title: Động cơ phản lực không khí

text:
Động cơ phản lực không khí (jet engine) là một kiểu động cơ sử dụng sức đẩy phản lực, trong đó nhờ luồng khí phụt ra phía sau ở vận tốc cao để tạo ra phản lực đẩy phương tiện về phía trước theo định luật 3 Newton. Trong khi động cơ sử dụng sức đẩy phản lực mang nghĩa rộng hơn, có thể kể đến bao gồm động cơ tên lửa, động cơ phản lực nước, động cơ lực đẩy hybrid, thì thuật ngữ động cơ phản lực không khí- chỉ bao gồm các động cơ hoạt động trong môi trường không khí, như động cơ turbojet, turbofan, ramjet, hay động cơ phản lực không khí dạng xung (pulse jet).

Động cơ phản lực lấy không khí từ môi trường khí quyển bên ngoài (air breathing) (từ đây gọi tắt là hút khí ngoài) thông thường có một khoang có các cánh quạt đảm nhận nhiệm vụ nén khí, các cánh quạt này được dẫn động bởi turbine, cùng với năng lượng từ dòng khí phụt qua miệng xả (ống đẩy-propelling nozzle)—quá trình này còn được gọi dưới cái tên chu trình nhiệt động học Brayton. Vào đầu kỷ nguyên máy bay phản lực, các máy bay sử dụng động cơ tuốc bin phản lực luồng (turbojet) cũng là loại động cơ phản lực có thiết kế đơn giản, loại động cơ này không hiệu quả khi bay ở tốc độ nhỏ hơn tốc độ âm thanh. Phần lớn các máy bay chở khách bay dưới tốc độ âm hiện nay thường sử dụng động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt có tỉ lệ không khí chảy xung quanh/lượng không khí nạp vào lõi động cơ cao (high-bypass) rất phức tạp. Máy bay sử dụng động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt có tốc độ bay lớn hơn, và hiệu suất sử dụng nhiên liệu tốt hơn động cơ piston và động cơ cánh quạt khi máy bay phải bay chặng hành trình dài. Các động cơ phản lực lấy khí ngoài đặc biệt được sử dụng trên các phương tiện bay tốc độ cao (động cơ phản lực dòng thẳng và động cơ phản lực tĩnh siêu âm-scramjet) sử dụng hiệu ứng búa thủy động (ram effect) khi phương tiện bay ở tốc độ cao để nén khí, thay cho cơ cấu nén khí bằng cánh quạt thông thường.

Lực đẩy của động cơ phản lực không khí thông thường từ  (động cơ tuốc bin phản lực luồng de Havilland Ghost) giai đoạn những năm 1950s cho tới  (động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt General Electric GE90) ra đời những năm 1990s, và độ tin cậy của chúng tăng từ 40 lần ngừng động cơ mỗi 100.000 h bay cho tới ít hơn 1 lần ngưng động cơ cho mỗi 100.000 h bay vào cuối những năm 1990. Điều này cùng với sự tiết giảm lượng nhiên liệu tiêu thụ đã giúp các chuyến bay vượt Đại Tây dương bằng máy bay chở khách hai động cơ được chấp nhận rộng rãi khi bước sang thiên niên kỷ mới, khi mà các chuyến bay tương tự trước đây bắt buộc phải thực hiện tiếp nhiên liệu thường xuyên trên đường bay.

Lịch sử

Nguyên lý của động cơ phản lực không khí không phải là một khái niệm mới; tuy nhiên phải đến thế kỷ 20 thì những tiến bộ về kỹ thuật mới khiến cho ý tưởng về động cơ phản lực không khí trở thành hiện thực.

Một mô hình thô sơ áp dụng nguyên lý phản lực là aeolipile, được mô tả bởi Hero of Alexandria, thế kỷ thứ nhất sau công nguyên, Ai Cập thuộc La Mã. Thiết bị này dẫn trực tiếp hơi nước qua hai miệng phụt, làm quay quả cầu quanh trục. Đây là một thiết bị lạ thường vào thời điểm đó. Các ví dụ về turbine ta có thể thấy trực tiếp ở bánh xe chạy bằng nước hoặc các cối xay gió.

Lực đẩy phản lực cũng được áp dụng trong việc sử dụng thuốc súng-đốt cháy tạo thành khí đẩy các mũi tên bay về phía kẻ địch, được người Trung Quốc phát minh vào thế kỷ 13. Ban đầu thuốc súng được sử dụng trong việc chế tạo pháo hoa, nhưng đã dần trở thành một thứ vũ khí nguy hiểm. Nguyên lý mà người Trung Quốc áp dụng trong các mũi tên lửa và pháo hoa tương tự như nguyên lý của động cơ phản lực khí hiện nay.

Năm 1551, Taqi ad-Din Muhammad ibn Ma'ruf, người thuộc tỉnh Ai Cập, Đế quốc Ottoman, đã phát minh ra đòn bẩy được dẫn động bằng tuốc bin hơi nước. Đây là một thiết bị sử dụng nguyên lý phản lực thực tiễn đầu tiên, một thiết bị tương tự cũng được mô tả bởi John Wilkins vào năm 1648.

Vào năm 1633, một người lính Ottoman tên là Lagâri Hasan Çelebi đã sử dụng một tên lửa có dạng hình côn.

Nỗ lực đầu tiên trong việc thiết kế động cơ phản lực không khí thực tế là động cơ hybrid, trong đó sử dụng một nguồn năng lượng từ bên ngoài để nén khí, sau đó trộn lẫn khí nén với nhiên liệu và đốt cháy chúng, tạo ra lực đẩy. Động cơ sử dụng trên Caproni Campini N.1, cùng với động cơ phản lực Tsu-11 của Nhật dự định sử dụng trên máy bay kamikaze Yokosuka MXY7 Ohka đều không phát triển thành công.

Ngay trước khi diễn ra chiến tranh thế giới II, các kỹ sư đã nhận thấy giới hạn của máy bay động cơ cánh quạt lúc đó do giới hạn về hiệu suất của cánh quạt, mà theo đó, tốc độ đầu cánh quạt không thể vượt quá tốc độ âm thanh. Để tăng cường hiệu suất của máy bay, cần phải thiết kế một loại động cơ mới. Đây chính là động lực cho sự ra đời của động cơ tuốc bin khí, dạng động cơ phổ biến nhất của động cơ phản lực không khí.

Chìa khóa trong nguyên lý của động cơ phản lực không khí nằm ở tuốc bin, sử dụng chính năng lượng từ động cơ, để làm quay các cánh quạt máy nén khí. Tuốc bin khí không phải là một ý tưởng thiết kế mới: bằng sáng chế về trạm tuốc bin đã được John Barber đưa ra tại Anh vào năm 1791. Tuốc bin khí đầu tiên có khả năng tự duy trì đã được chế tạo vào năm 1903 bởi kỹ sư người Na Uy Ægidius Elling. Các động cơ như vậy không thể đưa vào sản xuất do các vấn đề về độ an toàn, độ tin cậy, trọng lượng, và nhất là hoạt động liên tục.

Bằng sáng chế tuốc bin khí đầu tiên sử dụng cho máy bay được đưa ra vào năm 1921 bởi Maxime Guillaume. Động cơ của ông là loại động cơ tuốc bin phản lực luồng, nhưng không bao giờ được chế tạo, do khoa học công nghệ thời kỳ này không thể chế tạo máy nén khí đạt yêu cầu. Alan Arnold Griffith xuất bản cuốn Lý thuyết khí động học trong thiết kế tuốc bin (An Aerodynamic Theory of Turbine Design) vào năm 1926, dẫn đến các thử nghiệm tại Royal Aircraft Establishment.

Năm 1928, học viên trường đào tạo Cranwell không quân Hoàng gia Anh là Frank Whittle đã trình bày ý tưởng về động cơ tuốc bin phản lực với người hướng dẫn của mình. Tháng 10 năm 1929, Whittle đã tiếp tục phát triển thêm ý tưởng của mình. Vào ngày 16 tháng 1 năm 1930, tại Anh, Whittle đã đệ trình bằng sáng chế đầu tiên của mình (được cấp năm 1932). Bằng sáng chế của ông đưa ra là một máy nén hướng tâm hai tầng, cấp khí nén cho một máy nén ly tâm. Máy nén khí hướng trục đã được chế tạo từ ý tưởng đưa ra trong bài thuyết trình của A.A.Griffith vào năm 1926 ("An Aerodynamic Theory of Turbine Design"). Whittle sau đó chỉ tập trung nghiên cứu máy nén khí ly tâm đơn giản. Tuy nhiên thiết kế của Whittle không làm chính phủ Anh quan tâm, và việc phát triển động cơ diễn ra rất chậm chạp.

Vào năm 1935, Hans von Ohain bắt đầu nghiên cứu một thiết kế tương tự tại Đức, cả bộ nén khí và tuốc bin đều nằm trên một trục, đặt đối diện nhau trên cùng một đĩa, nhưng Ohain không biết tới những thiết kế của Whittle. Động cơ của Von Ohain là một động cơ thử nghiệm khác hoàn toàn và chỉ có thể chạy dưới nguồn điện bên ngoài, nhưng ông đã chứng minh được nguyên lý cơ bản của động cơ phản lực. Ohain sau đó được giới thiệu với Ernst Heinkel, một trong những nhà chế tạo máy bay lớn nhất tại Đức để thực hiện ý tưởng của von Ohain. Heinkel sau đó đã mua lại công ty động cơ Hirth, và Ohain cùng với Max Hahn-một thợ máy bậc thầy, đã được đưa tới làm việc tại công ty động cơ Hirth. Họ đã chế tạo động cơ ly tâm đầu tiên của mình, động cơ HeS 1, thử nghiệm vào tháng 9 năm 1937. Không giống như thiết kế của Whittle, Ohain sử dụng nhiên liệu là hydrogen, được nạp ở áp suất cao từ bên ngoài. Tiếp sau đó họ đã thiết kế động cơ HeS 3 nhiên liệu xăng, có lực đẩy , được trang bị trên máy bay He 178, buổi bay thử nghiệm diễn ra bởi phi công thử nghiệm Erich Warsitz sáng sớm ngày 27/8/1939, bay từ Rostock đến sân bay Marienehe. Qua đó đánh dấu chiếc He 178 là chiếc máy bay động cơ tuốc bin phản lực đầu tiên trên thế giới. Heinkel đã nộp đơn xin cấp bằng sáng chế của Hoa Kỳ cho Động cơ máy bay của Hans Joachim Pabst von Ohain vào ngày 31/5/1939; số đăng ký US2256198, với Max Hahn là người phát minh.

Kỹ sư người Áo Anselm Franz làm việc tại bộ phận động cơ của hãng Junkers (Junkers Motoren hay viết tắt là "Jumo") đã phát triển máy nén khí dọc trục sử dụng cho động cơ phản lực. Kết quả là ông đã chế tạo động cơ phản lực Jumo 004. Sau khi các vấn đề kỹ thuật khác được giải quyết, việc sản xuất loạt động cơ này đã được tiến hành từ năm 1944, để sử dụng trên chiếc tiêm kích phản lực đẩu tiên trên thế giới Messerschmitt Me 262 (sau đó nó cũng được trang bị trên máy bay ném bom phản lực đẩu tiên trên thế giới Arado Ar 234). Chiếc Me 262 đã tham chiến quá muộn để cứu vãn tình thế của phát xít Đức, tuy nhiên, đây vẫn là loại động cơ phản lực đầu tiên được đưa vào trang bị.

Trong khi đó, tại Anh, máy bay phản lực Gloster E28/39 thực hiện chuyến bay thử lần đầu vào ngày 15/5/1941, Gloster Meteor được đưa vào trang bị trong Không quân Hoàng gia Anh từ tháng 7 năm 1944. Chúng được trang bị động cơ phản lực của công ty động cơ Power Jets Ltd., do Frank Whittle thành lập.

Sau khi chiến tranh kết thúc, máy bay phản lực và động cơ phản lực của Đức đã được quân Đồng minh nghiên cứu và là nền tảng cho các mẫu máy bay chiến đấu phản lực của Liên Xô và Hoa Kỳ thời kỳ đầu. Tất cả các động cơ phản lực trên máy bay cánh cố định đều dựa trên thiết kế này.

Đến cuối những năm 1950, động cơ phản lực không khí đã được sử dụng trên hầu hết các máy bay chiến đấu, trừ các máy bay vận tải, máy bay liên lạc, và một số kiểu máy bay đặc biệt khác. Cũng trong thời gian này, một số máy bay dân dụng của Anh cũng được thiết kế để sử dụng động cơ phản lực, ví dụ như de Havilland Comet và Avro Canada Jetliner. Vào những năm 1960, tất cả các máy bay dân dụng cỡ lớn đều được trang bị động cơ phản lực, các máy bay động cơ piston chỉ còn dùng để chở hàng.

Hiệu suất sử dụng nhiên liệu của động cơ tuốc bin phản lực luồng lúc đầu còn thấp hơn so với động cơ piston, nhưng vào những năm 1970, với việc phát minh ra động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt high-bypass đã giúp cho động cơ phản lực có hiệu suất tiêu thụ nhiên liệu tương đương với các mẫu động cơ piston và động cơ cánh quạt tốt nhất.

Sử dụng

Động cơ phản lực không khí được sử dụng trên máy bay phản lực, tên lửa hành trình và máy bay không người lái. Đối với động cơ rocket, chúng được sử dụng trong pháo hoa, tên lửa, du hành vũ trụ,....

Động cơ phản lực không khí cũng được sử dụng trong các mẫu xe hơi tốc độ cao, đặc biệt là trong các xe đua. Xe đua ThrustSSC chạy bằng động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt, hiện đang nắm giữ kỷ lục về tốc độ trên mặt đất.

Thiết kế động cơ phản lực không khí cũng thường được sửa đổi để hoạt động trong các lĩnh vực không liên quan đến máy bay, như tuốc bin khí công nghiệp hoặc động cơ đẩy trong hàng hải. Động cơ tuốc bin phản lực không khí được sử dụng để phát điện, để bơm nước, khí tự nhiên, hay dầu, và cung cấp lực đẩy cho tàu thủy hoặc tàu hỏa. Các động cơ tuốc bin khí công nghiệp có khả năng tạo ra công suất 50.000 mã lực. Phần lớn các động cơ này đều là được chuyển đổi từ các động cơ tuốc bin phản lực luồng dùng trong quân sự, như động cơ Pratt & Whitney J57 và J75. Cũng có những phiên bản của động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt P&W JT8D low-bypass có công suất 35.000 mã lực (HP).

Động cơ phản lực khí được phát triển thành các loại động cơ như động cơ tuốc bin trục hoặc động cơ tuốc bin cánh quạt, chúng có các thành phần cốt lõi của động cơ giống nhau, sử dụng trên máy bay trực thăng và một số loại máy bay cánh quạt.

Các loại động cơ phản lực không khí
Có nhiều loại động cơ nhưng chúng có điểm chung là sử dụng lực đẩy phản lực của luồng phụt để tiến về phía trước theo nguyên lý sức đẩy phản lực.

Động cơ lấy không khí từ khí quyển (air breathing)
Nói chung máy bay được đẩy đi bằng động cơ tuốc bin phản lực hút khí ngoài. Phần lớn các động cơ phản lực hút khí ngoài là động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt, có hiệu suất tốt ở tốc độ cận âm.

Động cơ tuốc bin khí

Tuốc bin khí là động cơ dạng quay, theo đó lấy năng lượng từ chuyển động của dòng khí cháy trong buồng đốt. Nó bao gồm một máy nén ở đầu cùng với tuốc bin ở cuối và buồng đốt ở giữa. Trong động cơ hàng không, 3 thành phần cơ bản này thường được gọi là bộ phận "sinh khí". Có nhiều kiểu tuốc bin khí khác nhau, nhưng chúng đểu sử dụng chung hệ thống sinh khí.

Động cơ tuốc bin phản lực luồng

Một động cơ tuốc bin phản lực là một động cơ tuốc bin khí mà hoạt động bằng cách nén không khí đi qua miệng hút khí của động cơ bằng máy nén khí (dọc trục, ly tâm hoặc cả hai), trộn không khí áp suất cao với nhiên liệu, đốt cháy hỗn hợp ở trong buồng đốt, và hỗn hợp khí nóng sau đó sẽ chảy qua các cánh tuốc bin và được đẩy ra bên ngoài qua miệng xả. Các cánh quạt của máy nén khí sẽ được dẫn động bởi trục lá tuốc bin, trong khi các lá tuốc bin này chuyển động nhờ khí nóng giãn nở chảy qua nó. Động cơ sẽ chuyển đổi năng lượng của nhiên liệu thành động năng khí xả, và tạo ra lực đẩy. Tất cả lượng khí nạp vào động cơ qua cửa hút khí sẽ đi qua các cánh quạt của máy nén khí, buồng đốt, và cánh quạt tuốc bin, khác với động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt mô tả sau đây.

Động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt

Turbofan không giống với động cơ tuốc bin phản lực ở chỗ nó có cánh bổ sung ở phía trước của động cơ, giúp gia tốc dòng khí đi trước khi đi vào tuốc bin lõi động cơ. Động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt chủ yếu được sử dụng trên các máy bay chở khách tầm trung và tầm xa.

Động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt thường có hiệu suất vượt trội hơn động cơ tuốc bin phản lực luồng ở tốc độ cận âm, nhưng ở tốc độ lớn, đường kính của động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt lớn hơn động cơ tuốc bin phản lực luồng sẽ dẫn đến lực cản lớn hơn. Ngoài ra, trong khi bay ở tốc độ siêu âm, nhất là ở các máy bay tiêm kích quân sự, yếu tố tiêu hao nhiên liệu cao hơn của động cơ tuốc bin phản lực ít được quan tâm hơn so với các yếu tố khác, các cánh quạt do đó sẽ được thiết kế nhỏ hơn, hoặc thậm chí là không có cánh quạt ở phía trước động cơ.

Vì những khác biệt này, nên động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt thường được đặc trưng bởi tỉ lệ lượng khí chảy xung quanh động cơ/lượng khí đi qua lõi động cơ (từ nay gọi là tỉ lệ đường vòng-bypass ratio) thấp hoặc cao, (low-bypass hay high-bypass). Động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt có tỉ lệ đường vòng thấp (low-bypass), tỉ lệ này vào khoảng 2:1 hoặc thấp hơn.

Động cơ phản lực nén khí bằng hiệu ứng búa thủy động

Động cơ nén không khí bằng hiệu ứng búa thủy động là một động cơ tương tự như động cơ tuốc bin khí, cả hai đều tuân theo chu trình Brayton. Tuy nhiên, động cơ chạy bằng tuabin khí và động cơ chạy bằng ram khác nhau ở cách chúng nén luồng không khí đi vào. Trong khi động cơ tuabin khí sử dụng các cánh quạt nén dọc trục hoặc ly tâm để nén không khí vào, động cơ ram chỉ dựa vào cửa hút khí hoặc bộ khuếch tán để nén không khí. Một động cơ ram chỉ yêu cầu vận tốc ban đầu của không khí đi vào động cơ phải lớn trước khi động cơ hoạt động. Động cơ phản lực ram là loại động cơ phản lực đơn giản nhất, do thiết kế động cơ không có một bộ phận nào chuyển động.

Động cơ phản lực dòng thẳng là một động cơ phản lực ram. Chúng rất đơn giản về mặt cơ khí, và vận hành với hiệu suất thấp hơn tất cả các động cơ tuốc bin phản lực nói chung, trừ khi phương tiện bay hoạt động ở vận tốc rất lớn.

Động cơ phản lực tĩnh siêu âm (Scramjet) khác với các động cơ khác ở chỗ chúng sử dụng buồng đốt không khí ở vận tốc siêu âm. Do đó chúng tỏ ra hiệu quả ở các phương tiện bay có vận tốc lớn hơn. Loại động cơ này vẫn đang trong quá trình thử nghiệm.

Động cơ phản lực đốt nhiên liệu không liên tục

Các kiểu động cơ phản lực khác

Động cơ tên lửa

Động cơ tên lửa sử dụng cùng nguyên lý phản lực của động cơ phản lực, nhưng nó khác với động cơ phản lực không khí là nó không cần lấy ô xy từ không khí bên ngoài, thay vào đó tên lửa sẽ sử dụng ô xy lỏng từ bể chứa trong thân.

Bởi vì tên lửa không lấy không khí từ môi trường khí quyển bên ngoài nên tên lửa có khả năng hoạt động ở độ cao lớn và trong không gian vũ trụ.

Động cơ tên lửa được sử dụng trong các tên lửa phóng vệ tinh, tàu thăm dò, tàu vũ trụ có người lái, và nhờ động cơ tên lửa, con người mới có thể đặt chân lên Mặt trăng vào năm 1969.

Động cơ tên lửa thường sử dụng trong các chuyến bay ở độ cao lớn, hoặc trên các tên lửa đẩy cần khả năng gia tốc lớn do tỉ lệ lực đẩy/trọng lượng của động cơ tên lửa rất lớn.

Tuy nhiên, vận tốc luồng khí phụt cao cùng với nhiên liệu giàu chất ô xy hóa khiến cho động cơ tên lửa sử dụng nhiều nhiên liệu hơn động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt. Mặc dù vây, khi đạt đến vận tốc lớn, các động cơ tên lửa lại có hiệu suất cao về năng lượng.

Lực đẩy của động cơ tên lửa được tính theo công thức:

 là lực đẩy,  là xung lực đẩy riêng,  là gia tốc trọng trường tiêu chuẩn,  là sự suy giảm khối lượng nhiên liệu theo thời gian kg/s,  là diện tích của miệng phụt của động cơ tên lửa, và  là áp suất khí quyển.

Động cơ Hybrid

Động cơ phản lực nước

Nguyên lý vật lý cơ bản
Các động cơ phản lực không khí đều là động cơ phản lực, theo đó tạo ra lực đẩy từ lực phụt của dòng chất lưu ở vận tốc cao.

Các động cơ phản lực không khí tạo ra luồng khí phụt nhờ đốt cháy nhiên liệu được chứa trong bể chứa trong động cơ (đối với động cơ tên lửa). Tương tự, đối với động cơ phản lực hàng không nhờ hút khí từ bên ngoài và đẩy hỗn hợp khí cháy từ buồng đốt, qua ống xả ở vận tốc cao hơn nhiều.

Vòi phun đẩy

Miệng xả (vòi phun, miệng phụt) của động cơ phản lực được sử dụng để tạo ra luồng phụt về phía sau. Miệng xả là nơi mà năng lượng của khí cháy ở áp suất cao được chuyển thành động năng của dòng khí phụt ở vận tốc lớn. Áp suất tổng và nhiệt độ của khí không thay đổi khi đi qua miệng xả nhưng các giá trị tĩnh giảm xuống và vận tốc của khí được tăng lên.

Tốc độ của dòng khí khi đi vào miệng vòi phun là thấp, ở vào khoảng Mach 0,4, để giảm tổn thất áp suất của dòng khí dẫn đến miệng phụt. Nhiệt độ đầu vào của khí khi đi vào miệng xả khá thấp, ở mức nhiệt độ không khí tại mực nước biển đối với miệng xả cánh quạt trên động cơ bay ở độ cao hành trình. Nhiệt độ của dòng khí phụt qua miệng xả có thể đạt tới 1000K đối với động cơ phản lực siêu âm có đốt sau và 2200K với động cơ đốt sau. Áp suất khí khi đi vào vòi phun cao gấp từ 1,5 lần áp suất khí bên ngoài vòi phun, đối với động cơ phản lực tuốc bin cánh quạt, đến gấp 30 lần áp suất không khí bên ngoài, đối với động cơ của máy bay có người lái bay ở tốc độ lớn hơn mach 3.

Miệng xả hội tụ thường chỉ có khả năng gia tốc khí đến Mach 1. Để có thể bay ở tốc độ cao, cần phải đạt được vận tốc khí phụt cao hơn nữa. Các máy bay bay ở tốc độ cao thường sử dụng động cơ có miệng xả dạng hội tụ-phân kỳ.

Lực đẩy vòi phun là cao nhất nếu áp suất tĩnh của khí đạt giá trị bằng với áp suất xung quanh tại đầu ra của vòi phun. Điều này chỉ xảy ra nếu như diện tích miệng vòi phun đúng theo tỉ lệ áp suất vòi phun (nozzle pressure ratio (npr)). Do tỉ lệ npr thay đổi theo sự thay đổi lực đẩy của động cơ và tốc độ bay, nên lực đẩy vòi phun hiếm khi đạt giá trị tối đa. Ngoài ra tại tốc độ bay siêu âm diện tích phân kỳ là nhỏ hơn mức để khí giãn nở tới khi bằng áp suất môi trường xung quanh để cân bằng với lực cản bên ngoài. Whitford đưa ra ví dụ là máy bay F-16. Các động cơ  XB-70 and SR-71.

Vòi phun của động cơ, cùng với diện tích tuốc bin, sẽ quyết định đến áp suất làm việc của máy nén.

Lực đẩy

Hiệu suất tạo ra lực đẩy
Hiệu suất của động cơ tuốc bin phản lực hút khí ngoài, sẽ thấp hơn hiệu suất của động cơ tên lửa. Hiệu suất của động cơ sẽ phụ thuộc vào tỉ lệ giữa tốc độ (v) của phương tiện bay với tốc độ khí xả (ve) như biểu đồ dưới đây.

Hiệu suất chuyển hóa năng lượng riêng của nhiên liệu thành lực đẩy () của động cơ phản lực bao gồm hai thành phần chính:
 Hiệu suất tạo ra lực đẩy (propulsive efficiency ()): hiệu suất chuyển hóa năng lượng của dòng khí phụt cho phương tiện bay để đẩy phương tiện bay về phía trước thay vì thành động năng của dòng khí phụt. Hiệu suất càng lớn thì khả năng tạo lực đẩy của động cơ càng lớn.
 Hiệu suất chu trình (cycle efficiency ()): là hiệu suất gia tốc dòng khí của động cơ

Hiệu suất  là:

đối với các động cơ phản lực hiệu suất tạo ra lực đẩy (propulsive efficiency) đạt giá trị cao nhất khi vận tốc của luồng khí phụt gần bằng vận tốc của máy bay đồng nghĩa với động năng dư thừa là nhỏ nhất. Đối với động cơ phản lực nạp khí từ khí quyển thì vận tốc xả bằng vận tốc của phương tiện bay, hay  bằng 1, sẽ cho lực đẩy tối đa, và không thay đổi động lượng của máy bay. Công thức cho các động cơ phản lực nạp khí từ khí quyển, vận tốc khí ở cửa hút gió là  (cũng là vận tốc thực của máy bay) và vận tốc khí phụt , bỏ qua dòng chảy của nhiên liệu, là:

Và đối với động cơ tên lửa:

Ngoài ra, khi xét đến hiệu suất đẩy của động cơ người ta còn xét đến hiệu suất chu trình nhiệt (cycle efficiency) do động cơ phản lực là một dạng động cơ nhiệt. Hiệu suất của động cơ nhiệt được xác định bằng tỉ số giữa nhiệt độ bên trong động cơ và nhiệt độ của dòng khí ở miệng xả. Hiệu suất này được cải thiện theo thời gian do áp dụng các vật liệu mới cho phép tăng nhiệt độ tối đa của chu trình nhiệt trong động cơ. Ví dụ, vật liệu composite, kết hợp giữa kim loại và gốm, đã được các kỹ sư phát triển để chế tạo các lá tuốc bin, hoạt động trong điều kiện nhiệt độ rất cao. Hiệu suất cũng được giới hạn bởi tỉ lệ áp suất tổng thể có thể đạt được. Hiệu suất chu trình nhiệt (Cycle efficiency) đạt tới giá trị cao nhất ở các động cơ tên lửa (~60% hoặc cao hơn), do chúng có khả năng tạo khí cháy với nhiệt độ đặc biệt cao ở trong buồng đốt. Hiệu suất chu trình nhiệt đối với động cơ tuốc bin phản lực luồng và các động cơ tương tự là gần 30%, do chúng có nhiệt độ cao nhất của chu trình nhiệt thấp hơn nhiều.

Hiệu suất buồng đốt của phần lớn các động cơ máy bay tại thời điểm cất cánh là gần bằng 100%. Hiệu suất của buồng đốt sẽ giảm xuống 98% ở độ cao bay hành trình. Tỉ lệ hỗn hợp không khí/nhiên liệu là từ 50:1 (giàu) đến 130:1 (nghèo). Ở ngoài khoảng hai tỉ lệ này, thì nhiên liệu sẽ không thể cháy trong buồng đốt. Giới hạn giữa sự pha trộn hỗn hợp giàu/nghèo nhiên liệu này sẽ giảm dần khi vận tốc dòng khí tăng lên. Nếu tăng lượng khí hút vào động cơ, trong khi tỉ lệ nhiên liệu giảm xuống quá giới hạn, sẽ không thể đốt cháy hỗn hợp khí/nhiên liệu trong buồng đốt.

Mức tiêu thụ nhiên liệu
Một đại lượng liên quan (nhưng khác) với hiệu suất năng lượng là tốc độ tiêu thụ nhiên liệu. Mức tiêu thụ nhiên liệu ở động cơ phản lực không khí được xác định bằng suất tiêu hao nhiên liệu riêng theo lực đẩy (thrust-specific fuel consumption), xung lực đẩy riêng, hay tốc độ phụt khí hiệu dụng. Chúng đều dùng để đo một đại lượng. Xung lực đẩy riêng và tốc độ phụt khí hiệu dụng tỉ lệ với nhau, trong khi mức tiêu thụ nhiên liệu riêng tỉ lệ nghịch với các đại lượng trên.

Đối với các động cơ nạp khí từ khí quyển như động cơ tuốc bin phản lực luồng, hiệu suất năng lượng và hiệu suất lực đẩy là rất giống nhau, do chất đẩy của động cơ là nhiên liệu và là nguồn năng lượng. Đối với động cơ tên lửa, chất đẩy dần mất đi, cạn dần, đồng nghĩa với việc chất đẩy năng lượng cao sẽ cho hiệu suất lực đẩy tốt hơn, nhưng có thể trong một vài trường hợp hiệu suất năng lượng mà nó mang lại là thấp hơn.

Lấy ví dụ, động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt dưới âm General Electric's CF6 sử dụng ít nhiên liệu để tạo lực đẩy mỗi giây hơn là động cơ tuốc bin phản lực luồng Rolls-Royce/Snecma Olympus 593 trang bị trên chiếc Concorde. Tuy nhiên, do tốc độ của Concorde là lớn hơn, nên thực tế năng lượng được tạo ra bởi động cơ với cùng một lượng nhiên liệu của máy bay Concorde bay ở tốc độ Mach 2 là lớn hơn động cơ CF6. Do đó, động cơ của máy bay Concorde có hiệu suất lớn hơn xét theo năng lượng/dặm. (Xem ví dụ)

Tỉ lệ lực đẩy/trọng lượng

Tỉ lệ lực đẩy/trọng lượng của các loại động cơ phản lực không khí là tương tự như nhau. Với một động cơ cho trước, động cơ càng nhẹ, lực đẩy/trọng lượng động cơ càng cao, thì càng tiêu tốn ít nhiên liệu để bù cho trọng lượng của động cơ và gia tốc khối lượng động cơ.

Động cơ tên lửa thường có tỉ lệ lực đẩy/trọng lượng cao hơn động cơ tuốc bin phản lực không khí như động cơ tuốc bin phản lực luồng và động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt. Nguyên nhân là do tên lửa sử dụng động cơ phản lực nhiên liệu lỏng hoặc rắn có mật độ cao, tức sẽ chiếm ít thể tích hơn và do đó hệ thống nén sẽ nhỏ hơn rất nhiều và nhẹ hơn ở cùng một hiệu suất. Động cơ tuốc bin phản lực luồng và động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt sử dụng không khí hút trực tiếp từ khí quyển, loãng hơn nhiều và do đó cần máy nén khí lớn hơn nhiều, và bộ nén khí do đó nặng hơn nhiều, xét cùng một hiệu suất.

So sánh các kiểu động cơ phản lực không khí

Động cơ cánh quạt có khả năng gia tốc dòng khí đi qua động cơ kém hơn động cơ phản lực. Do đó lực đẩy tạo ra bởi động cơ cánh quạt là nhỏ. Tuy nhiên, do bay ở vận tốc thấp, các động cơ cánh quạt có hiệu suất tạo lực đẩy (hiệu suất chuyển hóa năng lượng riêng của nhiên liệu thành động năng của máy bay/tên lửa) cao.

Ngoài ra, động cơ tuốc bin phản lực chỉ gia tốc một lượng khí nhỏ hơn nhiều, và đốt cháy hỗn hợp khí+nhiên liệu trong buồng đốt, nhưng sau đó chúng thải ra tất cả khí cháy ở vận tốc rất cao. Cộng với việc thiết kế miệng xả Laval, dùng để gia tốc khí cháy nóng, vận tốc xả khí có thể đạt tới tốc độ siêu âm. Động cơ tuốc bin phản lực thông thường được sử dụng trên các máy bay có vận tốc bay lớn.

Ở động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt, hỗn hợp khí phụt bao gồm không khí đi chung quanh (bypass-đi vòng qua) lõi động cơ và hỗn hợp khí cháy ở nhiệt độ cao sau khi đi qua buồng đốt. Lượng không khí mà đi vòng qua lõi động cơ và lượng không khí đi vào trong lõi động cơ được gọi là tỉ lệ đường vòng của động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt (bypass ratio (BPR)).

Trong khi động cơ tuốc bin phản lực luồng sử dụng toàn bộ động cơ để tạo ra lực đẩy, dưới dạng luồng khí phụt ở vận tốc cao, động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt làm mát bằng không khí đi đường vòng vận tốc thấp chỉ sản sinh 30% đến 70% tổng lực đẩy là từ hệ thống tuốc bin.

Lực đẩy ròng (FN) của động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt có thể được tính bởi công thức:

trong đó:

Động cơ tên lửa sản sinh ra dòng phí phụt ở vận tốc lớn, và do đó động cơ tên lửa phù hợp cho các phương tiện bay ở độ cao lớn, bay ở tốc độ siêu vượt âm. Ở bất kỳ mức lực đẩy nào, lực đẩy và hiệu suất của động cơ tên lửa sẽ tăng nhẹ theo độ cao mà tên lửa lên được (do áp suất ở phía đuôi tên lửa giảm xuống nên lực đẩy sẽ tăng lên tại miệng phụt của động cơ), trái lại, đối với động cơ tuốc bin phản lực luồng (hay động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt), khi máy bay tăng dần độ cao, sự giảm mật độ của không khí hút vào sẽ làm cho lực đẩy của động cơ bị giảm xuống theo độ cao. Động cơ tên lửa thậm chí còn có hiệu suất lớn hơn cả động cơ tĩnh phản lực siêu âm (scramjet) bay ở tốc độ Mach 15.

Vận tốc và độ cao bay
Động cơ phản lực tuốc bin không thể hoạt động bình thường nếu không khí đi vào động cơ ở tốc độ siêu âm. Nguyên nhân là do khi vận tốc khí đi vào động cơ ở tốc độ siêu âm, thì kết hợp cùng với sóng xung kích tạo ra khi bay siêu âm sẽ hư hại hoặc gây rung động nguy hiểm cho các cánh quạt của động cơ, làm động cơ bị mất lực đẩy hoặc bị hỏng. Do đó, với máy bay bay ở tốc độ siêu âm, không khí trước khi đi vào động cơ phải được làm chậm xuống vận tốc dưới tốc độ âm thanh trước khi dòng khi đi tới cánh quạt nén và cánh quạt tuốc bin.

Trừ động cơ tĩnh phản lực siêu âm, động cơ phản lực, thiếu đi hệ thống hút khí sao cho chỉ cho phép không khí ở vận tốc khoảng 0,5 lần tốc độ âm thanh lọt được vào động cơ. Ở các máy bay bay ở tốc độ M từ 0,8 đến 1,2 (transsonic) hay máy bay bay siêu âm, động cơ của chúng có khả năng làm chậm luồng không khí đi vào cửa hút khí và có thể nén không khí một cách sơ bộ.

Giới hạn độ cao tối đa của động cơ được xác định bằng "khả năng cháy" - tại độ cao rất lớn, không khí trở nên quá loãng để có thể bốc cháy, hoặc là sau khi nén, không khí trở nên quá nóng. Đối với động cơ tuốc bin phản lực, độ cao giới hạn để động cơ hoạt động là khoảng 40 km, trong khi đối với động cơ phản lực dòng thẳng là 55 km. Động cơ tĩnh phản lực siêu âm về lý thuyết có thể hoạt động ở độ cao tối đa 75 km. Còn động cơ tên lửa, thì tất nhiên nó không có giới hạn.

Về mặt tốc độ, máy bay bay nhanh sẽ nén không khí ở phía trước động cơ, và do đó làm tăng nhiệt độ của không khí đi vào động cơ. Giới hạn tốc độ tối đa của động cơ máy bay là khoảng từ Mach 5 đến Mach 8, nitơ trong khí quyển có xu hướng phản ứng do nhiệt độ cao tại cửa hút khí và làm tiêu hao một lượng năng lượng đáng kể. Hiệu ứng này không xảy ra ở động cơ tĩnh phản lực siêu âm, do nó hoạt động ở tốc độ khoảng Mach 15 hay lớn hơn. Động cơ tên lửa không có giới hạn về tốc độ.

Tiếng ồn
Tiếng ồn từ động cơ phản lực từ nhiều bộ phận động cơ khác nhau, trong trường hợp động cơ khí, tiếng ồn gây ra bởi cánh quạt, máy nén khí, buồng đốt, tuốc bin và luồng phụt từ động cơ.

Luồng phụt phản lực tạo ra tiếng ồn do tương tác của dòng khí phụt tốc độ cao với không khí xung quanh miệng xả. Khi bay ở vận tốc nhỏ hơn tốc độ âm thanh, tiếng ồn gây ra bởi xoáy, khi bay ở tốc độ vượt âm, tiếng ồn là do sóng Mach gây ra. Năng lượng sóng âm từ luồng phụt phản lực thay đổi theo tốc độ của luồng phụt phản lực. Vì vậy, luồng phụt phản lực có vận tốc thấp hơn như ở động cơ có tỉ lệ đường vòng cao (high bypass) sẽ có độ ồn thấp hơn, trong khi đó, những luồng phụt từ động cơ như tên lửa, động cơ tuốc bin phản lực luồng, động cơ phản lực dòng thẳng, sẽ gây ra tiếng ồn lớn nhất. Đối với các máy bay chở khách, tiếng ồn phản lực được giảm dần do máy bay chuyển từ sử dụng động cơ tuốc bin phản lực luồng, sang động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt đường vòng, nhờ giảm tốc độ dòng khí phụt phản lực.

Tiếng ồn từ động cơ phản lực cánh quạt (còn gọi là "buzz saw" chủ yếu gây ra bởi sự hình thành của sóng xung kích trên các lá cánh quạt quay ở vận tốc siêu âm khi máy bay cất cánh.

Làm mát

Vận hành

Xem thêm
 Các thành phần của động cơ phản lực
Suất tiêu hao nhiên liệu riêng theo lực đẩy

Tham khảo

Thư mục

External links

 Media about jet engines from Rolls-Royce
 How Stuff Works article on how a Gas Turbine Engine works
 Influence of the Jet Engine on the Aerospace Industry
 An Overview of Military Jet Engine History, Appendix B, pp. 97–120, in Military Jet Engine Acquisition (Rand Corp., 24 pp, PDF)
 Basic jet engine tutorial (QuickTime Video)
 An article on how reaction engine works


title: Tiểu đậu khấu

text:
Tiểu đậu khấu (danh pháp hai phần: Elettaria) là chi thực vật gồm một hoặc hai loài đậu khấu, bản địa Ấn Độ qua Sri Lanka, thường mọc trong các rừng mưa nhiệt đới. Ngoài ra, tiểu đậu khấu cũng được trồng ở Nepal, Việt Nam, Thái Lan và Trung Mỹ.

Các loài
Một số tác giả coi Elettaria cardamomum là loài duy nhất của chi Tiểu đậu khấu, nhưng một số khác cho rằng những cây ở Sri Lanka thuộc về loài riêng là Elettaria repens Sonner.

Danh sách ghi nhận tháng 12 năm 2020:
 Elettaria cardamomum (L.) Maton, 1811 - Miền nam Ấn Độ.
 Elettaria ensal (Gaertn.) Abeyw., 1959 - Sri Lanka

Chuyển đi
Các loài ngoài khu vực Ấn Độ và Sri Lanka được chuyển sang chi Sulettaria từ năm 2018.
 Elettaria brachycalyx S.Sakai & Nagam. - Sarawak.
 Elettaria kapitensis S.Sakai & Nagam. - Sarawak.
 Elettaria linearicrista S.Sakai & Nagam. - Sarawak, Brunei.
 Elettaria longipilosa S.Sakai & Nagam. - Sarawak.
 Elettaria longituba (Ridl.) Holttum - Sumatra, bán đảo Mã Lai.
 Elettaria multiflora (Ridl.) R.M.Sm. - Sumatra, Sarawak.
 Elettaria rubida R.M.Sm. - Sabah, Sarawak.
 Elettaria stoloniflora (K.Schum.) S.Sakai & Nagam. - Sarawak.
 Elettaria surculosa (K.Schum.) B.L.Burtt & R.M.Sm. - Sarawak.

Thành phần hóa học
Cây tiểu đậu khấu chứa 2–8% tinh dầu, thành phần chính gồm 1,8-cineol (20–40%), (+)-α-terpinyl acetat (30–42%), α-terpineol (4–45%), limonen (6%), linalool, linalool acetat...

Thư viện ảnh

Chú thích

Liên kết ngoài

University of Melbourne: Sorting Elettaria names
Germplasm Resources Information Network: Elettaria
 Contains a detailed monograph on Elettaria cardamomum (Ela; Cardamom) as well as a discussion of health benefits and usage in clinical practice. Available online at http://www.toddcaldecott.com/index.php/herbs/learning-herbs/469-cardamom

Gia vị
Cây thuốc

Cây thuốc châu Á


title: Bọ cạp giả

text:
Bọ cạp giả (tiếng Anh: pseudoscorpion) là lớp Hình nhện thuộc vào bộ Pseudoscorpionida và được biết đến với tên Pseudoscorpiones hoặc Chelonethida. Nhìn chung, bọ cạp giả mang ích lợi cho con người khi chúng ăn ấu trùng bướm đêm, ấu trùng kiến, mối hay ruồi. Kích thước của chúng nhỏ và vô hại. Chúng ít được nhìn thấy vì có kich thước nhỏ và vô hại.

Đặc điểm
Bọ cap giả nhỏ như lớp Hình nhện với cơ thể dẹp và bầu như quả lê và có kìm răng giống như bọ cạp. Chúng có chiều dài từ . Loài lớn nhất được biết đến là loài Garypus titanius ở đảo Ascension có chiều dài đến .

Tiến hóa
Mẫu hóa thạch bò cạp giả lâu nhất cách đây 300 triệu năm ở kỷ Devon. Nó có đầy đủ đặc điểm của bò cạp giả hiện nay, chỉ ra rằng bọ cạp giả đã tiến hóa rất sớm trong lịch sử các động vật trên mặt đất.

Phân loại
Danh sách này theo cách phân loại sinh học của Joel Hallan. Số lượng chi và loài gần đây trong dấu ngoặc vuông.
 Siêu bộ Epiocheirata
 Chthonioidea
 Chthoniidae (31, 605)
 †Dracochelidae – một hóa thạch loài (Kỷ Devon)
 Lechytiidae (1, 22)
 Tridenchthoniidae (17, 68)
 Feaelloidea
 Feaellidae (1, 12)
 Pseudogarypidae (2, 7)

 Siêu bộ Iocheirata
 infraorder Hemictenata
 Neobisioidea
 Bochicidae (10, 38)
 Gymnobisiidae (4, 11)
 Hyidae (3, 9)
 Ideoroncidae (9, 53)
 Neobisiidae (34, 498)
 Parahyidae (1, 1)
 Syarinidae (16, 93)
 infraorder Panctenata
 Nhóm Elassommatina
 Cheliferoidea (224, 1261)
 Atemnidae (19, 172)
 Cheliferidae (59, 292)
 Chernetidae (112, 643)
 Withiidae (34, 154)
 Sternophoroidea
 Sternophoridae (3, 20)
 Nhóm Mestommatina
 Garypoidea
 Cheiridiidae (6, 69)
 Garypidae (10, 74)
 Garypinidae
 Geogarypidae (3, 61)
 Larcidae (2, 13)
 Pseudochiridiidae (2, 12)
 Olpioidea
 Menthidae (4, 8)
 Olpiidae (53, 329)

 Incertae sedis
 Megathis Stecker, 1875 (Nomen dubium, 2 loài)

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

 Mark Harvey. Pseudoscorpions of the World
 Joseph C. Chamberlin (1931): The Arachnid Order Chelonethida. Stanford University Publications in Biological Science. 7(1): 1–284.
 Clarence Clayton Hoff (1958): List of the Pseudoscorpions of North America North of Mexico. American Museum Novitates. 1875. PDF
 Max Beier (1967): Pseudoscorpione vom kontinentalen Südost-Asien. Pacific Insects 9(2): 341–369. PDF

 P. D. Gabbutt (1970): Validity of Life History Analyses of Pseudoscorpions. Journal of Natural History 4: 1–15.
 W. B. Muchmore (1982): Pseudoscorpionida. In "Synopsis and Classification of Living Organisms." Vol. 2. Parker, S.P.
 J. A. Coddington, S. F. Larcher & J. C. Cokendolpher (1990): The Systematic Status of Arachnida, Exclusive of Acari, in North America North of Mexico. In "Systematics of the North American Insects and Arachnids: Status and Needs." National Biological Survey 3. Virginia Agricultural Experiment Station, Virginia Polytechnic Institute and State University.
 Mark S. Harvey (1991): Catalogue of the Pseudoscorpionida. (edited by V. Mahnert). Manchester University Press, Manchester.

Liên kết ngoài
 Video of Pseudoscorpion in Ireland


title: Hứa Vĩ Văn

text:
Hứa Vĩ Văn (sinh ngày 25 tháng 12 năm 1979) là một nam người mẫu, ca sĩ và diễn viên người Việt gốc Hoa. Anh bắt đầu sự nghiệp từ năm 16 tuổi với vai trò người mẫu, sau đó từng là thành viên nhóm nhạc GMC ở đầu thập niên 2000. Hiện tại Vĩ Văn hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực phim truyền hình và điện ảnh.

Những bộ phim nổi bật của Hứa Vĩ Văn là Đam Mê, Giao Lộ Định Mệnh, phim truyền hình "Lời Thú Nhận Của Eva", "Thái Sư Trần Thủ Độ'',... Vĩ Văn có mặt trong các phim điện ảnh đạt doanh thu cao và nhận được nhiều lời khen của giới chuyên môn như "Thần Tượng", "Chàng Trai Năm Ấy", "Em Là Bà Nội Của Anh".

Trong vai trò diễn viên, Hứa Vĩ Văn nhận được các giải thưởng quan trọng như Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất tại Cánh Diều Vàng 2012 cho vai diễn trong phim Đam Mê, Nam diễn viên truyền hình được yêu thích nhất của HTV Awards 2015.

Hứa Vĩ Văn còn là MC trong nhiều sự kiện, chương trình truyền hình. Trong hai năm liên tiếp 2013 và 2014, anh được đề cử tại lễ trao giải Men of the Year của tạp chí Thể thao Văn Hóa & Đàn ông.

Tiểu sử
Hứa Vĩ Văn sinh ngày 25 tháng 12 năm 1979 tại Chợ Lớn, Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh. Anh sinh ra trong một gia đình người gốc Hoa.

Theo lời Vĩ Văn, trước khi kết hôn, ba mẹ anh xuất thân từ gia đình giàu có, nhưng sau khi kết hôn, họ không được hỗ trợ tài chính. Ba của Vĩ Văn phụ bán hàng cho ông nội từ sáng đến khuya, còn mẹ anh vun vén cho gia đình hai bên nội ngoại và mở quán ăn nhỏ. Từ nhỏ, vì ba mẹ bận rộn mưu sinh nên Vĩ Văn được giao chăm sóc em trai cho đến khi người em học tiểu học.

Sự nghiệp

Thời niên thiếu và khởi nghiệp từ vai trò người mẫu
Khi còn nhỏ Hứa Vĩ Văn tham gia Nhà văn hóa thiếu nhi và bộc lộ năng khiếu nghệ thuật từ sớm. Năm 16 tuổi anh đoạt giải nhất trong cuộc thi nam sinh thanh lịch của trường PTTH Bùi Thị Xuân. Vào thời điểm đó, anh đang tham gia câu lạc bộ người mẫu Hoa Học Đường tại Nhà văn hóa Thanh Niên. Năm 2000, Vĩ Văn đoạt giải nhất cuộc thi thời trang xuân do Nhà văn hóa Thanh Niên tổ chức.

Năm 2002, Vĩ Văn theo học tại trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, đây cũng là thời điểm anh bắt đầu gia nhập làng giải trí. Cùng năm này, anh xuất hiện trong Quảng cáo Bột ngot Ajinomoto. Năm 2003, Vĩ Văn đoạt giải Người mẫu được yêu thích nhất cùng với Hồ Ngọc Hà.

Ca hát và gia nhập nhóm nhạc GMC
Sau khi đoạt giải Người mẫu được yêu thích nhất, Hứa Vĩ Văn thử sức với lĩnh vực âm nhạc. Tháng 3 năm 2004, anh phát hành album đầu tiên do chính anh biên tập và thực hiện nhưng thất bại vì chưa có tên tuổi.

Không lâu sau, Vĩ Văn gia nhập nhóm nhạc GMC của công ty Nhạc Xanh cùng với Nhật Thăng. Lúc này, album vol 2 của anh đã được hoàn thiện. Sau khi cùng GMC phát hành album Vẫn yêu như thuở ấy, anh dần vắng mặt vì bận rộn đóng phim, cuối cùng anh quyết định rời nhóm.

Năm 2005, Vĩ Văn ra mắt album thứ hai có tên Quán cafe mùa hè gồm 8 ca khúc nhẹ nhàng, đậm chất trữ tình mang tới hình ảnh trưởng thành. Anh mạnh dạn hát lại các ca khúc khá quen thuộc với khán giả như Quán cafe mùa hè từng được diva Mỹ Linh thể hiện thành công, Đừng hát khi buồn (Hồ Ngọc Hà),... Album có sự tham gia của ca sĩ Hiền Thục và Khánh Linh.

Năm 2007, Vĩ Văn phát hành album vol 3 nhưng không tạo được nhiều sự chú ý.

Tháng 4 năm 2016, Vĩ Văn tung ra MV Chỉ Mong Trái Tim Người theo phong cách phim ngôn tình. Đây là ca khúc chủ đề của bộ phim Trung Quốc Bí mật bị thời gian vùi lấp chuyển thể từ tiểu thuyết ngôn tình cùng tên. Bài hát được mua bản quyền, lời Việt sát với nội dung bản gốc.

Truyền hình và tranh cãi bỏ vai
Năm 2002, Hứa Vĩ Văn đoạt giải ba trong cuộc thi tuyển diễn viên điện ảnh triển vọng toàn quốc do Hội Điện ảnh Việt Nam tổ chức. Sau đó, anh có vai diễn đầu tiên trong phim truyền hình Cây Huê Xà chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nam Sơn. Trong phim Vĩ Văn đóng vai con trai của diễn viên gạo cội Thương Tín. Nhân vật Lợi - chàng nông dân miệt vườn của Vĩ Văn tạo được cảm tình với người xem. Anh được khen có lối diễn mộc mạc, chân chất, tạo nên tính cách của người thanh niên Nam Bộ hiền lành, hiếu thảo.

Sau Cây Huê Xà, Vĩ Văn đóng vai nhỏ trong nhiều phim truyền hình khác như: Lời thề Đất Mũi, Người đẹp Yasan, Ảo ảnh, Chuyện tình yêu, Công ty thời trang, Nợ đời, Ghen, Ai, Tình yêu pha lê... Năm 2007, Vĩ Văn là một trong những khách mời (cameo) trong phần 2 của phim truyền hình ăn khách Nhật ký Vàng Anh.

Năm 2011, Vĩ Văn đóng vai chính trong phim viễn tưởng tình cảm Anh Chàng Vượt Thời Gian được phát sóng trên kênh VTV3 Đài truyền hình Việt Nam. Trong phim Vĩ Văn đóng vai Đỗ Hải Anh - một đạo diễn trẻ du học nước ngoài khi trở về quê hương làm việc bị tai nạn giao thông và rơi vào hôn mê. Trong giấc mơ, anh trở thành một con người khác cùng với những chuyến du hành trở về quá khứ xa xưa hàng ngàn năm trước. Bộ phim bị báo chí và người xem nhận xét chất lượng kém, "thảm họa phim Việt" và bị ngừng phát sóng sau khi kết thúc phần một. Riêng Vĩ Văn bỏ vai diễn nửa chừng khi phim trình chiếu được 9 tập vì cách làm việc cẩu thả và thiếu chuyên nghiệp của nhà sản xuất làm giảm chất lượng phim, còn các diễn viên bị khán giả chỉ trích rất nhiều. Ngay sau đó, Vĩ Văn bị nhà sản xuất của bộ phim đổ trách nhiệm và buông lời xúc phạm trước truyền thông, mặc dù thắng kiện trong việc đòi lại danh dự và các trang mạng đăng tải thông tin sai lệch đã lên tiếng xin lỗi nhưng sự việc đã gây không ít khó khăn và tổn thất cho sự nghiệp của anh.

Tháng 4 năm 2011, sau Anh chàng vượt thời gian, một bộ phim truyền hình khác mà Vĩ Văn đóng vai nam chính là Lời Thú Nhận Của Eva lên sóng VTV3. Nhân vật của anh là Trần Nguyên - một ông bố trẻ đơn thân hết mực yêu thương gia đình, đồng thời là giám đốc thành đạt được nhiều cô gái theo đuổi. Trong phim Vĩ Văn đóng cặp với nữ diễn viên Huyền Lizzie. Bộ phim thu hút sự chú ý của truyền thông và khán giả. Nhân vật Trần Nguyên của Vĩ Văn cũng tạo nên cơn sốt với người xem.

Cũng trong thời gian Lời Thú Nhận Của Eva trình chiếu, Vĩ Văn còn đảm nhận vai chính trong phim Gieo Gió phát sóng vào tháng 6 năm 2011 trên kênh HTV7. Nhân vật của anh là một luật sư chính trực phải đối phó với nhiều thế lực xấu để tìm ra hung thủ gây ra cái chết của người bạn thân của mình là luật sư Khang (do Quốc Cường thủ vai). Lần này anh kết hợp với nữ diễn viên Nhật Kim Anh.

Trong thời gian từ cuối năm 2007 đến 2010, Vĩ Văn còn tham gia dự án phim truyền hình khá lớn là Thái sư Trần Thủ Độ, trong vai Thái tử Sảm. Phim được sản xuất nhân dịp kỷ niệm mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội có chi phí sản xuất lên đến hơn 50 tỷ đồng, được khán giả và truyền thông mong đợi. Tác phẩm lên sóng từ tháng 10 năm 2013 trên VTV1 và giành được ba giải thưởng lớn tại lễ trao giải Cánh Diều Vàng gồm Phim truyện truyền hình xuất sắc nhất, Đạo diễn xuất sắc nhất và Biên kịch xuất sắc nhất.

Năm 2013, Vĩ Văn có bộ phim truyền hình gây chú ý khác là Váy Hồng Tầng 24. Tác phẩm được mua bản quyền từ bộ phim ăn khách nhất Đài Loan năm 2010 Unbeatable 1 - bộ phim được xem là phiên bản Sex and the City của châu Á.

Tháng 3 năm 2015, sau hai năm vắng bóng trên màn ảnh nhỏ, Vĩ Văn trở lại qua bộ phim Mặt Nạ Thiên Thần. Nhân vật của anh là một ngôi sao nổi tiếng nhưng vì muốn bảo vệ em gái nên đã đứng ra nhận tội giết người thay cho em.

Năm 2017, Vĩ Văn có dự án phim truyền hình lớn là phần ba của Hồ Sơ Lửa dự kiến kéo dài 1100 tập, lấy cảm hứng từ những câu chuyện phá án có thật của các chiến sĩ công an. Anh đóng vai đội trưởng đội cảnh sát hình sự thuộc Phòng Cảnh sát hình sự Thành phố Hồ Chí Minh.

Đột phá với phim điện ảnh
Năm 2006, Hứa Vĩ Văn có vai chính đầu tiên trong phim điện ảnh "Chuyện tình Sài Gòn "(Saigon Love Story) của đạo diễn Ringo Lê. Cùng tham gia bộ phim còn có diễn viên - ca sĩ Ngô Thanh Vân, NSƯT Kim Xuân, tài tử điện ảnh Nguyễn Chánh Tín và Yến Vy. Tuy nhiên vì scandal của Yến Vy. và nhiều sự cố khác nên bộ phim bị hoãn ra rạp. Sau hai năm bị trì hoãn, tháng 2 năm 2008, Chuyện tình Sài Gòn mới được công chiếu.

Năm 2010, Vĩ Văn vào vai Kiệt trong phim điện ảnh Giao lộ định mệnh của đạo diễn Victor Vũ, anh thể hiện mình ở một hình ảnh hoàn toàn mới.

Năm 2012, Vĩ Văn đảm nhận vai phụ trong phim Đam Mê của đạo diễn Phi Tiến Sơn. Đây là lần đầu tiên anh đóng vai phản diện. Mặc dù bộ phim không được đánh giá cao, nhưng vai diễn của Vĩ Văn được giới chuyên môn ghi nhận. Tại lễ trao giải Cánh Diều Vàng năm 2012, anh nhận giải "Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất" thuộc thể loại phim truyện điện ảnh.

Trong năm anh còn tham gia một vai diễn cameo trong bộ phim điện ảnh Âm mưu giày gót nhọn của đạo diễn Hàm Trần và một vai nặng ký khác trong phim điện ảnh Thần Tượng của đạo diễn Quang Huy, công ty sản xuất WePro, cùng các diễn viên Harry Lu, Hoàng Thùy Linh, Ngô Kiến Huy, Vĩnh Thụy... Vai diễn trong phim giúp Vĩ Văn tiếp tục được đề cử Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất của giải thưởng Cánh diều vàng 2013.

Sang năm 2014, Vĩ Văn tiếp tục cộng tác với đạo diễn Quang Huy trong dự án Chàng Trai Năm Ấy, phim dựa theo cuộc đời cố ca sĩ Wanbi Tuấn Anh. Vĩ Văn vào vai Lâm – người quản lý tham tiền của Đình Phong (do Sơn Tùng M-TP thủ vai). Bộ phim đạt doanh thu 70 tỷ đồng, trở thành một trong những phim ăn khách nhất điện ảnh Việt Nam năm 2015.

Năm 2015, Vĩ Văn tham gia dự án Em Là Bà Nội Của Anh do nhà phê bình Phan Gia Nhật Linh lần đầu làm đạo diễn. Tác phẩm làm lại từ phim ăn khách của Hàn Quốc Susanghan Geunyeo (Miss Granny). Anh thể hiện vai nhà sản xuất âm nhạc có cảm tình với nữ chính Miu Lê. Bộ phim ra rạp vào tháng 12 năm 2015 và đem về doanh thu 102 tỷ đồng, trở thành cơn sốt phòng vé. Tháng 10 năm 2015, anh sang Hàn Quốc dự Liên hoan phim Busan - sự kiện điện ảnh lớn nhất châu Á.

Tháng 7 năm 2016, dự án phim hài hành trình Chạy Đi Rồi Tính được công bố, trong đó có sự tham gia chính của Vĩ Văn. Anh đóng vai chồng của ca sĩ phòng trà do Diễm My 9x thủ vai. Khác với người vợ hám danh vọng, nhân vật của Vĩ Văn chỉ là người bán sữa đậu nành, tính tình nhu nhược nhưng hết lòng thương yêu vợ con. Tác phẩm dự kiến ra mắt vào dịp Tết Nguyên Đán 2017 nhưng sau đó được công chiếu sớm hơn kế hoạch một tháng. Phim nhận được nhiều lời khen ngợi của báo giới.

Năm 2017, Vĩ Văn tiết lộ trong một bài phỏng vấn rằng anh sẽ thủ vai nam chính trong hai bộ phim điện ảnh remake của Hàn Quốc và một phim quốc tế của Singapore. Anh cũng sẽ thử sức trong vai trò nhà sản xuất của một dự án phim thuộc thể loại kinh dị.

Đời tư
Năm 2004, Hứa Vĩ Văn vướng tin đồn hẹn hò ca sĩ Hiền Thục sau khi vài bức ảnh cưới được công bố trên một tờ báo.

Trong một bài phỏng vấn trên báo VnExpress, Vĩ Văn tiết lộ rằng thời thanh xuân anh từng có ba mối tình. Sau mối tình đầu kéo dài ba năm, Vĩ Văn phải lòng cô bạn học chung thời phổ thông nhưng mối quan hệ trở nên rắc rối. Sang đến cuộc tình thứ ba cũng là người khiến anh đau khổ nhất. Bước sang tuổi 40, Vĩ Văn luôn từ chối tiết lộ về đời sống tình cảm riêng. Anh tự gọi mình là "độc thân quý tộc".

Vĩ Văn từng rời khỏi showbiz một thời gian ngắn. Đó là vào năm 2007, khi có một vị trí nhất định trong nghề, nhưng vì sự tự mãn khiến Vĩ Văn trở nên trầm lắng và phải sang Mỹ sống ẩn dật.

Tác phẩm

Truyền hình

Điện ảnh

Chương trình truyền hình

Quảng cáo

 Bột ngọt Ajinomoto (2002-2003)
 Điện thoại Oppo Neo 3 (2014)
 Mì Cung đình (2016)
 Xe Suzuki Swift (2017)
 Bia Heiniken (2017)
 Samsung (2018)
 Fecon (05/09/2010)

Các album nhạc đã phát hành
Hứa Vĩ Văn vol. 1
Quán café mùa hè
Ngày về

Giải thưởng

Tham khảo

Liên kết ngoài

Hứa Vĩ Văn tại Internet Movie Database
Trang Facebook của Hứa Vĩ Văn.

Sinh năm 1979
Nhân vật còn sống
Nam ca sĩ Việt Nam
Ca sĩ nhạc trẻ Việt Nam
Ca sĩ tiếng Việt
Nam người mẫu Việt Nam
Nam diễn viên điện ảnh Việt Nam
Nam diễn viên truyền hình Việt Nam
Nam diễn viên Việt Nam thế kỷ 21
Người Việt gốc Hoa
Người Thành phố Hồ Chí Minh
Người họ Hứa tại Việt Nam
Phim và người giành giải Cánh diều
Người họ Hứa


title: Rà đẹt lửa

text:
Rà đẹt lửa, rà đẹt đền Hùng hay đại khải (danh pháp hai phần: Mayodendron igneum) là loài thực vật thuộc họ Chùm ớt, đặc hữu của miền bắc Thái Lan và bắc Lào, ngoài ra còn gặp trong khu vực từ Myanmar đến đảo Hải Nam.

Cây đại khải có chiều cao đến 20 m, hoa màu vàng cam mọc trực tiếp từ thân cây.

Đây là cây biểu tượng của tỉnh Chiang Rai, Thái Lan.

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

 Rare and unusual plants - Radermachera ignea
Rare tropical plants

Radermachera
Thực vật Đông Nam Á

Thực vật Trung Quốc


title: Oh, Pretty Woman

text:
"Oh, Pretty Woman" là ca khúc được phát hành vào tháng 8 năm 1964 của Roy Orbison. Ca khúc được viết bởi Roy Orbison, Bill Dees và được thu âm bởi Monument Records tại Nashville, Tennessee. Tại Billboard Hot 100, "Oh, Pretty Woman" cũng có được 3 tuần ở vị trí quán quân, đây cũng là đĩa đơn thứ ba của Orbison lập được thành tích này. Billy Sanford, Jerry Kennedy và Wayne Moss là những người chơi guitar trong ca khúc. Don Williams là người giới thiệu Sanford cho Orbison khi họ vừa đặt chân tới Nashville.

Cho dù được phát hành vào năm 1964, The Beatles cho rằng ca khúc này thực tế đã được viết từ giữa năm 1963 khi Orbison cùng họ thực hiện những chuyến đi tour cùng nhau.

5 năm sau khi phát hành, "Oh, Pretty Woman" đạt chứng chỉ Vàng của RIAA. Cũng với ca khúc này, Orbison đã giành giải Grammy cho Giọng Pop nam xuất sắc nhất vào năm 1991 khi phần trình diễn trực tiếp của ông được phát trong chương trình đặc biệt Roy Orbison and Friends, A Black and White Night của đài HBO. Ca khúc này cũng có tên trong Grammy Hall of Fame Award và danh sách "500 bài hát Rock and Roll" của Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll. Năm 2004, tạp chí Rolling Stone xếp "Oh, Pretty Woman" ở vị trí số 222 trong danh sách 500 bài hát vĩ đại nhất.

Tham khảo

Bài hát của Roy Orbison
Bài hát năm 1964
Đĩa đơn năm 1964
Đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100
Đĩa đơn quán quân tại Vương quốc Liên hiệp Anh
Đĩa đơn năm 1976
Đĩa đơn năm 1982
Đĩa đơn quán quân tại Ireland
Đĩa đơn quán quân tại Đức
Đĩa đơn quán quân tại Na Uy
Tác phẩm được vinh danh tại Đại lộ Danh vọng Grammy
Đĩa đơn quán quân UK Singles Chart
Đĩa đơn quán quân RPM Top Singles


title: Hawker Henley

text:
Hawker Henley là một loại máy bay huấn luyện kéo mục tiêu bay của Anh, được phát triển từ loại Hawker Hurricane, nó được trang bị cho RAF trong Chiến tranh thế giới II.

Biến thể
Henley I
Henley II
Henley III
Hawker Hotspur

Quốc gia sử dụng

Không quân Hoàng gia

Tính năng kỹ chiến thuật (Henley Mk III)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Cooper, H.J.,O.G. Thetford and C.B. Maycock. Aircraft of the Fighting Powers - Volume II. Leicester, UK: Harborough Publishing, 1942.
 Gunston, Bill. Classic Chiến tranh thế giới II Aircraft Cutaways. London: Osprey, 1995. ISBN 1-85532-526-8.
 Hannah, Donald. Hawker FlyPast Reference Library. Stamford, Lincolnshire, UK: Key Publishing Ltd., 1982. ISBN 0-946219-01-X.
 James, Derek N. Hawker, an Aircraft Album No. 5. New York: Arco Publishing Company, 1973. ISBN 0-668-02699-5. (First published in the UK by Ian Allan in 1972)
 Mason, Francis K. Hawker Aircraft since 1920. London: Putnam, 1991. ISBN 0-85177-839-9.
 Mondey, David. The Hamyln Concise guide to British aircraft of Chiến tranh thế giới II. London: Hamlyn/Aerospace, 1982. ISBN 0-600-34951-9.

Liên kết ngoài

Hawker Henley
Fleet Air Arm Hawker Henley

Henley
Máy bay quân sự Anh thập niên 1930
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay huấn luyện
Máy bay cánh dưới
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Tôi nói gì khi nói về chạy bộ

text:
là một tập sách văn của Murakami Haruki (Haruki gọi đó là "memoir") phát hành năm 2007.

Tựa đề
Tựa đề cuốn sách lấy ý tưởng từ tựa đề tập truyện ngắn của Raymond Carver có tên What We Talk About When We Talk About Love (nghĩa là "Chúng mình nói gì khi nói về chuyện yêu").

Phát hành
Sách lần đầu được phát hành tại Nhật năm 2007 và được phát hành bằng tiếng Anh, dịch bởi Philip Gabriel, năm 2008. Năm 2011, bản tiếng Việt mang tên Tôi nói gì khi nói về chạy bộ được Nhã Nam mua bản quyền và phát hành qua Nhà xuất bản Hội Nhà Văn; sách được Thiên Nga dịch lại từ tiếng Anh.

Bìa sách tiếng Việt được làm lại trên bìa phát hành ở Mỹ nên có thể thấy hình Murakami Haruki đạp trên tựa tiếng Anh của sách.

Chú thích

Sách Nhật Bản
Sách năm 2007
Sách năm 2008


title: Nhài hai màu

text:
Cà hoa xanh hay nhài Nhật Bản, lài Nhật, lài hai màu (danh pháp hai phần: Brunfelsia uniflora) là một loài thực vật thuộc họ Solanaceae.

Các tên đồng nghĩa:
Brunfelsia hopeana (Hook.) Benth.
Brunfelsia mutabilis (Jacques) A. Vilm.
Franciscea hopeana Hook.
Franciscea mutabilis Jacques
Franciscea uniflora Pohl

Hình ảnh

Chú thích

Tham khảo

Liên kết ngoài

U


title: Heinkel He 274

text:
Heinkel He 274 là một loại máy bay ném bom hạng nặng của Đức Quốc xã được phát triển trong Thế chiến thứ hai.

Quốc gia sử dụng

 Không quân Pháp

 Luftwaffe

Tính năng kỹ chiến thuật (He 274 V1)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

Jane's Fighting Aircraft of World War II. Studio Books, 1989.
 Green, William. Warplanes of the Third Reich. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1970 (4th Impression 1979). ISBN 0-356-02382-6.
 Griehl, Manfred and Dressel, Joachim. Heinkel He 177-277-274, Airlife Publishing, Shrewsbury, England 1998. ISBN 1-85310-364-0.
 Gunston, Bill & Wood, Tony. Hitler's Luftwaffe. London: Salamander Books Ltd., 1977. ISBN 0-86101-005-1.

He 274
Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Đức


title: Heinkel He 277

text:
Heinkel He 277 là một bản thiết kế máy bay ném bom hạng nặng tầm xa 4 động cơ, được bắt nguồn từ loại He 177, dự định trang bị cho Luftwaffe trong Thế chiến thứ hai.

Tính năng kỹ chiến thuật (He 277 với cấu hình cơ bản)
From Griehl, Manfred and Dressel, Joachim. Heinkel He 177-277-274, Airlife Publishing, Shrewsbury, England 1998, pp. 159 & 184.

Xem thêm
Amerika Bomber

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Green, William. Warplanes of the Third Reich. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1970 (4th Impression 1979). ISBN 0-356-02382-6.
 Griehl, Manfred and Dressel, Joachim. Heinkel He 177-277-274, Airlife Publishing, Shrewsbury, England 1998. ISBN 1-85310-364-0. (Primary reference for article)
 Gunston, Bill & Wood, Tony. Hitler's Luftwaffe. London: Salamander Books Ltd., 1977. ISBN 0-86101-005-1.
 Wagner, Ray and Nowarra, Heinz. German Combat Planes: A Comprehensive Survey and History of the Development of German Military Aircraft from 1914 to 1945. New York: Doubleday, 1971.

Liên kết ngoài
 http://www.century-of-flight.net/Aviation%20history/photo_albums/timeline/ww2/Heinkel%20He%20277.htm  (contains elements from the controversy mentioned at the start of this article)

He 277
Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh trên
Dự án máy bay hủy bỏ của Đức


title: Junkers Ju 288

text:
Junkers Ju 288, ban đầu gọi là EF 074, là một đề án máy bay ném bom của Đức Quốc xã trong Thế chiến thứ hai.

Biến thể
 Ju 288A
 Ju 288B
 Ju 288C
 Ju 288D
 Ju 288G

Tính năng kỹ chiến thuật (Ju 288B)

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Hitchcock, Thomas H. Junkers 288 (Monogram Close-Up 2). Acton, MA: Monogram Aviation Publications, 1974. ISBN 0-ngày 92 tháng 2 năm 4144.

Liên kết ngoài

Ju 288
Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay cánh trên


title: Junkers Ju 290

text:
Junkers Ju 290 là một loại máy bay ném bom hạng nặng, vận tải và tuần tra hàng hải của Luftwaffe cuối Chiến tranh thế giới thứ hai.

Quốc gia sử dụng

Ceské aerolinie

Luftwaffe
Deutsche Luft Hansa
 Nhà nước Tây Ban Nha
Không quân Tây Ban Nha

Tính năng kỹ chiến thuật (Ju 290 A-5)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Tài liệu

 Green, William. Warplanes of the Third Reich. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1970. ISBN 0-356-02382-6.
 Hitchcock, Thomas H. Junkers 290 (Monogram Close-Up 3). Boylston, MA: Monogram Aviation Publications, 1975. ISBN 0-914144-03-0.
 Nowarra, Heinz J. Junkers Ju 290, Ju 390 etc.. Atglen, PA: Schiffer Military History, 1997. ISBN 0-7643-0297-3.
 Polmar, Norman and Allen, Thomas B. (1991). Chiến tranh thế giới II: America at war, 1941-1945. Random House. ISBN 0-394-58530-5
 Smith, J.Richard. and Kay, Anthony. German Aircraft of the Second World War. London: Putnam and Company, Ltd., 1972. ISBN 0-370-00024-2.
 Thurner, P.St. John and Nowarra, Heinz J. Junkers, an Aircraft Album. New York: ARCO Publishing Company, Inc., 1971. ISBN 0-668-02506-9.

Liên kết ngoài

 Junkers Ju 290 and Ju 390 on uboat.net
 Ju-290

Ju 290
Máy bay tuần tra Đức 1940–1949
Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay tuần tra
Máy bay vận tải
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới


title: Junkers Ju 488

text:
Junkers Ju 488 là một mẫu thử máy bay ném bom chiến lược hạng nặng của Đức Quốc xã, được thiết kế chế tạo thử nghiệm trong Thế chiến thứ hai.

Tính năng kỹ chiến thuật (Ju 488A)

Tham khảo

 Filly, Brian. Junkers Ju 88 in Action, part 2. Carrollton, TX: Squadron/Signal Publications, Inc., 1991.
 Green, William. War Planes of the Second World War:Volume Ten Bombers and Reconnaissance Aircraft. London:Macdonald, 1968.
 Green, William. Warplanes of the Third Reich. London: Macdonald and Jane's Publishers Ltd., 1970. ISBN 0-356-02382-6.
 Smith, J.R. and Kay, Anthony. German Aircraft of the Second World War. London: Putnam and Company, Ltd., 1972. ISBN 0-370-00024-2.

Liên kết ngoài
http://www.luft46.com/junkers/ju488.html

Ju 488
Máy bay quân sự Đức thập niên 1940
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Đức


title: Kaiser-Fleetwings XBTK

text:
Kaiser-Fleetwings XBTK là một loại máy bay ném bom ngư lôi và ném bom bổ nhào được phát triển cho Hải quân Hoa Kỳ từ năm 1944.

Biến thể
XBTK-1

Quốc gia sử dụng

Hải quân Hoa Kỳ

Tính năng kỹ chiến thuật (XBTK-1)

Xem thêm

Tham khảo

 Andrews, Hal. "XBTK-1". Naval Aviation News. May–June 1994 , Vol 76 No 4. pp. 28–29.
 Donald, David, general editor. Encyclopedia of World Aircraft. Etobicoke, Ontario: Prospero Books, 1997. ISBN 1-85605-375-X.
 Francillon, René J. "From Torpedo and Scout Bombers to Attack Aircraft" (Part 3). Air International October 1995, Vol 49 No 4. pp. 236–242. ISSN 0306-5634.

Liên kết ngoài

BT1K
Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom bổ nhào
Máy bay ném bom ngư lôi
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: LACAB GR.8

text:
LACAB GR.8 là một mẫu thử máy bay chiến đấu đa năng của Bỉ trong thập niên 1930.

Quốc gia sử dụng

Không quân Bỉ

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

"Plane Facts:The unaesthetic LACAB". Air International, January 1977, Volume 12 No. 1. Bromley,UK:Fine Scroll Publishing. p. 46.
 Grey, C.G. & Bridgman, Leonard. Jane's All the World's Aircraft 1938. Sampson Low, Marston & company, ltd.. London. 1938

Liên kết ngoài
Photo
Photo

Máy bay LACAB
Máy bay ném bom Bỉ 1930–1939
Máy bay tiêm kích Bỉ 1930–1939
Máy bay trinh sát quân sự Bỉ 1930–1939
Máy bay chiến đấu
Máy bay quân sự
Máy bay ném bom
Máy bay tiêm kích
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Dự án máy bay hủy bỏ
Dự án máy bay hủy bỏ của Bỉ
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Latécoère 570

text:
Latécoère 570 là một mẫu máy bay ném bom hạng trung hai động cơ của Pháp, được thiết kế trong thập niên 1930.

Tính năng kỹ chiến thuật

Tham khảo

Chú thích

Nguồn

570
Máy bay quân sự Pháp thập niên 1930
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Pháp
Máy bay hai động cơ cánh quạt


title: Levasseur PL.10

text:
Levasseur PL.10 là một mẫu máy bay trinh sát trên tàu sân bay, được phát triển ở Pháp cuối thập niên 1920.

Biến thể
 PL.10
 PL.101
 PL.107
 PL.108

Quốc gia sử dụng

 Aéronavale
 Escadrille 7S1

Tính năng kỹ chiến thuật (PL.101)

Ghi chú

Tham khảo

 aviafrance.com
 Уголок неба

Máy bay Levasseur
Máy bay quân sự Pháp thập niên 1920
Máy bay hoạt động trên tàu sân bay
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay ném bom ngư lôi
Máy bay trinh sát
Máy bay hai tầng cánh
Máy bay một động cơ cánh quạt


title: Lockheed P-2 Neptune

text:
Lockheed P-2 Neptune (định danh gốc là P2V cho đến tháng 9 năm 1962) là một loại máy bay chống ngầm và tuần tra biển của Hoa Kỳ.

Biến thể

XP2V-1
P2V-1
XP2V-2
P2V-2
P2V-2N "Polar Bear"
P2V-2S
P2V-3
P2V-3B
P2V-3C
P2V-3W
P2V-3Z
P2V-4
P2V-5
P2V-5F
P2V-5FD
P2V-5F converted for drone launch missions. All weaponry deleted. Redesignated DP-2E in 1962.
P2V-5FE
P2V-5FS
AP-2E
NP-2E
OP-2E
P2V-6
P2V-6B
P2V-6F
P2V-6T
P2V-7
P2V-7B
P2V-7LP
P2V-7S
P2V-7U
AP-2H
DP-2H
EP-2H
NP-2H
RB-69A
SC-139
Neptune MR.1
CP-122 Neptune
Kawasaki P-2J (P2V-Kai)

Quốc gia sử dụng

Quân sự

Hải quân Argentina – Không quân Hải quân Argentina
Escuadrilla Aeronaval de Exploracion

Không quân Hoàng gia Australia

Không quân Brazil
 1°/7° Grupo de Aviação

Không quân Hoàng gia Canada

Hải quân Pháp

Lực lượng Phòng vệ Biển Nhật Bản

Cục Không quân Hải quân Hà Lan

Không quân Bồ Đào Nha
Esquadra 61, Căn cứ không quân Montijo

Không quân Cộng hòa Trung Hoa

Không quân Hoàng gia

 Lục quân Hoa Kỳ
 Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ
 Hải quân Hoa Kỳ
 Cơ quan Tình báo Trung ương

Dân sự
 Aero Union
 Minden Air
 Neptune Aviation Services

Tính năng kỹ chiến thuật

P2V-3

P-2H (P2V-7)

Xem thêm

Tham khảo

Ghi chú

Chú thích

Tài liệu

 Donald, David, ed. "Lockheed P2V Neptune". The Complete Encyclopedia of World Aircraft. New York: Barnes & Noble Books, 1997. ISBN 0-7607-0592-5
 Eden, Paul. "Lockheed P2V Neptune". Encyclopedia of Modern Military Aircraft. London: Amber Books, 2004. ISBN 1-904687-84-9.
 Francillon, René J. Lockheed Aircraft since 1913. London: Putnam, 1982. ISBN 0-370-30329-6.
 Howard, Peter J. "The Lockheed Neptune in R.A.F. Service: Part 1". Air Pictorial, Vol. 34, No. 8, August 1972, các trang 284–289, 294.
 Howard, Peter J. "The Lockheed Neptune in R.A.F. Service: Part 2". Air Pictorial, Vol. 34, No. 9, September 1972, pp. 356–360.
 Mutza, Wayne. "Army Neptunes...Over South East Asia". Air Enthusiast, Twenty-nine, November 1985 – February 1986. các trang 35–42, 73–77. ISSN 0143-5450.
 Scutts, Jerry. "Tractable Turtle: The Lockheed Neptune Story: Part 1". Air International, Vol. 48, No. 1, January 1995. các trang 42–46. ISSN 0306-5634.
 Scutts, Jerry. "Tractable Turtle: The Lockheed Neptune Story: Part 2". Air International, Vol. 48, No. 2, February 1995. các trang 80–87. ISSN 0306-5634.
 Swanborough, Gordon and Peter M. Bowers. Hải quân Hoa Kỳ Aircraft since 1911. London: Putnam, Second edition, 1976. ISBN 0-370-10054-9.
 Sullivan, Jim, P2V Neptune in action. Carrollton, Texas: Squadron/Signal Publications, 1985. ISBN 978-0-89747-160-2.
 Wilson, Stewart. Combat Aircraft since 1945. Fyshwick, ACT, Australia: Aerospace Publications Pty Ltd., 2000. ISBN 1-875671-50-1.

Liên kết ngoài

 Patrol Squadron 65 History with the Neptune
 P2 development history
 Mid-Atlantic Air Museum: Lockheed P2V Neptune
 Hải quân Pháp Neptune
 U.S. Navy Patrol Squadrons: Lockheed P2 Neptune
 U.S. Navy Patrol Squadrons: "Flight of the Truculent Turtle"
 Aero Union Corporation
 Missoulian article on Neptune's P2V water bombers and their proposed replacement with Q300s
 Listing of the carrier launch conversions
 Observation Squadron Sixty-Seven
 Robert Fulton's Skyhook and Operation Coldfeet, use of P2V aircraft
 Use of P2V aircraft for Operation Deep Freeze by the U.S. Navy's squadron VX-6
 AeroWeb: List of P-2 Neptunes on display.
 DND – Canada's Air Force – Lockheed CP-127 (P2V-7) Neptune
 Quonset Air Museum Website, Collections Tab on P-2V Neptune as direct link is not available

P-002
PV2 Neptune
PV2 Neptune
Máy bay trong Chiến tranh Triều Tiên
Máy bay trong chiến tranh Việt Nam
Hàng không vũ trụ Kawasaki
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay tuần tra
Máy bay chống tàu ngầm
Máy bay huấn luyện
Máy bay trinh sát
Máy bay tác chiến điện tử
Máy bay hai động cơ cánh quạt
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh trên


title: Leopold Kronecker

text:
Leopold Kronecker (7 tháng 12 năm 1823 – 29 tháng 12 năm 1891) là một nhà toán học người Đức nổi tiếng với công trình về lý thuyết số và đại số. Ông là học trò và sau đó là bạn suốt đời của Ernst Kummer. Ông cũng có nhiều học trò nổi tiếng, trong số đó có Cantor, nhưng về sau phê phán kịch liệt lý thuyết tập hợp của Cantor.

Tiểu hành tinh 25624 Kronecker được đặt theo tên ông.

Tác phẩm

Chú thích

Tham khảo

 Eric Temple Bell, 1986. Men of Mathematics, Simon and Schuster, New York.
 Martin Davis (2000), Engines of Logic, Mathematicians and the origin of the Computer, W.W. Norton & Company, New York. ISBN 0-393-32229-7
 Jean van Heijenoort (1967), From Frege to Gödel: A source Book in Mathematical Logic. 1879–1931, Harvard University Press, Cambridge, Mass. ISBN 0-674-32449-8 (pbk.)
 1887. "On the concept of number" in Ewald, William B., ed., 1996. From Kant to Hilbert: A Source Book in the Foundations of Mathematics, 2 vols. Oxford Uni. Press: 947–55.

Liên kết ngoài

Nhà toán học
Người Đức
Nhà lý thuyết số
Người cải sang Kitô giáo
Nhà toán học Đức thế kỷ 19


title: Lockheed XB-30

text:
Lockheed XB-30 (mã công ty L-249) là một thiết kế của hãng Lockheed về một loại máy bay ném bom hạng nặng cho Không quân Lục quân Hoa Kỳ.

Tính năng kỹ chiến thuật

Xem thêm

Tham khảo
Ghi chú

Tài liệu

 Stringfellow, Curtis K., and Peter M. Bowers. Lockheed Constellation. St. Paul, Minnesota: Motorbooks, 1992.

Liên kết ngoài
 USAF Museum - XB-30 Factsheet

Máy bay Lockheed
B-30, Lockheed
Máy bay chiến đấu
Máy bay ném bom
Máy bay bốn động cơ
Máy bay cánh quạt
Máy bay cánh dưới
Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ


title: Tăng Cách Lâm Thấm

text:
Tăng Cách Lâm Thấm (chữ Hán: 僧格林沁, ，; 24 tháng 7 năm 1811 － 18 tháng 5 năm 1865), quý tộc Mông Cổ, người Khoa Nhĩ Thấm Tả Dực Hậu kỳ , thị tộc Bác Nhĩ Tế Cát Đặc, tướng lĩnh  nhà Thanh. Ông đã từng bắt được các tướng lĩnh khét tiếng của Thái Bình Thiên Quốc là Lâm Phượng Tường, Lý Khai Phương; tham gia vệ quốc trong chiến tranh Nha phiến lần thứ hai; bắt được thủ lĩnh tối cao của quân Niệp là Trương Lạc Hành.

Thân thế
Tên của ông, trong tiếng Tây Tạng, 「僧格」() nghĩa là "sư tử", 「林沁」(） nghĩa là "báu vật". Sengge Rinchen là cháu đời thứ 26 của Cát Bố Đồ Cát Táp Nhĩ, em trai thứ hai của Thành Cát Tư Hãn . Dòng họ Borjigin (chuyển ngữ Hán:Bo'erjijin, Bột Nhi Chỉ Cân) của Thành Cát Tư Hãn đời nhà Thanh được chuyển ngữ Hán thành Bo'erqijite, tức Bác Nhĩ Tể Cát Đặc.

Ông sinh ra trong một gia đình Tứ đẳng Đài cát, cha là Tất Khải (Mãn ngữ) hay Bố Hòa Đức Lực Cách Nhĩ (Mông Cổ ngữ), được truy phong Bối lặc. Thuở nhỏ nhà nghèo, Tăng Cách Lâm Thấm từng theo cha đi chăn thuê cho nhà giàu. Năm 12 tuổi, ông được đưa đến học tập ở cung Văn Xương, thành cũ Xương Đồ.

Khoa Nhĩ Thấm Quận vương Tác Đặc Nạp Mộc Đa Bố Tể cưới Công chúa của Gia Khánh Đế (tức Hòa Thạc Trang Kính Công chúa). Công chúa không có con, Đạo Quang Đế tuyển chọn trong lứa con cháu của thị tộc Bác Nhĩ Tể Cát Đặc, thấy Tăng Cách Lâm Thấm dáng vẻ phi thường, lập làm người kế tự.

Năm Đạo Quang thứ 5 (1825), được tập phong tước Khoa Nhĩ Thấm Trát Tát Khắc Đa La Quận vương .

Sự nghiệp

Thăng tiến
Tháng 12 cùng năm, phụng mệnh hành tẩu tại Ngự tiền, được thưởng đeo Tam nhãn hoa linh.

Năm thứ 6 (1826), được thưởng dùng dây cương đỏ.

Năm thứ 9 (1829), được thưởng mặc Hoàng mã quái. Tháng 2 cùng năm, được mệnh làm Quản Thượng ngu bị dụng xứ sự. Tháng 9, được quản lý sự vụ Hỏa khí doanh.

Năm thứ 14 (1834), thụ chức Ngự tiền đại thần, Chính Bạch kỳ Lĩnh thị vệ Nội đại thần. Tháng 9, làm Hậu Hỗ Đại thần.

Tháng giêng năm thứ 15 (1835), được thay quyền Đô thống Mông Cổ Tương Hồng kỳ. Tháng 2, được sung làm Am đạt (Đốc lĩnh thị vệ), quản lý sự vụ Hổ Thương doanh. Tháng 7, được mệnh làm Tổng lý hành doanh. Tháng 12, làm Duyệt binh Đại thần.

Năm thứ 16 (1836), thụ chức Đô thống Mãn Châu Tương Bạch kỳ.

Năm thứ 17 (1837), được thưởng dùng dây cương vàng.

Năm thứ 21 (1841), tháng 9, điều làm làm Đô thống Mãn Châu Chính Hoàng kỳ.

Năm thứ 24 (1844), được sung làm Hữu dực giám đốc, thay quyền Đô thống Mãn Châu Chính Lam kỳ.

Năm thứ 25 (1845), tháng 2, nhậm Tương Hoàng kỳ Lĩnh thị vệ Nội đại thần.

Năm thứ 26 (1846), tháng 5, điều làm Chính Bạch kỳ Lĩnh thị vệ Nội đại thần.

Năm thứ 30 (1850), làm Đô thống Mông Cổ Tương Hoàng kỳ. Tháng giêng, Đạo Quang Đế giá băng, Tăng Cách Lâm Thấm là một trong 10 Cố mệnh đại thần. Tháng 9, được mệnh đi huyện Mật Vân tiễu phỉ, thụ chức Tả dực giám đốc. Tháng 12, nhờ công được thưởng Tứ Đoàn Long bổ phục (còn gọi là bổ quái, tức áo khoác ngắn) rồi cho phép mặc.

Năm Hàm Phong nguyên niên (1851), nhiệm Ngự tiền đại thần, thự chức Loan nghi vệ sự. Từng xin dừng ra quân trấn áp nông dân chống lại việc nộp tô.

Năm thứ 2 (1852), dâng thư xin bắt những kẻ cầm đầu nông dân chống lại việc nộp tô là bọn Ngô Thái Bảo vào ngục. Chủ trì tang lễ của Đạo Quang Đế, làm việc cung kính cẩn thận, được thưởng 3 cấp.

Nhìn chung, Tăng Cách Lâm Thấm thường xuyên ra vào cung cấm, được nhiều ân sủng.

Tiêu diệt quân Bắc Phạt của Thái Bình Thiên Quốc
Tháng 5 năm Hàm Phong thứ 3 (1853), tướng lĩnh Thái Bình Thiên Quốc là bọn Lâm Phượng Tường, Lý Khai Phương tiến hành bắc phạt, triều đình mệnh Tăng Cách Lâm Thấm cùng bọn Tả đô Ngự sử Hoa Sa Nạp đốc trách tuần phòng kinh sư. Tháng 8, quân đội của Khâm sai đại thần Nột Nhĩ Kinh Ngạch tan chạy khỏi Lâm Minh Quan, kinh sư chấn động. Có chiếu thụ Huệ Thân vương Miên Du làm Đại Tướng quân, Tăng Cách Lâm Thấm làm Tham tán Đại thần.

Tháng 9, Hàm Phong Đế đích thân đến cung Càn Thanh trao chức Quan phòng (tức là sắp đặt phòng vệ Tử Kinh Quan ), ban Nạp Khố Tố Quang đao (Ngự đao của Thanh Thái Tổ), mệnh cho ông suất quân đi trú phòng Trác Châu. Tháng 10, quân Thái Bình hạ được Tĩnh Hải, dòm ngó Thiên Tân. Quan quân tiến đến Vĩnh Thanh, rồi đến Vương Gia Khẩu. Quân Thái Bình không thể tiến lên, đành dừng lại ở Độc Lưu Trấn.

Tháng giêng năm thứ 4 (1854), Tăng Cách Lâm Thấm hội quân với Khâm sai đại thần Thắng Bảo, nhân đêm tối vượt hào đốt lũy, nghĩa quân chạy về phía Tây Nam, đến phía Nam Tử Nha Trấn thì bị bắt kịp. Đôi bên giao chiến, quan quân giết được rất nhiều nghĩa quân, ông được ban hiệu Bác Đa La (có nghĩa là nước chảy xiết) Ba Đồ Lỗ. Tiếp đó liên tiếp đánh bại nghĩa quân ở thôn Thúc Thành thuộc Hà Gian, Đan Gia Kiều thuộc huyện Hiến, Phú Trang Dịch thuộc Giao Hà. Nghĩa quân chiếm cứ huyện Phụ Thành, lập đồn ở khắp các thôn, bảo trong huyện. Tăng Cách Lâm Thấm cùng Thắng Bảo soái các cánh quân của bọn Phó Đô thống Đạt Hồng A, Thị lang Thụy Lân, Tướng quân Thiện Lộc vây đánh, hủy các đồn Đôi Thôn, Liên Thôn, Đỗ Trường của nghĩa quân, tướng Thái Bình là Cát Văn Nguyên bị pháo bắn chết.

Quan quân vây đồn cả tháng không hạ được, nghĩa quân từ huyện Phong thuộc Giang Bắc vượt sông đi Sơn Đông, xâm phạm Trực Lệ, muốn lôi kéo đại quân, Thắng Bảo cùng Thiện Lộc trước sau chia quân đón tiễu. Có chiếu đòi Tăng Cách Lâm Thấm đánh gấp Phụ Thành, vì thế cho đào hào sâu, dựng lũy dài vây khốn nghĩa quân. Tháng 4, nghĩa quân đột vây chạy đến Đông Liên Trấn. Liên Trấn chia làm 2 trấn đông – tây, được ngăn cách bởi Vận Hà. Tăng Cách Lâm Thấm tự soái Tây Lăng A đóng đồn Hà Đông, lệnh Thác Minh A đóng đồn Hà Tây, riêng sai kỵ binh chẹn giữ Tang Viên. Gặp lúc Thắng Bảo lui quân từ Sơn Đông về hợp vây Liên Trấn.

Tháng 5, Lý Khai Phương đưa hơn 2000 kỵ binh đột vây, Thắng Bảo đuổi theo, vây chặt nghĩa quân ở Cao Đường Châu. Có chiếu trách Tăng Cách Lâm Thấm phòng bị sơ sài, đòi ông đánh gấp Liên Trấn để chuộc tội. Gặp lúc trời mưa, nước sông dâng lên, nghĩa quân ở nơi cao, quan quân ở chỗ thấp, thế rất nguy. Vì thế các tướng Thanh bàn nhau mở hào đắp đê, dẫn nước rót vào trấn. Đê làm xong, thế nước rất lớn, nghĩa quân mấy lần muốn đánh ra, đều bị đẩy lui trở vào.

Tháng 9, các thôn, trang lân cận đều bị thu phục, nghĩa quân cạn lương. Tháng 12, tướng Thái Bình là kiểm điểm Hoàng mỗ bị giết, Chiêm Khải Luân ra hàng, Tây Liên Trấn bị thiêu hủy.

Tháng giêng năm thứ 5 (1855), tường gỗ của Đông Liên Trấn bị phá, nghĩa quân liều chết xông ra, bị diệt sạch, chủ tướng Lâm Phượng Tường bị bắt, giải về Kinh sư làm tội. Bộ hạ của Tăng Cách Lâm Thấm diệt sạch nghĩa quân, ông được phong làm Bác Đa Lặc Cát Đài Thân vương, thăng con trai là Nhị đẳng Thị vệ Bá Ngạn Nột Mô Hỗ hành tẩu tại Ngự tiền, có sắc dời quân đến Cao Đường Châu làm Đốc biện quân vụ.

Trước đó, Thắng Bảo vây đánh Cao Đường Châu đã lâu mà không hạ được, có mật chiếu cho Tăng Cách Lâm Thấm tra xét. Ông đến nơi, lập tức đàn hặc mà bãi chức Thắng Bảo. Đại quân mới đến, còn chưa sắp đặt xong, nghĩa quân nhân đêm tối thừa cơ đột vây, Tăng Cách Lâm Thấm tự soái 500 kỵ binh đuổi theo, vây chặt quân Thái Bình ở đồn Phùng Quan thuộc huyện Trì Bình. Quan quân hội họp tấn công, 4 mặt pháo kích, nghĩa quân đào 3 vòng hào, khoét hang giấu mình, đục lỗ dò xét. Quan quân xông vào bị thương vong rất nhiều, lại dùng thủy công, gánh đất đắp máng, dẫn nước sông Đồ Hãi rót vào đồn. Nghĩa quân nhiều lần xông ra, đều bị đẩy lui. Tháng 4, nghĩa quân bị chìm trong nước, nối nhau ra hàng, ông bắt được tướng lĩnh Lý Khai Phương cùng đồ đảng là bọn Hoàng Ý Đoan cả thảy tám người, giải về Kinh sư làm tội.

Bình xong quân Bắc phạt của Thái Bình Thiên Quốc, Hàm Phong Đế mừng lắm, gia ân cho Tăng Cách Lâm Thấm được thế tập Thân vương võng thế.

Tháng 5, ông xin rút quân về kinh, Đế ngự ở Dưỡng Tâm điện, làm lễ Bão Kiến, ban Triều châu cùng Tứ Đoàn Long bổ quái. Lại ngự ở cung Càn Thanh, cung kính trả lại chức vụ Tham tán đại thần Quan phòng, đặt tiệc ở Cần Chính điện, tướng sĩ tòng chinh, đại thần văn võ đều tham dự.

Ông nhờ diệt được danh tướng Thái Bình là bọn Lâm Phượng Tường, Lý Khai Phương mà uy danh vang dội cả nước.

Tham gia chiến tranh Nha phiến lần thứ 2
Khi ấy người Anh gây hấn tại đông bộ Quảng Đông, triều đình mệnh Tây Lăng A đưa quân chi viện Hồ Bắc, còn Tăng Cách Lâm Thấm ở lại Kinh sư.

Năm thứ 6 (1856), mẹ mất, để tang trăm ngày; được điều làm Chính Hoàng kỳ Lĩnh thị vệ Nội đại thần.

Tháng 4 năm thứ 7 (1857), thuyền chiến Anh đến hải khấu Thiên Tân, Tăng Cách Lâm Thấm được mệnh làm Khâm sai đại thần, Đốc biện quân vụ, trú ở Thông Châu; Thác Minh A đóng đồn Dương Thôn, Đốc tiền lộ. Quân Thanh được gọi đến vội vã, chưa thể tập hợp, quân Anh đã chiếm được pháo đài của hải khẩu, nhanh chóng tiến vào Nội Hà. Triều đình bàn rằng một mặt tháo nước Nam – Bắc Vận Hà để ngăn trở đường bộ, một mặt phái Đại thần Quế Lương, Hoa Sa Nạp đi Thiên Tân nghị hòa.

Tháng 5, hòa nghị tạm xong, quân Anh lui. Còn nhiều chỗ khúc mắc nên bọn Quế Lương phải đến Thượng Hải bàn tiếp, vì thế triều đình muốn tổ chức phòng vệ biển, mệnh cho ông đi Thiên Tân, tra xét việc xây pháo đài Song Cảng, Đại Cô, tăng cường thủy quân; lấy Thụy Lân làm Trực Lệ Tổng đốc, cùng Tăng Cách Lâm Thấm làm việc. Ông tâu xin lấy Đề đốc mỗi năm vào tháng 2 và tháng 10 đến ở Đại Cô; từ Thiên Tân đến hải khẩu Sơn Hải Quan, các pháo đài Bắc Đường, Lô Đài, Giản Hà Khẩu, Bồ Hà Khẩu, Tần Hoàng Đảo, Thạch Hà Khẩu đều nhất loạt tu sửa.

Năm thứ 9 (1859), bọn Quế Lương tại Thượng Hải nghị hòa thất bại. Tháng 5, chiến thuyền Anh, Pháp xâm phạm Thiên Tân, phá hủy công cụ phòng vệ hải khẩu, tiến đến Kê Tâm Than, bắn phá pháo đài, đề đốc Sử Vinh Xuân bị pháo bắn chết. Quân Anh, Pháp lên bờ, Tăng Cách Lâm Thấm đốc quân ra sức chiến đấu, đánh lui được, hủy đi 13 cỗ chiến thuyền tiến vào Nội Hà. Mấy ngày sau, quân Anh, Pháp bỏ đi.

Tháng 6, hơn trăm cỗ chiến thuyền 4 nước Anh, Pháp, Nga, Mỹ lại đến xâm phạm, biết Đại Cô phòng ngự nghiêm ngặt kiên cố, nên lên bờ ở Bắc Đường, quân Thanh không địch nổi. Quân 4 nước chia vạn mã bộ đánh Tân Hà, thành Quân Lương , tiến hạ được Đường Nhân Cô. Tăng Cách Lâm Thấm chẹn giữ 2 bờ Đại Cô, ở hữu ngạn nghênh chiến thất bại, để mất pháo đài, Đề đốc Nhạc Thiện tử trận. Ông lui về giữ Thông Châu, bị tước đi Tam nhãn hoa linh và lột chức Lĩnh thị vệ Nội đại thần cùng Đô thống. Triều đình thay đại thần nghị hòa, vẫn không có kết quả. Quân 4 nước mỗi ngày mỗi tiến, quân Thanh đón đánh, bắt được Ba Hạ Lễ (Sir Harry Smith Parkes, 1828 – 1885), giải về Kinh sư. Đôi bên giao chiến ở cầu Bát Lý, Thông Châu, quân Thanh thua chạy. Thụy Lân lại thua ở ngoài cửa An Định, liên quân tiến vào Bắc Kinh. Hàm Phong Đế chạy ra Nhiệt Hà, vườn Viên Minh viên bị hủy, có chiếu lột hết chức, tước của Tăng Cách Lâm Thấm, vẫn giữ lại làm Khâm sai đại thần.

Tiễu bình khởi nghĩa ở Giang Bắc

Tiễu bình khởi nghĩa Bạch Liên giáo
Năm Hàm Phong thứ 10 (1860), Tống Thiệu Minh lĩnh đạo mấy ngàn giáo đồ Bạch Liên giáo nổi dậy ở huyện Trâu, giết quan lại, ông lệnh cho Quốc Thụy, Tây Lăng A đi dẹp tan.

Năm thứ 11 (1861), thủ lĩnh Tống Kế Minh nổi dậy ở núi Phượng Hoàng thuộc Tây Sung, lệnh Quốc Thụy, Đức Lăng Ngạch đánh dẹp, tại vùng ven phá được đồn trại của nghĩa quân, Kế Minh trốn chạy rồi xin hàng.

Tháng 6 năm Đồng Trị nguyên niên (1861), Tăng Cách Lâm Thấm tiến đánh Kim Lâu Trại thuộc Thương Khâu. Thủ lĩnh Bạch Liên giáo là Hác Diêu Thị cùng Kim Minh Đình chiếm cứ Kim Lâu đã lâu, bộ hạ là bọn Vưu Bổn Lập, Thường Lập Thân rất hung hãn, quan quân nhiều lần tấn công vẫn không dẹp được. Ông trước tiên dùng kế ly gián, khiến Thường Lập Thân giết Kim Minh Đình. Quan quân tiến đánh, bọn du kích Hứa Đắc làm nội ứng, giết Hác Diêu Thị cùng hai con trai, Thường Lập Thân, Vưu Bổn Lập, Dương Ngọc Thông chịu trói, nghĩa quân bị diệt sạch, trại bị san bằng. Quan quân thừa thế phá nghĩa quân ở Hình Gia Vu, Ngô Gia Miếu, Doanh Khuếch Tập, tiền quân tiến thẳng vào nội địa Bạc Châu. Tăng Cách Lâm Thấm đến trú ở Hạ Ấp, có chiếu mệnh làm Thống hạt Sơn Đông, Hà Nam quân vụ, hợp với Trực Lệ, Sơn Tây là 4 tỉnh, Thống binh các cấp đốc, phủ, đề, trấn ở các tỉnh này đều chịu sự tiết chế của ông.

Năm thứ 2 (1863), Tăng Cách Lâm Thấm dẹp xong Lưu Đức Bồi, tiến đánh huyện Trâu, thủ lĩnh Tống Kế Minh khi hàng khi phản, lúc này có hơn 2 vạn quân, cậy hiểm kháng cự. Ông lệnh Tổng binh Trần Quốc Thụy (sau trận đánh ở núi Phượng Hoàng, Quốc Thụy xin về quê, đổi lại họ Trần), Quách Bảo Xương đánh mạnh, phá được sơn trại của ông ta. Tống Kế Minh chạy đến Hồng Sơn, tử thủ một tháng, hết lương muốn trốn, Tăng Cách Lâm Thấm lệnh bọn Thư Thông Ngạch đặt mai phục dưới chân núi, Trần Quốc Thụy đánh lên phía bắc núi, đốt trại nghĩa quân, giết được quá nửa. Nghĩa quân chạy xuống núi, lọt vào ổ mai phục, quan quân bắt được thủ lĩnh Lý Cửu, thây Tống Kế Minh cùng gia thuộc của ông ta. Ông để Quốc Thụy ở lại, lùng bắt tàn dư nghĩa quân.

Tiễu bình các lực lượng khác
Năm Đồng Trị thứ 2 (1863), sau khi giết được Đại thủ lĩnh Trương Lạc Hành của quân Niệp, Tăng Cách Lâm Thấm rút quân về, lệnh Hằng Linh, Tô Khắc Kim đi giao giới Trực Lệ, Sơn Đông, hội tiễu các cánh quân Niệp ở phía bắc đang cấu kết với giáo, hội các nơi quấy nhiễu, tự mình đi đánh Lưu Đức Bồi ở Truy Xuyên thuộc Tứ Xuyên . Tháng 6, ông hạ được Truy Xuyên, Đức Bồi trốn vào Đại Bạch Sơn, bắt chém hắn ta. Ngay hôm ấy, lệnh Trần Quốc Thụy đi An Huy tiễu Miêu Bái Lâm.

Miêu Bái Lâm nổi dậy ở Hoài Bắc, quan quân An Huy không chế ngự nổi. Trần Quốc Thụy liên tiếp chiến thắng, tháng 10, đại quân tiến đến Bạc Châu, liên tiếp hạ được Tương Tập, Dương Gia Trại. Tăng Cách Lâm Thấm cùng Trần Quốc Thụy hợp công, cắt đứt nguồn tiếp ứng lương thực, phá Thái Gia Vu, lũy của nghĩa quân hai bên bờ sông Hoài đều không còn. Bái Lâm trong đêm vượt hào chạy trốn, bị bộ hạ giết chết, tổng binh Vương Vạn Thanh chém đầu dâng lên, bọn thủ lĩnh Miêu Cảnh Khai cũng bị làm tội. Ít lâu sau quan quân phá Tây Dương Tập, bắt bọn thủ lĩnh Cát Xuân Nguyên, bình định xong các đồn, trại ở Toánh Châu, Bạc Châu, Thọ Châu, đồng bằng sông Hoài dần được yên.

Tiễu bình quân Niệp

Thời Hàm Phong
Tháng 9 năm Hàm Phong thứ 10 (1860), nghị hòa xong, triều đình mệnh cho Tăng Cách Lâm Thấm rút tàn quân, gọi gấp đến Hành tại; chưa lên đường, gặp lúc dân đói ở Kỳ Nam  khởi nghĩa, quân Niệp ở Sơn Đông hoành hành, nên khôi phục Quận vương tước cho ông, cùng Thụy Lân đi tiễu. Quân đến Hà Gian, những người nổi dậy phần nhiều đã giải tán. Có chiếu đòi ông đến Tế Ninh, Duyện Châu làm Đốc sư.

Tháng 11, đến Tế Ninh, quân Niệp phân tán bỏ trốn. Tăng Cách Lâm Thấm dâng sớ trình bày việc quân, cho rằng quan quân ở bắc, quân Thái Bình ở nam, quân Niệp ở giữa; quân Thái Bình đã suy yếu sau khi Bắc phạt thất bại, quân Niệp mới thua nên phân tán khó diệt trọn; đề xuất tiễu quân Thái Bình trước rồi mới đến quân Niệp. Ít lâu sau quân Niệp từ phía bắc Từ Châu xông ra, ông đón đánh ở Dương Sơn thuộc huyện Cự Dã, đích thân soái Tây Lăng A, Quốc Thụy đảm nhận Kỳ Đông, Thụy Lân cùng phó đô thống Cách Banh Ngạch đảm nhận Kỳ Tây, giết nghĩa quân rất nhiều, nhưng Cách Banh Ngạch tử trận. Thụy Lân bị thương lui chạy, Tăng Cách Lâm Thấm hặc lên bãi chức ông ta, tiến cử Tây Lăng A, Quốc Thụy làm Bang biện quân vụ. Lại hặc Đoàn luyện đại thần Đỗ Kiều không thể chống giặc, trong việc cung ứng thì nhũng nhiễu dân lành, bãi nhiệm ông ta, quân Đoàn luyện quy về cho Tuần phủ đốc biện.

Năm thứ 11 (1861), quân Niệp lại nổi dậy, Tăng Cách Lâm Thấm soái chư tướng từ Kim Hương đón tiễu. Gặp nghĩa quân ở Lý Gia Trang thuộc Hà Trạch, quan quân thất bại, Sát Cáp Nhĩ tổng quản Y Thập Vượng Bố tử trận, ông lui về Đường Gia Khẩu.

Tháng 2, lệnh Tây Lăng A đi gấp Vấn Thượng, gặp lúc đô thống Y Hưng Ngạch, tổng binh Đằng Gia Thắng truy kích nghĩa quân đến Dương Liễu Tập, thua trận bị giết. Tăng Cách Lâm Thấm tự đến Vấn Thượng, lệnh Tây Lăng A về giữ Tế Ninh. Nghĩa quân từ Sa Câu vượt Vận Hà, chiếm cứ chung quanh Đông Bình, Vấn Thượng. Đức Lăng Ngạch đuổi đánh ở bờ bắc Tiểu Vận Hà, phá được, nghĩa quân theo đường thủy chạy về phía đông.

Tháng 4, lệnh Thư Thông Ngạch tiến tiễu, giải vây huyện Đằng. Đức Lăng Ngạch hạ được Sa Câu Doanh, Lâm Thành Dịch, nghĩa quân chia 2 đường bỏ chạy. Quân Niệp tiến vào nội địa Tào Châu, cấu kết với Trương Thương hội quấy nhiễu Vận Thành, Cự Dã, ông lệnh tri phủ Triệu Khang Hầu tập hợp Hương đoàn các huyện chống lại.

Tháng 6, Tăng Cách Lâm Thấm tự đến Tào Châu tiễu Trương Thương hội, liên tiếp phá được An Lăng Tập thuộc huyện Tào, Điền Đàm thuộc Bộc Châu, bắt bọn thủ lĩnh Lý Xán Tường, Trần Hoài Ngũ.

Tháng 8, quận Niệp vượt Vận Hà, xâm phạm Thái An, Tế Nam. Ông soái đại quân đuổi nà, đánh bại họ ở Tôn Gia Trấn, nghĩa quân chạy đi Thanh Châu.

Tháng 9, Tăng Cách Lâm Thấm tập kích nghĩa quân ở phía nam huyện Lâm Cù, men các thành đến Nghi Thủy; quân Niệp ngăn sông chống lại, ông chia quân ra đánh, đuổi kịp ở Lan Khế Trấn thuộc Lan Sơn mà diệt sạch. Nghe tin báo tiệp, triều đình cho Tăng Cách Lâm Thấm phục chức Ngự tiền đại thần, thưởng lại dây cương vàng, thụ Chánh Hồng kỳ Hán quân đô thống, quản lý Phụng Thần uyển. Đồng Trị đế lên ngôi, đặc chiếu khen ngợi ông cần lao, phục tước Bác Đa Lặc Cát Đài thân vương.

Mùa đông năm ấy, quan quân hội họp cùng dẹp Tào Quận, phá được nghĩa quân ở Hồng Xuyên Khẩu thuộc Bộc Châu, lùng giết không tha. Tăng Cách Lâm Thấm phá hủy Lưu Gia Kiều, Quách Gia Đường, để tránh nghĩa quân dùng làm sào huyệt; lại phá chùa Đại Trương thuộc Định Đào, rồi quay về huyện Phạm. Bọn Tây Lăng A đánh bại quân trong nội địa Cự Dã, nghĩa quân ở Định Đào nghe tin bỏ trốn. Thủ lĩnh Quách Bỉnh Quân từ Hà Tây đến xâm phạm, quan quân liên tiếp đánh bại nghĩa quân từ Thôi Gia Bá đến bờ nam Hoàng Hà, dẹp yên Tào Quận.

Thời Đồng Trị

Tháng giêng năm Đồng Trị đầu tiên (1862), hơn 2 vạn quân Niệp từ huyện Phong thuộc Giang Bắc xâm phạm Kim Hương, Ngư Đài, Tăng Cách Lâm Thấm lệnh cho Tô Khắc Kim đánh đuổi được.

Tháng 2, thủ lĩnh Trương Lạc Hành hợp với Trường Thương hội đi về phía tây, thế rất mạnh. Ông soái kỵ binh đuổi đến Hứa Cương thuộc huyện Kỷ, Hà Nam, nghĩa quân bày trận dàn ngang hơn 10 dặm, bọn Tô Khắc Kim hăng hái chiến đấu, giết được hơn 2000 nghĩa quân. Quân Niệp từ phía tây đến giúp, quan quân Hà Nam cũng đến hội tiễu. Quan quân Hà Nam đóng chặt cửa thành mà giữ, liên tiếp mấy ngày nghĩa quân đánh thành dữ dội. Tăng Cách Lâm Thấm cho kỵ binh nép ở bên hào chờ đối phương trễ nải, trong thành bất ngờ thả kỵ binh mạnh xông vào trận địa của nghĩa quân, ông cũng cho quân giáp kích, phá hủy doanh trại nghĩa quân, chém hơn ngàn thủ cấp. Qua hôm sau Dư Tế Xương đưa quân đến, cùng Tô Khắc Kim hợp kích, xẻ nghĩa quân làm hai. Quan quân nhắm vào một cánh mà đánh, nghĩa quân mấy lần đến cứu đều bị đẩy lui, nên nhân đêm tối bỏ trốn. Ba lộ quan quân hợp tiễu, giết hơn vạn nghĩa quân. Được tin thắng trận, triều đình ban đặc chiếu khen ngợi. Tăng Cách Lâm Thấm đốc soái chư tướng đuổi theo, phá được nghĩa quân ở phía đông Úy Thị. Nghĩa quân chiếm cứ trại dân cố thủ, quan quân vây đánh, thả lỏng mặt đông để dụ nghĩa quân chạy ra, đến Phàn Gia Lâu thì diệt sạch.

Tháng 5, ông được bổ làm Chánh Hoàng kỳ lĩnh thị vệ nội đại thần. Người hội Trường Thương là Đổng Trí Tín chạy đến Đông Minh, Tô Khắc Kim đuổi tiễu, nhận hàng. Doanh tổng Phú Hòa phá được sào huyệt của quân Niệp ở Thản Đầu Tập, chiêu dụ vài mươi trại. Hằng Linh phá Tiêu Quế Xương ở Tào Châu, Quế Xương xin hàng nhưng vẫn bị làm tội.

Tháng 8, Tăng Cách Lâm Thấm lệnh bọn Hằng Linh, Trác Minh A đuổi đánh quân Niệp của Khương Đài Lăng đến Bác Vọng Dịch thuộc Dụ Châu, đại phá nghĩa quân, tàn dư trốn vào trong núi. Còn bọn Cổ Lý Thành, Triệu Hạo Nhiên nhân lúc quan quân đi về phía tây, họp quân quấy nhiễu Vĩnh Thành, rồi từ phía bắc Nãng Sơn mà đi. Phó đô thống Sắc Nhĩ Đồ Hỷ đuổi theo đến đồn La Gia thuộc Ngư Đài thì thua trận. Ông vội gọi bọn Hằng Linh về giúp, đích thân đốc quân giao chiến ở động Mãn Gia thuộc Cự Dã. Tăng Cách Lâm Thấm lệnh cho kỵ binh dụ nghĩa quân vào sâu, rồi quay lại đánh. Hằng Linh, Quốc Thụy chia nhau giáp kích, giết mấy ngàn nghĩa quân. Tiếp đó quan quân lại thắng trận ở Tử Sơn Tập, nghĩa quân chạy về phía đông nam.

Tháng 9, ông đánh Lư Miếu, lệnh Hằng Linh, Quốc Thụy đánh Hình Đại Trang cùng Trương Đại Trang. Thủ lĩnh Lý Đình Ngạn thấy thế gấp, xin hàng, bị dụ ra mà làm tội. Các thủ lĩnh nghĩa quân nối nhau ra hàng, chỉ có Tôn Thái Lan ở Tôn Lão Trang là không chịu. Tăng Cách Lâm Thấm dùng hàng quân làm hướng đạo, bắt chém Thái Lan, các trại khác đều hạ được. Thủ lĩnh Tống Hỷ Nguyên ở đông bộ Bạc Châu cùng Tô Thiên Bách giết hại lẫn nhau, các trại Vương Đại Trang, Lưu Đại Trang ra hàng quan quân, Bạc Bắc được yên.

Tháng giêng năm thứ 2 (1863), Tăng Cách Lâm Thấm tiễu bình các nơi Mã Lâm Kiều, Đường Gia Trại, Trương Gia Ngõa Phòng, Mạnh Gia Lâu, Đồng Câu Tập, các thủ lĩnh Ngụy Hỷ Nguyên, Tô Thiên Tài, Triệu Hạo Nhiên, Lý Đại Cá Tử, Điền Hiện, Lý Thành hoặc hàng hoặc trốn. Bọn Tôn Sửu, Lưu Đại, Lưu Nhị, Dương Nhị từ phía tây Lộc Ấp, ông lệnh bọn Thư Thông Ngạch, Tô Khắc Kim đuổi theo, giao chiến ở Ngụy Kiều, giết được rất nhiều. Đại thủ lĩnh Trương Lạc Hành muốn từ Túc Châu đi Từ Châu, bị tri châu Anh Hàn ngăn trở, lại nghe tin quân Niệp ở phía tây thất bại, bèn lui về sào huyệt cũ là Trĩ Hà Tập.

Doãn Gia Câu, Bạch Long Miếu cùng Trĩ Hà Tập tạo thành thế ỷ giốc, tháng 2, lệnh bọn Thư Thông Ngạch tiến đánh Doãn Gia Câu, đánh tan nghĩa quân ở đây, rồi tấn công Trĩ Hà Tập. Lạc Hành chạy trốn trong đêm, quan quân đuổi đến bờ bắc sông Phì thì kịp, giết hơn ngàn nghĩa quân, bắt chém bọn thủ lĩnh Hàn Tứ Vạn. Do quân Niệp thường trốn tránh ở các trang, trại, Tăng Cách Lâm Thấm chia quân đóng giữ. Thủ lĩnh Lý Cần Bang ở Tây Dương Trại đầu hàng, dụ bắt Lạc Hành cùng con trai là Trương Hí dâng lên, ông cho phanh thây bọn họ. Trương Lạc Hành nổi dậy đã được 10 năm, đến nay bị hại, triều đình ban chiếu khen ngợi Tăng Cách Lâm Thấm mưu dũng kiêm bị, gia ân lại được thế tập Thân vương võng thế, được mặc Chương phục như trước. Sau khi bình định Miêu Bái Lâm ở Hoài Bắc, ông lệnh Tô Khắc Kim soái kỵ binh đi Hà Nam hội tiễu cháu của Trương Lạc Hành là Trương Tông Vũ.

Mùa xuân năm thứ 3 (1864), quân Thái Bình và quân Niệp liên kết, cùng Trương Tông Vũ mưu tính tiến xuống phía nam, giúp nghĩa quân đang vây Giang Ninh. Tăng Cách Lâm Thấm bèn đốc quân đi Hứa Châu, tiến đến Nam Dương cùng quan quân ở Hà Nam, Hồ Bắc hội tiễu, chặn phá nghĩa quân ở khoảng Tín Dương, Ứng Sơn, Vân Dương.

Tháng 6, quan quân giành lại Giang Ninh, khao thưởng quân đội các nơi, có chiếu gia cho con trai của ông là Bá Ngạn Nột Mô Hỗ thụ phong Bối lặc; khen ngợi kỵ binh Mông Cổ đắc lực, mệnh chọn người tiến cử lên triều đình, ban cho binh đinh 1 vạn lượng bạc.

Tháng 7, quân Thái Bình và quân Niệp tụ họp ở Ma Thành, Tăng Cách Lâm Thấm lệnh bọn Tô Khắc Kim, Trương Diệu, Anh Hàn chia đường tiến đánh, phá được vài mươi lũy của nghĩa quân. Thủ lĩnh quân Niệp là Trần Đắc Tài đưa vạn quân đến đánh, giao chiến ở Hồng Thạch Yển. Tô Khắc Kim ra sức chiến đấu, giết nghĩa quân rất nhiều, nhưng trúng nắng mà chết, nên lấy Thành Bảo thay thế. Nghĩa quân chạy đến Mẫn Gia Tập về phía nam trong nội địa Ma Thành, kết lũy cố thủ, Thành Bảo đánh phá được. Tổng binh Quách Bảo Xương hạ được Thái Gia Phán, nghĩa quân chạy đi Quang Sơn, La Sơn thuộc Hà Nam. Ông tự đốc kỵ binh đuổi theo, giao chiến ở Tiêu Gia Hà. Nghĩa quân được tăng viên, lại thêm đường sá chật hẹp, kỵ binh Mông Cổ gặp bất lợi, quan quân thất bại, bọn tướng lĩnh Thư Thông Ngạch 12 người tử trận.

Tháng 8, giao chiến ở Liễu Lâm Trại thuộc Quang Sơn, quan quân rơi vào ổ mai phục, lui theo đường thủy, tổng binh Ba Dương A tử trận. Tháng 9, Trương Tông Vũ đi về phía đông, cùng nghĩa quân ở Thượng Ba Hà, Kỳ Châu liên kết, chiếm cứ Phong Hỏa Sơn, Tăng Cách Lâm Thấm cùng quan quân Hồ Bắc tiến tiễu, liên tiếp thắng trận. Nghĩa quân tiến vào nội địa An Huy, chia nhau đi Tiềm Sơn, Thái Hồ, Anh Sơn.

Tháng 10, ông liên tiếp phá được nghĩa quân ở Thổ Mạc Hà, Nhạc Nhân Lĩnh, Đào Gia Hà. Thủ lĩnh Hoàng Trung Dung đưa ngàn người đến hàng, Tăng Cách Lâm Thấm đuổi theo đến Hắc Thạch Độ, lệnh Hoàng Trung Dung làm tiền phong, tập kích doanh trại của nghĩa quân. Đại quân kéo đến, cắt nghĩa quân làm 2 đoạn, bọn thủ lĩnh Ôn Kỳ Ngọc soái hơn 9000 người ném khí giới xin hàng. Ông dò biết nghĩa quân chạy theo 3 đường, nên chia quân đi tiễu, thủ lĩnh quân Niệp là Mã Dung Hòa đưa 7 vạn người về hàng, nguyện làm tiền phong. Cam Hoài Đức dụ bắt Đoan vương Lam Thành Xuân của quân Thái Bình dâng lên, ông phanh thây Lam Thành Xuân trước cửa quân. Tàn dư nghĩa quân là bọn Uông Truyện Đệ, Ngô Thanh Tuyền, Ngô Thanh Thái, Phạm Lập Xuyên xin hàng, trước sau thu nhận mời mấy vạn người. Trần Đắc Tài cùng đường tự vẫn, chỉ có Trương Tông Vũ, Trần Đại Hí chạy về phía tây đi vào nội địa Hà Nam, Hồ Bắc, tiếp tục chiến đấu.

Tháng 11, Tăng Cách Lâm Thấm đốc quân truy tiễu, đánh bại nghĩa quân trong nội Quang Sơn, tiến đến Tảo Dương. Bọn thủ lĩnh quân Thái Bình là Lại Văn Quang, Khâu Nguyên Tài, bọn thủ lĩnh quân Niệp là Ngưu Lạc Hồng, Nhiệm Trụ, Lý Doãn chiếm cứ Hoàng Sơn Đãng, Dục Sơn, quan quân tiến đánh thất bại, còn Trương Tông Vũ, Trần Đại Hí trong lúc này xâm phạm Phàn Thành. Đại quân đuổi theo đến Đường Pha thuộc Đặng Châu, rơi vào ổ mai phục, thương vong rất nhiều, ông lui về Nam Dương.

Tháng 12, nghĩa quân từ Nam Triệu, Lỗ Sơn đi chiếm cứ Trương Bát Kiều thuộc Bảo Phong. Đại quân tiến đến, Tăng Cách Lâm Thấm lệnh Quách Bảo Xương, Hà Kiến Ngao chia 2 lộ nam - bắc, Hằng Linh, Thành Bảo đưa kỵ binh tiếp ứng. Quân bắc lộ lập doanh trại, nghĩa quân đến đánh, Thành Bảo tập kích phía sau, rồi thừa thắng ép đến gò núi. Quân nam lộ dụ nghĩa quân vào sâu, từ bên sườn thay nhau tiến đánh. Hai lộ quân đắc thắng, hợp lại tiến thẳng đến Trương Bát Kiều. Nghĩa quân trong đêm trốn vào núi, chạy về phía bắc đi Hà, Lạc. Ông đốc quân từ Lạc Dương giữ lấy đường đi Nghi Dương, đóng ở trấn Hàn Thành.

Tháng giêng năm thứ 4 (1865), nghĩa quân rẽ sang phía nam xâm phạm Lỗ Sơn, đại quân đuổi kịp, giao chiến dưới thành. Quan quân rơi vào ổ mai phục, Hằng Linh tử trận. Thư Luân Bảo, Thường Thuận đưa kỵ binh đến tiếp ứng, Trần Quốc Thụy chẹn ngang cầu nên toàn quân mới lui được, nhưng Thư Luân Bảo, Thường Thuận cũng bị thương mà mất. Nghĩa quân đi huyện Diệp, Tương Thành, Trần Quốc Thụy nhân đêm tuyết tập kích, thả lửa đốt địch. Nghĩa quân đi Tân Trịnh, Úy Thị ở phía đông bắc, quan quân đuổi kịp ở Song Khê Hà, bọn Nặc Lâm Phi Lặc đánh đuổi nghĩa quân. Nghĩa quân đi về phía nam, từ Lâm Toánh, Yển Thành quấy nhiễu Tây Bình, cướp bóc đan chúng, rồi xâm phạm Nhữ Ninh.

Tháng 2, Tăng Cách Lâm Thấm tiến đến Nhữ Ninh, nghĩa quân từ huyện Tức, La Sơn đi Tín Dương. Đại quân đến Tín Dương, nghĩa quân lại đi về phía bắc, đuổi đến Xác Sơn, bộ binh của bọn Trần Quốc Thụy cũng đến, ông lệnh cho họ cùng Toàn Thuận, Hà Kiến Ngao, Thường Tinh A, Thành Bảo mấy lộ hợp kích. Quách Bảo Xương đặt mai phục ở cửa núi, Tăng Cách Lâm Thấm lên núi đốc chiến, các lộ nghĩa quân cũng hợp lại, liều chết phản kháng. Trần Quốc Thụy hăng hái chiến đấu, Quách Bảo Xương nổi phục binh xông vào, nghĩa quân đại bại, từ Toại Bình, Tây Bình, Yển Thành, Hứa Châu, Phù Câu chạy thẳng đến Tuy Châu. Quan quân đuổi theo, nghĩa quân lại chạy vào nội địa Sơn Đông, vượt Vận Hà đến Ninh Dương, rẽ sang Khúc Phụ.

Quan quân rong ruổi suốt một tháng trời, ngày đi trăm dặm, cả thảy hơn 3000 dặm, người ngựa mệt mỏi. Từ khi bọn Tô Khắc Kim, Thư Thông Ngạch, Hằng Linh mất đi, chiến tướng đắc lực hiếm hoi. Triều đình đã điều binh tướng Hoài quân, nhưng họ không chịu đến, mà Tăng Cách Lâm Thấm cũng không muốn dùng. Đến nay hành tung của nghĩa quân thoát ẩn thoắt hiện, đi lại trong khoảng Duyện, Nghi, Tào, Tế. Bởi Vấn Thượng cách Vận Thành chỉ một con khúc sông, nghĩa quân trốn lánh ở đấy lên đến mấy vạn. Ông đốc quân tiến đánh, nghĩa quân vừa thua vừa chạy, đến Bắc Cao Trang (còn gọi là Cao Lâu Trại) thuộc Tào Châu, nghĩa quân quay lại đánh trả. Ba lộ quan quân đều thua, lui về một tòa trang viện bỏ hoang. Quan quân bị vây, không có lương thực, vào nửa đêm hỗn chiến đột vây. Trời tối không rõ đường, chạy đến Ngô Gia Điếm thì chỉ còn một nửa số kỵ binh. Ông rút đao chiến đấu, ngã ngựa bị giết. Đó là ngày 24 tháng 4. Nội các Học sĩ Toàn Thuận, Tổng binh Hà Kiến Ngao cũng mất trong trận này.

Hậu sự
Nghe tin, hai cung chấn động thương tiếc, có chiếu khen ông trung dũng thành tính, xem việc nước như việc nhà, cho tổ chức tang sự theo điển lễ dành cho Thân vương, được hưởng tử tuất. Mệnh Thị vệ chạy trạm đón linh cữu về Kinh, Hoàng đế phụng Hoàng thái hậu hai cung lên điện, ban vàng liệu tang, bái tế ở Trung từ; ở các địa phương đã lập công cho xây dựng Chuyên từ, đưa vào thờ trong Thái miếu, đặt thụy là Trung, vẽ hình treo trên gác Tử Quang. Năm thứ 7 (1868), bình xong Niệp, cho lập một đàn tế. Năm Quang Tự thứ 15 (1889), Từ Hy thái hậu trở lại nắm quyền chính, ban sắc cho xây Chuyên từ ở cửa An Định tại Kinh sư, từ đặt tên là Hiển Trung.

Con là Bá Ngạn Nột Mô Hỗ tập tước Thân vương, cháu nội Na Nhĩ Tô tập phong Bối lặc, cháu nội thứ Ôn Đô Tô phong Phụ quốc công.

Tham khảo
 Thanh sử cảo, quyển 404

Chú thích

Nhân vật quân sự nhà Thanh
Người Trung Quốc gốc Mông Cổ
Người Mông Cổ thuộc Thanh
Người Nội Mông
Sinh năm 1811
Mất năm 1865
Lĩnh thị vệ Nội đại thần
Ngự tiền đại thần


title: Đại học St. Andrews

text:
Đại học Thánh Andrews hay Đại học St Andrews (tiếng Anh: University of St Andrews, còn gọi là St Andrews University hay St Andrews) là một đại học tổng hợp danh tiếng ở St Andrews, Fife, Scotland. Đây là đại học lâu đời nhất Scotland và thứ ba trong số các viện đại học của thế giới nói tiếng Anh, sau Đại học Oxford và Đại học Cambridge. Đai học St Andrews được thành lập vào khoảng năm 1410-1413.

Là một trong những đại học hàng đầu tại UK, St Andrews là xếp thứ tư theo bảng xếp hạng của The Guardian, nằm trong nhóm 20 viện đại học hàng đầu thế giới về các ngành khai phóng và nhân văn theo xếp hạng của Times Higher Education.

Tham khảo

 R.G. Cant The University of St Andrews, A Short History (Oliver and Boyd Ltd. 1946)

Liên kết ngoài

 Official website
 University of St Andrews Students' Association Website
 BBC Your Paintings, Public Catalogue Foundation

Các trường đại học ở Anh Quốc
Khởi đầu năm 1413


title: Chthonioidea

text:
Chthonioidea là một siêu họ Bọ cạp giả. Siêu họ này chứa 2 họ chính:

Tridenchthoniidae — phân bố toàn thế giới (kh. 17 chi, 70 loài)
Chthoniidae — phân bố toàn thế giới (kh. 30 chi, 600 loài)

Một số học giả xem chi Lechytia thuộc họ riêng của nó là Lechytiidae, hơn là xếp vào siêu họ Chthoniidae. Chi hóa thạch Dracochela deprehendor từ Devonian được gom vào họ Dacochelidae.

Chú thích

Tham khảo

Bộ Bọ cạp giả


title: Tridenchthoniidae

text:
Tridenchthoniidae là một họ Bọ Cạp giả thuộc siêu họ Chthonioidea. Họ bao gồm 1 chi hóa thạch và 15 chi gần đây, chứa 70 loài:

 Anaulacodithella angustimana Beier, 1955 — Nam Phi
 Anaulacodithella australica Beier, 1969 — Úc
 Anaulacodithella deserticola (Beier, 1947) — Nam Phi
 Anaulacodithella mordax (Tullgren, 1907) — Nam Phi
 Anaulacodithella novacaledonica Beier, 1966 — Nouvelle-Calédonie
 Anaulacodithella plurisetosa Beier, 1976 — đảo Lord Howe
 Anaulacodithella reticulata Beier, 1966 — New Caledonia
 Anisoditha curvidigitatus (Balzan, 1887) — Paraguay
 † Chelignathus kochi Menge in C. L. Koch & Berendt, 1854 — fossil (Oligocene)
 Compsaditha aburi J. C. Chamberlin & R. V. Chamberlin, 1945 — miền trung châu Phi
 Compsaditha angustula Beier, 1972 — Zaire
 Compsaditha basilewskyi Beier, 1962 — Tanzania
 Compsaditha camponota Sivaraman, 1980 — Ấn Độ
 Compsaditha congica Beier, 1959 — Zaire
 Compsaditha elegantula Beier, 1972 — Zaire
 Compsaditha fiegrigi Beier, 1931 — Brasil, Paraguay
 Compsaditha gressitti Beier, 1957 — quần đảo Caroline
 Compsaditha indica Murthy, 1960 — India
 Compsaditha parva Beier, 1951 — Việt Nam
 Compsaditha pygmaea J. C. Chamberlin, 1929 — Philippines
 Compsaditha seychellensis Beier, 1974 — Seychelles
 Cryptoditha elegans (Beier, 1931)
 Ditha elegans J. C. Chamberlin, 1929 — Indonesia
 Ditha loricata Beier, 1965 — New Guinea
 Ditha novaeguineae Beier, 1965 — New Guinea
 Ditha ogasawarensis Sato, 1981 — Nhật Bản
 Ditha palauensis Beier, 1957 — Palau
 Ditha philippinensis J. C. Chamberlin, 1929 — Philippines
 Ditha proxima (Beier, 1951) — Nepal, Việt Nam
 Ditha laosana (Beier, 1951) — Lào
 Ditha latimana Beier, 1931 — Tanzania
 Ditha marcusensis (Morikawa, 1952) — đảo Marcus
 Ditha pahangica (Beier, 1955) — Malaysia
 Ditha sinuata (Tullgren, 1901) — Châu Phi
 Ditha sumatraensis (J. C. Chamberlin, 1923)
 Ditha tonkinensis Beier, 1951 — Việt Nam
 Dithella javana (Tullgren, 1912) — Java
 Haploditha chamberlinorum Caporiacco, 1951 — Venezuela
 Heterolophus australicus Beier, 1969 — Úc
 Heterolophus clathratus (Tullgren, 1907) — Nam Phi
 Heterolophus guttiger Tomosvary, 1884 — Argentina, Brazil
 Heterolophus nitens Tomosvary, 1884 — Brazil
 Neoditha irusanga Feio, 1945 — Brazil
 Pycnodithella abyssinica (Beier, 1944) — Ethiopia
 Pycnodithella harveyi Kennedy, 1989 — New South Wales
 Sororoditha hirsuta (Balzan, 1887) — Brazil
 Tridenchthonius addititius Hoff, 1950 — São Thomé, Ghana, "St. Thomas Island"
 Tridenchthonius africanus (Beier, 1931) — Tanzania
 Tridenchthonius beieri Mahnert, 1983 — Kenya
 Tridenchthonius brasiliensis Mahnert, 1979 — Brazil
 Tridenchthonius buchwaldi (Tullgren, 1907) — Ecuador
 Tridenchthonius cubanus (J. C. Chamberlin, 1929) — Cuba, Jamaica
 Tridenchthonius donaldi Turk, 1946 — Trinidad
 Tridenchthonius gratus Hoff, 1963 — Jamaica
 Tridenchthonius juxtlahuanca J. C. Chamberlin & R. V. Chamberlin, 1945 — México
 Tridenchthonius mexicanus J. C. Chamberlin & R. V. Chamberlin, 1945 — Mexico
 Tridenchthonius parvidentatus Balzan, 1887 — Nam Mỹ
 Tridenchthonius parvulus Balzan, 1887 — Paraguay
 Tridenchthonius peruanus Beier, 1955 — Peru
 Tridenchthonius serrulatus (Silvestri, 1918) — Bờ Biển Ngà, Nigeria
 Tridenchthonius surinamus (Beier, 1931) — Surinam
 Tridenchthonius trinidadensis Hoff, 1946 — Trinidad
 Typhloditha anophthalma Beier, 1955 — Zaire
 Typhloditha minima Beier, 1959 — Congo
 Typhloditha termitophila Beier, 1964 — Nam Phi
 Verrucaditha spinosa (Banks, 1893) — miền đông USA
 Verrucadithella dilatimana (Redikorzev, 1924) — miền trung Africa
 Verrucadithella francisi Feio, 1945 — Brazil
 Verrucadithella jeanneli Beier, 1935 — Kenya, Uganda
 Verrucadithella sulcatimana Beier, 1944 — Tanzania

Chú thích

Tham khảo

Bộ Bọ cạp giả