan nhượng của Wrangel đạt được mục tiêu của mình mà không gây đổ máu. Để tưởng thưởng công trạng của Wrangel trong việc dập tắt cuộc cách mạng tại Berlin, Quốc vương Friedrich Wilhelm IV đã phong ông quân hàm Thượng tướng Kỵ binh, và bổ nhiệm ông làm Tổng Tư lệnh Quân đoàn III, chứ không chỉ là chỉ huy quân đội tại Brandenburg. Kể từ đây, ông trở thành một cộng sự thân cận của Vương tử Wilhelm, sau là Hoàng đế Wilhelm I của Đức. Kể từ giai đoạn này trở lại, Wrangel đóng một vai trò quan trọng trong việc hồi sinh lực lượng kỵ binh Phổ, binh chủng đã rơi vào tình trạng bị bỏ bê và kém hiệu quả kể từ năm 1815. Vào năm 1856, tướng Wrangel tổ chức lễ kỷ niệm 60 năm ngày ông gia nhập quân đội Phổ, và nhân dịp này ông được phong cấp bậc cao nhất Thống chế vào ngày 15 tháng 8. Ông trở thành viên sĩ quan duy nhất giữ quân hàm Thống chế trong quân đội Phổ khi ấy, mặc dù những người em của Đức vua là Vương tử Karl và Wilhelm giữ những cấp bậc được cho là tương đương với Thống chế.

Khi cuộc Chiến tranh Schleswig lần thứ hai bùng nổ giữa Áo và Phổ với Đan Mạch, vị Thống chế 80 tuổi Wrangel được bổ nhiệm làm Tổng Tư lệnh quân đội liên minh. Wrangel giờ đây đã quá cao tuổi nên không thể hoạt động theo các kế hoạch của Tổng tham mưu trưởng Helmuth von Moltke. Theo Từ điển Bách khoa Toàn thư Anh (phiên bản năm 1911, ông thường ban bố những mệnh lệnh vu vơ hoặc không thể thực hiện được, và luôn khao khát Vương tử Friedrich Karl thay thế ông chỉ huy liên quân. Nhà sử học Hans-Ulrich Wehler đã đánh giá về Wrangel trong chiến dịch năm 1864 là "hoàn toàn bất lực", và trên thực tế, Wrangel không phải là một nhà chiến lược tài năng, mà là một sĩ quan can trường trên trận tuyến với khiếu hài hước thô kệch kiểu Berlin. Sau trận Dybbøl, Wrangel từ chức chỉ huy, được phong làm Bá tước (Graf) và được nhận nhiều vinh dự khác. Từ điển Bách khoa Anh cho rằng thanh danh của Wrangel, và tài năng chỉ huy của Friedrich Karl, Helmuth von Moltke, Eduard Vogel von Falckenstein, và Ludwig Karl Wilhelm von Gablenz đã mang lại chiến thắng vang dội cho liên quân trong chiến dịch này. Trong quá trình diễn ra cuộc chiến, mâu thuẫn gay gắt đã nảy sinh giữa vị Thống chế và Thủ tướng Otto von Bismarck. Bất bình trước sự can thiệp của các nhà ngoại giao vào tình hình chiến sự, Wrangel đã đánh điện cho Đức vua: "Tâu Bệ hạ, đám nhà ngoại giao đáng bị đưa lên giá treo cổ". Nhưng đến một ngày, khi hai người ngồi cạnh nhau bên bàn của Đức vua, Wrangel đã tỏ ra ăn năn hối lỗi, và ông cùng Thủ tướng trở lại là bạn với nhau cho đến khi Wrangel mất. Vào năm 1866, trong cuộc Chiến tranh Áo-Phổ, ông không giữ một chức Tư lệnh nào vì tuổi tác của mình, nhưng tình nguyện đi theo quân đội ra chiến trường. Nhà sử học G. L. M. Strausse đã từng chứng kiến một lần tại quân y viện ở Nachod, Wrangel đã chia sẻ và động viên các thương binh, đồng thời cấp chút tiền cho họ. Sau cuộc chiến, ông hăng say đóng góp cho cuộc cải tổ binh chủng kỵ binh lần thứ hai trong giai đoạn 1866 – 1870, và trong cuộc Chiến tranh Pháp-Đức (1870 – 1871). Cũng như trong cuộc chiến với Áo, ông làm cố vấn quân sự cho Phổ trong cuộc chiến tranh với Pháp. Trong cuộc diễu binh chiến thắng của quân đội Phổ – Đức về kinh thành Berlin sau các cuộc chiến năm 1866 và 1870 – 1871, Wrangel được vinh dự dong ngựa ở phía trước những nhân vật quan trọng như Bismarck, Roon và Moltke. Ông từ trần tại Berlin vào năm 1877, hưởng thọ 93 tuổi.

Nhân dịp kỷ niệm thứ 70 ngày ông gia nhập quân ngũ, trung đoàn của Wrangel, Trung đoàn Thiết kỵ binh số 3, đã được đặt tên là "Bá tước Wrangel" (Graf Wrangel). Trong bộ phim Bismarck (1940) của đạo diễn Wolfgang Liebeneiner, Wrangel được Hans Junkermann thủ vai. Ngày nay ở Berlin-Kreuzberg có Đường Wrangel (Wrangelstraße), vốn đã được đặt theo tên ông từ năm 1849.

Lưu ý
Chú ý đến tên gọi của ông: Graf là một tước hiệu, tương đương với Bá tước, chứ không phải là một tên riêng hoặc tên lót. Trước năm 1919, tước hiệu nằm ở phía trước tên riêng. Tước hiệu cũ của những người còn sống sau năm 1919 là thành phần thuộc tên họ, do đó nằm phía sau tên thánh và không thể được dịch. Tước vị tương đương với Nữ Bá tước là Gräfin.

Xem thêm
 Wrangel
 Gutshaus Steglitz (Wrangelschlösschen)

Chú thích

Tham khảo

Đọc thêm

Chuyên khảo
 Biographie des General-Feldmarschall Grafen von Wrangel. Nach amtlichen Materialien bearbeitet. u. hrsg. von B. Brunckow, Berlin 1866
 Franz Ludwig August von Meerheimb: Graf von Wrangel, Königlich Preußischer General-Feldmarschall . Mittler, Berlin 1877
 Henry von Baensch, Geschichte der Familie von Wrangel, Berlin-Dresden 1887 (ND Boston 2005).
 Harald Müller: Friedrich Heinrich Ernst von Wrangel. General der Konterrevolution. In: Helmut Bleiber u.a. (Hrsg.): Männer der Revolution von 1848. Band 2. Akademie Verlag, Berlin 1987, ISBN ngày 3 tháng 5 năm 285-9, S. 513-536
 B. Poten: Wrangel, Friedrich Graf von. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 44, Duncker & Humblot, Leipzig 1898, S. 226–232.
 Eintrag in der Deutschen Biographischen Enzyklopädie
 Volker Schäfer, Friedrich Graf von Wrangel, in: Gerhard Taddey (Hrsg.), Lexikon der deutschen Geschichte, Stuttgart ³1998, S. 1385.

Hồi ký
 Philipp zu Eulenburg, Der alte Wrangel, in: Aus fünfzig Jahren, Berlin 1923, S. 13-22.
 Karl Ludwig von Prittwitz, Berlin 1848, Berlin 1985

Sách phổ thông
 Arthur Bach: Papa Wrangel. Aus dem Leben des Generalfeldmarschalls Graf Friedrich Heinrich Ernst von Wrangel. 1784-1877. Woltersdorf-Verlag, Woltersdorf b. Erkner 1937
 Siegfried Fischer-Fabian: »Achtzig müsste man sein...« – Friedrich Graf von Wrangel, in: Berlin-Evergreen. Bilder einer Stadt in sechzehn Porträts. Ullstein, Frankfurt/Main 1975, S. 49-59.

Liên kết ngoài
Porträt: Ehrenbürger Friedrich von Wrangel
Berlin-Lexikon
General von Wrangel und Major Rimpler auf dem Gendarmenmarkt nach der Besetzung Berlins am 9. November 1848
Gedicht Kurt Tucholskys über Wrangel

Sinh năm 1784
Mất năm 1877
Người Szczecin
Thống chế Phổ
Bá tước Đức
Quân nhân Đức trong những cuộc chiến tranh của Napoléon
Nhân vật trong Chiến tranh Áo-Phổ
Quân nhân Đức trong Chiến tranh Pháp–Phổ
Người tỉnh Pommern
Người nhận Huân chương Thập tự Sắt
Hiệp sĩ Huân chương Thánh Johann
Người nhận Pour le Mérite
Người nhận Huân chương Thánh Anđrê
Nhân vật trong Chiến tranh Schleswig lần thứ hai